authors listlengths 0 10 | date_download stringlengths 25 25 | date_modify float64 | date_publish stringlengths 19 19 ⌀ | description stringlengths 1 54.5k ⌀ | filename stringlengths 27 3.17k | image_url stringlengths 22 365k | language stringclasses 44
values | localpath float64 | title stringlengths 1 200 ⌀ | title_page float64 | title_rss float64 | source_domain stringlengths 5 120 | maintext stringlengths 56 100k ⌀ | url stringlengths 16 1.99k | fasttext_language stringclasses 19
values | date_publish_final stringlengths 9 10 | path stringlengths 75 190 | list_text listlengths 2 3 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
[] | 2016-09-27 21:55:48+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Төбәктә “Эш башлаусы фермер”, “Крәҫтиән (фермер) хужалыҡтары базаһында ғаилә малсылыҡ фермаларын үҫтереү” республика маҡсатлы программалары уңышлы тормошҡа ашырыла. Район хакимиәтенең был тә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23804-tge-aymdary-mtlnder.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980878_dscf1629.jpg | ru | null | Тәүге аҙымдары өмөтләндерә | null | null | bashgazet.ru | Флүр Мырҙаханов – Һаҡмар ауылы егете, ошонда тыуып үҫеп, ҡанат нығытҡан. Ун ике йәш тулғас, уларҙың ғаиләһе Иҫке Сибай ауылына күсә. Урта мәктәпте тамамлағас, Тыуған ил алдында хәрби бурысын үтәп ҡайта. Тәүге хеҙмәт сынығыуын Сибай ҡалаһындағы статистика бүлегендә водитель булып башлай. Һәр яҡтан сос, булдыҡлы егет Өфө статистика техникумын ситтән тороп тамамлай һәм өс тиҫтә йылға яҡын инженер-электронсы вазифаһын башҡара. Аҙаҡ Флүр көсөн эшҡыуарлыҡта һынап ҡарамаҡсы булып, контроль-касса аппараттарын хеҙмәтләндереү һәм ремонтлау буйынса яуаплылығы сикләнгән йәмғиәт аса. Ул Баймаҡ, Йылайыр райондары, Сибай ҡалаһы предприятие һәм ойошмалары менән әле лә әүҙем хеҙмәттәшлек итә.Флүр Зөфәр улы, ҡалала йәшәһә лә, күңеле менән һәр саҡ ауылда була. Шуға ла ҡала тормошон ҡалдырып, ғаиләһе менән тыуған яҡтарына ҡайтырға ҡарар итә һәм Һаҡмар ауылында яңы йорт һалып инә. Ғаилә башлығы күптәнге хыялын тормошҡа ашырыу ниәте менән йәшелсәселек тармағын үҫтереүгә ең һыҙғанып тотона. Тәүҙә ихатаһында пленка менән ябылған бер нисә теплица төҙөп, шунда ҡыяр сәсә. Эшмәкәрлеген артабан үҫтереү маҡсатында уҙаман “Эш башлаусы фермер” программаһында ҡатнашыу өсөн бизнес-проект әҙерләп тапшыра. Һәм республика Ауыл хужалығы министрлығының конкурс комиссияһы, уның проектын иң уңышлыларҙың береһе тип танып, грант бүлергә ҡарар итә.– Шөкөр, уйлаған ниәтем тормошҡа ашты. Миңә ышаныс күрһәтеп, ярҙам ҡулы һуҙғандары өсөн республика, район етәкселегенә ҙур рәхмәт. Минән башҡа тағы ла бер нисә фермер дәүләт ярҙамы алыуға өлгәште, – ти бөгөн Флүр Мырҙаханов.Дәүләттән бүленгән аҡсалата ярҙамға фермер Магнитогорск ҡалаһының “Росстрой” фирмаһы менән килешеүгә ҡул ҡуйып, һигеҙ теплица төҙөп ултыртҡан. Заманса материалдан – поликарбонаттан эшләнгән теплицаның икәүһе – өй эргәһендәге баҡсала, ҡалғандары ҡуртымға алынған элекке хужалыҡтың ырҙын табағы биләмәһендә урынлашҡан. Әйткәндәй, ҡасандыр ташландыҡ хәлдә ҡалған ырҙын табағын Флүр үҙ көсө менән тәртипкә килтереп, кәртәләп тә алған.Йорт янындағы теплицалар, нигеҙҙә, үрсетмә ултыртыу өсөн файҙаланыла. Бынан тыш, 10х10 үлсәмле пленка менән ябылғаны ла бар. Фермер унан май айында уҡ уңыш ала башлаған. Сифатлы һәм арзан продукцияны “Талҡаҫ” шифаханаһы, Иҫән ауылындағы “Ирәндек” кафеһы, Баймаҡ ҡалаһы һәм район магазиндары күпләп һатып ала. Шуныһы ҡыуаныслы: май айында алынған дәүләт ярҙамы бөгөн үк үҙ һөҙөмтәләрен биргән дә инде.Әйтергә кәрәк, элекке ырҙын табағы биләмәһендә бөгөн эш гөрләй, әле теплица хеҙмәткәрҙәре ҡыярҙан яңы уңыш көтә. Уныһын йыйып алыуға, ноябрь-декабрь айҙарында башҡа теплицаларҙағыһы ла өлгөрә. Әле уңған фермер теплицаларға йылылыҡ биреү маҡсатында ҡаҙанлыҡ ҡоролмаһы урынлаштырыу менән мәшғүл. Был иһә йыл әйләнәһенә продукция алыу мөмкинлеге бирәсәк. Ҡыярҙан тыш бында помидор, ер еләге ултыртыу ҙа күҙ уңында тотола.Эшһөйәр, бөтмөр егет теплица хужалығы менән генә сикләнеп ҡалырға уйламай, ә 17 гектар ерҙе ҡуртымға алып, киләсәктә картуф, кәбеҫтә, сөгөлдөр үҫтереп, халыҡты тағы ла ауыл хужалығы продукцияһы менән тәьмин итеүҙе күҙаллай.Флүр Мырҙаханов – Һаҡмар ауылы старостаһы ла. Ул ауылды төҙөкләндереү, йәшелләндереү, уға яңы һулыш биреү, был эштәргә ауылдаштарын да йәлеп итеү ниәте менән янып йөрөй.– Бөгөн ауылда эш юҡ тигәндәргә аптырарһың, буш һүҙ ул, – ти фермер. – Ялҡауланмаҫҡа ғына кәрәк, иренмәгән кешегә ниндәй ҙә булһа шөғөл табыла. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23804-tge-aymdary-mtlnder.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/9ebea56939043914aa70f6f1dec49548acbdece694d629f0387d376bcb83630e.json | [
"Флүр Мырҙаханов – Һаҡмар ауылы егете, ошонда тыуып үҫеп, ҡанат нығытҡан. Ун ике йәш тулғас, уларҙың ғаиләһе Иҫке Сибай ауылына күсә. Урта мәктәпте тамамлағас, Тыуған ил алдында хәрби бурысын үтәп ҡайта. Тәүге хеҙмәт сынығыуын Сибай ҡалаһындағы статистика бүлегендә водитель булып башлай. Һәр яҡтан сос, булдыҡлы еге... |
[] | 2016-09-29 10:13:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ә.Ғ. Шәрәфетдинов 1928 йылдың 25 декабрендә Учалы районының Ахун ауылында тыуа. Өфө авиация институтын тамамлағас, районындағы машина-трактор станцияһында баш инженер булып хеҙмәт юлын башла | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23806-24-sentyabr-88-yshend-mshr-etkse-dlt-m-ymt-eshmkre-dm-ni-uly-shrfetdinov-bayylya-kste.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475136882_adgam-ganeevich-sharafutdinov.jpg | ru | null | 24 сентябрҙә 88 йәшендә мәшһүр етәксе, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Әдғәм Ғәни улы Шәрәфетдинов баҡыйлыҡҡа күсте. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23806-24-sentyabr-88-yshend-mshr-etkse-dlt-m-ymt-eshmkre-dm-ni-uly-shrfetdinov-bayylya-kste.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/696942f017486b08a4894be3652d0724038de2dea86743df5f7f5690687d2696.json | [
"24 сентябрҙә 88 йәшендә мәшһүр етәксе, дәүләт һәм йәмәғәт эшмәкәре Әдғәм Ғәни улы Шәрәфетдинов баҡыйлыҡҡа күсте.",
"Ә.Ғ. Шәрәфетдинов 1928 йылдың 25 декабрендә Учалы районының Ахун ауылында тыуа. Өфө авиация институтын тамамлағас, районындағы машина-трактор станцияһында баш инженер булып хеҙмәт юлын башла"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:56+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Берләшкән Милләттәр Ойошмаһы эксперттары рекламаның балаларға насар йоғонтоһо тураһында белдергән. Һаулыҡҡа зыян килтергән нәмәләр хаҡында һөйләгәнен генә түгел, рекламаның үҙен зарарлы булғ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbelem%2F23834-sauany-ursalap-keshe-ayn-tomalap.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475156517_reklama.jpg | ru | null | Сауҙаны ҡурсалап, кеше аңын томалап... | null | null | bashgazet.ru | Телевизорҙы ҡабыҙған һайын реклама рәүешендә төрлө күренештәр күҙ алдында өйөрөлә башлай. Был йәһәттән хәҙер Интернет та арыу уҡ әүҙемләште. Ябай ғына мәғлүмәт эҙләп ингән ереңдә лә тотош экранды видео таҫмаһы ялмап алып, үҙенекен һөйләргә керешә. Ана, йәнәһе, әллә ниндәй интернет-казинола бәғзе берәү байып киткән, ә бында фәлән-фәсмәтән арзан хаҡҡа һатыла, тегендә иһә ике бургер тигәне берәү хаҡына төшә һәм башҡаһы... Йотоп ҡына өлгөр тигәндәй. Хатта Бөтә донъя һаулыҡ һаҡлау ойошмаһы ла киң таралған һимереү сәбәбен, диабет, йөрәк ауырыуҙарын зыянлы ризыҡтар рекламалауға һәм халыҡтың шуға күҙ йомған килеш эйәргәненә бәйләй.Бала саҡтан ҡиммәтле әйбергә ымһынған кеше, рекламаға ышанып, килеменең түбән булыуына ҡарап тормай, кредит һәм аҡсаға бәйле махинация ҡорбанына әүерелә. Эксперттар ҙа байтаҡ ғаиләләрҙә бурыстың баш ауырыуы булып тороуын билдәләй.Ярар әле, исмаһам, тәмәкегә, иҫерткес эсемлектәргә әлегә тыйыу ҡуйылған. Хәҙер мәктәпкә 100 метр яҡынлыҡтағы сауҙа урындарында уларҙы һатыу, рекламалау рөхсәт ителмәй. Юғиһә бығаса тапшырыуҙар араһындағы һәр биш минутлыҡ тәнәфестә ҡулына бутылка тотҡан йәки юл һыуытҡысын һыра менән тултырған берәү күренә ине.“Реклама тураһында”ғы Законда бәлиғ булмағандарҙы яҡлауға ҡағылышлы статья бар. Унда ата-әсәләрҙең абруйына тап төшөрөргә, рекламалағы әйбергә баланы ымһындырырға ярамағанлығы әйтелә. Шулай уҡ матди хәле төрлө кимәлдә булған ғаиләләргә тауарҙың арзанлығы тураһында баҫым яһау, шул әйберҙе алған бала тиҫтерҙәре араһында өҫтөнөрәк урын биләйәсәк тигән фекер тыуҙырыу тыйыла. Әммә ғәмәлдә ошо талаптар күҙәтелмәй. Был йәһәттән баланың: “Миңә лә анауындай планшет кәрәк”, – тигәнен ишетергә мөмкин.Ошонда Зәйнәб Биишеваның бер әҫәре иҫкә төшә. Унда етәксе вазифаһын башҡарған ирҙең ҡатыны ҡыҙын мәктәпкә алып бара. Шул арала әсә “Ҡара әле, һиндә иң шәп портфель, башҡаларҙа ундай юҡ” тигән фекерен еткерә. Әлбиттә, ошо йүнәлештә тәрбиә бының менән генә тамамланмай. Әҙибә һуңғараҡ был ҡыҙҙың шашып үҫеүен күрһәтә. Был йәһәттән ата-әсәләрҙең күбеһе балаларының “кәрәк һәм алып бир” тигәндәренә аптырай, бының менән көрәшеү юлдарын эҙләй. “Беҙҙеке теләһә нәмә һорап, бимазалап бөттө” тигән һүҙҙәр ҙә йыш ишетелә. Әммә унынсыға алған ҡурсаҡтың файҙаһыҙ икәнлеген балаға аңлатыу ныҡ ҡыйынға төшә.Бөгөнгө заманды рекламаһыҙ күҙ алдына килтереүе лә ҡыйын. Шул уҡ магазиндарҙың да, уны халыҡҡа еткергән киң мәғлүмәт сараларының да икмәге ул. Әгәр етештергән уйынсыҡтарыңды һатам тиһәң, был эште йәмәғәтселеккә сығармайынса атҡарыу шулай уҡ мөмкин түгел. Ә инде кәштәңдәге тәтәйҙе бала күрә ҡалһа, уны ул бер нисек тә тыныс ҡына урап үтмәҫ. Ярай элегерәк ағастан эшләнгән тракторҙарҙы һөйрәп үҫкәндәр. Шул осорҙа ауылға пластмасса машиналар килтерһәләр, һәр бала ата-әсәһенән таптырыр ине, моғайын.Белгестәр рекламаның яҡшынан булмаған өс төрөн һыҙыҡ өҫтөнә ала. Беренсеһе – һаулыҡҡа зыян килтергән аҙыҡ-түлек, мәҫәлән, газлы һыу, чипсы-фәлән. Мәктәптә һатылмаһа ла, балалар уларҙы ҡайҙан алырға икәнлеген белә. Ә аҡсаның мәктәп ашханаһында ашар өсөн бирелеүе уларҙы борсомай. Икенсеһе – тотанаҡһыҙ ҡулланыу. Был осраҡта бәләкәй йәштәгеләрҙең ҡиммәтле уйынсыҡ һорауҙары бары башланғыс күренеш булып тора. Ә бына һуңғараҡ “текә” тигән һүҙгә төшөнһәләр инде, бөттө баш, ҡурсаҡ, машиналар ары торһон, планшет, смартфондарға аҡсаңды еткереп кенә өлгөр. Уларҙы һатып алыу мөмкинлеге булмаған ата-әсәнең балаһы иһә үҙен башҡаларҙан кәм тойор... Өсөнсө төргә килгәндә, унда ололар өсөн тауарҙарҙы рекламалағанда бала образын ҡулланыу иғтибарҙы йәлеп итә. Быныһы инде – туранан-тура ата-әсәгә йоғонто яһарға, үҙҙәрен “ҡармаҡ”ҡа эләктерергә тырышыу ысулы.Әйткәндәй, белгестәр, ошо өлкәлә ҡануниәт сараларына ғына өмөт итеп ултырырға кәрәкмәй, ти. Был йәһәттән балаларҙа үҙ ғүмере өсөн яуаплылыҡ тәрбиәләргә кәңәш итәләр. Берәүҙәр хатта, рекламаға зарланып ултырғансы, телевизорҙы сығарып ырғытыуҙы эшлеклерәк булыр, тип белдерә. Был йәһәттән психология фәне буйынса бер ғалимдың фекере ҡыҙыҡлы. “Әгәр беҙ тормошта видеоролик геройҙарынан насарыраҡ йәшәйбеҙ икән, ғәйеп рекламала түгел, ә беҙҙе уйларға өйрәтмәүҙәрендә. Һуң, үҙ башың булмағанға башҡаның ни ғәйебе?” – ти ул.Әгәр инде реклама сабыйыңдың мейеһенә инеп урынлашмаһын тиһәң, унан алдараҡ өлгөрөргә, балаң менән үҙеңә шөғөлләнергә кәрәк, тигән уйҙа ғалим. Был йәһәттән бергәләп кино ҡарау мөмкинлеген дә телгә ала, ә инде реклама ҡамасауламаһын өсөн диск, flash-карталарҙы ҡулланырға тәҡдим итә. Белгестәр ҙә, уртаҡ ҡыҙыҡһыныуҙары булған татыу һәм өлгөлө ғаиләләрҙә баланың телевизорға, компьютер уйындарына ваҡыты ҡалмай, тип белдерә...1. Балаға “текә” уйынсыҡтың башҡа тиҫтерҙәренән өҫтөнлөктө күрһәтмәүен аңлатырға. Шәхси уңыш һәм ҡаҙаныштары менән ғорурланырға өйрәтергә.2. Әгәр бала нимәнелер ныҡышып таптыра икән, башҡа альтернатива тәҡдим итергә. Ҡаты ҡағылыуҙы нисек тә урап үтергә тырышырға кәрәк.3. Реклама образы менән ысын әйбер араһындағы айырманы табырға өйрәтергә. Ни өсөн ундағы тормоштоң яҡшыраҡ күренгәне хаҡында һөйләшергә.4. Реклама әйберҙәре ысынлап яҡшымы икәнлеген ғәмәлдә тикшерергә, әйтәйек, һауыт-һаба йыуыу буйынса бәйге үткәрергә мөмкин.5. Ғөмүмән, баланың ғүмерендә телевизорҙың булмауы хәйерлерәк. Экран эргәһендәге ваҡытын ҡыҫҡартырға, ҡараған нәмәләренең сифатын күҙәтергә. Ваҡытығыҙ булмағанда ла, телевизорҙы бала ҡараусыға алмаштырмағыҙ. | http://bashgazet.ru/belem/23834-sauany-ursalap-keshe-ayn-tomalap.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8af4b9972d9b9e209b5403c022a94f2e6a407f3165da94884806247e293d6ec4.json | [
"Телевизорҙы ҡабыҙған һайын реклама рәүешендә төрлө күренештәр күҙ алдында өйөрөлә башлай. Был йәһәттән хәҙер Интернет та арыу уҡ әүҙемләште. Ябай ғына мәғлүмәт эҙләп ингән ереңдә лә тотош экранды видео таҫмаһы ялмап алып, үҙенекен һөйләргә керешә. Ана, йәнәһе, әллә ниндәй интернет-казинола бәғзе берәү байып киткән... |
[] | 2016-09-16 13:28:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ҡышҡылыҡҡа йәки “ҡара көнгә” аҙыҡ-түлек запасы туплайһығыҙҙыр, моғайын. Һыуытҡысығыҙ, баҙығыҙ, келәтегеҙ тулһа, күңелегеҙ ҙә тынысланып ҡалалыр, эйеме? Шулай һәр кемегеҙ хәленән килгәнсә ғаи | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23633-sitk-yymayn-kebe-tir-tkknde-kt-erebe.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473944479_bn_108_16_09_2016_3.jpg | ru | null | Ситкә ҡыҙыҡмаһын күҙебеҙ, тир түккәнде көтә еребеҙ | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23633-sitk-yymayn-kebe-tir-tkknde-kt-erebe.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/65e6d56dd50a72c17256a9fa14cf0e70ae9448b6e9c2e0121747058d8caa4776.json | [
"Ситкә ҡыҙыҡмаһын күҙебеҙ, тир түккәнде көтә еребеҙ",
"Ҡышҡылыҡҡа йәки “ҡара көнгә” аҙыҡ-түлек запасы туплайһығыҙҙыр, моғайын. Һыуытҡысығыҙ, баҙығыҙ, келәтегеҙ тулһа, күңелегеҙ ҙә тынысланып ҡалалыр, эйеме? Шулай һәр кемегеҙ хәленән килгәнсә ғаи"
] |
[] | 2016-09-29 20:19:00+00:00 | null | null | 26 – 30 августа Әрмәнстанда Үҙәк һәм Көнсығыш Европа викимедистарының конференцияһы булды. Уның эшендә Рәсәйҙән урыҫ, яҡут википедияларының вики-активистары, шулай уҡ Викимедиа фонды вәкилд | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23826-sitk-syyp-fem-alyp.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23826-sitk-syyp-fem-alyp.html | ru | null | Ситкә сығып, фәһем алып... | null | null | bashgazet.ru | Ришат СӘЙФЕТДИНОВ,
Башҡорт википедияһының
юзер-төркөмө ағзаһы.
26 – 30 августа ӘрмәнстандаКонференцияны ойошторған Әрмәнстан викимедиаһы ҡунаҡтарҙы тауҙарҙа урынлашҡан һәм хаҡлы рәүештә “Әрмән Швейцарияһы” тип аталған бәләкәй генә курорт ҡаласығы Дилижанда ҡабул итте. Уларҙы заманса ҡунаҡханаларға урынлаштырҙылар, ә сара үҙе Дилижан халыҡ-ара колледжында үтте. Был уҡыу йортона һуңыраҡ тағы бер туҡталырмын, ә әлегә конференцияның үҙе тураһында һөйләмәксемен.Сараға Әрмәнстан викимедиаһы башлығы Сусанна Мкртчян старт биргәндән һуң, колледж биләмәһендә Википедияның айырым өлөштәрҙән йыйылған шар формаһында эшләнгән логотибына һәйкәл асылды.Сығыштарҙан миңә бигерәк тә вики-йәмғиәттәр араһында һәм уларҙың эсендә килеп тыуған низағтарҙы хәл итеүгә арналған презентация көслө тәьҫир яһаны. Үкенескә ҡаршы, күрше төбәктәрҙә йәшәгән халыҡтарҙың теге йәки был мәсьәләлә, шул иҫәптән уртаҡ мираҫ буйынса ла ыҙғышыуы – бөтөн донъя буйлап таралған күренеш, ә вики-йәмғиәттәр аныҡ йәмғиәт, аныҡ халыҡтың сағылышы булып тора. Быға тиклем низағтарҙы хәл итеү өсөн түҙемлек, ғәфү итә белеү һәм йөрәктең сафлығы кәрәк тип уйлаһам, презентацияла, әгәр кәрәкле белем һәм тәжрибә туплағанда, бигерәк тә психология өлкәһенән, аҡыл да был мәсьәләне хәл итеүгә үҙ өлөшөн индерә ала икәнлеген аңланым.Шулай уҡ Википедияны мәғариф системаһында файҙаланыу тураһында презентация ла ҡыҙыҡлы булды. Бында гректар үҙ тәжрибәләре менән уртаҡлашты. Мәктәп уҡытыусылары йыш ҡына Википедияны танырға һәм уны уҡыу процесында файҙаланырға теләмәй. Уларҙың фекеренсә, Википедия әҙер мәғлүмәт сығанағы булып тора һәм уҡыусыларға үҫергә мөмкинлек бирмәй: мәғлүмәтте шунан ғына күсереп алалар, уны баһаламайҙар, сығанаҡтарҙың дөрөҫлөгө тураһында уйламайҙар, йәнәһе.Баҡтиһәң, быға ҡаршы миҫалдар ҙа бар икән. Википедия ярҙамында уҡыусыны уйланырға, мәғлүмәтте анализларға, төрлө сығанаҡтарҙы сағыштырырға һәм уларҙың дөрөҫлөгө тураһында һығымта яһарға, объектив критерийҙарға нигеҙләнергә, шулай уҡ үҙ фекереңде асыҡ итеп әйтеп бирергә, башҡалар менән аралашырға, изге күңелле булырға өйрәтергә мөмкин. Әгәр бер заман башҡорт мәктәптәрендә реферат урынына Википедияға яҙылған яңы мәҡәлә ҡабул итһәләр, мәҫәлән, тәбиғи фәндәр йәки тыуған яҡты өйрәнеү буйынса, был беҙҙең мәктәпте бик ныҡ үҙгәртер ине, моғайын.Ҡыҙыҡлы ғәмәли эштәр төрлө илдәрҙәге вики-йәмғиәттәр менән яҡындан танышыу мөмкинлеген бирҙе. Урындарҙа йәмғиәттәрен киңәйтеү өсөн нимәләр эшләнеүе тураһындағы презентациялар иғтибарҙы йәлеп итте. Мәҫәлән, поляктар даими рәүештә тәбиғәткә сыға, белорустар иһә ауылдар буйлап йөрөй һәм ундағы халыҡҡа эшмәкәрлектәре тураһында һөйләй, ҡатнашырға саҡыра, бер үк ваҡытта география, тыуған төйәк, ауылдар тураһында мәҡәләләр яҙа.Беҙгә Грузия википедияһы вәкилдәре килеп, мәҡәләләр менән алмашыу тәҡдимен яһаны. Йәғни беҙ Башҡорт википедияһында – Грузия һәм грузиндар тураһында, улар үҙҙәрендә Башҡортостан һәм башҡорттар тураһында билдәле күләмдә мәҡәләләр яҙырға тейеш. Исемлек яҡтар тарафынан билдәләнә. Әлеге ваҡытта был проект буйынса Башҡорт википедияһында фекер алышыу бара. Минеңсә, бындай эшмәкәрлек ике яҡҡа ла файҙалы буласаҡ.Сара уҙған колледжға килгәндә инде, ул 2014 йылда шәхси меценаттар аҡсаһына асыла. Уларҙың күпселеге Рәсәйҙә һәм башҡа илдәрҙә йәшәгән эшҡыуар әрмәндәр – исемдәре бинаға ингәндә иҫтәлекле таҡтаташҡа матур итеп яҙылып ҡуйылған. Уҡыу йортонда инглиз телендә халыҡ-ара белем бирелә. Ул түләүле һәм арзан түгел – бер уҡыу йылы өсөн 50 мең АҠШ доллары түләргә кәрәк. Шулай булһа ла, уҡыусылар донъяның төрлө төбәгенән йыйыла, Әрмәнстан һәм Рәсәй уҡыусылары өсөн айырым квоталар бар.Китапханала байтаҡ китаптың урыҫ телендә булыуы ныҡ аптыратты. Шулай уҡ сит тарафтарҙа йәшәп тә, үҙенең тыуған ере, Ватаны тураһында хәстәрлек күреп, аҡса йыйып, шундай абруйлы уҡыу йорто төҙөгән эшҡыуарҙарҙың изге ғәмәле һоҡландырҙы. Беҙгә, башҡорттарға, уларҙан күп нәмәгә өйрәнергә кәрәк. Был сараны ойоштороу кимәленә лә ҡағыла. Әлбиттә, Әрмәнстан википедияһы – тәжрибәле, үҙаллы эшләп килгән йәмғиәт. Беҙгә лә ошондай өлгөргәнлеккә һәм үҙаллылыҡҡа ынтылыу ҡамасауламаҫ ине. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23826-sitk-syyp-fem-alyp.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/1ae08750e3b1cb85d92ccef65ca29ba3ab35fcfb6fb24416c9f230f73dcdf220.json | [
"Ришат СӘЙФЕТДИНОВ,\nБашҡорт википедияһының\nюзер-төркөмө ағзаһы.\n26 – 30 августа ӘрмәнстандаКонференцияны ойошторған Әрмәнстан викимедиаһы ҡунаҡтарҙы тауҙарҙа урынлашҡан һәм хаҡлы рәүештә “Әрмән Швейцарияһы” тип аталған бәләкәй генә курорт ҡаласығы Дилижанда ҡабул итте. Уларҙы заманса ҡунаҡханаларға урынлаштырҙыл... |
[] | 2016-09-19 21:28:59+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | ...1983 йылдың 1 марты. Һигеҙ йыл Матбуғат йортонда, “Ленинец – Ленинсы” йәштәр гәзитендә, тәржемәсе булып эшләгән шаян-шуҡ йылдарҙы ҡапыл ғына ҡалдырып, “Китап” нәшриәтенә эшкә сыҡтым. Шаул | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23663-balyp-yanyp-yshr.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284061_0446.jpg | ru | null | Балҡып, янып йәшәүҙәр | null | null | bashgazet.ru | Ғәлиә ҒӘЛИМОВА,
нәшриәт ветераны.
...Нәшриәттәмен. “ЦРУ против СССР” тигән 16 табаҡтан торған бик ҡатмарлы тәржемә өҫтөндә эшләйем. “Теш тә, тел дә” үтерлек түгел. Әммә мине хайран иткәне: иртәнге 9-ҙан киске 6-ға тиклем берәү ҙә ҡуҙғалмай, бөтәһе лә өҫтәлдәге ҡулъяҙма-корректураларға текәлгән. “Тимер-бетон” тәртип! Сәбәпһеҙгә коридорға сығырға, ялпылдап, күренеп йөрөргә ярамай. Баҡһаң, нәшер пландары ҙур, етди һәм яуаплы. Ваҡытына-мәленә тура килтереп үтәргә кәрәк. Коллектив елкәһендә торған ҡәтғи талап шундай. Нәшриәт шарттарына күнергә тура килде. Яңы дуҫтар, яңы таныштар. Беҙҙең редакцияла һигеҙ-туғыҙ мөхәррир ултыра, ҡаршыбыҙҙа – мөдиребеҙ Р.З. Хажиәхмәтов. Иғтибар итәм: кабинетыбыҙға төрлө һорауҙар менән (күләм, формат, ҡағыҙ һәм башҡа мәсьәләләр) бер мөләйем ҡатын инә-сыға йөрөй. “Рәйлә” йә “Рәйлә Мөхәмәтовна” тип өндәшәләр үҙенә. План-иҡтисад бүлегендә эшләй булып сыҡты. Мине иң аптыратҡаны: Матбуғат йортондағы һылыу Динис Бүләковтың йәмәғәте икән. Ә Рәйлә Мөхәмәт ҡыҙы үҙе лә “нисауа”: ҡуйы бөҙрә сәсле, яғымлы, ихлас ярҙамсыл, төҫ-буйға ла сибәр. Ул йышыраҡ Сәүиә Мөхтәруллина тирәһендә күренә, мин дә шулай уҡ Сәүиә Ғабдулла ҡыҙы эргәһендә, сөнки мөхәррир эшенең сер-нескәлектәрен унан өйрәнергә кәрәк. Күп тә үтмәне, өсәүләп ныҡлап дуҫлашып киттек...Рәйлә Эт йылында, Ҡыҙ йондоҙлоғо аҫтында тыуған. Мәсетле районының Туҡбай ауылында донъяға килә. Салауат педагогия училищеһын тамамлай. Ике йыл уҡытҡандан һуң, Өфөгә килеп, “Китап” нәшриәтенә корректор булып эшкә урынлаша. Артабан бер юлы эшләп тә БДУ-ның география һәм иҡтисад факультетының киске бүлегендә уҡып та йөрөй. Ауырлыҡтар, ҡаршылыҡтар алдында ҡаушап ҡалмай ҡыҙ: уҡыуын тамамлап диплом ала, нәшриәттә хеҙмәтен уңышлы дауам итә. Мәләүез районының Арыҫлан ауылында тыуып үҫкән һылыу егет Динис Бүләков менән осрашыуы ла тап ошо китаптар донъяһына бәйле. “Совет Башҡортостаны” гәзитендә хәбәрсе булып эшләп йөрөгән сағы була Динис Бүләковтың...Өлкән коллегаларымдың эскерһеҙ, ябай мөнәсәбәте арҡаһында нәшриәт талаптарына тиҙерәк өйрәндем. “Тимер” тәртиптәр ҙә оҡшап китте, киске 6-нан һуң тура мәктәпкә йә балалар баҡсаһына йүгерергә ваҡыт ҡала, сөнки был мәлдә мин инде ике бала әсәһемен. “Ленинсы”ла гәзиттәрҙең бик һуңлап сығыуҙары теңкәгә тейгән булған икән. Минең “нәшриәт эпопеяһы” Сәүиә – Рәйләләрҙән башланып, нигеҙ-түл йыйып, тора-бара оҙайлы йылдарға һуҙылды. Тәҡдирем “мәңгелеккә” нәшриәткә беректерҙе. Бер ҡасан да үкенергә тура килмәне: әҙәбиәт, нәшриәт мине киң ҡоласына алды ла ҡабат сығарманы. Китап нәшерләүгә мөкиббән киткән фиҙакәр хеҙмәткәрҙәр янында үҙемде һынатмаҫҡа тырыштым. Яңынан-яңы ижади проекттар, төрлө тематикалы башҡорт календарҙары, арҙаҡлы шәхестәр тураһында тос мәғлүмәтле төҫлө альбомдар сериялары бергә ҡайнап эшләп, донъяға сығарылды, уҡыусыларға еткерелде, тотош республика китапханалары тәьмин ителде. Ул замандарҙағы “Башпотребсоюз” берекмәһенең егәрле хеҙмәткәрҙәре төпкөл ауылдарға ла барып, китаптарыбыҙҙы таратты. Ә тираждар ниндәй: һәр китап – 20-30 мең, хатта унан да күберәк данала нәшерләнде.“Китаптар йәш быуынға әхлаҡ, тормош тәрбиәһе биреүҙә, ни яҡшы ла ни яман икәнен төшөндөрөүҙә, башҡорт халҡының милли үҙаңын үҫмерҙәр йөрәгенә һеңдереүҙә ярҙамсы булырға тейеш”. Иҡтисадсы ханым Рәйлә Бүләкова тап ошо күҙлектән сығып йыллыҡ планға финанс һала торғайны. “Кеше уҡымаҫлыҡ китапҡа ниңә аҡса бүлергә һуң?” тип редакция мөдирҙәренә һорау биреп йөҙәтер ине.План-иҡтисадсы тигәндә, ғәҙәттә, ҡырыҫ холоҡло, аҙ һүҙле, ҡоро һандарҙан, дебет-кредиттан башҡаны белмәгән етди кеше күҙ алдына баҫа. Әммә Рәйләбеҙ нәшриәт планындағы һандарға үҙенең күңел йылыһынан йән өрә кеүек ине. Уның зирәк зиһене, иҫәп-хисаптарға әүәҫлеге, нимәнән нимә килеп сығасағын бөтәһенән алда күҙаллауы арҡаһында әлеге “ҡоро” һандар йәнле китаптарға әүерелә. Сығымдарҙы ла, табыштарҙы ла теүәл иҫәпләй белеү маһирлығы, исрафлауҙарға, тәләфләүҙәргә юл ҡуйҙыртмауы нәшриәт эшмәкәрлегенә байтаҡ ыңғай һөҙөмтәләргә өлгәшергә булышлыҡ итте. Һаҡсыллыҡ менән табылған аҡсаларға яңы сериялар, яңы өҫтәмә китаптар сығарырға мөмкинлек тыуҙы. Ә хеҙмәт коллективының яулаған уңыштары, ярыштарҙа еңеүҙәре, айлыҡ, квартал пландарын тултырғандары өсөн билдәләнгән тос премиялар Рәйлә Бүләкованың зәһәр ныҡышмаллығы, тырышлығы, нәшриәт директорын коллективтың шул матди баһаламаларға лайыҡ булыуына ышандыра һәм күндерә алыуы нигеҙендә мөмкин булды. Кешегә хеҙмәт итеү, уның хәлен еңеләйтеү, юҡлыҡ мәлдәрендә (колбаса, рагуға сират тороп бер булдыҡ бит) аҙ ғына булһа ла күңелен көрәйтеп ебәреү өсөн һалған тырышлығы бушҡа китмәне, әлбиттә. Һәр иҡтисадсы ла коллектив өсөн шуны эшләй алыр ине, әммә бының өсөн Рәйләләге маҡсат-теләк, күңел киңлеге, эскерһеҙ йомартлыҡ кәрәктер. Ул саҡтағы нәшриәтебеҙҙең “һандар батшабикәһе” Рәйлә Бүләкова Н. Нуртдиновтың, Нәшриәт һәм полиграфия эштәре буйынса Дәүләт комитетының (“Госкомиздат” тип кенә йөрөтә инек) ышанысын яуларға өлгөргәйне инде. Үткер, зирәк, сая Рәйләбеҙҙең дәүләт тематик планын ете-һигеҙ вариантта ярты эш өҫтәлен алып торған шаҡ-шоҡ төймәле хисап машинкаһында иҫәпләп сығарыуына нәшриәттә аптырамаған кеше ҡалмағандыр. Ә планы бит әле ниндәй: 400-450-нән ашыу исемле әҙәбиәт, тираждар ҙур. Хәтеремдә, нәфис әҙәбиәт редакцияһындағы “үтемле һәм уҡымлы” авторҙар китаптарының тираждары – 40– 50 мең, хатта 100 мең дана тираж менән нәшер ителде! Рәйлә Бүләкова уларын да төрлө вариантта: йә гәзит, йә офсет, йә “типографик №1” ҡағыҙға, ҡаты тышлыға (ул замандарҙа 5-се переплет иң шәбе иҫәпләнә ине), йә йомшаҡ, йоҡа тышлыға күсереп иҫәпләй...Иҡтисад бүлмәһенә барып инһәң, Рәйләнең тилбер бармаҡтары теге “төймәләрҙән” уттар сығара тиерһең. Эргәһенә килеп һыйынырлыҡ түгел – үҙе бер “ел-дауыл”. Дәүләт тематик пландары “40” тапҡыр тикшерелеп, Госкомиздат аша, Мәскәү аша үтеп, ниһайәт, раҫлана. Ғәҙәттә, июль айында киләһе йылдың планын үтәү буйынса ҡыҙыу эш башлана торғайны. Һәр редакцияға (нәшриәттә улар дүртәү: ижтимағи-сәйәси, дәреслектәр һәм уҡыу әсбаптары, нәфис әҙәбиәт, балалар әҙәбиәте редакциялары) план айға, кварталға, ярты йыллыҡҡа, бер йыллыҡҡа бөтә теүәллегендә бүлеп бирелә. Пландан ситкә тайпылыу – ғәфү ителмәй! Ул замандарҙа коллектив эшләй ҙә, хаҡын да ала, ял да итә белде. Хатта бер мәл байтаҡ ваҡыт (әлеге лә баяғы Рәйлә Бүләкованың үткерлеге менән инде) тотош коллектив “Башнефть” ашханаһында (нәшриәт Совет майҙанындағы бинала ине) бушлай төшкө аш менән тәьмин ителде, бушлай транспортта йөрөү мөмкинлегенә эйә булды. Өҫтәүенә айлыҡ һәм квартал премиялары булып тора. Булды бит шәп саҡтар!...Әлегеләй хәтерҙә: нәшриәттең директор кабинетында сираттағы кәңәшмә-планерка бара. Мин дә шунда, сөнки махсус баҫмалар редакцияһы мөдиремен, ҡатнашырға тейешмен. Рәйлә, һәр ваҡыттағыса, бар кешене хайран итеп, һандарҙан “уттар” уйната. Директорҙан башлап, бөтәбеҙ ҙә ышанабыҙ, күнәбеҙ иҡтисадсының әйткәндәренә. Кире ҡаҡҡыһыҙ дәлилдәр, факттар. Мин үҙем шәхсән гел хайран ҡала инем уның “башының” шәп эшләүенә, беҙ бит әҙәбиәтсе-филологтар: китап сығарыу буйынса “һауала оса башлаһаҡ”, Рәйлә Бүләкова беҙҙе бик тиҙ “ергә” төшөрә. Әлеге лә шул һандары менән инде. Тыңламай, күнмәй сараң юҡ.Финанс көрсөктәре ул ваҡыттарҙа ла булғандыр, моғайын. Иҡтисади ҡыйынлыҡтар тыуҙырған ҡыҫынҡылыҡ осорҙары нәшриәтте лә урап үтмәне, әммә иҡтисад бүлеге етәксеһе Рәйлә Мөхәмәт ҡыҙы нәшриәт “карабын” шул даръяларҙан ватмай-емермәй алып сыға алды: булдыҡлы ла, белдекле лә ине шул. Мин генә түгел, моғайын, башҡалар ҙа һоҡланып та, яратып та ҡарай инек уға: һәр саҡ бөхтә, зауыҡ менән кейенгән, сәс-бит ҡиәфәте “тулы тәртиптә”; кәңәшмә-планеркаларҙа уртаға сығып (бөтәбеҙ ҙә ишетерлек итеп) иҫбатлайһын дәлилләп, дебет-кредиттарын алдыңа һалып тигәндәй аңлатыр, төшөндөрөр ине. Миңә ҡалһа, уның эштәге берҙән-бер маҡсаты китаптар, тираждар, авторҙарға гонорарҙар, нәшерселәргә премиялар, лайыҡлы эш хаҡтары булһын тип тырышыу ине.Бер мәл коллективта (беҙҙә генә түгел, әлбиттә) “премия за выслугу лет” тигән иҡтисади сара планлаштырылды. Рәйләбеҙ Госкомиздаттан, Министрҙар Кабинетынан – бер һүҙ менән әйткәндә, Хөкүмәт йортонан ҡайтып инмәй: шул “шәп” сараны юллай. Һүҙен дә таба, дәлилдәрен дә килтерә, барыбер “еңеп” ҡайта: нәшриәтебеҙҙә йәнә байрам!Ошо хәлдәрҙе, нәшриәт, әҙәбиәт хаҡына ул атҡарған бихисап изге ғәмәлдәрҙе хәҙер йыш ҡына һағынып иҫкә алабыҙ. Батыр йөрәкле Динисына, балаларына, ейән-ейәнсәрҙәренә ҡарата Тәңребеҙҙән бик һирәк ҡатын-ҡыҙҙарға ғына бирелә торған саф, эскерһеҙ, тоғро мөхәббәтле Рәйләбеҙҙе һағынабыҙ. Уның телеңде йоторлоҡ аш-һыуҙары, бөтә ауырыу ғазаптарын еңеп, тилбер бармаҡтары менән нағышлаған ебәк ҡулъяулыҡтары, башҡа һоҡланғыс бәйләм өлгөләре, селтәр япмалары, салфеткалары, балҡып көлөп ебәреүҙәре, шуҡлыҡтары, нәшриәттең байрам сараларында зал уртаһынан талғын ғына “йөҙөп” бейеп китеүҙәре оҙон-оҙаҡ йылдар хәтерҙә торор инде. Фатирымдың стенаһында эленеп торған ул нағышлап сигеп, рамлап бүләк иткән һап-һары көнбағыш сәскәләренә, Ҡол-Шәриф мәсетенең зәңгәрһыу манараларына көн дә ҡарайым, сөнки улар минең күҙ алдымда ғына һәм Рәйлә Бүләкованы өҙөлөп күргем килә. Баҡыйлыҡҡа күскәненә лә быйыл декабрҙә ике йыл тула, ә ул бөгөнгөләй иҫтә. “Мобиль”дән һөйләшкән һуңғы оҙайлы әңгәмә лә хәтерҙә. Яҡшы затлы, алтын ҡуллы маһир нәшерсе, тоғро дуҫым, күңелем серҙәше, киң ҡарашлы, киң ҡоласлы замандашым – китапташым Рәйлә, һинең менән бер ултырып, туйғансы һөйләшәһе, серләшәһе ине... | http://bashgazet.ru/usadba/23663-balyp-yanyp-yshr.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8a4ca502f3231688959f25c4626cc3e2bd3d8d6ceff4cedf06658342c1a5cbcc.json | [
"Ғәлиә ҒӘЛИМОВА,\nнәшриәт ветераны.\n...Нәшриәттәмен. “ЦРУ против СССР” тигән 16 табаҡтан торған бик ҡатмарлы тәржемә өҫтөндә эшләйем. “Теш тә, тел дә” үтерлек түгел. Әммә мине хайран иткәне: иртәнге 9-ҙан киске 6-ға тиклем берәү ҙә ҡуҙғалмай, бөтәһе лә өҫтәлдәге ҡулъяҙма-корректураларға текәлгән. “Тимер-бетон” тәр... |
[] | 2016-09-19 23:29:07+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – 100 йәшлек инәйҙең бер ҙә тик ултырғанын күрмәҫһең,– тип һоҡлана уға ауылдаштары. Һоҡланырлыҡ та шул! Хәйбулла районының Бүребай ауылында йәшәгән Йомабикә Бикбова ололарға хас булмаған тер | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23694-oa-yshe-sere-barmy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290439_4-2-yuz.jpg | ru | null | Оҙаҡ йәшәүҙең сере бармы? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23694-oa-yshe-sere-barmy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/639c0d0b9a97c2b60cfbbbb208f2b54677f88319201905e1a3d7bcc5155453a1.json | [
"Оҙаҡ йәшәүҙең сере бармы?",
"– 100 йәшлек инәйҙең бер ҙә тик ултырғанын күрмәҫһең,– тип һоҡлана уға ауылдаштары. Һоҡланырлыҡ та шул! Хәйбулла районының Бүребай ауылында йәшәгән Йомабикә Бикбова ололарға хас булмаған тер"
] |
[] | 2016-09-20 13:29:21+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Республикала һайлау “Ғәҙел һайлау” һәм “Таҙа һайлау” тигән лозунгылар аҫтында үтте. Шуға күрә улар ысынлап та үтә күренеүсән, объектив, принципиаль булды. Белорет бер мандатлы округында һайл | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23704-zr-rhmtullina-bashortostanda-aylaua-haly-belgn-m-huplaan-keshelr-ede.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474374360_image_25_04_14_12_46_ejw_590.jpeg | ru | null | Зөһрә Рәхмәтуллина: “Башҡортостанда һайлауҙа халыҡ белгән һәм хуплаған кешеләр еңде” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23704-zr-rhmtullina-bashortostanda-aylaua-haly-belgn-m-huplaan-keshelr-ede.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/b36a669e6e4ab0b38fdf7467c6cc18c21c6dfe71fbc53b5aa26be01011f74979.json | [
"Зөһрә Рәхмәтуллина: “Башҡортостанда һайлауҙа халыҡ белгән һәм хуплаған кешеләр еңде”",
"Республикала һайлау “Ғәҙел һайлау” һәм “Таҙа һайлау” тигән лозунгылар аҫтында үтте. Шуға күрә улар ысынлап та үтә күренеүсән, объектив, принципиаль булды. Белорет бер мандатлы округында һайл"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:10+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Рәсәйҙең Финанс министрлығы төбәктәргә үҙ ҡаҙналарының хәлен яҡшыртһындар өсөн план тәҡдим иткән. Был документ менән ведомствоның сайтында танышырға мөмкин. Рәсәйҙең Финанс министрлығы төбәк | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23683-ana-la-bilen-bishtn-byua.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289582_06-nd-treasury_bills.jpg | ru | null | Ҡаҙна ла билен биштән быуа | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23683-ana-la-bilen-bishtn-byua.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/e7649b89e5db2d76f2276ff77b67bc4c72cfb2f3dd0867249578d00068f43854.json | [
"Ҡаҙна ла билен биштән быуа",
"Рәсәйҙең Финанс министрлығы төбәктәргә үҙ ҡаҙналарының хәлен яҡшыртһындар өсөн план тәҡдим иткән. Был документ менән ведомствоның сайтында танышырға мөмкин. Рәсәйҙең Финанс министрлығы төбәк"
] |
[] | 2016-09-19 21:28:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Алабейә тауында гөр килеп сана шыуған малайҙарҙың тауыштары сала-сарпы Ямних ағайҙың ҡолағына салынды. – Бөгөн кино буламы? – Була! Ямних бабай бая уҡ Егәҙенән ҡайтты. – Ниндәй икән?.. А | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23697-ey-yuanyr-ine-yamnih-aay.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290733_4-1-yamnih.jpg | ru | null | Эй ҡыуаныр ине Ямних ағай... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23697-ey-yuanyr-ine-yamnih-aay.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/e5f84c8759f2f91c58e8eb4464c01eb9ee5e74021e35995483092ba629dea056.json | [
"Эй ҡыуаныр ине Ямних ағай...",
"Алабейә тауында гөр килеп сана шыуған малайҙарҙың тауыштары сала-сарпы Ямних ағайҙың ҡолағына салынды. – Бөгөн кино буламы? – Була! Ямних бабай бая уҡ Егәҙенән ҡайтты. – Ниндәй икән?.. А"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ай күрҙе, ҡояш алды. Был әйтем юлаевсы Кирилл Капризов тураһында булыр. Кисә герой ине, бөгөн һуғыш суҡмарына әйләнде. Ай күрҙе, ҡояш алды. Был әйтем юлаевсы Кирилл Капризов тураһында булыр. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsport-i-turizm%2F23813-yuyp-etep-uyp-kiterbeme.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154231_salavatulaev.jpg__450x270_q85_subsampling-2.jpg | ru | null | Ҡыуып етеп, уҙып китербеҙме? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/sport-i-turizm/23813-yuyp-etep-uyp-kiterbeme.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/34e6be656c99f93b7913954841a402e8a935848d32c362eb5df050d1394abed8.json | [
"Ҡыуып етеп, уҙып китербеҙме?",
"Ай күрҙе, ҡояш алды. Был әйтем юлаевсы Кирилл Капризов тураһында булыр. Кисә герой ине, бөгөн һуғыш суҡмарына әйләнде. Ай күрҙе, ҡояш алды. Был әйтем юлаевсы Кирилл Капризов тураһында булыр."
] |
[] | 2016-09-29 22:19:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Ҡартатайым Зәйнулла ишан Рәсүлевтең һүҙҙәре был”, – ти уның бүләсәре Нилүфәр Рәсүлева. Бөгөн Силәбе ҡалаһында йәшәгән ханым үҙенең бөйөк ҡартатаһы тураһында беҙгә беренсегә бәйән итә. “Ҡарт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23828-zynulla-rslev-min-mohtazhdary-olo.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155636_zaynulla-rasulev-kollazh.jpg | ru | null | Зәйнулла РӘСҮЛЕВ: “Мин - мохтаждарҙың ҡоло” | null | null | bashgazet.ru | Зәйнулла Рәсүлев – арҙаҡлы аҡыл эйәһе, теолог, мосолман донъяһы мәғрифәтсеһе генә түгел, хатта педагогы ла. Зәйнулла шәйехтең эшмәкәрлеге ХIХ – ХХ быуаттар сигендә Рәсәйҙең мосолман халыҡтарының рухи үҫешенә һәм ХХ быуат башында илдәге тарихи ваҡиғалар үҫешенә тәрән йоғонто яһай.– Зәйнулла ишандың уҡыусылары, артынан эйәреүселәр шул ҡәҙәр күп була, уның вәғәзен тыңларға килгән халыҡ мәсеткә һыймағас, ишанға намаҙҙы мәсет ихатаһына йәки ауыл янындағы туғайға сығып уҡырға тура килгән, – тип һөйләй Нилүфәр ханым.Туғандары бәйән итеүенсә, Зәйнулла ишан вәғәзендә лә, шәкерттәр менән алып барған дәрестәрендә лә баҫалҡылыҡҡа, ғәҙеллеккә, сабырлыҡҡа, фәҡирҙәргә, сирлеләргә, етемдәргә, ололарға ярҙамсыл булырға өндәгән. Әйткәне һүҙҙә генә ҡалмаған, үҙенең ғәмәлдәре менән өлгө күрһәткән: бирелгән хәйерҙе мәҙрәсәгә һәм ярлы ғаиләләрҙән булған шәкерттәрҙе уҡытыуға тотонған.Бөйөк шәйехтең бүләсәре (Зәйнулла Рәсүлевтең улы Ғабдрахман Рәсүлевтең ейәнсәре) Нилүфәр ханым башҡорт ишанының күркәм кешелек сифаттарын да билдәләй.– Иң юғары суфыйсылыҡ статусына эйә булып та, ул шул ҡәҙәр ябай, баҫалҡы булған, һәр даим камиллыҡҡа ынтылған, белгәндәрен башҡаларға еткерергә ашыҡҡан. Зәйнулла Рәсүлевтең нәҫеленән икәнлегемде бик һуң, өлкән йәштә генә белдем, – ти Нилүфәр Рәсүлева. – Совет заманында ата-бабалар хаҡында ла, дин тураһында ла һөйләргә ярамай ине бит. Шулай ҙа бала саҡтан өләсәйем менән атай-әсәйемдең артыҡ күрһәтмәй генә Ҡөрьән уҡыуҙары хәтеремдә ҡалған. Беҙҙе ҡурсып, Ислам тәғлимәтен аңлатмағандар инде. Зәйнулла ишан кеүек бөйөк шәхестең бүләсәре булыуҙың ни ҡәҙәр яуаплылыҡ йөкмәткәнен яҡшы аңлайым. Ҡартатайым юғары мәҙәнилекте, белем һәм интеллектты алға һөргән. Уның эшен дауам итеүҙе бөгөн бурысым һанайым.Әсәйем Сафуат, Зәйнулла Рәсүлевтең дүртенсе ҡатыны Мәхүбәнең улы Ғабдрахман хәҙрәттең ҡыҙы, Зәйнулла Рәсүлев тураһында китап яҙҙы. Шәйехтең тормош юлы һәм эшмәкәрлеге тураһында мәғлүмәт сәсеү зарурлығын да аңлап, ошо китапты таратыу менән шөғөлләнәм. Оҙаҡ йылдар мәктәптә эшләнем. Хаҡлы ялда булыуыма ҡарамаҫтан, балалар менән бәйләнеште ташламағанмын, әле индивидуаль дәрестәр алып барам. Һәр баланың күңеленә асҡыс табырға, бер-береһенә хөрмәт һәм һөйөү хистәре тәрбиәләргә тырышам. Беҙҙе уратып алған матди байлыҡ – ваҡытлыса. Сабырлыҡ, мәрхәмәтлек, һөйөү, бер-береңде аңлау һәм ҡабул итеү – тап ошо сифаттар беҙҙе кеше итә, сәләмәт йәмғиәттең нигеҙен булдыра.Ҡартатайым Ғабдрахман хәҙрәткә лә әҙәплелек, толерантлыҡ, изге ниәттәр менән эш итеү хас ине. Ул мосолмандар менән генә түгел, башҡа конфессия вәкилдәре, бүтән милләт кешеләре менән дә аралашты, дуҫ булды. Туғандарым һөйләүенсә, уның православие динендәге бер рухани дуҫы булған. Иптәше япа-яңғыҙ ҡалғас, Ғабдрахман хәҙрәт уны үҙенә ҡарауға алған, мәрхүм булғас, ҡәҙер-хөрмәт күрһәтеп ерләгән.Зәйнулла ишандың улы Ғабдрахман Рәсүлев (1889 – 1950) атаһының эшен дауам иткән. 1936 – 1950 йылдарҙа ул СССР-ҙың Европа өлөшө һәм Себер мосолмандары диниә назараты рәйесе, мөфтөй булған. Ысын патриоттар булараҡ, тыуған илде дошмандарҙан ҡурсалауға әҙерлектәрен күрһәтеп, 1943 йылда Ғабдрахман Рәсүлев Советтар Союзы мосолмандары исеменән Ҡыҙыл Армияға теләктәшлек белдереү маҡсатында Сталинға мөрәжәғәт итеп, йыйылған аҡсаны танк колоннаһы етештереү өсөн тапшыра. Шәхсән үҙе Ҡыҙыл Армия фондына 50 мең һум индерә.Рәсүлевтәр, ғөмүмән, социаль йәһәттән әүҙем булыуы менән айырылып тора. Әгәр әүәлерәк мәҙрәсәләр имамдар ғына уҡытып сығарһа, яңы программа ҡабул ителгәндән һуң, башланғыс мосолман мәктәптәре уҡытыусыларын да әҙерләй башлай. Яңылыҡтар уҡытыуҙы ойоштороу һәм уҡыу процесы йөкмәткеһенә генә түгел, көнкүреш мәсьәләләренә лә ҡағыла. Троицкиҙа тәүгеләрҙән булып Ғабдрахман Рәсүлев мәҙрәсәгә, пансионға һәм өйөнә электр уты, телефон үткәрә. 1907 йылда мәҙрәсәлә типография эшләй башлай, унда әлифба, мосолман календары, дини, әҙәби китаптар нәшер ителә.Зәйнулла ишан улының мәҙрәсәлә уҡытыуға бәйле яңылыҡ индереүен фатиха биреп ҡабул итә. Ул традицион һәм заманса алымдарҙы бер тигеҙ ҡабул ҡылған. Атап әйткәндә, үҙенә мөрәжәғәт иткән сирлеләрҙе дауалау өсөн суфыйсылыҡ алымдарын да, шул уҡ ваҡытта дарыу препараттарын да тәҡдим иткән. 1904 йылда мәҙрәсәнән алыҫ түгел Ғабдрахман хәҙрәт Зәйнулла ишандың аҡсаһына дарыухана аса. Яҡын-тирәләге халыҡ йәрәхәт алғанда, ауырығанда, бала тапҡанда ауырлыҡтар килеп сыҡҡанда, ағыуланғанда, эт-маҙар тешләгәндә ошо дарыуханаға мөрәжәғәт иткән.Зәйнулла ишандың оло ҡаҙаныштары, Хаҡ Тәғәләнән бирелгән ҡөҙрәте тураһында ул иҫән саҡта уҡ һөйләгәндәр. Бөйөк аҡыл эйәһенең прогрессив характерҙағы мәғрифәтселек эшмәкәрлеген башҡорт төркиәтсеһе Зәки Вәлиди ҙә билдәләгән. Башҡорт АССР-ына нигеҙ һалған сәйәси эшмәкәрҙең донъяға ҡарашы формалашыуында һәм рухи йәһәттән үҫешендә лә Зәйнулла ишандың йоғонтоһо ҙур була. “Әгәр арҙаҡлы шәйехтең иғтибары һәм наҙы булмаһа, кем белә, бәлки, мин дә тиҫтерҙәрем кеүек бай сауҙагәрҙең ябай бер приказчигы булып китер инем”, – тип билдәләй “Хәтирәләр”ендә Вәлиди.Зәйнулла Рәсүлев башҡорт халыҡ йолаларына, ғөрөф-ғәҙәттәренә тәрән хөрмәт менән ҡарай. Үҙе лә, шәкерттәре лә донъяуи эштәрҙе диндән айырып ҡарай белгән, шәриғәт ҡанундарына ҡаршы тормайынса, көндәлек мәшәҡәттәрҙе лә үтәгән, быуаттарҙан килгән йолаларға тоғролоҡ та һаҡлаған. Исламды өйрәнгән Көнбайыш ғалимы Александр Бенигсен билдәләүенсә, ХХ быуат башында шәйех нигеҙ һалған Троицкиҙағы уҡыу йорто – “Рәсүлиә” мәҙрәсәһе – мосолман донъяһында сифатлы академик белем бирелеүе менән айырылып торған. Һәм, ниһайәт, замандашыбыҙ, Калифорния университеты профессоры Хәмид Алгар билдәләүенсә, революцияға тиклемге Рәсәй мосолмандарының, айырыуса Волга буйы һәм Урал мосолмандарының тормошон һәр яҡлап яңыртыу өсөн башланған хәрәкәттең төп фигураһы ла – Зәйнулла ишан.Хәҙерге заманда ла башҡорт шәйехенең исеме, уның эшмәкәрлеге һәм донъяға ҡарашы ҙур роль уйнай. Зәйнулла Рәсүлев хөрмәтенә үткәрелгән саралар бөтөн мосолмандарҙы берләштереүгә булышлыҡ итә, дин тотоусылар һәм власть вәкилдәрен бәйләп торған ныҡлы күпер ролен үтәй.Беҙҙең Силәбе өлкәһе хөкүмәте лә Зәйнулла Рәсүлев шәхесенә айырым иғтибар бирә. Йыл һайын өлкәлә ҙур күләмле “Рәсүлев уҡыуҙары” ғилми-ғәмәли конференцияһы үтә. Форум Башҡортостандан, Ҡаҙағстандан һәм башҡа туғандаш республикаларҙан, Мәскәү, Силәбе ҡалаһынан ғалимдарҙы һәм дин эшмәкәрҙәрен йыя. Быйыл Силәбе өлкәһе губернаторы Борис Дубровскийҙың ҡушыуы буйынса “Рәсүлиә” мәҙрәсәһе бинаһы һәм уның биләмәһе төҙөкләндерелде. Ишан зыяратын төҙөкләндереү ҙә күҙ уңында тотола. Әле мәҙрәсә бинаһында Силәбе дәүләт университетының Троицкиҙағы филиалы урынлашҡан. Боронғо мәҙрәсә бинаһын хужаларына ҡайтарып биргәс, был Урал федераль округындағы берҙән-бер махсус уҡыу йорто буласаҡ.Зәйнулла Рәсүлев – бөтә донъя башҡорттарының рухи лидеры. Тап беҙҙең төбәктә бөйөк шәхесебеҙ һуңғы төйәген тапҡан. Көньяҡ Уралда ул асҡан уҡыу йорто бихисап башҡорт ғалимдары, сәйәсмәндәр, рәссамдар, яҙыусылар һәм инженерҙар уҡытып сығарған. Ишандың тоҡомдары Силәбе өлкәһендә йәшәй һәм уның эшен дауам итә. Зәйнулла Рәсүлевтең туғандары өлкәнең Редутов ауылында мәсет төҙөнө. Беҙ, силәбеләр ҙә, ишанды яҡташыбыҙ, рухи юлбашсыбыҙ булараҡ ныҡ хөрмәт итәбеҙ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23828-zynulla-rslev-min-mohtazhdary-olo.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/12f433c2a732ec87ad8b9f7462b29388669f00a907f723434f4d1088f29c2ac4.json | [
"Зәйнулла Рәсүлев – арҙаҡлы аҡыл эйәһе, теолог, мосолман донъяһы мәғрифәтсеһе генә түгел, хатта педагогы ла. Зәйнулла шәйехтең эшмәкәрлеге ХIХ – ХХ быуаттар сигендә Рәсәйҙең мосолман халыҡтарының рухи үҫешенә һәм ХХ быуат башында илдәге тарихи ваҡиғалар үҫешенә тәрән йоғонто яһай.– Зәйнулла ишандың уҡыусылары, арт... |
[] | 2016-09-20 13:29:20+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бер мандатлы һайлау системаһы кешеләргә буласаҡ депутат менән ентеклерәк танышыу мөмкинлеген бирә. Хәҙер халыҡ аныҡ кешене һайлай. Өфө бер мандатлы округы буйынса һайлауҙа еңеүгә өлгәшкән Дә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23703-pavel-kachkaev-ber-mandatly-aylau-sistemay-deputattara-ikelt-yauaplyly-ykmt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474374144_5d37451ce7e0044d34832489b1ed6b7d.jpg | ru | null | Павел Качкаев: “Бер мандатлы һайлау системаһы депутаттарға икеләтә яуаплылыҡ йөкмәтә” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23703-pavel-kachkaev-ber-mandatly-aylau-sistemay-deputattara-ikelt-yauaplyly-ykmt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/1483218936fc71ac7aacf49f7d7b8c193841508e0f2ed91cc4f0463fe2e2f813.json | [
"Павел Качкаев: “Бер мандатлы һайлау системаһы депутаттарға икеләтә яуаплылыҡ йөкмәтә”",
"Бер мандатлы һайлау системаһы кешеләргә буласаҡ депутат менән ентеклерәк танышыу мөмкинлеген бирә. Хәҙер халыҡ аныҡ кешене һайлай. Өфө бер мандатлы округы буйынса һайлауҙа еңеүгә өлгәшкән Дә"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:35+00:00 | null | null | Башҡортостандан Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаттары үҙҙәренең һайлаусылары алдында башҡарылған эш тураһында асыҡтан-асыҡ отчет бирәсәк. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов һайлау йомға | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23719-v-birgs-yauap-totora-krk.html.json | http://bashgazet.ru/politika/23719-v-birgs-yauap-totora-krk.html | ru | null | Вәғәҙә биргәс, яуап тоторға кәрәк | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23719-v-birgs-yauap-totora-krk.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/c48c4237e60490c7806c92a595e293d35bdca4f1425699f3797f065e7178c32a.json | [
"Вәғәҙә биргәс, яуап тоторға кәрәк",
"Башҡортостандан Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаттары үҙҙәренең һайлаусылары алдында башҡарылған эш тураһында асыҡтан-асыҡ отчет бирәсәк. Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов һайлау йомға"
] |
[] | 2016-09-27 23:56:50+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Үҙалдына уйнап йөрөгән Илсейә, өйҙә әсәһенең юҡлығын шәйләп, тиҙ генә кофтаһын, курткаһын эләктерә лә уны эҙләргә сыға. Әсәһенең күршеләге йортта бала тапҡан ҡатынға ярҙам итеүен белмәй ине | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23799-baymaty-yyl-bashlyy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980377_1-1.jpg | ru | null | Баймаҡтың “Ҡыҙыл башлығы” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23799-baymaty-yyl-bashlyy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d06c5ae06e03ce82a9ac343bda606e632dadb1849e1a9d0b2d16c41a1a9018b4.json | [
"Баймаҡтың “Ҡыҙыл башлығы”",
"Үҙалдына уйнап йөрөгән Илсейә, өйҙә әсәһенең юҡлығын шәйләп, тиҙ генә кофтаһын, курткаһын эләктерә лә уны эҙләргә сыға. Әсәһенең күршеләге йортта бала тапҡан ҡатынға ярҙам итеүен белмәй ине"
] |
[] | 2016-09-19 21:28:58+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт балына ҡыҙыҡһыныу барҙа заман менән бергә атлау шарт Бөрйән районының Арғыҙма яланында үткән “Бөрйән балы – башҡорт даны” халыҡ-ара этнофестивалендә халыҡ күп булды. Бында бөрйән бал | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23677-ytaya-oataby-yyana-osoraby-a-ul.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474288502_1-2.jpg | ru | null | Ҡытайға оҙатабыҙ, йыһанға осорабыҙ ҙа ул... | null | null | bashgazet.ru | Килгән ҡунаҡтар араһында былтырғы танышым Феликс Ремтерҙың булыуы ҡыуандырҙы. Ул – антрополог, этнолог, документаль фильмдар режиссеры һәм ... умартасы. Үткән йәй Феликс “Шүлгәнташ” ҡурсаулығы менән танышыр өсөн Бөрйәнгә килгәйне. Ошо сәфәрендә ул ҡурсаулыҡ директоры Михаил Косарев, урындағы умартасылар менән тығыҙ хеҙмәттәшлек булдыра. Был юлы Бөрйәндә фестиваль ойошторолоуын ишеткәс, дуҫтарын – Арне Экерт менән Тобиас Вольфты Башҡортостанға әйҙәгән. Германия ҡунаҡтарының төп маҡсаты тәжрибә уртаҡлашыу булһа ла, солоҡ умартаһын эшләү конкурсында теләп ҡатнашты улар. Был сарала ике кешенән торған ун өс команда ярышты. Нисек кенә булмаһын, сил ил вәкилдәре бөрйәндәрҙән ҡалышмаҫҡа тырышты. ”Шүлгәнташ” ҡурсаулығының баш ғилми хеҙмәткәре Фитрат Йомағужин уларҙың эше менән ҡәнәғәт.– Умартасылыҡ менән икенсе йыл ғына шөғөлләнеүҙәрен иҫәпкә алғанда, солоҡтары һәйбәт булды. Бер генә етешһеҙлеге бар: артҡы өлөшө йоҡараҡ. Шуға ла солоҡта ҡышҡыһын дым күберәк булыуы ихтимал. Ошо арҡала ҡорттар өшөп ҡуйыуы бар. Ә бына солоҡтоң ҡыйығы шәп килеп сыҡҡан. Беҙҙең оҫталар, ғәҙәттә, туҙ йә имән ҡайырыһы һала. Ә немецтарҙа матур һәм ныҡлы ҡыйыҡ ҡуйыуҙың үҙ сере: уларҙа солоҡто ағасҡа элергә ярамай. Шуға ла ҡар-ямғырҙан ныҡлы һаҡлау юлдарын эҙләргә мәжбүрҙәр. Арне менән Тобиас икеһе лә – урмансылар. Германия урмандарында бал ҡорттары үҙҙәрен һәйбәт тойһон өсөн шарттар тыуҙырыу менән мәшғүлдәр. Әйткәндәй, был илдә бер быуат элек үк солоҡсолоҡ менән шөғөлләнеүҙән туҡтағандар. Ир-уҙамандар иһә ошо юғалған кәсепте тергеҙеү ниәте менән яна. Киләсәктә улар Польша, Башҡортостан, Германия, Швейцария, Белоруссия, Бөйөк Британия илдәрендәге солоҡсолоҡ менән шөғөлләнгән умартасыларҙы берләштереү һәм үҙ-ара тәжрибә уртаҡлашыу майҙансығы булдырыу тураһында уйлана.Әлегә Германия ҡунаҡтары Бөрйән районының Ырғыҙлы ауылында йәшәй, урындағы оҫталар менән аралаша, тәжрибә туплай. Немецтар, үҙҙәренеке менән сағыштырғанда, башҡорт балының күпкә тәмлерәк булыуын билдәләй. Германияла умарталарҙы яландан яланға күсереп йөрөтәләр икән. Шуға ла балдың, ҡайһы төбәктә йыйылыуына ҡарамаҫтан, тәме бер төрлөрәк. Ә бына Башҡортостанда бал ҡорттары сәскәнән-сәскәгә ҡунып бал йыя һәм бер урында ғына осоп йөрөй. Сәскә төрлөлөгө арҡаһында беҙҙең балдың тәме бөтөнләй икенсе була.Әйткәндәй, башҡорт балы менән ҡыҙыҡһыныусылар йылдан-йыл арта. Быйыл йәй Башҡортостанға эш сәфәре менән килгән “Апимондия” халыҡ-ара умартасылар федерацияһы ассоциацияһы президенты Филип МакКейб, ошо ойошманың Рәсәйҙәге секретары Риккард Джаннони-Себастианини һәм Рәсәй умартасыларының милли союзы президенты Арнольд Бутовтарҙың килеп китеүе лә күпте һөйләй. Ҡунаҡтар Республика йортонда Башҡортостан етәксеһе Рөстәм Хәмитов менән 2021 йылда Өфөлә Халыҡ-ара умартасылар конгресын үткәреү мәсьәләләрен тикшерҙе.Германия ҡунаҡтары башҡорт балын һатыуҙы ойоштороуҙы киңәйтеү мәсьәләһен дә күтәрә. Европаны яуларға ваҡыт, ти улар. Әлегә Башҡортостандан Ҡытай, Ҡатар, Сәғүд Ғәрәбстаны илдәренә йәмғеһе 120 тонна бал оҙатыла. Әммә Европаға һатыу һүлпәнерәк ойошторолған. Баҡһаң, бының да үҙ сәбәптәре бар икән. Европала балдың лаборатор анализына ҙур иғтибар бүленә. Татлы ризыҡты һатыуға сығарыр өсөн 56 төр анализ бирергә кәрәк: бал ҡорто генлы-модификациялы үләндәрҙән һеркә йыймағанмы, пестицид ҡалдыҡтары, дарыу препараттары, антибиотиктар һәм алкалоидтар күләме һәм ниндәй дәүмәлдә ҡулланыла, шулай уҡ радионуклидтар һәм башҡа ағыулы матдәләрҙе тикшерәләр икән. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, Башҡортостанда әлегә бындай лабораториялар юҡ. Шулай ҙа башҡорт балына булған ҡыҙыҡһыныу беҙҙе заман менән бергә атларға һәм алдыбыҙға ҡуйылған мәсьәләләрҙе тиҙ хәл итергә кәрәклеген йәнә бер иҫбатлай. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23677-ytaya-oataby-yyana-osoraby-a-ul.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8fea48ed591bdaddec72b5f89f550fd8db61cd500a2acb1d78de8d286842761d.json | [
"Килгән ҡунаҡтар араһында былтырғы танышым Феликс Ремтерҙың булыуы ҡыуандырҙы. Ул – антрополог, этнолог, документаль фильмдар режиссеры һәм ... умартасы. Үткән йәй Феликс “Шүлгәнташ” ҡурсаулығы менән танышыр өсөн Бөрйәнгә килгәйне. Ошо сәфәрендә ул ҡурсаулыҡ директоры Михаил Косарев, урындағы умартасылар менән тығы... |
[] | 2016-09-19 23:29:12+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ямал-Ненец округы97,1 Ханты-Манси округы89,6 Яҡут (Саха)52,9 Мәскәү өлкәһе44,2 Санкт-Петербург41,5 Мәскәү ҡалаһы37,3 Сведловск өлкәһе31,9 Пермь крайы30,4 Силәбе өлкәһе27,2 Ырымбур өлкәһе27,2 | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23692-ipoteka-buyynsa-burys-yn-bashyna-me-umdara.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290329_ipotekajpg.jpg | ru | null | Ипотека буйынса бурыс (йән башына, мең һумдарҙа) | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23692-ipoteka-buyynsa-burys-yn-bashyna-me-umdara.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/f3e182ea624af63d275b0330e6a2f74715aa6ce6b408512bca7bf73493517e3c.json | [
"Ипотека буйынса бурыс (йән башына, мең һумдарҙа)",
"Ямал-Ненец округы97,1 Ханты-Манси округы89,6 Яҡут (Саха)52,9 Мәскәү өлкәһе44,2 Санкт-Петербург41,5 Мәскәү ҡалаһы37,3 Сведловск өлкәһе31,9 Пермь крайы30,4 Силәбе өлкәһе27,2 Ырымбур өлкәһе27,2"
] |
[] | 2016-09-19 21:28:56+00:00 | null | null | Башҡортостан баҡсасыларының быйыл йәй уҙғарылған I съезында республикабыҙҙың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев былай тигәйне: “Ҡатмарлы иҡтисади шарттарҙа импортты үҙ тау | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23690-basasy-ilg-terk-bula-alamy.html.json | http://bashgazet.ru/ikonomika/23690-basasy-ilg-terk-bula-alamy.html | ru | null | Баҡсасы илгә терәк була аламы? | null | null | bashgazet.ru | Башҡортостан баҡсасыларының быйыл йәй уҙғарылған I съезында республикабыҙҙың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев былай тигәйне: “Ҡатмарлы иҡтисади шарттарҙа импортты үҙ тауарҙарыбыҙ менән алмаштырыу күп осраҡта үҫтерелгән уңышты һатыу мөмкинлегенә лә бәйле. Кешеләр баҡса ерен шәхси маҡсатта ғына түгел, ә ил мәнфәғәте өсөн дә файҙалана алһын өсөн барлыҡ шарттар тыуҙырырға кәрәк”. Ниндәй шарттар тураһында һүҙ бара?
Бер ай самаһы элек Рәсәйҙең Дәүләт Думаһына баҡсасылыҡ тураһындағы федераль закондың яңы проекты ҡарауға индерелде. Ошо өлкәгә ҡараған һәм әле эшләп килгән ҡануниәт бынан 20 йыл элек ҡабул ителгәйне. Үҙ бурысын – ер хужаларын берләштергән коммерцияға ҡарамаған ойошмаларҙың тормошон көйләүҙе – ул тейешенсә үтәмәй. Ни өсөн? Закон проектын әҙерләгәндә һәм ҡабул иткәндә, баҡсасылар барыһы ла иғәнәне ваҡытында түләр, санитар талаптарҙы үтәр, кооперативтың тормошонда әүҙем ҡатнашыр, тип уйлағайнылар. Икенсе төрлө әйткәндә, бөтәһе лә “сәйәси” аңлылыҡ нигеҙенә ҡоролған булып сыҡты.
Һөҙөмтәлә һәр баҡса ширҡәте үҙенсә йәшәй һәм башлыса рәйестең егәрле булыу-булмауына бәйле. Бик күп баҡса йәмғиәттәренең төрлө ойошмаларға хеҙмәттәре өсөн бурысы йыйылған, ә йәшелсә-емеш үҫтереүселәр уны түләргә ашыҡмай ҙа, бының өсөн уларҙы яуапҡа тарттырыу ҙа ҡаралмаған. Ләкин яңы закон проекты (белгестәр уға “баҡсасыларҙы бөлдөрөүсе ҡанун” исеме таҡты ла инде) һәр хеҙмәтләндереү өсөн түләтергә мәжбүр итеүҙе күҙ уңында тота. Әйтәйек, күпселек баҡсаларҙа юлдар насар. Баҡсасыларҙың зарын иҫәпкә алып, муниципаль кимәлдә юл һалырға ҡарар иттеләр икән, ти. Был эш хәҙерге заманда ҡиммәт кенә тора. Пенсионер баҡсасының түләргә хәленән килмәүе лә бик ихтимал, был осраҡта суд приставтары уның мөлкәтен тартып аласаҡ...
Рәсәйҙә — 60 миллионға яҡын, ә Башҡортостанда бер миллиондан ашыуыраҡ баҡсасы бар, тимәк, ошондай ҙур көстөң хеҙмәте баһалау ҙа, яҡлау ҙа, дәүләт һәм урындағы власть кимәлендә ярҙам да талап итә. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23690-basasy-ilg-terk-bula-alamy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/bb8a79c16aea2d1df7590fe8b824a3fbb393e4c3429f8fbbbc438970714d5131.json | [
"Башҡортостан баҡсасыларының быйыл йәй уҙғарылған I съезында республикабыҙҙың Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай Рәйесе Константин Толкачев былай тигәйне: “Ҡатмарлы иҡтисади шарттарҙа импортты үҙ тауарҙарыбыҙ менән алмаштырыу күп осраҡта үҫтерелгән уңышты һатыу мөмкинлегенә лә бәйле. Кешеләр баҡса ерен шәхси маҡсатта ғына ... |
[] | 2016-09-20 01:29:15+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Күптән түгел “Урал” халыҡ сәнғәте галереяһында “йылы” ғына рәсемдәрҙән торған күргәҙмә асылды. Төп урынды портреттар биләй. Авторҙары – Наилә Шәрипова менән Әлфиә Бикбулатова. Икеһе лә М. Аҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23675-yllmdn-yaralan-donya.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474285312_8-4.jpg | ru | null | Ҡылҡәләмдән яралған донъя | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23675-yllmdn-yaralan-donya.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4ac7f45a80e680be7a4a222ac1b36220a591485d259f96ba067ebc2a9e8e431a.json | [
"Ҡылҡәләмдән яралған донъя",
"Күптән түгел “Урал” халыҡ сәнғәте галереяһында “йылы” ғына рәсемдәрҙән торған күргәҙмә асылды. Төп урынды портреттар биләй. Авторҙары – Наилә Шәрипова менән Әлфиә Бикбулатова. Икеһе лә М. Аҡ"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:31+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Заманында Хөҙә Әхмәтйәнов тирә-яҡта тәжрибәле урмансы булараҡ дан ҡаҙана. Уны иҫке һәйеттәр, ҡолғоналар ғына түгел, күрше ауылдарҙа йәшәгәндәр ҙә белә, хөрмәт менән иҫкә ала. Ғүмерен урманды | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23724-ulym-urmandy-ala.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474379070_urmansy-foto.jpg | ru | null | “Улым, урманды һаҡла!” | null | null | bashgazet.ru | ...Шулай ҙа Сәғит өлгөргәнлек аттестаты алыу менән Башҡортостандың ауыл хужалығы институтының механиктар әҙерләгән факультетына йүнәлә. Билдәле, был аҙымын ул кәңәш-төңәш итеп яһай. “Техник һөнәр һайлаһаң, теләгән ереңдә эш таба алырһың”, – тиҙәр уға. Күп кенә яҡташтары кеүек урмансы түгел, ә инженер-механик булып китә.– “Ағиҙел” совхозының көслө сағында булдыҡлы етәксе Шамил Шәрәфетдинов менән бергә эшләнек, – тип хәтерләй район хужалыҡтары үҫешенә ҙур өлөш индергән Сәғит ағай йәшлек йылдарын.Эйе, ауыл хужалығы тип янып йәшәй ул ғүмер буйы, ҡылған эштәренә үкенерлек түгел. Тик... шул уҡ ваҡытта үҫмер саҡта атаһы мәрхүмдең әйткәндәре лә тынғы бирмәй: “Урманды һаҡларға кәрәк, улым!..” Шуға инде, үҙе атай булғас, был һүҙҙәрҙең айышына төшөнөп, атай васыятын йылдар аша булһа ла танығас, урман хужалығына эшкә килә. Әлбиттә, ауыл хужалығын биш бармағындай белгән кешегә үҙе йәшәгән Кинйәкәйҙә фермер булып китеү отошло булыр, башҡа өлкәлә лә төшөп ҡалмаҫ ине. Тик был юлы ул йөрәк ҡушҡан юлды һайлай. Бына етенсе йыл инде ул Урман хужалығы министрлығының Маҡар урмансылығы буйынса территориаль бүлегендә эшләй – Верхотор-Һәләүек биләмәһен ҡурсалай.Әлбиттә, ағас үҫентеләре ултыртырға, диләнкә билдәләргә бала саҡтан өйрәнелһә лә, һәр эштең үҙенсәлеге бар. Яңы эшкә күскәс, Сәғит Хөҙә улы Башҡорт дәүләт аграр университетында белемен камиллаштырып ҡайта, даими курстарға йөрөп тора.Оҙаҡ эшләмәүенә ҡарамаҫтан, Сәғит ағай үҙен булдыҡлы белгес итеп танытып та өлгөргән. Урманды ла яҡшы ҡарай, халыҡ менән дә уртаҡ тел тапҡан, шул уҡ ваҡытта атаһынан алған һыҙаты ла һәр саҡ алдан йөрөй – ғәҙеллеге ташып тора.– Законһыҙ рәүештә урман ҡырҡыусыларға һәм янғынға ҡаршы көрәшеү, үҫентеләрҙе ағас булғансы үҫтереү, диләнкә ҡырҡыуҙы контролдә тотоу төп бурысымды тәшкил итә, – ти урмансы көндәлек хеҙмәте хаҡында. Дөрөҫөн әйткәндә, был бурыс йырып сыҡҡыһыҙ мәшәҡәт һымаҡ. Ысынлап та, бик күп эш ята урмансы иңендә: башта документтар тултыр, уны йөҙ ҡабат тикшер, һуңынан саҡрымдарға һуҙылған урман буйлап сығып кит. Һауа торошоноң да төрлө сағы тура килә. Әйткәндәй, быйылғы ҡоро йәйҙә генә лә бәғзе яуапһыҙ кешеләр арҡаһында урманды бер нисә тапҡыр ут ялмап ала. Бәхеткә күрә, “ҡыҙыл әтәс” ваҡытында баҫтырыла. Кешеләр менән мөнәсәбәткә килгәндә иһә, миҫал итеп диләнкә ҡырҡыусыларҙың йыш хатаһы – отчет тапшырырға онотоуҙы телгә алһаҡ та, эш күләме аңлашыла. Нисек кенә булмаһын, был мәшәҡәттәр Сәғит ағайға һиҙелмәй ҙә икән, сөнки ул һөнәренә үлеп ғашиҡ.– Урманға барып инһәң, ҡағыҙ мәшәҡәте генә түгел, тормоштоң бөтә ауырлығы бер юлы юҡҡа сыҡҡандай, – тип йылмая ул. Тағы ни өҫтәйһең был һүҙҙәргә?!...Кеше ғүмере буйы үҙен эҙләй. Был йәһәттән Сәғит ағайҙы бәхетлеләр рәтенә индерергә булалыр. Әсә һөтө менән тигәндәй ҡанына һеңгән шөғөлгә ул йылдар аша булһа ла әйләнеп ҡайта алған. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23724-ulym-urmandy-ala.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/992fd24120963a8f79acc1ff817161fe0df922e74e40e637050549c87af0a95e.json | [
"...Шулай ҙа Сәғит өлгөргәнлек аттестаты алыу менән Башҡортостандың ауыл хужалығы институтының механиктар әҙерләгән факультетына йүнәлә. Билдәле, был аҙымын ул кәңәш-төңәш итеп яһай. “Техник һөнәр һайлаһаң, теләгән ереңдә эш таба алырһың”, – тиҙәр уға. Күп кенә яҡташтары кеүек урмансы түгел, ә инженер-механик бу... |
[] | 2016-09-29 20:18:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һүҙем – башҡорт бейеүҙәрен ҙур оҫталыҡ менән башҡарған Надежда Александровна Ғарипова тураһында. Урыҫ милләте вәкиленең, Пермь сәхнәләрендә башҡорт бейеүҙәрен башҡарып, сәнғәтебеҙҙе күтәреүе | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23827-beye-sire-edergn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155542_nadezhda.jpg | ru | null | Бейеү сирҙе еңдергән | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23827-beye-sire-edergn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/b7cf4d3183fcfdd30f4df57147df690cd520045e32a85dee4292d4243355d213.json | [
"Бейеү сирҙе еңдергән",
"Һүҙем – башҡорт бейеүҙәрен ҙур оҫталыҡ менән башҡарған Надежда Александровна Ғарипова тураһында. Урыҫ милләте вәкиленең, Пермь сәхнәләрендә башҡорт бейеүҙәрен башҡарып, сәнғәтебеҙҙе күтәреүе"
] |
[] | 2016-09-16 13:28:48+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бына беҙ күптән ишетергә теләгән һүҙҙәр, күптән күңелебеҙ һыуһаған сара... Ер йөҙөнә килгәненән алып нисәмә тапҡыр кире ҡарашҡа юлығып, манаралары ауҙарып бөтөрөлөүгә дусар ителеп, кемдәрҙер | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbashkir%2F23625-i-l-iman-krk.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473941104_brjgdhr_trm.jpg | ru | null | Иң әүәл иман кәрәк | null | null | bashgazet.ru | Мөнәжәтте иң беренсе башҡорттар әйткән, тиҙәр... Хәйер, уныһын тарихсылар һәм дин әһелдәре хөкөмөнә ҡалдырайыҡ та, бөгөн халҡыбыҙ Хаҡ Тәғәләгә ниндәй телдә өндәшә икән, шуға бер ҡараш ташлайыҡ.Әлбиттә, дингә ылыҡҡан, тартылған йәштәребеҙ күп. Тик уларға йүнәлеш биргән, ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған традицион динде аңлатҡан кешеләр бармы икән? Бына ошо юҫыҡтан, халҡыбыҙҙың күп быуаттар буйы тотоп килгән динен таратыу һәм тергеҙеү йәһәтенән уҙғарылды ла инде быйылғы IV Төбәк-ара мөнәжәт әйтеүселәр бәйгеһе. Магнитогорск, Силәбе яҡтарынан да милләттәштәребеҙ килһә лә, күпселек Урал аръяғы райондарынан булды. Йәмғеһе 257 ҡатнашыусы ғариза бирҙе, улар башлыса өлкән йәштәге инәйҙәр ине. Әлбиттә, ҡыҙҙар һәм балалар ҙа юҡ түгел, ир-егет тә бер нисәү. Ошо күпселек булған ағинәйҙәребеҙ еткермәһә йәш быуынға үҙҙәренең өгөт-нәсихәтен, тағы кем әйтә тигән һорау килә башҡа. Ә бит сараның баһалама ағзаһы һәм күпселек тәржемә ителгән мөнәжәттәрҙең авторы булған шағир Мәүлит Ямалетдинов әйтеүенсә: “Элгәре мөнәжәтте ир-егеттәр әйтер булған, бөгөн беҙҙең йәмғиәтебеҙ шулайға ҡоролғанғамы, был юҫыҡта ла ҡатын-ҡыҙ өҫтөнлөк итте”.Ғөмүмән, йәмғиәтебеҙҙә олоһона ла, кесеһенә лә шөғөл етерлек ул, был сара ла аҡ яулыҡтарҙа килгән, яҡты сырайлы ил инәләре — ағинәйҙәребеҙҙең байрамы булды. Улар ихлас аралашты, танышты, ил-көн хәбәрҙәрен уртаҡлашып, әңгәмә ҡорҙо. Бөгөн динебеҙ тергеҙелә, баш особоҙҙа тыныс күк йөҙө тип бер ҡыуанһалар, совет осорондағы мәсеттәрҙең манараларын үҙ күҙҙәре менән күргәндәрен, кемеһелер үҙ ҡулдары менән ауҙарғанын иҫләп бер көрһөндөләр. Идеология тип, күҙ йомоп улар шундай эштәргә ҡул яҡҡан булһа, бөгөнгө йәштәребеҙҙең хәле тағы ла аяныслыраҡ икәнен һәр кемеһе тәрәндән аңланы. Улдарыбыҙ, үҙебеҙҙең арала динебеҙҙең камил булмауы сәбәпле, ситтән килгән дини идеологияларға эйәреп һуғыш барған илдәргә китә. Ана шул кескәйҙән уларға көйгә һалынған өгөт-нәсихәтте аңына һеңдереп үҫтермәгәнгә шулай ул. Кескәй балаға бишек йыры йырлау бер, әкиәт һөйләү бер, ә өгөт-нәсихәт?! Ул бит тотошлайы менән бер тәрбиә мәктәбе. Мәҫәлән, бөгөн сәхнәлә мөнәжәттәрҙән: “Ҡомһоҙ булма, нәфсеңде тый...”, “Иртән торғас урының йый, шайтан аунап ятмаһын...”, “Ялғанды Хоҙай һөймәй, үҙе һөймәгән әҙәмгә Хоҙай бәхетен бирмәй...” тигән һүҙҙәр яңғыраны.Әйткәндәй, мөнәжәт жанры бик ауыр осор кисерә, шуға ҡарамаҫтан, ул үҫеш юлында. Был юҫыҡта йәмғиәтебеҙҙә быуын-быуын сәсәндәр тәрбиәләп сығарған, тиҫтәләгән ҡобайыр авторы, сценарист һәм режиссер, фольклор буйынса белгес һәм сәсәниә, халҡыбыҙҙың хөрмәтле ағинәйҙәренең береһе Асия Солтан ҡыҙы Ғәйнуллинаның өлөшө ҙур. Тап уның сая аҡылы һәм етәкселек итә белеүе менән ойошторолоп килә лә инде ошондай йола тергеҙеү, үткәндәрҙе хәтерләткән милләттең йөҙөн билдәләрлек саралар, мәктәптәр... Уның өмөтө лә аҡлана, буғай, йылдан-йыл киң йәйелдерелә бара бындай саралар. Тик әлеге лә баяғы шул финанс тотороҡлолоҡ күрмәгән беҙгә бағыусылар йә иһә дәүләт ярҙамы ла бик кәрәк.Хәйер, ситкә тайпылмай, сара барышына күҙ һалғанда, баһалама ағзалары түбәндәгесә һайланы еңеүселәрҙе: Учалы районы коллективы – I, Ғафури районы вәкилдәре – II, белореттар III дәрәжәле диплом менән бүләкләнде. “Мөнәжәтте башҡарыусылар” номинацияһында Зөлфиә Рәхмәтуллина (Ғафури), Бөрйән, Йылайыр районы коллективтары – III дәрәжәле диплом, Әминә Хәкимова (Учалы), “Яҙгөл” ансамбле (Баймаҡ) II дәрәжәләге диплом менән бүләкләнһә, I урынға Мәмдүҙә Илбәкова (Сибай) лайыҡ булды.Быйыл ҡуйылған талапҡа ярашлы авторлыҡ мөнәжәттәре буйынса ла еңеүселәр билдәләнде. Таңһылыу Камалова (Силәбе), Разия Ишемғолова (Хәйбулла), Сафия Шәрәфетдинова (Хәйбулла) III урын алды, Гүзәл Әхмәҙиева (Әбйәлил), Фәниә Арыҫланова (Хәйбулла) II урынға сыҡты, I урын – Мөхәррәм Сәлимовта. Гран-при Хәйбулла районы коллективына бирелдеШулай уҡ Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының махсус бүләге Нәркәс Баймырҙинаға (Әбйәлил), “Яйыҡбикә” төркөмөнә (Магнитогорск), Ғәлиә Ибраһимоваға (Хәйбулла) тапшырылды. Ә Сибай ҡалаһы башҡорттары ҡоролтайының махсус призы Таңһылыу Камалова (Силәбе), Магнитогорск ҡалаһы һәм Күгәрсен районы ағинәйҙәренә бирелде.Ҡатнашыусылар тағы ла Мәүлит Ямалетдинов тәржемә иткән Ҡөрьән сүрәләренән мөнәжәттәр әйтеү буйынса ла айырым ярышты. Республиканың “Ағинәйҙәр” ҡоро етәксеһе, “Киске Өфө” гәзитенең баш мөхәррире Гөлфиә Янбаева үҙенең махсус бүләген Силәбенән килгән ағинәйҙәргә тапшырҙы. Әйткәндәй, сара һуңында үткән “Мөнәжәт һәм сүрәләге нәсихәттәрҙең тәрбиә йәһәтенән йоғонтоһо. Исламда экстремизм йоғонтоһон пропагандалауға ҡаршы тороу” темаһына үткән “түңәрәк өҫтәл” дә ҡатнашыусыларҙы битараф ҡалдырмағандыр. Уларға кәңәш йөҙөнән Гөлфиә Гәрәй ҡыҙының: “Бөгөн мөнәжәттәребеҙҙе йырлаһаҡ, нәсихәттәребеҙҙе уҡыһаҡ, әлбиттә, беҙҙең арала экстремизм да булмаясаҡ. Ни өсөн егеттәребеҙ һуғыш булған мосолман илдәренә китә? Дини тәрбиә, белем булмауҙан. Йәштәребеҙ, беҙҙән айырмалы рәүештә, шул тиклем иманға килергә теләй, әммә уларға бына ошонда, үҙе йәшәгән ерҙәге дин, һинең ата-бабаларың тотҡан дин дөрөҫ була, тип әйтеүселәр һирәгерәк. Беҙ, өлкәндәр, халыҡ алдына сығып, йәштәргә аңлатыу эше алып бармайбыҙ, ә сит яҡтан килеп аңлатыусылар күп. Исмаһам, ағинәйҙәребеҙ йәштәргә тәрбиә өләшһен әле тип, “Ағинәйҙәр” ҡорон ойошторҙоҡ та. Халҡыбыҙҙа агрессия юҡ, борондан берәүҙең дә донъяһын, илен баҫып алмағанбыҙ. Ләкин беҙгә бөгөн дөрөҫ юлды барыбер ҙә аңлатырға кәрәк...” – тип әйткәне менән килешмәү мөмкин түгел.Ҡасандыр был сарала 10 – 15 кенә кеше ҡатнашып, бөгөн инде республика буйынса дүртенсе мәртәбә үткәрелгән мөнәжәт бәйгеһендә 250-нән артыҡ кеше йыйыла икән, тимәк, боҙ ҡуҙғалған. Беҙ яҡтылыҡ, яҡшылыҡ һәм иманға табан йәнә бер ҙур аҙым яһағанбыҙ. | http://bashgazet.ru/bashkir/23625-i-l-iman-krk.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/43616d4d9934656da34cd11b1a836853e3af65c70dcc58f2134ea32b4be51a2b.json | [
"Мөнәжәтте иң беренсе башҡорттар әйткән, тиҙәр... Хәйер, уныһын тарихсылар һәм дин әһелдәре хөкөмөнә ҡалдырайыҡ та, бөгөн халҡыбыҙ Хаҡ Тәғәләгә ниндәй телдә өндәшә икән, шуға бер ҡараш ташлайыҡ.Әлбиттә, дингә ылыҡҡан, тартылған йәштәребеҙ күп. Тик уларға йүнәлеш биргән, ата-бабаларыбыҙҙан ҡалған традицион динде аңл... |
[] | 2016-09-27 21:55:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һаҡсыллыҡ һәр ваҡытта ла көнүҙәк булды һәм был сифат бөтә донъяға, һәр заманға хастыр, моғайын. Иҡтисади көрсөк заманында уны хатта алғы планға ҡуйырға ла тура килә. Ғаилә генә түгел, ә тото | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23797-bayar-ayayn-ylly-firr-aya-keyemen.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980017_1-2.jpg | ru | null | Байҙар аяғын йәлләй, фәҡирҙәр - аяҡ кейемен... | null | null | bashgazet.ru | Ә шулай ҙа Рәсәйҙә бер осор булып алды: 1991 йыл аҙағында ҡулаҡсаны тотоноу ауырлашҡайны, йәғни кеҫәлә аҡса бар, ә кибет кәштәләре буш. Тик был хәл оҙаҡҡа барманы, ярты йыл самаһы үтеүгә хаҡтарҙы иреккә сығарҙылар, улар элеккенән тиҫтәләрсә тапҡырға күтәрелеп китте, хәҙер инде хатта сағыштырмаса ҙур хеҙмәт хаҡың да теләгән бер продуктты алырға етмәйәсәк. Колбаса, кәнфит, һинд сәйе һәм башҡа шундай һирәк осраған ризыҡты һатып алып ҡалыр өсөн кибет асылырға ике-өс сәғәт ҡалғансы уҡ сиратҡа баҫырға өйрәнгән халыҡ аптырап ҡалды: тауар хәҙер тулып ята, тик янсыҡ һайыраҡ.Ошо дәүерҙә һаҡсыллыҡ зарурлығы аңыбыҙға ысын мәғәнәһендә үтеп инә башланы. Әммә аҡыллы һаҡсыллыҡ өсөн мәҙәни тормоштоң да билдәле бер кимәлгә етеүе кәрәктер ул. Мәҫәлән, хәлле кеше бик күп ҡунаҡ саҡырып һәм үтә ҡиммәтле бүләктәр биреп туй уҙғара икән, уның туған-тыумасаһы ла ҡалышмаҫҡа тырыша. Автомобиль һатып алыу йәки баланы абруйлы уҡыу йортона “урынлаштырыу” буйынса ла шулайыраҡ ине. Ләкин артабан баҙар иҡтисады һәр кемде үҙ урынына ҡуя, аяғын юрғанына ҡарап һуҙырға өйрәтә башлай.Хәҙерге осорҙа реаль килемдең кәмей барыуы (ә күп тармаҡтарҙа номиналь килем дә аҙая) ғаилә ҡаҙнаһын тотоноуға ла яуаплыраҡ ҡарарға мәжбүр итә. Һуңғы ун йылда беҙҙең илдә шәхси финансына дөрөҫ идара итеү менән ҡыҙыҡһыныусылар – үҙ килемдәре һәм сығымдарын иҫәпләп барыусылар – һаны биш тапҡырға артты. Бындай бухгалтерия ғаилә аҡсаһын “юҡ-бар”ға тотонмай, 30 процентҡа хәтлем экономияларға мөмкинлек бирә икән.– Семинарҙа кешеләр менән һөйләшкәндә: “Кем үҙ сығымдарын хәтерҙә тотоп ҡына ҡалмай, ә ҡағыҙҙа яҙып бара?” – тип һорайым. Элек ҡул күтәреүселәр 10 проценттан ашмай ине, хәҙер ыңғай яуап биреүселәр аудиторияның яртыһына яҡынлаша башланы, – тип яуап бирҙе Финансты планлаштырыу институты эксперты Сергей Макаров.Уның раҫлауынса, сығымдарыңды ике-өс ай самаһы яҙып барғас ҡына, йылдар буйы донъя өсөн кәрәге теймәгән әйберҙәрҙе лә һатып алып йәшәгәнеңде, эске ихтыяжыңдың асылын төшөнәһең.– Беҙҙең курстарға йөрөүселәрҙән “Һеҙҙең өсөн иң мөһиме нимә?” тип һорағаным да булды, – ти эксперт. – “Минең өсөн иң ҡәҙерлеһе – һаулыҡ”, – тип яуап бирәләр. Ә сығымдарын барлай башлаһаң, бының киреһе асыҡлана, һаулыҡҡа зыян килтереүсе һәр төрлө ризыҡ һатып алыуға ғаилә ҡаҙнаһының 20 процентына саҡлы тотонола. “Һеҙ әле кемде алдайһығыҙ – минеме, үҙегеҙҙеме?” – тим.Статистика күрһәткестәренә ҡараһаң, Рәсәй гражданының шәхси ҡаҙнаһының биш проценты ғына һаулыҡ һаҡлауға сарыф ителә, ә бына иҫерткес эсемлектәргә һәм ял итеүгә бик үк йәлләп тормайҙар.Белгестәр кәңәш итеүенсә, был йәһәттән иң зарур булғаны – финанс хәүефһеҙлеге өсөн аҙлап-аҙлап тупланма булдыра барыу. Әйтәйек, эшһеҙ тороп ҡалырға тура килһә. “Беҙҙең генә хәйерсе эш хаҡынан күпме арттырып ҡалдыраһың инде...” – тигән мыжыуҙар бында хәҡиҡәткә тура килеп бөтмәй. Бөтә ғиллә шунда – ғаиләнең йәки шәхси ҡаҙнаңды белеп тотоноуҙа. Аҡсаның артығы булмай, һуңынан сарыф ителәсәк ҙурыраҡ сығымдар өсөн һалып ҡуйылғаны ғына бар. Әгәр ҙә 2014 йылда Рәсәйҙә һәр мең кешегә 258 автомобиль тура килһә, былтырғы мәғлүмәттәр буйынса был күрһәткес 284 дана булды, сит ил маркаларының дөйөм автопарктағы өлөшө 53 процентҡа етте. Тимәк, һәр икенсе ғаилә автомобилгә эйә, ә һәр алтынсы ғаиләнең ике йәки бер нисә машинаһы бар. Бына һиңә “хәйерсе эш хаҡы”... Тик шуныһы: беҙҙең халыҡ “тимер ат”ты кредитҡа һатып алыуҙы өҫтөнөрәк күрә. Банкка автомобиль хаҡынан тыш байтаҡ процент түләргә кәрәк булыуы ла ҡурҡытмай. Ә бына килемдәрен белдекле тотоноп, аҡсаһын банкта туплап (был осраҡта, киреһенсә, процент үҙенә килә бит), шунан ғына автомобиль алыусылар бик һирәк. Күрәһең, һаҡсыл тотона ла белмәйбеҙ, түҙемлек тә юҡ.Беҙҙең илдә шәхси инвестициялар менән шөғөлләнеү финанс белгесе булмаған кешеләр араһында бик һирәк таралған. Уңышлы инвестиция (табыш вәғәҙә иткән эшкә аҡса биреү) банкка һалынған аҡсанан алынған проценттар менән сағыштырырлыҡ та түгел, әлбиттә. Тик бының өсөн аҡсаңды ҡайҙа йүнәлтергә, отоу йәки отолоу ихтималлығы күпме, иҡтисади фаразды нисек даими күҙәтеп һәм аңлап барырға – былар бөтөнөһө белемле булыуҙы талап итә.Инвестиция яһарға йыйыныусы кеше алдына тағы бер мәсьәлә килеп баҫа: дәүләттең һәм хосуси кимәлдәге финанс институттарына ышаныс. Үҙгәртеп ҡороу йылдарында һаҡлыҡ банкыһындағы аҡса тупланмалары юҡҡа сыҡҡан халыҡты ниндәйҙер үҙе бик аңламаған акциялар йәки облигациялар һатып алырға ышандырыуы ҡыйын. Бер саҡ АҠШ-тың Юта штатында дини секта кешеләренең ярым емерек йорттарҙа йәшәүен күреп аптырағандар икән. “Ни өсөн йәшәгән урынығыҙҙы йүнәтеп, матурлап ҡуймайһығыҙ?” тип һорағас, улар оҙаҡламай ахырызаман буласағы тураһында әйткән: дини ойошма етәксеһе был турала сектанттарға ярты йыл һайын “прогноз” биреп тора икән. Тиҙҙән ахырызаман булғас, йәнәһе, ниңә торлаҡты ремонтлап мәшәҡәтләнергә?Беҙҙә лә шулай: матбуғатта иҡтисади көрсөктөң тағы ла нығыраҡ көсәйәсәге тураһында гел яҙып торалар икән, нисек үҙ аҡсаңды табыш килтереү-килтермәүе билдәһеҙ булған эшкә тотонорға? Йәнә килеп финанс белеме талап ителә. Ә бындай сифатҡа эйә булыусылар көрсөктән бер илдең дә азат булмауын белә, әммә улар ил иҡтисадына идара итергә түгел, фәҡәт үҙ аҡсаларын отошло урынға йүнәлтергә генә йыйына бит.Финанс ғилемен тәүге төшөнсәләр һәм ғаилә сығымдары кимәлендә генә булһа ла күтәреү хәҙерге ҡатмарлы заманда көнүҙәк мәсьәләгә әйләнде. Быйыл 24 октябрҙән 31-енә саҡлы Рәсәйҙең Финанс министрлығы Үҙәк банк менән берлектә Бөтә Рәсәй һаҡсыллыҡ аҙналығы үткәрәсәк. Уның маҡсаты – ил халҡының финанс буйынса грамоталылығын яҡшыртыу, аҡса менән эш итеү оҫталығын арттырыу. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23797-bayar-ayayn-ylly-firr-aya-keyemen.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4768c9d89e330e60e2f71ec918c755ccd29349ca14fb0b29f7157427126f4555.json | [
"Ә шулай ҙа Рәсәйҙә бер осор булып алды: 1991 йыл аҙағында ҡулаҡсаны тотоноу ауырлашҡайны, йәғни кеҫәлә аҡса бар, ә кибет кәштәләре буш. Тик был хәл оҙаҡҡа барманы, ярты йыл самаһы үтеүгә хаҡтарҙы иреккә сығарҙылар, улар элеккенән тиҫтәләрсә тапҡырға күтәрелеп китте, хәҙер инде хатта сағыштырмаса ҙур хеҙмәт хаҡың д... |
[] | 2016-09-26 21:29:09+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Гәзит уҡыусыларыбыҙҙың күпселеге “паллиатив медицина ярҙамы” тигән төшөнсәнең нимә аңлатҡанын белмәйҙер, моғайын. Белмәгәнең хәйерлерәк. Әллә кеше менән тәбиғәт араһындағы мөнәсәбәттәрҙең бо | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsosialnie-zadaci%2F23750-ktp-ktp-t-zhl-kilm.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474547924_bezymyannyy.png | ru | null | Көтөп-көтөп тә әжәл килмәһә... | null | null | bashgazet.ru | Киләсәктә үҙен ниҙәр көтөүен бер кем дә белмәй. Михаил Булгаковтың “Мастер менән Маргарита” романында иблисте кәүҙәләндергән Воланд шулай ти: “Әҙәм балаһының ғүмер ахыры – үлем. Ләкин уныһы ғына ярты бәлә әле. Бик йыш ҡына ул һис көтмәгәндә үлеп ҡуя, бына бит эш нимәлә...” Әммә бында үҙен тәбиғәттең хужаһы тип иҫәпләгән заттың тағы бер хәле күҙ уңынан ысҡынған: уның ни тере, ни үле булмаған мәле лә һирәк түгел. Ул ауыр сир менән түшәктә ята, күҙҙәре асыҡ һәм тын ала ла кеүек, тик аяҡ-ҡулдары хәрәкәттән мәхрүм, хатта яҡындарын да таныр-танымаҫ хәлдә...Рәсәйҙә ундай сирлеләрҙең һаны байтаҡ – 242 мең... Уларҙы бер нисек тә дауалап аяҡҡа баҫтырып булмай. Табиптарҙың бурысы, был бахырҡайҙар һуңғы сәғәттәренә хәтлем һыҙланмай ятһын өсөн, уларға ауыртыуҙы баҫҡан дарыу биреүгә йәки укол ҡаҙауға ҡайтып ҡала. Фәнни тел менән әйткәндә – паллиатив ярҙам күрһәтеү. Элегерәк сирлене һауыҡтырып булмаҫын төшөнгәс, табиптар уны туған-тыумасаһы ҡарамағына ҡайтарып ебәрә ине. Реанимация сараларын тулыһынса үтәп бөткәс, әлбиттә. Хәҙер уларҙы дауаханала һуңғы көндәренә саҡлы медицина ярҙамында ҡарау йәки йортона даими йөрөп хәлен мөмкин ҡәҙәре еңеләйтеү системаһы яйға һалына.– Донъяла паллиатив ярҙамға мохтаж кешеләр һаны арта бара, – ти Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаты Наил Сәмиғуллин. – Сир ниндәй генә ауыр формала булмаһын, ауырыуҙың тормош сифатын насарайтмау өсөн мөмкинлектәр һәр саҡ бар, һәм беҙ уларҙы файҙаланырға, шундай хеҙмәт күрһәткән белгестәр өсөн уңайлы шарттар тыуҙырырға бурыслыбыҙ.Дәүләт Йыйылышындағы кәңәшмәгә республиканың һаулыҡ һаҡлау министры урынбаҫары Эльза Сыртланова ла саҡырылғайны. Уның әйтеүенсә, паллиатив медицина ярҙамы кешенең ғүмерен оҙайтыуҙы ла, дауалауҙы ла маҡсат итеп ҡуймай, һүҙ ауыртыу-һыҙланыуҙы баҫыу, сирленең күңелен күтәрергә тырышыу, үҙ-үҙенә ҡул һалыу ихтималлығына юл ҡуймау, кәрәкле социаль саралар күрһәтеү тураһында бара.Табиптар аңлатыуынса, бигерәк тә яман шеш менән интегеүселәрҙең һыҙланыуҙан һәм үлем көтөүҙән йонсоуҙары менән йыш осрашырға тура килә. Уға ярҙам күрһәтеү еңелдән түгел, был осраҡта медиктарҙан ҙур түҙемлек тә, тотанаҡлыҡ та, шәфҡәтлелек тә талап ителә. Ҡайһы ваҡыт, әйтеүҙәренсә, был эшкә ирекмәндәр йәлеп итеү мөмкинлеге лә тыуа, әммә хәҙерге йәштәр араһында түҙемлек, сирленән ерәнмәү, сит кеше өсөн яуаплылыҡ кеүек сифаттарға эйә булыусылар күп түгел. Әлбиттә, был хеҙмәт байтаҡ сығымдар талап итә. Былтыр ошондай сирлеләрҙе ҡарау ҡаҙна өсөн көнөнә 1 822 һумға төшһә, быйыл уның 1 951 һум тәшкил итеүе ихтимал, ә киләһе йылға ул 1 986 һум итеп планлаштырылған.Үткән йыл республикала ололар өсөн – 68 (1 327 урын), балаларға дүрт (ете урын) дауалау ойошмаһы тәүлек әйләнәһенә паллиатив медицина ярҙамы күрһәткән. Шуларҙың икәүһе онкологик йүнәлешкә ҡарай. Тәбиғи, барыһын да дауалау учреждениеһында тотоу мөмкинлеге юҡ, шуға күрә йортта хеҙмәтләндереү өсөн Өфөлә – биш, республика буйынса 14 күсмә бригада ойошторолған. Мохтажлыҡ та аҙ түгел: былтыр шундай ярҙам һорап 50 меңдән ашыу кеше мөрәжәғәт иткән, уларҙың алты меңдән ашыуы йорттарына йөрөп хеҙмәтләндерелгән, 759 кешегә наркотиктар менән ярҙам итергә тура килгән.– Ундай бригадаларҙың эше үтә лә тынғыһыҙ, төрлө ғаиләләрҙә булырға тура килә, шуға күрә мин һәр берегеҙгә ошондай бригада составында берәр көн эшләп ҡарарға тәҡдим итәм, был күп кенә проблемалар менән йөҙгә-йөҙ осрашырға һәм тармаҡтың нескәлектәрен яҡшыраҡ белергә ярҙам итәсәк, – тине Бала хоҡуҡтарын яҡлау буйынса вәкил Милана Скоробогатова, кәңәшмәлә ҡатнашыусыларға мөрәжәғәт итеп.Ҡатмарлы эштә проблемалар ҙа юҡ түгел, әлбиттә. Халыҡ ауыртыуҙы баҫыусы терапия һәм паллиатив медицина ярҙамы тураһында бик үк хәбәрҙар түгел. Тармаҡ-ара хеҙмәттәшлектә лә мәсьәләләр әленән-әле тыуып тора. Мәҫәлән, социаль тәьминәт, опека хеҙмәттәре менән. Кәңәшмәлә паллиатив ярҙам урындарын республика онкологик диспансеры кеүек дауалау ойошмалары эсенән сығарырға һәм айырым урынлаштырыу тураһындағы тәҡдим дә булды, сөнки бындай төр ярҙам медицинаның иң юғары иҫәпләнгән өсөнсө кимәлендә күрһәтелеүҙе талап итә.Ундай сирлеләрҙең балалар араһында ла күбәйә барыуы айырыуса моңһоу. Ғәмәлдә әле йәшәй ҙә башламаған был ҡатлам араһында паллиатив ярҙамға мохтаждарҙың 70 проценты нервы ауырыуҙарынан интегә икән. Ләкин күпселек ата-әсә балаһын дауалау ойошмаһына йәки хосписҡа һалыуҙан баш тарта, һәм был аңлашыла ла – ғәзиздәрен һуңғы һулыштарына саҡлы эргәләрендә тотаһылары килә.Рәсәйҙә дауалау ваҡыты уҙҙырылған яман шештән генә лә йылына 300 мең кеше донъянан китә! Инглиз ғалимы Сесилия Сондерс әйтеүенсә, ундай ауырыуҙарҙы тәрбиәләгәндә күңел берлеге медик-техник ярҙамға ҡарағанда ла мөһимерәк. Уның төп асылы шунда: сирлегә йәшәү менән үлем сиген үтергә ярҙам итеү. Көтөп-көтөп тә әжәл килмәүҙән дә ҡурҡынысыраҡ ғәмәл юҡтыр.Рәшит КӘЛИМУЛЛИН.*Мәғлүмәттәр БР Һаулыҡ һаҡлау министрлығынан алынды. | http://bashgazet.ru/sosialnie-zadaci/23750-ktp-ktp-t-zhl-kilm.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a110befc388510c2dac9e37cf47abf1fc6771536e43bbfc2ed1e46234e4fdcd3.json | [
"Киләсәктә үҙен ниҙәр көтөүен бер кем дә белмәй. Михаил Булгаковтың “Мастер менән Маргарита” романында иблисте кәүҙәләндергән Воланд шулай ти: “Әҙәм балаһының ғүмер ахыры – үлем. Ләкин уныһы ғына ярты бәлә әле. Бик йыш ҡына ул һис көтмәгәндә үлеп ҡуя, бына бит эш нимәлә...” Әммә бында үҙен тәбиғәттең хужаһы тип иҫә... |
[] | 2016-09-26 21:25:21+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Торонтайыш – Әлшәй районында “ыласын ҡош типмәгән, ҡош тырнағы теймәгән” торонтайғош исемен мәңгеләштергән ауыл исеме. Яйыҡ ҫубыйҙар ҡәүеме, Илеүкәй иле. Халыҡ телендә йәнә бер исеме – Мәҫәй | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23733-tarih-tpklnn-kilgn-atamalar.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474543388_dim.jpg | ru | null | Тарих төпкөлөнән килгән атамалар | null | null | bashgazet.ru | Торонтайғош был ҡәүемдең ырыу ҡошо булғандыр тип фаразларға нигеҙ бар. Ошоға дәлилде “Иҙеүкәй менән Мораҙым” иртәгенән табып була. Ҡоръятмаҫ, Мәкәш, Ташлы ауылдары Мәҫәй менән борондан уҡ тығыҙ мөнәсәбәттә булған, бигерәк тә ҡыҙ биреү, ҡыҙ алыу кеүек мөһим бәйләнештәр, уртаҡ кәсеп, һунар шөғөлө был ауылдарҙы һәр даим нығытып торған.Ҡыпсаҡтарҙың ырыу тамғаларының береһе – ғәрәптең “дәл” хәрефе. Ошоға бәйле бер матур ғәмәл әле лә бар беҙҙең яҡтарҙа, уларҙы ауылыбыҙға килен булып төшкән Мәҫәй ҡыҙҙары алып килгән булғандыр. Яңы теле сығып килгән балаға уң ҡулының шәһәдәт бармағы менән һул ҡулының усына төртөп, ашап бөткәс дәл-дәл әйттереп доға өйрәтеү ғәмәле. Беҙҙә ул дал-дал шәкеле менән ғәҙәткә ингән. Күреүебеҙсә, урындағы халыҡ үҙен бер ҡәүем итеп туплай алырлыҡ символдарын балаһына һөтимәр сағынан уҡ өйрәтә башлаған булған.Иҙеүкәйҙең ғәскәрендә яулашҡан ҡыпсаҡтарға бирелгән ерҙәрҙә урынлашҡан боронғо тамырлы Ҡыпсаҡ-Асҡар, Торонтайыш ауылдарының тарихы ла Иҙеүкәй әмир замандарына барып тоташа. Һөҙөмтәлә ҡыпсаҡтар был тарафтарҙа урынлашҡан башҡа ҡәүемдәр менән ҡушылып китә, тип етди фаразларға була, сөнки Торонтайғош – меңдәр ҡошо, ә тамғаларын (дәл) ҡыпсаҡтар үҙҙәренән ҡалдырмаған, хатта Мәҫәй атамаһы ла бик боронғо һаналған. Әлбиттә, башҡорт ырыуҙарында ла был ысул киң файҙаланылған. Башҡорттарҙың урыҫтарға ҡушылған ваҡыттарында Ҡазанға батшаға бергә барған дүрт ҡәүемдең вәкилдәре ҡыпсаҡ шәжәрәләрендә күрһәтелә, шулар эсендә “от Кипчакской волости Мешавли – князь Каракуджак, сын Юмаша”, – тип билдәләнә. Төп нөсхәлә был атамаларҙың нисек яҙылғанын белгәндә күп нәмә аңлашылыр ине. Әгәр Мешавли тип русса аталған исем Мәҫәй (Меҫәйле) атамаһына тура килһә, бер ауылдың ике атамаһының асылы ярылып ята: уның береһе Яйыҡ-ҫубыйҙарҙыҡы, икенсеһе – ҡыпсаҡтарҙыҡы. Бында ошо Мәҫәй (Меҫәйле) атамаһының ҡыпсаҡтарҙа ниндәй мәғәнә йөрөткәнен белергә кәрәк була.Бөгөн дә, боронғо ауылдар урынлашҡан урындарға төбәп, Торонтайыш ауылы бик ныҡ таралып ултырған. Борон бөгөнгө һәр урамдың айырым төбәк булғаны һаман да төҫмөрләнә, алты йөҙ йылдан ашыу тарихы булған Торонтайыштың бер урамы бөгөн дә Төбәк атамаһын йөрөтә. Урындағы халыҡтың хәтерендә һаҡланып килгән Торонтайыш урамдарының атамалары: Төбәк, Баҡыр ҡулы – улар ауыл зыяраты яғында. Йәнә Сыуаш, Ҡыршын ҡулы, Мәҫәй урамдары бар.Ҡыпсаҡ шәжәрәләрендә, тамырҙары күрһәтелмәһә лә, Мәкәш теркәлгән. Был осраҡлы хәл түгел, тимәк, Иҙеүкәй ғәскәрендә был исем бик дәрәжәле һаналған, уның яуҙаштары ҡыпсаҡтарҙа ла билдәле булған һәм үҙҙәренең шәжәрәләрендә теркәп киткән.Дәүрә(н) ауылы – хәҙерге Әлшәй районында. Ата-баба бергәләп дәүрән ғүмер һөргән, тимәк, дауамлы, оҙаҡтарға (дәүерҙәргә) һуҙылған ғүмер кисергән. Йәнә “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосынан өҙөк: “Минән дәүрән үткәндә, һеҙгә дәүрән еткәндә, Ҡобағылдай ирҙе мин бер күрмәгән ҡартыңмын!” Ниндәй ҙур мәғәнәле атамалар биргән боронғо башҡорт үҙенең тыуған төйәгенә. Иҙеүкәй иле Дәүрә(н) ауылының бөгөнгө рәсми исеме – Фән, русса – Фань.Келәтаяҡ – хәҙерге Бүздәк районының көнбайыш тарафында. Ҡобау – меңдәр ауылы, уларҙың тамғаһы “Келә-таяҡ” (крестовина). Келә һүҙе тиҫкәре, көйһөҙ, арҡыры мәғәнәһендә, һөйләшеүгә килмәгән кешегә һуҡраныу һүҙе лә булып ҡулланылған. “Иҙеүкәй” иртәгендә “келәбей, келәгә бей” һүҙе фәҡәт ошо мәғәнә йөрөтә.Бишбүләк – был атама биш болаҡ һүҙенең боҙолған шәкеле. Болаҡ һүҙе менән борон йылға, инеш, һыу сығанағы аталған. Ун туғыҙынсы быуат баштарында Мең ырыуы биләмәләренә күпләп килеп ултырған башҡа милләт кешеләре башҡорт һүҙҙәренең әйтелешен боҙоп һөйләшкән, күп атамаларҙың мәғәнәһен белмәгән. Урындағы халыҡ нисбәте аҙ булғанлыҡтан, күп атамалар яңы әйтелештә яңғырай башлай һәм болаҡ һүҙе бүләк булып китә һәм Бишбүләк рәсми атамаға әйләнә.Ә бына хәҙерге Көйөргәҙе районында башҡорттар үҙ атамаларын һаҡлап килгән һәм бөгөн дә Ете Болаҡ ауылы бар. Картала ул “Етебулак” тип билдәләнгән. Ошо боронғо атаманы мәғәнәүи яҡтан ҡабатлап, был ауылдан йәнә дүрт саҡрымда ғына Семиречье ауылы бар. Ә бына “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында, мәҫәлән, “Айдынлы болаҡ” һүҙе яҡты йылға (шишмә) мәғәнәһе менән бирелгән.Атъетәр – бөгөнгө Шишмә районындағы ауыл. Картала күренмәй. Атамаһы ифрат ныҡ боҙолған. Юл буйындағы боролошта ҡуйылған күрһәткестә (әгәр әле үҙгәртелмәгән булһа инде), Аджитарово булып яҙылғанын күреп, күңелем төшкәнен яҡшы хәтерләйем. Башҡорт халҡының ауыҙ-тел ижады “ат етәр”, “ат етмәҫ” һүҙбәйләнешен йыш ҡуллана. Борон ырыу-ара элемтәлә ат саптырыу ҡулланғанын иҫәпкә алғанда был атаманың ниндәй мөһим мәғлүмәт йөрөткәнен аңлауы ҡыйын түгел.“Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосынан цитата: “Ат-хат еткән ерҙән ҡунаҡтар саҡырып, аймағын йыйып, мал һуйып, ҙур туй яһап, Иҙеүкәйҙе ҡунаҡ иткән”. Ә ниндәй ерҙәргә ат еткән булған һуң? Бында төрлө фараздар булыуы мөмкин, шуларҙың иң мөһиме, әлбиттә, был ат еткән ара-ырыу биләмәләренең иң алыҫтағы төбәге булған. Оло туй-мәжлестәр үткәрелгәндә, ырыу-тоҡомдоң бөтә тарафтарынан иң абруйлы кешеләр йыйылған һәм сараның сәбәбен дә, әһәмиәтен дә аңлап-белеп, ырыу хәлдәренән хәбәрҙар булған. Унан ҡала, ат еткән урын килгән хәбәрҙе ары тапшырыр өсөн дә тәғәйенләнеп, бында махсус хәбәр йөрөтә торған ышаныслы кешеләр ҙә, саптар аттар ҙа булған, әлбиттә. Ошоға ярашлы, күрәһең, бындай хәбәрсе лә саптар, сапҡынсы тип аталған. Был һүҙ “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында күп осрай. “Һуңғы Һартай ҙа был һүҙҙе ҡуллана: “...был меҫкен сапҡынсыға мин асыуланманым”. Һыбай, һыбайлы һүҙенең йәнә бер шәкеле – атсабар.Тимәк, ат етәр һүҙе телмәр өлгөһө генә түгел, ә ырыу-ара, ырыу эсендәге бәйләнештәрҙә ҡулланылған ҡәҙимге һүҙ, башта, моғайын, төбәк атамаһы булып, һуңыраҡ ауыл исеменә әйләнеп киткән. Ошо Атъетәр атамаһын ҡеүәтләп бөгөнгө Иглин районында Меңъетәр ауылы урынлашҡан. Атъетәр ауылы ла, Меңъетәр ҙә – боронғо Иҙеүкәй илендә, Иҙел-Ҫубый меңдәр биләмәләрендә.“Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында килтерелгән тағы бер боронғо һүҙ – солан. Беҙҙең бөгөнгө ҡәҙимге телдә – салауат күпере, йәйғор. Күсеп йөрөгән халыҡтың йәйге торлағының түбәһе тишек булып, йәйғор (солан) ҡалҡһа, күренеп торған. Тора-бара был һүҙ менән өйгә терәп яһалған ҡаралтыны атай башлайҙар, сөнки тәүҙә уның да түбә башы булмай, был һүҙ бөгөн дә ҡулланылышта йөрөй. Оло бабайҙар иҫән ваҡытта беҙҙең ауылда шундай лөғәт һөйләй торғайнылар: Мәкәшкә килеп урынлашҡан типтәрҙәргә өйҙәрен солан тәртибе менән, осло түбәле итмәйенсә урынлаштырырға шарт ҡуйылған булған. Сәбәбен башҡаларҙан айырылып тормаһындар өсөн (сөнки хәллерәк һәм кәсепсел булғандар), тип үҙҙәренсә аңлатҡандар. Күрәһең, улар иртә яҙҙан килеп урынлашҡан булған, ә, бәлки, бында сәбәп төптәрәк – генетик хәтерҙәренә муафиҡ, боронғо Ҫубый башҡорттары үҙ булмышында һәм телмәр мифологияһында һаман да солан традицияһын һаҡлап килгән булған. Солан-йәйғор образы башҡорт көнкүрешендә бөгөн онотолоп бөткән ырым-йола, ғөрөф-ғәҙәттәрҙең мифологик ишараһын сағылдырып, был ғәмәл башҡорттоң тәңрелек заманынан уҡ килгән булыуы ихтимал.Әберсен – түше, муйынының алғы яғы ҡыҙғылт-һоро, һырты ерәнһыу-көрән урман күгәрсене, рус телендә – горлица обыкновенная. “Иртәнсәккәй тороп тышҡа сыҡһам, әберсендәр ҡунған кәртәгә”, – тип йырлар булғандар. Әберсә – ҡурай еләге. Ҡарағат, ҡыҙылғат.Алаҫ ( рус телендә Алач) – Яйыҡ мең (мин)дәрҙең ораны. Ут тигән мәғәнәлә килә. Хакас халҡында “алас” тигән һүҙ (окуривание травой) шулай уҡ ут мәғәнәһендә. Меңдәрҙә ҡара ҡайын өтәҫләү ғәмәлендә ҡулланылғанын иҫәпкә алғанда, алаҫ һүҙенең ошо ғәмәлдән оранға әйләнеп китеүе мөмкин. Унан ҡала, көнсығыштан Мәкәшкә алыҫтан уҡ күренеп, халыҡ йырҙарында йырланған сағылтауҙар үҙ заманында билгетауҙар булған. Уларҙың башында алдан әҙерләнеп ҡуйылған усаҡтар тоҡандырылып, янған ут алыҫтан күренеп торған һәм, усаҡтар һанына ҡарап, уларҙың шартлы сигналдарын белгәндәр. Бына ошо осраҡтарҙа ла “Алаҫ!” (Ут!) ораны яңғыраған. Ошоға өҫтәп йәнә бер фараз тыуа: меңдәрҙең ырыу ағасы ҡайын икәнен беләбеҙ, ҡара ҡайындың Яйыҡ ҫыбыйҙарында ни тиклем һөйөклө ағас булғанын да иҫәпләһәк, ырыу ағасы бына ошо ҡара ҡайын булыуы ла бар. Унан ҡала, әгәр ҫанай һүҙе менән йәйә-ҡорал аталған икән, был ҫанай ошо ҡара ҡайындан яһалыуы ихтимал һәм ҡайын тураһындағы ҡәтғи тыйыуҙар ҡоралға мохтажлыҡтың асылын сағылдыра булһа кәрәк. Шуға ла Күк батырҙың ҫанайы күктең соланы (“күк соландай”) йәйғор менән сағыштырылалыр, тимәк, был ҡорал ифрат ҡеүәтле булған һәм шундай уҡ ҡеүәтле батырҙарҙың химаяһы булған.Ташлы һәм Мәкәш ауылдарында борон-борон замандарҙа Ҫанай менән Шайтан шарҙарынан ҡара-ҡаршы уҡ атышҡандар, тигән риүәйәт әле лә йөрөй. Бер-береһенән хәтһеҙ генә арала урынлашҡан был шарҙарҙың береһенән икенсеһенә уҡ осоп барып етәрлек булғас, беҙҙең бөгөнгө фиғел менән дә был йәйәләрҙең һәм батырҙарҙың ҡеүәтен тойомлап була.“Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында ун ике тотам уҡ тартҡан оҙон ҡуллы ырыу батырҙары телгә алына, бындай уҡтарҙың оҙонлоғо беҙҙең үлсәмгә әйләндергәндә өс метрҙан да кәм булмаған. Йәнә, йүнәлеште дөрөҫ (тура) бирер өсөн уҡтың ҡойроғона ҡарға ҡоштоң, йә булмаһа шоңҡар, ҡарсыға ҡоштоң йөн-ҡаурыйы ҡулланылған, бындай уҡтар сәрпи уҡ тип аталған. Мәғәнәһе – йыраҡтан ала торған уҡ, мәҫәлән, Иҙеүкәйгә дуҫы Ыласын былай ти: “Ҡара бөркөт йөнөнән әҙерләнгән уҡ һиңә!”Ә “Һуңғы һартай” үҙенең улы Ҡармасандың мәргәнлеген бына нисек белдерә: “Үҙ ғүмерендә уның алты ғына уғы яҙа китте. Ул егет ине”. Ниндәй йәйәләр кәрәк булған бындай уҡтарҙы осорорға, күҙ алдына килтереп була. Меңдәрҙең бына шундай йәйәләре ҫанай тип аталғандыр ҙа. Ә бына Аҡ урҙа ханы Туҡтамыштың уғы туғыҙ тотам тип билдәләнә. Үҙ заманы өсөн Ҫанай һәм Шайтан шары тирәләрендә ысынлап та дәһшәтле алыштар булғандыр, шуға ла халыҡ хәтере был хәлдәрҙе ныҡ беркеткән һәм бөгөн дә был турала риүәйәттәр йөрөүе – ошо әхүәлдәрҙең сағылышы. Был урында бер нәмәне билдәләп китеү урынлы һымаҡ. Күп халыҡтарҙың легендаларында, әкиәттәрендә эльфтар тураһында һөйләнелә. Улар оҙон аҡ-һары сәсле, ҡеүәтле уҡсылар, һунарсылар икәне билдәле. Башҡорт Мең (Мин) шәжәрәләрендә Сәсле атамаһы ҡулланылып, күп тармаҡтарҙың сығышы һәм дауамдары килтерелә. Шәжәрәләрҙә Сәсле-Ата тигән дәрәжә-исем дә бар, миндәрҙең Ҫубыйҙар тармағы үҙен туранан-тура Сәсле дәрүиш тармағы итеп билдәләй һәм тарихсылар быны инҡар итмәй, эпостар, урын, ер-һыу атамалары был әхүәлде тәҡрарлап, быуаттар буйы һаҡлап килә. Сәсле Ата тоҡомонан Төкләҫ баба быуындары теүәлерәк яҙылған, бында башҡа ҡәүем шәжәрәләре лә мәғлүмәт ҡалдыра; Юрматы, Ҡыпсаҡ, Тамйән, Байлар, Бүләр улысы, Ирәктеләр шәжәрәләрендә (төрлө шәкелдә яҙылған булһалар ҙа) Сәсле-Ата эҙҙәрен төҫмөрләп була. Сәслеләр ҡәүеменән айырмалы, сәсһеҙ йөрөгән ҡәүемдәр “таҙ” (таҙа) атамаһын йөрөткән. Был һүҙ беҙҙең көндәргә тиклем һаҡланып, төрлө сәбәптәр менән сәсе үҫмәгән кешене таҙ (таҙа) тип атау ғәмәле бар.Тутыя – тамъяндарҙың ораны. Тутыйғош мәғәнәһендә килә, күрәһең, инә ҡошто шулай атағандар. “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында Иҙеүҙең атаһы (йә булмаһа оло бабаһы) Ҡотлоно Туҡтамыш хан язалай. Был әхүәл бөтә варианттарҙа ла һөйләнелә. Сәбәбе – Ҡотлоноң Аҡһаҡ Тимер кешеләренә йәшерен рәүештә Туҡтамыштың һунар ыласыны йомортҡаһын биреп ебәреүе була. Ә бына беҙҙең ауылда ошоға оҡшаш риүәйәтте былай һөйләйҙәр ине: “Меңдәрҙең шундай бер ырыу сере булған, ул сер тутыйғош (попугай) йомортҡаһының эсенә йәшерелгән һәм уны бик ныҡ һаҡлағандар. Бер-береһен киҫәтеп торор өсөн “Тутыя” тигән оранды гел әйтә торған булғандар, ә мәжлестәрҙә, йыйындарҙа, халыҡтың уртаҡ бер сәләме булып, ырыуға үҙҙәрен йәбештереү ысулы ла булған”. “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында ошондай юлдар бар: “Ал тәхетнең аркаҫы алтын еғаҫ (ағас), тутыйғош ҫайрап телгә килгәндә...” Йәнә бер цитата: “Ҡуш ҡанатлы алтын таж, күҙ урынында гәүһәр таш, Сыңғыҙҙан килгән дәүләт ҡош бу башымда түгелме?” Әгәр дәүләт ҡошто дәүләт гербы тип иҫәпләһәк, тутыйғош образы (өрәге) Сыңғыҙ хан дәүеренән килгән, бәлки уның тарафынан тамъяндарға тәғәйенләнгән оран булыуы мөмкин. Шәжәрәләр башҡорт ырыуҙары үҙ-үҙҙәрен минлекләһен өсөн Сыңғыҙ тарафынан тәғәйенләнгән ырыу билдәләре (тамға, ағас, ҡош, орандар) тураһында мәғлүмәт ҡалдырған.Беҙҙең яҡтарҙа Тутыя тигән ҡатын-ҡыҙ исеме лә йыш осрай ине элегерәк, хәҙер был исем юҡтар рәтендә. Тамъяндар бик күп тарафтарҙы биләгән Мең ырыуының айырымланып киткән бер тармағы тип фаразларға нигеҙ бар, быны шәжәрәләрҙәге уртаҡ тамырҙар күрһәтеп үк тора. Сыңғыҙ дәүерендәге меңдәрҙең хакимы (бейе) Ураҙас булыуы билдәләнә, ә тамъяндарҙың шәжәрә сылбыры һуңғараҡ ваҡыттарҙан башланған һәм уларҙың хакимы (бейе) Шәғәли бей тип билдәләнә. Бында өҫтәмә эҙләнеүҙәр талап ителә.Ҡорған – ерҙән өйөп яһалған ҡоролма. Ғәҙәттә, ҡоролмалар билдәле кешеләрҙең ҡәбере өҫтөнә өйөлгән булған, бөгөнгө ҡулланылышта был һүҙ ҡурған шәкелендә йөрөй. “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында шундай юлдар бар: “Ҡара тейен Алыпты гүр ҡаҙытып күмдерҙе, гүре ҡорған тау булды”.Зир – аҡыл, зиһен. “Зир ҡәҙерен зирәк белер, ир ҡәҙерен ир белер”, – ти Мораҙым батыр эпоста.Ҡу күле – аҡҡош күле. Был һүҙ “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында ла осрай. Аҡҡош күле бөгөнгө Балтас районында ла бар.Кир – мамонт, киртеш – мамонт теше.Ҡот – өс кенә хәрефтән торған был һүҙ телебеҙҙә ифрат оло мәғәнә йөгөн йөрөтә. “Ҡот” һүҙе бер ваҡытта ла таушалмай. Миҫалдар ҡарағансы ҡот һүҙенең ҡара-ҡаршыһын да билдәләйек. Был һүҙ – йот.Ҡарайбыҙ:А. Ҡот. а) байлыҡ, барлыҡ, именлек, бәрәкәт: ҡотайған, “мал ҡәҙере белгәндең ҡото артыр”;б) шатлыҡ, өмөт: ҡотло аяҡ, ҡотло йорт, һ.б.;в) бәхет: ҡот ҡунған, ҡотлау – фатиха биреү, теләк теләү.Б. Ҡот – йәм, матурлыҡ, гүзәллек, яғымлылыҡ, бөхтәлек. Ҡотһоҙ булһа – яғымһыҙ, әҙәпһеҙ, килбәтһеҙ, йыйнаҡһыҙ, тыйнаҡһыҙ, тотороҡһоҙ, тупаҫ. Был сифаттар кеше ҡиәфәтенә ҡарата, йорт-ҡураға тейҙереп тә ҡулланыла.В. Ҡот – йән, дарман, ғәйрәт.“Иҙел-ер” ҡобайырында шундай һүҙҙәр бар: “Иҙел ер ул – йорт-ил ул, йорт илдәре – ҡот ер ул!”Атаһынан ҡот йыйһын, тип доға ҡылғандар бала тыуғас.Ҡото киткән (бәрәкәт киткән), ҡото осҡан (ҡурҡҡан).Г. Ҡот – им-том. Ҡурғаштан ҡот ҡойғандар. Ҡойолған ҡоттан башҡа, ҡот итеп тағыу өсөн ҡабырсаҡ, мәрйен, тәтәй-таш, мәрүәт, өшкөрөп тоҙ ҡулланылған.Бәләбәй районында үҙ заманында Ҡотоҙо ауылы булған, урыҫтар килеп урынлашҡас, был урында Знаменка исеме менән урыҫ ауылы барлыҡҡа килә һәм ҡырҡа үҫеп китә. Баҙары, тирмәне, башҡа кәсеп урындары барлыҡҡа килә. Башҡорттарҙың нисбәте кәмей барып, Ҡотоҙо тамам бөтә, әммә Мәкәш, Ҡоръятмаҫ, Боранғол, Ҡыҙрас ауылдарының оло кешеләре был ауылдың атамаһын һаман да телдәренән төшөрмәй һәм Знаменканы улар Ҡотоҙо тип йөрөтә. Минең ҡәйнәм Гөлйыһан ҡытлыҡ йылдарҙа был ауылға һатыу итергә йөрөгән. Бик ярата ине ул Ҡотоҙоно. Атамаһын иһә ул былай тип аңлата торғайны. Ҡасандыр, ҡайҙандыр килгән башҡорттар үҙҙәре менән бик ҙур таш тоҙ алып килгән булған икән. Ауыл булаһы урынға был тоҙ ташын ҡот итеп юрап, доға өшкөрөп күмгәндәр, ләкин урынын бер кемгә лә әйтмәгәндәр.Тоҙ өшкөрөү ғәмәле бөгөн дә бар. Мәкәштән Минеүәрә Ғәйзуллина һөйләүенсә, уның оло ҡәйнәһе (иренең өләсәһе) Хәкимә әбей тоҙ өшкөрөргә бик маһир кеше булған. Ул тоҙ доғаһын белгән. Мин был доғаны Фәниә апай Миңләхмәтованан яҙып алдым. Доғанан башҡа тоҙ өҫтөндә әбей Ҡөрьәндән сүрәләр ҙә уҡыған булған. Таш тоҙ булмағанлыҡтан, әбейебеҙ эре тоҙҙо еүешләп, йомарлап, сепрәккә төрөп усаҡҡа күмгән һәм уны бер аҙна самаһы утта яндырған. Усаҡтан алғанда ул ҡуйы- һары төҫкә инеп, өшкөрөргә яраҡлы тоҙ ташы булған.Төйәк – ырыу туҡтаған һәм кире әйләнеп ҡайта торған урын. Төйәккә урын һайланғас, иң әүәл билге ҡуйылған. “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосында Мораҙымдың ошондай телмәре бар: “Биләнсек башы биш тирәккә билге төйҙөм йорт өсөн”. Билге итеп башлыса таш һайланған, шуға ла Башҡорт илендә Ташлы исеме менән атамалар ифрат күп булған һәм һуңыраҡ ауыл исемдәренә лә күскән. Билге итеп ағас та файҙаланылған, күп осраҡта ике билге бергә йөрөгән. Уға мотлаҡ ырыуҙың тамғаһы, ораны, ҡошо яҙылған. Билге сифатында ниндәй ағасты ҡулланыуға ҡарап, ул ырыу ағасы итеп тә билдәләнгән, йә булмаһа, тәғәйенләнгән ырыу ағасы билге итеп ҡуйылған. Был урынға (тамғалы ташы булған төйәккә) башҡа ҡәүемдәр урынлашмаған, эйәле булып иҫәпләнгән. Билге төшөнсәһе, минлекләнгән урын-ергә ишара яһап, “төйәк” тигән һүҙ менән дә йөрөтөлгән.Төйәк – туҡталыш урыны ғына түгел, йәшәү, ҡышлау урыны ла. Бында тыуым, үлем хәлдәре лә булған, ошонан сығып тыуған төйәк, гүр-төйәк, гүр-тупраҡ төшөнсәләре ҡулланыуға инеп киткән. Бала тыуғанда дин-ислам ҡанундары талап иткәнсә мотлаҡ ҡорбан салынған һәм йәнә төйәк һүҙе, был осраҡта “тейәк” шәкеле менән дә ҡулланылып, салынған малды тейәккә күтәреп тунау өсөн арҡан тағып яһалған арҡыры ағасты билдәләгән. Салынған малды өҫкә күтәреп тунау ғәмәле башҡорт халҡында бөгөн дә теүәл үтәлә. Был “Урал батыр” эпосындағы талапты – ҡанды ризыҡ итеп ҡулланыуҙы тыйыуҙың ҡәтғи үтәлеүен күрһәткән ғәмәл, сөнки арт һандан күтәрелгән малдың ҡаны тамсыһына тиклем һарҡып бөтә. Һәр бер төйәктә махсус әҙерләнгән тейәктәр, мал салыу урындары булған.Бәләбәй атамаһының барлыҡҡа килеүе фәҡәт Иҙеүкәй исеме менән бәйләнгән кеүек күренә. Бында фараздар күп булыуы мөмкин. Үҙ тарафтарында булып торған төрлө хәл-әхүәлдәр хаҡында хәбәрҙар булған урындағы башҡорттар, үҙ телмәрҙәрендә Бәләбәй атамаһына төрлө мәғәнә һалған. Был һүҙ бик йыш ҡулланылған, шуға күрә урын-ер атамаһына әйләнеп киткәндер. Беренсенән, уға аңлатма эҙләгәндә беҙ боронғо Иҙеүкәй иленең бөгөнгө көндәргә тиклем һаҡланып килгән атамаларына мөрәжәғәт итергә тейешбеҙ.Эпостан цитата: “Һайыҫҡан уйлап тормаған, Иҙеүкәйгә юл башлап, Иҙел ағышын түбәнләп, Бәлә тауға ҡаратып, алдан осоп киткән, ти. Уңға-һулға Бәләнән аҡҡан йылға башынан һайлап ҡунып имәнгә, Иҙеүкәйҙе көткән, ти”. Был өҙөктә Бәлә атамаһы ике урында килтерелә һәм туранан-тура Иҙеүкәй шәхесенә ҡағыла. Хәҙер Бәлә исеменә аңлатма: “Бәләтау – Мәләүез районындағы Аптыраҡ ауылы янында Ағиҙелгә яҡын тау”. Был фараз “Иҙеүкәй менән Мораҙым” эпосындағы боронғо географик атамаларға аңлатманан алынды. Өҫтә килтерелгән өҙөктә Бәләтауҙан башланып уңға-һулға аҡҡан йылға тураһында ла мәғлүмәт бар. Был йылғаның исеме – Бәлән.Туҡтамыш менән асыуланышҡан Иҙеүкәй Аҡ Урҙанан сығып китә һәм байтаҡ юл мәшәҡәттәре менән Сытмыр ханға юл ала. Эпоста килтерелгән сюжет – Иҙеүкәйҙең юл мажараларының береһе. Иҙеүкәй үҙенең сәфәрендә был урындарҙан үтә булып сыға. Бөгөнгө Бәләбәй ҡалаһы Мәләүез менән йәнәш урынлашҡан. Ә был урындар Иҙеүкәй батырҙың һәм уның ата-бабаларының боронғо икһеҙ-сикһеҙ иле булған. Һуңыраҡ башҡорттар, бында ултыраҡлы торлаҡ барлыҡҡа килтереп, төпләнеп йәшәй башлағас, был исем географик атамаға әйләнеп, Бәләбәй булып киткән, тип фаразларға була.Шул уҡ ваҡытта сәсән телле башҡортта Иҙеүкәйгә “бәлә бей” тигән ҡушамат та тағылған булыуы ихтимал. Эпоста Туҡтамыш телмәре был турала фекер йөрөтөргә нигеҙ бирә: “Ҡотлолҡыя би икән, аның башын сапҡанда, Иҙеүкәйҙе сабалмай, бер башыма бәлә алдым”. Хан тиклем хандың бойороҡтарын кире ҡаҡҡан, ә һуңыраҡ уға яу менән ябырылған Иҙеүкәй, әлбиттә, Туҡтамыш өсөн бик ҙур бәлә булған, ә бына Аҡ урҙаның һалымдарынан йонсоған башҡорттар был ҡушаматты ҙурлау, ололау мәғәнәһе менән, бәлки, кинәйәләп ҡулланған булыуы ихтимал, сөнки Туҡтамыштың яһаҡ йыйыусыларын Иҙеүкәй илдән ҡыуып ебәргән, был хаҡта күп тарафтарҙа билдәле булған.Эпостың сюжетына ярашлы, үҙ заманында ғәҙеллеге менән дан алған Иҙеүкәйгә Туҡтамыш 15-16 йәш самаһында – бей, ә һуңыраҡ ҡорбаш дәрәжәһе бирә. Шунан сығып Туҡтамыштың ҡатыны Иҙеүкәйҙе “йылҡысыҙан би булған, түрәң булған Ҡобоғол” тип битәрләй. Был осраҡта ҡатындың телмәренән Иҙеүҙе “Бала бей” тигән мәғәнә менән кәмһеткәне тойомлана, ошо фаразды Туҡтамыштың вәзире Сәләхиҙең телмәре лә нығыта: “Илеңә килгән Иҙеүкәй һыналмаған, үҙе йәш, – ти ул Туҡтамышҡа, – урҙа һынлы һарайҙа буҙ баланы бей ҡылыу, бөтә яуға баш ҡылыу ҡулай булмаҫ оло хан”, – тип үҙ фекерен белдерә.Сәләхиҙең был һүҙенә Иҙеүкәйҙең яуабы иҫ киткес тәьҫирле һәм хисле. Башҡорттар араһында уның бала сағынан уҡ хөкөм сығарып (бейлек ҡылып) йөрөүе билдәле булған, әлбиттә. Эпоста бала Иҙеүкәйҙең икенсе бер баланы язаға тарттырыуы һәм был “хәбәрҙең илгә фаш булыуы” ла яҙыла. Һабрау сәсән әйтмешләй, “йәше утыҙға етмәйенсә туғыҙ йортҡа дан булған” Иҙеүкәйҙең ғәҙел хөкөмсө булыуын тәҡрарлаған миҫалдар эпостың бөтә варианттарында ла килтерелә. Бөтә Урал илен тетрәткән Иҙеүкәй батырҙың тәржемәүи хәле илдә киң билдәле булған, һис шикһеҙ. Шуға ла Иҙеүҙең, унан батыр булып тыуған улы Мораҙымдың исем-атамалары, ҡушаматтарының күп булыуы – тәбиғи хәл, уларҙы бөртөкләп йыйырға һәм өйрәнергә генә кәрәк. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23733-tarih-tpklnn-kilgn-atamalar.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/c6d7d919414c0531903a8f0c132beeda5d12949f0cbb583ab9059ba60764041b.json | [
"Торонтайғош был ҡәүемдең ырыу ҡошо булғандыр тип фаразларға нигеҙ бар. Ошоға дәлилде “Иҙеүкәй менән Мораҙым” иртәгенән табып була. Ҡоръятмаҫ, Мәкәш, Ташлы ауылдары Мәҫәй менән борондан уҡ тығыҙ мөнәсәбәттә булған, бигерәк тә ҡыҙ биреү, ҡыҙ алыу кеүек мөһим бәйләнештәр, уртаҡ кәсеп, һунар шөғөлө был ауылдарҙы һәр ... |
[] | 2016-09-30 00:20:49+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Саф Нөгөш һыуын эсеп, тәбиғәттең матурлығын, көсөн алған инсафлы ҡыҙҙың Хоҙай уны оҙон ғүмерле итеүе башына ла килмәгәндер. Ул йәшәгән йорттан нур бөркөлөп торған кеүек. Оло йөрәкле, күңел й | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23823-oyash-keek-iny.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155158_16-1.jpg | ru | null | Ҡояш кеүек инәй | null | null | bashgazet.ru | Миңһылыу Иҫәнбаева — Мәләүез районы Әбет ауылы ҡыҙы. Ул тәбиғәттең ағастар төрлө төҫкә мансылған көҙ айында күп балалы ғаиләлә Рәжәп Иҫәнов менән Гөлбикәнең өсөнсө шатлығы булып донъяға ауаз һала. Тәүге ике малайҙан һуң ҡыҙ баланы айырыуса көтөп алалар. Миңһылыуға әсәһе янында иркәләнеп үҫергә тура килмәй. Унан башҡа тағы бер-бер артлы алты ир бала – ҡустылары тыуа.Уҡырға бик зирәк булһа ла, ҡыҙға белем алыу бәхете теймәй, биш класс ҡына тамамлай. Ун ике йәшенән колхоз эшенә егелә, үҙенән өс-дүрт йәшкә өлкәндәр менән ярышып сөгөлдөр утарға, утын-бесән эшләргә, емеш-еләккә йөрөй.— 1933 йылда, аслыҡ ваҡытында, үлән ашы ашап иҫереп ятҡан саҡтар булды, – тип хәтерләй Миңһылыу инәй. – Халыҡ астан шешенеп ҡырылды. Ярай әле, бәхеткә күрә, ауылдашыбыҙ Ахун ағай бик йомарт кеше булды, беҙҙе аслыҡтан ҡотҡарҙы. Халыҡ күпләп үлә башлағас, ул колхоз игенен кешеләргә таратып биргән. Арала бер насары була бит ул: кемдер өҫтөнән ялыу яҙған. Ахун ағай судҡа тарттырылған. Был хәлгә тиклем ул ауыл халҡына күп кенә ялман тоторға ҡушҡан. Халыҡ ул ҡушҡанса эшләгән. Суд барышында олатайым теге ялмандарҙы өҫтәлгә сығарып һалып: “Вина не моя, нападение со стороны крыс”, – тип яуап биргән. Уны аҡлағандар.Миңһылыуҙың әсәһе Гөлбикә бик уҫал булған, гел генә ҡарауыллап торған. Шуға ла, ни ҡушһа ла, башын аҫҡа эйеп, эшләп тик йөрөгән. Кистәрен күҙлекәй таҫтамалдар, сәскәле сигеүҙәр сиккән. Ул әйберҙәре һаман да һаҡлана әле. Әсәһенә ҡустыларын ҡарашырға ла өлгөргән.Һуғыш башланып китә. Ике ағаһы – Рәхмәтулла менән Рәсүл яу яланында ятып ҡала. Атаһы тәүге һуғышта уҡ беләге яраланып, эшкә яраҡһыҙ тип, кире ҡайтарыла. Миңһылыуға тағы ла бөтөн ауырлыҡ өйөлә. 1941 – 1942 йылдарҙа хат ташыусы булып эшләй. Кистәрен әсәһе менән фронтҡа ебәрер өсөн ойоҡ-бейәләй бәйләй.Кешеләр был донъяға бәхетле булыр өсөн парлы булып тыуа, тиҙәр. Миңһылыуға ла үҙ ише табыла. 19 йәшлек ҡыҙҙы күрше Түбәнге Таш ауылы егете Ғәйнулла Иҫәнбаевҡа димләйҙәр. 1942 йылдың май айында өйләнешәләр. Үҙаллы йәшәү өсөн йорт төҙөйҙәр. Ғәйнулла бик шәп ҡул оҫтаһы була. Ағас күнәк, батман, тырыз кеүек һауыт-һаба эшләп, аҙыҡҡа, кейемгә алмаштырып, аҡсаға һатып, тырышып донъя көтөп алып китәләр. Ә кистәрен ире гармун уйнаһа, өй эсе моңға тулған. Миңһылыуы ҡушылып йырлап ебәрһә, тағы ла йәмләнеп киткән.Йәш ғаиләне шатландырып, бер-бер артлы Зилә, Тәлғәт, Люциә, Рәмзиә, Фәрғәт, Фәүзиә, Гөлсиә донъяға килә. Әммә алда уларҙы яҙмыш һынауы көтә. Фәүзиә исемле ҡыҙы, бер йәше тулғас, ауырып китә. Әсә кеше күпме өҙгөләнһә лә, ҡыҙы мәңгелеккә күҙҙәрен йома. Тағы бер ҡыҙын Фәүзиә тип атайҙар. Тыныс ҡына йәшәп ятҡанда, тормош иптәше 67 йәшендә донъя ҡуя. Кинйә ҡыҙы Гөлсиәһенең ире Владимир һыуға батып вафат булғас, ҡыҙына ике балаһын да ҡараша. Һуңынан был ҡыҙы ла фажиғәле рәүештә баҡыйлыҡҡа күсә.— Гөлсиәм дә үлгәс, йөрәгем өҙөлгәндәй булды. Етем ҡалған балаларҙы Фәүзиә ҡыҙым кейәүем Фәррәх менән ҡарамаҡҡа алды, үҙем ҡартайып киттем бит инде. Балаларҙы аяҡҡа баҫтырҙылар, туйлап кейәүгә бирҙеләр, – тип шатлана инәй.Миңһылыу инәйҙең ҡыҙҙары тәүге мөхәббәттәрен әрме сафына оҙатып көтөп алғандар, ике килене лә, инәйҙең улдарын әрмегә оҙатып, ҡайтҡас, туйҙар үткәреп өйләнешкәндәр. Балалары бергә дуҫ, татыу ғүмер итә. Инәй Күгәрсен районының Йомағужа ҡасабаһында оло ҡыҙы Зилә менән ғүмер итә. Доғалар уҡый, намаҙын да ҡалдырмай, бик күпте белә. Балалары, ейән-ейәнсәрҙәре, бүлә-бүләсәрҙәре наҙына төрөнөп йәшәй.Ғүмер юлы иң яҡын кешеләрен — ирен, ике ҡыҙын, ике кейәүен — юғалтыу ҡайғыһы менән үрелеп барһа ла, бирешмәгән, йөҙөнән сафлыҡ бөркөлә. Күңел нурҙарын һәр балаһына, балаларының балаларына, яҡындарына тигеҙ бүләк итеп йәшәй. Шунан да ҙурыраҡ бәхет юҡтыр ул. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23823-oyash-keek-iny.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/3895265cb404745427cdcc2cdc08979e72089390dfaf5dbb59592686f5953a37.json | [
"Миңһылыу Иҫәнбаева — Мәләүез районы Әбет ауылы ҡыҙы. Ул тәбиғәттең ағастар төрлө төҫкә мансылған көҙ айында күп балалы ғаиләлә Рәжәп Иҫәнов менән Гөлбикәнең өсөнсө шатлығы булып донъяға ауаз һала. Тәүге ике малайҙан һуң ҡыҙ баланы айырыуса көтөп алалар. Миңһылыуға әсәһе янында иркәләнеп үҫергә тура килмәй. Унан б... |
[] | 2016-09-16 13:33:28+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Нисек кенә ҡапма-ҡаршылыҡлы булмаһын, бөгөн журналистар, халыҡ алдында телмәр тотҡандар араһында “ислам” һәм “террорсылыҡ” төшөнсәләрен йәнәш ҡулланыусылар байтаҡ. Шартлатыуҙар, ҡораллы бәре | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23642-naanlytan-yoan-yamanat.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473944976_5-1.jpg | ru | null | Наҙанлыҡтан йоҡҡан яманат | null | null | bashgazet.ru | Был мәсьәлә күптән уйландыра ине, шулай ҙа яңыраҡ халыҡ араһында ишетелгән ике һүҙ ҡулға ҡәләм алырға мәжбүр итте. Тәүгеһен магазинда һут һатып ултырған ҡатын әйткәйне. “Йүнле кеше ошо йәштән һаҡал үҫтерәме ни? Моғайын, әллә ниндәй шартлатҡыстар әҙерләп йөрөйҙөр әле... Тәүбә, тәүбә”, – тине ул, килешле генә һаҡаллы егетте арҡыс-торҡос ҡарашы менән оҙатып ҡалғас. Икенсе фекер ятаҡ коменданты менән вахтерҙың һөйләшеүендә яңғыраны. “Бер ҡатынды иҙән йыуыусы итеп эшкә алырғамы-юҡмы?” – тип баш вата ине улар. “Ике юғары белеме булыу менәнме ни, ана, яулыҡ ябынып йөрөй ҙәбаһа! – тине вахтер. – Башыбыҙға бәлә...”Шулай, бер нисә йыл элек кенә АҠШ-тағы, Франциялағы халыҡтың намаҙ уҡыусыларға, яулыҡлыларға һағайып ҡарауы аптырата ине беҙҙе. Уларҙың ҡылыҡтарын аңлай алманыҡ, көлөп тә ҡуйғыланыҡ. Инде үҙебеҙ... Рухи сафлыҡ, татыулыҡ, тоғролоҡ нәсихәттәрен өҫтөбөҙгә ябырылып килгән ҡара шәүлә тип күрәбеҙ. Эйе, Көнбайыштан шәүлә ағыла, ләкин уның тамырҙары дин ҡанундарында түгел.Һис шикһеҙ, террорсылыҡ, радикал ағым, милләтселек һымаҡ һәләкәткә илткән күренештәрҙе Ислам ҡанундары менән бәйләргә бер ниндәй нигеҙ юҡ. Әммә, маркетологтар иҫбатлауынса, алты ай буйына өҙлөкһөҙ тылҡыған хәлдә халыҡты теләһә ниндәй алдаҡҡа ышандырырға була. Хатта балдың – әсе, тоҙҙоң сөсө икәненә лә. Йәмғиәт аңын яулауға йүнәлтелгән реклама һәм мәғлүмәт һөжүменең гелән уңышҡа өлгәшеү сере тап шунда ла инде. Ә беҙҙең телевидение, радио, матбуғат, Интернет сайттары аша дингә кире ҡараш тыуҙырырлыҡ хәбәрҙәр нисәмә йыл туҡтауһыҙ яуа?..Әлбиттә, бар бәләне киң мәғлүмәт сараларына ғына япһарыу ҙа дөрөҫ түгел. Утһыҙ төтөн сыҡмай, тиҙәр. Шуның һымаҡ, әгәр ҡайҙалыр шартлауҙар, атыштар булмаһа, уларҙа һаҡаллы һәм яулыҡлы кешеләр ҡатнашмаһа, журналистар Ислам менән террор тураһында ул тиклем дә ҡомарланып, ҡыйыуланып һөйләй алмаҫ ине. Ваҡиға бармы, уны яңылыҡ итеп һатып, файҙа алырға мөмкинме? Шулай икән, хәбәрселәр тик ятмаясаҡ.Төрлө фараздарға, раҫлауҙарға ҡарағанда, ваҡиға тыуҙырыу менән шөғөлләнеүселәр билдәле, һәм улар һис тә һәлкәүлек күрһәтмәй. Ислам дәүләттәренең тәбиғи ҡаҙылмаларға бай биләмәһенә ҡыҙыҡҡан, бер үк ваҡытта Европа илдәренән, Рәсәйҙән дә күҙ яҙлыҡтырмаған капиталистар үҙ маҡсатына өлгәшеү өсөн аҡса йәлләмәй. Шәреҡ илдәрендә сығарылған бола йыш ҡына бер нисә кәмәнең ҡойроғон тоторға мөмкинлек бирә уларға: демократия теләгән халыҡтың үҙ хакимын язалап үлтереүе, миллионлаған ҡасаҡтың Европаға бәреп инеүе, Рәсәйҙәге мосолмандар араһында ығы-зығы тыуыуы... Ысын булһа, тәүбә-тәүбә, “игеҙәк башнялар” ҙа яңы һуғышҡа сәбәп итеп шартлатылған, тиҙәр.Ҡайһы берәүҙәр әлеге низағтарҙы Исламға ҡаршы башҡа диндәгеләр тарафынан ҡылынған хаслыҡ тип ҡабул итә. Бәлки, ысынлап та, Мөхәммәт пәйғәмбәр өммәтенең тормоштан ҡәнәғәтлегенә көнләшеп ҡарағандарҙың мәкерле хыялдары барҙыр, тик был осраҡта матди ҡыҙыҡһыныу күберәк, буғай. Мосолмандарҙың үҙ-ара татыулығын ҡаҡшатҡан хәлдә бик күп байлыҡҡа юл асыла, тинек бит инде. Өҫтәүенә диндең асылын аңлап етмәгән, әммә үҙен тура юлдамын тип һанаған бер төркөмдө был һуғышта бик уңышлы файҙаланып була. Шундай тоғро, ҡыйыу яугирҙәр тағы ҡайҙа бар?..Именлек хеҙмәте биргән мәғлүмәттәргә күҙ һалһаҡ, Рәсәйҙә террор акттары башҡарыу өсөн махсус кешеләр әҙерләгән урындар байтаҡ. Илебеҙ тыныс бит әле, буш һүҙҙер был, тип уйлаусылар бик ныҡ хаталана. Беренсенән, беҙҙә именлек һәм хоҡуҡ һаҡлау органдары яҡшы эшләй, улар йыл да тиҫтәләрсә ҙур терактты иҫкәртә. Икенсенән, Рәсәйҙә әҙерлек үткәндәр сит илдәрҙә шартлау, атыш ойоштороуҙа әүҙем файҙаланыла. Элегерәк террорсыларҙың ояһын Төньяҡ Кавказ республикаларында ғына эҙләй торғайнылар, хәҙер Волга буйы-Урал төбәге лә хәүефлеләр иҫәбендә.Ә нилектән ҡайһы бер мосолмандар енәйәтселәр сафына баҫа һуң? Әлбиттә, төрлө сәбәп барҙыр, әммә күп осраҡта был кешенең дин нигеҙҙәрен белмәүенә бәйле. Иманы нығынып бөтмәгән, дөрөҫ йүнәлеште күрмәгән йәштәрҙе албырғатып, юлдан яҙҙырыу бер ни тормай. Террорсылар араһына яңы ағзалар йәлеп итеү менән психиканы эшкәртергә оҫта әҙәмдәр шөғөлләнә. Ғөмүмән, был мафияла ҡорал ҡулланырға өйрәтеүселәр генә түгел, компьютер программалары эшләп сығарыусылар ҙа, хоҡуҡ белгестәре лә, башҡа тармаҡта тәжрибә туплағандар ҙа бар, тиҙәр. Улар һәр кем менән уртаҡ тел таба, теләһә ҡайһы күңелгә асҡыс ярата ала...Шуны оноторға ярамай: мосолмандың уйҙары ла, ғәмәлдәре лә бер генә маҡсатҡа – Аллаһ Тәғәләнең ризалығына өлгәшеүгә – йүнәлтелгән. Тауыш күтәреү, ғауға сығарыу, кемелер рәнйетеү, ситләтеү, үҙеңә тейеш булмағанға йоғоноу, уғрылыҡ, илбаҫарлыҡ, үлтерештәр, шул иҫәптән бер ғәйепһеҙ бәндәләрҙең йәнен ҡыйыу юлы иһә, һис шикһеҙ, кирегә генә алып бара, Раббыңдан һаман да алыҫлаштыра. Пәйғәмбәр Мөхәммәт салаллаһу ғәләйһи үә сәлләм: “Үҙ-ара килешеүҙә торған кафырҙы үлтергән кеше Ожмахтың ҡырҡ йыллыҡ араға таралған хуш еҫтәрен дә тоймаҫ”, – тип иҫкәрткән. Хәҙистәрҙә “Мөьмин (Аллаһҡа бар күңеле менән бирелгән кеше) алдында башҡалар (дин әһелдәре лә, кафырҙар ҙа) үҙен тыныс һәм хәүефһеҙ тоя алыр” тигән юлдар ҙа бар. Шуға күрә, асыҡтан-асыҡ әйтергә кәрәк: террорсыларҙың ысын исламға ла, иманға ла бер ниндәй ҙә ҡыҫылышы юҡ.Шулай итеп, мосолман битлеге кейгән ысын террорсылар йәмғиәткә лә, динебеҙгә лә янай, ләкин уларға ҡаршы көрәш алып барыусыларҙың эшмәкәрлеге уттың ялҡынына һыу һибеүҙе генә хәтерләтә. Усаҡты һүндерергә, йәғни барыһын да күңел төпкөлдәрен таҙалауҙан башларға кәрәк. Был йәһәттән, моғайын, мәктәптә дин нигеҙҙәрен уҡытыуҙан да һөҙөмтәлерәк сара юҡтыр. Шуны аңламай тик бәғзе бер ата-әсә...Исламға хәүеф менән ҡарау “Алмағас – насар үҫемлек, сөнки емешен ашар өсөн уның башына менгән кешенең ҡолап төшөп, имгәнеүе бар” тиеүгә тиң бит ул. Йәштәр, миңә шик менән ҡараясаҡтар, тип диндән йыраҡ торорға, башҡалар ниндәй түбәнселеккә төшһә, шундай уҡ кимәлгә ыңғайларға тейешме ни?Мөфтиәттәрҙең, мөхтәсибәттәрҙең яуаплылығы тураһында ла телгә алып үтмәйенсә булмай. Халыҡ араһында аңлатыу эше алып барыу буйынса әүҙемлек етеңкерәмәй ҡайһы бер урындарҙа. Бәғзе берәүҙәр һаман да мулланы мәсеттә хәйер-саҙаҡа ҡабул итеп, доға ҡылғандан һуң битен һыпырып ултырыусы тип кенә белә. Имамдарҙың күбеһе оло йәштә булыуын иҫәпкә алғанда, төрлө ойоштороу эштәренә хәлдәре һәм ваҡыттары етмәүен аңларға мөмкин, ләкин уларға алмаш әҙерләү мәсьәләһе уйландырмай ҡалмай. Халыҡ ауыл мәсетенең йылына бер нисә тапҡыр ғына асылғанына күнегеп бара...Бер танышымдың намаҙ уҡый башларға теләге ҙур ине. Тик тәүге тапҡыр мәсеткә барыуы булды, уйынан кире ҡайтты. Баҡһаң, ишек төбөндә ҡаршы алған аҡ сәлләле бер бабай: “Тәүҙә саҙаҡаңды һал, шунан түргә үтерһең”, – тигән икән. Егеткә, әлбиттә, ундай мөнәсәбәт оҡшамаған. “Барыһы ла аҡса өсөн генә ултыра, бөтөн нәмә яһалма”, – тип һығымта яһаған ул. Тағы бер эшҡыуар ағай: “Кеше алдап байығып алды ла, хәҙер әллә кем булып түбәтәй кейеп йөрөй, гонаһтарын юйырға теләйҙер, тип көлдөләр”, – тине лә мәсет тупһаһына бүтән аяҡ баҫманы... Ике осраҡта ла сәбәп бер – күңелдә шик тыуған ошондай мәлдәрҙә кәңәш бирерлек, дөрөҫ юлды төшөндөрөрлөк аҡыллы имамдарҙың булмауы. Ғибәҙәт йорттарына, дин әһелдәренә һәр кем аңлатыу, яҡлау һорап килә алырға тейештер.Барлыҡ бәләләрҙең башы – дини белемдең, мәғлүмәттең етмәүендә. Мосолман кеше, билдәле булыуынса, ғүмере буйы аҡыл һәм ғилем тупларға бурыслы. Эҙләнеү, өйрәнеү, булған тәжрибәне таратыу бөтәбеҙ өсөн дә фарыз. Уртаҡлашҡандан аҡыл арта ғына.Һүҙҙе йомғаҡлап, йәнә шуны әйтергә ине: фәлән ерҙә һуғыш бара, диндәштәребеҙ ҡырыла, тип башҡаларҙың ҡулына ҡорал тотторорға уйлаусыларҙың ҡотҡоһонан һаҡ булырға, аҡылға таянырға кәрәк. Аллаһ Тәғәлә риза булырлыҡ ғәмәлдәр үҙебеҙҙә бихисап. Йылына әллә күпме туғаныбыҙҙы эскелектән, яҙа юлдан, ауырыуҙан, фәҡирлектән ҡотҡара, тәүфиҡлы балалар үҫтерә алабыҙ бит! Йәшәгән еребеҙҙә, нәҫелебеҙ, күрше-күләнебеҙ алдында беҙ күрһәткән тәҡүәлелек өлгөләре динебеҙҙең бәҫен тағы ла арттырыр, бер-беребеҙгә ышанысты, берҙәмлекте көсәйтер. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23642-naanlytan-yoan-yamanat.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/acb53286ccf05e296efcfcb53f776a3e4f6b828da94051ebd4dbbce2015d1eb7.json | [
"Был мәсьәлә күптән уйландыра ине, шулай ҙа яңыраҡ халыҡ араһында ишетелгән ике һүҙ ҡулға ҡәләм алырға мәжбүр итте. Тәүгеһен магазинда һут һатып ултырған ҡатын әйткәйне. “Йүнле кеше ошо йәштән һаҡал үҫтерәме ни? Моғайын, әллә ниндәй шартлатҡыстар әҙерләп йөрөйҙөр әле... Тәүбә, тәүбә”, – тине ул, килешле генә һаҡалл... |
[] | 2016-09-19 11:28:38+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23660-konstantin-tolkachev-aylauara-yoma-yaany.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474278438_yrov0087_1_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23660-konstantin-tolkachev-aylauara-yoma-yaany.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4fa31ade52bd0bc144a34807bd990b4c7cd0d98bddfe0b2895dfc96b9fa2f527.json | [
"Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны",
"Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны Константин Толкачев һайлауҙарға йомғаҡ яһаны"
] |
[] | 2016-09-20 09:29:19+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының башҡарма дәүләт власы органынан вәкил Лилиә Ғүмәрова әйтеүенсә, республика һ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23701-lili-mrova-bashortostan-aylausylary-totorololoto-yalany-respublika-m-il-etkselege-kursyn-huplany.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474358462_ea3a39384395b9080c713e6e91d7aac7.jpg | ru | null | Лилиә Ғүмәрова: “Башҡортостан һайлаусылары тотороҡлолоҡто яҡланы, республика һәм ил етәкселеге курсын хупланы” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23701-lili-mrova-bashortostan-aylausylary-totorololoto-yalany-respublika-m-il-etkselege-kursyn-huplany.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/7ad9cb90cad604552861f49339593b6c7701e366abcff447cc379420065fd2c5.json | [
"Лилиә Ғүмәрова: “Башҡортостан һайлаусылары тотороҡлолоҡто яҡланы, республика һәм ил етәкселеге курсын хупланы”",
"Федерация Советының Фән, мәғариф һәм мәҙәниәт комитеты рәйесенең беренсе урынбаҫары, Башҡортостан Республикаһының башҡарма дәүләт власы органынан вәкил Лилиә Ғүмәрова әйтеүенсә, республика һ"
] |
[] | 2016-09-26 22:03:19+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бәшмәк йыйырға яратам. Беренсенән, күңел булғансы рәхәтләнеп урманда йөрөйһөң. Икенсенән, кәрзиндәр тулһа, ҡышҡа тәмле һый әҙерләргә лә була. Бәшмәк йыйырға яратам. Беренсенән, күңел булғанс | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23791-bshmk-tmle-yy-belep-ashaa-yna.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474896542_opyata_1.jpg | ru | null | Бәшмәк - тәмле һый, белеп ашаһаң ғына | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23791-bshmk-tmle-yy-belep-ashaa-yna.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a8414bc5c006dc389f22f881c1ab49a2d86f3804f901a963dca7cef40fbe220e.json | [
"Бәшмәк - тәмле һый, белеп ашаһаң ғына",
"Бәшмәк йыйырға яратам. Беренсенән, күңел булғансы рәхәтләнеп урманда йөрөйһөң. Икенсенән, кәрзиндәр тулһа, ҡышҡа тәмле һый әҙерләргә лә була. Бәшмәк йыйырға яратам. Беренсенән, күңел булғанс"
] |
[] | 2016-09-19 21:29:01+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Көҙ үҙенекен итә. Урман һары төҫкә инде. Тәбиғәттең ошо мәлгә генә хас матурлығын тояһың. Еләк-емеш ҡыуаҡтары ҡышҡа әҙерләнә, япраҡтарын ҡоя. Көҙ үҙенекен итә. Урман һары төҫкә инде. Тәбиғәт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23668-oktyabr-ni-kt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284621_xm2xemzprz0.jpg | ru | null | Октябрҙә ни көтә? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/usadba/23668-oktyabr-ni-kt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/81020a0518f749eaad975359a8c810d2e129236266b8a719af485ce45dcb5dab.json | [
"Октябрҙә ни көтә?",
"Көҙ үҙенекен итә. Урман һары төҫкә инде. Тәбиғәттең ошо мәлгә генә хас матурлығын тояһың. Еләк-емеш ҡыуаҡтары ҡышҡа әҙерләнә, япраҡтарын ҡоя. Көҙ үҙенекен итә. Урман һары төҫкә инде. Тәбиғәт"
] |
[] | 2016-09-27 21:55:45+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һум... Рәсәй халҡының көнитмешен билдәләгән был һүҙ һуңғы йылдарҙа әллә ни ҡыуандырманы. Әммә аҙна башында һумдың долларға ҡарата артыуы күптәрҙә киләсәккә өмөт сатҡыһы уятты. Һум... Рәсәй х | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23800-um-krtsk-le.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980493_infografika.jpg | ru | null | Һум күрһәтәсәк әле! | null | null | bashgazet.ru | Был көндәрҙә Алжирҙа нефть сығарған ОПЕК илдәре ағзаларының саммиты үтә. Эксперттар быны донъя валютаһына һәм нефть хаҡына һиҙелерлек тәьҫир итерҙәй ваҡиға булыр тип билдәләй. Етмәһә нефть сығарыуҙы бер аҙ ҡыҫҡартыу хаҡында килешеүҙәр ҙә кәрәк. Хәйер, Сәғүд Ғәрәбстаны, әгәр Иран үҙенең күрһәткесен әлеге урында ҡалдырһа, нефть һәм газ сығарыу күләмен аҙайтыуға әҙер булыуын белдергәйне инде. Ул сағында Вrent 53 – 55 долларға етеп, һумдың нығыныуына булышлыҡ итәсәк. Һуңғы тапҡыр доллар 2015 йылдың 27 октябрендә ошондай уҡ кимәлгә арзанайып, 62,5 һумға тиклем төшкәйне.Бынан тыш, ошо көндәрҙә һалым түләүҙең һуңғы көндәре яҡынлашыуы ла һумға ихтыяжды арттырасаҡ.Рәсәй Хөкүмәте эргәһендәге Халыҡ хужалығы академияһы доценты Василий Якимкин да был ҡараш менән килешә. Ул Үҙәк банк һумдың нығыныуына булышлыҡ итәсәк тип белдерә. Күҙәтеүсе йәнә: “Америка макрорегуляторының АҠШ федрезервы – федераль фондтарға ҡарата процент ставкаһын күтәреүе ихтимал. Бының һумға тәьҫир итеүе мөмкин. Әммә барыбер доллар йыл аҙағынаса 68 һумдан артмаҫ. Ә бына евро менән хәл башҡасараҡ. Әгәр, федрезерв ставканы күтәрмәһә, ул 73 – 75 һум урталығында бәүеләсәк. Күтәрелһә иһә, әлеге 71,85 һум кимәлендә ҡаласаҡ”, – ти. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23800-um-krtsk-le.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/afb81f2a1d6af7abf3fc3127e1e2bd864800223b345ae8dbf6cec03c84c2a1bc.json | [
"Был көндәрҙә Алжирҙа нефть сығарған ОПЕК илдәре ағзаларының саммиты үтә. Эксперттар быны донъя валютаһына һәм нефть хаҡына һиҙелерлек тәьҫир итерҙәй ваҡиға булыр тип билдәләй. Етмәһә нефть сығарыуҙы бер аҙ ҡыҫҡартыу хаҡында килешеүҙәр ҙә кәрәк. Хәйер, Сәғүд Ғәрәбстаны, әгәр Иран үҙенең күрһәткесен әлеге урында ҡал... |
[] | 2016-09-20 23:29:40+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Йыл башынан алып Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы хеҙмәткәрҙәре Рәсәйҙә йәшәү режимын боҙған 344 мигрантты үҙ иленә ҡайтарыу тураһындағы суд ҡарарын үтәне. Йыл ба | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23717-rhste-yu-ikn-ayt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378415_migranty-priehali-na-poezde.jpg | ru | null | Рөхсәтең юҡ икән - ҡайт! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23717-rhste-yu-ikn-ayt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d52664a9a42e4963e22a8d6b88da845b0c3aa00506d63373812703f0b4e6ab9d.json | [
"Рөхсәтең юҡ икән - ҡайт!",
"Йыл башынан алып Федераль суд приставтары хеҙмәтенең Башҡортостан идаралығы хеҙмәткәрҙәре Рәсәйҙә йәшәү режимын боҙған 344 мигрантты үҙ иленә ҡайтарыу тураһындағы суд ҡарарын үтәне. Йыл ба"
] |
[] | 2016-09-26 21:24:59+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Был төн рухи үҫешемә ҙур йоғонто яһаны. Еләҫ йәйге ел ыңғайына һалмаҡ та, нимәнелер иҫләтергә теләгәндәй дәһшәтле лә яугирҙәргә хас көй аңымды тарих төпкөлөнә алып барып тоташтырҙы. Үҙем иһә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23738-batyr-terge-kil.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474544068_4xgacygziq8.jpg | ru | null | “Батыр үҫтергең килһә...” | null | null | bashgazet.ru | Төндәрен йондоҙҙарға ҡарап, көндөҙөн арттарынан ҡыуа төшкән ҡаҙаҡтарҙан йәшенеп, табандары һыҙлауға түҙеп, ете ҡыҙ тыуған ергә яҡынлаша. Бер ваҡыт уларҙы ҡаҙаҡтар ҡыуып еткәс, тотҡонлоҡтан үлемде өҫтөн күргән ирекле халыҡтың батыр ҡыҙҙары ҡулға-ҡул тотоношоп күлгә һикерә. Ә уларҙың йәндәре иһә Етегән йондоҙ булып күккә олғашҡан...Күккә ҡарайым, унда ете яҡты йондоҙ емелдәй, ерҙәге ете ҡыҙға бағам, улар — башҡорт милләтенең азатлыҡ символы, рухиәт, ватансылыҡ, намыҫ, үҙ халҡыңа һөйөү тигән изге төшөнсәләрҙең кәүҙәләнеше. Тик быны бөтәһе лә аңлаһа икән!Советтар Союзы булдырылып, барлыҡ милләттәр ҙә дуҫ тип иғлан ителгәс, хоҡуҡтары бер тиң булған ир-ат та, ҡатын-ҡыҙ ҙа этник килеп сығыштары онотолоуға дусар ителеп, сит милләттәр менән ғаилә ҡороуҙы заман талабы тип ҡабул иткән. Кемдер милли асылын һаҡлап ҡалырға тырышҡан, әммә бөйөк идеологияға ҡаршы торор көс булдымы икән ул саҡта? Шул замандарҙан ҡалғандыр: башҡорт ҡыҙҙарының күпләп сит милләт кешеһенә кейәүгә сығыуы бөгөн дә күҙәтелә. Хатта бер ваҡыт глобаль селтәрҙә бының турала бәхәс сыҡҡас, ҡайһы берәүҙәр ҡан яңыртыу тураһында ла әйтә биреп ҡуйғайны. Ләкин милли рухыбыҙ ҡаҡшар сиккә еткән мәлдә беҙгә тағы ла кемдәрҙер менән ҡанды бутау кәрәкме икән?! Улайһа бит тиҙҙән саф башҡорттарҙың бөтөнләй ҡалмауы ихтимал. Әле үк бик күп шәжәрәләрҙә башҡа милләт вәкилдәре күҙгә салынып ҡала. Был осраҡта ҡан яңыртыу тигән төшөнсәнең беҙҙең аңға үтеп инмәүен теләр инем мин, сөнки ҡыҙҙарыбыҙҙы сит милләткә кейәүгә биреп, егеттәребеҙгә сит милләттән кәләш алырға рөхсәт итәбеҙ икән, беҙ милли асылды юғалтабыҙ.Шуныһы бар: бөгөн башҡорт егеттәре башҡа милләт ҡатын-ҡыҙы алдында көсһөҙ. Күҙәтелеүенсә, бүтән милләттән кәләш алһалар, балалары мотлаҡ әсәһе телендә һөйләшә, уларҙың исемдәре ҡушыла, бала уларҙың ғөрөф-ғәҙәте буйынса тәрбиәләнә. Ә атаһы башҡорт булып та маңҡортлашҡан балаларҙан милләтебеҙгә ни фәтүә?Бөгөн иң төпкөл ауылдарҙа ла аңлы рәүештә балаларҙы урыҫ итеп үҫтергәндәр бар. Туған тейешле кешеләрҙең ғаиләһендә ҡыҙҙары тыуҙы. Ағайым уға, ҙурайып, ҡалаға киткәс, оялып йөрөмәһен, тип урыҫса исем ҡушты. Иҫ киткес бит — ике башҡорттан урыҫ тыуҙырҙылар! Ә шул балаға матур башҡортса исем атап: “Ҡыҙым, телеңдән, милләтеңдән бер ҡасан да оялып йөрөмә, һин үҙ ереңдә йәшәйһең, беҙ — бөйөк милләттең балалары”, — тип сабыйҙы сәңгелдәктә ятҡанда уҡ дөрөҫ тәрбиә бирергә була ине. Үкенескә ҡаршы, бик күптәр хәҙер шулай эшләй, кескәйҙән урыҫса һөйләштереп үҫтерә. Беҙгә ҡан яңыртыу тураһында түгел, ә үҙебеҙҙең башҡорттарҙан рухһыҙ, милли асылдан ситләшкән быуын үҫеп сыҡмауын хәстәрләү кәрәк.Ә бит ҡаҙаҡ далаларында әле лә “Батыр үҫтергең килһә, башҡорт ҡыҙына өйлән” тигән әйтем йөрөй. Ул бөтә төрки донъяға таралған. Бынан бер нисә йыл элек утыҙҙан ашыу төрки халыҡ вәкилдәре белем эстәгән Төркөстан университетында уҡырға насип булды. Шунда күренде лә инде башҡорт ҡыҙҙарының сит милләттәр алдындағы баһаһы. Берҙән, ғорурланырлыҡ әйтемдең был заманда ла баһаһы юғалмаған, икенсенән, үҙе үк бер мәртәбә бит беҙҙең халыҡҡа!Ә шулай ҙа башҡа халыҡ егеттәре үҙеңдең милләтеңдекенән өҫтөн тигән һүҙ түгел бит был. Һәр милләттең дә насар һәм яҡшы кешеләре була. Ни өсөндөр кейәүгә сығыр ваҡыттары етһә, ҡыҙҙарыбыҙ бүтәндәрҙе һайлай ҙа ҡуя. Ҡатын-ҡыҙҙарыбыҙ бөгөн ир-егеттәребеҙҙең баһаһын шул тиклем төшөрөп ебәрә. Был юҫыҡта һәр кем үҙенең генә мәнфәғәтен уйлап, дөйөм милләттең ихтыяжын һанламай. Ошонан килмәйме ни милләтебеҙҙең ҡото, ырыҫы, ҡеүәтенең йылдан-йыл ҡороуы? Эйе, бөгөн ир-егеттәребеҙ ҙә йомшағыраҡ шул. Әммә бында ла ил буйынса ир-егетте тик ҡатын-ҡыҙ ғына тәрбиәләүе кире йоғонто яһай. Сабый тыуғас, эргәһендә тик әсәй кеше, сөнки атай эшләй йә бөтөнләй юҡ, бала балалар баҡсаһына бара – унда тәрбиәселәр тик ҡатын-ҡыҙ, мәктәптә лә күбеһе гүзәл зат, университетта уҡытыусылар ҙа күпселектә улар... Ә ир-егет ҡайҙа үтергә тейеш атайҙар мәктәбен? Юҡ, бында тик ҡатын-ҡыҙ ғына түгел, илебеҙҙәге, йәмғиәтебеҙҙәге бәләләр ҙә ғәйепле. Ләкин, һүҙемдең башына килгәндә, был сәбәп сит милләткә кейәүгә сығып китергә кәрәк тигәнде аңлатмай бит.Шул уҡ ваҡытта егеттәребеҙҙең дә сит милләт ҡыҙҙарын маҡтауы аптырата. Әгәр бер халыҡ вәкилдәре бер-береһенән ваз кискән икән, баштараҡ әйткәнсә, баланы сәңгелдәктә ятҡанында уҡ милли рухта тәрбиәләргә тырышырға кәрәк. Халҡыңа ихтирам, хөрмәт тойғоһо, мөхәббәт хисе тәрбиәләү.Ә бит ниндәй булған ата-бабаларыбыҙ! Тарихҡа күҙ һалһаҡ, шул уҡ ҡаҙаҡтар үгәй ҡалған башҡорт ҡыҙы Ғилмиязаны күп мал биреп, ҡыҙҙың ағаларынан алып ҡайтып киткән. Йәшерәк сағында уға күҙе төшөп йөрөгән Алдар батыр ҡыҙҙы эҙләп ҡаҙаҡ далаларына килә һәм һуңғараҡ кире урлай. Ә инде ул һуғышҡа киткәс, ҡаҙаҡтар Ғилмиязаны йәнә алып ҡаса һәм, башҡорттарға үс итеп, далалағы ас бүреләргә ҡалдырып китә. Тетрәндергес тарих!.. Бөгөн дә ҡаҙаҡтар араһында йәшәй был риүәйәт.Тағы ла Ҡуңыр буғаға эйәреп Уралына ҡайтҡан башҡорт ҡыҙы, шулай уҡ ҡаҙаҡ далаларынан йондоҙҙарға ҡарап тыуған еренә ҡайтып еткән Сура батырҙың Ҡәнифәһен иҫкә алһаҡ! Ниндәй генә риүәйәтте иҫләмәйек, уларҙың барыһында ла башҡорт ҡыҙҙарының милләтенә тоғролоғо, халҡын өҙөлөп яратыуы, Уралтауға кире ҡайтыуы, ҡол булып йәшәмәҫ өсөн үҙ-үҙенә ҡул һалыуы билдәле...Һәм ете ҡыҙ ҙа... Был һәйкәл — бөгөн беҙҙең милләтте рухи яҡтан таҙарындырыу өсөн һалынған, башҡорт милләтенең данлыҡлы тарихын, тетрәндергес яҙмышын, башҡорт ҡыҙҙарының яугир, батыр, намыҫлы, илһөйәр рухтарын терелтеүсе, һәр кемде милли йәһәттән камиллаштырыусы тағы ла бер яҡты ҡибла!...Береһенән-береһе һөйкөмлөрәк ете ҡыҙға һөйөп ҡарағас, уйҙарымда үткәндәремде барлағас, фонтандың шаңлы шауын бер һағышҡа күмеп уйнаған башҡорт халыҡ көйҙәре аңымды ярып инде лә: “Бүтән милләткә кейәүгә сыға күрмә, башҡорт ҡыҙы!” – тине. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23738-batyr-terge-kil.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/b6bf4f014a3556e0c83d30ac72def4606153f47478ead9ac1196ad4d75677bef.json | [
"Төндәрен йондоҙҙарға ҡарап, көндөҙөн арттарынан ҡыуа төшкән ҡаҙаҡтарҙан йәшенеп, табандары һыҙлауға түҙеп, ете ҡыҙ тыуған ергә яҡынлаша. Бер ваҡыт уларҙы ҡаҙаҡтар ҡыуып еткәс, тотҡонлоҡтан үлемде өҫтөн күргән ирекле халыҡтың батыр ҡыҙҙары ҡулға-ҡул тотоношоп күлгә һикерә. Ә уларҙың йәндәре иһә Етегән йондоҙ булып ... |
[] | 2016-09-26 21:59:25+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Кеше Аллаһы Тәғәлә тарафынан бер генә мәртәбә бирелгән ғүмерен башҡаларға фәһем булырлыҡ итеп үткәргән икән, тимәк, ул Ватан алдында бурысын үтәгән тигән һүҙ. Мәҡәләмдең геройы менән әңгәмә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23771-irmen-tign-ir-ilen-hemt-iter.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474894065_6-1-valiullin.jpg | ru | null | Ирмен тигән ир иленә хеҙмәт итер | null | null | bashgazet.ru | – Күңелемдә тыуған төйәгемә ҡарата һөйөү тәрбиәләүгә, Бөрйәнебеҙҙең гүзәл тәбиғәте лә, алдынғы фекер йөрөткән шағирҙарыбыҙҙың Ватан тураһында яҙған шиғырҙары ла ярҙам итте, – тип һөйләй Башҡортостан Милли музейы директоры Ғәли Вәлиуллин.Үҫмер сағынан патриотик рухта тәрбиәләнгән егетте өлгөргәнлек аттестаты алғас та “Артабан уҡырға ҡайҙа барырға?” тигән һорау борсомай. Документтарын 1969 йылда Һарытау юғары хәрби училищеһына тапшыра һәм алты йылдан уны уңышлы тамамлай. Бала сағынан уҡ офицер булырға хыялланған егет, уй-ниәтен бойомға ашырып, 1969 – 1992 йылдарҙа иленә, халҡына тоғро хеҙмәт итә, миҙалдар менән бүләкләнә. Күрше илдә булғанында Монголия Халыҡ Республикаһының ‘’Дружба’’ миҙалына лайыҡ була, егерме йылдан ашыу Ватанына бурысын үтәп, подполковник дәрәжәһендә отставкаға сыға.Тормош күрһәтеүенсә, Ватан төшөнсәһен аңлағандар, хеҙмәттә лә үҙ юлын табып, башҡаларға үрнәк булып йәшәй. Ғәли Вәлиуллин төрлө баҫҡыстар үткәс, юғары вазифаға үрләтелә. Ун алты йылда башҡарған эштәрен тәфсирләп яҙһаң, үҙе әллә нисә китап булырлыҡ. Үҙәк музейҙың яңы филиалдары һаны бер-бер артлы арта. Мәҫәлән, 2000 йылда Хәрби Дан музейы, Шәһит Хоҙайбирҙин исемендәге музей филиалдары үҙ ишектәрен аса. Ваҡыт үтә килә филиалдар һаны хатта 57-гә етә. Эстон Республикаһының Палдиски ҡалаһында Салауат Юлаев исемендәге музейҙа яңыртыу эштәре башҡарыла. Ғәли Фәйзрахман улы батырыбыҙҙың табаҡ баҡырҙан һуғып эшләнгән бюсын үҙ ҡулы менән реставрациялай, юғиһә ул ҡырыҫ диңгеҙ тәбиғәтендә тишкеләнеп бөткән була...Ул милли батырыбыҙҙың данлы һәм аяныслы тормош юлын ентекләп өйрәнеүен, эҙләнеүен дауам итә. Маҡсатына ирешеү ниәтендә Башҡортостандың рәсми делегацияһы составында күп тапҡыр Палдиски ҡалаһына сәфәр ҡыла. Юлай Аҙналин, Салауат Юлаев, Ҡәнзәфәр Усаевтарҙың һөргөндә ябай ғына каторжан булмауҙарын, үҙ ғүмерҙәренә ҡарағанда башҡаларҙың йәшәйешен өҫтөн ҡуйыуын, бүтәндәр хаҡына үҙҙәрен ҡорбан итеүен аңлай.Ғәли ағай – үҫмер сағынан уҡ үҙенә маҡсат ҡуйып, уйлағандарын тормошҡа ашырып, үҙенсәлекле ғүмер юлын үткән шәхес. Башҡарған эштәрен бәләкәй генә мәҡәләлә яҡтыртып бөтөү мөмкин түгел. Шиғыр-хикәйәләре әленән-әле журнал, гәзит биттәрендә баҫыла. “Әсәйемдең гөлдәре” шиғырына Илшат Хәлилов көй яҙған, ул Иҙрис Ғәзиев башҡарыуында радио-телевидениела йыш яңғырай. Музейҙың гимнын да Илдар Хәлилов Ғәли Вәлиуллин һүҙҙәренә яҙған. Гимн 2012 йылдың 20 ноябренән алып көн һайын сәғәт 11-ҙә музей залдарында яңғырай. Ҡыҫҡаһы, кеше үҫмер сағынан уҡ һәр нәмәгә күңел күҙе аша, ижтиһад менән ҡарай икән, уға тормош юлы үткәндә үҙен табыу еңелдер. Ғәли Фәйзрахман улының тормош юлына байҡау яһайһың да шулай уйлайһың. Хәйер, хәрби хеҙмәттә үткән ғүмер юлы ҡандан бирелгәндер, олатаһы Рәхмәтулла Ырымбурҙа хеҙмәт итеп, полк командиры вазифаһына тиклем үрләй, Каруанһарайҙы һаҡлай, Георгий тәреһенә лайыҡ була.Ғәли Фәйзрахман улы һәр саҡ ата-әсәһенең күңелен күрергә тырыша, ялға ҡайтҡанында хужалыҡ эштәрендә ярҙам итә. Хәрби хеҙмәтенең аҙағында, тыуған районында военком булып эшләп, әсәһе Мәхүпъямалды шул ҡәҙәре ғорурландыра... Әсә, шатлығынан барлыҡ ауырыуынан арынып, үҙен йәшәреп киткәндәй тоя.Тик кеше ғүмере мәңгелек түгел шул... Ҡыуанышып бергә бер генә йыл йәшәп ҡалалар. Мәхүпъямал еңгәй ҙә 11 йыл элек фани донъя менән хушлашҡан Фәйзрахманы эргәһенә баҡыйлыҡҡа күсә.Отставкаға сыҡҡандан һуң Ғәли Вәлиуллиндың, үҙ районында юғары вазифала эшләргә мөмкинлеге булһа ла, күңеле баш ҡалаға тартыла. Беренсенән, бында уға Әлмәт ҡалаһында йәшәгән ике ҡыҙы, кейәүҙәре, ейән-ейәнсәрҙәре менән аралашып йәшәүгә яҡын буласаҡ. Икенсенән, ул, ғүмере буйы Ватанына тоғро шәхес булараҡ, иленә, милләтенә киңерәк масштабта хеҙмәт итәсәк! Һәм яңылышмай. Бында ул бөйөк шәхесебеҙ Салауат Юлаевтың һөргөндә уҙғарған тормош юлын өйрәнә. Шиғыр-хикәйәләр яҙа, күргәҙмәләр ойоштора. Һөҙөмтәлә музейҙы күрергә килеүселәр һаны йылдан-йыл арта. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23771-irmen-tign-ir-ilen-hemt-iter.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/16adc702473ec375002cbe44cbf3a36f665eb74276e620427906d5ef7629c1f9.json | [
"– Күңелемдә тыуған төйәгемә ҡарата һөйөү тәрбиәләүгә, Бөрйәнебеҙҙең гүзәл тәбиғәте лә, алдынғы фекер йөрөткән шағирҙарыбыҙҙың Ватан тураһында яҙған шиғырҙары ла ярҙам итте, – тип һөйләй Башҡортостан Милли музейы директоры Ғәли Вәлиуллин.Үҫмер сағынан патриотик рухта тәрбиәләнгән егетте өлгөргәнлек аттестаты алға... |
[] | 2016-09-20 21:29:34+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Этнотуризмды, агротуризмды үҫтерәйек тип нисәмә йыл ауыҙ һыуын ҡоротоп һөйләйбеҙ. Әлбиттә, был йүнәлештә республикала айырым эшҡыуарҙар күпмелер кимәлдә эш тә алып бара. Әммә тотош яйға һалы | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23725-autentik-bishbarma-m-unasylly.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474379190_bishbarmak.jpg | ru | null | Аутентик бишбармаҡ һәм ҡунаҡсыллыҡ | null | null | bashgazet.ru | Интернетта башҡорт ҡулланыусылары араһында аҙнаға яҡын бишбармаҡ тураһында бәхәс бара. Уға социаль селтәрҙә баҫылған ошондай хәбәр сәбәпсе булды: “Яңыраҡ һеңлем кейәүгә сыҡты. Әбйәлил яҡтарына туйға барҙыҡ. Аптырап ҡайтылды, ашты табаҡ менән өҫтәлгә ултырталар, кәсәгә һалып, ағас ҡалаҡ менән ашайһың... Әбйәлилдәр бөтәһе лә шулай эшләйме?”Күрәһең, көнүҙәк тема булып сыҡты был, комментарийҙар яуҙы ғына. Шулай булмай, кешегә ризыҡ көн дә кәрәк: иртән дә, төш тә, кис тә. Ҡайһы берәүҙәргә ашамлыҡтың өҫтәлгә ошо рәүешле бирелеүе ят тойолһа ла, яҙмалар башлыса бишбармаҡты маҡтауға ҡайтып ҡалды. Мәҫәлән, “Байрамда, ялда шулай ашайбыҙ. М-м-м, тәмле!”, “Әбйәлилдең бишбармағы никахта ла, туйҙа ла шәп булды”, “Миңә шулай нығыраҡ оҡшай, һәр кем үҙенә етәрлек һалып ала”, “Ирем менән шул яҡтарҙа ҡунаҡта булдыҡ, бишбармаҡтары бик оҡшаны!” Төрлө төбәктәрҙә уны нисек әҙерләүгә, табынға ҡайһылай итеп биреүгә лә иғтибар көслө ине: “Баймаҡтар итте бешереп, картуф менән айырым ҡуя. Һалмаһы ҙур, шаҡмаҡлы”, “Әбйәлилдәр итте ашҡа һала, туҡмасы нәҙек оҙонса”, “Ырымбурҙа ит-картуфты айырым ултырталар, ашҡа картуф һалмайҙар, итте ваҡ ҡына итеп турайҙар”, “Йылайырҙа бишбармаҡ һурпалыраҡ була. Итте турап, картуф менән аралаштырып ултырталар. Ҡарынды айырым һауытта бешерәләр, һурпаһын ашҡа ҡушмайҙар, ә табында картуф менән ит араһына һалалар”, “Хәйбуллала ҡамырҙы дүрткел итеп ҡырҡып, тоҙлоҡло һурпала бешерәләр. Картуф өҫтөнә итте өлөшләп турап, күп итеп өйөп һалалар...”Комментарийҙар араһында тәрән уйға һалғандары ла бар ине. Әбйәлилдән: “Бер йылы ауыл буйлап Мәскәү кешеләре, бишбармаҡ бешереп ашатығыҙ, аҡсаһын да түләйбеҙ, тип йөрөнөләр. Тәким уларҙың үтенесен үтәүсе табылманы шикелле...” – тип яҙҙы бер ҡатын. Йылайырҙан иһә: “Бер итальян һуғым ваҡытына тап килеп, беҙҙең менән аҙна буйы ҡунаҡ булып йөрөнө. Көн һайын булһа ла, бик яратып ашаны бишбармаҡты”, – тигәне өҫтәлде. Уҙған аҙнала беҙҙең гәзиттең йома һанында баҫылған мәҡәләлә лә испандар менән әңгәмәлә ҡунаҡтар: “Беҙҙә емеш-еләктән ҡайнатма эшләү юҡ, үҙебеҙ бәлеш бешермәйбеҙ, гел әҙерҙе һатып алабыҙ. Ә башҡорттарҙа, киреһенсә, бөтөнөһөн үҙҙәре тәмле итеп әҙерләй”, – тип һоҡланыуҙарын белдерә.Күренеүенсә, беҙҙең милли аш-һыу республиканың төрлө төбәктәре халҡын да, Мәскәү кеүек ҙур ҡалаларҙан килеүселәрҙе лә, сит ил кешеләрен дә битараф ҡалдырмай. Статистика һандарынан күренеүенсә, туристар аҡсаларының 30 проценттан күберәген ошолай урындағы нәзәкәтле ризыҡ менән туҡланыуға тотона. Быға хатта иҫтәлекле урындарға сәйәхәткә ҡарағанда ла күберәк сығым китә икән. Ә ниңә шунан файҙаланмаҫҡа! Ҡытайҙа сәй әҙерләп эсеү тамашаһы ғына ла күпме туристы ылыҡтыра. Европала шарап тәмләп ҡарау процесы һуң... Абхазияға барыусыларҙы шундағы умарталыҡтарға экскурсия көтә. Унда маҡтай-маҡтай бал тәмләтәләр, һатып алырға өндәйҙәр. Башҡортостандан барыусылар бындай “баллы телмәр”ҙе һүҙһеҙ генә тыңлап тора ла шундай ҙа тәмлекәсте алмай боролоп китә. Үҙебеҙҙең башҡорт балына бер ни етмәгәнен улар яҡшы белә шул...Ә беҙҙең күп милләтле илебеҙ – был юҫыҡта үҙе бер табыш. Һәр халыҡтың үҙенә генә хас аш-һыуы бар. Ҡайһылыр төбәк тоҙланған ҡыяр, кәбеҫтәһе, ебетелгән алмаһы менән дан тотһа, ҡайҙалыр телеңде йоторлоҡ кеүәҫ әҙерләйҙәр. Башҡорттоң да башҡаларға ят булған ризыҡтары бихисап. Ниңә шул уҡ бишбармаҡты, бауырһаҡты, ҡоротто, ҡымыҙҙы, буҙаны туристарға тәҡдим итеп кенә ҡалмаҫҡа, ә ҡыҙыҡһыныусыларҙың үҙҙәренән бешертеп, әҙерләтеп ҡарамаҫҡа? Бындай оҫталыҡ дәрестәренән һуң улар шул ризыҡтарын тәмләр ҙә, теләгәндәр төрлө-төрлө рецептарын яҙып та алыр ине.Әле көндәлек табыныбыҙҙы биҙәгән ябай ризыҡ бишбармаҡтың ғына ла республиканың төрлө тарафында йәшәгән халҡында төрлө фекер тыуҙырыуына ҡарағанда, был теманың әһәмиәте ҙур булыуына шик юҡ. Юҡҡа ғынамы ни, йүн белгән сит ил кешеләре “аутентик”, йәғни төп нөсхә, тип үлеп бара. Ә шул уҡ аутентик башҡорт ризығын, бейеүен, йырын, уйынын тик ошо милли ерлектә генә барлыҡ шартына еткереп әҙерләп, башҡарып, күрһәтеп, кешеләр күңеленә еткереп була. Шуныһы мөһим: был хоҡуҡты беҙҙән берәү ҙә тартып ала алмай. Ошо өҫтөнлөктө күптән иркен ҡулланырға ваҡыттыр. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23725-autentik-bishbarma-m-unasylly.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/7884b2e0f4efa7288d695e54033a13cc6191012f4f2d0448a94ae5da7eb355c5.json | [
"Интернетта башҡорт ҡулланыусылары араһында аҙнаға яҡын бишбармаҡ тураһында бәхәс бара. Уға социаль селтәрҙә баҫылған ошондай хәбәр сәбәпсе булды: “Яңыраҡ һеңлем кейәүгә сыҡты. Әбйәлил яҡтарына туйға барҙыҡ. Аптырап ҡайтылды, ашты табаҡ менән өҫтәлгә ултырталар, кәсәгә һалып, ағас ҡалаҡ менән ашайһың... Әбйәлилдәр... |
[] | 2016-09-26 21:24:35+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бөгөн Ырымбур ҡалаһында Каруанһарай тарихи-архитектура ҡомартҡыһы төҙөлөүгә 170 йыл тулыу уңайынан байрам ойошторола. Унда Башҡортостандан да рәсми делегация ҡатнаша. Бөгөн Ырымбур ҡалаһында | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23735-karuanaray-bashorttary-hazinay.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474543722_karuan-saray.jpg | ru | null | Каруанһарай - башҡорттарҙың хазинаһы | null | null | bashgazet.ru | Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 1837 – 1846 йылдарҙа Ырымбурҙың хәрби губернаторы В. Перовскийҙың ҡарары менән башҡорттар һәм мишәрҙәр өсөн белем алыу, туҡталыу урыны өсөн милли йорт һалыу мәсьәләһе хәл ителә. Был төбәктә йәшәгән башҡорттар Каруанһарай бинаһын төҙөү эшенә шундай ихласлыҡ менән тотона. А. Брюлловтың үҙенсәлекле проекты буйынса һалынған Башҡорт йортонан һәм мәсеттән торған бина тарихи Башҡортостандың изге ҡомартҡыһына әүерелә.Ырымбурҙа үтәсәк байрамға ошо төбәктә тыуған, Башҡортостан халҡына “Салауат”, “Өфө – Мәскәү”, “Урал батыр”, “Шайморатов генерал” кеүек йырҙар ижад иткән Фәниә Дауытова ла юллана. Ғүмеренең оҙаҡ йылдары Урта Азияла уҙған Фәниә Әбделхәйер ҡыҙының ата-әсәләре сығышы менән Новосергиевка һәм Переволоцк райондарынан. Ул Ырымбурҙа үткән һәр сарала булырға, ҡулынан килгән тиклем милләттәштәре менән аралашырға тырыша. Былтыр Ҡыҙыл гвардия районында уҙған Башҡорт мәҙәниәте көндәрендә уның менән бергә ҡатнашырға насип булғайны. Фәниә апай унда ла яҡташтарына бағышлап матур йырҙар башҡарҙы, йөрәк һүҙҙәрен еткерҙе.Был юлы ла рухлы йырҙар авторы яҡташтарына үҙенсәлекле бүләк әҙерләгән. Ул – “Каруанһарай” йыры. Һәр ваҡыттағыса һүҙҙәрен дә, көйөн дә үҙе ижад иткән. Башҡортостан халҡы ла таныша торһон яңы әҫәр менән тигән маҡсатта һеҙгә лә уны тәҡдим итәбеҙ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23735-karuanaray-bashorttary-hazinay.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/3609a99d35d6199db818c30771cad83a817f562728125dd84a17b15311014a6b.json | [
"Иҫегеҙгә төшөрәбеҙ, 1837 – 1846 йылдарҙа Ырымбурҙың хәрби губернаторы В. Перовскийҙың ҡарары менән башҡорттар һәм мишәрҙәр өсөн белем алыу, туҡталыу урыны өсөн милли йорт һалыу мәсьәләһе хәл ителә. Был төбәктә йәшәгән башҡорттар Каруанһарай бинаһын төҙөү эшенә шундай ихласлыҡ менән тотона. А. Брюлловтың үҙенс... |
[] | 2016-09-27 21:55:46+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | “Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективына Ҡырым Республикаһының Ялта ҡалаһында йәшәгән башҡорттарҙан бик күп сәләм оҙатабыҙ. “Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективына Ҡырым Республик | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23802-yrymdan-yyly-slm.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/1474980664_dalaris-imelbaev.jpg | ru | null | Ҡырымдан йылы сәләм | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23802-yrymdan-yyly-slm.html | ba | 2016-09-14 | bashgazet.ru/e2e3595030da5e9458e79a1bb54cbc6bb59115fdc17ac24cbf8b1f4a5dc3d483.json | [
"Ҡырымдан йылы сәләм",
"“Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективына Ҡырым Республикаһының Ялта ҡалаһында йәшәгән башҡорттарҙан бик күп сәләм оҙатабыҙ. “Башҡортостан” гәзите редакцияһы коллективына Ҡырым Республик"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:03+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Әле 2004 йылдарҙа уҡ Атом энергияһы буйынса халыҡ-ара агентлыҡта (МАГАТЭ) яман шеште дауалау программаһы ҡабул ителде. Кешелеккә янаған был ҡурҡыныс сир тәү ҡарамаҡҡа дауаһыҙ һымаҡ күренһә л | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23670-syg-hat.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284857_pochta.jpg | ru | null | Әсәйгә хат... | null | null | bashgazet.ru | Ә бит әле күп кеше үҙҙәрендә ул сирҙең яралғанын белмәй йөрөй, шуға ла һуңғы стадияһына еткәс кенә дауаланырға тотона, ...ләкин һуң була... Бөгөн беҙҙең планета халҡының 30 процентында яман шеш бар. Ә ҡалған 70 проценты башҡа сәбәптән донъянан китә йә ауырыу барлыҡҡа килеп өлгөрмәҫ элек вафат була, әммә шул 30 процент араһынан егермеһенең шәбәйеүенә өмөт юҡ.Һаулығыбыҙға битарафбыҙ шул. Эш, балалар тип, дауаханаға күренеүҙе кисектерәбеҙ. Менталитетыбыҙ ҙа шулайыраҡ. Ауырымайым, әммә тикшерелергә килдем тиһәң, уңайһыҙ тойола. Ә бит ошо беҙҙең ғәмһеҙлек арҡаһында күпме ғүмер ҡыйыла.***Ошо урында был яҡты донъяларҙан уҙған әсәгә яҙылған хатты тәҡдим итәм...“Һаумы, әсәй! Һиңә бер ҡасан да хат яҙғаным юҡ ине. Был — тәүге хатым, ул һиңә барып етер тип ышанам.Беҙ һинән ҡалғас, күп нәмә үҙгәрҙе, кешеләрҙең дә беҙгә ҡарашы үҙгәрҙе. Апайым менән бергә үҙебеҙ ҙә үҫтек, был донъяны, кешелекте нығыраҡ таный, үҙәгебеҙгә үтеп аңлай башланыҡ. Һин иҫән саҡта беҙ бәхетле балалар булып, бер нәмә лә аңламай йәшәгәнбеҙ икән. Башта беҙгә ныҡ ҡыйын булды. Бөтә ергә ҡыуаныс менән килгән май айы ла, йәй ҙә һыуыҡ, йән өшөткөс ине. Өйөбөҙҙән йәм китте. Баҡсабыҙҙа һин ултыртҡан гөл-сәскәләр генә, ниндәйҙер бер әйтеп аңлатҡыһыҙ һағышлы матурлыҡ бөркөп, шыҡһыҙ донъябыҙға йәм өҫтәне.Һин бит өйөбөҙҙөң ҡото инең, юҡһынабыҙ, һағынабыҙ, әсәй. Әле генә бергәләшеп сәй эсә инек. Ә хәҙер һинең юҡлығыңа бер йыл да үтеп киткән. Һине иҫкә алмаған сағыбыҙ юҡ кеүек. Барыбыҙ ҙа беләбеҙ, һин эргәбеҙҙә генә йөрөйһөң, беҙҙе ҡурсалайһың.Мин хәҙер Р. Ғарипов исемендәге 1-се башҡорт республика гимназия-интернатында 9-сы класта уҡып йөрөйөм. Бәләкәй генә ижадым да бар. Үҙемдең йырым сыҡты, иман, өмөт тураһында йырланым. Нисектер беҙгә ҡарата рәхимһеҙ булған был донъяны яҡшыраҡ, кешеләрҙе иманлыраҡ иткем килде.Миңә шундай ҡыйын саҡтар булды, әсәй, һин шуны һиҙҙеңме, күрҙеңме? Кешеләрҙең һинең кеүек яғымлы, алсаҡ, киң күңелле түгел икәнлеген белдем. Һин бит иң шат әсәй инең был донъяла, ҡунаҡ саҡырһаҡ, табындың күрке булдың. Йырланың да, бейенең дә, кешеләргә үҙең бер ҡыуаныс тараттың. Һин мәктәптә күп уҡыусыларҙың иң яратҡан уҡытыусыһы инең. Беҙҙе уҡытҡан дәрестәрең һәр саҡ “көлөү” сәғәте була торғайны. Серҙәш тә, кәңәшсе лә, дуҫ та булдың. Хәҙер беҙгә һин төшкән видеоларҙы ғына ҡарарға ҡалды.45 йәшлек юбилейың да әле генә гөрләп үтте. Ҡыйын мәлдә шуны ҡарап илайбыҙ. Һинең бит хыялың да бар ине. “75 йәшлек юбилейымды үткәреп, ейән-ейәнсәрҙәремде һөйөп, түрҙә генә ултырһам ине”, – тип хыялландың. Ниндәй матур хыял булған ул. Ләкин был донъя беҙҙеңсә генә булмай икән ул, яман ауырыуҙарҙан бигерәк унда бәғерһеҙ кешеләр ҙә бар. Һин ауырып түшәктә ятҡаныңда насар һүҙҙәр ишеттергән әҙәмдәрҙе һаман ғәфү итә алмайбыҙ, әсәй. Әммә беҙ һине ҡайғыртмаҫ өсөн, сер бирмәй, матур итеп йәшәргә тырышабыҙ.Эргәбеҙҙә һәйбәт кешеләр ҙә бөтмәгән дә инде. Ошо хатымда уларға, бигерәк тә ауырығаныңда бер нимәгә ҡарамаҫтан һине тәрбиәләгән, эргәңдә булған Гөлсәсәк инәйемә, инәй-бабайҙарға, күршеләребеҙгә ҙур рәхмәтемде яҙам.Иң ҙур рәхмәт, әсәй, һиңә! Беҙҙе яҡты донъяға тыуҙырғанһың, әлегә аяғыбыҙҙа ныҡлы баҫып тормаһаҡ та, беҙгә кәңәштәреңде, фатихаңды биргән өсөн, бәхетле бала сағыбыҙ өсөн рәхмәт һиңә!Бәләкәй сағыбыҙҙа һөйләгән әкиәттәреңдәге кеүек, хәҙер һин беҙҙе иртә һайын “Принцесса Феона” йәки “Айбикә килен, тор!” тип уятмайһың, әммә ғүмеребеҙ буйына беҙҙе фәрештәбеҙ рәүешендә ҡурсалап йөрөрөңә ышанабыҙ!”***Эйе, үҙ ихтыяжы менән түгел, Аллаһы Тәғәлә иркендә киткәндәр ерҙәге яҡындарын һәр саҡ ҡурсып йөрөй, тиҙәр. Был хаттың авторы Нургизә Манапованың да ихлас теләктәре ҡабул булһын, әсәһенә еткерергә теләгән уй-ниәттәре ғәмәлгә ашһын ине. Беҙ, кешеләр, айырыуса өлкәндәр, ҡайһы саҡ шундай ҡаты бәғерле булып китәбеҙ, яҡындарыбыҙға, туғандарыбыҙға, дуҫтарыбыҙға иғтибарһыҙлыҡ күрһәтәбеҙ. Шуға ла, кешеләр, бер-беребеҙгә саҡ ҡына иғтибарлыраҡ булайыҡ, был донъяны саҡ ҡына булһа ла йылыраҡ, яҡтыраҡ, мәрхәмәтлерәк итергә ынтылайыҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23670-syg-hat.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4b653d91c05035988c16a61b2727445ccda97624a49d3048814db94ebd358182.json | [
"Ә бит әле күп кеше үҙҙәрендә ул сирҙең яралғанын белмәй йөрөй, шуға ла һуңғы стадияһына еткәс кенә дауаланырға тотона, ...ләкин һуң була... Бөгөн беҙҙең планета халҡының 30 процентында яман шеш бар. Ә ҡалған 70 проценты башҡа сәбәптән донъянан китә йә ауырыу барлыҡҡа килеп өлгөрмәҫ элек вафат була, әммә шул 30 п... |
[] | 2016-09-27 21:55:52+00:00 | null | null | Үпкәләү, хәтер ҡалыу, үсегеү – теге йәки был кимәлдә бөтөн кешеләргә лә хас тойғо. Үпкәләү йөгө күңелде яман уйҙар менән күмә, кәйефте төшөрөп, тормошҡа ҡыуанырға, уның шатлыҡтарын тойорға ҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23793-dr-g-pk-yu.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23793-dr-g-pk-yu.html | ru | null | Дөрөҫ һүҙгә үпкә юҡ | null | null | bashgazet.ru | Ғәлиә СӘЛИХОВА,
психолог.
Үпкәләп барыуҙың тамырҙары ниҙә?Беренсе сәбәп: күп кенә үпкәсел кешеләргә һауаланыу, үҙен башҡаларҙан өҫтөн ҡуйыу, тирә-йүндәге кешеләрҙең фекерҙәрен тыңлай белмәү хас. Бындай кеше “минеке генә дөрөҫ”, “барыһы ла мин теләгәнсә булырға тейеш” тигән принциптарҙан сығып эш итергә ярата. Берәй нәмә уныңса булмаһа, кемдер уның фекере менән килешмәһә, үпкәләргә лә күп һорамай.Икенсе сәбәп – кешенең үҙ-үҙенә баһаһы түбән кимәлдә. Үҙен йәлләтергә ярата, ул уйлағанса йә теләгәнсә килеп сыҡмаған осраҡтарҙа: “Шулай инде, минең менән берәүһе лә иҫәпләшмәй, минең фекер берәүгә лә ҡыҙыҡ түгел”, – тип бар донъяға ла, кешелеккә лә үпкә тоторға аптырамай.Үпкәләү – үҙ-үҙеңә йүнәлтелгән агрессияның бер төрө. Үпкәсел кеше уйҙарында хәтере ҡалған ваҡиғаға ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡайта, ни өсөн уға насар, нахаҡ мөнәсәбәттә булдылар икән, тип уйлана, асыулана, үҙен йәлләй, ә уны үпкәләткән кеше, бәлки, был турала бөтөнләй онотҡандыр ҙа…Үпкәләү бөтөн кешеләргә лә хас тойғо тип баштан уҡ әйтеп үткәйнек. Әммә ҡайһы бер кешеләр юҡтан ғына оло сәбәп табып, халыҡ теле менән әйткәндә, “ҡыйшайырға әҙер тора”. Икенселәрҙе үпкәләтеү еңел түгел, улар конфликтлы хәл-ваҡиғанан да дөрөҫ һығымта яһап, үҙҙәренең баһаһын төшөрмәй, лайыҡлы сыға беләләр. Ҡайһы бер психологтар фекеренсә, үпкәләү – ул күңел ялҡаулығының билдәһе, сөнки килеп тыуған хәл-ваҡиғаны үпкәләү юлы менән түгел, ә икенсе ыңғай юҫыҡта яйларға тырышыу кешенән аҡыл, сабырлыҡ, үҙ-үҙеңде ҡулда тота белеүҙе, проблеманы хәл итеүҙең башҡа юлдарын барлауҙы талап итә. Ә үпкәсел кешенең ғәҙәте билдәле: үпкәләне лә ситкә китте. Тик бының менән генә сетерекле хәлде, аңлашылмаусылыҡты хәл итеп булмай.Артыҡ үпкәселлекнимәгә килтерә?Үпкәләү ике яҡлы була. Беренсенән, ул кешенең тирә-йүндәге кешеләр менән мөнәсәбәтендә сағылыш таба: үпкәсел кеше менән аралашырға берәү ҙә атлығып бармай, уның менән бер-береңде аңлауға, хөрмәт итеүгә нигеҙләнгән тигеҙ мөнәсәбәттәр ҡороу ҡатмарлы. Икенсенән, ул кешенең күңелен ағыулай, һаулығын ҡаҡшата. Ҡайһы бер кешеләр үҙҙәренең үпкәһен йылдар буйы онотмай, саҡ ҡына хәтере ҡалһа ла оҙаҡ ваҡыт ғәфү итә алмай. Бындай хәл-торош уның сәләмәтлегенә лә йоғонто яһамай ҡалмай, әлбиттә. Үпкәләрен, асыуҙарын эстәрендә йыйған кешеләр йөрәк менән бәйле сирҙәргә йышыраҡ дусар була, иммунитеттары насарая, депрессияға тиҙерәк бирешеп бара.Үпкә хистәренәннисек арынырға?Башта үҙегеҙҙең хис-тойғоғоҙҙо ипкә килтерергә кәрәк. Ни өсөн тап шул һүҙҙәргә, хәл-ваҡиғаға һеҙҙә ошондай реакция тыуҙы? Хәтерегеҙҙе ҡалдырған һүҙҙәр нимәһе менән күңелегеҙгә үтеп инеп, һеҙҙе эләктереп алды? Килеп тыуған конфликтты анализлап, шундай һығымта яһарға кәрәк: һеҙҙе үпкәләткән кеше хаҡлымы, юҡмы? Әгәр ҙә уның һүҙҙәрендә хаҡлыҡ бар икән, бында үпкә тотоу ҙа урынһыҙ, сөнки “дөрөҫ һүҙгә үпкә юҡ”. Был тормош тәжрибәһенән үҙегеҙгә һабаҡ алығыҙ ҙа кире хәл-ваҡиғаны оноторға тырышығыҙ. Әгәр ҙә хәтерегеҙҙе ҡалдырған кеше хаҡлы булмаһа, уның менән һөйләшеп аңлашырға була. Тик был һөйләшеү икәү-ара ғына, шаһиттарһыҙ, тыныс юҫыҡта үтергә тейеш, һалҡын ҡанлылыҡ, тыңлай белеү, күңелегеҙгә нимә оҡшаманы, шуны икенсе кешегә еткерә алыу был осраҡта ҙур роль уйнай. Мөнәсәбәттәрҙе көйләү буйынса башланған эш яңы үпкә хистәре тыуҙырған талаш-тартышҡа әйләнеп китмәһен.Кешегә уй-хистәреңде асып биреү, әлбиттә, еңел эш түгел. Әгәр ҙә бындай һөйләшеүгә әҙер түгелһегеҙ икән, үпкә тотоп йөрөгән кешегеҙгә хат яҙырға ла була. Хатта барлыҡ ярһыуығыҙҙы, үпкәгеҙҙе асып бирә алаһығыҙ, күңелегеҙ шунда уҡ үҙенә ниндәйҙер һиллек табыр. Аҙаҡтан был хатты адресатына ебәреү ҙә мөһим түгел. Йыртып ташларға ла, хаттан да, үпкә хистәренән дә ҡотолорға мөмкин.Ә шулай ҙа иң мөһиме – шуны аңлау: һәр кеше үҙенең шәхси фекеренә хаҡы бар, уның менән килешәһегеҙме-юҡмы – быныһы инде шәхсән һеҙҙең эш. Үпкәләү-үпкәләмәү ҙә тик үҙебеҙҙән генә тора. Зигмунд Фрейд һүҙҙәре менән әйткәндә: “Кешене үпкәләтеү мөмкин түгел, кеше үпкәләй генә ала”. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23793-dr-g-pk-yu.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/2448f7424994107dcfa10398bd4816d3276b954cef675ac25616815e7f0edba3.json | [
"Ғәлиә СӘЛИХОВА,\nпсихолог.\nҮпкәләп барыуҙың тамырҙары ниҙә?Беренсе сәбәп: күп кенә үпкәсел кешеләргә һауаланыу, үҙен башҡаларҙан өҫтөн ҡуйыу, тирә-йүндәге кешеләрҙең фекерҙәрен тыңлай белмәү хас. Бындай кеше “минеке генә дөрөҫ”, “барыһы ла мин теләгәнсә булырға тейеш” тигән принциптарҙан сығып эш итергә ярат... |
[] | 2016-09-27 23:56:48+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Рәсәйҙәге төрки халыҡтарҙың Ислам динендәге тарихи юлы – суфыйсылыҡ. Нәҡшбәндиә тәриҡәте, һис шикһеҙ, быуаттар буйы иманды, динде ғилемдең, ихласлыҡтың иң юғары кимәлендә һаҡлауҙа ҙур уңышҡа | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23792-yaty-doam-mine-salauat.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474978840_salavat-yulaev.jpg | ru | null | Яҡты доғам минең - Салауат | null | null | bashgazet.ru | Салауат исеме Мөхәммәд пәйғәмбәргә (с.ғ.с.) доға тигәнде аңлата. Кем тәү башлап уны исем итеп үҙ балаһына ҡушҡандыр – билдәһеҙ. Бәлки, башҡорт старшинаһы Юлай Аҙналиндыр? Әйтеүе ҡыйын. Һәр хәлдә, әлеге көндә был исем башҡа бер халыҡта ла осрамай. Салауат – халҡыбыҙҙың иң яратҡан исемдәренең береһе.Һәр халыҡтың рухын күтәрә торған, холҡон, булмышын сағылдырған, уны батырлыҡҡа, яҡшылыҡҡа әйҙәгән милли геройы була. Ҡайһылыр халыҡта ул хатта әкиәт геройы ла булыуы ихтимал (әкиәт, легенда нигеҙендә ысынбарлыҡ ятыуын онотмайыҡ). Беҙҙең халыҡтың геройҙары күп, ә иң ололары, быуаттар артылышында балҡып торғандары икәү – Урал батыр менән Салауат батыр. Ни өсөн тап Салауат Юлаев башҡорт халҡының милли геройы булып киткән һуң? “Ни сәбәпле уны шул тиклем күтәрәләр, быға ул лайыҡмы икән?” тигән һорау ҡуйыусылар ҙа булыр.Ғәмәлдә бөгөн республикала йәмәғәтселек араһында ла һәм хөкүмәт кимәлендә лә Салауаттың исемен мәңгеләштереү буйынса күп эш башҡарыла. Батырҙың тыуыуына 250 йыл тулыуға ҡарата быға тиклем Башҡортостанда бер шәхестең дә өлөшөнә төшмәгән онотҡоһоҙ оло тамаша ҡуйылды. Ошонан һуң йыл һайын үткәрелә килгән Салауат көндәре, Эстония менән дуҫлыҡ күпере, Өфөләге Салауат проспекты, Салауат тураһындағы тарихи, публицистик һәм нәфис әҫәрҙәр... Уның тураһында яңынан-яңы мәғлүмәттәр табыла. Тарихсылар, тыуған яҡты өйрәнеүселәр эҙләнеүҙәрҙе туҡтатмай, һаман да тикшерәләр, яңы сығанаҡтарға юлығалар. Йылдар, быуаттар үткән һайын Салауаттың исеме, образы күтәрелгәндән-күтәрелә, тағы ла сағыуыраҡ балҡый.Рәсәй батшалығы уны халыҡ хәтеренән бөтөнләй юйып ташларға ынтылған. Әбей батша әмере менән уның исемен сабыйҙарға ҡушыу үлем янауы менән тыйыла. Батырҙың хатта исемен эҙәрлекләү быуат ярымдан ашыу дауам иткән. Бөйөк Ватан һуғышынан һуң ғына башҡорттар үҙ балаларына батырҙың исемен ҡуша башлай, һәм ул һәр ауылда мотлаҡ осраған Мөхәммәд, Нурмөхәммәт, Әхмәт, Самат кеүек мәртәбәле исемдәр менән бер кимәлдә йәнә таралып китә. Әгәр ҙә Злобин һәм Протазановтар булмаһа, Салауат исеме архивтарҙа ғына ҡалыр, ул исемде йөрөтөүселәр ҙә булмаҫ ине, тиеүселәр ҙә табылыр. Эйе, С. Злобиндың “Салауат Юлаев” романы, артабан кинорежиссер Я. Протазановтың шул исемдәге фильмы һуғыш йылдарында совет һалдаттарын батырлыҡҡа рухландырҙы, тыуған еребеҙҙе, Ватанды Салауаттай яратырға һәм һаҡларға әйҙәне. Салауат исеме бынан башҡа онотолор инеме икән? Юҡ, әлбиттә. Урал батырын, уның тураһындағы бөйөк эпосты нисәмә мең йыл йөрәгендә, хәтерендә һаҡлай алған халыҡ быуат ярым, ике быуат эсендә үҙенең Салауатын нисек онотһон? Был мөмкин түгел! Салауат – милләт йөрәгендә, ҡанында, рухында!Ә шулай ҙа ни өсөн тап Салауатты халыҡ үҙенең милли геройы итеп күтәргән? Башҡорт халҡының батырҙары ла, сәсәндәре лә аҙ булмаған. Танылған тарихсы һәм журналист Салауат Хәмиҙуллин үҙенең “Тарихи мөхит” тигән тапшырыуҙар серияһының Салауат Юлаев тураһындағы өлөшөндә (2013 йыл, 9 декабрь) ошо уҡ һорауҙы ҡуя. Салауат Юлаев Пугачев яуында бөтә башҡорт ғәскәрҙәренә етәкселек итмәгән, ул тиҫтәләгән ҡаһарман командирҙарҙың береһе булған, ләкин Салауат ҡына халыҡ батырына әүерелгән. Фильмда беҙ был һорауға ышандырырлыҡ яуап алабыҙ.Салауаттың даны батыр һәм сәсән булараҡ ҡына түгел, үҙенең йәшенә хас булмағанса ғәжәйеп аҡылы, Ҡөрьәнде яҡшы белеүе, уҡымышлы, ҙур ғилем эйәһе булыуы менән дә һуғыш яуына тиклем үк бөтөн башҡорт иленә таралған була. XIX быуат яҙыусыһы Ф. Нефедов (1838 – 1902) Салауат тураһында былай ти: “Ул – ғалим һәм шағир. Ул Ҡөрьән һәм шәриғәтте белә, үҫмер егет алдында аҡһаҡалдар ихтирам менән баш эйә, уның ғилемлелегенә муллалар ғына түгел, ахундар хайран ҡала...”Тарихсы Салауат Таймаҫов Салауат Юлаевты суфый тип атай. Уның дини етәксе булыуы ла ихтимал, ти. Салауаттың суфый, йәғни тәриҡәт юлында булыуын шиғырҙары уҡ һөйләй, тип билдәләй ғалим. Салауат Юлаевтың әлеге көнгә килеп еткән 15-ләгән шиғырының өсөһөндә Аллаһы Тәғәлә иҫкә алына....Сәскәләр менән һандуғасТәңрегә тәсбих әйтәләр(“Уралым”)....Аҡландағы йылға ситендәУлтырып тәсбих әйтеп Аллаға,Изге яуға тағы барам мин.(“Яу”)....Уралҡайым, һайрарҡошҡайҙарыңТыңлаһам да, телен белмәйем.Тәсбих әйтә микән үлгәндәргә,Тип эсемдән генә уйлайым (“Ағиҙелкәй аға...”).Ошо ғына юлдар аша ла беҙ Салауаттың ябай шағир түгеллеген күрәбеҙ. Ә инде тәү сығанаҡтарға күҙ һалһаҡ, картинаға тағы ла асыҡлыҡ инә. Билдәле булыуынса, Салауаттың тәүге ете шиғыры беҙгә XIX быуатта тыуған яҡты өйрәнеүсе Руф Игнатьев (1818 – 1886) һәм Филипп Нефедовтың (сәсмә хәлдә) урыҫ матбуғатында баҫылған мәҡәләләре аша килеп етә. Р. Игнатьевтың “Башкир Салават Юлаев, Пугачевский бригадир, певец и импровизатор” тигән әҫәрендә ете шиғыр ҙа тулыһынса бирелгән. Уларҙың бишәүһендә Аллаһы Тәғәлә бер нисә урында иҫкә алына. Мәҫәлән, “Уралым” шиғыры былай башланып китә:О! Урал мой благодатный,Про тебя поюПеснь ту мою –И твое величье славлю.На тебя глядя,Сознаю величье Бога,Божие дела!Артабан шул уҡ шиғырҙа:...Из всех птичек громче славитБога соловей.Его голос чудный, сладкий,Будто бы азанНа молитву кличетВерных мусульман.“Һандуғас” һәм “Тирмәмдә” шиғырҙарында:Тихой ночью в перелескеСоловей поет.Бога ли славит эта песня,Мира ли красоту...(Хәҙерге вариантта “Аллаһ” һүҙе “күк” һүҙе менән алмаштырылған: “Күктеме, ерҙеме данлай? Кем белә уны”)....Хор пернатых Бога славитС утра до зари,Соловей же чудо-птицаДнем поет и в ночь,Значит больше всех АллахаСлавит соловей.“Яу” шиғырында:У того ручья я БогуПеснь мою, хвалуПел и снова в сечуСоколом летел.“Егеткә” шиғырында:Так мужайся, храбрый воин,Бога в помощь призови,Богу храбрые угодны,В поле битвы поспеши.Күреүебеҙсә, шиғырҙарҙың бөгөнгө варианттарында был юлдарҙың күбеһе төшөрөп ҡалдырылған. Әлбиттә, был ҡомартҡыларҙы эҙләп табып, тәржемәләп, тәртипкә килтереп, баҫтырып сығарыуға күп көс түккән ихтирамлы ғалимдарыбыҙ, яҙыусыларыбыҙҙың бында ғәйебе юҡ. Сөнки, берәүгә лә сер түгел, дәһрилек заманы – советтар осоронда Аллаһты маҡтаған был юлдар текстан алып ташланмаһа, шиғырҙарҙы матбуғатта баҫтырыу, китаптарға индереү мөмкин булмаҫ ине. Ә бит уйлап ҡараһаң, бөтә мәғәнә лә шул юлдарға ҡайтып ҡала кеүек. Мәҫәлән, “Һандуғас” шиғырында: “Башҡа ҡоштар иртәнән кискә тиклем Аллаһты данлай, ә һандуғас көнөн дә, төнөн дә һайрай, тимәк, ул Аллаһты бөтәһенә ҡарағанда ла нығыраҡ маҡтай”, – тиелә. Тап ошо юлдар Салауатты икенсе яҡтан аса. Сөнки төндәрен тороп Аллаһҡа тәсбих йә зекер әйтеүсе Аллаһы Тәғәләне нығыраҡ маҡтай, нығыраҡ ярата түгелме? Һәм үҙе шундай хәлдә булмаған зат был хаҡта ошолай итеп яҙа аламы? Был суфыйҙар шиғыры түгел, тип кем әйтә алыр?Быуаттар буйы ер-һыуҙарыбыҙҙы талаған, халҡыбыҙҙы ҡол итеп, муйыныбыҙға көсләп тәре тағырға тырышҡан, кешеләрҙе тереләй утта яндырған, йөҙҙәрсә ауылды үртәгән, ата-бабаларыбыҙ менән баш етмәҫлек вәхшилектәр ҡылған яуыз батшалыҡҡа ҡаршы сыға Салауат. Эйе, Салауат батыр яугир генә түгел, ә үҙ артынан меңдәрсә кешене изге көрәшкә әйҙәй алырлыҡ көслө шәхес була. Ә был көс уға Аллаһы Тәғәләнән килә.Пугачев яуы баҫтырылғас, генерал Потемкин Екатерина II исеменән Салауат Юлаевҡа шәхсән хат ебәрә. Бирелһәң, ғәфү итәбеҙ, тәүбәңә кил, тиелә унда. Әммә Салауат тәүбәгә килеүҙән баш тарта. Бүтән старшиналар, командирҙарҙың барыһы ла халыҡтың һәм үҙҙәренең именлеге хаҡына ҡоралдарын һала. Салауат баш һалмай. Ни өсөн? Ни өсөн балалары, яҡындары хаҡына булһа ла батшабикәгә буйһонмай? “Сөнки Салауат ғорур! Уның батыр тигән даны бар. Ә батырҙар бирелмәй, батырҙар дошманына (батша булһа ла) баш эймәй!” – тип әйтәбеҙ. Ләкин шуныһы – тәриҡәт юлындағылар өсөн дан, шөһрәт тигән төшөнсә юҡ. Яуға киткәндә лә Аллаһ исемен зекер иткән Салауаттың ҡорал һалмауын уның йәшлегенә, ғорурлығына, батыр данына тап төшөргөһө килмәүенә генә ҡайтарыу дөрөҫ түгел.Ошо урында миңә ауылдашым әүлиә Уйылдан мәзиндең яҙмышы иҫкә төшә. 1936 йылда уны ҡулға алалар. Динеңдән баш тарт, ул сағында һине һәм ғаиләңде тыныслыҡта ҡалдырабыҙ, тиҙәр. Береһенән-береһе бәләкәй алты балаһы, ҡатыны мөлдөрәп ҡарап торғанда ла, уларҙы ниндәй әсе яҙмыш көткәнен белһә лә, исем өсөн генә булһа ла (уның йөрәген берәү ҙә асып ҡарай алмай бит) баш тартмай ул диненән. “Мин Аллаһ юлындамын, Аллаһ ризалығы өсөн йәшәйем, үлһәм дә уға хыянат итәсәгем юҡ”, – ти ул тыныс ҡына. Бер нисә көндән әүлиәне аталар. Йыуаш ҡына кеше булған, тиҙәр уны, ә иманы ҡайһылай көслө булған! Иманын ул бер нәмәгә лә алмаштырмаған! Был донъянан Аллаһ юлында шәһит булып киткән Уйылдан мәзин. Салауат та шәһит булыуҙы артығыраҡ күргән. Аллаһ ризалығы өсөн ерен, динен, халҡы, иле азатлығын яҡлап көрәшкән бит ул. Бының өсөн кемдеңдер алдында тәүбә ҡылыу Аллаһы Тәғәләгә хыянат итеү булыр ине.Дөрөҫөн әйткәндә, элек мин былар хаҡында уйланғаным юҡ ине. Уйланырға һәм ҡулға ҡәләм алырға бер ҡыуаныслы ваҡиға сәбәпсе булды. Былтыр көҙ Башҡортостанға бөтә донъяға билдәле ҙур әүлиә шәйех Солтан Мәхмәт Әдил килде. Ул изге әүлиәләр ятҡан урындарға зыярат ҡылды. Салауат районында батырыбыҙҙың музейында ла булды. Әүлиәнең Салауат батырыбыҙ тураһында һөйләгәндәре барыбыҙҙы ла тетрәндерҙе, күҙҙәребеҙҙе асты, хәҡиҡәткә яҡынайтты: “Салауат – Аллаһы Тәғәләнең арыҫланы. Ул Аллаһ юлында көрәшкән. Әлеге мәлдә ул Аллаһы Тәғәлә янында юғары урында, ҙур дәрәжәлә. Шуға күрә әгәр халҡығыҙ, Аллаһҡа ғибәҙәттәр ҡылып, ҡиәмәт көнөнә тиклем иманын, мосолманлығын һаҡлап ҡала икән, Салауат та Аллаһтың рәхмәтендә булыр, дәрәжәһе үҫер, һәм Аллаһы Тәғәлә барыһына ла сауабын бирер. ...Аллаһтың яратҡан ҡолдарын яратығыҙ. Ул сағында һеҙ улар менән бергә булырһығыҙ. Иң элек беҙ Мөхәммәд пәйғәмбәребеҙҙе (с.ғ.с.) яратырға тейешбеҙ, шунан изге әүлиәләрҙе, сәхәбәләрҙе. Әгәр ҙә һеҙ Салауатты ғына яратһағыҙ ҙа, Аллаһы Тәғәлә хозурында яратҡан батырығыҙ менән йәнәш булырһығыҙ. Сөнки пәйғәмбәребеҙ (с.ғ.с.) хәҙисендә әйтелгәнсә, кеше ҡиәмәт көнөндә яратҡаны янында булыр. Аллаһы Тәғәләгә беҙ Салауат хөрмәтенә доға ҡылырға тейешбеҙ...” – тине оло әүлиә.“Пәйғәмбәрлектән изге хәбәрҙәр генә ҡалды”, – тигән Мөхәммәд саллаллаһу ғәләйһи үә сәлләм. Изге хәбәрҙәр беҙгә изге төштәр аша килә йәки уларҙы әүлиәләр еткерә. Әүлиәнең Салауат тураһындағы был изге хәбәре батырыбыҙҙы беҙ әле уйлап та ҡарамаған, белмәгән кимәлгә күтәрҙе, илаһи ҡөҙрәтен асты. Ни өсөн тап Салауатты халҡыбыҙ онотмай, сөнки Аллаһ шулай ҡуша, үҙенең яратҡан ҡолон оноторға бирмәй, Урал батырҙы нисек оноттормаған, Салауат менән дә шул уҡ хәл.“Салауат” һүҙе Мөхәммәд ғәләйһи-сәлләмгә доға тигәнде аңлата, Пәйғәмбәребеҙҙе (с.ғ.с) ололау доғаһы. Cалауат әйтеү – ҙур сауап. Бер салауат өсөн Аллаһы Тәғәлә беҙгә сауапты ун тапҡыр арттырып бирә. Сөнки Мөхәммәд (с.ғ.с.) – Аллаһтың иң яратҡан ҡоло. “Әгәр миңә бер салауат әйтһәгеҙ, Аллаһ һеҙгә ун салауат әйтер”, – тигән пәйғәмбәребеҙ. Мәҫәлән, иң ҡыҫҡа салауаттарҙың береһе “Аллааһүммә салли ғәләә Мүхәммәдин үә ғәләә әәли Мүхәммәд” (Раббым, Мөхәммәд ғәләйһис-сәләмгә һәм уның ҡәүеменә рәхмәтеңде бир). Уйлап ҡараһаң, әгәр Салауат исеме ошондай изге доғаларҙы эсенә ала икән, тимәк, был исемде әйтеү үҙе генә лә сауаплы. Салауат исемдәре күп булып, шул исемде ҡат-ҡат әйтеп торған халыҡҡа күпме сауап, бәрәкәт яуа. Бына ни өсөн Екатерина II-не Салауаттың үҙе генә түгел, хатта исеме лә ҡурҡытҡан һәм был исемде ул ер йөҙөнән бөтөнләй юҡ итергә тырышҡан. Аллаһы Тәғәләнең рәхмәте төшөп торған, бәрәкәтле, иманлы, динле халыҡ батшаға кәрәкмәгән, сөнки ундай халыҡты ҡол итеп булмай, ул – бер Аллаһтың ғына ҡоло. Салауат – бөгөн халҡыбыҙҙың иң яратҡан исемдәренең береһе.Әйткәндәй, Өфөлә мосолман ҡәрҙәштәребеҙ бөйөк батырыбыҙ рухына бағышлап Ҡөрьән сыҡты. Был башланғысты башҡа тарафтарҙа ла күтәреп алдылар, һәм был изге ниәттең, ғәмәлдең дауамлы булырына шик юҡ. Шатландырайыҡ батырыбыҙ рухын, Аллаһы Тәғәләнең сауабына ирешәйек – доғалар ҡылайыҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23792-yaty-doam-mine-salauat.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/3e9c72320e296df682a7ff56585be3d8894ca9898416823897dd028645122503.json | [
"Салауат исеме Мөхәммәд пәйғәмбәргә (с.ғ.с.) доға тигәнде аңлата. Кем тәү башлап уны исем итеп үҙ балаһына ҡушҡандыр – билдәһеҙ. Бәлки, башҡорт старшинаһы Юлай Аҙналиндыр? Әйтеүе ҡыйын. Һәр хәлдә, әлеге көндә был исем башҡа бер халыҡта ла осрамай. Салауат – халҡыбыҙҙың иң яратҡан исемдәренең береһе.Һәр халыҡт... |
[] | 2016-09-19 21:29:00+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Түтәл әҙерләү Һарымһаҡ нейтраль балсыҡлы тупраҡты үҙ итә, әлегә тиклем кәбеҫтә, ҡабаҡ, ҡуҙаҡлы культуралар һәм тәмләткес үләндәр үҫкән түтәлдәрҙә уңа. Әйткәндәй, һуған һәм һарымһаҡта шул уҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23667-aryma-ultyrtaby.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284548_chesnok.jpg | ru | null | Һарымһаҡ ултыртабыҙ | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/usadba/23667-aryma-ultyrtaby.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/9ae6ff13e19560fba31a681c4c6a644c0d03e1d3d91e01c2d352bae45b3396c9.json | [
"Һарымһаҡ ултыртабыҙ",
"Түтәл әҙерләү Һарымһаҡ нейтраль балсыҡлы тупраҡты үҙ итә, әлегә тиклем кәбеҫтә, ҡабаҡ, ҡуҙаҡлы культуралар һәм тәмләткес үләндәр үҫкән түтәлдәрҙә уңа. Әйткәндәй, һуған һәм һарымһаҡта шул уҡ"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:21+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Тоҙ кешелек тормошонда иң мөһим урын тотҡан аҙыҡ-түлектәр иҫәбенә ҡарай. Борон, уны табыуы ҡатмарлы булғанлыҡтан, хатта алтынға ҡарағанда ла ҡиммәт торған. Мәҫәлән, Римда эш хаҡының бер өлөш | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23679-too-la-tolap-uyy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474288804_1-1.jpg | ru | null | Тоҙҙо ла “тоҙлап” ҡуйҙыҡ... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23679-too-la-tolap-uyy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/5d1ee1810197d23858821d410739e800fac513c38441efad25cfd919844a533c.json | [
"Тоҙҙо ла “тоҙлап” ҡуйҙыҡ...",
"Тоҙ кешелек тормошонда иң мөһим урын тотҡан аҙыҡ-түлектәр иҫәбенә ҡарай. Борон, уны табыуы ҡатмарлы булғанлыҡтан, хатта алтынға ҡарағанда ла ҡиммәт торған. Мәҫәлән, Римда эш хаҡының бер өлөш"
] |
[] | 2016-09-20 09:29:18+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Салауат бер мандатлы һайлау округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеп сыҡҡан Зариф Байғусҡаров, республикала сабыр, илдәге хәлде аңлаған һәм яҡшыраҡ йәшәргә теләгән кешеләр көн итә тигән | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23700-zarif-bayusarov-aylausylarym-aldynda-yyl-ayyn-otchet-birskmen.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474358191_yrov9307_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Зариф Байғусҡаров: “Һайлаусыларым алдында йыл һайын отчет бирәсәкмен” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23700-zarif-bayusarov-aylausylarym-aldynda-yyl-ayyn-otchet-birskmen.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4f7285d602f34bb41e684a5b8290e255da6f3f74059554c8b4975c5f83a392f6.json | [
"Зариф Байғусҡаров: “Һайлаусыларым алдында йыл һайын отчет бирәсәкмен”",
"Салауат бер мандатлы һайлау округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеп сыҡҡан Зариф Байғусҡаров, республикала сабыр, илдәге хәлде аңлаған һәм яҡшыраҡ йәшәргә теләгән кешеләр көн итә тигән"
] |
[] | 2016-09-19 21:28:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ким Латипов 1959 йылда Туңғатар ауылында ғаиләлә икенсе бала булып донъяға килә. Уға дүрт йәш тулыуға, төҙөлөштә эшләп йөрөгән атаһы Хәсән ағай, әсәһе Роза апайҙы ике бала менән ҡалдырып, ба | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23695-sambist.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290550_4-4-sambist-kim-latypov.jpg | ru | null | “Самбист” " "Башкортостан гәзите" | null | null | bashgazet.ru | Малай бәләкәйҙән тәрбиәле була: әсәһенең ҡушҡанын урынына еткереп эшләй, кәңәштәрен тыңлай, тырышып уҡый. Һәр саҡ ололарса фекер йөрөткән егет бала саҡтан спортты үҙ итә. Турникта күтәрелә, йүгерә, волейбол, футбол уйнай. Урамға сыҡһа, тиҫтерҙәрен әйҙәп, тәбиғәт ҡосағына алып килә һәм үҙ-ара көрәш ойоштора. Урта буйлы, йомро кәүҙәле малайға тиңләшеүсе булмай. Ул бер ваҡытта ла маһаймай, үҙе белгән көрәш алымдарын дуҫтарына өйрәтә. Шуға ла уны малайҙар хөрмәт итә.Алтынсы класҡа еткәс, уларҙың ғаиләһе Учалы ауылына күсеп килә. Ситтән килгән малайҙы йыш ҡына бындағы класташтары “килмешәк” тип мыҫҡылларға ла күп һорап тормай, дөмбәҫләргә лә уйҙары була. Әлбиттә, ауылдаш малайҙары араһында абруй ҡаҙанған йәш лидер был хәлде ауыр кисерә, әммә төшөнкөлөккә бирелмәй, киреһенсә, көн дә беләк мускулдарын сыныҡтырып, гер күтәрә, йүгерә, төрлө күнекмәләр яһай. Күп тә үтмәй, турникта күтәрелеү буйынса район уҡыусылары араһында беренселекте ала. Учалы урта мәктәбендә уға спорт менән шөғөлләнергә уңайлы шарттар тыуа.Бер саҡ дәрестән ҡайтырға сыҡҡан малайҙы тиҫтерҙәре тағы ла көтөп тора. Ким улар эргәһенә эре аҙымдар менән ҡыйыу баҫып барып етеүгә, кем сумкаһы, ҡайһыһы йоҙроҡ менән һелтәнә лә башлай. Малай сумкаһын ырғыта ла әле береһен, әле икенсеһен ергә күтәреп һуға башлай. Шул мәл һуғыш суҡмарҙарының береһе:– Эй, малайҙар, был бит самбист, – тип ҡысҡырып ебәрә.Етмәһә, нәҡ ошо секундта Ким үҙенән ике башҡа оҙон малайҙы ергә һуҙып һала. Һуғышырға дәрт-ҡеүәт биреп тороусылар бөтәһе бергә тиерлек:– Самбист! – тип һөрән һала.Шул көндән алып үҫмергә “самбист” ҡушаматы тағыла, балалыҡтан сыҡмаған малайҙарҙың һауаланыуҙары ла юҡҡа сыға. Бына шулай үҫмерҙәр араһында ныҡлы дуҫлыҡ күпере һалына. Хәҙер улар бергәләшеп спорт залында төрлө күнекмәләр уҙғара башлай. Йәш спортсы үҙенең көсөн гер һәм штанга күтәреүҙә һынап ҡарай. Шул уҡ ваҡытта ирекле, классик, милли көрәш алымдары тураһында төрлө китаптар эҙләп табып уҡый, үҙаллы һабаҡ ала һәм иптәштәренә үҙе белгәндәрен өйрәтә. Көн дә иртән йүгереү, төрлө күнекмәләр үтәү уның көндәлек ҡағиҙәһенә, йәшәү рәүешенә әүерелә.Туғыҙынсы класҡа уҡырға барғас, Учалы ауылы һөнәрселек училищеһында ирекле көрәш буйынса күнекмәләр алып йөрөгән үҫмергә тренерлыҡ эшен алып барырға тәҡдим итәләр. Егет ҡушҡуллап ризалыҡ бирә, үҙе лә сыныға. Шул уҡ йылда ул штанга күтәреү һәм милли көрәш буйынса Башҡортостан беренселегенә үткәрелгән турнирҙа ҡатнашып еңеү яулай. Был уның республика кимәлендә тәүге ҡаҙанышы була. Бындай уңыштар егеткә тағы ла нығыраҡ дәрт, илһам өҫтәй.Һәм бына егеттәрҙең өлөшөнә төшкән иң мөһим дә, яуаплы ла изге бурысын үтәү көндәре етә. Ким үҙенең армия хеҙмәтен Ырымбурҙа башлай. Унда йәш һалдат курсы үткәс, Тбилисиға ебәрәләр. Бала саҡтан спорт менән шөғөлләнгәс, армия хеҙмәте еңелерәк тә бирелә. Улай ғына ла түгел, ул Кавказ аръяғы хәрби округында үткәрелгән чемпионатта ҙур еңеү яулай – беренсе урын ала һәм уны спорт ротаһына күсерәләр.Ким Хәсән улы тыуған яҡтарына өлкән сержант дәрәжәһендә әйләнеп ҡайта. Иң мөһиме, спортты ташламай.– Хеҙмәт, спорт – минең бар булмышым, – ти ул. Өс йыл йөк тейәүсе булып эшләүе лә көсөн арттыра ғына.– Тирләп һыуланған футболкаларҙы һығып ала торғайныҡ, – тип хәтерләй ул йылдарҙы районыбыҙҙың танылған көрәшсеһе.Ким Латипов егерме өс йәшендә Мурманск ҡалаһында ойошторолған “Төньяҡ һаҙағайы” (“Северное сияние”) тип аталған халыҡ-ара турнирҙа ҡатнаша. Был сараға төрлө илдәрҙән спортсылар килә (Швеция, Норвегия, Финляндия һ.б.). Ким бында ирекле көрәш буйынса икенсе урынды яулай.– Был еңеү минең өсөн ҙур әһәмиәткә эйә булды. Комбинатта эшләп йөрөй инем, яҡшы спортсыға тип фатир бирҙеләр, тәүҙә бригадир, һуңынан мастер итеп үрләттеләр.“Төньяҡ һаҙағайы” ирекле көрәш турнирынан һуң Кимға – ”Рәсәйҙең спорт мастеры” исеме, шул уҡ йылда милли көрәш буйынса Рәсәй кимәлендә үткәрелгән турнирҙа еңгәс, милли көрәш буйынса спорт мастеры дәрәжәһе бирелә. Уға ике тапҡыр Мәскәүҙә классик көрәш буйынса уҙғарылған турнирҙа ҡатнашырға насип була. Икеһендә лә икенсе баҫҡысҡа күтәрелә.ВЦСПС-тың бронза призеры (был турнир СССР-ҙың кесе чемпионатына тиң була), Рәсәй беренселегенә уҙғарылған турнирҙа өс тапҡыр милли көрәш буйынса чемпион... Ким күп тапҡыр Башҡортостан, район беренселегенә ойошторолған ярыштарҙа ла еңеү яулай. Район һабантуйҙары, ҡала кимәлендәге турнирҙар унһыҙ үтмәй.Ким ҡырҡ йәшенә тиклем талымһыҙ көрәшә, тренерлыҡ эшен дә башҡара. Тик уңыштарына көнләшкәндәй, уны ауырыу һағалай. Билһеҙ ҡала, ашҡаҙандан сыҙай алмай, кибә, ябыға. Учалы ҡала дауаханаһы терапевы Марс Миңләхмәт улы Ғайсин ауыр хәлдәге егетте Өфөгә алып бара. Һәм, Аллаға шөкөр, көрәштә еңеү яулаған кеүек, ул ауырыуҙы ла еңеп сығырға үҙендә көс таба.– Тәүге тренерыңды хәтерләйһеңме? – тигән һорауыма Ким Хәсән улы йылмайып:– Хәтерләмәй ни, хәтерләйем. Учалы ауылында уҡығанымда СПТУ-ға ирекле көрәш буйынса күнекмәләр алырға йөрөнөм. Осетин егете Магомед Кашижев тренер ине. Мин уға ҙур рәхмәтлемен. Ул ирекле көрәштең барлыҡ серҙәрен күңелгә һеңдерҙе. Үҙеңде нисек тоторға, һиңә ҡаршы сыҡҡан спортсыны хөрмәт итергә, әммә төп бурысың еңеүгә өлгәшеү икәнлеген дә онотмаҫҡа өйрәтте. Кашижев тыуған яғына ҡайтып киткәс, мине уның урынына беркеттеләр, – тип яуап бирҙе.Ә бит Кимға ул ваҡытта ун алты ғына йәш була!Һуңынан Мансур Имаметдиновта күнекмәләр ала егет.– Шуныһы үкенесле: ул 51 йәшендә Себер тарафтарына сығып китте һәм унда ла ирекле көрәш алымдарын өйрәтеү эшен ташламаны. Ул беҙгә һәр саҡ, спорт менән шөғөлләнеү егет кешегә үтә мөһим, ә уҡыу – мәңгелек, тиер ине. Уның менән ғүмеренең һуңғы көнөнәсә арабыҙҙы өҙмәнек, – ти таһыллы көрәшсе.Армия хеҙмәтенән ҡайтҡас, Ким Зилә һылыуға өйләнә. Татыу ғаиләлә ике ҡыҙ бала тыуа. Әлеге ваҡытта уларҙың икеһе лә юғары белемле. Аэлита – уҡытыусы, Лиана үҙе ҡыҙ үҫтерә инде. Ә Ким Хәсән улы Урал тау-металлургия компанияһына ҡараған “Металлобаза”ға етәкселек итә.Ким Хәсән улы Учалы яҙыусыларының яҡын дуҫы ла – уның бағыусылығы һөҙөмтәһендә ике китап сыҡты. Бына шундай рухлы, күптәргә үрнәк булырлыҡ ир-уҙаман йәшәй ҡалабыҙҙа. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23695-sambist.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/265903babf4c24818d0634481bb2fc31859a87ce29133a81b75703dd4227c679.json | [
"Малай бәләкәйҙән тәрбиәле була: әсәһенең ҡушҡанын урынына еткереп эшләй, кәңәштәрен тыңлай, тырышып уҡый. Һәр саҡ ололарса фекер йөрөткән егет бала саҡтан спортты үҙ итә. Турникта күтәрелә, йүгерә, волейбол, футбол уйнай. Урамға сыҡһа, тиҫтерҙәрен әйҙәп, тәбиғәт ҡосағына алып килә һәм үҙ-ара көрәш ойоштора. Урта ... |
[] | 2016-09-26 21:28:05+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Өфөлә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Транспорт форумына ярашлы “ВДНХ-Экспо” күргәҙмәләр комплексында ойошторолған I “Транспорт системалары. Махсус техника һәм ҡорамал” күргәҙмәһендә булды | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23745-en-esh-sifaty-talap-itel.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474547071_2-1.jpg | ru | null | “Һеҙҙән эш сифаты талап ителә” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23745-en-esh-sifaty-talap-itel.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/9290034ae3a731705459a050e6fe7d37c101932a5febb09f5e9827c03f1e4fb8.json | [
"“Һеҙҙән эш сифаты талап ителә”",
"Өфөлә республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Транспорт форумына ярашлы “ВДНХ-Экспо” күргәҙмәләр комплексында ойошторолған I “Транспорт системалары. Махсус техника һәм ҡорамал” күргәҙмәһендә булды"
] |
[] | 2016-09-19 21:28:57+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Әсетеп тоҙланған кәбеҫтәне рустарҙың милли аҙығы тип һанарға күнеккәнбеҙ. Ысынында, әскелтем ҡабымлыҡ – Ҡытайҙан, уны беҙгә монголдар килтергән. Ҡайһылай ғына булһа ла, бөгөн ул киң ҡулла | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fusadba%2F23665-kbet-tolayy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284358_2-z56-065af729-a3e0-41f8-9d85-173f52814233.jpg | ru | null | Кәбеҫтә тоҙлайыҡ | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/usadba/23665-kbet-tolayy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/6f57b01d2e3c2aebfa45d43d707ce20df48043278338db2daf7fe03562dbb89c.json | [
"Кәбеҫтә тоҙлайыҡ",
"Әсетеп тоҙланған кәбеҫтәне рустарҙың милли аҙығы тип һанарға күнеккәнбеҙ. Ысынында, әскелтем ҡабымлыҡ – Ҡытайҙан, уны беҙгә монголдар килтергән. Ҡайһылай ғына булһа ла, бөгөн ул киң ҡулла"
] |
[] | 2016-09-20 09:29:14+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Республика Башлығы Рөстәм Хәмитов Рәсәй Федерацияһы Дәүләт Думаһы депутаты мандатынан баш тартты. Һайлау йомғаҡтарына арналған брифинг барышында ул ошо турала белдерҙе. Республика Башлығы Р | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23698-rstm-hmitov-deputat-mandatynan-bash-tartty.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474357731_dil_3027.jpg | ru | null | Рөстәм Хәмитов депутат мандатынан баш тартты | null | null | bashgazet.ru | — Пландарыма килгәндә, республикала эшемде дауам итергә теләйем. Ике йыл элек кенә халыҡ мине Башҡортостан Башлығы итеп һайланы. Уларҙың ышанысын аҡларға тейешмен. Вәкәләттәрҙе ваҡытынан алда һалып, ҡайҙалыр китеү тураһында бер ҡасан да уйлағаным булманы, — тине төбәк етәксеһе. — Алда ҡатмарлы эш көтөүен аңлайым. Хәл ителмәгән мәсьәләләр күп. Йәшерен темалар, яйға һалыуҙы талап иткән проблемалар бар. Үҙ иңемә алған йөкләмәләрҙе үтәп, артабан да эшләргә ниәтләйем. Яңы һайлауға тиклем тағы ла өс йыл бар. Шуға күрә Башҡортостаныбыҙ, республика халҡы файҙаһына мөмкин булғандың барыһын да эшләргә тейешмен. Бергәләп беҙ тау аҡтарырбыҙ. Барыһы ла яҡшы буласаҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23698-rstm-hmitov-deputat-mandatynan-bash-tartty.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d443d509d178921b8190a0ab7867490e1f6a41ab184e31973cdc4e20bff8be6e.json | [
"— Пландарыма килгәндә, республикала эшемде дауам итергә теләйем. Ике йыл элек кенә халыҡ мине Башҡортостан Башлығы итеп һайланы. Уларҙың ышанысын аҡларға тейешмен. Вәкәләттәрҙе ваҡытынан алда һалып, ҡайҙалыр китеү тураһында бер ҡасан да уйлағаным булманы, — тине төбәк етәксеһе. — Алда ҡатмарлы эш көтөүен аңлайым. ... |
[] | 2016-09-26 22:03:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | *** Һин ҡалдырған ғазаптарҙы Төндәремә алам. Күрәһеңме, анау йондоҙ – Минең асыҡ ярам. Һул(ы)ҡ-һул(ы)ҡ итеп тора – Шулай яна яра. Имләй алырлыҡ түгел шул, Алыҫая ара.*** Һин ҡалдырған | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23774-er-oyash-bulyp-yshp-ara-shgn-d-tgel-tuan-kilesh.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474894611_8-3-galiya-fayzullina.jpg | ru | null | Ерҙә ҡояш булып йәшәп ҡара Өшөгән дә түгел, туңған килеш! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23774-er-oyash-bulyp-yshp-ara-shgn-d-tgel-tuan-kilesh.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/025edd01586fa9dc0351367da6edc2cf6d49cb7572927c2c0b91ecc2afff8e26.json | [
"Ерҙә ҡояш булып йәшәп ҡара Өшөгән дә түгел, туңған килеш!",
"*** Һин ҡалдырған ғазаптарҙы Төндәремә алам. Күрәһеңме, анау йондоҙ – Минең асыҡ ярам. Һул(ы)ҡ-һул(ы)ҡ итеп тора – Шулай яна яра. Имләй алырлыҡ түгел шул, Алыҫая ара.*** Һин ҡалдырған"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:13+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Татыу булды Ырымбур егеттәре. Мин беренсе курста улар менән аралашып ҡалдым. Уларҙы “Ырымбурҙың аҫыл егеттәре” тип маҡтап ебәрһәләр, мин дә әллә кем булып китә торғайным. Татыу булды Ырымбур | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23674--yd-gen-ky.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/1474285304_1368499480_3-2-ma00.jpg | ru | null | Үҙ өйөңдә генә - үҙ көйөң | null | null | bashgazet.ru | Әмир ағайҙың скрипкала уйнауын тыңлау үҙе бер ғүмер ине бит! Атаһы оҫта уйнаған, тиҙәр. Атаһының шул тиклем оҫта уйнауына хайран ҡалған бер немец (беҙҙең яҡта улар күп йәшәй ине) үҙенең скрипкаһын бүләк иткән, тип тә һөйләйҙәр ине хатта.Ә Ришат Вәхитовтың йырлауын бөтөн Башҡортостан яратып тыңлай бит! Ул башҡарған “Абдрахман” тигән йырҙы тыңлау – үҙе бер ғүмер. Һөнәре буйынса врач Ришат ҡусты Күмертауҙа йәшәй. Бына шулай ул Ырымбур башҡорттары! Врачмы, эшҡыуармы – күңелдәрендә моң урғылып тора, тип маҡтанып та алам мин.Беҙҙең, Бәхтейәровтарҙың, йырға әүәҫлеге әсәйем Гөлйемеш яғынан килә. Уның әсәһе, йәғни өләсәйем Гөлостан Буранғолова, Мәжит бабайым Үрге Ильяс (Тәңес) ауылынан булған. Ул да профессиональ йырсы булмаған, ә тел белгесе. Иң тәүге ҙур күләмле русса-башҡортса һүҙлек төҙөүселәрҙең береһе ул. Данлыҡлы йырсы Мәжит Буранғолов менән ике туған. 1943 йылда Бөйөк Ватан һуғышында һәләк була. Заманында ғалим-фольклорсы Лев Николаевич Лебединский “Мәжит кантон”, “Сыңрау торна”, “Ялан Йәркәй”, “Зөлхизә”, “Ашҡаҙар” һәм башҡа бик күп йырҙарҙы яҙып алған. Уның иҫтәлектәрендә Мәжит бабайым тураһында байтаҡ яҙылған.Л. Лебединскийҙың хәтирәләрен ҡыҫҡаса ғына яҙып үтәйем. “Һуғыш Мәжиттең ғүмерен өҙҙө. Әммә ул башҡарған йыр яҙмалары бик һирәк осрай торған ғәжәп сәнғәт менән осрашырға мөмкинлек бирә. Ул халыҡ араһында бик һирәк ишетелә торған, хатта юғалып ҡалыуы ихтимал булған йырҙар яҙҙырҙы. Ул үҙе башҡорт халыҡ йырҙарын башҡарыуға талапсан булды. Башҡарыусыға биргән баһаһы ла дөрөҫ ине. Бер саҡ уның менән ҡасҡындар тураһында йыр яҙҙыҡ та шулай тип һорап ҡуйҙым:– Мәжит, һин ни өсөн бер тапҡыр ҙа “Буранбай”ҙы йырламайһың? Һин бит уны бик яратаһың. Мөхтәр Байымов башҡарыуында был йырҙы һәр ваҡыт тыңлағаныңды күрәм, – тип һораным (Мөхтәр Байымов – иҫ китмәле талантлы йырсы (1907 – 1937).– Мин ҡасандыр был йырҙы бик яратып башҡара инем. Әммә Мөхтәр Байымовты тыңлағандан һуң, уның кеүек оҫталыҡҡа, йырҙың тотош фажиғәһен аңлап, шуны иҫ китмәле моң, бөгөлөштәр, техник оҫталыҡ менән йырларға булдыра алмам, тип уйлайым, – тине.Әлбиттә, был юлы Мәжит дуҫым хаҡлы түгел ине, әммә Мөхтәр башҡарған “Буранбай”ға баһаны дөрөҫ бирҙе”, тип яҙып ҡалдырған башҡорт йырҙарын мөкиббән яратҡан Лебединский.Артабан Лев Лебединский Мәжит бабайым башҡарған “Мал” тигән йыр тураһында һоҡланып яҙа. Үкенес, әле уны йырламайҙар. Ҡасандыр Хөсәйен Мәжитов ҡына башҡара ине. “Хәжғәли”, “Хөсәйен йыры”, “Дуҫтар осрашҡанда”, “Ағаҡайым”, “Мәжлес йыры” һәм башҡа бик күп йырҙар яҙып алынған Мәжит бабайымдан. Шуларҙың береһе лә ишетелмәй – ҡайҙа булғандыр, ҡайҙа һаҡланалыр – билдәһеҙ.“Бер ваҡыт Мәскәү урамдарынан китеп барһаҡ, ҡымыҙ һаталар, – тип яҙа иҫтәлектәрендә Лебединский. – Мәжит ҡымыҙ ҡойҙороп алды-алыуын, әммә эсмәне. Ҡымыҙ тәме бейәнең башҡорттоҡо булыуында түгел, ә ҡылған менән туҡланыуында, тине Мәжит дуҫым.Мәжит мандолинала ла, скрипкала ла, ҡурайҙа ла берҙәй оҫталыҡ менән уйнаны. Ойотоп бейей ҙә ине. Бер саҡ алыҫ башҡорт ауылында байрамда ҡатнашырға тура килде. Мәжит өлкән кеше булып та, ҡарсыҡ ҡиәфәтендә лә, ҡыҙҙар булып та бейене. Ым-ишараһы һын ҡатып көлөрлөк ҡыҙыҡ ине. Йырлағанда ла ул бер генә ым-ишара менән йөкмәткене асып бирә ала ине. Скрипкала бик күп көйҙәр яҙҙырҙы”.Л.Н. Лебединский яҙмаларын уҡыйым да хайран ҡалам. Ҡайҙа хәҙер ундай йырсылар. Тауышы, моңо тулы егеттәребеҙ, ҡыҙҙарыбыҙ бар ҙа бит, ә боронғоса башҡарған йырсыларыбыҙ юҡ. “Ни өсөн улар тәбиғи һәләттәрен үҫтермәй, арзанайтып, бәҫ төшөрә икән?” тип уйлайым. Теләһә нәмә йырлайҙар. Булмаһа, ни асыу. Ә бит иҫ китмәле беҙҙең рухи байлығыбыҙ! Сәпәкәйгә алданалар. Алҡышлау менән сәпәкәйләүҙең айырмаһы ҙур уның.Уйланам. Моңобоҙҙоң яҙмышы тураһында ла, инәйем, Мәжит бабайым тураһында ла, “Башҡорт Мичурины” тип йөрөтөлгән Сәлихйән уҙаман тураһында ла.Боронғолар бит быуын-быуын үҙ һөнәрҙәрен ҡалдыра килгән. Совет власы заманында бөтөн боронғолоҡто иҫкелек ҡалдығы, наҙанлыҡ, ҡараңғылыҡ, буржуазия ҡалдығы, кулак ҡалдыҡтары тип юҡҡа сығарғас, өлкәндәрҙең аҡылына ҡолаҡ һалыу бөттө. Ә бит Сәлихйән ҡартатайымдың өс туғанын Себергә һөрәләр. Ҡартатайым ветврач булғас, тирә-яҡта бер врач та ҡалмағанға күрә генә ҡалдыралар. Шулай өҙөлә яҙҙы быуындар сылбыры. Тормошобоҙҙо ниндәй генә осорҙарға бүлмәнек: революция, граждандар һуғышы, коллективлаштырыу, кулактарҙы һөрөү, дингә ҡаршы көрәш, сиҙәм ерҙәр үҙләштереү, гигант төҙөлөштәр, үҙгәртеп ҡороуҙар, ваучерҙар менән алдау... Ә ҡайҙа рухи донъяға ҡағылған бөйөк пландар? Мәҙәниәтһеҙ, сәнғәтһеҙ ҡалһаҡ, милләт бөтә бит... Атайым менән әсәйем Башҡортостандан ситтә ҡайырылып тороп ҡалыуға ныҡ ҡайғыра ине. “Балалар, республиканан ситтә булһаҡ та, башҡорттарҙан ситтә түгелбеҙ бит. Телебеҙҙе, йырҙарыбыҙҙы онотмағыҙ!” – тигән булырҙар ине. Улар шулай тине лә ул, бер ваҡыт тиҫтәләгән башҡорт ауылдарында туған телдә уҡытыуҙы туҡтатты ла ҡуйҙылар. Ул йылдарҙа шағир Сөләймән Муллабаев Юлдаш ауылында башҡортса уҡытыуҙы һаҡлап алып ҡалыуға өлгәште. Халҡым, ырымбурҙарым, тип күп йөрөнө. Үҙен йәлләмәне. Ырымбур, Өфө юлдарын күп тапаны. Яңы мәктәп һалдыртты. Бер шиғырында:Күп изгелек орлоҡтары сәсеп,Күңелдәрҙе нурға төрнәнем.Иткән изгелектәр ерҙә ятмай,Күркәм шытымдарын күрәмен, – тип яҙҙы.Шағир, уҡытыусы Сөләймән Миңлеғужа улы Муллабаевтың педагогик хеҙмәте “Халыҡ мәғарифы отличнигы” билдәһе һәм байтаҡ миҙал менән баһаланды. ”Ҡәҙерле һүҙ”, “Йондоҙ бүләк итермен”, “Беҙҙең өй”, “Урман докторы”, “Тылсымлы күл” тигән китаптарына үҙ ҡулы менән автографтар яҙып бирҙе. Юлдаш мәктәбенең яңы бинаһын асҡан саҡта барҙым, мәктәпкә гармун бүләк иттем. “Уйнағыҙ, өйрәнегеҙ, үҙ моңобоҙҙо һаҡлағыҙ”, тигән теләк әйттем. Әле бер төркөм эшҡыуар егеттәр район үҙәге Плешанға мәсет һалдырҙыҡ. Ырымбурға барһам, Каруанһарайға туҡталып, стенаһы янында тороп хәтирәләргә биреләм. Таш ташып, үҙ елкәләрендә тигәндәй йөк күтәреп һалдырған атай-олатайҙар көсө балаларына ҡалманы. Ете яттар файҙалана хәҙер.Ай-һай ғына сайҡай,таштар вата,Һай, кем, таштар вата,Каруан ғына һарай, ай һалырға,Һай, кем, ай далала.Торлаҡ ҡына булыр,яуҙан ҡайтһа,Һай, кем, яуҙан ҡайтһа,Атлы ла ғына яуға, ай, ятырға,Һай, кем, ай, ҡалала.Әммә был бина бер генә көн дә башҡортҡа торлаҡ булмаған. Нимә тип ышанып, йыр сығарып, өмөтләнеп йәшәне икән? Бигерәк саф күңелле, эскерһеҙ шул халҡым.Заман үҙгәрҙе. Бөгөн икенсе холоҡ, икенсе фиғел кәрәк тә...Шуға ла урыҡ-һурыҡ булһа ла өлкәндәрҙең йәшәү рәүеше, ишетә-күрә йөрөгән һабаҡтарҙы йәштәргә фәһем өсөн яҙып ҡалдырайым тигән ниәт менән төшөп киттем был иҫтәлектәргә.Сәлихйән ҡартатайымды беҙҙең тирәлә йәшәгән немецтар “Башҡорт Мичурины” тип йөрөттө. Уның баҡсаһы, ысынлап та, ишелеп уңды. Ҡарбуз-ҡауыны ла, помидор-ҡыяры ла. Тәмәке лә сәсте. Үҙе тартманы. “Дарыу яһайым мин унан”, – ти торғайны. “Тәмәке тәнде ағыулай, уландар, тарта күрмәгеҙ. Тәне ағыулы кешенең күңеле лә ағыулы була”, – тип өйрәтә торғайны. Әллә ни саҡлы дарыу үләндәре үҫтерҙе. Шуларҙы эшкәртте. Ер аяғы-ер башынан килеп алырҙар ине унан шифалы үләндәрҙе. Беҙҙең яҡта немецтар күп йәшәне. Германия бер ил булып ҡушылғас, улар ауылы-ауылы менән ҡайтып китте. Ҡартатайыма ҡарата бик ихтирамлы булдылар. Хатта уның исемен таҙа башҡортсалап әйткәндәренә аптырай торғайным. Бөтөн ауыл ере лә ҡартатайымдыҡы кеүек бит инде. Нисек эшкәрткәндер ул тупраҡты? Бер аҡылы иҫтә ҡалған уның: “Хеҙмәт күңел һалғанды ярата. Эштең рәтен белеп, күңел һалып башҡарһаң, килеп сыға ул. Эш ҡарышмай”, – тип өйрәтеп торор ине. Гөл итеп тотто донъяһын. Йөҙөп йөрөп эшләгән дә, йәне теләгәнсә йәшәгән дә инде.– Ҡартатай, бер генә ҡыяр бир әле! – тип барабыҙ, юхаланып. Ныҡ яратты ул ейән-ейәнсәрҙәрен. Ә ҡыярҙы шул көйө генә тоттороп ебәрмәй. Тәүҙә һәр беребеҙгә ҡулыбыҙҙан килгән тиклем эш ҡуша: тураумы, елгәреүме, кипкән үләндәрҙе тоҡсайҙарға бүлеп һалыумы, утаумы... Шунан туйғансы ашата ла: “Бына, үҙең һораған бер генә ҡыяр”, – тип тоттороп сығара. Күп бирмәне. Шаштырманы. Үҙе шул уҡ ваҡытта баҡса үҫтереү тураһында нимәләрҙер өйрәтә лә ине. Ҡайҙа инде уны тыңлау! Ете-һигеҙ йәшлек малайҙар ҡыяр эләктерәбеҙ ҙә йүгерәбеҙ Туҡ буйына. Йөҙ баш умартаһы булған. Бал алған саҡта тотош ауыл малайҙары дегәнәк япрағы тотоп теҙелешеп баҫыр инек! Беребеҙ ҙә өлөшһөҙ ҡалманыҡ. Ҡартатайымдың аҡылын тотош онотоп бөттөм, тип әйтә алмайым, бәлки, иң мөһимендер – иҫтә ҡалдырҙым һәм уның аҡылын тотоп йорт һалып индем. Бәлки, эшҡыуарлыҡҡа ла ошо аҡыл этәргес булғандыр. Ул: “Үҙ өйөң булғанда ғына үҙ көйөң була. Ҡолағығыҙға киртеп ҡуйығыҙ!” – тигәйне. | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23674--yd-gen-ky.html | ba | 2016-09-14 | bashgazet.ru/f8a547512f622eaf5ce98e3bfe24c0b39e83da21d813344fd86705fa756645bd.json | [
"Әмир ағайҙың скрипкала уйнауын тыңлау үҙе бер ғүмер ине бит! Атаһы оҫта уйнаған, тиҙәр. Атаһының шул тиклем оҫта уйнауына хайран ҡалған бер немец (беҙҙең яҡта улар күп йәшәй ине) үҙенең скрипкаһын бүләк иткән, тип тә һөйләйҙәр ине хатта.Ә Ришат Вәхитовтың йырлауын бөтөн Башҡортостан яратып тыңлай бит! Ул башҡарған... |
[] | 2016-09-21 01:29:36+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт йолаһы – халыҡтың бик борондан быуындан быуынға тапшырыла килгән йәшәү ҡағиҙәһе. Беҙ уны һәр төрлө тормош күренешенә бәйле, ваҡиғаларҙы үҙ тәртибендә алып бара торған тантана-ғәҙәт т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23710-bashort-yolayny-trn-tamyrary.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474375916_4-3.jpg | ru | null | Башҡорт йолаһының тәрән тамырҙары | null | null | bashgazet.ru | “Йола” һүҙенең сығышын бик боронғо дәүергә бәйләй ғалимә. Ф. Латипов уға тиклем үк (беҙҙең эраға тиклем III мең йыл элек) билдәле кипр-миной яҙмалары ырылған “Батшаға йәки Аллаға хат” тигән балсыҡтан түңәрәк платиналарҙы уҡый. Унда ил башына йәки һәммә кешегә донъяла камил йәшәү ҡағиҙәләре күрһәтелгән. Түңәрәктең һәр ваҡыт ҡабатлана торған үҙ күсәре һәм рәүеше бар. Ә диск боронғо төркиҙә “юла” (zulac) – “юла” тип билдәләй Ф.Р. Латипов. Р. Солтангәрәева фекеренсә, боронғо аң буйынса предмет исеме үҙ йөкмәткеһенә бәйләп бирелә.Шулай итеп, “йола” һүҙе һәр ваҡыт ҡабатлана торған ҡағиҙәләр йөкмәткеһен үҙ эсенә ала (Р. Солтангәрәева, 2015 йыл, 4-се бит). Улай ғына түгел, “йола” һүҙенең универсаль булмышы төрлө халыҡтар телендә бер үк яңғырай һәм шулай уҡ тормош ҡағиҙәләрен белдергән атама булып сыға: алтайҙа – jula, сыуашта – йола-йерке, фин-уғырҙа – jiola, индогермандарҙа – йоль. Киң мәғәнәлә йола “ҡанун” һүҙен алмаштыра. Әйткәндәй, шуны боҙоп, ҡабырсыҡтан ҡан эскәне өсөн дә 12 йәшлек Шүлгәндең яҙмышы яманлыҡҡа борола. “Урал батыр” эпосында уҡ ундай кешенең тәртипкә ҡаршы килеүе, тормошҡа хыянат итеүе һүрәтләнә.Автор ҙа йоланы йәшәү ҡануны булараҡ сағылдыра, башҡорт донъяла барлыҡҡа килгәне бирле уның тормош конституцияһы булыуын аса, бик күп төрлө функцияһын дәлилләй. Йәғни тормош ни тиклем күп яҡлы – уны дөрөҫ алып барыр өсөн йолаһы ла кәрәк. Төрлө сәнғәт, көнкүреш, һаулыҡ һаҡлау, мал ҡарау, йорт төҙөү, кешенең кеше, тәбиғәт менән аралашыу ҡағиҙәләре (байрамдар, йыйындар һ.б.), әҙәм ғүмерен билдәләү (туй, сөннәт, үлем, туй һ.б.) саралары – барыһын да камиллаштыра тип белдерә. Мәҫәлән, башҡорт сәнғәте бына ниндәй ҡәтғи йола буйынса үҫешкән: әгәр ҡурайсының моңо ел ыңғайы 10 саҡрымға ишетелһә, тәртип буйынса ул икенсе баҫҡыс һынауға (йәғни турға) дәғүә итә ала. Ә йырсының тауышы ел ыңғайы 5 саҡрымға ишетелеүе зарур. Шунда ғына өсөнсө баҫҡысҡа күтәрелә ала. Ошондай һынауҙар үтһә генә, йәғни йола талаптарын үтәһә генә, ул “ырыу ҡурайсыһы”, “дан йырсы” исемдәрен ала (Р. Солтангәрәева, 2015 йыл, 17-се бит).Ҡурҡҡан, арыған, оҙаҡ ваҡыт ныҡ бошоноуҙан кешенең ҡото китә (“оса”, “юғала”). Уны ҡайтарыу өсөн, мәҫәлән, үҙенә генә ярашлы йола шарттары бар. Бының өсөн доға әйтеп, таңда алынған һыу, ҡурғаш (балауыҙ), тик шаршамбы көн һалынған йомортҡа кәрәк. Дауалау көнө шаршамбы йәки шәмбе булырға тейеш. Бына күпме тәртип кәрәк дауалауҙа!Кеше менән кеше аралашыуының йолаһы ла үҙенсәлекле. “Оло кешенең юлын ҡыйма”, “Асыулының көнө – өсәү, артығы – сир”, “Күрше менән көрәшмә”, “Оло кеше йәш менән булышыр – иманы китер”, “Кейәү бабайы (ҡыҙҙың атаһы) менән мунса инеү ярамай”, “Еҙнә менән балдыҙ таҫтамалға бергә һөртөнмәҫ”, “Кейәү бүләген бирмәй ҡайны менән күрешмәҫ”. Бына ошондай тыйыу-әйтемдәрҙә бик ҡыҫҡа рәүештә тәртип, итәғәт ҡанундары, йәғни йола рәүештәре һаҡланған.Йыйын, байрамдарҙың да бик ҡыҙыҡлы яҡтарын аса ғалимә. Беҙ бығаса һабантуйҙы ер һөрөү ҡоралына бәйләп, яҙ байрамы тип аңлаған күренеште иһә бик боронғо мифтарға ҡайтарып ҡала сәсәниә. Ер йәшәреүе, тәбиғәт терелеүе уның ваҡытлы үлем-йоҡонан уяныуы тип һаналған, ти ул. Китә торған ҡыш, һыуыҡ мәл менән көрәшеү, уны ҡыуыу һәм яңы мәлдең тантана итеүен уйын-ярыштарҙа күрһәтеү беҙҙең эраға тиклем V-VI быуаттарҙа башланған. Был йәһәттән Розалия Солтангәрәева тәбиғәттә гармония барлыҡҡа килеүен символлаштырған Изгене (“Урал-батыр” эпосы), Ер-һыуҙы һаҡлаусы-яҡлаусы мәргән көрәшсе, уҡсы, батырҙы (“Аҡбуҙат” эпосы) телгә алып, “һыбай-яугир”, “һәүбән” тигән һүҙҙәрҙе үҙ эсенә алған һабантуй хәрби күнекмәләр идеологияларынан туҡылып, сәсеүселек дәүеренән күпкә алда тамырланған мифтың беҙҙең эрала яңыса йәшәүе булып сыға, тип белдерә.Автор раҫлауынса, байрам-йолала ат сабыштарының, көрәш, уҡ атыш, таш ташлау ярыштарының меңдәрсә йыл, беҙҙең дәүергә тиклем тотороҡло һаҡланыуы ана шул һабантуй, йыйындарҙың башында ер-һыуҙы һаҡлау маҡсаты тороуы менән бәйле. Был күрһәткес тик мифологик үҙаң дәүерен кисергән боронғо тамырлы халыҡҡа хас, ти Розалия Солтангәрәева (13-сө бит).Башҡорт халҡының үҙ тормош-көнкүрешен аныҡ бер тәртиптә алып барыуы, йоланың кеше булмышын сикләмәүе, киреһенсә, яҡшылыҡ ҡылыу иркенлеге биргән бик аҡыллы модель, ҡанун булыуын асыҡлай сәсәниә. Был йәһәттән төрлө йолаларҙы һүрәтләй ул. Унда тәбиғәт байрамдары, мөхәббәт, йорт һаҡлау, тормошта үҙеңде үҙең дөрөҫ тотоу, туйҙар, төш юрау, теләк әйтеү һәм башҡа барыһы ла бер мәшһүр система рәүешендә күҙ алдына баҫа.Автор был китабында ырыу ғүмеренә, һаулығына ҡағылышлы йола өлгөләрен дә килтерә. Мәҫәлән, нәҫелдә сирле балалар күбәйһә йәки ырыу-ғаилә һаулығын нығытыу көнүҙәк була ҡалһа, иң өлкәне ҡорбан салдырып ҙур табын йыя. Бәләкәй балаларҙың кесеһе лә унда урын алырға тейеш. Аш ашап бөткәс иһә, өлкән ҡартатай ошо йоланы атҡара: тәрилкәһендә ҡалған бер йотом ашты ала ла өҫтәл аша бәләкәй баланың ауыҙына ҡаптыра. Үҙе былай ти:– Ғүмеремде бирәм!– Һаулығымды бирәм!– Шатлыҡтарымды бирәм!Шулай итеп, ашын ашаған, йәшен йәшәгән оло ҡарт ырыу иҫәнлеген, ғүмер ҡотон, һау-сәләмәт быуындар килеүен уйлап-хәстәрләп, тәғәмен ейәненә (бүләһенә) тапшыра. Иман һәм киләсәк хаҡында уйлаған оло йөрәкле шәхес позицияһы был. Ошонан һуң ырыу көсәйә, балалар сәләмәтләнә, сөнки йола – иң яҡшы, ыңғай тормошсан кәйеф, рухи көс, энергетиканы ҡеүәтләү, ышаныс арттырыу өсөн аныҡ бер модель.“Йола – махсус бер ваҡиға йәки тантанаға бәйле түгел, ә ул үҙе хәл-ваҡиғаны тыуҙыра һәм ил алдында рәсмиләштерә торған мәктәп” тиелә китапта. Йоланың ошондай мәғәнәһе, халыҡтың милли ҡануны дәрәжәһендә булыуы әлегәсә был ҡәҙәре асылмағандыр, моғайын. Розалия Солтангәрәева иһә үҙенең хеҙмәтендә һәр күренеште төптән ҡарай.Үҙебеҙ булып ҡалырға, милли асылыбыҙҙы аңларға һәм һаҡларға, бигерәк тә һанлы техника заманында кеше булып ҡалырға ярҙамы тейер был китаптың. Йола бит йола үтәү өсөн ҡулланма түгел, ә рух, йөрәк таҙалығы һәм аҡыл менән һуғарылған махсус акт булып күҙаллана. Кеше һәм кешелекле булып ҡалыу гаранты ла, милләттең тотҡаһы ла ул. | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23710-bashort-yolayny-trn-tamyrary.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d99a0a32af07404f62f716eb305e618e5b74811d52ad664216c7b1bcb02bc94f.json | [
"“Йола” һүҙенең сығышын бик боронғо дәүергә бәйләй ғалимә. Ф. Латипов уға тиклем үк (беҙҙең эраға тиклем III мең йыл элек) билдәле кипр-миной яҙмалары ырылған “Батшаға йәки Аллаға хат” тигән балсыҡтан түңәрәк платиналарҙы уҡый. Унда ил башына йәки һәммә кешегә донъяла камил йәшәү ҡағиҙәләре күрһәтелгән. Түңәрәктең ... |
[] | 2016-09-19 23:28:58+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ул йылдарҙа Мәжит Ғафури исемендәге колхоздың даны юғары, ә унда эшләү бик тә абруйлы ине. Бәлки, шуғалыр, Ғәфүр Әлмөхәмәтов һәм уның күп кенә һабаҡташтары ауыл һөнәрҙәрен һайлай. Ғәфүр мәкт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23689-vayt-menn-uyshalar-arluasta.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290143_3-str-.jpg | ru | null | Ваҡыт менән уҙышалар “Ҡарлуғас”та | null | null | bashgazet.ru | Тәүҙә уны колхоздың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлайҙар, унан ферма мөдире итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай сәмләнеп эшләп йөрөгәндә, илдәге үҙгәртеп ҡороуҙар колхоздың таралыуына килтерә. Әммә тәүге хеҙмәт йылдары егет өсөн ысын-ысындан сынығыу мәктәбе була. Шуға ла ул юғалып ҡалмай – үҙенең фермер хужалығын ойоштора. Бер нисә хеҙмәттәше менән 32 гектар пай ерендә эш башлайҙар.Фермерлыҡ һәләттәрен күрһәткәс, элекке хужалыҡтың Ҡаран бригадаһындағы 800 гектар ерҙе лә уларға тапшыралар. Шулай “Ҡарлуғас” крәҫтиән (фермер) хужалығы барлыҡҡа килә. Йәш фермер бер нисә малсылыҡ һәм склад биналарын һатып ала.Әлбиттә, тәүге мәлдә еңел булмай. Хаҡтар һәм һалымдар сәйәсәтенең тотороҡһоҙлоғо, фермерҙарға ҡарата кире мөнәсәбәт өҫтәмә ҡыйынлыҡтар тыуҙыра. Әммә Ғәфүр Мираҫғәли улы ауырлыҡтарға бирешә торғандарҙан түгел. Бөгөн инде уның тураһында заман һынауын үткән фермер тиергә була.Беҙ хужалыҡта бөртөклөләр урағын тамамлаған көндәрҙә булдыҡ. Йылдың ҡоро килеүенә ҡарамаҫтан, көҙгө бойҙай баҫыуҙары 25-әр центнер уңыш биргән. Арпа, һоло һ.б. баҫыуҙар ҙа өмөттө аҡлаған. Быға бөтә төр агротехник сараларҙы йылдың үҙенсәлектәренән сығып башҡарыу һөҙөмтәһендә өлгәшкәндәр. Алдағы сәсеүгә орлоҡ һалынған. Баҫыуҙарҙың уңышы ҡышҡылыҡҡа малдарҙы етерлек аҙыҡ менән дә тәьмин итә. Мал аҙығы әҙерләү бөгөн дә дауам итә, сөнки киләсәктә хужалыҡ көтөүен ишәйтеү бурысы ҡуйылған. Әйткәндәй, хужалыҡ ит малсылығына йүнәлеш тота. Үткән йылда фермер хужалығы малсылыҡ тармағын үҫтереү буйынса 3 миллион 600 мең һумлыҡ грант алыуға ирешкән. Был аҡсаға 120 баш һыйыр малына иҫәпләнгән бинаны реконструкциялайҙар. Яңыртылған бинала эштәр тулыһынса механикалаштырыласаҡ. Яҡын киләсәктә хужалыҡ көтөүен 25 баш мал иҫәбенә тулыландырыу көтөлә. Артабан мал һанын 120 башҡа еткерәсәктәр.Быйылғы йыл ауыл эшсәндәре өсөн ҡатмарлы булды. Бындай шарттарҙа ерҙә эшләү оҫталығы айырыуса әһәмиәткә эйә. Фермерҙың уңыштары быға ыңғай миҫал булып тора. Игенселектә лә, малсылыҡта ла ҡәнәғәтләнерлек улар. Ғәфүр Мираҫғәли улы киләсәктә малсылыҡ тармағын тағы ла үҫтереү, көтөүҙе юғары продуктлы тоҡомло малдар иҫәбенә арттырыу юлдарын барлай.Маҡсатҡа өлгәшеү өсөн бөгөндән етди әҙерлек бара. Һыйыр аҙбарын реконструкциялап бөткәс, быҙауҙар өсөн бинаны ремонтлауға тотонасаҡтар. Киләсәккә ҡоролған уй-ниәттәрҙең ғәмәлгә ашырына, ғөмүмән, фермер хужалығының киләсәгенә ышаныс ҙур. Сөнки хужалыҡҡа Ғәфүр Мираҫғәли улының тәжрибәһен өйрәнергә теләгән йәштәр килә. Илфат (фотола) атаһы менән бында агроном булып эшләй. Ул бер үк ваҡытта атаһы тамамлаған Башҡортостан дәүләт аграр университетында белем ала. Һәр эште төплө уйлап һәм фәнни нигеҙҙә башҡарырға күнеккән егет – атаһының кәңәшсеһе һәм ныҡлы таянысы.Йәнә бер ғаилә династияһын телгә алайыҡ. Булдыҡлы механизатор Ғәбиҙулла Фәтҡуллиндың улы Алмас та атаһының һөнәрен һайлап, уның менән иңгә-иң тороп эшләй.“Ҡарлуғас” крәҫтиән (фермер) хужалығының Мәләүез индустриаль колледжы менән хеҙмәттәшлек итеүе айырыуса маҡтауға лайыҡ. Хужалыҡ етәксеһе колледж уҡыусыларына яҙғы-көҙгө баҫыу эштәрендә көстәренән килгән эштә ҡатнашыу мөмкинлеге бирә, лайыҡлы хеҙмәт хаҡы ла түләй. Улар араһынан Илмир Толомғужин менән Виктор Яковлев кеүек егеттәрҙең тырышлығына, эшкә һәләтенә хатта өлкән механизаторҙар ҙа һоҡлана.Әле Илмир ашлыҡ таҙартыу ҡоролмаһында оператор булып эшләй, ә Виктор һалам преслай.– Ерҙә эшләргә теләгән йәштәргә уңайлы шарттар тыуҙырырға, уларҙың дәрт-һәләтен үҫтерергә кәрәк. Шуға был уҡыу йорто менән хеҙмәттәшлекте тағы ла нығытырға иҫәпләйбеҙ, – ти Ғәфүр Әлмөхәмәтов.Ә йәштәргә бында баҫыуҙа ла, фермала ла өйрәнерлек тәжрибә, үрнәк алырлыҡ хеҙмәт алдынғылары бар. Әйтәйек, малсылыҡта Рәмзил Ишбулатов эшкә яуаплылығы, намыҫлы хеҙмәте менән өлгө булып тора.Бөгөн инде хужалыҡ баҫыуҙары бушап ҡалған. Игенселәр киләһе йыл уңышы тураһында ҡайғырта. Тиҙҙән 110 гектар майҙандағы баҫыуҙа көҙгө бойҙай сәсеүгә төшәсәктәр. Бына шулай ваҡыт менән уҙышып эшләйҙәр “Ҡарлуғас”та. | http://bashgazet.ru/ikonomika/23689-vayt-menn-uyshalar-arluasta.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8d82acf4f2bb171177ca90937ee6ac81c3ac3e91ad9a98b423fba7c34ad2db0d.json | [
"Тәүҙә уны колхоздың комсомол ойошмаһы секретары итеп һайлайҙар, унан ферма мөдире итеп тәғәйенләйҙәр. Шулай сәмләнеп эшләп йөрөгәндә, илдәге үҙгәртеп ҡороуҙар колхоздың таралыуына килтерә. Әммә тәүге хеҙмәт йылдары егет өсөн ысын-ысындан сынығыу мәктәбе була. Шуға ла ул юғалып ҡалмай – үҙенең фермер хужалығын ойо... |
[] | 2016-09-29 22:19:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Сал тарих шаһит: башҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының даны донъяның төрлө тарафына яңғыраған. Улар йорт усағын һаҡлап ҡына ҡалмаған, ирҙәре менән бергә яу сапҡан, һунар иткән. “Батыр тыуҙырғың килһә, ба | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23829-boronoloa-ishek-asyu.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155978_kuvatova-foto.jpg | ru | null | Боронғолоҡҡа ишек асыу | null | null | bashgazet.ru | – Әлмира Шәриф ҡыҙы, был халыҡ-ара сарала ҡатнашыу мөмкинлеге нисек тыуҙы?– Иптәшем менән футбол буйынса донъя чемпионатын ҡарай инек. Шунда II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары буласағы тураһында хәбәр күҙгә ташланды. Иптәшем Байрасҡа: “Мин дә барайым әле!” – тигән булдым. Ул теләгемде аңлап ҡабул итте. Тиҙ арала Бишкәккә Екатеринбургтан осорға кәрәклеген асыҡланым. Шулай ҡапыл ғына юлға сығырға тәүәккәлләнем. Боронғолоҡ саҡырыуы ине был. “Любизар” хәрби-патриотик ойошмаһы етәксеһе урынбаҫары Юлай Ғәлиуллинға рәхмәт – мине был сарала ҡатнашыусылар исемлегенә индерергә форсат тапты.– Был илдә һеҙҙе һоҡландырған һәм ғәжәпләндергән мәлдәр ҙә булғандыр, моғайын…– Иң һоҡландырғаны һәм таң ҡалдырғаны – бындағы халыҡтың үҙ телендә иркенләп аралашыуы. Хатта русса хәбәр ҡушһаң да, бер-ике һүҙ әйтәләр ҙә шунда уҡ ҡырғыҙсаға күсеп китәләр. Ғөмүмән, милли колориттарын һаҡлап ҡала алғандар. Мәҫәлән, тәбиғи туҡымаларҙан тегелгән матур һәм уңайлы милли кейемдәрен көндәлек тормошта ла ҡулланыуҙары оҡшаны. Беҙҙәге кеүек концерт йә булмаһа театрлаштырылған тамашаға ғына кеймәйҙәр.Шуны ла билдәләп үткем килә: Ҡырғыҙстан ял итеү өсөн бик уңай ил булып сыҡты. Мәҫәлән, бөтә аҙыҡ-түлек хәләл һәм бик арзан. Торлаҡты ла ҡиммәт тип әйтеп булмай. Әммә төп өҫтөнлөгө – әлбиттә, иҫ киткес хозур тәбиғәте. Түбәләре мәңгелек боҙ менән ҡапланған ғорур тауҙар, бөтә донъяға танылған саф Ысыҡкүл, урғылып аҡҡан йылғалар, ҡуйы урмандар, мәғрур ҡаялар һәм тарлауыҡтар һаман да күңелемде иләҫләндерә. Ә һулап туймаҫлыҡ һауаһының сафлығы ни тора! Шуға ла бөгөн бөтә таныштарыма Ҡырғыҙстанда ял итеп ҡайтырға кәңәш итәм.– II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары шәхсән һеҙгә ниндәй тәьҫораттар бүләк итте?– Рухланып ҡайтыу өсөн Ҡырғыҙстанға юлланғайным. Ысынлап та, рухландым. Үҙемә туғандаш ҡырғыҙ донъяһын астым. Төрки халыҡтарының барыһына ла хас ихласлыҡты күрҙем.Уйындар ҙур ҡоласлы сара булды. Уны асыу тантанаһына билдәле Голливуд актеры Стивен Сигалдың һыбай килеүе бөтә донъя йәмәғәтселегенең иғтибарын йәлеп итте. Үҙегеҙ уйлап ҡарағыҙ: бында алты тиҫтәнән ашыу илдән килгәйнеләр! Әммә башҡорт спортсылары милләтебеҙ намыҫына тап төшөрмәне һәм лайыҡлы сығыш яһай алды. Мәҫәлән, ҡаҙаҡса көрәш буйынса яҡташыбыҙ Рөстәм Арыҫлановты еңеүсе табылманы. Беҙҙә саҡ тергеҙелә башлаған “Ылаҡ” ярышында Баймаҡ районы командаһы дүртенсе урын яуланы. Икенсе йыл ғына шөғөлләнеүҙәренә ҡарамаҫтан, уҡсыларыбыҙ ҙа иң көслө унау иҫәбенә инде. Был – барыбыҙ өсөн дә ҙур уңыш. Егеттәребеҙҙең ошо уйындарҙа бер нисә йыл махсус рәүештә әҙерләнгән спортсылар менән көс һынашҡанын оноторға ярамай.Һәр ярыш күңелдә әйтеп аңлатып булмаҫлыҡ рух күтәренкелеге уятты. Бөркөт осорған, тиҫтәләрсә саҡрым һыбай сапҡан, мәргәнлеккә уҡ сойорғотҡан йә келәмдә көс һынашҡан шул бихисап батырҙар боронғолоҡҡа ишек астымы ни!– Һеҙҙе республика кимәлендәге сараларҙы ойоштороусы булараҡ та беләбеҙ. Бында иғтибарығыҙҙы айырыуса нимә йәлеп итте?– Ҡырғыҙҙарҙың үҙ тарихына иғтибары һәм ихтирамы һоҡландырҙы. II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарын асыу тантанаһы барышында сал тарих эҙенән сәйәхәт ҡылдыҡ. Солпан-ата ҡалаһының ипподромы заман талаптарына яуап бирерлек иң юғары сифатлы 3D проекция менән йыһазландырылғайны. Бер ҡараһаң, стадион мәк яланына әүерелә, икенсе минутта – мәғрур тауҙарға, өсөнсөһөндә – сал далаға. Бөркөт саңҡылдауы, аттар сабыуы....Бишкәк ҡалаһында манассыларға – “Манас” эпосын яттан һөйләгән сәсәндәренә ҡуйылған мөһабәт һәйкәлдәрҙе күреп таң ҡалдым. Һүҙ ҙә юҡ, тарихтарын мәңгеләштереү өсөн барыһын да эшләйҙәр.Солпан-ата ҡалаһы янындағы Ҡырсын йәйләүендә милли һунар буйынса “Сал борон” ярыштары үтте. Уны тергеҙеүгә ҙур көс һалған Алмазбәк Акуновты был илдә һәр кем тәрән ихтирам итә. Сараны ябыу тантанаһында һәр делегацияның уға хөрмәт йөҙөнән иҫтәлекле бүләк тапшырыуы ла ошоно раҫланы. Тәүҙәрәк ярыштар өлкә кимәлендә генә ойошторолған. Бер аҙҙан Ҡырғыҙстан Президенты Алмазбәк Атамбаев уны дәүләт кимәлендә үткәрергә бойора. Хәҙер иһә “Сал борон” II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарының программаһына ингән.– Был боронғолоҡто рекламалауҙың иң уңышлы ысулы бит…– Ҡырғыҙстанда ошо хәл риүәйәткә әйләнеп киткән инде – бер мәл ил башлығы ғалимдарҙы һәм фольклорсыларҙы донъя буйынса сәйәхәткә сығарып ебәргән икән. “Бөтә Ер шарын урап сығығыҙ ҙа ҡырғыҙ халҡының үҙенсәлеген асыҡлағыҙ”, – тигән бурыс ҡуйған ул. “Милләтебеҙҙең башҡаларҙан төп айырмаһы – үҫештә артта ҡалыуында һәм боронғолоғоноң һаҡланыуында”, – тип белдергән, тегеләр ҡушылғанды башҡарып сыҡҡас.– Тимәк, кәмселектәрен өҫтөнлөккә әйләндерә алғандар?– Тап шулай. Бөгөн ошо үҙенсәлектәрен тулыһынса файҙаланырға тырышалар. Мәҫәлән, беҙҙә һабантуйҙар мәлендә йыш ҡына һатыуға Ҡытайҙа етештерелгән тауарҙар сығарыла. Ә бында, исмаһам, шундай бер тауарҙы осратһамсы – сауҙала тик үҙҙәренеке генә. Мәҫәлән, кейеҙҙән яһалғандың иҫәбе юҡ ине. Ғөмүмән, был йәһәттән халыҡ-ара кимәлгә сыҡҡан етештереүселәре бар икән.Шулай уҡ ҡыҙыҡһынып балаларҙың тирмә-конструктор йыйғандарын ҡарап торҙом. Бында һатыуҙа ул аҙым һайын осрай. Һәр бала шуның менән уйнап үҫә. Шуға ла тирмәне нисек ҡорорға икәнлеген берәүгә лә төшөндөрөргә кәрәкмәй. Әйткәндәй, йәйләүҙә уны ваҡытҡа ярышып йыйғандарына шаһит булдым. Беренсе урынға сығыусылар ун дүрт минутта ҡороп ҡуйҙы! Ә беҙҙә быға ярты көн сарыф ителер ине. Башҡортостанда ла ошондай тирмә-конструкторҙар етештереүҙе яйға һалырға була бит. Беренсенән, был ысул менән милли үҙенсәлегебеҙҙе рекламалаһаҡ, икенсенән, шундай уйындар арҡылы килер быуын тарихыбыҙ менән танышып үҫер ине.Ғөмүмән, беҙҙә тирмәләрҙе һабантуйҙарҙа һәм йыйындарҙа ғына осратырға була. Ҡырғыҙстанда улар музей ҡоролмаһы түгел. Иҫке генә йорттарҙың да ихатаһында тирмә күреп ғәжәпләндем. Был ҡырғыҙҙарҙа ғәҙәти күренеш икән. Хатта II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарына ла тирмә һүрәте төшөрөлгән бихисап биҙәүестәрҙе һатыуға сығарғандар. Уны оҫталар йәйләүҙә үк ҡоя ине.Әйткәндәй, Юлай Ғәлиуллин, Гөлгөнә Баймырҙина, Рушан Хәсәнов, Артур Батыршиндың өҫтөндәге сағыу башҡорт милли кейемдәре был сараға килгән һәр ҡунаҡтың иғтибарын йәлеп итте. Беҙҙең егет һәм ҡыҙҙарыбыҙ ошо арҡала ҡайһы бер тамашаларҙы күрә алманы. Ике аҙым да яһап өлгөрмәйҙәр – иҫтәлеккә фотоға төшөү өсөн халыҡ ҡамап алып, сиратҡа теҙелеп китә. Ниндәй милләт вәкилдәре булыуыбыҙ менән ҡыҙыҡһыналар. Туғандаш халыҡ икәнлегебеҙҙе асыҡлау ҡырғыҙҙарҙа икеләтә ҡыуаныс уята. Әлбиттә, был күңелебеҙгә май булып яғылды.– Һеҙҙеңсә, ошондай ҙур сараны республикабыҙ кимәлендә ойоштороп буламы? Әллә быға ил кимәлендә көс һалыу кәрәкме? Мәҫәлән, был уйындар мәҙәниәткә иҫ киткес ҙур инвестиция бит…– Мәҙәниәткә, туризмға, шул уҡ ваҡытта киләсәк быуынға инвестиция. Мәҫәлән, бөтә спорт ярыштарына тамаша ҡылыу бушлай ине – шуға ла бик күптәр балалары менән килде. Тимәк, улар ошо милли рухты ҡандарына һеңдереп үҫәсәк. Ирекмәндәре лә иләк аша иләп алынған кеүек – һәр береһе рус, ҡытай, инглиз, немец кеүек сит телдәрҙә иркен аралаша, алсаҡ һәм асыҡ. Мәҫәлән, Мәликә исемле ҡыҙ менән аралашып торҙом – баҡһаң, киләсәктә Ҡытайҙа белемен камиллаштырырға йыйына. Ҡытай грантына һәм стипендияһына уҡып сығасаҡ.Бер мәл Мәскәү Мемориаль мәсете имамы Шамил Ғәләүетдиновтың: “Балаларығыҙҙы тәрбиәләгәндә сикләй күрмәгеҙ. Улар өсөн баш ҡалала белем алыу иң ҙур маҡсат булмаһын. Донъя сикһеҙ икәнлеген онотмағыҙ. Тиңдәр араһында тиң булырлыҡ итеп тәрбиәләгеҙ”, – тип вәғәз һөйләгәне хәтеремдә ҡалғайны. Ҡырғыҙҙар ошоға өлгәшә алған. Ысынлап та, рухың көслө булғанда бер ҡасан да юғалып ҡалмаясаҡһың. Был халыҡтың да умыртҡа һөйәге ныҡ икәнлеген яҡшы тойҙом.Юҡ, был уйындар кеүек киң ҡоласлы сараны яңғыҙ ғына ойоштороу мөмкин түгел. Бында бихисап сығым түгергә тура килгән, әлбиттә. Меңәрләгән спортсыны, ҡомуҙсыны, бейеүсене, матбуғат вәкилен торлаҡ һәм транспорт менән тәьмин итергә, туҡландырырға кәрәк бит. Ойоштороу үтә лә юғары кимәлдә ине – ҡунаҡтар өсөн Солпан-ата ҡалаһынан ун биш минут һайын Ҡырсын йәйләүенә бушлай автобустар йөрөп тороуы ғына ла ошоно раҫлай. Шуға ла уның тәрәндән уйланылып башҡарылғанлығына шик юҡ.– Һеҙҙеңсә, бындай уйындарҙы ойоштороуҙың әһәмиәте нимәлә? Төп маҡсат тамаша булдырыу түгел бит…– Төп маҡсат – милләт өсөн ғорурлыҡ тойғоһо уятыуҙыр, тип уйлайым. Мәҫәлән, был уйындарҙа ҡош менән һунар итеү буйынса ла ярыштар үткәрелгәйне. Башҡорттар ҙа борон-борондан бөркөт менән ҡырға сыҡҡан – был турала легендаларыбыҙ ҙа асыҡ һөйләй. Хатта Рәсәй батшаһын һунар ҡоштары менән тап беҙҙең халыҡ тәьмин иткән. Ҡаҙағстандың “Бөркөтсө” федерацияһының вице-президенты Бәхет Ҡарнаҡбаев та быны айырым билдәләне. Ә бөгөн беҙ был һунар төрөн бөтөнләйгә юғалтҡанбыҙ. Ҡырмыҫҡалы районынан Вилдан Хәсәнов кеүек шәхестәр генә уны тергеҙеү өсөн көс һала. Ә был һунар төрө күпме үҫмерҙә тарихыбыҙға ҡыҙыҡһыныу уята алыр ине!Шуға ла бындай саралар иң тәүҙә үҙебеҙ өсөн кәрәк. Йөрәгендә башҡорт рухы булмаған әҙәмде бөркөт менән һунар итеү бер ҡасан да ҡыҙыҡтырмаясаҡ. Ә һунарсылыҡ һәр күсмә халыҡтың төп шөғөлө булған. Башҡорт та атта тыуған һәм ат өҫтөндә үлгән бит. “Ылаҡ” ярышында баймаҡтарҙың уңышы менән ни өсөн һаман да ғорурланам? Был еңеү рухыбыҙҙың ҡаныбыҙҙа һаҡланғанлығын раҫланы.– Күсмә халыҡтар уйындарынан ниндәй уйҙар менән ҡайттығыҙ?– Бер мәл үҙемде һүнгән усаҡта ҡуҙ табырға тырышып ултырыусыға оҡшата башлағайным. Әммә был сарала булып ҡайтыу күңелемдә рух осҡонон яңынан ҡабыҙҙы. Арал диңгеҙенән Уралғаса йәйрәп ятҡан башҡорт иленең сал тарих төпкөлөнән килгән ауазын ишеткәндәй булдым. Фольклорсыларға, туған тел уҡытыусыларына, сәсәндәр мәктәбен тергеҙергә тырышҡандарға, музыканттарға (халҡыбыҙҙың 46 төр милли музыка ҡоралы булып та, бөгөнгө көнгә нисәүһен генә һаҡлап ҡала алғанбыҙ!), скульпторҙарға (милләтебеҙ боронғолоғон иҫбатлаған, рухыбыҙҙы һаҡлаған батырыбыҙ Уралға һаман да һәйкәл ҡуя алмайбыҙ), спортсыларға, башҡорт атын үрсетеүселәргә, ғөмүмән, һәр беребеҙгә уйланырға ерлек күп. Бай тарихлы үткәнебеҙҙе тергеҙеү өсөн һәр кемебеҙ, кемдеңдер әйткәнен көтөп тормаҫтан, ҡулынан нимә килә, шуны эшләргә тейештер. Бөгөнгө ҡатмарлы осорҙа милләтебеҙҙең бындай сараларҙан ситтә ҡалмауы зарур. Был – асылыбыҙға ҡайтыуға этәргес. Ике йылдан Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары йәнә ҡабатланасаҡ икәнлеген онотмайыҡ. Уға бөгөндән әҙерләнә башлау талап ителә.lII Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарын асыу тантанаһын тура эфирҙа 800 миллиондан ашыу кеше ҡараған.l Рәсәй командаһы был ярыштарҙа 12 алтын, 5 көмөш, 10 бронза миҙал яуланы.lII Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындарында 63 ил вәкиле ҡатнашҡан.lСпортсылар 23 ярыш төрөндә көс һынашҡан.lСараны асыу тантанаһында мең ҡомуҙсы бергә бер көйҙө башҡарған. Был ҡаҙаныш Гиннесстың рекордтар китабына индерелгән. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23829-boronoloa-ishek-asyu.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a82f3b91f8cf1c32e40672ae3e05c824faa449e496c4fce5d3d18359dc3a7aab.json | [
"– Әлмира Шәриф ҡыҙы, был халыҡ-ара сарала ҡатнашыу мөмкинлеге нисек тыуҙы?– Иптәшем менән футбол буйынса донъя чемпионатын ҡарай инек. Шунда II Бөтә донъя күсмә халыҡтар уйындары буласағы тураһында хәбәр күҙгә ташланды. Иптәшем Байрасҡа: “Мин дә барайым әле!” – тигән булдым. Ул теләгемде аңлап ҡабул итте. Тиҙ арал... |
[] | 2016-09-20 21:29:32+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостанда йәш драматургтарҙың семинары уҙғарыла. Сараны ойоштороусылар һәм унда ҡатнашыусылар 3-8 октябрҙә Әбйәлил районындағы “Ирәндек” мәктәп лагерына йыйыла. Башҡортостанда йәш драма | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23721-pesa-yaaymy-y-bylilg.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378823_1-2-drama.jpg | ru | null | Пьеса яҙаһыңмы? Әйҙә, Әбйәлилгә! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23721-pesa-yaaymy-y-bylilg.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d3585c12bed058cf0eb1e7dd7bae108f1083c3d83d3a4dac9ecb0df175c9a4a2.json | [
"Пьеса яҙаһыңмы? Әйҙә, Әбйәлилгә!",
"Башҡортостанда йәш драматургтарҙың семинары уҙғарыла. Сараны ойоштороусылар һәм унда ҡатнашыусылар 3-8 октябрҙә Әбйәлил районындағы “Ирәндек” мәктәп лагерына йыйыла. Башҡортостанда йәш драма"
] |
[] | 2016-09-29 22:19:53+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Халҡыбыҙҙың “Атанан күргән — уҡ юнған”, “Алма ағасынан алыҫ төшмәй” тигән әйтемдәре Илгиз Ғабдрахмановҡа тулыһынса ҡағыла. Яңы Таулар ауылының тәжрибәле фермерын Шаран яҡтарында яҡшы беләләр | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23817-er-uldary.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154518_fermer-ilgiz-gabdrahmanov-sharan.jpg | ru | null | Ер улдары | null | null | bashgazet.ru | Бар ғүмерен тиерлек иртә яҙҙан ҡара көҙгәсә, һәр көнөн таңдан эңергәсә яланда үткәргән киң профилле механизатор Фәрих Ғабдрахманов 1991 йылда улы Илгиз менән берлектә фермерлыҡ эшенә тотона. Был кәсеп менән маҡсатлы шөғөлләнә башлаусылар араһында улар районда ғына түгел, республикала ла тәүгеләрҙән була. Сылбырлы һәм тәгәрмәсле тракторҙар, тағылмалы ер эшкәртеү һәм сәсеү ҡорамалдары, комбайн, йөк автомашинаһы һатып алалар ҙа иген үҫтереүгә, мал аҙығы әҙерләүгә дәртләнеп егеләләр. Атай кешенең бай игенсе тәжрибәһенә агроном дипломы булған улының төплө белеме ҡушыла. Был иһә уларға бар эштәрен дә яйлы алып барырға булышлыҡ итә. Ғабдрахмановтарҙың “Шалтыҡ” крәҫтиән (фермер) хужалығы тиҙ арала төбәктәрендә танылыу ала. Атаһының иртәрәк гүр эйәһе булыуынан һуң был шөғөлдө Илгиз Фәрих улы ҡатыны Люзиә Сабирйән ҡыҙы менән уңышлы дауам итә.Бала саҡтан һәр төрлө ауыл эшенә күнегеп үҫкән Илгиз Ғабдрахманов сик буйы ғәскәрҙәрендә сынығыу алған, туған “Аҡбарис” совхозының комсомол комитетын етәкләп, артабан өс йыл хужалыҡтың баш агрономы булып, ярайһы уҡ тәжрибә туплап тотонған фермерлыҡ мәшәҡәттәренә.– 50 гектар ергә хеҙмәт һалыуҙан башлағайныҡ, бөгөн 217 гектарҙа иген культуралары һәм ҡарабойҙай үҫтерәбеҙ, ярайһы ғына майҙандан люцерна бесәне йыябыҙ, – ти Илгиз Фәрих улы.Дипломлы агроном бар эштәрен фәнни нигеҙҙә ойошторорға ынтыла. Ул баҫыуҙарында сәсеү әйләнеше индергән: ужым культуралары урынына күп йыллыҡ үлән үҫтерә. Аҡһымға бай люцерна тупраҡты азот менән туйындыра, уның уңдырышлылығын күтәрә икән. Икенсенән, йәй дауамында был үләнде ике-өс тапҡыр сабып, һәр гектарҙан 100 центнерға тиклем юғары сифатлы бесән алырға була. Күп йыллыҡ мал аҙығы майҙандарын даими яңыртыу өсөн орлоҡто фермер үҙе үҫтерә, артығын һатыу хәстәрен күрә. Мәҫәлән, 25 гектарҙа — бесән өсөн сәселгән люцерна, 40 гектар майҙанда уның “бибинур” сорты орлоҡҡа үҫтерелә.Тупраҡтың сифатына әллә ни талапсан булмаған кәзә үләнен сәсеүҙе лә үҙләштергән алдынғы фермер. Уның әйтеүенсә, был культура ла ерҙә азотты күп ҡалдыра, өҫтәүенә сүп үләндәрен баҫа.Агрономия технологияларын эҙмә-эҙлекле ҡулланыу юлы менән һиҙелерлек юғары уңыш алыуға ла өлгәшелә. Тәү сиратта баҫыуҙар тейешле срокта туңға һөрөлә. Был эш август баштарында башҡарыла. Яҙын үҙ ваҡытында дым ҡаплауҙы ла тырышып хәстәрләй фермер. Һөҙөмтәлә, мәҫәлән, быйылғы ҡоролоҡ шарттарында ла 30 гектарҙа арпа уртаса 22-шәр центнер уңыш биргән, айырым бер майҙанда төшөм 30-ҙан да артып киткән. Элиталы “башкирская-28” сортлы бойҙай ҙа гектарынан 32 центнерлыҡ уңыш менән ҡыуандырған. Үҫтерелгән иген шәхси хужалыҡтарында мал тотҡан ауылдаштарына фураж сифатында һатыла, юғары сифатлы бесән дә ярайһы ғына табыш килтерә. Был күрһәткестәр “Шалтыҡ” крәҫтиән (фермер) хужалығының ныҡлы, табышлы эшмәкәрлеген сағылдыра.Көндәлек тормоштарынан тәм һәм йәм табып, үҙ хеҙмәтенең емештәренә ҡыуанып йәшәй бөгөн Яңы Таулар ауылы фермерҙары – ирле-ҡатынлы Люзиә менән Илгиз Ғабдрахмановтар. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23817-er-uldary.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a6fb0b2a20ddb961e8e6e3895964705947e45640cb924d80c3f664ffc9aa87f9.json | [
"Бар ғүмерен тиерлек иртә яҙҙан ҡара көҙгәсә, һәр көнөн таңдан эңергәсә яланда үткәргән киң профилле механизатор Фәрих Ғабдрахманов 1991 йылда улы Илгиз менән берлектә фермерлыҡ эшенә тотона. Был кәсеп менән маҡсатлы шөғөлләнә башлаусылар араһында улар районда ғына түгел, республикала ла тәүгеләрҙән була. Сылбырлы ... |
[] | 2016-09-20 13:29:23+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауҙа тауыш биреүселәр һанын асыҡланы. “Һайлау” автоматлаштырылған дәүләт системаһына барлыҡ комиссияларҙың протоколдарын индергәндә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23702-aylaua-nis-keshe-atnashan.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474374032_fec1ad97e569ca0f3e515892d57a1558.jpg | ru | null | Һайлауҙа нисә кеше ҡатнашҡан? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23702-aylaua-nis-keshe-atnashan.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/df38932ad27461d89f4b3153177aeeff6dabcc6ee7686420bd1aca522df45626.json | [
"Һайлауҙа нисә кеше ҡатнашҡан?",
"Башҡортостандың Үҙәк һайлау комиссияһы Дәүләт Думаһына һайлауҙа тауыш биреүселәр һанын асыҡланы. “Һайлау” автоматлаштырылған дәүләт системаһына барлыҡ комиссияларҙың протоколдарын индергәндә"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:38+00:00 | null | null | Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Төбәктә 190 меңдән ашыу кешегә, шул иҫәп | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23709-kieg-arshy-privivka-yaattymy.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23709-kieg-arshy-privivka-yaattymy.html | ru | null | Киҙеүгә ҡаршы прививка яһаттыңмы? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23709-kieg-arshy-privivka-yaattymy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/a0ef67eae8d19b386b94bfc1849a1e6394cee9cbc9e2ed25daaa6e264bd4cff5.json | [
"Киҙеүгә ҡаршы прививка яһаттыңмы?",
"Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Башҡортостанда киҙеүҙе иҫкәртеү буйынса халыҡты иммунизациялау дауам итә. Төбәктә 190 меңдән ашыу кешегә, шул иҫәп"
] |
[] | 2016-09-29 20:19:02+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Марсель Ҡотоев IV Халыҡ-ара “Бөйөк дала тауышы” радиофестивалендә Башҡортостан исеменән сығыш яһаны. Ул “Ана туралы жыр” ҡаҙаҡ халыҡ йырын башҡарып, “Яңы и | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23812-s-turaynda-yyr.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475153872_2-1-marsel-kutuev.png | ru | null | Әсә тураһында йыр | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23812-s-turaynda-yyr.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/38c8f482d368b2bf25cabe041702165bb9f7ba8496a201024f33e54b22907019.json | [
"Әсә тураһында йыр",
"Башҡорт дәүләт филармонияһы солисы Марсель Ҡотоев IV Халыҡ-ара “Бөйөк дала тауышы” радиофестивалендә Башҡортостан исеменән сығыш яһаны. Ул “Ана туралы жыр” ҡаҙаҡ халыҡ йырын башҡарып, “Яңы и"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:15+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Нуретдин 21 йәшендә холҡо боҙолған, юҡ-барға тиҙ ҡыҙып китеүсән, юлында кем тура килһә, шуның менән эләгешергә әҙер ауыр кешегә әйләнде. Быларҙың барыһына ла ике йыл да өс айға һуҙылған хәрб | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23693-uyshty-tkn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474290414_4-5.jpg | ru | null | Һуғышты үткән... | null | null | bashgazet.ru | ...Хеҙмәткә саҡырылған йәш һалдаттарҙы дүрт айға хәрби күнегеүҙәр курсы үтергә ебәрҙеләр. Казармаларға урынлашҡас, һәр ҡайһыһына мамыҡ кеүек йомшаҡ, яңы ғына күҙҙәре асылған бесәй балалары таратып бирҙеләр. Нуретдингә үҙҙәренең Аҡмуйынына оҡшаған бесәй балаһы эләкте. Сөм-ҡара бесәйҙең муйыны ап-аҡ! Бәләкәйенән хайуандарҙы яратҡан ауыл малайының яҡын дуҫы өйөн, ауылын һағыныуҙарын да онотторҙо. Көндөҙгө күнегеүҙәрҙән ҡайтыуын көтөп ала, сығып киткәндә аяҡтарына иркәләнеп оҙатып ҡала Аҡмуйын. “Үҙегеҙ менән йоҡлатығыҙ, ашатығыҙ, тәрбиәләгеҙ”, – тинеләр. Ай буйы үҙҙәре менән һыйынып йоҡлаған бесәй балалары һалдаттарға туғандары кеүек яҡынайҙы. Ә бер көндө... йыйып теҙеп баҫтырҙылар ҙа... бесәй балаларының муйынын бороп үлтерергә бойорҙолар!.. Риза булманы һалдаттар. Ни өсөн тере йән эйәләрен тотоп, тиктомалға ғүмерҙәрен өҙһөн улар?! Хәрби әмер булғас, үтәйһең инде. Офицерҙар көйләп торманы. Ана, Нуретдин менән йәнәшәләге карауатта йоҡлаған урыҫ егете Евгенийҙы бесәйен иреккә ебәрергә теләп казарманан сығып йүгергәс, артынан ҡыуып тоттолар ҙа өсәүләп асфальт өҫтөндә аунатып типкеләнеләр. Баш мейеһе һелкенеп, ҡабырғалары һынып госпиталдә ятып та йүнәлмәгәс, хеҙмәткә яраҡһыҙ тип табып, әсәһен саҡыртып алдылар ҙа ҡайтарып ебәрҙеләр... Барыһы ла шунан башланды......Ҡайтҡас, Нуретдинде айҙарға һуҙылған реабилитация курсына саҡырҙылар. Әллә ниндәй курс үткәрһәләр ҙә, күңел яралары уңалмай икән. Йоҡлаған еренән ҡысҡырып һикереп тороп, өйҙәгеләрҙең ҡотон алып, биҙҙереп бөттө. Йәшәүенең мәғәнәһен юғалтты егет. Әйтерһең, күңеленә бер шайтан заты ояланы. Аҙым һайын йөрәгенә төрлө ҡотҡо оялауын һиҙһә лә, бер ни ҡыла алмай. Армия хеҙмәтенән ситләшкән егеттәр Нуретдиндең ҡан дошмандарына әйләнде.Реабилитация курсын тамамлап, ҡайтыр юлында автобусҡа инергә торғанда осрашты ул Айнур менән. Нуретдиндең атаһы яғынан өләсәһе йәшәгән ауылдан ул. Малай саҡтарынан йәйге каникул көндәрендә ауылда бергә уйнап үҫтеләр. Йылға буйҙарында һыу ҡойондолар, балыҡ ҡармаҡланылар, мал көттөләр, кис уйынға сыҡтылар...Бер-береһен танып белгән егеттәр ҡул биреп күреште. Айнур юғары уҡыу йортон тамамларға өлгөргән. Хәрби комиссариат юлламаһы менән ҡала дауаханаһына медицина тикшеренеүе үтергә килгән икән.– Дә-ә-ә-ә, күрәһеләрең алда әле, брат! Һин дә беҙҙең кеүек иҙелеп ҡайт әле, унан һөйләшербеҙ! – Күҙенә ҡан һауған Нуретдин, Айнурға һынаулы ҡарап, лас иттереп ергә төкөрҙө.– Яраҡһыҙ тип таптылар... Өс айҙан билет бирәсәктәр...– Һатып алдың, тимәк! Сволочтар һеҙ! Күрә алмайым һинең кеүектәрҙе! Юғал күҙ алдымдан! – Йоҙроҡтарын төйнәп танышы өҫтөнә килгән Нуретдинде автобус ишеге асылыуын көткән пассажирҙар араһындағы ир-егеттәр тынысландырҙы...Инде баҫылды, тигәс тә Нуретдиндең: “Сиртһәң, ҡаны сәсрәп сығырға тора, яраҡһыҙ тип таптылар, имеш, табалар инде, эҙләһәң. Сволочтар!” – тип ярһыуы алғы урындарҙың береһендә ултырған егеттең йөрәген бысаҡ менән телгеләгәндәй итте. Ярай, операцияға тиклем ҡулланыр өсөн табип билдәләгән дарыуы янында. Тиҙ генә пакетынан алып, үҙе менән йөрөткән шешәләге һыуы менән йотоп ҡуйҙы Айнур. “Түҙ, йөрәк, түҙ!.. Нуретдинде лә аңларға була, ул бит һуғыш тиклем һуғыштың эсендә булған кеше...”Автобусҡа инеп урынлашҡан пассажирҙар араһында әлеге күңелһеҙ ваҡиғаға ҡарата фекерҙәр ишетелде. Кемдер оятһыҙ тип Нуретдинде әрләне, икенсеһе, киреһенсә, уның ғәйебе юҡ, тип мәғәнәһеҙ һуғышҡа ләғнәтен белдерҙе... Айнурға ҡарата һүҙ әйтеүсе булманы....Йыл ярымдан бала саҡ дуҫтар ҡабат осрашты. Үҙәк район дауаханаһында. ВТЭК көнөндә. Коридор тулы халыҡ. Шәфҡәт туташы сығып документтарҙы йыйып алды, ауырыуҙарҙы сират буйынса кабинетҡа саҡырып аласаҡтарын әйтте. Иркен коридорҙың көньяҡҡа ҡараған тәҙрәһе ҡаршында уйланып баҫып торған Айнурҙы таныны Нуретдин. Ҡараштары осрашҡас, Айнур килеп күрешергә ҡулын һуҙҙы. Нуретдин... һул ҡулын бирҙе. Уң ҡулының терһәктән түбән өлөшөн бер нисә ай элек, егет үҙе лә операция үткәргән көндәрҙә циркуль бысҡыһына эләгеп өҙҙөрөүен ишеткәйне Айнур...Шул ваҡыт кабинеттан шәфҡәт туташы сығып Айнурҙы саҡырҙы.– Был егеткә нимә булған? – Нуретдин йәнәшәһендә ултырған Айнурҙың ауылдашы Сәлим ҡарттан һорамай булдыра алманы.– Дүрт ай элек йөрәгенә ауыр операция үткәрҙе бит, үлемдән ҡалды... Армияға ла шул сире арҡаһында алманылар. Таҙалыҡ юҡ хәҙер йәштәрҙә, ю-у-уҡ......Ишек асылды. Унан башын эйеп Айнур сыҡты.– Нимә тинеләр? Бирҙеләрме? – Сират көтөүселәр һорауҙарын яуҙырҙы.– Бирҙеләр... – Егет баҫҡысҡа йүнәлде.Баҫҡыс тәңгәленә еткәндә, үҙен Нуретдин туҡтатты:– Ни, туған, теге ваҡыттағы һүҙҙәр өсөн кисер мине, зинһар... Белмәнем бит... Бына мин дә...Айнур йәшлек дуҫының иңбашына ҡулын һалып усы менән ҡыҫты ла:– Бирешмәйек, Нуретдин! Ныҡ бул! Һин бит һуғышты үткән кеше! – тине лә баҫҡыс буйлап алға атланы... | http://bashgazet.ru/obshestvo/23693-uyshty-tkn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/a8362e60b09e8745fdaab784ae9f4ccd8a2cee88e22069a4ad0214d9e268ccad.json | [
"...Хеҙмәткә саҡырылған йәш һалдаттарҙы дүрт айға хәрби күнегеүҙәр курсы үтергә ебәрҙеләр. Казармаларға урынлашҡас, һәр ҡайһыһына мамыҡ кеүек йомшаҡ, яңы ғына күҙҙәре асылған бесәй балалары таратып бирҙеләр. Нуретдингә үҙҙәренең Аҡмуйынына оҡшаған бесәй балаһы эләкте. Сөм-ҡара бесәйҙең муйыны ап-аҡ! Бәләкәйенә... |
[] | 2016-09-21 01:29:40+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ҡартлыҡтың нимә икәнен кеше үҙе шул мәлгә барып еткәс кенә аңлайҙыр, моғайын. Әгәр ҙә таянырҙай тормош юлдашың, ниндәй хәлдә булһам да ташламаҫтар, тип әйтерҙәй балаларың булһа, уның ҡурҡыны | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fsosialnie-zadaci%2F23722-lsyr-sn-balalar-basay.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378929_sfs.jpg | ru | null | Өләсәйҙәр өсөн... балалар баҡсаһы | null | null | bashgazet.ru | – Илһам Факил улы, яңы йүнәлештә эш башлаусыға еңелдән түгелдер. Тәүге ҡоймаҡ төйөрлө була, тиҙәр ҙә.– Беренсенән, был өлкә миңә яҡыныраҡ: халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплексы үҙәгенә тиҫтә йылдан ашыу етәкселек итеүем байтаҡ тәжрибә бирҙе. Икенсенән, киләсәктә был йүнәлештәге эшҡыуарлыҡ халыҡ араһында киң танылыу аласаҡ. Нисек кенә ауыр булмаһын, ҡартлыҡ – һәр беребеҙгә килеп етә торған миҙгел. Кемдер быға әҙер, бәғзеләре юғалып ҡалыусан, хатта балалары ла ата-әсәһен ҡарауҙан баш тарта. Дөрөҫөрәге, уларҙың ваҡыты ҡалмай, күбеһе эшләй. Шуға күрә үҙәк тап шундайҙар өсөн бик уңайлы: теләгәндә бер нисә айға, хатта ун көнгә тиклем ата-әсәһен беҙҙә ҡалдырып, үҙҙәре ҡайҙалыр ял итергә йәки башҡа ергә барып килә ала.Ысынлап та, яңы йүнәлештә эш башлауы еңелдән булманы. “Нимәгә ул һеҙгә?” – тип әйтеүселәр ҙә, бындай эштең кәрәклеген инҡар итергә тырышыусылар ҙа осраны. Үҙ эшемде социаль өлкәлә асыуға Рәсәй сәйәсәт мәктәбенең Башҡортостан филиалында курс үтеүем ҙур этәргес бирҙе. Бында мин “Өлкән йәштәге һәм инвалид граждандарға пансионат” проектын яҡлап сығыш яһаным.– Пансионат тигәндәй, сит илдәге ҡарттар йорто күҙ алдына баҫа. Һеҙҙең хеҙмәт ошоға тиклем беҙ күнеккән ҡарттар йортон алмаштыра кеүек...– Ябай тел менән әйткәндә, тап шулай. Билдәле булыуынса, илдә барған ҡулайлаштырыу “еле” халыҡты социаль хеҙмәтләндереү өлкәһен дә урап үтмәне. Ошоға тиклем эшләп килгән учреждениеның күп кенә бүлектәре ябылды йәки икенсе урынға күсерелде. Шунлыҡтан яңы эш башлағанда коллективты туплау ауырға тура килмәне: уларҙың барыһы ла дәүләт учреждениеһында эшләп, “Азатлыҡ”ҡа күсте.– Үҙәктең төп маҡсатына килгәндә...– Ярҙамға мохтаждарға күңел йылыһын өләшеү. Беҙҙең хеҙмәттәрҙең барыһы ла 2015 йылдың ғинуар айында ғәмәлгә ингән “Рәсәй Федерацияһында граждандарҙы социаль хеҙмәтләндереү тураһында”ғы Федераль законға ярашлы атҡарыла. Социаль хеҙмәткәрҙәр, оло йәштәгеләрҙең фатирҙарына йөрөп, уларҙың йортон йыйыштырып ҡына ҡалмай, коммуналь хеҙмәттәр өсөн дә түләй, кәрәк икән, аҙыҡ-түлек, дарыуҙар һатып ала.Шуныһы иғтибарға лайыҡ: беҙҙә өләсәйҙәр һәм олатайҙар өсөн балалар баҡсаһы уңышлы эшләй. Иртәнсәк ололарҙы алып килеп, кискә алып ҡайтырға мөмкин. Күптәр ҡарттар йорто тигән төшөнсәне әле булһа “унда тик ҡарауҙан мәхрүм ҡалған кешеләр генә йәшәй” тип уйлап яңылыша. Заман яңы талаптар ҡуйған кеүек, был йүнәлештә лә байтаҡ үҙгәреш күҙәтелә. Иң мөһиме — өлкән йәштәгеләр ҡараулы, тамаҡтары туҡ, өҫтө бөтөн, үҙҙәрен яңғыҙ итеп тоймай, бар яҡлап иғтибар һәм ихтирам күрә, аралаша, ял итә.– Пансионатта урынлашыусылар өсөн дөйөм ҡағиҙәләр ҡаралғанмы?– Әлбиттә, тәртип һәр ерҙә булырға тейеш. Беҙ үҙәккә килеүселәргә изгелек, йылылыҡ һәм ҡот өләшеү өсөн бар уңайлыҡтар тыуҙырырға тырышабыҙ. Көнөнә биш тапҡыр ашатыу ҡаралған. Көн һайын уларҙы табип ҡарай, физик күнекмәләр үткәрелә. Теләүселәр өсөн хеҙмәт терапияһы ҡаралған, китаптар, гәзит-журналдар бар. Шулай уҡ төрлө концерттарға, театрҙарға, музейҙарға алып йөрөйбөҙ. Ҡағиҙәләргә килгәндә, улар юҡ та кеүек. Һәр кем яҡшылыҡҡа яҡшылыҡ менән яуап бирһә, шул етә. Араларында “беҙ аҡса түләйбеҙ” тигән һылтау менән үҙҙәре башҡара ала торған хәжәттәрен үтәмәүселәр ҙә юҡ түгел. Төрлө кеше осрай, һәр кемдең үҙ холҡо, үҙ ҡарашы. Әммә беҙҙең хеҙмәткәрҙәр үҙ эштәренә ифрат яуаплы ҡарай, сабыр һәм түҙемле. Уларға шәхсән оло рәхмәтемде белдерәм.– Әйткәндәй, үҙәккә килергә теләүселәрҙе тик Урал аръяғы райондарынан ғына алаһығыҙмы?– Тәү сиратта уларға өҫтөнлөк бирелә, әммә республиканың бүтән төбәгенән дә теләүселәр булһа, рәхим итһендәр!– Илһам Факил улы, башлаған эшегеҙ оло хуплауға лайыҡ. Һуңғы ваҡытта Рәсәй, республика етәкселеге тарафынан төрлө эшҡыуарлыҡ йүнәлештәре буйынса гранттар ҡаралған, һеҙ ошо тәңгәлдә эш алып бараһығыҙмы?– Социаль эшҡыуарлыҡтың да грантҡа дәғүә итерлек бихисап юлдары бар. Әле беҙ был тәңгәлдә эш башлағанбыҙ һәм еңеп сығырыбыҙға ла ышаныс бар.– Уй-ниәттәргә килгәндә...– Улар күп. Ололар араһында түшәктә ятыусылар ҙа, физик яҡтан мөмкинлектәре сикләнгәндәр ҙә осрай, шуға күрә үҙәктең беренсе ҡатта урынлашыуы отошло булыр ине. Әле беҙ икенсе ҡатты ҡуртымға алғанбыҙ. Киләсәктә урындарҙы арттырыу өсөн эш алып барабыҙ. Бөгөн 25 урын бик аҙ, теләүселәр көндән-көн арта.– Әйткәндәй, киләсәктә, ололар менән инвалидтарҙан тыш, балаларҙы ла урынлаштырыу теләге бармы?– Уныһын ваҡыт күрһәтер. | http://bashgazet.ru/sosialnie-zadaci/23722-lsyr-sn-balalar-basay.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/34076c85f1f2092f74000c91febe144698e5570a17587ad13fe8c8ad7a62c764.json | [
"– Илһам Факил улы, яңы йүнәлештә эш башлаусыға еңелдән түгелдер. Тәүге ҡоймаҡ төйөрлө була, тиҙәр ҙә.– Беренсенән, был өлкә миңә яҡыныраҡ: халыҡты социаль хеҙмәтләндереү комплексы үҙәгенә тиҫтә йылдан ашыу етәкселек итеүем байтаҡ тәжрибә бирҙе. Икенсенән, киләсәктә был йүнәлештәге эшҡыуарлыҡ халыҡ араһында киң тан... |
[] | 2016-09-19 21:28:53+00:00 | null | null | Дәүләт статистикаһы мәғлүмәттәре ватандаштарыбыҙҙың тырышлығы арта башлауын күрһәтә. Белгестәр иҫәпләп сығарыуынса, ағымдағы йылдың тәүге яртыһында илебеҙҙәге һәр хеҙмәткәр былтырғы ошо осор | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23686-asay-tln-ks-tabylyr.html.json | http://bashgazet.ru/ikonomika/23686-asay-tln-ks-tabylyr.html | ru | null | Аҡсаһы түләнһә, көсө табылыр | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23686-asay-tln-ks-tabylyr.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/1ce8de01563b75296416cbeb836dcbe58be1e2496358694342f1109f5a307a22.json | [
"Аҡсаһы түләнһә, көсө табылыр",
"Дәүләт статистикаһы мәғлүмәттәре ватандаштарыбыҙҙың тырышлығы арта башлауын күрһәтә. Белгестәр иҫәпләп сығарыуынса, ағымдағы йылдың тәүге яртыһында илебеҙҙәге һәр хеҙмәткәр былтырғы ошо осор"
] |
[] | 2016-09-30 00:20:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН: – Бисмилләһир-рахмәнир-рахим! Иншаллаһ, иртәгә – Өлкән йәштәгеләр көнө. Ошо уңайҙан ололарҙы ихлас к | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fiman%2F23822-lkndre-rhmte-me-brkt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155039_nurmuhamat-hazrat.jpg | ru | null | Өлкәндәрҙең рәхмәте - мең бәрәкәт | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/iman/23822-lkndre-rhmte-me-brkt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/63bc6e52480c7e6b7ec320d2aa16c5cd806ef159055974fcc9605135d7cea1b8.json | [
"Өлкәндәрҙең рәхмәте - мең бәрәкәт",
"Башҡортостан мосолмандарының Диниә назараты рәйесе мөфтөй Нурмөхәмәт хәҙрәт НИҒМӘТУЛЛИН: – Бисмилләһир-рахмәнир-рахим! Иншаллаһ, иртәгә – Өлкән йәштәгеләр көнө. Ошо уңайҙан ололарҙы ихлас к"
] |
[] | 2016-09-27 23:56:49+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ошо көндәрҙә Өфөлә күренекле яҙыусы һәм йәмәғәт эшмәкәре С.Т. Аксаковтың тыуыуына 225 йыл тулыу айҡанлы V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезы үтәсәк. Ошо көндәрҙә Өфөлә күренекле яҙыу | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23798-sazhindara-blep-er-sharyn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980286_1-4.jpg | ru | null | Сажиндарға бүлеп Ер шарын... | null | null | bashgazet.ru | Сара уңайынан кисә баш ҡаланың Крупская урамында кадастр инженерҙарына – геодезистарға һәйкәл асылды. Проекттың төп инициаторы – Башҡортостан Республикаһының Росреестр идаралығы. Идеяны тормошҡа ашырыу иһә – ысын мәғәнәһендә тотош халыҡ акцияһы: был изге эшкә ике меңдән артыҡ кеше аҡсалата өлөш индергән. Улар, башлыса, ошо тармаҡ белгестәре. Һәйкәлде асыу хоҡуғы лайыҡлы рәүештә алдынғы ветеран-геодезистар Елена менән Леонид Хелпустарға бирелде.Росреестр ойошмаһы етәксеһе Игорь Шеляков, байрам айҡанлы ҡотлау һүҙҙәре еткергәндән һуң, ойоштороу эштәрендә ихлас ярҙам күрһәтеүселәрҙе Рәхмәт хаттары менән бүләкләне.Кем һуң ул геодезист? Был бик боронғо һөнәр. Ул Ер шарын ҡасан өйрәнә башлағандар, шунда барлыҡҡа килгән. Йәғни беҙҙең эраға тиклемге дәүерҙә йәшәгән Герон Александрийский, Аристотель, һуңыраҡ Леонардо да Винчи кеүек шәхестәрҙең исемдәре лә ошо тармаҡ менән бәйләнгән. Ә бөгөн, ошо бөйөк ғалимдарҙың рухтарына мәҙхиә итеп, шул уҡ ваҡытта баш ҡалабыҙҙың мәҙәни картаһына яңы бит өҫтәп, ябай һәм егәрле Башҡортостан геодезистарына һәйкәл ҡуйҙылар. Һәйкәлдең авторы – билдәле скульптор Хәлит Ғәлиуллин. Әйткәндәй, был Өфөлә ер белгестәренә ҡуйылған тәүге һәйкәл түгел. Беренсеһе, ер үлсәүселәргә, 2011 йылда асылған ине. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23798-sazhindara-blep-er-sharyn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/53aa60aa2c8674def724a2f74c9cd6c1f5745222e36cf903ac93f011c1eba400.json | [
"Сара уңайынан кисә баш ҡаланың Крупская урамында кадастр инженерҙарына – геодезистарға һәйкәл асылды. Проекттың төп инициаторы – Башҡортостан Республикаһының Росреестр идаралығы. Идеяны тормошҡа ашырыу иһә – ысын мәғәнәһендә тотош халыҡ акцияһы: был изге эшкә ике меңдән артыҡ кеше аҡсалата өлөш индергән. Улар, ба... |
[] | 2016-09-19 19:28:51+00:00 | null | null | Өлкәнәйә барған һайын әҙәм балаһы тәрән уйлана, хәтергә йышыраҡ бирелә, артына ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡарай. Һеҙгә күңелдә урғылған әйберҙәр менән мөрәжәғәт итергә булдым. Өлкәнәйә барған һайын | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23671-igek-r-aash-isemdr.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23671-igek-r-aash-isemdr.html | ru | null | Игеҙәк һүҙҙәр, аҙаш исемдәр | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23671-igek-r-aash-isemdr.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/53a1b5067f3dba92abe07be749fb18bfcacb805c83635074bbdb76033b6a2ea2.json | [
"Игеҙәк һүҙҙәр, аҙаш исемдәр",
"Өлкәнәйә барған һайын әҙәм балаһы тәрән уйлана, хәтергә йышыраҡ бирелә, артына ҡабат-ҡабат әйләнеп ҡарай. Һеҙгә күңелдә урғылған әйберҙәр менән мөрәжәғәт итергә булдым. Өлкәнәйә барған һайын"
] |
[] | 2016-09-29 10:13:50+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ү.Ғ.Ғосманов 1935 йылдың 13 авгусында Дүртөйлө районының Таймырҙа ауылында донъяға килгән. Башҡортостан ауыл хужалығы институтын тамамлағас, 1959 - 1962 йылдарҙа тыуған районының Ленин исем | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23807-25-sentyabr-82-se-yshend-krenekle-alim-rsy-auyl-huzhalyy-fndre-akademiyayny-aza-korrespondenty-bashortostan-fndr-akademiyay-akademigy-itisad-fndre-doktory-professor-zbk-osman-uly-osmanov-arabyan-kitte.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475137056_uzbek-gusmanovich-gusmanov.jpg | ru | null | 25 сентябрҙә 82-се йәшендә күренекле ғалим, Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор Үзбәк Ғосман улы | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23807-25-sentyabr-82-se-yshend-krenekle-alim-rsy-auyl-huzhalyy-fndre-akademiyayny-aza-korrespondenty-bashortostan-fndr-akademiyay-akademigy-itisad-fndre-doktory-professor-zbk-osman-uly-osmanov-arabyan-kitte.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/944223d04f5b2247827f56622fa9a892c26b8ff50b020bcdbdb00e8f7e959a7f.json | [
"25 сентябрҙә 82-се йәшендә күренекле ғалим, Рәсәй ауыл хужалығы фәндәре академияһының ағза-корреспонденты, Башҡортостан Фәндәр академияһы академигы, иҡтисад фәндәре докторы, профессор Үзбәк Ғосман улы",
"Ү.Ғ.Ғосманов 1935 йылдың 13 авгусында Дүртөйлө районының Таймырҙа ауылында донъяға килгән. Башҡортостан ауыл ... |
[] | 2016-09-26 21:24:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – Өфөләге “Хәләл” кафеһына инеп, шуға шаһит булдым: унда баҫып ашау мөмкинлеге юҡ икән. Тиҙ генә ҡапҡылап сығырмын тиһәм... Ислам быны ҡушмаймы, Нурмөхәмәт хәҙрәт? А. РАФИҠОВ. Ҡыйғы районы. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fiman%2F23756-apylap-syyrmyn-tim.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474611927_nurmuhamat-hazrat.jpg | ru | null | Ҡапҡылап сығырмын тиһәм... | null | null | bashgazet.ru | А. РАФИҠОВ.
Ҡыйғы районы.– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!Урындыҡҡа йәйелгән ашъяулыҡ тирәләй өлкән йәштәгеләр, унан балалар теҙелешеп ултырған. Әсәй алып килгән ризыҡҡа, ғаилә башлығынан уҙып, берәү ҙә беренсе булып һонолмай...Был күренеш күңелдәрҙә элекке замандың һағышлы иҫтәлеге генә булып ҡалды. Илаһи мәл ине ул, ғаиләнең күркәм байрамы кеүек. Баҡтиһәң, аяҡтарҙы бөкләп ултырыуҙың да үҙ хикмәте булған икән. Заман белгестәре иҫбатлауынса, был осраҡта ашҡаҙан бер аҙ ҡыҫыла, һәм унда туйған ваҡытта ла урын ҡала. Намаҙ уҡығандағы кеүек ултырғанлыҡтан, йөрәк тә ял итә. Аяғөҫтө тороп йә өҫтәл янында ултырып ашағанда иһә ҡан әйләнешенә ҙур көс талап ителә. Өҫтәүенә ризыҡ валсыҡтарының иҙәнгә төшөүе ихтимал. Ә урындыҡта ултырып туҡланғанда барыһы ла ашъяулыҡта ҡала.Ризыҡ – Раббыбыҙ биргән оло ниғмәт. “Ашағыҙ, эсегеҙ, исраф ҡылмағыҙ!” – тип бойоролған “Ҡөрьән Кәрим”дә. Исламда аҙыҡ төрҙәренә, туҡланыу ҡағиҙәләренә ҙур урын бирелгән. Бының дөрөҫлөгөнә йылдан-йыл нығыраҡ инана барабыҙ. Эйе, тормошта күп нәмә – сәләмәтлек, әҙәп-әхлаҡ, холоҡ-фиғел, асылыңа тоғролоҡ һәм башҡалар – әҙәм балаһының ашаған ризығына, уның нисек туҡланыуына бәйле. Борон, әйткәнемсә, ашъяулыҡ тирәләй бөтөн ғаилә, туған-тыумаса менән бергә ултырып ризыҡланғандар. Табын янында һәр кемдең үҙ урыны: өлкәндәр – түрҙә, йәштәр – ситтәрәк. Һүҙҙе лә атай-олатайҙар һөйләгән, уй-ниәттәрҙе белешкән, кәңәш биргән. Ризыҡҡа килгәндә, өлөшөңдө ҡалдырыу, исраф итеү гонаһ һаналған. Башҡорттоң аҙыҡ төрҙәре – ит, ҡоротло һурпа, ҡымыҙ, бал һ.б – тәнгә лә, зиһенгә лә тик файҙа килтергән, халҡыбыҙ үҙенә сит, өйрәнмәгән аш-һыуҙан ары торған. Малды һуйыу ҙа, белеүегеҙсә, тейешле ҡанундарға ярашлы атҡарылған. Ошо һәм башҡа ҡағиҙәләр ғаиләнең, милләттең, диндең бөтөнлөгөн, сәләмәтлеген һаҡлауҙың нигеҙе булып торған.Хәҙер иһә, ҡыҙғанысҡа ҡаршы, туҡланыу әҙәбе ныҡ үҙгәрҙе. Заман тиҙлегенә ярашлы, күптәр, айырыуса ҡала йәштәре, аяғөҫтө килеш тиҙ генә ашауҙы ғәҙәт итеп алды. “Ҡапҡылап сыҡ” тип аталған кафелар күҙгә салынып ҡала. Йәнә шуныһы йөрәкте семтеп ала: бер тапҡыр ғына ҡулланыу өсөн тәғәйенләнгән пластик һауыт-һаба күбәйҙе. Ашайҙар ҙа уны ташлап китәләр. Тимәк, тамаҡ туйҙы, һауыттың кәрәге бөттө. Йәмғиәттә лә шулай, үткәнгә лә, киләсәккә лә ҡарамайынса, әлегене генә ҡайғыртып йәшәү өҫтөнлөк итә башламаҫмы?Тарихҡа әйләнеп ҡарағанда, халҡыбыҙ ниндәй ҡурҡыныс аслыҡ осорҙарын үткән, бер киҫәк икмәккә зар-интизар булып йәшәгән. Эйе, әҙәм балаһы ашамлыҡтың ҡәҙерен унан төрлө сәбәп буйынса мәхрүм ҡалған ваҡытта нығыраҡ аңлай. Боронғо өләсәйҙәрҙең ашъяулыҡҡа төшкән бәләкәй генә икмәк валсығын да ҡәҙерләп йотоп ҡуйыуы һаман күҙ алдында. Бөгөнгө “туйып һикереү”ҙе күрһә, ни эшләр ине икән улар?“Ризыҡтың бәрәкәте – табаҡтағы ҡулдарҙың күплегендә”, – тигән пәйғәмбәребеҙ Мөхәммәт ғәләйһис-сәләм үҙенең мөбәрәк хәҙисендә.Заман тиҙлегенә һылтанып, һаулығыбыҙға, рухыбыҙға зарар килтермәйек, тыуыр нәҫелдәребеҙҙең дә сәләмәтлеген ҡайғыртайыҡ, хөрмәтле ҡәрҙәштәр. Биргән ниғмәттәре өсөн Аллаһ Тәғәләгә шөкөр итеп, күмәкләп ризыҡланһаҡ, бер-беребеҙгә ихтирамыбыҙ артыр, ашамлыҡҡа ла бәрәкәт килер, иншаллаһ. Әс-сәләмү-ғәләйкүм үә рәхмәтул-лаһи үә бәрәкәтүһ! Амин. | http://bashgazet.ru/iman/23756-apylap-syyrmyn-tim.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/bdf71d8a1087a0afcad973f512a116164594d7cd3892862123612e073b83a0ad.json | [
"А. РАФИҠОВ.\nҠыйғы районы.– Бисмилләһир-рахмәнир-рахим!Урындыҡҡа йәйелгән ашъяулыҡ тирәләй өлкән йәштәгеләр, унан балалар теҙелешеп ултырған. Әсәй алып килгән ризыҡҡа, ғаилә башлығынан уҙып, берәү ҙә беренсе булып һонолмай...Был күренеш күңелдәрҙә элекке замандың һағышлы иҫтәлеге генә булып ҡалды. Илаһи мәл ин... |
[] | 2016-09-21 09:29:51+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Благовещен бер мандатлы округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеү яулаған Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы аппараты етәксеһе, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ағзаһы Илдар Бикбаев | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23727-ildar-bikbaev-mine-aylau-kampaniyam-respublikala-i-tbn-syymlyy-buldy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443379_24161d659a55e813318df53b824c2aae.jpg | ru | null | Илдар Бикбаев: “Минең һайлау кампаниям республикала иң түбән сығымлыһы булды” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23727-ildar-bikbaev-mine-aylau-kampaniyam-respublikala-i-tbn-syymlyy-buldy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/c6fc87ebeb3b8a824b64a94517dc4bd335caebae32299635549387a6255c9370.json | [
"Илдар Бикбаев: “Минең һайлау кампаниям республикала иң түбән сығымлыһы булды”",
"Благовещен бер мандатлы округы буйынса Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеү яулаған Башҡортостандың Йәмәғәт палатаһы аппараты етәксеһе, Дөйөм Рәсәй халыҡ фронтының төбәк штабы ағзаһы Илдар Бикбаев"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:01+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23680-y-yyllya-y-obekt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289136_87844_w800.jpg | ru | null | Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23680-y-yyllya-y-obekt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d54e1179770c998ba852610d454c0baf3808f41affa981d9cc2f79e73f5f2145.json | [
"Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект",
"Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд"
] |
[] | 2016-09-20 01:29:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23681-y-yyllya-y-obekt.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289136_87844_w800.jpg | ru | null | Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23681-y-yyllya-y-obekt.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4896fa2d770084ed71f79969dca2b86745c1155886045ee7132a4d9d7f1825d2.json | [
"Йөҙ йыллыҡҡа - йөҙ объект",
"Башҡортостан Башлығы Рөстәм Хәмитов Хөкүмәт йортонда республиканың йөҙ йыллыҡ юбилейын ойоштороу комитетының тәүге ултырышын үткәрҙе. Сарала юбилейға әҙерлек һәм ойоштороу мәсьәләләре ҡаралд"
] |
[] | 2016-09-20 23:29:41+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Күп кенә йәштәр, ауылда мәктәпте тамамлағас, оҙон аҡса артынан йә Себер тарафтарына, йә булмаһа ҡалаға ынтыла. Ниғәмәт ауылынан Азат Абайҙуллин да, ил алдында изге бурысын үтәп ҡайтҡас, тиҫт | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23723-altyn-kmsh-yauan-ern-tyuyp-kn-il-yashy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378991_10.jpg | ru | null | Алтын-көмөш яуған ерҙән тыуып үҫкән ил яҡшы | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23723-altyn-kmsh-yauan-ern-tyuyp-kn-il-yashy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/5a924add80c266815770b201b56ac444c73d8cfb323e06941c3a0fe4f9009902.json | [
"Алтын-көмөш яуған ерҙән тыуып үҫкән ил яҡшы",
"Күп кенә йәштәр, ауылда мәктәпте тамамлағас, оҙон аҡса артынан йә Себер тарафтарына, йә булмаһа ҡалаға ынтыла. Ниғәмәт ауылынан Азат Абайҙуллин да, ил алдында изге бурысын үтәп ҡайтҡас, тиҫт"
] |
[] | 2016-09-16 13:32:49+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һағынып ҡайтыр ерең, көтөп торған кешеләрең булыуы, шул ерҙәрҙән уҙыуы һәм яҡындарың менән күрешеү – үҙе бер бәхет. Ә тыуған тупһаңда һауа ла, һыу ҙа, ағастар, тауҙар, урмандар, йылға-шишмәл | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23651-aytam-le-tyuan-yaa.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473945320_16-1.jpg | ru | null | Ҡайтам әле тыуған яҡҡа... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23651-aytam-le-tyuan-yaa.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/91a692537851a38c4efcdebb111871772432293ac72e3fa252e1e5882a12340d.json | [
"Ҡайтам әле тыуған яҡҡа...",
"Һағынып ҡайтыр ерең, көтөп торған кешеләрең булыуы, шул ерҙәрҙән уҙыуы һәм яҡындарың менән күрешеү – үҙе бер бәхет. Ә тыуған тупһаңда һауа ла, һыу ҙа, ағастар, тауҙар, урмандар, йылға-шишмәл"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Көҙгө һауа торошо, тәбиғәттең моңһоулығы күптәргә насар тәьҫир итеүсән. Ошондай ваҡытта организм төрлө витаминдарға айырыуса мохтаж, ти белгестәр. Был йәһәттән Ҡөрьәндә иҫкә алынған барлыҡ й | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fiman%2F23820-kg-mooulya-uryn-yu.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475154894_0_3ee94_cc52c1e3_xl.jpg | ru | null | Көҙгө моңһоулыҡҡа урын юҡ | null | null | bashgazet.ru | Банан. Ожмахтың матурлығы һүрәтләнгән аяттарҙа шундай һүҙҙәр әйтелгән: “Банан пальмалары ботаҡтары рәткә теҙелгән һутлы емештәрҙән бөгөлә...” (“Әл-Вәкиә” сүрәһенән). Был туҡлыҡлы емештең 75 процентын һыу, ҡалған өлөшөн аҡһым, май, калий, углеводтар тәшкил итә. Банан – күп ауырыуҙан дауа, айырыуса тән температураһы күтәрелгәндә, ашҡаҙан эшмәкәрлеге боҙолғанда ярҙам итә. Шулай уҡ ҡан баҫымын төшөрөү, аллергиянан арыныу өсөн ҡулланыла. Емештә В6 витамины күп.Йөҙөм. “...Һеҙҙең өсөн финик пальмалары һәм виноград үҫтерҙек, уларҙың һутлы емешен ҡыуанып ашарһығыҙ” (“Әл-Мөьминун” сүрәһенән). Йөҙөм витаминға, минераль матдәләргә бай. Уның 20 – 25 проценты глюкозанан тора, шунлыҡтан виноград ауыр физик һәм аҡыл көсөргәнеше кисергән кешеләр өсөн айырыуса файҙалы. Йөҙөмдә шулай уҡ тимер күп. Тикшереүҙәр күрһәтеүенсә, составындағы ҡайһы бер химик бәйләнештәр яман шеш барлыҡҡа килеү хәүефен кәметә.Инжир. “Инжир һәм зәйтүн ағасы менән ант итәм” (“Әт-Тин” сүрәһенән). Был емеш физик һәм аҡыл эшенә күп көс һалған кешегә тиҙ арала яңы ҡеүәт өҫтәй. Шул уҡ ваҡытта инжир мускулдарға, нервы системаһына ыңғай йоғонто яһай. Ул минералдарға ифрат бай. Емеште даими ҡулланған кеше бер ваҡытта ла йөрәк-ҡан тамырҙары ауырыуына зарланмаҫ.Финик. “Ерҙә бер-береһенә тоташып ятҡан, бер үк һыу менән һуғарылған виноград яландары, баҫыуҙар, пальма урмандары бар. Улар араһынан бер емешкә айырым үҙенсәлек, тәм бирҙек” (“Әр-Раад” сүрәһенән). Был сүрәлә финик хаҡында әйтелгән. Уның яртыһын глюкоза тәшкил итә. Аллаһ емеше мейе эшмәкәрлеге өсөн айырыуса файҙалы, сөнки ул аҡһымға, А, В1, В2 витаминдарына бай. Ошо өҫтөнлөгө арҡаһында финик иммунитетты, һөйәкте, тештәрҙе, күҙ мускулдарын нығыта, организмдың күҙәнәктәрен яңырта. | http://bashgazet.ru/iman/23820-kg-mooulya-uryn-yu.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/152df1081d043bded60db0d28b5ea914f1350cd463e82fb30249d6a9e61c2e2b.json | [
"Банан. Ожмахтың матурлығы һүрәтләнгән аяттарҙа шундай һүҙҙәр әйтелгән: “Банан пальмалары ботаҡтары рәткә теҙелгән һутлы емештәрҙән бөгөлә...” (“Әл-Вәкиә” сүрәһенән). Был туҡлыҡлы емештең 75 процентын һыу, ҡалған өлөшөн аҡһым, май, калий, углеводтар тәшкил итә. Банан – күп ауырыуҙан дауа, айырыуса тән температур... |
[] | 2016-09-16 13:31:32+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Мәҡәләләремдә геройҙарымдың биографияһын һис ашатлап үтә алмайым, сөнки ул – геройҙың кеше булып формалашыуы, тормошо, булмышы, йәшәү рәүеше. Әле һеҙҙең менән таныштырасаҡ шәхес – ҡатмарлы т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23632-yamysh-ynauary-yndyrmany.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473942001_12-1-naziya-igezyanova.jpg | ru | null | Яҙмыш һынауҙары һындырманы | null | null | bashgazet.ru | Ҡыйғы районының Абзай ауылы ҡыҙы Нажиә яҡты хыялдарға ни тиклем генә бай булмаһын, мәктәптә уҡыған сағында киләсәккә юл һайлағанда, яҙыусы һөнәре бер ҙә генә башына килмәгәндер, моғайын.Әсәһе Ҡәтифәгә, тирә-яҡта уңғанлығы, ярҙамсыллығы менән хөрмәт ҡаҙанһа ла, өс баланы яңғыҙ үҫтереү бик еңел түгел шул. Уҡыу йылы башында мәктәп кәрәк-ярағы алыр өсөн генә лә күпме өҙгөләнә. Ярай әле, ҡыҙҙары тәүфиҡлы, хеҙмәт һөйөүсән булып үҫеп килә. Өлкәне, Нажиәһе, айырыуса кешелекле, ҡулынан килмәгән эше юҡ: мал-тыуар, ҡош-ҡорт ҡарау, йәшелсә, картуф үҫтереү, утын ярыу, туғандарына йорт мәшәҡәттәрен башҡарырға өйрәтеү тулыһынса уның иңендә. Ҡәтифә апай үҙе колхоз эшенән бушай алмай. Өлкән ҡыҙын нисек тә юғары уҡыу йортона индереү яғында ул, сөнки “алғы тәгәрмәс” ҡайҙан тәгәрәй, арттағылары ла ошо юлдан китә тигәндәй, апаһына туғандары ла эйәрер ине.Тик Нажиәнең уйы икенсерәк икән: “Әсәй, мин барыбер юғары белем аласаҡмын, ә әлегә тиҙерәк һөнәрле булып, бер аҙ эшләп алырға кәрәк. Әле үк вузға инһәм, һиңә бик ауырға тура киләсәк”. Ана бит, ниндәй аҡыллы фекер йөрөтә уның өлкәне. Өфөгә һөнәрселек-техник училищеһына китәм, тигәс, фатихаһын биреп, оҙатып ҡала Ҡәтифә апай ҡыҙын. Ҡайтып йөрөүҙәре йыраҡ та бит, ни хәл итәһең, шулай берәм-берәм тыуған ояларын ҡалдырыр инде ҡошсоҡтары.Ә Нажиә өсөн ҡыҙыҡлы ла, яңы ла тормош башлана. Киләсәктә бөтәһе лә һәйбәт булырына ниндәй үҫмер ышанмаһын инде?! Аҡҡан һыуға ҡарап ихлас теләк теләй ҡыҙыҡай: “Юлдарым уң булһын, матур хыялдарым тормошҡа ашһын, училищела уҡып сығып, аҙаҡ вуз тамамлап, Өфөнөң бейек йорттарында уңайлы фатирҙа татыу, бәхетле ғаилә ҡороп, әсәйемә, туғандарыма ярҙам итеп йәшәргә яҙһын...”Әлегә ҡыҙыҡай осоп-ҡунып училищела белем ала. Хеҙмәттең ни икәнен белеп үҫкән зирәк уҡыусы, бер йыллыҡ курсты ярты йылда үҙләштереп, үҙаллы эшләй башлай. Эш хаҡын самалап тотоноп, өҫ-башын ҡарарға ла, ауылға бүләк-күстәнәс алып ҡайтыр өсөн дә еткерә.Башҡа хеҙмәт коллективтары менән бергә Нажиәнең иптәштәре лә Бөйөк Октябрь байрамында демонстрацияға сығырға тейеш. Тик ул Зина исемле бүлмәләш ҡыҙы менән бер аҙ һуңға ҡала. Тиҙерәк үҙҙәренекеләрҙе эҙләп табырға ниәтләнеп, ҡойма аша һикерәләр. Һәм... Нажиә оҙон буйлы бер егеттең ҡосағына ғына килеп төшә. Демонстрацияға тәртип һаҡларға сығарылған студент егет, әлбиттә, “күктән килеп төшкән” сибәр ҡыҙҙы башҡаса ҡулдан ысҡындырмай. Дүрт айҙан, 1967 йылдың мартында, сәстәрен сәскә бәйләп тә ҡуялар. Көткән мөхәббәтен ошо тип уйлағандырмы, ҡыҙ, йәғни бөгөнгө Нажиә Заһир ҡыҙы, был осрашыуҙы яҙмыш тип атай.Студент ятағындағы һис ниндәй уңайлыҡтары булмаған бәләкәй генә бүлмәлә ике ғаилә йәшәп, үҙҙәре ике бәләкәй бала тәрбиәләү ауырлығын, моғайын, үҫкән саҡта уҡ түҙеп, эшләп, ниндәй хәлдә лә киләсәккә оптимизм менән ҡарап өйрәнгән кешеләр генә лайыҡлы кисерә алалыр. Атай кеше вуз тамамлағас, ҡайҙалыр эшкә урынлашып, фатир алып йәшәй башлағас, бөтәһе лә һәйбәт булыр, Алла бирһә, тип өмөт итә улар.Ғаилә Баймаҡ районының Мерәҫ ауылына килеп урынлаша. Бында инде ҡыҙҙары Ләйсән менән Гөлфиәне апай итеп, улдары Айсыуаҡ тыуа.Өс бәләкәй баланы ҡарап, өйҙә генә ятыу ҙа бик еңелдән булмаҫ ине йәш әсәгә. Ә уға бер нисә айлыҡ ҡына имсәк балаһын әле уҡырға ла төшмәгән апайҙарына ҡалдырып, мәктәпкә эшкә йөрөргә кәрәк. Ярай әле фатирҙары яҡын. Дәрестәр араһында берәй сәғәт ваҡыт табылһа, йүгереп кенә ҡайтып, кескәй улының йүргәктәрен алмаштырып, балаларҙың тамаҡтарын туйҙырып килергә тырыша. “Шул саҡтағы үҙемдең һәм кескәйҙәремдең хәле иҫкә төшһә, әле лә күҙ йәшемде тыя алмайым”, – ти Нажиә Заһир ҡыҙы.1976 йылда ғаилә кире Өфөгә ҡайта. Атай кеше – гәзит редакцияһына бүлек мөдире, ә Нажиә Башҡортостан радио комитетына машинистка булып эшкә урынлаша.Баш ҡала ҡолас йәйеп ҡаршыламай шул: фатир юҡ, прописка юҡ (шулай булғас, балаларҙы дауаханаға урынлаштырып та, балалар учреждениеларына йөрөтөп тә булмай), эштә лә “ҡош хоҡуғы”ндаһың. Аҡса етмәй, балалар өйҙә ҡарауһыҙ ҡала, йәки бер-ике айға ғына булһа ла баҡсаға урынлаштырырға тырышаһың. Унда ла өсөһөн дә түгел.Ярай әле сослоҡ бар: машинкала баҫырға тиҙ арала өйрәнеп ала Нажиә. Күберәк хаҡ түләнерлек башҡа эштәр хаҡында хыял итерлек тә түгел: кем алһын ҡулында өс кескәй балаһы булған пропискаһыҙ, дипломһыҙ кешене?! Тормошоноң был осоро хаҡында Нажиә Игеҙйәнова минең хаҡта яҙған “Ҡояшлы ғүмер” мәҡәләһендә ошолай тасуирлай: “Балам менән Семен бабайҙың ике яҡтан көпләнеп, уртаһына тупраҡ тултырылған өйөндә, ә Гөлфиә Юнысовалар бер йорттоң подвалында фатирҙа йәшәйбеҙ. Йәй көнө хужалар өйгә яғырға ҡушмай. Йыуылған кейем кипмәй интектерә.Тышта елләтерлек түгел, ул йылда ямғыр ҙа ямғыр булды! Балалар йүткерә башлағас, бер көндө Гөлфиә менән Ағиҙел йылғаһы буйына киттек. Ташҡындан ҡалған таҡта киҫәктәреме, сытыр-фәләнме, ни осрай – елкәбеҙгә йөкмәп алып ҡайтабыҙ. Зарланыу юҡ, әллә нимәләр һөйләп көлөшәбеҙ әле. Хужалар күрмәгәндәрәк яғырға тырышабыҙ инде мейескә лә. Бындай хәл йәй буйы тиҫтәләрсә тапҡыр ҡабатланды. Маҡсатҡа сат йәбешкән быуын булғанбыҙ ҙа”.Был урында: “Ә ирҙәрегеҙ ҡайҙа ине һуң?” – тигән һорауға яуап биреп китергә кәрәктер. Ирем Мирас Иҙелбаевты Сибай ҡалаһындағы эшенән ебәрмәгәйнеләр, мин балалар менән алдараҡ киттем, фатирыбыҙҙы ла Өфөлә берәй бүлмәгә алмаштырырға кәрәк ине. Ә Нажиәкәйгә ире менән айырылып, балаларҙы яңғыҙ үҫтерергә тура килде. Йөрәккә ҡан һауҙырырлыҡ хәлдәр сәбәпсе булды был аҙымға барырға. Ҡәләмдәшемдең шул саҡтағы тормошон яҡындан белгәнгә, әле лә тетрәнмәйсә хәтерләп булмай. Хәҙер балаларының атаһы был донъяла юҡ инде, ауыр тупрағы еңел булһын!Нажиә Заһир ҡыҙы юғалып ҡалманы. Балаларҙы үҫтереп, кеше итеү яуаплылығы, тормошто, кешеләрҙе яратыуы уны әҙәм күтәрә алмаҫлыҡ ауырлыҡтарҙы ла еңеп сығырға ярҙам итте, рухын сыныҡтырҙы.Юғары белем алыу бәхетенә лә өлгәште йәшлек хыялдарына тоғро була белгән Нажиә. Өс балаһы уҡып йөрөгән БДУ-ға инеп, үҙе лә ситтән тороп филология факультетын тамамланы.– Күрәсәктәр бер-береһенә оҡшамаған һымаҡ, кешеләр ҙә төрлө: кемдер яҙмыш еле ҡайһы яҡҡа ташлаһа ла, шуға күнә, башын эйә, буйһона, ә бәғзеләр ҡойон-дауылға йәнтәслим ҡаршылыҡ күрһәтә һәм еңә. Мине лә яҙмышым “Һәнәк” журналы редакцияһына алып килде. Яратып, күңел һалып, ихлас эшләнем. Нәҡ “Һәнәк”тә эшләгәндә сатира һәм юмор жанрында ҡыҫҡа хикәйәләр яҙа башланым, – ти Нажиә Заһир ҡыҙы.Был осорҙо мин дә һәйбәт хәтерләйем. Ике редакцияла булһаҡ та, Матбуғат йортоноң бер ҡатында эшләйбеҙ. Көнөнә әллә нисә тапҡыр осрашып торабыҙ, хәл-әхүәл белешеп алабыҙ. Бер көндө Нажиә күҙҙәре осҡонланып, йөҙөн балҡытып минең кабинетҡа килеп инде лә алдыма машинкала баҫылған ҡулъяҙма һалды: “Ҡарап сығып, фекереңде әйт әле”.– Нимә һуң был?– Хикәйә яҙҙым. – Нажиә сыңғырлатып көлөп ебәрҙе. – Ниңә үҙең гел генә, һинең яҙыу ҡеүәң бар, фантазияң көслө, тормош тәжрибәң етерлек, ти инең бит. Бына яҙҙым, яҙыусыларҙан иң элек һиңә күрһәтеүем. Ләйсән ҡыҙыма оҡшаны. “Әсәй, һиңә ошондайыраҡ ыҡсым хикәйәләр яҙырға кәрәк”, – ти.Ике-өс битлек кенә яҙмаға шунда уҡ күҙ йөрөтөп сыҡтым, һәйбәт, тәжрибәле әҙип яҙғандан ҡайтыш түгел. Мин Нажиәне ҡосаҡлап алдым: “Афарин, булдырғанһың бит. Хәҙер инде туҡтап ҡалма, яҙ ҙа яҙ. Кеше материалдарын журналға әҙерләгәндә тәнҡит күҙлегенән ҡарап, анализлап, ҡайһыларына төҙәтмәләр индереп ултырыуың бушҡа китмәгән икән. Темалар сығанағы ғына ҡоромаһын”. Нажиә айырыуса йәнләнеп китте: “Ә-әй, миндәге темалар көн-төн яҙышҡанда ла бөтөрлөк түгел. Тормош үҙе бирә бит уларҙы...”– Тәүге әҫәреңде “Башҡортостан ҡыҙы”на бирәһеңдер бит?– Үпкәләмә, дуҫҡай, быныһы – “Һәнәк”кә. Һеҙгә икенсеһе булыр.Оҙаҡламай, дөрөҫөрәге, 1980 йылдың мартында “Килен” исемле хикәйәһе “Һәнәк” журналында донъя күрҙе. Шунан һуң республика гәзит-журналдарында, “Йәш көстәр” йыйынтыҡтарында даими баҫыла башланы өс үҫмер әсәһе булған йәш яҙыусының юмористик һәм сатирик хикәйәләре.Жанр һайлауҙа уның хеҙмәт урыны ла әһәмиәткә эйә булғанына шик юҡ. Тик улар бит әле үҙ күңелеңдә ҡайнап, бешеп сығырға тейеш. Был хаҡта ла авторҙың үҙенең фекерен белеү зарурҙыр:– Яуыздарҙы, ғәйбәтселәрҙе (һанай башлаһаң, яман ғәҙәттәр бик күп) аяуһыҙ фашлаған “Һәнәк” журналында эшләү – яҙмышым бүләге ул, сөнки минең булмышым ғәҙелһеҙлекте күрә алмауҙан туҡылған. Алдашыуҙы, ике йөҙлөлөктө кисерә алмайым. Хоҙай Тәғәлә тәғәйенләгән асылым шундай. “Тишек ҡайҙа – ел шунда, етем ҡайҙа – һүҙ шунда” – йәбер тигәнең дә йышыраҡ тейгәндер. Ғәҙеллек-ғәҙелһеҙлек хаҡында бала саҡтан уйлана торғайным. Бөгөнгө тормошобоҙ ҡапма-ҡаршылыҡтарҙан ғына тора, һәм йәшәйешебеҙ сатирала көҙгөләге кеүек сағыла. Көнкүрешебеҙ ниндәй – сатира менән юморыбыҙ ҙа шундай. Нисек йәшәйбеҙ – шулай көләбеҙ. Үҙебеҙҙән үҙебеҙ көләбеҙ...Сатира ҡыйыулыҡ һәм ғәҙеллек төшөнсәһен аңлата. Ғәҙелһеҙлеккә сыҙамағандар ғына сатира, юморға тотона. Был аҙ әле. Зирәклек, зиһенлек тә кәрәк. Йәнә үткер күҙ ҙә, әсе, тапҡыр тел дә, үҙеңдең фекерең булыу ҙа зарур.Нажиә Игеҙйәнованың икенсе әҙәби йүнәлеше – ул балалар өсөн тәғәйенләнгән әҫәрҙәр. Ысынлап та, үҫкән йортонда өлкән апай булараҡ, аҙаҡтан әсә вазифаһында тәнәйҙәрҙең күңелен, ынтылыштарын, ҡыҙыҡһыныуҙарын аңлаған әҙибә улар өсөн әҫәрҙәр ижад итмәһә, аңлашылмаҫ ине. Шуға ла яҙыусының был жанрҙа ла уңышлы эшләүе тәбиғи ҡабул ителә. Нажиә Игеҙйәнованың балаларға тәғәйенләнгән “Исемем матур икән” (1993 йыл), “Яҡты хыял” (2004 йыл) тигән китаптары донъя күрҙе. “Һандуғас моң” тигәне әле “Китап” нәшриәтендә сират көтә. Әҙибәнең өлкәндәр өсөн бер-бер артлы донъя күргән “Таныш булайыҡ”, “Көндәш”, “Тәҡдир”, “Йәшәп ҡалырға кәрәк”, “Алтын сылбыр”, “Һуңғы осрашыу” исемле йыйынтыҡтарына ингән хикәйә һәм повестарын да уҡыусылар яратып ҡабул итте.Фатир алып, балаларҙы уҡытып, ижад эше менән мәшғүл булып, ҡәҙимге донъя мәшәҡәттәре менән йәшәп ятҡанда, уның ҡәҙерле кешеһе, егәрле, изгелекле әсәкәйе глаукома ауырыуынан тома һуҡыр ҡалды. Тыуған районы Ҡыйғының икенсе ауылдарында йәшәгән һеңлеләренең мал-тыуарлы, күмәк балалы үҙ тормоштары. Нажиә балалары менән кәңәшләшә лә ғәзизен үҙҙәренә алып ҡайта. Ауырып-нитеп китһә лә, табиптар, дауаханалар эҙләп йөрөйһө юҡ, исмаһам, тип уйлай. Етмеш йәштән һикһән алтыға тиклем, ун алты йыл тәрбиәләй изгелекле ҡыҙы ауырыу әсәһен.Балалар бер-бер артлы вуз тамамлап, диплом ала. Уларға туйға әҙерләнеү, бәпес ҡаршылау мәшәҡәттәре өҫтәлә. Төпсөк улы Айсыуаҡ та башлы-күҙле булып башҡа сыға. Ҡыҙҙары тыуа. Яратып Айһылыу тип исем ҡушалар. Балаларына ҡарап Нажиә ғорурланып уйлап ҡуя: “Бушҡа үтмәне ғүмерем: ана бит сабыйҡайҙарым ниндәй аҡыллы, матур, тәүфиҡлы булып үҫте. Үҙ-ара ла татыуҙар, бер-береһе, минең өсөн үлә яҙып торалар. Һеҙҙе үҫтергәндә етешмәгән мәлдәр, мәшәҡәттәр күп булһа ла, үҙегеҙ ҙә минең өсөн ниндәй ҙур терәк, ғүмерем йәме, йәшәүем маҡсаты булдығыҙ бит, һөйөклөләрем!”“Күрәсәкте күрмәйенсә, инеп булмай гүрҙәргә” тигәндәй, көтмәгәндә тағы оло ҡайғы ишелеп төшә ғаилә өҫтөнә. “БАЛ” авиакомпанияһында стюард булып эшләгән, шул уҡ ваҡытта йәш стюардтарҙы һәм стюардессаларҙы башҡорт теленән уҡытҡан Айсыуаҡ 2002 йылдың 2 июлендә Германияның Юберлинген ҡалаһы янында шартлаған “Ту-154” самолетының экипажында була һәм фажиғәле үлемгә юлыға. Кешелекле, ғәҙел холоҡло, шиғриәт яратҡан, БДУ-ның биология факультетын тамамлаған ярҙамсыл оптимист егетте яратмаған кеше булмағандыр.Айсыуаҡ Яҡшыдәүләтовтың һәләк булыуы туғандары, яҡындары, ҡатыны менән ҡыҙы өсөн ғүмерлек ҡайғы булды. Әсә йөрәгенә һарылған хәсрәтте, кисерештәрҙе аңлатырлыҡ үлсәм дә, көс тә юҡ донъяла.Нажиә ханым улының тормошо, яҙмышы хаҡында уның үлеменә ун дүрт йыл үткәс тә тыныс ҡына һөйләй алмай. Әйткәндәй, әҙибәнең 2004 йылда донъя күргән “Яҡты хыял” исемле китабы улының бала сағын тасуир итә һәм уның яҡты иҫтәлегенә арналған.Ошо көндәрҙә ғүмер юлының ете тиҫтәһен тултырған әҙибә Нажиә Игеҙйәнова, бер нисә йыл элек аяғын ауырттырғандан һуң, мәҙәни сараларға һирәгерәк йөрөһә лә, тулы ҡанлы тормош менән йәшәй. Стәрлетамаҡ ҡалаһында йәшәгән өлкән ҡыҙы, кейәүе, балалары килһә, өй тағы ла йәмләнеп, йәнләнеп китә. Ә инде үҙе менән бергә йәшәгән ҡыҙы Гөлфиәнең һәм ейәне Дамирҙың һәр саҡ янында булыуҙарына ҡыуанып бөтә алмай. Айсыуағының төҫө-емеше булған Айһылыуҙың һау-сәләмәт үҫеп килеүенә лә шатлана күпте кисергән өләсәй. “Бөтә ейән-ейәнсәрҙәрем дә тормошта үҙ юлдарын табып, бәхетле йәшәһендәр инде”, – тип изге теләктәр теләй. Өйҙәге эштәрен бөтөргәс тә, тиҙерәк яҙыу өҫтәленә ашыға әҙибә. Уның уҡыусыларына еткерергә теләгән уй-фекерҙәре, яҙаһы әҫәрҙәре бик күп әле. Рәсәй һәм Башҡортостан Яҙыусылар союзы ағзаһы, Башҡортостан Республикаһының атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре Нажиә Игеҙйәнованың илһам шишмәләре сылтырап ағып торһон, үҙе һау-сәләмәт булһын! | http://bashgazet.ru/obshestvo/23632-yamysh-ynauary-yndyrmany.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/23c5f36bc7ca553b0dfe02a70fcbeaa61806370aab659a310c8a5809d315660f.json | [
"Ҡыйғы районының Абзай ауылы ҡыҙы Нажиә яҡты хыялдарға ни тиклем генә бай булмаһын, мәктәптә уҡыған сағында киләсәккә юл һайлағанда, яҙыусы һөнәре бер ҙә генә башына килмәгәндер, моғайын.Әсәһе Ҡәтифәгә, тирә-яҡта уңғанлығы, ярҙамсыллығы менән хөрмәт ҡаҙанһа ла, өс баланы яңғыҙ үҫтереү бик еңел түгел шул. Уҡыу йылы ... |
[] | 2016-09-16 13:27:41+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Силәбе ҡалаһы 280 йыллыҡ юбилейын билдәләгән көндәрҙә үҙәк урамдарҙың береһендә 1812 йылғы Ватан һуғышы һәм 1813-1814 йылдарҙағы рус армияһының хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнашҡан яугирҙәр иҫтәле | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fbashkir%2F23626-mni-kk-ylner.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1473941243_chelyabinsk-pamyatnik.jpg | ru | null | Мәҙәни үҙәккә әйләнер | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/bashkir/23626-mni-kk-ylner.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/6781bd1a04a769b31c55c35efac8a75d302807da1e9c30276fb461ef584fffa7.json | [
"Мәҙәни үҙәккә әйләнер",
"Силәбе ҡалаһы 280 йыллыҡ юбилейын билдәләгән көндәрҙә үҙәк урамдарҙың береһендә 1812 йылғы Ватан һуғышы һәм 1813-1814 йылдарҙағы рус армияһының хәрби хәрәкәттәрендә ҡатнашҡан яугирҙәр иҫтәле"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:05+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләләр матур бүләк алды. Бында 220 урынлыҡ заманса балалар баҡсаһы асылды. Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләлә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23676-sabyyara-matur-blk.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474285704_8-6-otkrytie-detsada-6-4.jpg | ru | null | Сабыйҙарға матур бүләк | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23676-sabyyara-matur-blk.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/da5b6221966eb5091bc517767db19499e40238f596b0833d372c8b79babece07.json | [
"Сабыйҙарға матур бүләк",
"Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләләр матур бүләк алды. Бында 220 урынлыҡ заманса балалар баҡсаһы асылды. Ошо көндәрҙә Нефтекаманың яңы биҫтәһендә йәшәгән йәш ғаиләлә"
] |
[] | 2016-09-29 20:18:58+00:00 | null | null | V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өфөлә үтеүе оло мәғәнәгә эйә – Башҡортостан был йәһәттән Рәсәй төбәктәренә һәр саҡ өлгө һанала. V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өф | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23810-f-galledulyynnyytyp.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23810-f-galledulyynnyytyp.html | ru | null | Өфө - ГАЛЛЕ ДУҪЛЫҒЫН НЫҒЫТЫП | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23810-f-galledulyynnyytyp.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/8f24896269e146eefc33686ef3f586c8818a3f224902374469c44423be534a6b.json | [
"Өфө - ГАЛЛЕ ДУҪЛЫҒЫН НЫҒЫТЫП",
"V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өфөлә үтеүе оло мәғәнәгә эйә – Башҡортостан был йәһәттән Рәсәй төбәктәренә һәр саҡ өлгө һанала. V Бөтә Рәсәй кадастр инженерҙары съезының нәҡ Өф"
] |
[] | 2016-09-20 23:29:39+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Танылған шағир Радик Хәкимйән 1941 йылда Ҡыйғы районының Үрге Ҡыйғы ауылында тыуа. Минең кеүек Әй һыуын эсеп, Әй һауаһын һулап, Әй буйының туғай-ҡырҙарында кинәнеп тәгәрәй. Иң тәүләп шунда т | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23711-ber-yrgen-meg-blde.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474376011_4-1radik-hakimyanov.jpg | ru | null | Бер йөрәген меңгә бүлде... | null | null | bashgazet.ru | Ринат КАМАЛ,
яҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт
премияһы лауреаты.
Тормош нисек кенә ҡырыҫ булмаһын, Радик белем алырға тырыша. Үрге Ҡыйғы урта мәктәбен тамамлағас, Златоуста техник училищела уҡый, хәрби заводта эшләй. 1961—1964 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә, Байконурҙа тәүге совет космонавтарын йыһанға осороуҙа ҡатнаша. Армиянан ҡайтҡас, Башҡорт дәүләт университетын тамамлай.Бер телемде бишкә бүлдекБеҙ, һуғыш балалары,Йөрәктә мәңге һаҡланырУңалмаҫ яралары, —тип яҙҙы һуңынан шағир.Күренекле тәнҡитсе Рафаэль Аҙнағолов, үҙенең тиҫтерҙәш ижадсылар яҙмышы тураһында уйланып, былай тип белдерә: “Уның артынан этеүсе лә, алдан тартыусы ла булмай, үҙ биографияһын үҙе яҙа, үҙ яҙмышын үҙе ҡора. Тәбиғәт биргән зиһене һәм аҡылы, ҙур тырышлығы, маҡсатҡа ынтылышы уға ҡайҙа ла уңышҡа өлгәшеү мөмкинлеген бирә. Шуға күрә лә күпселек шиғырҙарында лирика ғына түгел, тәрән фәлсәфә лә бар. Шағирҙың төплө һәм тәрән фекерләүенә тормош тәжрибәһе лә ҡушылғас, ялҡынлы, яҡты шиғырҙар ҙа тыуалыр”.Аҡ ҡайындар һары күлдәк кейгән,Ҡыҙыл яулыҡ болғай уҫаҡтар,Миләштәргә ут ҡабынғанмы ни —Дөрләп яна, гүйә, усаҡтар.Был имәндәр мәғрур ирҙәрме ни —Ғорур баҫып тора тын ғына,Ҡаңғылдашып, ана, ҡоштар китә —Йөрәктәрҙә ҡала моң ғына.Япраҡтарҙы ҡыштыр-ҡыштыр итеп,Еләҫ елдәр йөрөй сәс тарап,Ғүмер үтә, күптәр килә-китә...Үткәндәргә торам мин ҡарап.Ғүмер буйы тормош һәм ижад арбаһына егелде Радик Хәкимйән. Ул бигерәк тә башҡорт шиғриәтендә үҙен лирик йырҙар тексы оҫтаһы итеп танытты. Шул яғы менән шағирҙы беҙҙең заман йырсыһы тип атарға мөмкин булыр ине. Хәҙерге яңы осорҙа ул байтаҡ кассета ла сығарҙы. Бөгөн ул — 13 шиғри китап авторы. “Таңдарыма еләм”, “Шишмә моңдары”, “Йырлы ғүмер”, “Усағымдың осҡондары”, “Ғүмер ағыштары”, “Ҡоштар киткәндә”, “Йылдарым тәлгәштәре”, “Көҙгө урман”, “Ғүмер көлтәһе” һәм башҡа бик күп йыйынтыҡтарын әҙәбиәт һөйөүселәр йылы ҡабул итте. Радик Хәкимйән тыуған яғын, Әй буйҙарын маҡтап йырлай. “Ауылдаштарыма”, “Ҡыйғылар — ҡыйыуҙар”, “Ауылыма ҡайтам” шиғырҙарында тәбиғәт күренештәре менән бергә яҡташтарының таныш йөҙҙәрен дә сырамытҡандай итәһең. Әлбиттә, бындай әҫәрҙәрҙә пафослы һүҙҙәрҙән ҡотолоу ҡыйын, шулай ҙа улар ихластан әйтелгән тип ышанабыҙ.Радик Хәкимйән йәш саҡта бик күп яуаплы вазифаларҙа эшләне. Өфө заводтарының профком рәйесе, партком секретары булды. Өфө ҡалаһы партия-совет аппаратында тир түкте. Башҡортостан Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министрлығында бүлек мөдире, производство берекмәһендә генераль директор урынбаҫары... Һәр урында ла ул кешеләргә ихлас, иғтибарлы, йомшаҡ һүҙле ине, уларға ҡулынан килгәнсә ярҙам итте. Бында ла шәхестең булмышы, асылы сағылды. Был сифаттар бөтәһе бергә уның, шағирҙың, булмышын, характерын һынландыра ине. Уға “Башҡортостандың атҡаҙанған мәҙәниәт хеҙмәткәре” тигән маҡтаулы исем бирелгән, байтаҡ Почет грамоталары тапшырылған.Ошо көндәрҙә танылған шағир Радик Хәкимйәнгә 75 йәш тула. Мең йәшә, ҡәләмдәшем, халҡыңа киләсәктә лә шулай игелекле, лайыҡлы ул бул, мул ижад емештәре теләйбеҙ! | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23711-ber-yrgen-meg-blde.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/bd1bc62f61c14960d20b1ecd12f068763bb4752c83ff93bdc55a71a556e7ec51.json | [
"Ринат КАМАЛ,\nяҙыусы, Салауат Юлаев исемендәге дәүләт\nпремияһы лауреаты.\nТормош нисек кенә ҡырыҫ булмаһын, Радик белем алырға тырыша. Үрге Ҡыйғы урта мәктәбен тамамлағас, Златоуста техник училищела уҡый, хәрби заводта эшләй. 1961—1964 йылдарҙа армияла хеҙмәт итә, Байконурҙа тәүге совет космонавтарын йыһанға осо... |
[] | 2016-09-19 23:29:14+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – Булды был былай булғас, булды-ы-ы, – тип өҫтәленә йоҙроғо менән һуғып ҡуйҙы Вафый Һөйөндөков, министрлыҡтарҙың береһендә эшләгән курсташы менән телефондан һөйләшеп бөткәс. – Булды был был | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23669-tdir.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284680_kollazh-student.jpg | ru | null | Тәҡдир " "Башкортостан гәзите" | null | null | bashgazet.ru | Һөйләшеүҙән ҡәнәғәт ине. Бәй, шулай булмай, химиянан кислотаны айырмаған улы Вәхитте студент яһаны бит. Эйе, уның улы Берҙәм дәүләт имтихандарын һатып алып ҡулына аттестат эләктергән Вәхиттең исеме иртәгә эленәсәк приказда студенттар исемлегендә буласаҡ. Инде ауыҙ тултырып һөйләргә, маҡтанырға, был ваҡиғаны йыуырға мөмкин. Вафыйҙың берҙән-бер улы – студент! Эй, ғүмер тигәнең тиҙ үтә лә инде. Инде Вәхите уның юлын тапаясаҡ. Уҡыманы шайтан малай. Атаһына ышанып тик йөрөнө. Ярар, бер башын тыҡһа, нисек тә булһа уҡып сығыр әле. Аттестаты ҡулында, вузға башы бәйләнде. Имтихан менән зачетлыҡ ҡына рәте бар Вафыйҙың. Эше генә булһын. Ҡала кешеһенә ите лә, аҡсаһы ла, бураһы ла, балы ла – барыһы ла бата.Ә был Дауытов тигәндәре бөтөн эште боҙа яҙҙы бит әй. Вафыйҙар уҡығанда ундай преподаватель эшләмәй ине университетта. Йәшкә лә Вафыйҙан саҡ ҡына өлкәнерәктер. Берәй вуздан килгән, ахыры. Аҡыллы баш, маҡсатлы юллама менән килгән икенсе кешене исемлеккә керетеп ята, имеш. Өндәшмәйерәк, ҡыҙыҡһынмайыраҡ торһаң, төшөп ҡалырыңды көт тә тор. Вафыймы һуң инде көтөп ята торған кеше. Бер урынына биш шылтырата, эшендә көн оҙоно шәхси йомошон йомошлап ултырһа ултыра, барыбер теләгенә өлгәшә.Күкрәк киңлеген тултырып һулыш алды ла сәғәтенә күҙ һалды. Ҡайтырға ла күп ҡалмай икән. Муйынындағы ал галстугын бушатып, йомшаҡ креслоһында иркенләп бер кирелде лә, арҡаһына пинжәген һалып, ҡайтырға сыҡты. Юлда супермаркетҡа кереп, тәм-том алып, һөйөнөстө ҡырға сығып бидәләргә план ҡороп машинаһына йүнәлде…* * *– Эштәр хөрт, энем, һөйләшкәнсә барып сыҡманы. Министрлыҡтан ректорҙың үҙенә шылтыратҡандар. Бер шансығыҙ бар – был йылға түләүле курсҡа үтә алаһың. Ярты йылдан һуң уҡыуҙа илке-һалҡы йөрөгәндәр төшөп ҡалып бөткәс, тырыштарҙы бюджет төркөмөнә күсереү практикалана беҙҙә. Иртәгә үк килеп документтарыңды күсер. Ә түләүгә килгәндә, үҙем дә ярҙам итермен. Икегә бүлеп түләргә лә мөмкин. Йәшәү өсөн торлаҡ мәсьәләһен дә яйлай алам… – Ҡабул итеү комиссияһында ултырған Дауытов туғанының улына хәлде аңлатты. Әмир, ағаһы менән килешеп, кәңәше өсөн рәхмәт әйтеп, трубканы һалды.* * *Күл буйында төн оҙоно шашлыҡ беште, музыка яңғыраны, тирә-йүнгә ҡырағай тауыштар ағылды. Хәмерҙән бушаған шешәләр берәм-берәм күл төбөнә осто. Яңылары асылған һайын, Вафый, улын ҡосаҡлап, ҡунаҡтары алдында Вәхите менән маҡтанды, ике ай элек кенә ун етеһе тулған малайына ҡыҫтап-ҡыҫтап төрлө эсемлектәр эсерҙе.– Өйрән, йүнһеҙ, студент булғас былай кәнфитләнеп торһаң, һине кем үҙ итер?Баштараҡ ҡарышып маташҡан үҫмер, ҡунаҡтар ҙа ҡушылып ҡыҫтағас, баҫымға ҡаршы тора алманы, һәр рюмканы ҡаплап барҙы, ахырҙа ярым иҫерек хәлдәге ҡатындарға бәйләнә башланы.– Кит, оятһыҙ, ни ҡыланыуың был, улым, аҡылыңа кил, – тиерлек көс таба алды сәсе-башы туҙған, иҙеүҙәре асылып бөткән, эсеүҙән шешенгән береһе.– Шунан нимә була?! – Күҙенә ҡан һауған Вәхит, һайлаған сәсбикәһен аулаҡҡа һөйрәп, төндө уның менән үткәрҙе…* * *Дауытов менән һөйләшеп бөткәс, Әмирҙең асыуы ҡабарҙы. Урын өҫтөндә ятҡан әсәһен ҡайғыртып ауыр хәлде һөйләп торманы, атаһына ғына аңлатты ла, кистән әҙерләнеп, таң менән юлға сыҡты. Юл буйы уйланып барҙы. Ниндәй оятһыҙы керҙе араға? Үҙ көсө менән тырышып, районда иң юғары балл йыйҙы, республика олимпиадаларында призлы урындар алып килде. Спортта ла, сәнғәттә лә алыштырғыһыҙ Әмирҙең университетҡа керә алмауын ишетһә, уҡытыусылары ла ғәрләнеп йығылыр ине…* * *Дауытов апаһының улын кәм-хур итмәне. Вәғәҙәһен үтәне – уҡыуға аҡсаһын да бер юлы түләне, ятаҡтан урын да йүнләп бирҙе.– Юнир ағай, мине исемлектән ҡыҫырыҡлап сығарған кеше кем ул? – тип һораны уҡыуҙар башланғас, ялдарҙың береһендә ағаһына ҡунаҡҡа барған Әмир.Ағаһы баштараҡ әйтергә теләмәгәйне, һуңынан серҙе систе. Күрше райондан Вәхит ине ул. Сессия алдынан атаһы декан юлын тапаған Вәхитте күҙ алдына килтерҙе. Әмир менән бер төркөмдә йөрөгән егеттә уҡыу ҡайғыһы юҡ…* * *Вәхит беренсе сессияһын үҙаллы бирә алманы. Вафыйҙың йыйған суммалары “шыйыҡланып” ҡалһа ҡалды, көн һайын ҡала юлын тапап булһа ла, улының сессияһын яптырҙы. Тик бына йөрәге генә “шаярта” башланы. Ә Вәхите төнгө клубтағы уйын автоматына эйәләшкәс, эштәре тамам хөртәйҙе. Күңелсәк компанияларҙа көн һәм төн үткәрергә яратҡан егет муйынынан ғына түгел, түбәһенән бурысҡа батты.* * *Әмир практик дәрестән ҡайтып, ятаҡтың үҙе йәшәгән ҡатына менеп кенә еткәйне, ҡаршыһына абына-һөрөнә Вәхит килеп баҫты.– Әмир, малай, бөттө баш, биреп тор әле телефоныңды. Атайға шылтыратып алайым әле. Телефонды ла тартып алдылар.– Нимә булды? Кемдәр тартып алды?Йыш-йыш һулыш алған егет ҡобараһы осоп ян-яғына ҡараны:– Хана миңә! Аңлайһыңмы, хана. Мине счетчикка ултырттылар. Таң атҡансы 5 миллион һумды табып бирергә тейешмен… Атай бирмәһә, ул аҡсаны ҡайҙан табам?!Әмир телефонын бирҙе. Вахит ашығып-ашығып атаһына хәлен аңлатты. Ҡояш байығайны инде. Әмир ванна бүлмәһенә сығып, йыуынып керергә уйланы. Коридорҙа кеше күренмәй. Баҫҡыстың өҫкө майҙансығында ыңғырашҡан тауыш ишетеп, һағайып ҡалды. Йыуыныу әйберҙәрен өҫтәлдә ҡалдырып, майҙансыҡҡа ашыҡты. Килһә, ни күрһен, баҫҡыстың таянғысына өлкән йәштәге ағай һөйәлгән. Төҫө ҡасҡан, саҡ тын алып тора.– Ағай, һеҙгә ҡыйынмы? “Ашығыс ярҙам” саҡырайыҡмы?Иғтибар менән ҡарағас, Вәхиттең атаһын таныны. Әле ҡасан ғына сиртһәң ҡаны сәсрәп сығырға торған ағай таушалған, сәстәре туҙған, йөҙө йыйырсыҡланған…Әмир тиҙ генә бүлмәһенә кереп телефонынан “Ашығыс ярҙам” номерын йыйҙы. Ул арала тауышҡа студенттар йыйылды. Кемдер йөрәгенә массаж яһаны, береһе килеп күлмәгенең өҫкө төймәһен систе, дарыу һуҙҙы… Аҙаҡтан ғына Вәхит килеп сыҡты.– Атай, үлмә-ә-ә! – тип йән әрнеткес тауыш менән ҡысҡырып ебәрҙе ул. Атаһы ғына улын ишетмәне… | http://bashgazet.ru/obshestvo/23669-tdir.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/65872dd07e36ee8bdeb907c5c966af7fbf84c7b328331f8768fddae156abc9e6.json | [
"Һөйләшеүҙән ҡәнәғәт ине. Бәй, шулай булмай, химиянан кислотаны айырмаған улы Вәхитте студент яһаны бит. Эйе, уның улы Берҙәм дәүләт имтихандарын һатып алып ҡулына аттестат эләктергән Вәхиттең исеме иртәгә эленәсәк приказда студенттар исемлегендә буласаҡ. Инде ауыҙ тултырып һөйләргә, маҡтанырға, был ваҡиғаны йыуыр... |
[] | 2016-09-20 21:29:42+00:00 | null | null | Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты Копенгагенда махсус наградаға лайыҡ булды. Институт офтальмологиялағы киң таралған диагноздарҙың береһе булған күҙҙәге селтәрле шекәрә сире сәбә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23720-k-nury-i-ur-blk.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23720-k-nury-i-ur-blk.html | ru | null | Күҙ нуры - иң ҙур бүләк | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23720-k-nury-i-ur-blk.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/33f7360a88c0dc304c0630c3ceb512665beae871627cec896c88e7c59471927a.json | [
"Күҙ нуры - иң ҙур бүләк",
"Өфө күҙ ауырыуҙары ғилми-тикшеренеү институты Копенгагенда махсус наградаға лайыҡ булды. Институт офтальмологиялағы киң таралған диагноздарҙың береһе булған күҙҙәге селтәрле шекәрә сире сәбә"
] |
[] | 2016-09-18 11:28:02+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ? | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23654-bashortostan-respublikay-bashlyy-tauyshyn-bire-e.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474191325_dil_2999_jpg_ejw_800.jpg | ru | null | Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23654-bashortostan-respublikay-bashlyy-tauyshyn-bire-e.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/43505277f98283c630cb9a1825f2da7c33ac902d7738017ff7f40927c07146d0.json | [
"Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?",
"Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?Башҡортостан Республикаһы Башлығы үҙ тауышын бирҙе. Ә һеҙ?"
] |
[] | 2016-09-26 21:59:10+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡорт халҡының бөйөк улдары тураһында һүҙ барһа, иң тәүҙә Салауат Юлаев күҙ алдына баҫа. Әлбиттә, ул хаҡлы рәүештә – беренсе урында. Икенсе баҫҡысты, минең уйымса, Зәки Вәлиди биләйҙер. Шу | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23768-bashort-haly-ilg-shunday-shheste-birgn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474893775_zyya-nuriev-2008-g.jpg | ru | null | Башҡорт халҡы илгә шундай шәхесте биргән! | null | null | bashgazet.ru | Шөғәйеп УСМАНОВ,
ауыл хужалығы фәндәре кандидаты.
Зыя Нурый улы 1957 йылдан 1969 йылға тиклем КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндә, республикабыҙҙа бихисап ҡеүәтле предприятие, завод, фабрика, комбинат, трестар барлыҡҡа килә. Ил буйынса иң арзан нефть “Туймазынефть” нефть һәм газ сығарыу идаралығында сығарыла. Химия һәм нефть химияһы продукцияһы етештереү 5,3 тапҡырға арта. Республика мотор яғыулығы, кальцийлы һәм каустик сода, синтетик этил һәм бутил спирты, полиэтилен һәм синтетик каучук, гербицид етештереү буйынса СССР-ҙа лидер иҫәпләнә. Синтетик материалдарҙы етештереүҙә химик ысулдарҙы ҡулланыу һөҙөмтәһендә 1959—1965 йылдарҙа миллиондарса тонна иген, меңдәрсә тонна тәбиғи май экономиялана. 1958 йылда Башҡортостандағы сәнәғәт тауарҙары етештереү күләме, 1913 йыл менән сағыштырғанда, 145 тапҡырға күберәк була.Индустриялаштырыу программаһы нигеҙендә илебеҙҙә бик күп ҡалалар барлыҡҡа килә. Ишембай, Туймазы, Октябрьский, Нефтекама, Салауат, Күмертау, Сибай, Учалы, Мәләүез – шуға асыҡ миҫал. Өфө, Стәрлетамаҡ, Бәләбәй, Бөрө, Белорет ҡалалары төҙөкләндерелә.Ете йыл эсендә Башҡортостанда нефть етештереү 23 миллион тоннанан 44 миллион тоннаға етә, ә бөгөн йылына 16 миллион тонна ғына нефть етештерелә. Ул ваҡытта Башҡортостан нефте СССР-ҙа етештерелгән күләмдең 18 процентын тәшкил итә.“Арлан” нефть ятҡылығында көкөртлө нефть табылыу арҡаһында, ундағы мазутты файҙаланыу йәһәтенән “Ҡарман” электр станцияһы төҙөлә һәм мазут яғыулығы сифатында файҙаланыла. Яңы нефтселәр ҡалаһы булған Нефтекамала яһалма күн заводы, үҙбушатҡыстар заводы, ауыл хужалығы машиналары эшләү заводы, ит комбинаты төҙөлә. Шулай уҡ бүтән ҡалалар ҙа йылдам үҫә. Октябрьскийҙа – фарфор, тире эшкәртеү заводы, нефть ҡорамалдары етештереү заводтары, аяҡ кейеме фабрикаһы, ә Салауат ҡалаһында органик быяла заводы төҙөлә, минераль ашлама етештереү предприятиеһы барлыҡҡа килә.Сибайҙа баҡыр-көкөрт комбинаты асыла, ул күп йылдар ил күләмендә алдынғы урында бара. “Башмедьстрой” тресы барлыҡҡа килеп, Урал аръяғы райондарындағы ПМК-лар торлаҡ йорттар, мәктәптәр, балалар баҡсалары һәм һөтсөлөк фермалары төҙөү эшен йәйелдерә, ауылдар яңы һулыш ала.Өфөлә – өс нефть эшкәртеү заводы, ә Салауат ҡалаһында нефть химияһы комбинаты төҙөлә, шул арҡала йылына 50 миллион тонна нефть эшкәртелә һәм Башҡортостан СССР-ҙа беренсе урынға сыға. Шулай уҡ Стәрлетамаҡта – ил буйынса беренсе синтетик каучук заводы, ә Өфөлә һәм Салауатта полиэтилен етештереү заводтары барлыҡҡа килә. Барыһы ла уңышлы эшләй. Башҡортостан аграр республиканан алдынғы, көслө иҡтисадлы индустриаль төбәккә әйләнә.Ә инде ауыл хужалығына килгәндә, 1949 – 1953 йылдарҙа иген культураларының уңышы уртаса 6,6 центнер тәшкил итә, дөйөм иген культураларының күләме 1,7 миллион тонна булһа, 1954 – 1958 йылдарҙа Башҡортостан буйынса 566 мең гектар сиҙәм һәм ҡалдау ерҙәр эшкәртелеп, сәсеү әйләнешенә индерелә. Шул арҡала республикала иген етештереү ошо биш йылда 1,6 миллион тоннаға арта. Халыҡ икмәккә туя башлай.Был күренеш үҙенән-үҙе барлыҡҡа килмәй, сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү, колхоз һәм совхоздарҙың ҡеүәтен арттырыу маҡсатында республика һигеҙ мең трактор, дүрт мең иген комбайны, өс мең лафет һәм башҡа кәрәк-яраҡ менән тәьмин ителә. МТС-тар өсөн 160 оҫтахана төҙөлә.Ауылдарға ҡалаларҙан 3 500 кеше эшкә ебәрелә, шуларҙың 450-һе – юғары һәм урта белемле белгестәр. Тиҙ арала 33 мең механизатор әҙерләнә. Был эштәр үҙенең һөҙөмтәһен көттөрмәй, ауыл хужалығы продукцияһын етештереү күләме арта. 1956 йылда колхоз-совхоздар иген культураларының гектарынан уртаса 16 центнер уңыш ала һәм дәүләткә 1,3 миллион тонна тапшыра. Был 1953 йыл менән сағыштырғанда 450 мең тоннаға күберәк.Шәкәр сөгөлдөрө етештереү, картуф үҫтереүгә ҙур иғтибар бирелә. 1958 йылда дәүләткә 163 мең тонна “татлы тамыр” һатылһа, 1965 йылда ул 505 мең тонна тәшкил итә, йәғни өс тапҡырға күберәк тигән һүҙ.Шәкәр етештереү кеше башына Японияла ике килограмм булһа, Башҡортостанда 16,5 килограмдан аша. Һыйыр майы етештереү АҠШ-та — 3,2, Англияла — 0,5, Италияла 1,3 килограмм була, ә Башҡортостанда 4 килограмға етә. “Ул осорҙа сит илдәрҙән бик күп делегациялар беҙҙәге тәжрибәне өйрәнеү өсөн килә торғайны”, тип яҙа 1967—1987 йылдарҙа партияның Башҡортостан өлкә комитетының өсөнсө секретары булып эшләгән Таһир Ахунйәнов.Республиканың иҡтисади ҡеүәте артыу менән бер рәттән, фән һәм мәҙәниәт өлкәһендә лә алға һикереш күҙәтелә. К.А. Тимирязев исемендәге Башҡортостан дәүләт педагогия институты Башҡорт дәүләт университеты кимәленә күтәрелә. Сәнғәт институты асыла, уның ректоры итеп Заһир Исмәғилев һайлана.Бөйөк Октябрь Социалистик Революцияһына тиклем Башҡортостанда Өфө уҡытыусылар институты ғына булһа, Зыя Нуриев эшләгән осорҙа туғыҙ юғары уҡыу йорто барлыҡҡа килә. Зыя Нуриев милли мәсьәләләргә лә бик етди ҡарай һәм аҡыллы эш итә.1957 йылдың 15 июнендә Башҡортостандың үҙ ирке менән Рус дәүләтенә ҡушылыуына 400 йыл тулыу тантаналы билдәләнә, Өфөлә Дуҫлыҡ монументы асыла, ул баш ҡалабыҙҙың күркәм урынына әйләнә. Ә инде Салауат Юлаевҡа һәйкәл ҡуйырға урын эҙләгәндә, төрлө тәҡдимдәр була. Архитектор Сосланбәк Тавасиев Ағиҙел ярын тәҡдим итә. Был тәҡдимде күпселек хуплай, ә юғары вазифалы етәкселәр Совет майҙанында туҡтала. Арыу ғына бәхәстән һуң мәсьәләгә Зыя Нуриев нөктә ҡуя. “Киләсәктә кешеләр Салауатҡа байрамға, театрға барған һымаҡ йөрөһөн, шунда бөйөк милли рух хаҡында уйланһын, күңелдәрен таҙартһын”, — тип ул С. Тавасиевтың тәҡдимен яҡлай.Милли кадрҙар әҙерләү мәсьәләһендә бик төптән уйлап эш итә Зыя Нурый улы. 1962 йылда В.Нәбиуллин Министрҙар Советы рәйесе вазифаһынан бушатылғас, кемде ҡуйырға тигән һорау тыуа. Был урынға БАССР Дәүләт планы рәйесе Ниғәмәтйәнов, финанс министры Вәлиев тәҡдим ителә. Башҡортостандың күп милләтле республика икәнен дә онотмай, шул уҡ ваҡытта башҡорт халҡының да күп ырыуҙан тороуын күҙ уңынан сығармайынса, бик отошло фекергә киләләр. Зыя Нуриев был хәлде былайыраҡ итеп һүрәтләй: “Мин, — ти ул, — партияның БАССР өлкә комитетының беренсе секретары, төньяҡ-көнбайыш башҡорто булараҡ, Министрҙар Советы рәйесе мотлаҡ рәүештә Урал аръяғы райондарының береһендә тыуған башҡорт булырға тейеш, тип уйлайым”. Шулай итеп, Зекериә Аҡназаров кандидатураһында туҡталалар. З. Аҡназаров комсомолдың өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндән һуң, партия өлкә комитетында ойоштороу бүлеге етәксеһе, йәғни ул ваҡыттағы иерархия буйынса, партия өлкә комитетында дүртенсе кеше һаналған. 37 йәшендә генә ул ҙур вазифаға үрләтелә һәм 24 йыл буйы БАССР Министрҙар Советы рәйесе булараҡ, бик уңышлы эшләп ялға сыға. БАССР-ҙың Юғары Советы рәйесе булып 40 йәше лә тулмаған Фәйзулла Солтановтың да ҙур вазифаға үрләүендә Зыя Нуриевтың туранан-тура ҡатнашлығы бар. Фәйзулла Солтанов – Ейәнсура районы вәкиле. З. Нуриевтың хәләл ефете Айһылыу Хәбир ҡыҙы – башҡорт халҡының дворяндар титулына ҡараған Ҡыуатовтар нәҫеленән, йәғни ошо уҡ районда тыуған. БАССР-ҙың эске эштәр министры итеп 30 йәше лә тулмаған Владимир Рыленко тәҡдим ителә. Быға тиклем ул комсомол өлкә комитетының икенсе секретары булып эшләгән була. Был хаҡта ишеткән Рыленко:— Зыя Нуриевич, бигерәк йәшмен бит әле, рядовой милиционер ҙа булып эшләгәнем юҡ, — тип икеләнә.Ә Зыя Нуриев уға: “Володя, МВД-ның уставын ал да уҡы, иң мөһиме – халыҡтың ышанысын аҡлау”, — тип мәсьәләне шунда уҡ хәл итә.Райондашым Абрар Ярлыҡапов комсомолдың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндән һуң, үҙәк комитетына эшкә үрләтелә, Дөйөм йәмғиәт фәндәре академияһында белем алғандан һуң партияның үҙәк комитеты аппаратында ауыл хужалығы бүлеген етәкләй. Иҡтисад фәндәре докторлығына диссертация яҡлап, Башҡортостандың Мәскәүҙәге тулы хоҡуҡлы вәкиле булып эшләй. А. Ярлыҡапов үҙен З. Нуриевтың уҡыусыһы һанай һәм, уға рәхмәтлемен, тип иҫкә ала. “Зыя Нуриев Башҡортостан тарихында, һис һүҙһеҙ, иң көслө, иң сағыу, абруйлы дәүләт эшмәкәре булып ҡала. Уның фекере менән республикала ғына түгел, Мәскәүҙә лә иҫәпләштеләр, ул КПСС Үҙәк комитеты секретарҙары М. Суслов, А. Кириленко һәм башҡалар менән һөйләшкәндә “һин” тип аралаша ине”, — ти ул.1968 йылда баҫыуҙарҙа гөрләп иген үҫә, уңған механизаторҙар һәм белгестәрҙең хеҙмәте һөҙөмтәһендә республикала гектарынан уртаса 21 центнер уңыш алына, хөкүмәт ҡаҙнаһына өс миллион тоннанан ашыу иген һалына. Күптәр орден һәм миҙалдар менән наградлана.Ә инде 1969 йылдың июнь айында, КПСС Үҙәк комитеты секретарҙары Кулаков, Кириленко, Устиновтарҙың тәҡдиме буйынса, Леонид Брежнев үҙе телефондан шылтыратып, Зыя Нуриевты Мәскәүгә СССР-ҙың Әҙерләүҙәр комитеты рәйесе итеп саҡыра. Дүрт йыл эшләү дәүерендә ошо комитетты СССР-ҙың Әҙерләүҙәр министрлығы кимәленә еткерә. Бик күп иген элеваторҙары, тирмәндәр, келәттәр, иген киптергестәр, ҡатнаш аҙыҡ заводтары, ит эшкәртеү, һөт эшкәртеү комбинаттары, шәкәр заводтары һәм башҡалар төҙөлә. Уның эшләү принцибын, кешеләр менән яҡшы мөнәсәбәттә булыуын, һәр мәсьәләгә дәүләт эшмәкәре күҙлегенән объектив эшлекле ҡарашын иҫәпкә алып, Брежнев Нуриевтың СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары итеп тәғәйенләнеүен хәбәр итә. 1973 йылдан алып 1985 йылға тиклем ул тәүҙә Косыгиндың, аҙаҡ Тихоновтың урынбаҫары булып эшләй һәм СССР ауыл хужалығы һәм сәнәғәте комплексын етәкләй.З. Нуриев, үҙенең төп эшенән тыш, СССР Министрҙар Советы Президиумы комиссияһы етәксеһе вазифаһын да башҡара. Бурысы — тирә-яҡ мөхитте һаҡлау һәм тәбиғәт ресурстарын һөҙөмтәле файҙаланыу. Ул комиссия Байкал, Ладога күлдәрен, Каспий, Азов һәм Ҡара диңгеҙҙәрҙең бассейндарын һаҡлау, Себер һәм Алыҫ Көнсығышта кедр урмансылығын яҡлау кеүек бик мөһим мәсьәләләрҙе хәл итә.Ләкин, Зыя Нуриев эштән киткәс, илдә “Гослесхоз” менән “Гослеспром” берләштерелә һәм урмандарҙы иҫәпһеҙ ҡырыу башлана.Зыя Нуриев 1954 йылдан алып 15 йыл буйы СССР-ҙың Юғары Советы Президиумы ағзаһы булып эшләй. Үҙ дәүерендә ошо илдең иң юғары органының биш рәйесе менән эшләү бәхетен татый. Ул СССР Министрҙар Советында эшләгән бер осорон иҫкә төшөрә.– Һеҙ йылына нисә тонна сыр етештерәһегеҙ? — тип һорай ул саҡтағы рәйес А. Микоян.– 840 мең тонна, тиҙ арала бер миллион тоннаға еткерергә тейешбеҙ, — ти Зыя Нуриев.– Сырҙы мосолман халҡы ла ярата бит, уның ассортиментын киңәйтеүҙе лә күҙ уңында тотоғоҙ. Шуны ла әйтәм: һеҙ бит СССР Хөкүмәтенең тарихында Хөкүмәт ағзаһы булараҡ иң тәүге мосолман кешеһе, — ти А. Микоян.Ә башҡорт халҡы өсөн был күренеш икеләтә ҡыуаныслы. Шундай ҙур дәүләткә етәкселек итеүҙә ҡан-ҡәрҙәшебеҙ ҙә ҡатнашҡан. Ә инде СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫары булып эшләгән Юрий Баталин былай тип иҫкә ала: “Зыя Нуриев йыш ҡына илдәге милләтселек күренештәрен тәнҡитләй торғайны. Уның һүҙҙәре иҫтә ҡалған. “Бына ҡарағыҙ, Башҡортостандан СССР Министрҙар Советы рәйесе урынбаҫарҙары икәү: мин – башҡорт, Юрий — рус; ике армия генералы: Гәрәев — башҡорт, Лобов — рус. Тик милләттәр берҙәм булһа ғына эш бара!” – тип ҡабатлай торғайны ул”.Яҡташыбыҙ юғары дәрәжәле кешеләр менән тиҙ уртаҡ тел тапҡан, үҙен бик иркен тотҡан һәм, кәрәк икән, тәнҡитләргә лә тартынмаған. Быға миҫал итеп бер күренеште иҫкә төшөргө килә....1955 йылда Кремлдә сиҙәм ерҙәрҙе үҙләштереү буйынса кәңәшмә бара. Мөһим йыйылышта Башҡортостандан өс делегат – партия өлкә комитетының беренсе секретары С. Игнатьев, З. Нуриев һәм Башҡортостан Министрҙар Советы рәйесе В. Нәбиуллин ҡатнаша. “Беҙ йылҡысылыҡ заводтары ҡарамағындағы буш ятҡан 55 мең гектар ерҙә иген культуралары сәсергә ҡарар иттек”, — ти В. Нәбиуллин. Зал дәррәү ҡул саба. Шунан бер нисә ораторҙан һуң С. Буденный сыға ла: “Бына бер башҡорт йылҡысылыҡ заводы ерҙәрен тартып алырға уйлай. Беҙ бер кемгә лә заводтарҙы емерергә бирмәйбеҙ”, — ти.“Не какой-то башкир, а правнук тех воинов, которые в составе Российской армии, преследуя Наполеона, дошли до Парижа, до берегов реки Сены, водой которой напоили своих коней”, – тип Зыя Нуриев халыҡ алдында ғәфү үтенеүен һорап, президиумға записка яҙа.С. Буденный аҙаҡ, Н. Хрущев уға терһәге менән төрткәс, трибунаға сығып рәсми ғәфү үтенгән һәм былай тигән: “Прошу вас, башкирскую делегацию, простить меня. Я в своем выступлении в сердцах допустил оплошность. Я знаю башкир, они любят коня, отличные кавалеристы. После Гражданской войны у меня работал ваш земляк, отличный конник Муса Мортазин...”Үҙҙәрен ысын етәкселәр итеп тойоп, халыҡ алдындағы бурысын еренә еткереп үтәп йөрөгән кешеләрҙе нисек ихтирам итмәҫкә мөмкин! Башҡортостан Хөкүмәте етәксеһе З. Аҡназаров былай ти: “Зыя Нуриев Башҡортостан өсөн, уның халҡы өсөн бик күп эшләне, Мәскәүҙә саҡта ла республикаға айырым иғтибар бирҙе. Рәсәйҙә, беҙҙәге һымаҡ, элеваторҙар, иген ҡабул итеү пункттары, һыуытҡыстар юҡтыр”. Ә инде күрше Ҡаҙағстанда булғанда Д. Ҡунаев һүҙҙе Зыя Нуриевтан башлаған: “Как он развернулся, как грамотно и быстро решает все проблемы! Какого человека дал стране башкирский народ!”Мин яҙып үткәндәр, һандар һәм факттар З.Нуриевтың үҙ ҡулы менән яҙылған “Ауылдан Кремлгә тиклем” тигән иҫтәлектәренән алынды. М.Ямалов авторлығында, күренекле дәүләт эшмәкәренең 100 йыллыҡ юбилейына арналып, “Зыя Нуриев” тигән матур эстәлекле китап былтыр донъя күрҙе.Зыя Нуриевтың исемен мәңгеләштереү маҡсатында Өфөлә һәйкәл ҡуйһаҡ, урамдарға, мәҙәни усаҡтарға уның исемен бирһәк, был эш беҙҙең халыҡтың мәртәбәһен арттырасаҡ. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23768-bashort-haly-ilg-shunday-shheste-birgn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/f2dbeffffadd76bbecc5614fac32a942ec98831e66f02129035effa0818f5630.json | [
"Шөғәйеп УСМАНОВ,\nауыл хужалығы фәндәре кандидаты.\nЗыя Нурый улы 1957 йылдан 1969 йылға тиклем КПСС-тың Башҡортостан өлкә комитетының беренсе секретары булып эшләгәндә, республикабыҙҙа бихисап ҡеүәтле предприятие, завод, фабрика, комбинат, трестар барлыҡҡа килә. Ил буйынса иң арзан нефть “Туймазынефть” нефть һәм ... |
[] | 2016-09-21 09:29:52+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Һайлауҙы асыҡтан-асыҡ үткәреү буйынса Башҡортостан ҙур аҙым яһаны, агитация кампанияһы осоронда ла, күҙәтеүселәр эшләгәндә лә ҡаты баҫым булманы. Хоҡуҡ һаҡлау органдары бөтөнләй йәлеп ителмә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23728-aleksandr-yuschenko-aylauy-el-m-asytan-asy-tkre-ytenn-bashortostan-ur-aym-yaany.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474443530_yrov5145_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | Александр Ющенко: “Һайлауҙы ғәҙел һәм асыҡтан-асыҡ үткәреү йәһәтенән Башҡортостан ҙур аҙым яһаны” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23728-aleksandr-yuschenko-aylauy-el-m-asytan-asy-tkre-ytenn-bashortostan-ur-aym-yaany.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/4b1238642b52bc3cef43a528330630a4f4ee13b09c0cb7e393b89a9084b32b37.json | [
"Александр Ющенко: “Һайлауҙы ғәҙел һәм асыҡтан-асыҡ үткәреү йәһәтенән Башҡортостан ҙур аҙым яһаны”",
"Һайлауҙы асыҡтан-асыҡ үткәреү буйынса Башҡортостан ҙур аҙым яһаны, агитация кампанияһы осоронда ла, күҙәтеүселәр эшләгәндә лә ҡаты баҫым булманы. Хоҡуҡ һаҡлау органдары бөтөнләй йәлеп ителмә"
] |
[] | 2016-09-21 11:29:55+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Гражданлыҡ платоформаһы” федераль сәйәси комитеты башлығы Рифат Шәйхетдинов Нефтекамала бер мандатлы округта Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеп сыҡты. Уның фекеренсә, республикала һайлау конкуре | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23730-rifat-shyhetdinov-bashortostanda-aylau-konkurently-krsht-tte.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474456665_shaykhutdinov_jpg_ejw_467.jpg | ru | null | Рифат Шәйхетдинов: “Башҡортостанда һайлау конкурентлы көрәштә үтте” | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23730-rifat-shyhetdinov-bashortostanda-aylau-konkurently-krsht-tte.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/1e436af500d30b360dadc10bc55713be2774bcd4f4708efb4a99ea1df1d4c4e3.json | [
"Рифат Шәйхетдинов: “Башҡортостанда һайлау конкурентлы көрәштә үтте”",
"“Гражданлыҡ платоформаһы” федераль сәйәси комитеты башлығы Рифат Шәйхетдинов Нефтекамала бер мандатлы округта Дәүләт Думаһына һайлауҙа еңеп сыҡты. Уның фекеренсә, республикала һайлау конкуре"
] |
[] | 2016-09-27 21:55:49+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бүздәк районында 26 йәшлек егет, боролошта машинаһына идара итеү һәләтен юғалтып, юлдан оса һәм бер нисә тапҡыр әйләнә. Һөҙөмтәлә шофер әллә ни зыян күрмәй, әммә эргәлә ултырған пассажир ҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23801-yulda-uysh-baramy-ni.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474980589_1-3.jpg | ru | null | Юлда һуғыш барамы ни! | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23801-yulda-uysh-baramy-ni.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/02296b29510db35c5526291c6110913aa131e05eb24d12f7d33b46470ef0799d.json | [
"Юлда һуғыш барамы ни!",
"Бүздәк районында 26 йәшлек егет, боролошта машинаһына идара итеү һәләтен юғалтып, юлдан оса һәм бер нисә тапҡыр әйләнә. Һөҙөмтәлә шофер әллә ни зыян күрмәй, әммә эргәлә ултырған пассажир ҡ"
] |
[] | 2016-09-21 01:29:38+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бала саҡтан ҡурсаҡтарына кейем тегергә яратҡан Рәфиә Солтанованың тегенсе булып китеүе осраҡлы түгел. Мәктәпте тамамлағас, документтарын һис бер икеләнеүһеҙ Сибай педагогия колледжының техно | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23716-ulydan-yn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474378160_1-1.jpg | ru | null | Ҡулыңдан һөйөн! | null | null | bashgazet.ru | Күңеленә оҡшаған һөнәргә өйрәнеү уға еңел бирелә. Ҡулына диплом алғас дүрт йыл ҡаланың “Интерьер” ателье-магазинында эшләй. Тырыш ҡыҙыҡай заказ буйынса һатып алыусыларға төрлө әйберҙәр тегә, Рәфиә Рамазан ҡыҙына бигерәк тә пәрҙәләр менән эш итеү оҡшай. Интернет селтәрендә дизайн, тегеү-нағышлау серҙәре менән таныша, заманса ламбрекен яһау буйынса махсуслаша.Тормошҡа сыҡҡас, йәштәр тыуған яғына ҡайта. Игеҙәктәре Әлмира менән Әмиргә өс йәш тулғас, йәш әсә үҙ эшен асыу тураһында хыяллана. Ниәтен яҡындарына белдергәс, улар теләгенә ҡаршы килмәй, киреһенсә, бар яҡлап ярҙам итәсәктәрен белдерә. Район хакимиәте етәкселеге йәш эшҡыуарға үҙ эшен асыусыларға тәғәйенләнгән 300 мең һумлыҡ дәүләт ярҙамы бүлә. Был аҡсаға Рәфиә Японияла етештерелгән сифатлы теген машиналары һатып ала һәм элекке дауахананың буш торған бинаһының ике бүлмәһен ҡуртымға алып, теген цехы асыуға өлгәшә.Әле унда ике кешегә эш урыны булдырылған. Ғүмере буйы Юлдыбай көнкүреш йортонда тегенсе-бесеүсе булып эшләгән Гөлсирә Саптарованың уртаҡлашыр тәжрибәһе күп, ә Айһылыу Мәҡсүтованың был шөғөлгә яңы тотоноуы.— Туҡымаларҙы Магнитогорск ҡалаһынан күмәртәләп һатып алам, күберәк һорау буйынса тегәбеҙ. Халыҡ һатып алған әйберҙәрен ҡыҫҡартырға, йүнәттерергә, замогын алмаштырырға алып килә. Шулай уҡ сәхнә өсөн башҡорт милли кейемдәренә заказ ҡабул итәбеҙ. Ауылдаштар әлегә ярыша-ярыша тәҙрә ҡорғандары, ламбрекендар, постель кәрәк-яраҡтары тектерә, тик ултырырға ваҡыт юҡ, — тип йылмая йәш эшҡыуар.Ағасты — япраҡ, кешене сепрәк биҙәй, ти халыҡ мәҡәле лә. Бөгөн һәр кем матур кейенергә, ыҫпай һәм бөхтә күренергә, шулай уҡ моданан ҡалышмаҫҡа тырыша. Әммә барыһы ла үҙенең кәүҙә төҙөлөшөнә тап килгән кейем-һалымды кибеттәрҙән йәки баҙарҙан таба алмай. Тап ундайҙарға тегенсе ярҙамы һәм кәңәше талап ителә лә инде. Тимәк, яңы эш башлаған Рәфиә Солтанованың киләсәктә клиенттарының күп булырына ышаныс ҙур. Тегенсегә фәҡәт ҡулдарынан һөйөнөп, эшенән йәм табып йәшәргә ҡала. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23716-ulydan-yn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/bcc91e64977569002f5a90ded88f90c68f5c3c7646959afbe1d1239bc7aadd88.json | [
"Күңеленә оҡшаған һөнәргә өйрәнеү уға еңел бирелә. Ҡулына диплом алғас дүрт йыл ҡаланың “Интерьер” ателье-магазинында эшләй. Тырыш ҡыҙыҡай заказ буйынса һатып алыусыларға төрлө әйберҙәр тегә, Рәфиә Рамазан ҡыҙына бигерәк тә пәрҙәләр менән эш итеү оҡшай. Интернет селтәрендә дизайн, тегеү-нағышлау серҙәре менән таныш... |
[] | 2016-09-20 21:29:40+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Борон-борондан ағинәйҙәрҙең аҡһаҡалдар менән бер рәттән йәмғиәт тормошондағы әһәмиәте ҙур булған. Йәш быуынға милли асылыбыҙға ярашлы матур тәрбиә биреү, уларға ватансылыҡ тойғоларын һеңдере | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23705-ilde-oton-alay-ainyr.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474375496_abzelilovskaya-masterica-lyalya-gumerova.jpg | ru | null | Илдең ҡотон һаҡлай ағинәйҙәр | null | null | bashgazet.ru | Күгәрсен районының “Мораҙым тарлауығы”нда уҙған республика “Ағинәйҙәр ҡоро” йыйынында был бигерәк тә асыҡ сағылды. Гүзәл заттың милли кейемдәренән, биҙәүестәренән тарлауыҡ сәскәле яланды хәтерләтте. Ихлас аралашыуҙар, күтәренке рух хаҡында әйтеп тораһы ла түгел.Республиканың 15 төбәгенән – Ишембай, Әбйәлил, Баймаҡ, Хәйбулла, Федоровка, Бөрйән, Стәрлебаш, Ейәнсура, Көйөргәҙе, Йылайыр, Учалы райондарынан, Салауат, Мәләүез, Күмертау, Сибай ҡалаларынан килгән 300-ләп кешене һәм уларҙы ҡаршы алған Күгәрсен ағинәйҙәрен бары бер уй – милләт ғәме, милләт хәстәре берләштерҙе.Беҙҙең ҡатын-ҡыҙҙың ҡулынан килмәгән эш бармы икән?! Аллы-гөллө ептәрҙән балаҫ та һуғалар, сигеү ҙә сигәләр, сағыу тауар киҫәктәренән ҡорама ла ҡоралар, милли кейемдәр, биҙәүестәр ҙә тегәләр, шәлдәр ҙә бәйләйҙәр, телде йоторлоҡ итеп аш-һыу ҙа бешерәләр... Ялан буйлап һуҙылған күргәҙмәләрҙе байҡағандар быға үҙҙәре лә шаһит булды. Район-ҡала вәкилдәренең барыһы ла ҡунаҡтарҙы асыҡ йөҙ, йыр-моң, дәртле бейеү менән ҡаршы алды, үҙҙәренең өгөт-нәсихәттәрен, теләктәрен, рәхмәттәрен еткерҙе.Район имам-мөхтәсибе Рәсүл хәҙрәт аят уҡығандан һуң, йыйын күҙгә-күҙ ҡарап фекер алышыу, эш тәжрибәһе менән уртаҡлашыу майҙанына әйләнде. Ағинәйҙәр бергәләп республика, милләт, халыҡ алдында торған бурыстарҙы барланы, йәмғиәтте борсоған һорауҙарға яуап эҙләне, киләсәккә пландар билдәләне. Ил Президенты Владимир Путиндың “Йәмәғәтселек институттарын тергеҙергә, йәмғиәтте тәрбиәләүҙә уларға таянырға кәрәк” тигән һүҙҙәренә яуап итеп барлыҡҡа килгән Ағинәйҙәр ойошмаһы төрлө төбәктәрҙә бер үк ваҡытта асылманы, ҡайҙалыр әүҙемерәктәр алданыраҡ тупланһа, ҡайҙалыр ул яңы барлыҡҡа килә әле. Шуға ла эш тәжрибәһе менән уртаҡлашыу бик тә урынлы булды.Ағинәйҙәр эшмәкәрлегенә байҡау яһағанда, кемдер “өйрәнергә лә өйрәнергә икән әле беҙгә” тип ҡуйҙы.Төрлө юҫыҡта эш алып барған ойошмаларҙан өйрәнергә ысынлап та урын күп. Хәйбуллалар шәл һуғыу (бәйләү түгел. – Авт.), септә, ситән үреү, саман кирбес яһау кеүек онотолған кәсептәрҙе тергеҙә. Баймаҡтар тәрбиә эшен мәктәп менән бергә алып бара, йәш парҙарҙы, тулы булмаған ғаиләләрҙе күҙ уңынан ысҡындырмай, димселек менән дә шөғөлләнә. Сибайҙар сәсәнлек традицияларын тергеҙә, “Талир тәңкә” төркөмөн ойоштороп, милли кейемдәр тегә, биҙәүестәр эшләй. Ағинәйҙәрҙең республика кимәлендәге беренсе сараһын уҙғарған әбйәлилдәр иһә ғаиләлә атай, ир абруйын күтәреү өҫтөндә эшләй. Стәрлебаштар тула баҫыу йолаһына яңы һулыш өрә, милләт һәм балалар һаулығына иғтибар йүнәлткән учалылар “ауылпиада” тип аталған спорт саралары, “Буҙа” байрамдары уҙғара. Федоровкалар ауыр тормош хәлендә ҡалған ғаиләләрҙе ныҡлы күҙәтеүгә алған, уларға һәр яҡлап ярҙам ҡулы һуҙа һәм үҙ араларына ылыҡтыра, хатта электр, газ өсөн түләүҙә ярҙам итә. Бөрйәндәр “Кәрәҙ” исемле ҡорама ҡороу клубы ойошторған, йылайырҙар мәрхәмәтлек акциялары үткәрә, ейәнсуралар хәрәм эсемлекһеҙ, йәғни айыҡ туйҙар өсөн көрәшә, мамыҡ шәл данын арттыра. Ишембайҙар депутат атҡарырға тейешле бурыстарҙы ла үҙҙәренә йөкмәй, социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүҙә әүҙем ҡатнаша. Салауаттар “Аҡбуҙат” ойошмаһы менән берләшеп, ҡаланы гөрләтергә ниәтләнә. Күмертауҙар М. Исҡужин исемендәге гимназия, “Айгөл” тәрбиә үҙәге, политехник лицей менән ҡулға-ҡул тотоноп, тәрбиә эшен алып бара. Күгәрсендәр район кимәлендә уҙған бер генә саранан да ситтә ҡалмай, мәрхәмәтлек акцияһы уҙғарыуҙан алып “Йәштәр көнө”нә тиклем ҡатнашырға өлгөрә.Күгәрсен районының “Ағинәйҙәр ҡоро” етәксеһе Әминә Әҙелғужинаның “Ете ҡыҙ” ательеһында мосолман ҡатын-ҡыҙҙарына тәғәйенләп тегелгән күлдәктәр дефилеһы барыһында ла һоҡланыу тойғолары уятты. Мәҡсүт һәм Тәүәкән ауылы ағинәйҙәренең сығышы иһә йолаларға ҙур иғтибар бүленеүен күрһәтте.– Ағинәйҙәрҙең район ойошмаһы бер йыл ғына эшләп килә, әммә бик күп бурыс атҡарып өлгөрҙө. Ошондай төркөм барлыҡҡа килеп, халыҡ араһында тәрбиә эше алып барғанына шатбыҙ. Үҙ ирке менән иңдәренә ил хәстәрен йөкмәгән ҡатын-ҡыҙҙар ғаилә нигеҙҙәрен нығытыуға, йәш быуынға рухи тәрбиә биреүгә генә иғтибар йүнәлтмәй, район-ҡала кимәлендә социаль мәсьәләләрҙе хәл итеүгә лә ҙур өлөш индерә. Күп яҡлы эшегеҙ, фиҙакәрлегегеҙ өсөн рәхмәт, – тине ҡатын-ҡыҙҙарҙы сәскәләргә тиңләп, һоҡланыу белдергән Күгәрсен районы хакимиәте башлығы Фәрит Мусин.Иҫ киткес күркәм тәбиғәт ҡосағында оҫталыҡ дәрестәре лә ойошторолдо. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23705-ilde-oton-alay-ainyr.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/8d54a693484603849b8bce47ce097d5e6f748edc10711b22eafb10e77f4f9303.json | [
"Күгәрсен районының “Мораҙым тарлауығы”нда уҙған республика “Ағинәйҙәр ҡоро” йыйынында был бигерәк тә асыҡ сағылды. Гүзәл заттың милли кейемдәренән, биҙәүестәренән тарлауыҡ сәскәле яланды хәтерләтте. Ихлас аралашыуҙар, күтәренке рух хаҡында әйтеп тораһы ла түгел.Республиканың 15 төбәгенән – Ишембай, Әбйәлил, Бай... |
[] | 2016-09-26 21:25:11+00:00 | null | null | Башҡортостандың төньяҡ-көнсығышында кино сәнғәтен үҫтереү маҡсатында Үрге Ҡыйғы ауылында “Башкинопрокат” ойошмаһының бүлексәһе асыла. Уның төп бурысы кинофильмдарҙы эргә-тирә райондарға етке | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23773-gresh-bulyrmy.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23773-gresh-bulyrmy.html | ru | null | Үҙгәреш булырмы? | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23773-gresh-bulyrmy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/f749bb91de7a3bf7122d50efc7b50c9765d6874146c360950cc3f4a21a05b177.json | [
"Үҙгәреш булырмы?",
"Башҡортостандың төньяҡ-көнсығышында кино сәнғәтен үҫтереү маҡсатында Үрге Ҡыйғы ауылында “Башкинопрокат” ойошмаһының бүлексәһе асыла. Уның төп бурысы кинофильмдарҙы эргә-тирә райондарға етке"
] |
[] | 2016-09-29 18:17:51+00:00 | null | null | Рәсәйгә ҡарата булған нәфрәте менән Украина яңғыҙ ҡалыр, ахыры. Порошенко нисек кенә теләмәһен, илебеҙҙә үткән һайлауҙарҙы донъяның барлыҡ илдәре лә легитим тип билдәләне. Өҫтәүенә Рәсәйгә ҡ | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23816-taya-ike-bashly-bula.html.json | http://bashgazet.ru/politika/23816-taya-ike-bashly-bula.html | ru | null | Таяҡ ике башлы була | null | null | bashgazet.ru | Рәсәйгә ҡарата булған нәфрәте менән Украина яңғыҙ ҡалыр, ахыры. Порошенко нисек кенә теләмәһен, илебеҙҙә үткән һайлауҙарҙы донъяның барлыҡ илдәре лә легитим тип билдәләне. Өҫтәүенә Рәсәйгә ҡаршы ҡулланылған санкцияларҙан баш тартырға теләүҙәре лә Украина етәкселегенең яраһына тоҙ булып һибелде. Был хаҡта Америка Ҡушма Штаттарының вице-президенты Джозеф Байден белдергәйне.
“Мәскәүгә ҡаршы иғлан ителгән санкцияларҙан бөгөндән баш тартырға теләгән кәмендә биш ил бар”, – тине Байден. Был һүҙҙәрен ул Нью-Йоркта Порошенко менән осрашҡандан һуң әйтте. Украина етәксеһе АҠШ президентлығына кандидат Дональд Трамп менән дә осрашырға теләгәйне, ләкин уныһының ваҡыты булманы. Ә бына икенсе кандидат Хиллари Клинтон Порошенконың Донбассты оккупациялау хаҡында “әкиәтен” кинәнеп тыңланы, хатта килешкәндәй баш ҡағып ултырҙы.
Күренеп тора, Европа Порошенконан да, санкцияларҙан да ялҡҡан. Был “һуғышты” артабан дауам итһендәр өсөн Германияны, Францияны, Италияны өгөтләүе Америкаға ҡыйынға тура килә, ти Байден. Санкциялар арҡаһында Европаның хәле көндән-көн мөшкөлләнә бара. Рәсәй менән сауҙа итеү юлын асыуҙы һорап, акциялар ойошторола.
Әлбиттә, Америка етәкселәренең мәкерле уйы буйынса, санкция иң беренсе беҙҙең илдең бәкәленә һуғырға тейеш ине, ләкин таяҡтың ике башлы булыуы тураһында улар уйлап та бирмәне. Шуға күрә Европа илдәрендә санкцияларҙан баш тартыу тураһында һүҙҙәр йышыраҡ ҡабатлана. Хәҙер улар Украина арҡаһында иҡтисади көрсөккә баш тығырға теләмәй. Астың асыуы яман тигәндәй, халыҡтың күтәрелеп китеүе лә шөрләтәлер. Ул саҡта санкция менән бергә ҡалын кеҫәлеләрҙең дә башы осоуы ихтимал. | http://bashgazet.ru/politika/23816-taya-ike-bashly-bula.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/a6fd5de3184b91538aa83d9ba58337c318e20f44117b08bd1723acb2a316b3fc.json | [
"Рәсәйгә ҡарата булған нәфрәте менән Украина яңғыҙ ҡалыр, ахыры. Порошенко нисек кенә теләмәһен, илебеҙҙә үткән һайлауҙарҙы донъяның барлыҡ илдәре лә легитим тип билдәләне. Өҫтәүенә Рәсәйгә ҡаршы ҡулланылған санкцияларҙан баш тартырға теләүҙәре лә Украина етәкселегенең яраһына тоҙ булып һибелде. Был хаҡта Америка Ҡ... |
[] | 2016-09-29 22:19:57+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Бөгөн йыш ҡына шундай һорау бирәләр. Ысынлап та, йәштәребеҙ нисек йәшәй, ниндәй уйҙар кисерә, һынауҙарҙы нисек үтә? Әлбиттә, уларға кәңәш биреүселәр ҙә күп. Өлкәндәрҙең һәр береһе тиерлек за | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23825-yshtrg-nim-krk.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1475155396_molodezh.jpg | ru | null | Йәштәргә нимә кәрәк? | null | null | bashgazet.ru | Аңлау һәм ышанысШундай бер әйтем таралған: йәш ваҡытта көс бар, ваҡыт бар, аҡса юҡ, өлкәнәйгәс – көс тә, ваҡыт та юҡ, аҡса бар. Нимә, бөтә нәмәне аҡсаға бәйләмәксеһеңме, тип аптырамағыҙ. Бөгөнгө заманда дәрт һәм ваҡыт менән генә алыҫ китеп булмай шул. Ә йәш кешегә бөтәһе лә кәрәк – белем дә, һөнәр ҙә, уңайлыҡтар ҙа.Телгә һорау артынан һорау килеп кенә тора: ниңә һуңғы ваҡытта йәштәр, хатта үҫмерҙәр араһында суицид осраҡтары арта? Психологтар, ата-әсәнең иғтибары етмәү арҡаһында, тип яу һала. Ғәжәп хәл: ата-әсә менән бала бер-береһенән алыҫая бара, имеш. Ҡан-йән менән бәйләнгән кешеләр бер-береһен аңламай. Балаһын тәрбиәләүҙән дә алғараҡ ҡуйырлыҡ ниндәй проблемалар уратып алды икән ата-әсәне? Йәмғиәт һәм власть ошо турала хәстәрлек күрергә тейеш. Тимәк, йәш кешенең теләк-ихтыяжын ғәмәлгә ашырыу өсөн уны аңларға һәм ышанысын яуларға кәрәк. Атай-әсәй генә түгел, ә уҡытыусы, эш биреүсе, етәксе лә аңларға тейеш. Йәш кешенең күңелен бер һүрелтһәң, аҙаҡтан яңынан ышаныс яулауы бик ауыр.Тырышлыҡ һәм дөрөҫ юлЙомшаҡ диванда, компьютер алдында ултырып нимәгәлер өлгәшеп буламы? Интернет селтәре мөмкинлектәрен иҫәпкә алғанда, бәлки, була, тип тә яуап бирер тырыш йәштәр. Тик кеше менән күҙмә-күҙ аралашыу ҙа, мөмкин булған тиклем сәйәхәт итеү ҙә фекерләү даирәһен киңәйтә ул. Йәш саҡ шундай бер осор – кешенең мейеһе идеяларҙан, хыялдарҙан ташып тора, энергия саманан ашҡан. Иң мөһиме – шуны дөрөҫ юҫыҡҡа йүнәлтеү. Йүнәлеш ваҡытында табылмаһа – фажиғә. Йәш кешене кәртәләр үҙҙәре эҙләп табасаҡ. Уларҙан алда өлгөрөргә кәрәк. Уның өсөн ни эшләргә? Тәүәккәл булырға! Беҙҙең менталитетҡа бәйле килешһеҙерәк холҡобоҙ бар: йә тәүәккәлләй алмайбыҙ, йә артыҡ ғорурбыҙ (алдыңда бер ябылған ишекте икенсегә ҡағып инеү ауыр беҙгә), йә битарафлыҡ ҡамасаулай. Эшләп ҡарарға, үрләп ҡарарға, йығылғас, тороп китергә һәм тағы ла дауам итергә! Баҡһаң, математик яҡтан иҫәпләгәндә, бәхетле һәм бай булыу мөмкинлеге һин тырышҡан һайын нығыраҡ арта.Нимә кәрәккәнен белеүҠағиҙә булараҡ, үҫмерлек 18 йәшкә бөтөргә тейеш. Әммә күптәр әле 25 йәштәрҙә лә бер ҡатлы, теләһә нимәгә эйәрергә әҙер торған булып ҡала. Өлкәндәрҙең бигүк намыҫлы булмаған амбицияларына ла барып ҡабыусандар. Йәш егет һәм ҡыҙҙар шуны белһен: ике өлкән кеше алышҡан майҙанға барып эләгеп, йоҙроҡ аҫтында ҡалыр алдынан уйлағыҙ – һеҙгә ысынлап шул туҡмаҡ кәрәкме? Әлбиттә, тәжрибә өсөн ярап та ҡалыуы мөмкин, тик “сит кешеләр һуғышында түгел, ә үҙ һуғышығыҙҙа йоҙроҡ алыу яҡшыраҡ”, йәғни үҙ тәжрибәң генә күпкә өйрәтә. Быныһын бер психолог әйткән шикелле.Йәшлектең күп хаталары ғәфү ителерлек ул. Тик шул хаталар аша һеҙ нимәгә өйрәнергә теләгәнегеҙҙе, ҡайҙа юлланғанығыҙҙы аңларға тейешһегеҙ.Ялҡаулыҡтан ҡотолоуШундай бер хәҡиҡәт билдәле: байҙар һәм генийҙарҙың күпселегенә хас уртаҡ һыҙат бар – улар үҙҙәренә ни кәрәген иртә аңлаған. Уңышһыҙ, бөхәл кешеләрҙең бер уртаҡлығы – сәйәси тәртип йә ҡаты ата-әсә ҡорбандары булыуы түгел, ә уларҙың үҙ тормошон ҡорорға йыбаныуы, сүллектә ҡасып, башын ҡомға тығып торған дөйәғошҡа оҡшауы.Теләгән – мөмкинлектәр эҙләй, теләмәгән – аҡланыу сәбәптәре таба. Ялҡауҙар йәшләй ҙә ҡулын кеҫәһенә тығып йөрөй. Ҡоштар ни өсөн һауала? Юҡ, ҡанаттары булған һәм осоу һәләте бирелгән өсөн генә түгел, ә осҡолары килгән өсөн дә.БерҙәмлекБөгөн йәштәребеҙгә генә түгел, ә көллөбөҙгә лә “берҙәмлек” тигән төшөнсәне яҡшы аңларға өйрәнеү мотлаҡ. Бер риүәйәт тә бар бит әле селек һепертке тураһында. Селекте берәм-берәмләп алып һындырһаң, тиҙерәк юҡҡа сыға, ә барыһын бер усҡа һыйҙырып, һепертке итеп бәйләгәндә, һындырыу ғына түгел, бөгә лә алмаҫһың. Әлеге мәлдә ҡарайым да уйға батам – тырым-тырағайбыҙ бит. Йәмәғәт ойошмаларын ғына алғанда ла, дөйөм бер маҡсатҡа – илебеҙҙә, еребеҙҙә үҙ урыныбыҙҙы табып, ысын хужалар булып лайыҡлы йәшәр өсөн – ынтылырға тейеш кеүекбеҙ ҙә, аҙымдарҙы бергә яһай алмай торабыҙ. Бергә атлаған һымаҡ булабыҙ ҙа, юҡҡа ғына үсегешеп таралабыҙ. Йәштәргә тәжрибә етмәй, өлкәндәр өйрәтә белмәй. Бер-беребеҙҙе алдайбыҙ, ситтәр арбаһына ҡыҙығабыҙ, кәртә аша сыға алмаһаҡ, ҡул һелтәйбеҙ. Беҙ булдырабыҙ, тигән орандың беҙ, тимәк, күмәк, берҙәм икәнебеҙҙе белдергәнен онотмайыҡ. Шәп оран, шулаймы? | http://bashgazet.ru/obshestvo/23825-yshtrg-nim-krk.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/feef58d1531c69e114fde6efe176ed0f3b7b552d2402c0a822771fc697e60dd3.json | [
"Аңлау һәм ышанысШундай бер әйтем таралған: йәш ваҡытта көс бар, ваҡыт бар, аҡса юҡ, өлкәнәйгәс – көс тә, ваҡыт та юҡ, аҡса бар. Нимә, бөтә нәмәне аҡсаға бәйләмәксеһеңме, тип аптырамағыҙ. Бөгөнгө заманда дәрт һәм ваҡыт менән генә алыҫ китеп булмай шул. Ә йәш кешегә бөтәһе лә кәрәк – белем дә, һөнәр ҙә, уңайлыҡтар ҙ... |
[] | 2016-09-27 21:55:44+00:00 | null | null | Бер нисә йыл элек Мәләүез районы һәм ҡалаһы менән Ҡырым Республикаһының Белогорск ҡалаһы араһында дуҫлыҡ күпере һалынғайны. Бер нисә йыл элек Мәләүез районы һәм ҡалаһы менән Ҡырым Республика | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23803-duly-kpere-nyyy.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23803-duly-kpere-nyyy.html | ru | null | Дуҫлыҡ күпере нығый | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23803-duly-kpere-nyyy.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/ca78888df336536d6c767ed2e2c287bb99e17b58ee1eced46930adea44d60ac9.json | [
"Дуҫлыҡ күпере нығый",
"Бер нисә йыл элек Мәләүез районы һәм ҡалаһы менән Ҡырым Республикаһының Белогорск ҡалаһы араһында дуҫлыҡ күпере һалынғайны. Бер нисә йыл элек Мәләүез районы һәм ҡалаһы менән Ҡырым Республика"
] |
[] | 2016-09-20 21:29:30+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Рәсәй киноһы йылында Башҡортостан яңы асылған кинозалдар буйынса алдынғылар иҫәбенә инде. Күптән түгел Учалы һәм Дүртөйлө ҡалаларында ике кинотеатр, Күмертауҙа иһә ике заллы кинотеатр асылды | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23714-yyynyu-ur.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474376384_cinema-hall.jpg | ru | null | Ҡыҙыҡһыныу ҙур | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23714-yyynyu-ur.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/11892463f9d4e9346eef0ef5b3d30dfda84253a71e192820c973ec5d69331830.json | [
"Ҡыҙыҡһыныу ҙур",
"Рәсәй киноһы йылында Башҡортостан яңы асылған кинозалдар буйынса алдынғылар иҫәбенә инде. Күптән түгел Учалы һәм Дүртөйлө ҡалаларында ике кинотеатр, Күмертауҙа иһә ике заллы кинотеатр асылды"
] |
[] | 2016-09-27 21:55:53+00:00 | null | null | Ҡыҙҙар күңеле иртә уяна шул. Малайҙар тәнәфестә дыу килеп уйнай йә булмаһа ихатаға сығып туп тибә, рәхәтләнеп бала саҡтарын үткәрә, ә ҡыҙҙар инде юҡ-юҡ та малайҙарға серле ҡараш ташлап ала. | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23796-umyrzaya.html.json | http://bashgazet.ru/obshestvo/23796-umyrzaya.html | ru | null | Умырзая " "Башкортостан гәзите" | null | null | bashgazet.ru | Ҡыҙҙар күңеле иртә уяна шул. Малайҙар тәнәфестә дыу килеп уйнай йә булмаһа ихатаға сығып туп тибә, рәхәтләнеп бала саҡтарын үткәрә, ә ҡыҙҙар инде юҡ-юҡ та малайҙарға серле ҡараш ташлап ала. “Ниндәй булыр икән?” – тигән һорау яҙылған был ҡарашта. Ниндәй һөйгән йәр, ниндәй ир? Шәһиҙәнең дә бар күҙе төшкән егете.
Күҙе төшкән тип, уныһы арттырыу инде, аҙыраҡ оҡшай кеүек, бары шул ғына. Күңел ятҡан нәмә күп булыр, тип үҙ-үҙен тыя ҡыҙ был хаҡта уйлағанда. Ваҡытһыҙ килгән хистәр ҡурҡыта шул. Ағастар ҙа бит яҙ етмәй бөрө ярмай.
Шулай ҙа күңелдә бар ул бөрө. Юғиһә Шәһиҙә: “Ниңә мине ваҡытында уҡырға бирмәнегеҙ?” – тип әсәһенә үпкә белдерер инеме ни? Ноябрь айында тыуған ул. Шуға, йәше тулмаған тип, ул йылы уҡырға алмағандар, һәм ул бер синыфҡа тороп ҡалған. Юғиһә, мәктәпкә бергә барырҙар, бергә ҡайтып, бәлки, бер партала ултырырҙар ине. Күңел тартҡан малай менән йәнәшә ултырыуы нисек була икән ул, ҡыҙ быны күҙ алдына килтерергә тырыша ла биттәренә ҡыҙыллыҡ йүгереүен тоя.
Ҡыҙҙың теләгәне күктәргә барып иреште, ахырыһы. Инде бер нисә йыл үтеп, Шәһиҙә уҡытыусы булып эшләй башлағас, ә Сайран механизаторҙар курсын тамамлап, трактор йөрөткәндә, яҙғы бер көндә умырзаялар тотоп килгәйне ул ҡапҡа төбөнә.
– Собханалла, ҡара әле ниндәй матурҙар! Ҡайҙан йыйҙың? – тип шатланды ҡыҙ.
— Ҡыҙылбай урманында күп ул, – тине егет.
— Ҡыҙылбай урманында?! Шунда ҡәҙәр барҙыңмы? Йыраҡ бит.
– Бер ҙә йыраҡ түгел, – тине Сайран. – Һинең өсөн әллә ҡайҙа барыр инем әле, – тип әйтеп үк бөтөрмәне.
Эйе шул, ғәжәп нәмә икән ул һөйөү тигән илаһи хис. Йәштәр көн буйы бер-береһен иҫтән сығармай, бөгөн осрашһаҡ, шулай әйтер инем, былай тиер инем, тип икеһе лә әллә күпме матур һүҙҙәр уйлап ҡуя, ә осрашҡас инде, бөтәһе лә онотола. Зиһен сыуала, хыялдар таша, йөрәк сәйер тибә, әллә ләззәт, әллә ғазап кисерәләр, аңламаҫһың. Хәйер, уйлап ҡараһаң, һөйләшеүҙең артыҡ хәжәте лә юҡ бит инде, тип йыуана ҡыҙ. Сәскәләр килтергән, тимәк, ул ярата. Ярата торғандыр! Теле менән дә әйтер, ниңә ашығырға.
Ә йәмле май айында Сайранға повестка килде. Башты ташҡа орорҙай бәлә түгел, һәр егет әрмегә бара. Ләкин ғашиҡтар өсөн ул иҫ киткес аяуһыҙлыҡ, көтмәгәндә башҡа ишелеп төшкән тау шикелле тойолдо. Егетте оҙатҡанда Шәһиҙәнең йөҙө ап-аҡ, ирендәре ҡалтырай ине. Барыһы менән дә һаубуллашып сыҡҡас, Сайран үҙен көтөп торған машинаға табан йүгерҙе, ләкин кинәт туҡталып ҡалды, ҡайырылып артына ҡараны.
– Кире боролма! – тине уны аңлап торған дуҫы.
Нисек инде боролмайһың, һөйгәне ҡала бит. Күпмегә икәнен кем белгән. Бәлки, бик оҙаҡ осрашмаҫтар. Үкенеп йәшәгәнсе... Шундай уй менән Сайран кирегә атланы. Тамам юғалып ҡалған Шәһиҙәнең сикәләренән ҡыҫып тотоп, ирендәренән һурып үпте лә башҡаса артына ҡарамай машинаға йүгерҙе.
– Киттек тиҙерәк,—тине ул шоферға, гүйә, уны самаһыҙлығы өсөн кемдер орошорға йыйынған кеүек.
Машина китте. Ауыл урамында егеттең һуңғы иҫтәлеге булып саң ғына уйнап ҡалды.
...Ваҡыт. Уның уҙғанын нисек беләһең? Беҙҙә ул шатлыҡҡа күмелеп уҙа. Бигерәк тә йәй көнө. Яҙғы ташҡындан һуң ләйсән ямғыр, йәшел сиҙәм, беренсе сәскәләр, йәм-йәшел бәпкәләр, һабантуй, шунан һыу ҡойоноу, бесән өҫтө, алтын иген ҡырҙары. Һәр көндө шатлыҡ менән ҡояш сыға, ул ҡыҙарып тау артына йәшенеүгә, клубҡа төшөү, һөйгәнең менән осрашыу...
Ә бында быларҙың береһе ла юҡ, хатта ҡояш сығыуы ла ҡыуандырмай, киске шәфәҡ тә шатландырмай, сөнки ваҡыт бында күберәге үлем менән иҫәпләнә. Теге саҡта фәлән һалдат үлде, төгән ваҡытта фәлән дуҫ минаға эләкте. Афғанстан көндәре бары тик ошолай хәтерҙә ҡалып бара. Берҙән-бер йыуаныс — һөйгән йәрҙәре булған һалдаттар шулар тураһында уйлай, хат артынан хат яҙып йыуана.
Сайран да йыш яҙа хатты, ләкин вертолет аҙнаға бер генә килә һәм һалдаттың бер юлы өс-дүрт хатын алып китә. Шәһиҙәгә рәхмәт, ул да күп яҙа, унан да бер килгәндә бер нисә хат була. Егет йотлоғоп шуларҙы уҡый. Береһендә Шәһиҙә өсөнсө курс зачеттарын бирҙем тип яҙа, икенсе хатында зачет бирергә әҙерләнәм, төн уртаһына тиклем китап уҡыйым, тигән. Юҡ, яңылыш яҙылмаған, Сайран үҙе шулай, хаттарҙың датаһына ҡарап тормай, ҡайһыһы эләкһә, шуны алдан уҡый. Нисек кенә уҡымаһын, ул барыбер белә. Һөйгәненең һәр көн нисек йәшәүен, ниҙәр уйлауын һиҙеп тора шикелле. Арала хаттар ғына түгел, фәрештәләр ҙә йөрөй әллә. Был донъяны кем белә...
Әллә ана шул фәрештәләрҙең береһе һалдаттың бимазалы башына бер яҡшы фекер индерҙе: егет тыуған илгә, республика баш ҡалаһына, радиостанцияға һөйгәне өсөн йыр тапшырыуҙарын һорап, үтенес хаты яҙырға булды. Хәҙерге заманда йыр күп ул, ҡайһыһын һайларға? Сайран умырзаялар йыйып ҡайтып Шәһиҙәгә бүләк иткән көндә уның йөҙө нисек бәхетле балҡығанын иҫенә төшөрҙө. Эйе, “Умырзая” тигән бик матур, һағышлы ғына көй бар бит әле. Нимәгәлер хәҙер уны бик йырламайҙар ҙа.
Танһығыраҡ йыр булғас, бигерәк тә һәйбәт. Һүҙе лә, көйө лә беҙҙең өсөн тап килеп тора, атап яҙғандар, тиерһең...
Икенсе көндә мөжәһидтәр Сайрандар ротаһы урынлашҡан тауға айырыуса үжәтләнеп ябырылды. Мина, пуля ифрат күп яуҙы. Һуңғы миналарҙың береһе рядовой Сафин янына төшөп ярылды...
Хәрби часта мәйеттең көйгән, теткеләнгән кейемен һалдырып, йүнлерәген кейҙерҙеләр. Шунан инде цинк ҡалайҙан табут, самолет... Күпмелер ваҡыт уҙғас, складтағы кейемдәрҙе барлап, яраҡһыҙҙарын юҡ итергә тип аралап ултырған интендант бер куртканың түш кеҫәһенән хат табып алды. Өфөгә, радиоға тип яҙылған ине конвертҡа. Интендант, хатты алай-былай ҡараштырғылап уйланып торҙо ла, һуң булһа ла уң булһын тигәндәй, адресы буйынса оҙатырға булды. Их, егеттәр, йәп-йәш көйө... Аҙ ғына йәшәп, яратып та өлгөрә алманығыҙ бит, нәҫелегеҙҙе дауам итергә балағыҙ ҙа ҡалмай. Хатта, ана, кейемегеҙҙе лә яндырабыҙ, һеҙҙән бары тик ошо хаттар ғына тороп ҡала. Исмаһам, шуларҙың ҡәҙерен белеп һаҡлаусы булһа ине...
Сайрандың ҡалай табутта ҡайтыуын Шәһиҙә һис башына һыйҙыра алманы. Ерләп тә ҡуйҙылар, инде йылы ла тулып бара, ә ҡыҙ тиле хәлендә тороп ҡалды, ышанмай ине ул һөйгәненең ҡара ерҙә ятыуына.
Ҡарҙар иреп, ер ала-ҡола торған көндәрҙең береһендә йөрәк һағыштарына түҙә алмаған Шәһиҙә радионан хаттар буйынса тапшырылған концерт тыңларға ултырҙы. Кинәт уның ҡолаҡтары таныш исемде ишетте: дикторҙың яғымлы, илтифатлы тауышы ап-асыҡ итеп һөйгәненең исемен әйтте түгелме һуң?! Афғанстанда хеҙмәт итеүсе рядовой Сайран Сафин үҙенең өҙөлөп һөйгәне Шәһиҙәгә һағынышлы сәләмдәрен юллап, үҙҙәре яратҡан “Умырзая” йырын тапшырыуҙы һораған. Рәхим итеп тыңла, Шәһиҙә һылыу.
Юҡ, китәһем килмәй ер йөҙөнән,
Умырзая кеүек тиҙ һулып.
Йыр дауамында Шәһиҙә бер генә тапҡыр ҙа ҡымшанманы. Шунан ул үҙе лә аңғармаҫтан кейенергә тотондо, аяҡтарына резина итек табып алды, ниндәйҙер ашҡыныу хисе уны ҡайҙалыр ҡыуа ине. Ҡыҙ ауылды сығыу менән асфальт трассанан төштө лә Ҡыҙылбай урманына илтеүсе, әле яңы ғына ҡар аҫтынан сығып килгән батҡаҡлы юлға аяҡ баҫты. Умырзаялар ысынлап та бар ине. Иң матурҙарын бер бәйләм йыйып, Шәһиҙә кире ҡайтты ла тау битләүендә урынлашҡан зыяратҡа йүнәлде. Бында ҡояш яҡшы төшкәнлектән, ер парланып кибеп үк килә ине инде. Шәһиҙә сәскәләрен ҡәбер өҫтөнә туҙғытып һалып, зәңгәр беретлы һалдат һүрәтенә текәлде.
Иҫәнме, Сайран! Бөгөн радио һинең музыкаль сәләмеңде тапшырҙы. Хәтерләйһеңме, һин миңә умырзаялар бүләк иткәйнең, бөгөн килеп – “Умырзая” йыры. Ә мин һиңә нимә бүләк итә алдым һуң? Бер нәмә лә. Бына сәскәләр алып килгән булдым, уныһын да һуңға ҡалып. Их, Сайран, ниңә һин шундай ҡыйыуһыҙ инең икән һуң? Берҙән-бер тапҡыр үпкән булдың... Их, ниңә мин үҙем шул ҡәҙәр ғәмһеҙ булдым?! Бына хәҙер балабыҙ булыр ине бит, һинең төҫөң, йөрәк парәң ҡалыр ине...
Ғәфү ит һин мине, Сайран. Мин һине нисек кенә ныҡ яратһам да, барыбер миңә икенсе берәүгә кейәүгә сығырға тура киләсәк. Ә мин тыуасаҡ балама Сайран тип исем ҡушырмын. Ишетәһеңме һин мине, ҡәҙерлем? Ер йөҙөндә барыбер һинең төҫөң дә, исемең дә ҡалыр, сөнки һине яратҡан йөрәк бар. Бел, мөхәббәтте үлем еңә алмай...
Ҡыҙ тынып ҡалды, һүҙе өҙөлдө, сөнки ике бите буйлап күҙ йәше аға ине. Ә күктә яп-яҡты ҡояш мул итеп йылыһын өләшә.
Гүйә, ул да ғәйебен таный, кәрәк саҡта мин һеҙҙе күп шатландыра алманым, һуңлап булһа ла йылытайым әле, ти кеүек. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23796-umyrzaya.html | ba | 2016-9-01 | bashgazet.ru/15a6fc02885e04c9a35a8d2f5c66c5e16416d72acd6ac2cdb54bee5c0eb1c8d8.json | [
"Ҡыҙҙар күңеле иртә уяна шул. Малайҙар тәнәфестә дыу килеп уйнай йә булмаһа ихатаға сығып туп тибә, рәхәтләнеп бала саҡтарын үткәрә, ә ҡыҙҙар инде юҡ-юҡ та малайҙарға серле ҡараш ташлап ала. “Ниндәй булыр икән?” – тигән һорау яҙылған был ҡарашта. Ниндәй һөйгән йәр, ниндәй ир? Шәһиҙәнең дә бар күҙе төшкән егете.\nКү... |
[] | 2016-09-21 11:29:54+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Өфө ҡала Советына һайлау йомғаҡтары билдәләнде. Өфө ҡала Советына һайлау йомғаҡтары билдәләнде. “Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы ҡала Советына — 23, Рәсәй Федерацияһының Коммунистар партияһы | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23731-berm-rsy-23-mandat.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474456765_yrov7348_jpg_ejw_1280.jpg | ru | null | “Берҙәм Рәсәй”ҙә - 23 мандат | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23731-berm-rsy-23-mandat.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/22be6d82752a23bd5cea5208ec99916c64d9219d6bed44dca62e21f7a9ac7a43.json | [
"“Берҙәм Рәсәй”ҙә - 23 мандат",
"Өфө ҡала Советына һайлау йомғаҡтары билдәләнде. Өфө ҡала Советына һайлау йомғаҡтары билдәләнде. “Берҙәм Рәсәй” сәйәси партияһы ҡала Советына — 23, Рәсәй Федерацияһының Коммунистар партияһы"
] |
[] | 2016-09-19 23:29:11+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Күптәрҙең алыҫ яҡтарға күсеп китеүҙән ҡурҡыуы арҡаһында бөгөн илдә мул ғына хаҡ түләнгән мең ярым самаһы эш урыны буш тора. Быны “Рәсәйҙә эш” (www.trudvsem.ru) порталындағы мәғлүмәттәрҙән кү | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23685-sitkme-tkl-ayay-menn.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289732_2-3.jpg | ru | null | Ситкәме? Төклө аяғың менән! | null | null | bashgazet.ru | Әлбиттә, ситтәге эш хаҡының күләме йәшәгән ереңдәгенән әллә ни айырылмаған хәлдә ҡайҙалыр күсеп китеү хаҡында уйлап та ҡарамаясаҡһың. Таныш булмаған ҡала-ауылдар, ят халыҡ... Әгәр элекке коллективыңда юғары баһаланған сифаттарың, оҫталығың, тәжрибәң яңы урында һанланмаһа, ни эшләргә? Тағы ла ҡурҡынысырағы – торлаҡ мәсьәләһе. Икенсе төбәктә аҙыҡ-түлектең, кейем-һалымдың ҡиммәтерәк тороуы ла ихтимал. Ғөмүмән, хәүеф ҙур ғына. Ә бына мул түләйҙәр, йәшәр урын табырға ярҙам итәләр икән, уйланырға була.Рәсәйҙә хеҙмәт мобиллеген арттырыу буйынса программа тап шуны күҙ уңында тота ла инде. Уға ярашлы үҙенең эш һөҙөмтәлелеген күтәреү маҡсатында ситтән кадрҙар йәлеп иткән ойошмаларға һәр белгес өсөн дәүләт ярҙамы рәүешендә 225 мең һум бирелә (150 меңе – федераль бюджеттан, ҡалғаны – төбәк ҡаҙнаһынан). Был аҡса яңы хеҙмәткәрҙәрҙе күсереп килтереүгә, кәрәк булған хәлдә уҡытыуға, ваҡытлыса торлаҡ менән тәьмин итеүгә һәм башҡаһына тотонола.– Программа тормошҡа ашырыла башлағандан алып, йәғни йыл ярым ваҡыт эсендә, дәүләт ярҙамын 2200 самаһы кеше файҙаланды, – тип белдергәйне яңыраҡ Хеҙмәт һәм мәшғүллек буйынса федераль хеҙмәт етәксеһе урынбаҫары Денис Васильев. Күсенеп йөрөүсе кешеләрҙән бигерәк ойошма етәкселәре ҡыуаналыр инде ундай мөмкинлеккә.Эксперттар әйтеүенсә, һөнәр эйәләрен йәшәү урынын алмаштырыу мәшәҡәттәре өркөтмәһен өсөн дәүләт ниндәйҙер өҫтәмә саралар ҙа күрергә тейеш. Мәҫәлән, социаль һәм психологик йәһәттән ярҙам күрһәтергә. Шулай уҡ сит төбәктән килгәндәргә хеҙмәт килешеүе тиктомалдан өҙөлмәйәсәк тип гарантия биреү кәрәктер. Эш шарттары ҡәнәғәтләндермәгән осраҡта кеше артыҡ борсолмайынса кире ҡайтып китә алһын өсөн юл сығымдарын ҡаплау ҙа ҙур файҙа булыр ине.Сит илдәрҙә лә ошондайыраҡ программалар бар, тиҙәр. АҠШ-та, мәҫәлән, цивилизациянан алыҫ төбәктәрҙә һәм бәләкәй ҡалаларҙа халыҡты хеҙмәтләндергән һаулыҡ һаҡлау белгестәре ҙур мегаполистарҙағы, абруйлы медицина ойошмаларындағы коллегаларынан 30 – 50 процентҡа юғарыраҡ хаҡ ала. Хәйер, был беҙҙең ауыл уҡытыусыларына өҫтәп түләү һәм төпкөлдәге дауаханаға урынлашҡан белгестәргә миллион һумлыҡ грант биреү кеүек сараларға нығыраҡ оҡшаш.Әйткәндәй, күп аҡса вәғәҙә итеп тә эшсе таба алмаған ойошмалар үҙебеҙҙә лә күп ул. Ҡошсолоҡ фермаһына ялланғандарға бушлай йәшәү урыны тәҡдим иткән, төрлө кәрәк-ярағын һатып алып биреп торған, шул уҡ ваҡытта айына 40-ар мең һум түләгән бер шәхси эшҡыуар тураһында яҙғайныҡ инде. Хеҙмәт хаҡы Себерҙәге һымаҡ булһа ла, халыҡ уның ҡәҙерен белмәй. Бер ай эшләп, аҡсаһын алалар ҙа эскегә һабышалар... Ситтән кеше эҙләргә тура килә.Өфөләге моторҙар эшләү, авиация етештереү, нефть эшкәртеү предприятиеларында ла шул уҡ хәл. Айына 70 мең һумға токарь табыуы ҡыйын. Ниңәлер беҙҙең халыҡҡа ситтәге шарттар яҡшыраҡ булып тойола. Күршенең тауығы ҡаҙҙай, тигәндәй.Боронғолар әйтеүенсә, кеше бөтөн ауырлыҡтарға ла түҙә, рәхәтлеккә генә сыҙай алмай. Бәлки, шуға ла ситтән килеп ялланғандарға таяныу дөрөҫөрәктер. Улар бит ят ерҙә төрлө ҡаршылыҡтар менән көрәшеп сыныҡҡан, үҙен уратҡан йәмғиәт тарафынан иркәләтелмәгән була. Дәүләт, күскенселәр хаҡында артыҡ хәстәрлек күреп, эште боҙоп ҡуймағайы... | http://bashgazet.ru/ikonomika/23685-sitkme-tkl-ayay-menn.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/624e5cd27362810c5a9a295ec42ae8bf50ef29206f2eaaa33d3f11ff438a36b7.json | [
"Әлбиттә, ситтәге эш хаҡының күләме йәшәгән ереңдәгенән әллә ни айырылмаған хәлдә ҡайҙалыр күсеп китеү хаҡында уйлап та ҡарамаясаҡһың. Таныш булмаған ҡала-ауылдар, ят халыҡ... Әгәр элекке коллективыңда юғары баһаланған сифаттарың, оҫталығың, тәжрибәң яңы урында һанланмаһа, ни эшләргә? Тағы ла ҡурҡынысырағы – торл... |
[] | 2016-09-27 23:56:45+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | 3 — 8 октябрҙә Әбйәлил районында йәш һәм башлап яҙыусы драматургтар семинары була. Ошо уңайҙан семинарҙың етәксеһе, Башҡортостан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе, драматург Наил ҒӘЙЕТБАЙ менә | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fkultura-i-literatura%2F23794-dramaturg-buly-kilme-bul-y.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474979052_nail-gaitbaev.jpg | ru | null | Драматург булғың киләме? Бул, әйҙә! | null | null | bashgazet.ru | Лариса АБДУЛЛИНА әңгәмәләште.
— Наил Әсҡәт улы, был семинар ниндәй маҡсат менән ойошторола?— Белеүегеҙсә, былтырғы йыл Әҙәбиәт йылы әләме аҫтында үтте һәм республика буйлап “Әҙәби нағыш” марафоны уҙғарылды, 53 районда, 20 ҡалала 1500-ҙән ашыу йәш яҙыусының өс меңгә яҡын ҡулъяҙмаһын тикшерҙек, уларға анализ яһаныҡ. Әммә шул сама ҡулъяҙма араһында икәүһе генә пьеса ине. Был бит ҡот осҡос һан! Ошо беҙҙе һиҫкәнергә, ни ҙә булһа эшләргә мәжбүр итте.— Яҙыусылар араһында ла драматургтар аҙ шикелле...— Юҡ дәрәжәһендә. Сәхнәгә әҫәрҙәре ҡуйылғандары ике-өс кенә. Һуңғы осор өлкән быуын драматургтары – Мостай Кәрим, Ибраһим Абдуллин, Нәжиб Асанбай, Флорид Бүләков, Ғәзим Шафиҡов, Рафаэль Сафин, Хәкимйән Зариповтар яҡты донъянан китте, ә яңы исемдәр күренмәй, театрҙарҙың афишалары тәржемә ителгән әҫәрҙәр менән тулды. Ошоларҙы уйлап ойошторолдо ла инде семинар.— Ә ниңә Өфөлә ойошторолмай был сара?— Баш ҡалала республиканың драматургтар семинарын үткәрәләр. Уны икенсе төрлө форматта Мәҙәниәт министрлығы ойоштора, йылына бер нисә тапҡыр ике-өс көнгә йыйылып, пьесалар тикшерәләр. Был да ҡыҙыҡлы. Төрлө йүнәлештә эшләргә кәрәк.Минең фекеремсә, драматургтарҙы бер-ике аҙнаға йыйып һөйләшеү зарур. Шулай эшләү һөҙөмтәлерәк була. Талҡаҫ күле янындағы семинар икешәр аҙна бара ине һәм унан күп кенә драматургтар үҫеп сыҡҡайны. Беҙҙең сара Өфө семинарынан айырыла, шуға, ҡабатлау булмаһын өсөн, баш ҡаланан ситтә үткәрергә булдыҡ.— Ни өсөн Әбйәлил районын һайланығыҙ?— Драматургияның хәле хаҡында бер тапҡыр Әбйәлил районының башлығы Рим Һатыбал улы Сыңғыҙов менән һөйләшеп торғайныҡ, семинар үткәрергә кәрәклеген әйткәйнем. Ул ихлас күңелдән ярҙам итергә булды һәм үҙ районына саҡырҙы, шуның өсөн уға ҙур рәхмәт!— Кемдәр ҡатнаша семинарҙа?— Нигеҙҙә, йәш яҙыусылар. Әммә үҙҙәрен шағир, прозаик итеп танытҡан билдәле әҙиптәрҙе лә саҡырҙыҡ. Уларҙа һәләт бар, әммә драматургияның ҡанундарын белеп еткермәйҙәр. Шуны аңлатасаҡбыҙ. Урал аръяғы яҙыусылары Иҙрис Ноғоманов, Фәнүзә Биктимерова, Зөһрә Кашапова, Радик Өмөтҡужин һәм башҡалар ҙа киләсәк.— Семинарҙың етәкселәре кемдәр?— Пьесаларҙы тәжрибәле театр әһелдәре тикшерә, анализ яһай. Улар – Өфө “Нур” театры режиссеры Илдар Вәлиев, Сибайҙың “Сулпан” балалар театры режиссеры Сәлих Әфләтунов, драматург Сәрүәр Сурина һәм мин. Шул уҡ ваҡытта семинарҙа ҡатнашыусы һәр кем пьеса хаҡында үҙ фекерен, кәңәштәрен әйтәсәк.— Пьесалар тикшереүҙән башҡа саралар ҡаралғанмы?— Семинар етәкселәре драматургия серҙәре хаҡында лекция уҡыясаҡ. Әбйәлил районы хакимиәте башлығы Рим Һатыбал улы менән осрашыу була. Ул семинарҙы асыу тантанаһына ла киләсәк. Татарстан Яҙыусылар союзы идараһы рәйесе Данил Сәлихов та ҡатнашып һүҙ әйтәсәк. Ул беҙгә тәжрибә уртаҡлашырға килә. Был семинарҙы ойоштороуға “Ҡуңыр буға” әҙәби ойошмаһының етәксеһе, шағир Мәүлит Ямалетдинов күп көс һалды. Уға ла һүҙ бирәбеҙ. Шулай уҡ райондың тыуған яҡты өйрәнеү музейына, Әлмөхәмәт ауылындағы әҙәби музейға барыу ҡаралған, мәктәптә уҡыусылар менән дә осрашырға тейешбеҙ.— Башлап пьеса яҙыусыларҙың әҫәрҙәрендә етешһеҙ яҡтары күптер. Уларҙы ҡаты тәнҡитләп, ҡанаттарын һындырмаҫһығыҙмы, драма әҫәре яҙыу теләген һүндермәҫһегеҙме?— Был тәнҡит симпозиумы түгел, ә семинар, йәғни кәңәш биреү, фекер алышыу йыйыны. Дөйөм йыйылышта, нигеҙҙә, пьесаның яҡшы яҡтарын күрһәтеп, етешһеҙлектәре хаҡында тәрәнгә инмәйенсә, башлап пьеса яҙыусының күңелен төшөрмәй генә кәңәштәр бирергә уйлайбыҙ. Ә инде шәхси һөйләшеүҙә, йәш драматург менән күҙгә-күҙ әңгәмә ҡорғанда етешһеҙлектәр хаҡында әйтеп, пьесаны төҙәтеү, яҡшыртыу юлдарын күрһәтергә, уны бергәләп сәхнәгә күтәрелер хәлгә еткерергә тырышасаҡбыҙ. | http://bashgazet.ru/kultura-i-literatura/23794-dramaturg-buly-kilme-bul-y.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/70d45ec075b066cf91da293c8cef8ee7ba55024538554da0ec00bccd76a3c586.json | [
"Лариса АБДУЛЛИНА әңгәмәләште.\n— Наил Әсҡәт улы, был семинар ниндәй маҡсат менән ойошторола?— Белеүегеҙсә, былтырғы йыл Әҙәбиәт йылы әләме аҫтында үтте һәм республика буйлап “Әҙәби нағыш” марафоны уҙғарылды, 53 районда, 20 ҡалала 1500-ҙән ашыу йәш яҙыусының өс меңгә яҡын ҡулъяҙмаһын тикшерҙек, уларға анализ яһаныҡ... |
[] | 2016-09-29 20:18:59+00:00 | null | 2016-09-14 00:00:00 | Ошо көндәрҙә туғандары, дуҫтары һәм хеҙмәттәштәре күренекле шәхес, педагог-тәрбиәсе, етәксе, дәүләт эшмәкәре Фәүҡәт Хәмиҙулла улы Ҡыҙрасовты 70 йәшлек юбилейы менән ҡотлай, уға һаулыҡ, именл | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23833-ft-yrasov-synytyra-bee-ynauar.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/1475156438_12-str-kidrasov-foto.jpg | ru | null | Фәүҡәт Ҡыҙрасов: “Сыныҡтыра беҙҙе һынауҙар” | null | null | bashgazet.ru | – Фәүҡәт Хәмиҙулла улы, юбилейығыҙ менән ҡотлайбыҙ! Күренеп тора, бындай даталарға тәғәйенләнгән тантаналарға тыныс ҡарайһығыҙ. Был тотанаҡлылыҡ ғаиләлә тәрбиәләнгәндер, моғайын?– Мин, ғөмүмән, ирлек холҡо ысын мәғәнәһендә тотанаҡлылыҡта күренә тип иҫәпләйем. Ығы-зығының, күп һүҙлелектең булмауы, һәр хәрәкәтте үлсәп яһау, һүҙҙә һәм эштә тәрәнлек, төплөлөк – ысын ир-атҡа хас был күркәм сифаттар халҡыбыҙҙа һәр саҡ баһаланған. Беҙҙең һуғыштан һуңғы быуын атай-әсәй, ҡатмарлы тормош тарафынан шулай тәрбиәләнгән. Мин Бөйөк Еңеүҙән һуңғы тәүге тыныс йылда Ауырғазы районының бер генә урамлыҡ Һөләймән ауылында тыуғанмын. Атайым Хәмиҙулла Фәтҡулла улы менән әсәйем Гөлниса Шакир ҡыҙы, тотош ауыл – колхозсылар, ярты ауыл – туған-тыумаса. Бер ғаилә булып дуҫ йәшәнек һәм эшләнек.– Һеҙҙең ауылдан юғары белемле табиптар, агрономдар, уҡытыусылар, инженерҙар сыҡҡан. Мәктәп уҡытыусылары төплө белем һәм тәрбиә биреүгә өлгәшкән. Үҙегеҙ ҙә ныҡышмалы хеҙмәтегеҙ менән ҙур бейеклектәрҙе яулағанһығыҙ...– Эйе, беҙҙең мәктәптә ысын энтузиастар эшләне. Бәләкәй кластарҙан уҡ мин уҡыуҙағы тырышлығым һәм теүәл фәндәргә һәләтем менән айырылып торҙом. Яратҡан дәрестәрем физика һәм математика булды. Ул йылдарҙа Мәскәү дәүләт университетының физика факультетына уҡырға инеү, һуңынан шунда уҡ физик электроника кафедраһында диссертация яҡлау – үҙегеҙ аңлап тораһығыҙ, бик ябай бурыс түгел. Мәктәп һәм университет йылдары беҙҙе ысын дуҫлыҡҡа, иптәшлеккә, ваҡытты бушҡа уҙғармаҫҡа өйрәтте. Тормошта нимәгәлер булһа өлгәшеү өсөн күп һәм ныҡышмалы эшләргә кәрәклеген дә төшөндөрҙөләр.– Һеҙҙең Мәскәүҙә ҡалырға ла мөмкинлегегеҙ бар ине, ләкин Өфөгә әйләнеп ҡайттығыҙ...– Ысынлап та, Башҡорт дәүләт университетының дөйөм физика кафедраһында бер нисә йыл эшләгәс, байтаҡ йылдарға минең тыуған йортома әйләнәсәк Башҡорт дәүләт педагогия институтына күстем. Ун биш йыл буйы иң ҙур физика-математика факультетына етәкселек иттем. Беҙ уны юғары уҡыу йорто эсендәге барлыҡ ярыштарҙа ла алдынғы итеүгә өлгәштек. Студент башланғыстарының ағымында булырға тырыштым, һүҙ менән дә, эш менән дә ярҙам иттем. Уҡыу бинаһындағы һәм ятаҡтағы тәртип, ҡайнап торған йәмәғәтселек тормошо, өлгәш һәм тәртип өсөн көрәш – улар барыһы ла беҙҙең факультетты яҡшы яҡтан күрһәтеп торҙо.Һуңынан, дәүләт хеҙмәте буйынса Башҡортостандың ғәмәлдә барлыҡ ҡала һәм райондарында булғанда, уларҙың һәр береһендә тиерлек уҡыусыларымды осраттым. Уларҙың күбеһе – үҙҙәре уңышлы етәксе, күп өлкәләрҙәге лайыҡлы белгестәр. Физика-математика факультетында уҡыу йылдарын тормош һәм һөнәри яҡтан мөһим мәктәп итеп телгә алһалар, миңә был бик ҡыуаныслы.– Һөҙөмтәле эшләй алыуығыҙ, үҙегеҙ ойошторған команданың көслө яҡтарына һәм башланғыстарына таяныуығыҙ һеҙҙе Башҡортостан мәғарифты үҫтереү институтына ректор итеп тәғәйенләгәндә хәл иткес булғандыр?– “Аунап ятҡан” институт ҡыҫҡа ваҡыт эсендә күтәрелеп китһен өсөн ныҡ ҡына эшләргә тура килде. Уҡыу биналарының һәм ятаҡтарҙың тышҡы күренешенән алып яңы ойошторған кафедраларҙың эш йөкмәткеһен һәм рәүешен яҡшыртыуға тиклем барыһын да үҙгәрттек. Ул саҡта беҙҙең бик шәп, дуҫтарса һәм белдекле идара командаһы булды. Улар араһында – минең менән бергә пединституттан килгән уҡыу-уҡытыу эше буйынса проректор Р. Сәйетов, фән-нәшриәт эше буйынса проректор Р. Ғәбделхаҡов. Беҙ эштең теге йәки был өлкәһен нисек күтәреү тураһында ҡыҙып-ҡыҙып бәхәсләшә, таныш булмаған яңы эштәргә дәртләнеп тотона инек. Мәҫәлән, белемде мәғлүмәтләштереү, һәләтле балалар менән эшләү үҙәктәре астыҡ. Педагогтарға ситтән тороп методик ярҙам күрһәтеү, башҡорт теле уҡытыусыларының белемен камиллаштырыу башланды, шул иҫәптән – республиканан ситтә лә. Кафедраға көслө һәм абруйлы белгестәрҙе саҡырҙыҡ. Квалификацияны камиллаштырыу курстарында шөғөлләнеүселәр быны һәйбәт баһаланы, уларҙың һаны йылына 15 меңдән ашты. Курстарҙа шөғөлләнеүселәр тураһында хәстәрләп, уңайлы мебель алдыҡ, ятаҡта һәм ашханала тәртип булдырҙыҡ. Институтты мәктәпкә яҡынайтыу өсөн уның алты филиалын астыҡ. Фәнни һәм нәшриәт эше йәнләнде. Йылына тиҫтәләрсә ғилми-ғәмәли конференция һәм семинарҙар үтә ине.Республиканың белем биреүҙе үҫтереү буйынса мөһим программалары төҙөлдө. Алдынғы мәктәптәрҙең эшмәкәрлеге нигеҙендә тәжрибә майҙансыҡтары булдырылды. Оҙайлы тәнәфестән һуң Башҡортостан уҡытыусыларының съезы уҙғарылды.Ул йылдарҙа Башҡортостандың мәғарифты үҫтереү институты уҡытыусылар өсөн ысын терәккә әйләнде, илебеҙҙә мәғарифты үҫтереүҙең алдынғы үҙәктәренең береһе булып китте.– Күрәһең, өҫтәмә һөнәри белем биреү тармағындағы үҙгәрештәр һоҡланырлыҡ булған, һәм республика етәкселеге лә уларҙы күрмәй ҡалмаған...– Эйе, 2000 йылда мине дәүләт хеҙмәтенә саҡырҙылар. Тәүҙә республика Президенты Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары, артабан Дәүләт секретары, 2006 йылдан Башҡортостан Президентының дәүләт кәңәшсеһе булып эшләнем. Республика етәксеһе командаһында хеҙмәт итеү – ҡатмарлы һәм юғары дәрәжәлә яуаплы эш. Унда ысын һөнәрмәндәр, тәжрибәле, үҙ өлкәһендә белдекле, эште аҙағынаса еткерә алған кешеләр йыйылған ине. Бында ла хеҙмәт бурысы буйынса үҙем ҡурсалаған йүнәлештәрҙә эште яйға һала алдым. Башҡортостан Президентының Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтайға йыллыҡ Мөрәжәғәтнамәһен әҙерләү, Президент советы эшмәкәрлеген яңы кимәлгә күтәреү...Киң мәғлүмәт саралары менән хеҙмәттәшлек, бигерәк тә ҙур программаларҙы һәм проекттарҙы идеологик һәм мәғлүмәти яҡтан тәьмин итеү теүәлләнде. Айырыуса Башҡортостандың Рус дәүләтенә ирекле ҡушылыуының 450 йыллығын, Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайын, илдең төрлө төбәктәрендә һәм унан ситтә лә Башҡортостан көндәрен, республика байрамдары булған Салауат һәм Аксаков көндәрен һәм башҡа лайыҡлы сараларҙы уҙғарыу хәтерҙә ҡалды. Беҙ айырыуса гражданлыҡ йәмғиәте институттарын – ижтимағи ойошмаларҙы һәм милли-мәҙәни берекмәләрҙе нығытыуға иғтибар бирҙек. Яңы баҫмаларҙы, мәҫәлән, имидж журналы тип аталған “Башҡортостан панорамаһы”н булдырыуға күп көс һалдыҡ.– Әйткәндәй, был журналды күргәс, Минтимер Шәймиев Татарстанда ла шундай баҫма сығарырға күрһәтмә биргән, тиҙәр...– Мин ул хаҡта ишеткәйнем, әммә хәбәрҙең ысын булыу-булмауын әйтә алмайым. Бер йыл үткәс, күршеләрҙә лә шундайыраҡ журнал ойошторолғанын ғына беләм.– Билдәле булыуынса, эшегеҙҙә республиканың мәғлүмәт майҙанын үҫтереүгә күп көс һалғанһығыҙ. Мәҫәлән, Башҡортостандың юлдаш телевидениеһын булдырыуға.– Президент Хакимиәтенә күскәндә БЮТ булдырыу буйынса ойоштороу һәм техник мәсьәләләр хәл ителә башлағайны, республикаға аналоглы телевизион ҡорамал килтертеү тураһындағы килешеүҙәр әҙерләнгәйне. Мин уның әхлаҡи яҡтан иҫкереүен асыҡ күрҙем. Хөкүмәт комиссияһын телекоммуникацияны тулыһынса яңы һанлы нигеҙҙә ҡороу кәрәклегенә күндерә алдым. Был дөрөҫ аҙымды Рәсәйҙә беренселәр булып яһаныҡ. Бер нисә йыл үткәс кенә ошо мәсьәләне федераль кимәлдә тикшерә башланылар.Ғөмүмән, күп мөһим эштәр башҡарылды. Улар беҙҙе үҙҙәренең киңлеге һәм яуаплылығы менән ылыҡтыра ине.– Һеҙ – Башҡортостан Республикаһының I класлы мөхбир кәңәшсеһе, Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, йөҙҙән ашыу ғилми уҡытыу методик мәҡәлә һәм баҫма авторы. Наградаларығыҙ араһында “Хеҙмәт батырлығы өсөн” миҙалы, Башҡортостан Республикаһының Почет грамотаһы бар. Ә бөгөн ниндәй уй-ниәт һәм мәнфәғәттәр менән йәшәйһегеҙ?– Әлбиттә, мин республиканың иҡтисадтағы, фәндәге, мәҙәниәттәге, спорттағы ҡаҙаныштарын иғтибар менән күҙәтәм. Яңы төҙөлөштәргә, мәҙәни һәм социаль объекттарға, нефтселәрҙең, машина эшләүселәрҙең, игенселәрҙең уңыштарына шатланам. Республика матбуғатын, федераль матбуғатта беҙҙең турала нимә яҙғандарын уҡыйым. Өфөнөң нисек үҙгәреүен, ысын мәғәнәһендә баш ҡалаға әйләнеүен күрәм. Саммиттарҙан һуң беҙҙең Башҡортостан бөтөнләй башҡа яғы менән асылды. Шулай ҙа минең өсөн иң мөһиме – яҡындарым. Балалар уңыштары менән шатландыра. Икеһе лә – фән кандидаттары. Юлай улым – юрист-иҡтисадсы, уңышлы эшҡыуар, ҡыҙым Нурия – табип-психотерапевт. Ғаиләләре лә һоҡланғыс. Төп вазифам һәм наградам иһә – өсләтә олатаймын! Мин бәхетле! Эш күп һәм үҙемде, кем әйтмешләй, тонуста тоторға тырышам. Сырхап китә ҡалһам да, “Салауат Юлаев” командаһы өсөн генә “сирләйем”.– Тормошоғоҙҙа, һөнәри эшмәкәрлегегеҙҙә ниндәй мөһим хәл-ваҡиғалар хәтерҙә ҡалды?– Университет йылдарынан алып һәләтле, тәрән зиһенле кешеләр менән осрашыуҙы айырыуса баһалайым. Тәжрибәм күрһәтеүенсә, кешелеклелеге һәм һөнәри кимәле юғары булған һайын бындай шәхестәр аралашҡан саҡта ла шул хәтлем ябайыраҡ һәм зыялыраҡ. Минең өсөн Валентин Распутин, Мостай Кәрим, Нәжиб Асанбаевтар менән осрашыу айырыуса бәхетле мәлдәр булып иҫтә ҡалды.Шуға күрә бөгөн беҙҙең илде һәр төрлө санкциялар менән һынағанда, кредит йәки ниндәйҙер бер сыр биреүҙе сикләү менән ҡурҡытҡанда, мин был зиһенле, аҡыллы яугир аҡһаҡалдарҙы иҫкә төшөрәм. Уларға ҡарағанда, тыңлағанда бындай һынауҙарҙың халҡыбыҙҙы сыныҡтырыуын ғына аңлайһың.Беҙ ғәжәп бай республикала йәшәйбеҙ. Көслө һәм уңышлы булыр өсөн бөтә нәмәбеҙ ҙә бар. Ватан тарихын белергә, йәштәребеҙҙе халыҡтың бай традицияларына ылыҡтырырға, уртаҡ йортобоҙ мәнфәғәтендә ныҡышмалы хеҙмәт итергә кәрәк. Һәм барыһы ла буласаҡ– Һеҙгә, Фәүҡәт Хәмиҙулла улы, ныҡлы һаулыҡ, рух күтәренкелеге, күңел йылыһы һәм ғаилә бәхете теләйбеҙ.– Ҙур рәхмәт! Мин дә “Башҡортостан” гәзитенә яңы ижади бейеклектәр һәм тоғро уҡыусылар теләп ҡалам. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23833-ft-yrasov-synytyra-bee-ynauar.html | ba | 2016-09-14 | bashgazet.ru/da5cb4f7707314a686949178605266419d47dfe1a7b57cdbd851c92c04613b52.json | [
"– Фәүҡәт Хәмиҙулла улы, юбилейығыҙ менән ҡотлайбыҙ! Күренеп тора, бындай даталарға тәғәйенләнгән тантаналарға тыныс ҡарайһығыҙ. Был тотанаҡлылыҡ ғаиләлә тәрбиәләнгәндер, моғайын?– Мин, ғөмүмән, ирлек холҡо ысын мәғәнәһендә тотанаҡлылыҡта күренә тип иҫәпләйем. Ығы-зығының, күп һүҙлелектең булмауы, һәр хәрәк... |
[] | 2016-09-19 09:28:33+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа ла халыҡтың күпселеге “Берҙәм Рәсәй” кандидаттарын яҡлаған.Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоро | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fpolitika%2F23659-bashortostan-respublikay-dlt-yyyylyshy-oroltay-deputattaryn-tm-aylaua-la-halyty-kpselege-berm-rsy-kandidattaryn-yalaan.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474272719_16_b92bcdb999f65814ce9d86ba17f2792e.jpg | ru | null | Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа ла халыҡтың күпселеге “Берҙәм Рәсәй” кандидаттарын яҡлаған. | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/politika/23659-bashortostan-respublikay-dlt-yyyylyshy-oroltay-deputattaryn-tm-aylaua-la-halyty-kpselege-berm-rsy-kandidattaryn-yalaan.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/3bd5d10101a1f516db4fa6b678dc62339702a0f727c9339c06b7d277d78b9b02.json | [
"Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы - Ҡоролтай депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа ла халыҡтың күпселеге “Берҙәм Рәсәй” кандидаттарын яҡлаған.",
"Башҡортостан Республикаһы Дәүләт Йыйылышы – Ҡоролтай депутаттарын өҫтәмә һайлауҙа ла халыҡтың күпселеге “Берҙәм Рәсәй” кандидаттарын яҡлаған.Башҡортостан Республикаһы Д... |
[] | 2016-09-20 01:29:07+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | “Кешеләрҙең баҡсалары янынан үткәндә хужалары хаҡында китап уҡыған кеүек булам”, – тигәйне күренекле яҙыусы, Сала-уат Юлаев исемендәге дәүләт премияһы лауреаты Таңсулпан Ғарипова бер әңгәмәб | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23664-basalar-kitap-keek.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474284172_foto1.jpg | ru | null | Баҡсалар китап кеүек… | null | null | bashgazet.ru | Нияз МӘҺӘҘИЕВ,
Зөһрә ҠОТЛОГИЛДИНА.
Ысынлап та, йортта ниндәй хужа йәшәгәнен баҡса күрһәтеп тора шул.Федоровка районының Батыр ауылындағы Хәлисә һәм Миҙхәт Багаевтарҙың ихатаһын күргәс тә бында уңғандарҙың ҡулы тейгәне һиҙелеп тора. Уң яҡтан да, һулдан да, артта ла бер нисә урында баҡса өсөн ер бүленгән. Өйөң нисек, баҡсаң да шундай, тип юҡҡа әйтмәгәндәр. Көҙгө эштәр бөтөүгә табан барһа ла, Багаевтарҙа сүп өйөмөн дә күрмәҫһең, һәр ерҙә тәртип, бөхтәлек. Беренсе баҡсаһына күҙ һалабыҙ. Бында, халыҡсан итеп әйткәндә, ат башындай кәбеҫтәләр үҫеп ултыра. Баҡсалағы күршебеҙҙең йәй буйына иртәле-кисле көнөнә икешәр тапҡыр һыу һибеүенә ҡарамаҫтан, уҙа барһа ҡуш йоҙроҡтай ғына кәбеҫтәләрен хәтерләнек тә, ошондай ҙур йәшелсәләрҙе үҫтергән Багаевтарҙың, ай-һай, бер серҙәре барҙыр, тип һорамайса түҙә алманыҡ. Ысынлап та, бындай уңыш үҫтереүҙең хикмәте бар икән шул.– Беҙ бер ниндәй ҙә химик ашламалар ҡулланмайбыҙ. Үҙебеҙгә, балаларға һәм ейәндәргә ашарға бит, – тине хужа Миҙхәт Багаев. – Ә сере уның ябай ғына. Эре мал һуйғанда эсенән сыҡҡан тиҙәген бер мискәгә тултырабыҙ ҙа һыу һалып ҡуябыҙ. Шул шыйыҡсаны кәбеҫтә төбөнә һибәбеҙ.Төнәтмәне һалып сыҡҡас шул урында тупраҡтың пленка кеүек нәмә менән ҡапланғанын күрә Миҙхәт. Ә был һыуҙы ергә үткәрмәй тигән һүҙ. Шуға кәбеҫтәнең төбөн йомшартып картуф күмгән кеүек күмеп ҡуя. Һөҙөмтәлә кәбеҫтәнең ҡабығы йыуан булып үҫә һәм хатта, бая әйткәнсә, ат башындай күсәнде лә иҫе лә китмәй күтәреп тора. Аҫтағы япраҡтарын уңған хужабикә Хәлисә ханым ҡырҡып алып малдарға бирә тора. Ашарға ҡулланғанда кәбеҫтәнең тыштағы ҡатнаш тундарының бер нисәһен ташларға ла тура килмәй, ергә тейә яҙып бысранып та ятмай.Бәлки, был тәжрибәне башҡа баҡсасылар ҙа үҙ эштәрендә файҙаланып, мул уңыш үҫтерер. Артабан йәп-йәшел булып ултырған түтәлдәр иғтибарҙы йәлеп итә. Әллә һуңлап булһа ла икенсе ҡатҡа редис сәскәндәрме тиһәк, гәрсис ултыртҡандар икән.– Был урында һуған үҫте. Быйыл дүрт тоҡ уңыш йыйып алдыҡ. Ерҙе тәбиғи ашлар өсөн гәрсис сәстек, – ти Хәлисә ханым.– Теге яҡтағы баҡсамда ла бар шундай уҡ түтәл. Унда иртә өлгөрә торған помидор үҫтергәйнек.Ер ҡап-ҡара булып буш ятмай Багаевтарҙа. Баҡсала йәшеллектәр кәмегән саҡта бәрхәт кеүек күпереп үҫкән гәрсис көҙгө шыҡһыҙ, ямғырлы көндәрҙә йәм биреп ултыра.– Гәрсистең тағы бер файҙаһы бар беҙҙең өсөн, – тип өҫтәй Миҙхәт. – Күреп тораһығыҙ: баҡсаға умарталар ҡуйылған. Сентябрҙә яландарҙа сәскәләр бөткән мәлдә ҡорттар гәрсистән үҙҙәренә ҡышҡылыҡҡа ашарға етерлек бал йыя. Уның сәскәһе һап-һары булып, хуш еҫ таратып ултыра.Уңған хужалар ҡурай еләге ағастарының баштарын ҡырҡып, ҡыуаҡтарҙы бергә йыйыбыраҡ бәйләп ҡуйған. Шулай иткәндә, ҡар уларҙың ботаҡтарын һындырып, ағастарға зыян килтерә алмаясаҡ.Сентябрҙең аҙағы етеп килһә лә, һаман да ҡыҙыл, йәшел помидорҙар күренә.– Әле ныҡлап ҡырау төшкәне юҡ бит әле, шуға алмайыраҡ торабыҙ. Бындай ғына һыуыҡтарға бирешмәй улар, үҫә бирһендәр, – ти хужалар. Түтәлдәрҙә шулай уҡ татлы боростар ҙа, баклажандар ҙа үҙ сиратын көтөп ултыра. Теплицаларында иһә икенсе тапҡыр помидорҙары үҫә. Ҡыярҙы апрелдә үк ашай башлайҙар икән. Әле шул ҡыярҙан бушаған урынға йәшел тәмләткес үләндәр сәскәндәр. Өфөлә йәшәгән ейәне Баязит уларҙы йәрминкәлә һатырға уйлай. Бына бит уңғандарҙың ейәндәре лә бәләкәйҙән аҡса эшләргә, эшҡыуарлыҡҡа өйрәнеп үҫә. Афарин!Теплица тураһында һүҙ башлағас, уға айырым туҡталып үтке килә. Сөнки уның да үҙенә күрә бер ғилләһе бар. Ябай ғына теплица түгел. Багаевтар йәшелсә үҫтереп кенә ҡалмай, ә икенсе ҡатында махсус ситлектәр ҡуйып, яҙғыһын инкубатор себештәре алып, шунда ҙурайтып үҫтереп алалар. Теплицала йылы. Себештәргә үҫер өсөн шул ғына кәрәк. Уңған хужабикә Хәлисә ханым бында үҙе мейес сығарған. Ҡаҙан ҡуйған. Тауыҡтарҙы, өйрәк-ҡаҙҙарҙы һуйғас ошонда ҡайнар һыуҙа бешекләп, йөндәрен йолҡа һәм уларҙы киптерергә икенсе кәштәгә һалып ҡуя. Уныһы ла теплицаның икенсе ҡатына эшләп ҡуйылған. Ҡыҫҡаһы, егәрле хужабикә ике ҡуян ҡойроғон бер юлы тота.– Бөтә эшемде ошонда бөтөрәм, өйгә индереп йөрөмәйем, – ти ул. Фәһем алырлыҡ тәжрибә бит, шулаймы, дуҫтар?! Багаевтарҙың өй эргәһе баҡсаларында ял мөйөшө булдырылған. Унда йомшаҡ күн креслолар һәм диван ҡуйылған. Уртала – өҫтәл. Ямғыр яуғанда ла ышыҡ бында. Сөнки өҫтө бер ниндәй материал менән ҡапланмаған, ә ҡырағай виноград тигән үҫенте (икенсе төрлө уны ҡыҙҙар винограды ла тиҙәр) ел-ямғыр үтмәҫлек итеп ышыҡ булдырған. Йәй ҡунаҡҡа килгән ейәндәре сәскәләргә һыу һибеп арығас ошонда ултырып ял итә, китаптар уҡый.Баҡсала үҫкән сәскәләр ҡырау төшөү менән һулый. Тәбиғәт ҡануны шулай: мәле етеү менән улар ”үлә”. Ә Хәлисә сәскәләрҙе мәңге йәшәтеү серен тапҡан. Нисек, тиһегеҙме? Баҡсаларында үҫкән бөтә йәшелсә-емешен – алмағас сәскәләрен, раузаларҙы, мәктәрҙе – барыһын да картиналарға күсереп ҡалдыра. Юҡ, рәссамдар шикелле майлы буяуҙар менән киндергә төшөрмәй, ә төрлө төҫтәге йөн ептәр, таҫмалар менән яһай. Өй эсе тулы шундай картиналар күҙҙең яуын алып тора. Ә бүләккә таратҡандары күпме?!Тағы бер ғәжәйеп ял мөйөшө бар Багаевтарҙың, дөрөҫөрәге, сәй мөйөшө. Бында инде ысын виноградтар уңдан да, һулдан да, арттан да, өҫтән дә ҡаплап алған. Самауыр сәйе эсеп ултырғанда емеште төрлө яҡтан үрелеп алып ҡына тәмләргә мөмкин.– Былтыр ошо мөйөштән генә 11 биҙрә виноград йыйып алдыҡ, – ти Хәлисә. – Быйыл йыймағанбыҙ әле.Өфөләге өс балаһына таратып биргәндән ҡалғанынан компот, һут эшләйҙәр. Хатта, донъя булғас, уныһы ла кәрәгеп китә, шарап та яһайҙар. Үҙеңдеке бер ниндәй зыянлы матдәләр ҡушылмаған, файҙалылыр инде эсә белһәң, әлбиттә. Бер яғынан “Изабелла” виноградтары аҫылынып торған, икенсе яғынан үрмә гөлдәр күпереп үҫкән йәшел арка тылсымлы бер ишекте һаҡлап торған кеүек. Был ишектең артында ниндәйҙер мөғжизәләр бар һымаҡ. “Унда нимә бар һеҙҙең?” – тигән һорауыбыҙға хужабикә көлөп: “Мал һарайы”, – тип яуапланы. Ҡарасы, иҫтәр китерлек бит. Багаевтарҙың “батшалар йәйәү йөрөй торған ер”ҙәрендә лә кукуруздан матур бер аллея үҫтергәнен күргәс, был йортта матурлыҡты аңлаған, донъяның ҡәҙерен белеп йәшәгән кешеләр көн итеүенә һоҡланмау мөмкин түгел. Хәлисә Шаһыбал ҡыҙы – Башҡортостандың атҡаҙанған уҡытыусыһы, республикабыҙҙың мәғариф алдынғыһы, “Ағинәй” клубы етәксеһе, ә Миҙхәт Миңләхмәт улы әле Аҡһаҡалдар ҡорон етәкләй, ауылдың элекке хужалыҡ етәксеһе лә. Ер ҡәҙерен белеп, гүзәллекте тойоп, өс балаларына ла матур тәрбиә биреп, хаҡлы ялда ла тынғыһыҙ хеҙмәт менән ғүмер итеп, балаларына ярҙам күрһәтеүҙән ҡыуаныс, кинәнес табып йәшәйҙәр.Баҡса эштәре тамамланмаған әле Багаевтарҙың. Күк сливаһынан Хәлисә ханым ҡаҡтар яһаған, һарыһынан ткемали тигән соус әҙерләмәксе. Кишер менән сөгөлдөрҙәре әлегә йыйып алынмаған. Өс түтәл кишерҙәренән дә мул ғына уңыш булыр тип көтәләр. Балаларына ла, үҙҙәренә лә етер. Инде тағы бер баҡсаларын байҡайһыбыҙ ҡалды. Ул да булһа – картуф сәселгән ер. Бында картуф ҡына үҫмәй. Майҙан өс өлөшкә бүленгән. Икенсе икмәк йыйып алынған ер бушап ҡалған. Икенсе яҡта бесән үҫтергәндәр. Уныһы ла сабылып, йыйылып, өйөп ҡуйылған. Ә бына өсөнсө, урталағы, өлөштә – шәкәр һәм мал сөгөлдөрө плантацияһы.– Шул сама сөгөлдөрҙө ҡайҙа ҡуйып бөтөрәһегеҙ ул? – тип һорауыбыҙға Багаевтар:– Малдарға, ҡаҙҙарға ашатабыҙ, – тип яуапланы, – Ә беләһегеҙме, сөгөлдөр ашаған малдар, ҡаҙҙар нисек тиҙ һимерә, иттәре лә тәмле була! Йәл, ауыл ерендә күптәр сөгөлдөр үҫтермәй.…Бына ошондай фәһемле экскурсияла булдыҡ Багаевтарҙың баҡсаһында. Иҫ киткес йөкмәткеле, бай мәғлүмәт алдыҡ.Ер үҙенә эйелгәнде ярата. Тырышһаң, мул уңышы менән ҡыуандыра. Ауыр һуғыш йылдарында ла халҡыбыҙ баҡса менән аслыҡтан ҡотолған, тере ҡалған. Хәҙер ҙә уңғандарға бер ниндәй санкциялар ҡурҡыныс түгел. Бөтәһе лә үҙ еребеҙҙә үҫә. Багаевтарҙың баҡсалары менән танышҡас та беҙ бик шәп бер файҙалы китап уҡыған кеүек булдыҡ. Ҡай саҡ йорттарҙың ихаталары ла, баҡсалары ла хужалары тураһында күберәк һөйләй шул. | http://bashgazet.ru/obshestvo/23664-basalar-kitap-keek.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/65eb250ff84a59fa3f3e011a946d3226906dc227e4493748dba64b2962af8348.json | [
"Нияз МӘҺӘҘИЕВ,\nЗөһрә ҠОТЛОГИЛДИНА.\nЫсынлап та, йортта ниндәй хужа йәшәгәнен баҡса күрһәтеп тора шул.Федоровка районының Батыр ауылындағы Хәлисә һәм Миҙхәт Багаевтарҙың ихатаһын күргәс тә бында уңғандарҙың ҡулы тейгәне һиҙелеп тора. Уң яҡтан да, һулдан да, артта ла бер нисә урында баҡса өсөн ер бүленгән. Өйөң нис... |
[] | 2016-09-20 01:29:05+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | – Йортһоҙҙар мәсьәләһен нисек хәл итергә уйлайһың? – тип һорайҙар икән бер хакимдан. – Бик анһат ҡына: һәр кем үҙенә йорт төҙөй башлай, – ти ул. – Ә эшһеҙлек мәсьәләһен? – Ул мәсьәлә ҡайҙан | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fikonomika%2F23688-esher-kp-eshlrg-keshe-etmy.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474289983_bezrabotica.jpg | ru | null | Эшһеҙҙәр күп... Эшләргә кеше етмәй... | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/ikonomika/23688-esher-kp-eshlrg-keshe-etmy.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/d73cbc3ff529d861f950bcb052fcf71af70227b3d69a52fbc22b628f324d91dd.json | [
"Эшһеҙҙәр күп... Эшләргә кеше етмәй...",
"– Йортһоҙҙар мәсьәләһен нисек хәл итергә уйлайһың? – тип һорайҙар икән бер хакимдан. – Бик анһат ҡына: һәр кем үҙенә йорт төҙөй башлай, – ти ул. – Ә эшһеҙлек мәсьәләһен? – Ул мәсьәлә ҡайҙан"
] |
[] | 2016-09-26 21:54:47+00:00 | null | 2016-09-06 00:00:00 | Илнара Үтәшева «Мисс Азия Санкт-Петербург-2016» халыҡ-ара матурлыҡ һәм талант конкурсында ҡатнаша. Ул кастинг үтеп, әле бәйгегә әҙерләнә. Илнара Үтәшева «Мисс Азия Санкт-Петербург-2016 | http%3A%2F%2Fbashgazet.ru%2Fobshestvo%2F23775-bashort-ylyuayy-bygeg-erln.html.json | http://bashgazet.ru/uploads/posts/2016-09/thumbs/1474894625_8-1.jpg | ru | null | Башҡорт һылыуҡайы бәйгегә әҙерләнә | null | null | bashgazet.ru | null | http://bashgazet.ru/obshestvo/23775-bashort-ylyuayy-bygeg-erln.html | ba | 2016-09-06 | bashgazet.ru/54e4e65380228f1e444b69984ec5c918fe3888febb5e909473c0c10373674f5d.json | [
"Башҡорт һылыуҡайы бәйгегә әҙерләнә",
"Илнара Үтәшева «Мисс Азия Санкт-Петербург-2016» халыҡ-ара матурлыҡ һәм талант конкурсында ҡатнаша. Ул кастинг үтеп, әле бәйгегә әҙерләнә. Илнара Үтәшева «Мисс Азия Санкт-Петербург-2016"
] |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.