text
stringlengths 7
335k
|
|---|
Xitoy rasmiy deganlari Bei bilan, dushanba kuni mineral-boy Antarktida o'z ambitsiyalarini xavotir yo'qotish xohladi
|
Rossiya Prezidenti Vladimir Putin (markazda) Turkiyada o'ldirilgan Rossiya elchisi Andrey Karlovning dafn marosimida, 22-dekabr, 2016-yil.
Moskvaning Suriya kurdlariga qarashli Demokratik ittifoq partiyasi bilan aloqani kuchaytirayotgani Turkiya va Rossiya munosabatlariga soya solmoqda. Anqara bu guruhni terrorchi tashkilot deb biladi.
Moskva bugun kurdlar masalasiga oid anjumanga mezbonlik qilmoqda. Unga Suriya kurdlari ham taklif qilingan. Anqara nazarida, bu guruh terrorchi tashkilot bo'lib, taqiqlangan Kurdiston Ishchilar partiyasiga aloqador.
Avvalroq Rossiya Tashqi ishlar vaziri Sergey Lavrov kurdlarning Demokratik ittifoq partiyasini Qozog'istonda kechgan uchrashuv tafsilotlari bo'yicha ma'lumot berish uchun Moskvaga taklif qilgan edi. Anqara noroziligi bilan guruh Ostonada va Jenevada o'tgan muloqotlarda qatnasha olmagan.
Bryusseldagi Karnegi jamg'armasi tadqiqotchisi Sinan Ulgenning aytishicha, Anqara Moskvaning bunday harakatlaridan xavotirda.
"Agar Anqara Rossiya kurdlarga yordam beryapti, deb xulosa qilsa, bu narsa Moskvaga qaratilgan yondashuvga zarar yetkazadi", - deydi u.
Moskva kelajakdagi Suriyada markazlashmagan hokimiyat bo'lishi tarafdori. Anqara esa bunga qarshi. Bunday boshqaruv uslubi kurdlarga ko'proq mustaqillik berishi mumkin.
2015-yil noyabrda Rossiya harbiy samolyoti Turkiya tomonidan urib tushirilgandan beri so'nggi oylarda Anqara va Moskva aloqalarni qayta tiklash yo'liga o'tgan edi.
Xalqaro aloqalar bo'yicha mutaxassis Soli O'zel fikricha, so'ngi o'zgarishlar munosabatlar silliq kechmayotganidan darak beradi.
"Mening qarashim shundayki, Turkiya yaqinlashishni istayapti va Rossiya buni qabul qilyapti. Lekin bu tenglar munosabati emas. Turkiya Rossiya qilgan barcha ishlarni e'tirozsiz qabul qilyapti", - deydi u.
Ikki davlat Suriyadagi sulh bo'yicha hamkorlik qilmoqda. Anqara bu orqali Suriyadagi ta'sirini oshirish payida. Ayni paytda Rossiya bilan yaqinlik G'arbga qarshi qurol vazifasini o'taydi.
O'tgan yil dekabrda Anqarada Rossiya elchisi o'ldirilgandan keyin ham Moskva Turkiya bilan yaqinlashish jarayonini to'xtatmadi.
Siyosiy tahlilchi Attila Yeshiladaning ogohlantirishicha, Rossiyadan ehtiyot bo'lish kerak.
"Rossiya xotirasida ko'p narsani saqlaydi. Qiruvchi samolyotining urib tushirilganini yoki elchisining poytaxt markazida otib o'ldirilganini hech qachon unutmaydi. U Turkiyani Yaqin Sharqdagi maqsadlari yo'lida qurol sifatida ko'radi", - deydi tahlilchi.
O'tgan hafta Suriyadagi Rossiya havo hujumida uch turk askarining halok bo'lishi Turkiya-Rossiya aloqalariga yana bir zarba bo'ldi. Anqara hodisani "Islomiy davlat"ga qarshi kurashdagi baxtsiz hodisa deb qabul qildi.
Turkiyaning hukumatga moyil matbuoti ham yuz bergan voqeani tanqid qilishdan o'zini tiydi.
Ammo Moskvaning Suriya kurdlarini himoya qilishda davom etishi Anqara bilan aloqalarni yanada chigallashtirishi kutilyapti.
|
“GULISTON DAVLAT UNIVERSITETI AXBOROTNOMASI,
Tabiiy va qishloq xoʻjaligi fanlari seriyasi. 2019. Ne 3”
34. Djuraev
T.,
Kushtiev
Kh.H.
and Gafurov
M.B.
Stimulating
Properties
of Components
Glyeyrrhizic Acid in Growth and Development of Wheat (Triticum aestivum) // J. Biol. Chem.
Research. —2018. —V.35(2). — P.323-—310.
Reference:
1. Bayshanova
A.E.,
Kedelbaev
B.Sh.
Problemo”
degradatsir
pochv.
analiz sovremennogo
sostoyaniya plodorodiya oroshaemo'x pochv respubliki Kazakhstan
// Nauchnoe obozrenie.
Biologicheskie nauki. —2016. —Ne2. —C.5—13. (in Russian)
2. Belozerova
A.A.,
Bome
N.A.
Izuchenite
reaktsir
yarovoy
pshenitso”
na
zasolenie
po
izmenchivosti morfometricheskix parametrov prorostkov // Fundamentalno'e issledovaniya. —
2014. — Ne12-2. — S.300—306. (in Russian)
3. Qo'shtev
H.H.
Bug'doyning
o'sish
va rivojlanishida
biotik
va
abiotik
omillar
ta'sirini
fiziologik faol moddalar yordamida idora etish // B.f.d. ilmiy darajasini olish uchun yozilgan
dissertatsiya (02.00.10-Bioorganik kimyo). — Guliston, 2011. —5.9—231.
4. Aloni
R. The induction
of vascular tissue by auxin.
Plant hormones: biosintesis,
signal
transduction, action // Ed. Davies P.J. Dordrecht et al. — «Kluwer Acad. Publ.», 2004. — P.471-—
492.
5. Isaev R.F., Grishina L.I. Effektivnost ритепешуа biologicheskix
1 antistressovo”'x preparatov
na posevax yarovoy pshenitso
// Agroximicheskiy Vestnik.
—2007.
— Ne6.
—5,32—33.
(in
Russian)
6. Tagaeva X.E. Rostreguliruyuhaya aktivnost proizvodno'x glitserina na prorastanie semyan
myagkoy
pshenitso'//
Dissertatsiya
na
soisk.
uchyon.
step.
k.b.n.
(03.01.05-fiziologiya
i
bioximiya rasteniy). — Dushanbe, 2019. –5.3—20.
7. Abramova A.S.
(2016)
Vliyanite biologicheskix preparatov na strukturu urojaya yarovoy
myagkoy pshenitso”
v usloviyax deystviya stressa
// Mejdunarodno'y shkolno'y nauchno'y
Vestnik. —2016. — No4. — S.9—-11.
8. Kondratenko R.M.,
Baltina
L.A., Mustafina
S.R.
et
al. Method
synthesis
of crystalline
glyeyrrhizic acid from industrial GIlyeyrram. Immunomo dulating properties // Chem. Pharm.
Journal. —2001. —V.35. — P.38—42.
9. Astafeva
O.V.,
Suxenko
L.T.,
Egorov
M.A.
Protivomikrobnaya
aktivnost vo'delenno'x
biologicheski aktivno'x vehestv
1 ekstrakta kornya Glycyrrhiza glabra L. // Ximiya rastitelnogo
so'rya. —2013. — Ne3. —5.261—263. (in Russian)
10.
Shlotgauer
A.A.
Issledovanie
vzaimodeystviya
atorvastatina
s
triterpenovo”m
glikozidom glitsirrizimovoy kislotoy metodom YaMR relaksatsii v rastvorax // Fundamentalno'e
issledovaniya. —2013. — Ne 10—3. — S.553—556.
11.
Stanojevic D., Dordevic S., Simic B., Radan Z. Wheat seeds (Triticum aestivum L.)
growth promotion by bacteria auxin,
in vitro
// In: Proceedings of the 495 Сгоацап and 9”
International Symposium on Agriculture. — Dubrovnik (Hrvatska). —2014. — P.97-101.
12.
G'Bardina
L.E.
Ximicheskie
regulyatoro”
rosta
1
ix
primenenie:
Metodicheskie
ukazaniya
dlya
vipolneniya
laboratornix
rabot
//
fElektronno'y
resurs).
Rejim
dostupa:
http://window.edu.ru/catalog/pdf2txt/344 /64344/35172?p page-2 Data obraheniya: 20.04.2019
g.
13.
Alenkina S.A., Nikitina V.E. Vliyanie lektinov azospirill na aktivnost proteoliticheskix
fermentov
1 ix ingibitorov v kornyax prorostkov phenitso // Izvestiya Samarskogo nauchnogo
tsentra Rossiyskoy akademii nauk. —2016. — T.18. — No1. — S.S5-11. (in Russian)
14.
Userbaeva
B.A.,
Bozshataeva
G.T.,
Ospanova
G.S.,
Turabaeva
G.K.
Vliyanie
razlichno'x kontsentratsir soli na vsxojest semyan zernovo'x kultur // Mejdunarodno'y jurnal
eksperimentalnogo obrazovaniya. —2015. — Ne3-1. —5.65—67.
53
|
To‘pni darvozaga kirib, to‘rning teshigidan chiqib ketganini hakam payqamay qoldi (VIDEO) - Спорт - Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017
To‘pni darvozaga kirib, to‘rning teshigidan chiqib ketganini hakam payqamay qoldi (VIDEO)
Комментариев: 0 Просмотров: 116 Дата: 9-09-2016, 17:05 Rossiya futbol ittifoqi 19 yoshgacha bo‘lgan qizlar o‘rtasidagi Evro-2017 saralash musobaqasidan o‘rin olgan Isroil – Rossiya (1:1) o‘yini natijasi yuzasidan rasmiy shikoyat yozdi. Gap shundaki, ikkinchi bo‘limda, 0:0 hisobida, rossiyaliklar tezkor hujumda gol urishga muvaffaq bo‘ldi. Ammo to‘p darvozaga kirib, to‘rning teshigidan chiqib ketdi. Bosh hakam esa buni payqamay qoldi va golni inobatga olmadi. UEFA tashkiloti yaqin orada bu vaziyatni o‘rganib chiqib, o‘z qarorini e’lon qiladi. Manba: Stadion.uz
Teglar: pni darvozaga kirib rning teshigidan chiqib ketganini hakam payqamay qoldi VIDEO Категория: Спорт Нашли ошибку?
|
yozilgan tarixi vafotlar va manqabalari bordur. Ul yerlardin aksar kishilar yerlardan tillo va
tanga va chaqa toparlar. Hamma arab sakkalari tavhid yozilgon bo‘lur. Bu vaqtlarda ham kub
«Mulhiqot us-saroh» iborasi avvalda yozilib o‘tdi. Munga notiqdur. Chunonchi muni mushohada
qilmoq bo‘lsalar, o‘z asarimizdan «Jomi’ ul-xutut»67 tarixida bu tangalar surati aynan
bosilgon edi.
«Matbaai Is’hoqiya»dan yoki musannif o‘zidin so‘ralsa bo‘lur. Holo biz yozib turgan tarix
«Tarixi Jarir»dandurki, ul nazm ekon, oni biz nasran yozduk. Bu kitobi Farg‘onada ko‘bdur,
alalxusus Kosonda ko‘bdur. Na uchunki, maydoni harb ul yer bo‘lg‘on uchun ularda kub yozilgon.
Aksar kishida bo‘lur. Valhosil biz Farg‘onani baqadri ilm bir yerga yetkurub, so‘ngra Farg‘onada
bo‘lg‘on shaharlarni alohidatan yozamiz.
Yana
«Ajoyib
ul-buldon»da
masturdurki,
Farg‘onani
ikkinchi
daf’ada
Eron
podshohlaridan No‘shiravon 531-milodiyda qilgon binosi debdur. Bu qavlga dalil budurki,
Farg‘onada bo‘lmish Qubo shahrining avvali binosi No‘shiravon otasi Qubod bino qilgan deb
avvalda yozilib o‘tdi. Qubodni o‘z ismiga Qubod qo‘yub, holo dolni tarhim qilib, Qubo yozarlar.
Avom un-nos bo‘lsa, og‘izda Quvo derlar. Quvoni hech ma’nisi yo‘q.
Qubo to‘g‘risida «Qomus ul-a’lom» qavlini ham yozildi. Qubodan chiqmish ulamo va
shuarolarni ti’dod qilib eduk. Hosilul-kalom Farg‘ona shahri qadimiysi Qubo bo‘lub,
Chingiziya va Temuriya xurujlarida xarob bo‘lg‘on ekon. Oxiran o‘zbeklar qo‘lina tushub, badavlat
o‘zbakiya tashkil bo‘lib, buning inqizosindan nihoyati Buxoro va Xivaxonlari edi. Xo‘qand
xonligi Koshg‘ar va Pomir, ya’ni Shag‘non hududigacha O‘rol kulina muttasil o‘lub, butun Sayhun
daryosini komilan shomil o‘lub, 1876 milodiyda Rusiya qo‘liga o‘tub, holo davlati Rusiyada
yashamoqdadurlar. Bu Farg‘onaga arablardan uch marotaba askar kelib, uchinchisi Imom Qutayba
ibn Muslim bo‘lib ekon. Chunonchi «Tarixi Tabariy»da masturdur va bir fazl ila mazkurdurki:
«94-hijriylarda Shom podshohi Abdulmalik bin Marvon bo‘lib, Hijozga, ya’ni Makkai
Madinaga Hajjoj bin Yusufni voliy qilgan edi. Ahmaq uchun Buxoro va Samarqand va Naxshab
va Kesh va Sug‘dga kelib, andin bir fazl qilib, zakan Qutayba bin Muslim bag‘arroi joh
Farg‘ona deb ravshan qilgon ekon. Ya’ni Farg‘onaga kelib, anda bo‘lgan mo‘g‘ullar ilan muhoraba
qilib, Xorazm va Naxshab va Kesh odamlaridan madad talab qilgonda, ular miqdori yigirma
ming odam jangi tayyorlab berib, Zarafshon, ya’ni Sug‘dga kelgonda yo‘l yigirma ming odamni
hajga jo‘natib, o‘zi Farg‘onaga borgan ekon. Xo‘jandga kelganda Farg‘ona odamlari asbobi harb
tayyorlab, urushmakchi bo‘lub, muhoraba qilgan ekonlar. Hech kun urushdan xoli turmay,
oxirulamr Imom Qutayba amirlashkar erdilar, shaharni hamma tarafdan muhosara qilganda
shahar ahli mag‘lub bo‘lmoqlarini bilib, tolibi sulh bo‘lib, sulh qilib, har yili bir miqdor
xiroj bermak bo‘lib, Imom Qutayba islom lashkarini olub qaytgan ekonlar. Ul vaqtlarda
Naxshab deb Nasafni aytur ekon. Nasaf bo‘lsa, alholda Qarshidur. Kesh deb Shahrisabzdur. Ism
tabodil bo‘lib ketgan. Ammoki Farg‘ona muzofotining ismi bo‘lib, har asrda markazi hukumat,
ya’ni poytaxt bir yerda maxsus bo‘lib, o‘zgalari ango tobe’ bo‘lur ekon. Chunonchi, mo‘g‘ullar
asrida Qubo va Axsi poytaxt bo‘lib, musulmoniya asrida Marg‘inon poytaxti Yormazor bo‘lib,
Andijon poytaxti Asaka bo‘lib, Namangon poytaxti To‘raqo‘rg‘on bo‘lib, har yerda havosi toza,
suvi pokiza yerlarni hokimlar markazi hukumat ittihod qilib, o‘tar ekonlar. Yozgi o‘rda, qishki
o‘rda degandek».
Xayr, hosil ul-kalom bugungi Marg‘inon goh poytaxt va gohi ismi shahar bo‘lib,
Iskandardan va No‘shiravondan, Quboddan va Afrosiyobdan qolgon bir eski shahar o‘lib, emdigi
vaqtlarda Rusiya davlatiga tobe bir voliylik yer bo‘lib, Turkiston viloyatining muzofotga
taqsim qilgonda to‘rt o‘blustning biri Farg‘ona o‘blusti bo‘lib, bir voyennoy gubernatur
idorasida bo‘lur. Bu Farg‘ona uyeziga taqsim qilganda besh uyez o‘lib, Xo‘qand, Marg‘inon,
|
Inflatsiya XVHI asrning o‘rtalarida muomalaga ta’minlanmagan
juda ko‘p mikdorda pul chiqarilishi natijasida pul tizimidagi inqiroz
holat asosida yuzaga chiqqan. Inflatsiya (lotincha «inflation» so‘zidan
olingan va shishish, ko‘pchish, ko‘tarilish ma’nosini anglatadi) o‘z
mohiyatiga asosan pulning qadrsizlanishi, tovar va xizmatlarga bo‘lgan
baholarning muntazam ravishda oshib borishi jarayonini anglatadi. Shuni
ta’kidlash lozimki, rivojlangan mamlakatlar tajribasi inflatsiya nisbatan
me’yor darajasidagi pul massasi holatida ham yuzaga chiqishi mumkin.
Hozirgi zamon inflatsiyasi nafaqat tovarlar va xizmatlarga bo‘lgan
baholarni muntazam o‘sishi natijasida pulning sotib olish qobiliyatini
pasayishi bilan bir qatorda ishlabchiqarish jarayonidagi nomutanosiblik,
pul muomalasi, moliya hamda kredit sohasidagi salbiy omillar bilan
tasniflanadi.
Inflatsiyani yuzaga chiqishining asosiy sabablari bo‘lib
iqtisodiyot tarmoqlari, jamg‘arma va iste’mol, talab hamda taklif, davlat
daromadlari va xarajatlari, xo‘jaliklarning pul massasi hamda unga bo‘lgan talabi o‘rtasidagi mutanosiblik va markaziy bankning kredit ekspansiyasi hisoblanadi. Yuqorida ta’kidlab o‘tgan omillar o‘z mohiyatiga
asosan inflatsiyaga va uning darajasiga turlicha ta’sir etishi mumkin.
Xalqaro amaliyotda iqtisodchi olimlar inflatsiyaning yuzaga chiqadigan omillarini asosan ikki guruhga: ichki va tashqi omillarga ajratadilar.
Biz ushbu omillarning mohiyagini yoritishga harakat qilamiz.
1. Ichki omillarning mohiyatiga asosan pullik (monetar) va pulsiz
omillarga ajratish mumkin. Pullik omillarga davlat moliyasining inqirozi,
budjet taqchilligining mavjudligi, davlat qarzdorligining ortishi,
pul
emissiyasi, kredit dastaklarining aylanishini ko‘payishi, pul aylanmasining
tezligi va boshqalar kiradi. Pulsiz omillarga milliy iqtisodiyot tarmoqlari
o‘rtasidagi nomutanosiblik, tarmoqlar iqtisodiy rivojlanishidagi
bir
maromsiz daraja,
ishlabchiqarish va xizmat ko‘rsatish sohalarida
monopoliyaning (oligopoliya) mavjudligi, narx shakllanishidagi davlat
monopoliyasi, markaziy bankning kredit ekspansiya va boshqa omillarni
kiritish mumkin.
77
|
O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi Akademiyasida o‘quv poligonida kasb bilimi va mahoratini oshirish bo‘yicha yig‘inlarda ishtirok etgan 600 nafar profilaktika inspektoriga sertifikatlar topshirishga bag‘ishlangan tantanali tadbir bo‘lib o‘tdi. Unda vazirlikning mas’ul xodimlari, akademiyaning professor-o‘qituvchilari, ommaviy axborot vositalari vakillari qatnashdi.
Barqarorlik, tinch va osoyishta hayot, odamlar farovonligini uzluksiz oshirish borasidagi ishlar mamlakatimizda demokratik islohotlarni yanada chuqurlashtirish va fuqarorlik jamiyatini shakllantirishda hal qiluvchi omil bo‘lmoqda. Bu jarayonda ichki ishlar organlari tizimiga kiruvchi huquqbuzarlik va jinoyatchilikning oldini olish xizmati ham muhim o‘rin tutadi. Ushbu sohada amalga oshirilayotgan tub o‘zgarishlar tufayli profilaktika inspektorlarining jamiyatdagi mavqei, o‘rni va ahamiyati yil sayin mustahkamlanmoqda, jinoyatchilikka qarshi kurash sifat jihatidan yangi bosqichga ko‘tarilmoqda.
Davlatimiz rahbarining 2001 yil 27 martda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar idoralarining faoliyatini takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi farmoni, Vazirlar Mahkamasining 2001 yil 6 iyundagi “Jinoyatchilikka qarshi kurash bo‘yicha IIV profilaktika xizmati rolini kuchaytirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”gi qarori va boshqa me’yoriy-huquqiy hujjatlar bu borada muhim dasturilamal bo‘lib xizmat qilmoqda. Profilaktika inspektorlarining kasbiy bilimlari, ko‘nikma va mahoratini oshirishga qaratilgan bosqichma-bosqich o‘tkazib kelinayotgan yig‘inlar ushbu islohotlarning mantiqiy davomidir.
Tadbirda O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vaziri, general-leytenant B.Matlyubov, Ichki ishlar vazirligi akademiyasi boshlig‘i, polkovnik SH.Ikromov va boshqalar shu haqda gapirdilar. Ichki ishlar organlari xodimlari o‘z xizmat vazifalarini qat’iy va sifatli bajarish uchun o‘z kasbining fidoyisi, har tomonlama keng bilim va ko‘nikmalarga ega bo‘lishi lozimligini ta’kidladilar. Aynan shu sababli ularning malakasini oshirish, jismoniy tayyorgarligini yanada yaxshilashga alohida e’tibor qaratilmoqda.
– Profilaktika inspektorlari yuksak madaniyat va namunali xulqqa ega shaxslar bo‘lishi kerak, – deydi O‘zbekiston Respublikasi Ichki ishlar vazirligi akademiyasining kafedra boshlig‘i, podpolkovnik O.Kamolov. – Zero, ular jinoyatchilikka qarshi kurashish bilan birga aholining huquqiy madaniyatini oshirish, voyaga yetmaganlarning bo‘sh vaqtini mazmunli va qiziqarli tashkil etishga qaratilgan ishlarni ham olib boradi.
Bugun profilaktika inspektorlari mahallalarda tinch va osoyishta hayotning tayanchi bo‘lmoqda. Negaki, ularga aholi turmushdagi muammolar va kelishmovchiliklardan tortib, huquqiy maslahatlar berishgacha bo‘lgan turli masalalar bo‘yicha murojaat qiladi. Shuning uchun ham profilaktika inspektorlari yuqori kasb mahoratini egallashi, bilimli, xushmuomala, odamlarni o‘ziga jalb etadigan, yoshlar bilan til topishadigan, oilalar va maktablar bilan mustahkam aloqa o‘rnatish qobiliyatiga ega bo‘lishi lozim. Bu borada huquq-tartibotni ta’minlash ishlariga butun jamoatchilikni jalb qilish ham muhim ahamiyatga egadir.
– Bizning “Hamdo‘stlik” mahallamizda uch mingdan ortiq aholi yashaydi, ularning ko‘pchiligini yoshlar tashkil etadi, – deydi Andijon viloyati Asaka tumanidagi 60-militsiya tayanch punkti profilaktika inspektori, leytenant F.Tolipov. – Mahalla hududida uchta o‘rta maxsus, kasb-hunar bilim yurtlari joylashgan bo‘lib, ularda viloyatning turli joylaridan kelgan yoshlar o‘qiydi. Shuning uchun o‘sib kelayotgan yosh avlod bilan ishlashga alohida e’tibor qaratilmoqda, bolalarning bo‘sh vaqtini tashkil etish va voyaga yetmaganlar tomonidan huquqbuzarliklar sodir etilishining oldini olish maqsadida turli uchrashuvlar, madaniy tadbirlar, sport o‘yinlari o‘tkazilmoqda. Bu galgi yig‘inlar davomida ko‘plab yangi va qimmatli ma’lumotlar oldik, hamkasblar bilan tajriba almashdik.
|
32-rasm. O‘pka sili. Rentgenografiya,
113
|
Ko‘mir
Ko‘mirni kokslash, koks – kimyoviy korxona mahsulotlari, qayta ishlash, xalq xo‘jaligida ishlatilishi
|
Unda "Milliy tiklanish" demokratik partiyasi viloyat Kengashi xodimlari, Oliy Majlis Senati va mahalliy Kengashlardagi MTDPdan saylangan deputat ayollar qatnashdi."Deputat ayollar klubi"ning 2021 yilda amalga oshirgan ishlari, erishilgan natijalar, shu bilan bir qatorda yo‘l qo‘yilgan kamchiliklar, 2022 yildagi faoliyatning asosiy yo‘nalishlari hamda klub faoliyatiga oid boshqa masalalar atroflicha muhokama etildi.Tadbirda ijtimoiy va iqtisodiy sohadagi muammolarni "mahallabay" va "fuqarobay" shaklda samarali hal etishda "Deputat ayollar klubi"ning o‘rni yuzasidan dolzarb va muhim masalalarga alohida e’tibor qaratildi. Klub faoliyatining joriy yil yakunlari yuzasidan amalga oshirgan ishlari tanqidiy-tahliliy ruhda ko‘rib chiqildi.Ta’kidlanishicha, klub a’zolari tomonidan o‘tkazilgan "Uyma-uy", "Deputat bilan yuzma-yuz", "Xizmat-beminnat", "Deputat mahallada" loyihalari doirasida 2 ming 105 ta xonadon o‘rganilgan. 1 ming 35 nafari ehtiyojmand xotin-qizlar, 400 nafar ayollar bandligi ta’minlangan, 63 nafar xotin-qizga imtiyozli bank kreditlari olib berishga erishilgan. 209 nafar tibbiy ko‘makka muhtoj ayolga bepul davolanish uchun order, dori vositalari, 139 nafar xotin-qizga moddiy yordam va homiylik yordamlari ko‘rsatilgan. Shuningdek, "mahallabay" va "fuqarobay" ishlash tizimi asosida "Temir", "Ayollar" va "Yoshlar" daftarlariga kiritilgan oilalar sharoiti o‘rganilgan. Aniqlangan 2 ming 358 ta muammodan 1 ming 394 tasi ijobiy hal etilgan."Sayyor qabul"lar doirasidagi 767 ta uchrashuvda fuqarolardan kelib tushgan murojaatlar asosida tegishli tashkilotlarga 1,5 mingdan ortiq deputatlik so‘rovlari yuborilgan. 1 ming 179 tasi ijobiy hal etilishiga erishilgan.Yig‘ilishda "Deputat ayollar klubi" faoliyatini jonlantirish, yanada faol va tashabbuskorlik asosida ish yuritish, hamjihatlikda ishni samarali tashkil etishning muhimligi alohida qayd etildi.Shuningdek, deputatlik faoliyatini yuqori faollikda samarali bajarib kelayotgan deputatlar bilan bir qatorda sustkashlikka yo‘l qo‘ygan ayrim deputatlar ishiga tanqidiy yondashildi. Ularga kerakli topshiriq va tavsiyalar berildi."Deputat ayollar klubi"ning 2022 yilga mo‘ljallangan ish rejasi muhokama qilindi. Navbatdagi muhim va dolzarb masalalar yuzasidan vazifalar belgilandi.Zarif Komilov, O‘zA
|
Mis shteynining ratsional tarkibi, kg
6.1-jadval
Birik-Cu
Fe
S
er
Hokazo / Hammasi
malar
CuS
31,8
8,0226
39,8226
FeS,
29,5754 { 16,9774
46,5528
Fe3O4
7,6246
2,9124
10,5370
Hokaz
3,0876
3,0876
O
Jami
31,8
37,2
25,0
2,9124 ) 3,0876
100,0
Kvarsli flusning ratsional miqdori
Xalkopiritda hamma oltingugurt temir va mis bilan bog‘liqlikda deb
qabul qilamiz.
:
:
63,54
-0,3
CuFeS,da Cu miqdori:
———————0,2973 kg.
64,12
—
55,850,3
CuFeS»,da Fe miqdori: —————0,2613 kg.
64,12
CиPe5; пиддoп: 0,340,297340,2613=0,8586 K.o.
Xalkopiritdan qolgan mis quyidagi miqdorda
2,0—0,2973-—1,7027 kg kuprit bilan bog‘langan CuO bo‘ladi.
161,7027
127 ,08
Cп.O шaдoғ: 1,702740,2144—1,9171 K.e.
Xalkopiritdan qolgan temir quyidagi miqdorda 3,5—0,2613-—3,2387 kg
limonit Fe,O3:2S10,:2H,Obilan bog‘langan.
Fe,O; da temir bilan bog‘langan kislorod miqdori:
48
-3,2387
111,7
Cu,Oda O» miqdori:
—0,2144 kg.
—1,3917 kg.
228
|
Ko'rgazma gilamlari
Qopqog'ini kesib oling
Suvga qarshi PP paxta mato bilan o'ralgan holda
Uyda ishlatiladigan, uy va oshxona uchun dekorativ
|
Hatto, ijobiy qahramonlar bo‘lmish Sanobar va Qo‘zi-boylarning nutqlarida ham o‘ziga xoslikni ajratib olish
qiyin emas. Shuni aytib o‘tish zarurki, har bir qahra-monking kelib chiqishi, qaysi sharoitda voyaga yotganligi
va kamolatga erishganligi hamda qaysi toifaga tavlluq-di ekanligiga qarab qahramonlarning nutqlari yaratilgan.
Muallif obrazlarini shunday yaratganki, ularning
nutqlarini o‘ylab tepib o‘tirishga, to‘qishga ehtiyoj ham
bo‘lmaganday. Obrazlarning o‘zlari so‘zlab berganday his
tug‘diradi.
Umuman olganda, yuqorida aytganimizday, O‘lmas Umarbekov pesalari tilining shiraliligi, pishiq-puxtaligi
bilan ajraladi, uslubida dilbarlik, samimiylik ufurib turadi.
Teatr uchun dramaturg, rejissyor va aktyor hal qiluvchi
ahamiyat kasb etadi. Teatrning jamiyatdagi juda katta
rolini ul-u» aktyor Abror Hidoyatov yaxshilab aytib ketgan
edi.
«Teatr—muqaddas koshona, hayot dorilfununi. Sahna
—muazzam dargoh, aktyor esa uning sardori» «Xalq so‘zi:
gazetasi, 2000, 31 oktyabr).
O‘lmas Umarbekov teatrning ahamiyatini juda yaxshi
anglagan edi. Shu sababdan ham u teatrlarning ijodiy
jamoalariga quchoq ochib bordi. Ulardan teatr sirlarini
o‘rgandi, mashhur aktyorlarning san’atlaridan bahramand
bo‘ldi, ayrimlari bilan ijodiy hamkorlik olib borib,
pesalarni sahnalashtirish jarayonida do‘stlashib ketdi.
Bu haqda muallifning o‘zi yozgan edi:
Shu pesalarni sahnalashtirish jarayonida ajoyib
san’atkorlar bilan yaqindan tanishdim. Xalq artistlari Shukur Burhonov, Sora Eshonto‘rayeva, Nabi Rahimov,
Zikir Muhammadjonov, qator iste’dodli yoshlar... Ular
bilan ishlash, bir so‘z bilan aytganda, quvonchli. Men ulardan nihoyatda minnatdorman. Teatrda ishlashimning yana
bir Quvonchli tomoni men iste’dodli rejissyorlar bilan
tanishdim. Ularni tushunadigan bo‘ldim, ular ham meni
tushunadigan bo‘lishdi. Bular Bahodir Yo‘ldoshev, Rustam
Hamidov, Baxtiyor Ixtiyorov. Ular men yozgan har bir so‘zga,
|
turadi va to‘qima mustaxkamlogish ta’minlaydi,
bu o‘simtalarga beslosolalar deyiladi.
3
rop mikroskopda
tekshirish shuyi ko‘rsatadiki, bu de
ar qadim ta’rif kilin-gapidek,
biy
hujayralap
rur
"Ujayraga kirib
bormas
88
|
magan ayrim sharqshunos olimlarning mulohazalarini
shartli ravishda uchga bo‘ladi va har uchchalasidagi kamchiliklarni aniq dalillar bilan isbotlaydi. Ba’zilar Hay-yomning may hakidagi kub ruboiylariga qarab, oddiy
mayxo‘r deydilar. Ba’zilari so‘fiylik mazhabiga yo‘yib,
uni islohchi deb izohlaydilar. Uchinchi xillari Hayyomni
muhitdan, jamiyatdan yuqori turgan deydilar. Fitrat bu
karashlarga munosabat bildirib,
bu uch xil fikrda bir
xillik borligini ta’kidlab, ularga javob berish bilan
birga Hayyomning shaxsiy hayotiga oid ma’lumotlardan ham
berib o‘tadi. (42-b).
" Hayyom saroyda tabib, o‘tkir munajjim bo‘lib,
hukmronlarning ish soatini" belgilab turgan, bunday
odam mayxo‘r bo‘lishi mumkin emas edi. U, so‘fiy bo‘lgan va
mayni xudoning ishi deb talqin qilgan deyish sira mumkin emas, chunki unda shunday ruboiylar borki, tasavvuf
orasini ular bilan kelishtirishni imkoni yo‘q. Yana bir
dalil shuki, "tasavvufning eng katta imomlaridan bo‘lgan
Najmiddin Roziy tasavvufni himoya qilib, Umar Hayyom-ni so‘kadi". (42-43-6, Bu haqda yana bir tarixiy dalilni
keltirib Fitrat Hayyomning tasavvuf bilan munosabatlari haqidagi o‘z qarashlarini mustahkamlaydi. Mashhur
ImomMuhammad "azzoliy Hayyom bilan ko‘rishgan, tasavvuf haqida suhbatlashgan. Hayyomning fikrlari yoqmagandan
keyin jahl bilan tashlab chiqib ketgan. Nihoyat Hayyomni
o‘z muhitidan ajralgan, yoki mustasno deb izohlash haqida
shuni aytish mumkinki, "muhitdan bir turli ta’sirlanmagan, mansub bo‘lg‘oni sinfning talablaridan bir qismiga javob berishni o‘z ustiga olmog‘on bir adibning, bir
adabiyotning bo‘lishi mumkin emas. Hayyom... san’at dohiysidir. Uning katta hunari ichida yashagan jamiyatning,
mansub bo‘lg‘on sinfning saroy doirasida yashaganlarning,
g‘aznalari oltindan to‘lgan feodallarning talablarini
san’atning eng yuqori darajasiga chiqqan bir ustalik
bilan maydonga qo‘yishdan iboratdir" 44-bu.
Umar Hayyomning eng go‘zal ruboiylari Eronda hukm
surgan Saljuqlar saroyidagi kayf-safoni, hukmron tabaqalarning allaqachon inqirozi muqarrar bo‘lib qolgani
uchun ham «dam g‘animatq qabilida maishatdan boshqa hamma
400
|
Tanlari yo‘l ranjidin beto‘shu tob,
Jonlari dardu mashaqqatdin xarob.
Ko‘rdilar ul nav’i oliy hazrati,
Korgohi anda ondoq vus’ati,—
Kim bo‘lub ojiz uqul idrokidin,
Charx o‘ksukroq oning xoshokidin.
Yog‘ʻib istig‘no sahobidin yog‘in,
Ra’d aylab arbada, tashlab choqin.
Kim tushub olamg‘a to‘foni balo,
Kul qilib gardunni barqi ibtilo.
Yetti ko‘k onda bir ovuch xokcha,
Sidravu to‘bi kelib xoshokcha.
Borcha o‘z holig‘a hayron qoldilar,
Ajzdin zoru parishon qoldilar.
Ko‘rdilarkim onda yuz mehri munir,
Zarraning yuzdin birichadur haqir.
Dedilar vohasrato o‘z holig‘a,
O‘t tushib har qaysi parru bolig‘a—
Kim: «Biz o‘ttuz toyiri fosidxayol,
Yo‘l berib xotirg‘a savdoi mahol,
Tortibon yo‘l qat’ida ranji azim,
Jong‘a o‘lmak vahmidin har lahza bim.
Umr o‘tib maqsadg‘“a yetmak oh bu,
Hol bu ham vus’ati dargoh bu.
Bizga munda ne hisobu ne vujud!» —
Deb bu so‘zni, boshlaridin chiqti dud.
Har nafas navmidlig“ yuz ko‘rguzub,
Ul necha ovoraning ko‘nglin buzub.
249
|
Mavzu: GAVZOBONDOSHLAR (BORAGINACEAE) OILASI
Mashg‘ulot maqsadi: Talabalarning Pechakdoshlar oilasining
umumiy tasnifi, vakillari organlarining morfologik tuzilishi, yashash
muhiti, ko‘payishi, o‘ziga xos xususiyatlari, ahamiyati, to‘g‘risidagi
bilim va ko‘nikmalarini mustahkamlash, ularda kuzatishni, darslik
va gerbariylar ustida mustaqil ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish.
Foydalanadigan
jihozlar,
uskunalar,
moslamalar
va
materiallar ro‘yxati:
G‘ichmalos
(Heliotropium
1aяюcaгpит
F.et.M.),
Asperuga
(Asperugo L), Roxeliya (Rochelia. Rehb.), Lappula (Lappula Gilib),
Kampirchopon
(Trichodesma
R.Br.)
o‘simliklari
yoki
ulardan
tayyorlangan gerbariylar. Shu o‘simliklarning spirtdagi gullari va
mevalari.
Topshiriqlar:
1. Gavzobondoshlar
oilasi
vakili
(g‘ichmalos
yoki
ko‘kmaraz)ning umumiy ko‘rinishi bilan tanishish.
2. Gavzobondoshlar
oilasi
vakillari
(g‘ʻichmalos
yoki
ko‘kmaraz)ni guli, gul qismlari, urug‘ va mevalarining tuzilishi bilan
tanishib, rasmini chizish.
3. Gavzobondoshlar oilasi vakillarini gerbariylaridan foydalanib
aniqlagich yordamida aniqlash.
Qisqacha nazariy ma’lumotlar
Bu oilaga asosan
o‘t o‘simliklar, ba’zan buta hamda daraxt
o‘simliklar (tropik iqlim sharoitdagi) kirib 100 turkum, 2000 ta turni
o‘z ichiga oladi. Shundan O‘zbekistonda esa
120 ga yaqin turi
o‘sadi. Barglari oddiy, butun qirrali, ketma-ket joylashgan. Poya va
barglari qattiq tuklar bilan qoplangan. Gullari aktinomorf va qisman
zigomorf ikki jinsli bo‘lib gajak to‘pgulga birlashgan. Gulkosa va
gultojibarglari 5 tadan bo‘lib gulkosabrglari
birlashgan yoki erkin
bo‘ladi. Gultojibarglari ostki tomoni bilan birlashib usti pastga qarab
egilgan naycha hosil qiladi.
Changchisi
5
ta bo‘lib gultojbarglarining asosida o‘rnashgan
ginetseyi bitta bo‘lib ikkita mevabargdan hosil bo“lgan. Tugunchasi
260
|
17
sonantlik" belgisi saqlanib qoladi. Ana shu belgilar
invariantlik sanaladi.
Umumiylik-xususiylik, mohiyat-hodisa, imkoniyat-voqelik kategoriyalari til va nutq zidlanishi orqali
namoyon qilinadi.
Til
va nutqni bir-biridan farqlash dunyo tilshunosligida V.Gumbol’dt va Ferdinand de Sossyur
nomlari bilan bog‘lanadi. N.A. Slyusarevaning ta’kidlashicha,
F.
de Sossyurning tilshunoslikdagi xizmati,
qisqa qilib aytganda, til
va nutqni izchil ravishda
bir-biridan farqlaganligidir.
Til va nutq farqlanishining nazariy asoslari
va
ularning farqli tomonlari
Ovrup tilshunosligida
XEX asrda keng yoritib berilgan
va dunyo tilshunosligiga F.de Sossyur nomi bilan tarqalgan bo‘lsa ham,
lekin bu farqlanish Sharq tilshunosligida qadimdan
mavjud bo‘lgan.
Xususan,
qadimgi hind tilshunoslari
fonologik sathda umumiy birlik bilan uning nutqda
turlicha namoyon bo‘lishini yaxshi farqlaganlar.
Qadimgi finikiylar agar fonologik sathda umumiy birliklar (fonema) haqida tushunchaga ega bo‘lmaganlarida edi, fonografik yozuv tizimini yarata olmagan bo‘lur edilar. Chunki grafik belgi fonemalarga
nisbatan tanlangan.
MirAlisher Navoiy
ham tildagi umumiylik va
xususiylikni juda yaxshi farqlaydilar va
bu
zidlanishning fonologik sathda
ham, leksik sathda
ham,
morfologik sathda ham namoyon
bo‘lishini aniq ko‘rsatib beradilar.
Hazrat Alisher
Navoiyning
so‘zni
durga
qiyoslaganlari bejiz emas. So‘z durredurkim,
aning
daryosi
ko‘nguldir
va
kungul mazharedurkim, jamii maoniyi
juzv va kulldir. Andoqki, daryodin gavhar g‘avvos vositasi bila jilva namoyish qilur
va aning qiymati
javhariga ko‘ra zohir bo‘lur. Ko‘nguldin dog‘i suz durri
nutq sharafiga sohibi
ixtisos
vasilasi
bila
sug‘orish va oroyish kurg‘uzur va aning qiymati ham martabasi nisbatiga beka intishor va intixor topar» («M-u-hokamat-ul lugatayn»). Ya’ni, daryo tubidagi
dur
imkoniyat tarzida yashirin ravishda turadi. Yeavvos durni
suv tubidan
yuzaga, tashqariga olib chiqqandagina
uz
jilvasini
namoyish
qiladi.
Shuningdek,
suz ham
|
Xabarlarga ko'ra, aslida kartinani Muhammad bin Salmonning uzoq qarindoshi hisoblanuvchi shahzoda Badr bin Abdulloh bin Muhammad xarid qilgan, lekin u valiahd shahzodaning ishonchli vakili hisoblanadi
|
doskadan va bo‘r ishlatishdan ozod qiladi. Ma’ruzachi, kodoskop
yordamida o‘quvchilarni ma’ruzaning rejasi, adabiyotlar va uning
mazmuni bilan chuqurroq tanishtirish imkoniyatiga ega bo‘ladi.
2. Tovush texnikasi fizikadan ma’ruzada predmet xususiyatiga
mos holda qo‘llaniladi. Jumladan, katta auditoriyalarda mikrofonsiz
yoki radiomikrofonsiz ma’ruza o‘qish
qiyin. Masalan, Rin
—
7
radiomikrofoni ma’ruzachiga auditoriyaning xohlagan joyida turib
ma’ruza o‘qishga imkon beradi.
3. Audiovizual vositalarga
o‘quv kinosi va televideniye ham
kiradi. O‘quv kinosini, oliy maktab pedagogikasi asoschilaridan biri
bo‘lgan S.I.Arxangelskiy o‘qitishning barcha vositalari ichida eng
asoslisi
va
ko‘rsatmalilisi
deb
hisoblagan.
O‘quv
kinosi
oddiy
sharoitda yaqqol ko‘rish mumkin bo‘lmagan hodisalarni, jumladan,
uchqunni, to‘qnashish jarayonidagi deformatsiyani, diffuziyani va
boshqa murakkab jarayonlarning yuz berish mexnizmini yaqqol
ko‘rishga
va
tasavvur
qilishga
imkon
beradi
va
o‘quvchilarni
fizikaning
rivojlanishida
muhim
o‘rin
tutgan
tajribalar
bilan
tanishtiradi.
Televideniyedan foydalanish
oliy o‘quv yurtlarida ko‘p yillardan beri qo‘llanib kelinmoqda. O‘qitish jarayonida televideniyedan
foydalanishning asosiy yo‘nalishlari bo‘lib, quyidagilar hisoblanadi:
4
Oliy
o‘quv
yurtlarida
o‘quvchilar
uchun
fizikadan
ma’ruzalarni ko‘rsatish.
4 Umumta’lim maktab, akademik litsey va kasb-hunar kollejlari
o‘quvchilari uchun fizikadan televizion ko‘rsatuvlar berish.
4 Oliy o‘quv yurtlariaro telema’ruzalar va telekonferensiyalar
o‘tkazish.
Shuni ta’kidlash lozimki, to‘plangan tajribalarga ko‘ra, o‘quv
jarayonida televideniyedan foydalanish, ushbu jarayonni intensif1-katsiyalashning samarali usullaridan biri bo‘lib, kelajakda o‘qitishning tarkibiy qismlaridan biri bo‘lib qoladi.
XXI
asrda
uzluksiz
ta’lim
tizimiga
tegishli
barcha
ta’lim
muassasalarida
o‘qitish jarayonining asosiy texnik vositasi bo‘lib,
kompyuter hisoblanadi. O‘qitish jarayonida kompyuter texnologiyalaridan foydalanishning quyidagi yo‘nalishlarini ko‘rsatish mumkin:
—fizikadan o‘quv materiallarini tushuntirishda kompyuterning
namoyish qilish imkoniyatlaridan foydalanish;
|
–Ha ota, boy
Qarang, bizning uyimizda bitta it yashaydi, ularnikida esa to‘rtta
Bizning dalahovlimizda basseyn bor, ularda esa keng dengiz
Bizda kichik bog‘, ularda esa cheksiz o‘rmon
Bizda tunni fonarlar yoritadi, ularda esa yulduzlar
|
Samarqand shahridagi Mirzo Ulug‘bek muzey-majmuasida ushbu sana keng nishonlandi. Viloyat va Samarqand shahar hokimliklari, oliy o‘quv yurtlari va Samarqand davlat muzey-qo‘riqxonasi tomonidan Mirzo Ulug‘bek haykali poyiga gulchambarlar qo‘yildi. Mirzo Ulug‘bek tavalludining 628 yilligi arafasida Mirzo Ulug‘bek muzey-majmuasining katalogi nashr qilindi. Samarqand davlat muzey-qo‘riqxonasi tomonidan chop etilgan ushbu katalog tarixchilar, muzeyshunoslar va keng jamoatchilik uchun mo‘ljallangan.
– Katalog kirish so‘zi bilan boshlanib, unda Sharq dunyosida IX-XII asrlarda bunyod etilgan dastlabki rasadxonalar – Al-Xorazmiy faoliyat olib borgan Bog‘dod va Damashq rasadxonalari, Umar Hayyom faoliyat ko‘rsatgan Isfaxondagi rasadxona, Nosiruddin Tusiyning Marog‘adagi (Tabriz yaqinida) rasadxonasi tarixiga oid ma’lumotlar keltirilgan, – deydi Samarqand davlat muzey-qo‘riqxonasi bosh direktori o‘rinbosari Mahmudxon Yunusov.
– Ushbu ilm maskanlarida erishilgan fan yutuqlari Mirzo Ulug‘bek tomonidan qunt bilan o‘zlashtirilganligi qayd etilgan. O‘z davrining yirik allomalaridan “Aflotuni zamon” mavlono ustod Salohiddin Muso Qozizoda Rumiy, o‘z davrining “Ptolomeyi” – Ali Qushchi, G‘iyosiddin Jamshid Koshiy, mashhur olim Muyiniddinlar hamrohligida 1424-1428 yillarda yirik inshoot “Ulug‘bek rasadxonasi” deb nom olgan inshootning bunyod etilishi, Mirzo Ulug‘bek va uning jamoasi bu rasadxonada samarali ilmiy faoliyat olib borib, bu yerda Mirzo Ulug‘bekning dunyoga mashhur “Zij”i yaratilganligi manba va adabiyotlarga tayangan holda ochib berilgan.
Katalogda shuningdek, Mirzo Ulug‘bek vafotidan keyin qarovsiz qolgan va asta-sekin buzilib, xarobaga aylangan, vaqt o‘tishi bilan aholi va dunyo tomonidan unitilgan rasadxona o‘rnining aniqlanishi, bu yerda olib borilgan arxeologik qazishmalar natijasida topilgan ashyolarning tavsifi ham keltirilib, rasadxonaning o‘z davridagi ko‘rinishi xususidagi ilmiy farazlarga ham to‘xtalib o‘tilgan.
Mustaqillik yillarida Mirzo Ulug‘bek timsoliga berilgan e’tibor, xususan, 1994 yilda O‘zbekistonda va Parijdagi YUNESKO qarargohida Mirzo Ulug‘bek tavalludining 600 yilligi katta tantanalar bilan nishonlanishi, 2009 yilning BMT tomonidan “Astronomiya yili” deb e’lon qilinishi munosabati bilan Mirzo Ulug‘bek tavalludining 615 yilligi Samarqandda va Parijda keng nishonlanishi, 2009 yil “Maydanak” rasadxonasida yangi kichik sayyora kashf etilib, unga AQSHdagi kichik sayyoralarni o‘rganish markazi tomonidan Mirzo Ulug‘bek rasadxonasi sharafiga “Samarqand” deb nom berilishi va boshqa qimmatli ma’lumotlar keltirilgan.
Katalogdagi muzey eksponatlari 6 ta bo‘limga ajratilib, ularning tavsiflari o‘zbek, ingliz, rus tillarida bayon etilgan.
G‘.HASANOV, O‘zA
|
Unda O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senati a’zolari, Jo‘qorg‘i Kenges deputatlari, vazirliklar, tashkilot va korxonalar, ta’lim muassasalari, huquqni muhofaza qilish organlari rahbarlari, talaba-yoshlar, jamoat tashkilotlari hamda ommaviy axborot vositalari vakillari ishtirok etdi.Dastlab O‘zbekiston va Qoraqalpog‘iston Respublikalarining davlat madhiyalari yangradi.Qoraqalpog‘iston Respublikasi Jo‘qorg‘i Kengesi Raisi A.Orinbayev tadbir ishtirokchilarini Qoraqalpog‘iston Respublikasi Konstitutsiyasi qabul qilinganligining 30 yilligi bilan samimiy qutlab, asosiy qonunimizning inson huquq va erkinliklarini ta’minlash, xalq farovonligini oshirishdagi ahamiyatiga to‘xtaldi.Ta’kidlanganidek, Konstitutsiya – bu milliy huquq tizimining asosini tashkil etish bilan birga u ijtimoiy hayotning o‘lchamlarini o‘zida jamlashi bilan ajralib, inson huquq va erkinliklarini belgilashda muhim hujjat hisoblanadi.Davlatimizning mustaqil rivojlanish bosqichlariga nazar tashlar ekanmiz, ijtimoiy-siyosiy hayotimizda yuz berayotgan o‘zgarishlar bilan yangilanishlar, ijtimoiy-iqtisodiy sohalarda erishilayotgan natijalar asosiy qonunimiz yaratib bergan imkoniyatlarning samarasi hisoblanadi. Prezidentimiz tashabbusi bilan Qoraqalpog‘iston Respublikasini kompleks ijtimoiy-iqtisodiy rivojlantirish bo‘yicha qabul qilingan qarorlar, Davlat dasturlari hayotimizda muhim ahamiyat kasb etmoqda.Tantanali tadbirda Qoraqalpog‘iston Yozuvchilar uyushmasi raisi, O‘zbekiston Respublikasi xalq yozuvchisi K.Karimov, Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universiteti talabasi D.Egamberdiyev so‘zga chiqib, Orolbo‘yi aholisiga ko‘rsatilayotgan alohida e’tibor va g‘amxo‘rligi uchun Prezidentimizga minnatdorchilik bildirdi. Tadbir san’at ustalarining konsert dasturi bilan yakunlandi.Dovud ABIBULLAEV,O‘zA muxbiri
|
Modafinil uchun sevimli vositalardan biri diqqat, ehtiyotkorlik va kontsentratsiya hisoblanadi
Ularning barchasi mexanizmlarida « uyg'unlik» deb o'xshash bo'lsa-da, ular ilmiy jihatdan bir oz boshqacha
Tadqiqot adabiyotlarining miqdori modafinilning barcha omillarga ijobiy ta'sir ko'rsatadi
|
Oyog‘i kuygan tovuqdek tipirchilay boshlagan usta Shamsiddin sud silliqroq o‘tishi, Raybiddin, gunohi isbotlanmay, yengilroq jazo olishiga astoydil
umid bog‘ladi.
Axir, mundayroq jarima yoki qisqa muddatli majburiy
xizmatga tortishlari mumkin edi-da.
Yo‘q, unday bo‘lmadi, sudda jondek aziz dilbandi xudbinlik ko‘chasiga kirgani, el-ulus yuziga oyoq bosganini
kimlar ta’kidlamadi, chechanlik bobida hammadan usta Ibrohim o‘zib ketgani taajjubga molik edi, Ma’ruf Afza-lovichdan keyin guvohlik bergan birodari Yeaybiddinni
tarix xazinasiga tajovuz qilgan
va bahonada kelasi kunlar bo‘stonini toptagan qaroqchi deb atadi.
O‘ng chakkasida no‘xatday so‘gal bo‘rtgan hakam hukmni azon
aytayotgan kabi cho‘zib o‘qir ekan, Muslima aya ko‘ksi tilimlangan kabi hol-behol bir ingrandi, so‘ng doka ro‘mol o‘ralgan boshi bir tomonga qiyshaydi-yu o‘zini tashlab yuborayoz-di. Suratdek qotgan usta Shamsiddin kampiriga e’tibor
beradigan ahvolda emasdi, sho‘rlikni suyagancha Rasul Usmon tashqariga yetakladi...
XV
Endilikda usta Shamsiddin vaqt qanday kechayotganini
sezmas, ko‘p hollarda nechundir tubsiz o‘pqonga cho‘kayotgandek bo‘lar, nogoh qulog‘iga Muslima aya yig‘i-sig‘isi chalinsa hushyor tortar edi. Uzzukun kampiri G‘aybiddin surati
qarshisidan jilmaydi, suratni avaylab silagan holda bo‘zlay
boshlaganda usta bir xil titranar, yaqiniga yo‘lab, biron
og‘iz so‘z aytgani cho‘chir edi, negaki, mabodo dalda bermoqchi bo‘lsa, birdan darg‘azab nigohiga yo‘liqardi. Kecha-kunduz azobga botgan zavjai haloli kenjatoyim peshonasini
siz sho‘r qildingiz tarzidagi kinoyani qayta-qayta erinmay takrorlardi. Bunday kezlarda badtar ezilar, hatto Girih
taqdirini ham unutardi-da, biron yog‘ga badar ketishni
cho‘tlardi, Girihni eslagandan keyin ilkis hovri bosilar, aql-u hushini o‘nglab, o‘ziga ham, kampiriga ham xudodan to‘zim tilar edi.
Yarim kechada xomush holda kitob varaqlab o‘tirgan usta
Shamsiddin shuurida nimadir lov etib yondi, so‘ng jismi-91
|
Matn Creative Commons Attribution-ShareAlike litsenziyasi boʻyicha ommalashtirilmoqda, alohida holatlarda qoʻshimcha shartlar amal qilishi mumkin (batafsil)
|
"Hukumat ham, prezident ham, shuningdek, buyuk davlat Xurali ham katta islohotlarni amalga oshirish vaqti kelganini bilishi kerak. Agar hukumat islohotlarni boshlamasa, xalqning g‘azabi jamiyatda beqarorlik keltirib chiqarishi mumkin. Bu esa mamlakat uchun ulkan tahdid bo‘ladi", - degan u RIA novostiga intervyu berganda.
Bundan bir necha kun avval Mo‘g‘ulistonda ko‘mir eksporti bilan bog‘liq jinoiy ish tufayli norozilik namoyishlari bo‘lib o‘tgandi. Ayni paytda ushbu ish yuzasidan tekshiruv ishlari olib borilmoqda.
21 dekabrda “ko‘mir ishi” bo‘yicha mamlakat parlamentida katta surishtiruv bo‘lib o‘tadi.
Mamlakatdagi turli ommaviy axborot vositalarining ma’lum qilishicha, ko‘mir eksportidan 1,8 milliarddan to 13 milliard dollargacha zarar ko‘rilgan bo‘lishi mumkin.
Mo‘g‘ulistonning korrupsiyaga qarshi kurash agentligi tergov bo‘limi rahbarining o‘rinbosari mazkur jinoiy ishda sobiq Prezident Xaltmaagiyn Battulga, yetti deputat va bir gubernatorning ishtiroki borligini ma’lum qilgan edi.
Mamlakat iqtisodiy taraqqiyot vaziri Xurelbaatar Chimed sobiq Prezident Xaltmaagiyn Battulga mamlakatni tark etganini aytgan. Isee portalining ma’lum qilishicha, Battulga agentlik tergov bo‘limidan Koreya Respublikasida davolanish uchun ruxsat olgan.
"Korrupsiya jinoyatini sodir etgan mansabdor shaxslar davlat lavozimlari ishlash huquqidan bir umrga mahrum etiladi va besh yildan 12 yilgacha ozodlikdan mahrum etiladi. Ushbu muhim qaror parlament tomonidan tezkor tarzda qabul qilindi", - dedi Chuluun.
|
yoyishni, barcha qabul qilinadigan qarorlarni tanqidiy
baholash va tahlil
qilishni taqazo etadi. Boshqarish samaradorligiga ko‘p jihatdan har bir
xodimni, jamoani ma’naviy va moddiy rag‘batlantirish orqali erishiladi.
Ishlabchiqarishni boshqarish amalda qo‘llaniladigan ijtimoiy-iqtisodiy va
boshqa qonunlarga bog‘liq. Ularni shartli ravishda quyidagilarga bo‘lish
mumkin:
–iqtisodiy qonunlarning ta’siri o‘sib bormoqda, ishlabchiqarishning
o‘sishi va sifat ko‘rsatkichlari uning ta’sir doirasi ham kengayib bormakda
iqtisodiy
qonunlar tizimi, kategorisi, rejalashtirish, xo‘jalik hisobi,
kreditlash, foyda, rentabillik, moddiy rag‘batlantirish va boshqalar;
–huquqiy
va unga mos ravishda jamiyatning ijtimoiy tizimi, ya’ni
ijrochilar,
rahbarlar
va
barcha
mehnatkashlarning
huquqiy
va
majburiyatlarini aniqlab beruvchi qonundir;
-
ijtimoiy-ruhiy,
ya’ni
ma’lum
ijtimoiy
sharoitda
ijrochining
shakllangan, individual xususiyatlarini hisobga oluvchi qonundir.
Yuqorida qayd etilgan qonunlar o‘zaro bir-biri
bilan yagona maqsadga
erishish yo‘lida bog‘langan va umumiy prinsiplarga bo‘ysindirilgan bo‘ladi.
Odatda qat’iy ravishda ularni cheklash mumkin emas, hattoKi buning imkoni
yo‘q, faqat ularni kuzatish mumkin.
6.2.2. Qurilish tashkilotlarida rahbarlik. Tashkilot rahbarining
funksiya va vazifalari
Bozor
iqtisodi
sharoitida
rahbar
xodimning
roli
o‘sib
bormoqda.
Rahbarning malakasi boshqaruv ishlabchiqarishi samaradorligini oshirish,
jamoa potensial imkoniyatlaridan to‘laroq foydalanish imkonini beradi.
Samarali boshqarish uchun rahbar bilimli, malakali bo‘lishi, ishni
tashkil etish va odamlarni ishontirishi, maqsadni aniq belgilashi, ahil
jamoani yarata bilishi, yangilikni qo‘llab-quvatlashi, tashabbusni qo‘llab-quvatlashi lozim bo‘ladi. Boshqarish funksiyasi ko‘pqirralidir. Yo‘nalish
bo‘yicha ular ma’lum darajada har xil bosqichdagi rahbarlarga mos keladi,
222
|
Fotogalereya: Samarqand yarim marafondan bir kun avval
Samarqand shahri 3-noyabr kuni O‘zbekistonda ilk marta o‘tkazilayotgan Xalqaro xayriya yarim marafoniga mezbonlik qiladi.
“Daryo” muxbirining voqea joyidan xabar berishicha, yarim marafon yo‘lagi Samarqand shahrining markaziy ko‘chalaridan o‘tadi. Yugurishga Registon maydoni yonida start berilib, finishi chizig‘i ham xuddi shu yerdan kesib o‘tiladi.
Yugurishning yo‘nalishi bo‘yicha ishtirokchilar Mirzo Ulug‘bek madrasasi, “Sherdor” madrasasi, “Tillakori” madrasasi, “Ruhobod” maqbarasi, “Go‘ri Amir” maqbarasi, “Afrosiyob” shaharchasi, “Hazrati Xizr” maqbarasi, “Xo‘ja Doniyor” maqbarasi, Mirzo Ulug‘bek rasadxonasi, Shohi-Zinda ansambli, Siyob bozori, Bibi Xonim masjidlari yonidan o‘tadi.
Yo‘nalish Xalqaro marafonlar va yugurishlar assotsiatsiyasi (AIMS) tomonidan tasdiqlangan.
21,1 kilometr yo‘nalishining o‘lchab chiqilishi AIMS’ning sertifikatlangan o‘lchagichi yordamida amalga oshiriladi.
Musobaqada 12 yoshdan boshlab 2 kilometrgacha, 16 yoshdan boshlab 10 kilometrgacha va 18 yoshdan boshlab 21 kilometrgacha ishtirokchilar qatnashadi. Nizomda Samarqanddagi musobaqaning barcha qoidalarini topish mumkin.
Yarim marafondan tushgan mablag‘lar Toshkent teatrlaridan birida ko‘rish qobiliyati zaif va ko‘zi ojiz insonlar uchun qulay muhit yaratish bo‘yicha eksperimental loyihani amalga oshirishga yo‘naltiriladi. Ushbu dastur tifloizohlash (audiodeskripsiya) yordamida pyesani teatr sahnasida namoyish etilishini o‘z ichiga oladi.
|
Grant e'lon qiluvchi elchixona saytlari ro‘yhati
Grant e'lon qiluvchi saytlar ro‘yhati
AVTOMAGISTRALLAR QURILISHI VA TRANSPORT MUHANDISLIGI BO'YICHA O'QUV DASTURLARINI ISHLAB CHIQISH
O'zbekistonning 5 texnika oliy o'quv yurtlarida avtomagistrallar qurilishi muhandisligi va transport mashinasozligi bo'yicha ixtisoslashuv jarayonini ishlab chiqish zarurati mavjud
|
kiyimlar esa Makondodagi eng chiroyli libos hisoblanardi. To‘ralar xonadonlarining dafnga daxldor ko‘hna,
mungli hashami asta-sekin Buendialarning shinam va yorug‘
uyiga ham ko‘chdi. «Bizga butun oilaviy qabristonni yuborishdi,
—dedi bir payt Aureliano Ikkinchi.
—Majnuntol-u qabrtoshlar yetishmay turibdi, xolos». Garchand
bobolari yuboradigan qutilarda bolalarbop
hech
vaqo
bo‘lmasa-da, nevaralar baribir dekabr» oyini har yili
sabrsizlarcha kutishar, chunki qadimiy va kutilmagan buyumlar ularning hayotiga doimo allaqanday rang-baranglik baxsh etardi. O‘ninchi rojdestvoga o‘tar chog‘i, kichik
Xose Arkadioni seminariyga jo‘natishga hozirlik ko‘rishayotganlarida, bobolaridan bu quti mixlangan, nam tegmasin uchun choklariga qatron surtilgan,
ustiga gotik
harflarda Sen’ora don Fernanda del’ Karpio de Bu-endia
zoti oliyalariga»,
deb
bitilgan
edi.
Fernanda
yotog‘iga o‘tib xatni o‘qiyotgan paytda, bolalar qutini ochishga oshiqib yugurishdi. Har galgidek Aureliano Ikkinchi
ularga ko‘maklasha boshladi. Qatronni qirtishlab tashlashdi,
mixlarni sug‘urib qipiqlarni olib tashlashdi
va uning ostida mis murvatlar bilan mahkamlangan uzun
qo‘rg‘oshin sandiqni ko‘rishdi. Sandiqning sakkiz murvatini burab chiqargan Aureliano Ikkinchi nogahon qichqirib yubordi va bolalarni chetga olishga arang ulgurdi: u
andak ko‘tarilgan qopqoq tagida don Fernandoning o‘ligini ko‘rdi. Marhumga qora libos kiydirilgan, ko‘kragiga xoch qo‘yilgan edi. Jasadning, qurtlarning ko‘pikli, bijg‘igan qaylasida asta-sekin dimiqqan terisi esa
sassiq kekirikdek tovush chiqarib yorilardi.
Renata tug‘ilganidan
so‘ng xiyla
vaqg
o‘tgach,
Neer-land muvaqqat bitimining galdagi yilligi munosabati
bilan hukumat daf’atan polkovnik Aureliano Buzendia-ning yubileyini nishonlashga ko‘rsatma berdi.
Bunday
qaror rasmiy siyosatga shu qadar qovushmasdiki, polkovnik hech ikkilanmasdan rad etdi
va qutlash marosimidan
voz kechdi.
«Men «qutlash»
so‘zini birinchi marta
eshitishim,
—dedi u.
—Lekin u nimani anglatmasin,
baribir, bu ochiqdan ochiq tahqirdir». Uning tor ustaxonasi turli vakillarga to‘lib-toshdi. Ilgarilari polkovnikning atrofida quzg‘undek aylanadigan o‘sha qora
kostyumli advokatlar yana paydo bo‘lishdi,
ular
endi
204
|
Qoraqalpoq davlat universitetida turizm yo‘nalishi ochildi
Berdaq nomidagi Qoraqalpoq davlat universitetida 2018—2019-o‘quv yili uchun bakalavriat va magistratura uchun qabul kvotasi tasdiqlandi. Bu haqda O‘zA xabar berdi.
Unga ko‘ra, universitetda shu yildan boshlab turizm ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha mutaxassislar tayyorlanadi.
Turizm yo‘nalishi bo‘yicha jami 40 talaba (shundan 10 nafari grant, 30 nafari kontrakt asosida) qoraqalpoq, o‘zbek va rus tili guruhlariga qabul qilinadi.
Bundan tashqari, magistraturada ham yangidan ikkita ixtisoslik ochilmoqda. Differensial tenglamalar va matematik fizika, filosofiya (qo‘llash sohasi) ixtisosliklariga hujjatlar qabul qilinadi. Bakalavriatda kasbiy ta’lim: ekologiya ta’lim yo‘nalishi tugatilmoqda.
Joriy yilda universitetning jurnalistika yo‘nalishi uchun qabul kvotasi ikki barobarga oshirilgan, ya’ni yangi o‘quv yilidan 40 nafar talaba o‘zbek va qoraqalpoq guruhlarida tahsil oladi (o‘tgan yili 20 nafar edi).
Qoraqalpoq davlat universitetida 2018—2019-o‘quv yili uchun bakalavriatga 2290 nafar talaba (o‘tgan yili 2200), magistraturaga esa 113 nafar (o‘tgan yilda 80) talaba o‘qishga qabul qilinadi.
|
tusi oqaradi. Nafas buzilishi va diafragmaning falaji qorin bo‘shlig‘idagi
bosimning kamayishiga va pastki kovak venaga qonning qiyinchilik bilan
tushishiga sabab bo‘ladi. Kasallik oxirlarida toksin ta’sirida miokardit
rivojlanishi mumkin.
6. Umumiy mionevrologik belgilar: qo“l-oyoq va bo‘yindagi asab—
mushak apparati faoliyatining buzilishi natijasida paydo bo‘ladi. Bemor
boshini ushlayolmaydi, oyoq va qo‘l mushaklari o“z funksiyasini bajara
olmaydi.
Yuqoridagi belgilar ko‘zga tashlanib turgan holda bemoming hushi
joyida bo‘ladi.
Klinik tasnifi.
I Tipik shakli:
engil, o‘rta og‘ir, og‘ir.
Ti Noaniq belgi
III Asoratlari: zotiljam, toksik miokardit, miozit, nevrit, zardob
kasalligi.
Engil shakli: kasallik simptomlari asta-sekin rivojlanadi, organlarda
falajlar uchramaydi, yarim falaj holati ko‘rinadi. Nafas va gemodinamika
ozgina buzilishi mumkin.
Og‘ir shakli: kasallikning hamma belgilari tezda avj olib borib, nafas
va gemodinamikaning izdan chiqishi, disfagiya va disfoniya xavotirli
alomatlari bo‘lib hisoblanadi.
Bilinar—bilinmas shakli: kasallikning ma’lum belgilari kamroq
darajada namoyon bo‘ladi, keyin yo‘qolib ketadi. Midriaz, anizokoriya,
ovozning Xiralashuvi biroz davom etib, keyin yo‘qolib ketadi.
Tashxisoti va qiyosiy tashxisoti. Tashxisot klinik-epidemiologik
qo‘yiladi va laborator tasdiqlanadi. 1. Epidemiologik: bunda bemorning
birikki kun oldin uy sharoitida tayyorlangan konservatsiyalangan
mahsulotlar iste’mol qilganligi.
2. Klinik: bosh aylanishi, og‘iz qurishi, ko‘p chanqash, suyuqlik
ichganda qoniqmaslik hissi, midriaz, akkomodatsiya falaji, yorug‘likka
reaksiyasining yo‘qligi, ptoz, diplopiyalar, ko‘ngil aynishi, qusish, qorinda,
epigastral sohada burovchi og‘riqlar, qorinda meteorizm va qabziyatlarning
kuzatilishi, ovozning o‘zgarishiga Xos belgilar bilan birga kechishi.
3. Umumiy klinik tahlillar (qon, siydik, najas ).
4. Bakteriologik ekma usul. Bunda bemor qusuq massasi, oshqozon
yuvindisi, qoldiq oziq—ovqat mahsulotlaridan material olib tekshiriladi va ular pepsin peptonli, Xotinger buloni Kita — Tarotstsi muhiti,
kazein qo‘ziqorinli tripsinli muhitga ekiladi. CI.botulinum gaz hosil
qilib o‘sadi. Olingan kulturadan surtma tayyorlab, mikroskopiya qilinganda raketkasimon mikroorganizmlar topiladi.
77
|
1-teorema
(Veyershtrassning
birinchi
teoremasi).
Agar
yEfix) funksiya (a;b) segmentda aniqlangan va uzluksiz bo‘lsa, u
holda funksiya shu segmentda chegaralangan bo‘ladi.
Isboti. Isbotni teskaridan faraz qilish usuli bilan olib boramiz.
Faraz qilaylik, f/x) funksiya yuqoridan chegaralanmagan bo‘lsin. Ya’ni, qanday natural » son olmaylik, shunday x,efa;bJj nuqta
topilib, Ҳx.)Pп ЪoЧaф.
Shu shart bilan (a;b) segmentdan olingan xj, X2, X3,.
.
., Xay. o.
ketma-ketlikni qaraylik. Bu ketma-ketlik chegaralangan bo‘lgani
uchun, Bolsano-Veyershtrass lemmasiga ko‘ra undan yaqinlashuvchi (x,
; ketma-ketlikni ajratib olish mumkin: x, 2 xo€
fa;b).
Teorema shartiga ko‘ra f(x) funksiya x, nuqtada uzluksiz.
Shuning uchunAx, )-/flxo) bo‘ladi.
Ikkinchi tomondan,
bu
ketma-ketlikning qurilishiga ko‘ra /f x, )»7iz bo‘lib,
Al x,, ) too
ekani kelib chiqadi. Bu qarama-qarshilik, farazimizning noto‘g‘ri
ekanligini ko‘rsatadi.
Teoremaning ikkinchi qismi ham shu kabi isbotlanadi.
Eslatma.
Teoremadagi
har
bir
shart muhim
bo‘lib,
bu
shartlarning birortasi bajarilmasa, u holda teoremaning xulosasi
o‘rinli bo‘lmaydi. Masalan,
1
a) O
agar x € (0;1J bo‘lsa,
;—
funksiya
(0:1)
I,
agar x—0
bo‘lsa
segmentda aniqlangan va uning qiymatlar to‘plami Ё()—1570).
Demak, u chegaralanmagan. Bunga sabab, funksiya x—0 nuqtada
uzluksiz emas;
b) fa) funksiya (0;--o0)da uzluksiz, uning qiymatlar to‘plami E(-(0;too0). Demak, u chegaralanmagan. Bunga sabab, uning
aniqlanish sohasi segmentdan iborat emas.
Bu misollar, funksiyaning uzluksiz bo‘lishi va uning aniqlanish sohasi segment bo‘lishi muhimligini bildiradi.
102
|
Turkiyalik olimlar issiq choyning xavfidan ogohlantirdi
Turkiyalik olimlar muntazam issiq choy ichish oqibatida yuzaga keladigan xavfdan ogohlantirdi, deb xabar beradi “Korrespondent.net”.
Olimlar bir necha yil davomida an’anaviy ravishda issiq choy ichib keladigan Turkiya, Xitoy, Qozog‘iston, Tojikiston va O‘zbekistondan bo‘lgan 50 ming kishida iborat guruhni kuzatgan.
Gastroenterologiya sohasidagi mutaxassis Vedat Geral olimlarning xulosasi bilan bo‘lishgan: 65 darajadan issiq bo‘lgan ichimlikni muntazam ichish qizilo‘ngach saratonining rivojlanish xavfini oshiradi.
Bundan tashqari, issiq choyni sovuq suv bilan ichish qizilo‘ngachda yara va o‘tkir gastrit paydo bo‘lishiga, u esa o‘z navbatida saratonni rivojlanishiga olib kelishi mumkin.
Geralning ta’kidlashicha, qizilo‘ngach saratonining rivojlanishiga genetik moyillik sabab bo‘ladi, biroq issiq choy uning faol bosqichga o‘tishida trigger vazifasini o‘tashi mumkin. Shuningdek, trigger omillarga tamaki chekish va spirtli ichimliklarni ichish ham kiradi.
2019-yilda Amerika onkologik hamjamiyati mutaxassislari har kuni issiq choy ichish qizilo‘ngach saratoni yuzaga kelishini 90 foizga oshiradi. Bunga kuniga 60 darajadan issiqroq ichimlikni 700 millilitr ichish kifoya.
|
Kestirilgan bola qiynalmasligi uchun uy sharoitida nima qilsa bo'ladi?
Ilk kunlari bolaning jisniy a'zoi quruq bo'lishini ta'minlash muhim;
Agar chaqaloq bo'lsa, u holda kestirilgan joyiga mato yopishib qolmasligini nazorat qilish lozim;
Kestirilgan bolaning ichki kiyimlari badaniga yopishmaydigan, havo kirib turadigan bo'lishi darkor, muhimi jisniy a'zoning uchiga hech qanday zarba yetkazilmayotgan bo'lishidir
|
Natijada, Buxoro viloyatida 90 ming gektar yer, jumladan, 26 ming
maydoni 300 ming gektardan ortiq yaylovlarga suv boradigan b ldi
|
ishlab
chiqarishni
yangilash
va
innovatsion
texnologiyalarini
joriy etish bo‘yicha uzluksiz jarayonning mantiqiy davomi bo‘ldi.
Bu farmonda dasturga kiritilgan investitsiya loyihalarini hayotga
tatbiq etish borasida qiymati doirasida qiymati
30 million
AQSH dollaridan ziyod va chet ellik investor ulushi kamida 50
foiz
bo‘lgan
loyihalar
bo‘yicha
ishlab
chiqarish
maydoni
tashqarisida
muhandislik-kommunikatsiya
tarmoqlarini
yo‘lga
qo‘yish byudjet mablag‘lari hamda ichki moliyalashtirish manbalari
hisobidan amalga oshirilishi belgilab qo‘yilgan.
Umuman
olganda
bu
farmon
bo‘yicha
ishlab
chiqarishni
modernizatsiya
qilish,
texnik
va
texnologik
yangilash
bo‘yicha
umumiy
qiymati
40
milliard
809
million
dollarlik
846
investitsiya loyihasini amalga oshirish ko‘zda tutilgan.
Bu o‘rinda ta’kidlash kerakki, qishloq xo‘jalik korxonalarining mashina, traktor, mexanizmlarga bo‘lgan talablari ham to‘liq
qondirilgani yo‘q. Bu muammoni hal etish uchun mashina, traktor va
mexanizmlarni
qishloq
Xo‘jalik
korxonalarining
talabini
qondiradigan darajada sotib olish zarur. Buning uchun ularni
qaysi
manbalar
hisobidan,
qayerlardan,
qanday
yo‘llar
bilan,
qanday tartibda olish mumkinligini ham bilish kerak. Qishloq
xo‘jaligi korxonalari o‘z mablag‘lari hamda chetdan jalb etilgan
sarmoyalar
hisobidan
moddiy-texnika
resurslarining
ayrimlarini
qurishlari,
ta’mirlashlari,
ba’zilarini
sotib
olishlari, ijaraga olishlari, ayrimlarini esa parvarish qilib,
barpo
etishlari
mumkin.
O‘tish
davrining
hozirgi
bosqichida
korxona
mablag‘larining
kamligi,
ularning
bir
me’yorda
shakllanmayotganligi hamda sanoatda yaratilayotgan moddiy-texnika
resurslari
baholarining
yuqori
sur’atlar
bilan
o‘sishi
tarmoqdagi moddiy-texnika resurslarini shakllantirishga salbiy
ta’sir ko‘rsatmoqda. Natijada qishloq xo‘jaligida qo‘l mehnati
xarajatlari oshib bormoqda. Bu masalalarni ijobiy hal qilish
qishloq xo‘jaligida lizing krediti rivojlantirilishi,
bu
esa
qishloqda lizing bilan shug‘ullanuvchi firma. kompaniyalar soni
200
|
Shuning uchun ham u asalarilarning sevimli o‘simliklaridan hisoblanadi (Hamidov,
1987).
Kiyiko‘ti. Kiyiko‘ti ham tog‘ va yaylovlarda keng tarqalgan, asosiy asalshirali
o‘simliklardan biridir. Kiyiko‘ti respublikamizdagina emas, balki qo‘shni
respublikalarda ham eng yaxshi eng, shirali o‘simliklardan hisoblanadi. Ba’zi tog‘li
tumanlarda katta maydonlarni tashkil qiladi.
Kiyiko‘ti asosan, iyunning oxirlaridan boshlab to sentyabr boshlarigacha
gullaydi. Gulning shira miqdori 0,11 ml., shakar moddasi esa shiraning 50 % ini
tashkil qiladi. Qalin o‘sadigan maydonlarda shirasi gektariga 105 kilogrammni
tashkil qiladi. Kiyiko‘ti o‘sadigan maydonlarni kengaytirish va uni madaniy holda
foydalanishni yo‘lga qo‘yish maqsadga muvofiq.
Limon o‘ti (tog‘ yalpiz) ko‘pyillik o‘tchil o‘simlik bo‘lib, yalpizdoshlar oilasiga
mansubdir. Bu o‘simlik respublikamizning Toshkent va Surxondaryo viloyatlarida
juda katta maydonlarda tarqalgan. Farg‘ona vodiysida Qurama tog‘ tizmasida va
Shoximardonda o‘sadi. Shuningdek, nam va zax joylarda, bog‘larda va tog‘
zonasining o‘rta qismlarida, o‘rmonzor va butazorlarda keng tarqalgan bo‘lib, o‘zidan
limon hidini tarqatadi. Ba’zi asalarichilar limon o‘tini yangi ari yashiklariga surtadilar
va undan keyingina bu uyaga arilarni joylashtiradilar. Yoqimli hidga mahliyo bo‘lgan
arilar o‘zlarini tinch tutadilar va yangi uyalarga tez moslashadilar. Bunday usulni
asalarilar bola chiqarganda va ularni joylashtirganda ham qo‘llash mumkin. Bu
o‘simlikning gullashi iyunning oxiridan to avg‘ustning boshlarigacha davom etadi.
Urug‘i oktyabrning o‘rtalarida pishib etiladi.
Limon o‘tining shira miqdori bir gul hisobiga 0,10 ml. shakar moddasi shiraning
41% ini tashkil kidali. Shirasi gektar boshiga hisoblaganda 45 kilogrammni tashkil
etadi. Limon o‘tining shirasini olish asalarilar uchun biroz noqulay. Chunki limon
o‘tining gultojbarglari uzun va shira chuqurlikda joylashgan bo‘ladi.
Marmarak, salviya. Marmarakning bir necha turlari bo‘lib, ko‘pyillik shirali
o‘tchil o‘simlik hisoblanadi, asosan tog‘li tumanlarda, o‘rmonzor va butazorlarda
uchraydi.
|
Gʻalvatepa (Yumaloqtepa) — Oʻzbekistondagi madaniy meros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan. Toshkent viloyatining Boʻstonliq tumanida joylashgan. Obyekt manzili: Gʻalvasoy quyilish joyining oʻng qirgʻogʻi. Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Toshkent viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan.
Manbalar
Oʻzbekistondagi arxeologiya yodgorliklari
|
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
RO‘YXATI
Asosiy adabiyotlar
Tokmakov
I. Pemont poligpaficheckix mashin. Ychebnoe pocobie
c
gpifom YMO. M: MGYSh 2009 g.
Tokmakov I. Pemont poligpaficheckix mashin. Labopatopn’e pabot’ (v
2 chactyax). M: MGYP, 2007.
Kypbacova I. Pemont poligpaficheckix mashin. Jypnal otchetov
po
labopatopnim pabotam. M: MGYP, 2007.
Kypbacova I. Pemont poligpaficheckix mashin. Metodicheckie ykazaniya
po
vesholneniyu
kypcovoy
pabot’i
kPazpabotka
texnologicheckogo
pposecca pemonta detali poligpaficheckoy mashin’o. M: MGYPS, 2007
G.
5. Babaxapoya X.A. A.A.Djalilov. Bosishgacha bo‘lgan jarayon uskunalari.
QQ
10.
1.
12.
Darslik-T.: “Patent-Press”, 2006—190 bet.
. Yeshbayeva U.J. Bosish uskunalari. Darslik. Toshkent. TTYeSI. 2016 y.
. Yeshbayeva U.J. Maxsus bosish jarayoni texnologiyasi asoslari. Darslik.
Toshkent. Tafakkur bo‘stoni. 2013 y.
Y.N.Samarin,
N.P.Saposhnikov
Pechatniye
sistemi
firmi
Herdelberg.
Dopechatnoye oborudovaniye. Uchebnoye posobiye / M.: “MGUP”, 2000
Kippxan
G.
Ensiklopediya
po
pechatnim
cpedctvam
infopmasii.
(pepev., M., MGYP, 2014).
Polojenie
o texnicheckom obclyjivaniyi
i pemonte obopydovaniya
poligpaficheckix ppedppiyatiy. –M.: Knijnaya palata, 1990 g.
Zenkin detaley mashin. Cppavochnik. M., Mashinoctpoenike, 1989.
Pemont poligpaficheckogo obopydovaniya. Ychebnoe pocobie. M., Kniga,
1982.
272
|
Yanada to‘liq ma’lumot olish uchun teatr rahbari bilan bog‘lanishimizni maslahat berdi
Teatr rahbari Husan Eshmatov bergan ma’lumotga ko‘ra, teatrda ishlayotgan 89 nafar ishchi-xodimdan 30 nafari mazkur uydan uzoq muddatli imtiyozli ipoteka krediti asosida xonadon sotib olish istagini bildirgan
Biroq hozircha ularning hech biri oldi-sotdi hujjatlarini rasmiylashtirmadi
Hatto boshlang‘ich to‘lovni to‘liq to‘lagan ayrim xodimlarga ham hanuzgacha hech qanday hujjat berilmagan
“Birinchi bu uyga to‘lovni o‘zim boshlab berganman
Qurilgan uydan xursand bo‘lib, eski uyimizni sotib, shunga to‘lov qildik
Bir haftadan keyin bankdan telefon qilib, pulingizni quruvchiga o‘tkazib beramiz, deyishdi
Qo‘l qo‘yib berdim
Sizga hujjat qilib beramiz, deyishdi
Lekin hozir qo‘limda hech qanday hujjat yo‘q shu pulni topshirganim haqida
Bo‘ldi, shu bilan yashab kelyapman”, — deydi oliy toifali vokal artisti Zokir Mamajonov
Bu muammodan jabr ko‘rayotgan bitta teatr xodimlari emas ekan
Uyni qurgan “Fayz” firmasi vakilining so‘zlariga ko‘ra, xonadonlar o‘z vaqtida sotilmayotgani uchun “O‘zsanoatqurilishbank”dan olingan 4 milliard so‘m kredit uchun ortiqcha foiz to‘lab, moddiy zarar ko‘rilmoqda
“Masalani hal qilishda yordam so‘rab shahar hokimiga, teatrga xat chiqardik
Foydasi bo‘lmadi
Teatrdagilar uyni olishni istamayapti, boshqa odamlarga sotishga bizda ruxsat yo‘q
Telekanalga ham faqat madaniyat xodimlari uchun, deb e’lon berganmiz
Uylarning narxi bozor bahosidan ancha arzon-ku? Har bir xonadon alohida isitish tizimi bilan jihozlangan
Zamonaviy gaz plitalari o‘rnatilgan
Pulini 10 yil bo‘lib to‘lashadi
Shahar hokimi, bank rahbari bilan birga harakat qilib, yillik foiz stavkasini 18 dan 14 foizga tushirdik
Buyam xodimlar uchun katta yordam
Bundan ortiq yana qanday imtiyoz bo‘lishi mumkin?”, — deydi qurilish firmasi vakili
Bu uy davlat rahbarining ma’naviyat-ma’rifat, ijodkorlarni qo‘llab-quvvatlashga bo‘lgan alohida e’tibori natijasida qad rostladi
Nahotki boshlab berilgan xayrli ishni ko‘ngildagidek yakunlashning imkoni bo‘lmasa? Ijodkorlarning dardiga quloq solish, belgilangan 10 yillik muddatni 15 yoki 20 yilga uzaytirish, shu orqali oylik to‘lov miqdorini kamaytirish shunchalik qiyin ishmi? Eng achinarlisi, bunday muammolar teatr xodimlarining ijodiy faoliyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmaydimi?Umid qilamizki, viloyat rahbarlari bu masalaga e’tibor qaratib, teatr ijodkorlari va qurilish firmasini qiynab kelayotgan muammoga tez orada ijobiy yechim topadi
|
eng og‘ir yo‘qotish vaqtni boy
|
Askarlar tasmani o‘rab chiqarib, axlatga uloqtirdilar!
Ular, yana tishlab olmaysizmi, deb baqirdilar: —sumkasini ham unutdi, «universal»iga minib, loy yo‘ldan san-g‘ib yurib uni shosse tomon boshqardi. Bu paytda harakat
kam, u xohlaganicha tezlikni oshirishi mumkin, o‘tayotganida makka dalalari va soyapoyalar uni qutlaydi; oxir-oqibat uning yagona ittifoqdoshi, manzara, dalalarning
qora loyi. Hukumat mulki, la’nat, deb o‘ylaydi u.
Uning faralari u burilgan tomonda o‘rmonni yorug‘likka cho‘mdiradi: yovvoyi, shona kabi zich o‘sgan, kavaklarida
chirmovuq o‘tlar bilan o‘q uchliklari topiladi; buning
barchasi mana shu g‘alati, qiyomat shamolida to‘ziyapti. Daraxtlar ortida bolalar bo‘lishi mumkin, go‘rdan chiqqan
murdalar, Frankenshteynlar va sharpalar bilan vampirlar terisi suyagiga yopishgan, titroq qo‘llarinisilkitib,
men bu yerda, yo‘q, bu yerda, deydi. Albatta, ularni Margaret
uloqtirib tashlaydi; qo‘nish maydonining projektorlari uloqtiradi: favqulodda vaziyatlarda, shubhasiz, havoni lahtak-lahtaq qilib kesayotgan pakkilar, oilalar
o‘liklarning yagona guvohlari.
Mayli, u nimani reja qilgan edi? Suratlarni kimlarga ko‘rsatar edi? Harrigami? Kerolayngami? Yonida
yo‘q do‘stlarigami2
Qorovul minorasi yonida mashinani to‘xtatib qo‘yib,
eshikni shapatilab uradi. Po‘lat zina oynurida yaraqlab,
daraxt shoxlari orasida uychaga o‘xshagan qorovulxonaga
eltardi. Margaret oynada nafas izini ko‘ra olardi, havo
shunchalik sovuq edi, qorovulxona uncha balandda emas edi;
yoki qirovmi; Margaret bilardi, uo‘sha yerda, agar tepaga
chiqsa, uni topardi.
Qachon-u Margaret izlaydigan bolaga aylandi2
Radio gapiryaptimi Uyga xat yozyaptimi Margaret uqayerlik ekanini, maktabda nimalarni o‘qiganini bilishni istaydi. Yosh bolaligida chizgan rasmlariga qiziqadi, deyishi mumkin unga Margaret. Boshlang‘ich maktabdagi, hatto bog‘chadagisiga. Doiralar chizishdan
boshlaganmi? O‘sha doiralar: Keyin sekin-asta, yo‘q; buni
u o‘z bolalari bilan do‘stlarining bolalari va hatto nevaralarida kuzatgan. Doiralar yo‘q bo‘lib ketadi, borib-borib. Umidsizlikka tushma, deyishi mumkinuunga. Hammada shunday bo‘ladi.
:
U maktab oshxonasida qayerda o‘tirganini bilishni istaydi—ko‘zga ko‘ringan bolalar bilanmi, yoki alohida,
Jeymsiga o‘xshab, sendvichi kitob xaltasidan tushib qolar, oq nondagi tyuna balig‘i yoki, balki, yeryong‘oqli sariyog‘. Onasi xatcha ham qo‘shib qo‘yardimikan2 Seni yaxshi
ko‘raman yoki «Hey, toychoq! Balki u rag‘batlantirib
qo‘yishga muhtoj bo‘lmagan o‘g‘il bo‘lgandir; balki o‘z o‘zicha
binoyidek yurgandir. Didi uncha rivojlantirilmagan—
Margaret shuni payqashi mumkin—talablari katta emas.
Bor narsaga qoniqardi, mahrum bo‘lgach—shikoyat qilmasdi. U rejalar tuzgan—yashash rejalarini, vaziyatlardan
chiqib ketish, biron narsa qilish, omon qolish.
Poyezdlarga qiziqqanmi2 Biron cholg‘uni chalganmi2
Margaret to‘r oldida ichkariga qarab turibdi. Hammasidan yomoni, Margaret unga bo‘lak yulduzlarni ajrata olmaydi, deyishi mumkin; bittasini topdim, degunimcha,
u ko‘zdan g‘oyib bo‘ladi, orbitadagi metal yoki transport
vositasi. Yo‘nalishimni belgilash uchun hech bir muqim
nuqta qolmadi, deyishi mumkin. Qanday qilib yana biron
istak bildirishim mumkin
Sen javobgar emassan, deyishi mumkin Margaret.
Bizlar senga qilganlarimiz uyat. Biz barchamiz uyalishimiz kerak.
253
|
y
n-urchuqning tezligi,
;1
min
f-begunok bilan halqa o‘rtasidagi ishqalanish koeffitsenti bo‘lib,
quyidagi formulada aniqlanadi;
y
n
f
00004
,065
,0
4. Agar begunok bir tekis, tekis ishlamasa,ya’ni ip o‘tkazgich urchuqning uchiga
ipni to‘g‘ri yo‘naltirmasa, urchuq halqaning markazida aylanmasa, pilik
iflos bo‘lsa ipning tarangligi keskin ortib ketadi, natijada ip uziladi va
mashinaning ish unumi kamayadi. Bizga ma’lumki, naycha uyasi hosil
kiliniyotgan paytda ip juda tarang bo‘ladi, chunki bu vaqtda o‘rash diametri
kichik va ballonning balandligi maksimal buladi. Shuning uchun naycha uyasi
hosil bo‘layotgan paytga urchuqlarning tezligini pasaytirish tafsiya etiladi.
Pasaytirilgan tezlikda naycha uyasini qilib bo‘lgandan keyin uning yuqori
qismi—tanasini hosil qilish vaqtida urchuqlarning tezligini oshirish
tafsiya etiladi.Tajribalar shuni ko‘rsatadiki, upchuqlarning tezligi
mashinaning ish unumiga to‘g‘ri proporsional ta’sir qiladi va u 8-10% gacha
ko‘payadi.Buning uchun yigiruv mashinalarida tezlikni rostlab turuvchi
moslamalar—regulyatorlar ishlatiladi.
Tezlikni rostlovchi moslamalarning ko‘p xili mavjud.Bulardan
mexanik va elektr regulyatorlar yigiruv fabrikalarida keng qo‘llaniladi.
Mexanik regulyatorlar elektr dvigateldan mashinaning bosh valiga harakatat
uzatayotgan uzatmaning sonini o‘zgartirish asosida ishlaydi.
Mexanik regulyatorlar murakkabligi tufayli yigiruv fabrikalarida
keng tarqaladi. Elektr regulyatorlar keng tarqalgan.Tezlikni rostlashni
bir necha turi mavjud: bazaviy rostlash, ya’ni bosqichli rostlash va har bir
alohida ip qatlamini o‘rishda rostlash (qatlam bo‘yicha rostlash).Elektr
regulyatorlar yordamida tezlikni rostlashning ikkala turini amalga oshirish
mumkin. Ammo har bir alohida o‘ralgan ip qatlamini rostlash iqtisodiy
jihatdan samarasiz bo‘lgani uchun hozir yigirish mashinalarida asosan
bazaviy usul qo‘llaniladi.
|
– Toshkent shahrining Yakkasaroy tumanida yashovchi, 1969 yilda tug‘ilgan fuqaro Q.M. 1998 yilda tug‘ilgan, Navoiy shahrida yashovchi M.G‘.ni savdo do‘konlaridan birida ishlatishni va’da qilib, Toshkent shahriga olib keladi, – deydi viloyat IIB matbuot xizmati rahbari O‘ktam Usmonov. – 2020 yilning oktyabr oyida Q.M. endigina 22 yoshga kirgan qizni Toshkent Xalqaro aeroporti orqali Turkiya davlatiga olib chiqib ketgan va uni qarzi evaziga Turkiyada yashovchi fuqarolarga sotib yuborgan.Navoiy viloyati IIBTB vaEQKB xodimlari tomonidan olib borilgan surishtiruv harakatlari natijasida odam savdosi bilan bog‘liq mazkur jinoyat fosh etildi.Holat yuzasidan Navoiy viloyati IIBTB tomonidan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Hozirda tergov harakatlari olib borilmoqda.Abduvali Bo‘riyev, O‘zA
|
299
muomalalar hisobvaraqlarda aks ettiriladi va hisobvaraqlar tizimidan foydalanib,
mazmuniga ko‘ra umumlashtiriladi.
6. Ikkiyoqlama yozuv
Xo‘jalik
yuritish
jarayonida
yuz
bergan
muomalalarni
hisobvaraqda aks
ettirishning muhim xususiyati shundaki, muomalada aks etgan summa bir vaqtning o‘zida
kamida ikkita hisobvaraqda aks ettiriladi. Ikkiyoqlama yozuv har bir xo‘jalik
muomalasi natijasida yuzaga keladigan hodisani o‘zaro bog‘laydi. Aynan ikkiyoqlama
yozuv hisob–kitob ishlari to‘g‘ri bajarilayotgani yoki hisoblashda xato qilinganligini
aniqlash imkonini beradi.
7. Buxgalteriya balansi
U xo‘jalik mablag‘lari va manbalarini ma’lum bir sanaga bo‘lgan holatini aks
ettirish metodi hisoblanadi. Balans, ya’ni xo‘jalik mablag‘lari harakatini aks
ettirishning bunday tartibi ularning barcha yig‘indisini o‘zaro bog‘langan holda bir
butun tarzda ko‘rish imkonini beradi. Korxona faoliyatini tahlil qilishni
yengillashtiradi.
8. Hisobot
Ma’lum davrga bo‘lgan xo‘jalik faoliyati jarayonida sodir bo‘ladigan voqea ko‘p
sonli muammolarni kuzatish imkonini
|
jumhuriyat xalq namoyandalarining birinchi sessiyasida
bo‘lib o‘tdi. Jumhuriyat jamoatchiligi davlat kurilishidagi bu yangilikni qanday qabul qilganliklari haqida
sotsiologik
tadqiqotlarning
aniq
ma’lumoti
olinmagan. Amaliy ishlarga qarab xulosa chiqaradigan
bo‘lsak, bir qator—Yangi Qo‘qon kimyo zavodining yopilishi, tomorqa va uy-joy uchun yer ajratib berish, paxtaga qo‘shimcha haq to‘lash kabi ijobiy tadbirlar amalga
oshirildi. Jumhuriyatning ma’muriy tuzilishiga bir
qator o‘zgartirishlar kiritildi. Navro‘z rasmiy
ra-– vishda nishonlandi. Biroq xabaringiz bor, televideniye
paxta
yig‘im-terimi
davrida
mehnatkashlarga
beli
sinmagan o‘n so‘mliklarni sanab berayotgan rahbar yoki
kassirlarni kunora namoyish qilib bordi. O‘shanda,
nahotki bukchayib qolgan terimchiga ish haqi berilishini ochiq-oydin ko‘rsatish qayta qurish mevasi bo‘lsa,
deya shubha uyg‘ongandi. Darvoqe, ongimizdan hali dabdababozlik sarqitlari arimapti) Biz navbatdagi mehnat g‘alabasi haqida g‘ururlanib gapirib turgan kunlarda Orol dengizi
bir qarich cho‘kayotgan, olis-olis
yurtlardan yana bir o‘zbek o‘g‘lining tobuti ko‘zyoshlar
to‘lqinida lopillab ona tuproqqa yetib kelayotgan edi...
O‘zbekiston davlat qurilishidagi o‘zgarish ma’muriyat
ham, mehnatkashlar ham xo‘jasizlik oqibatlarini tugatishga belni mahkam bog‘lagan paytda ro‘y berdi. Davlat
boshlig‘i Qonun kitobiga qo‘lini qo‘yib qasamyod qilayotganida nafaqat namoyandalar, balki butun boshli xalqning ko‘nglida umid uchqunlari paydo bo‘ldi.
O‘zbekiston Oliy Kengashiga saylovlar, Oliy Kengashning tuzilishi
va faoliyatining tashkil etilishi
jahon xalqlari davlatchilik siyosatining ma’lum jihatlarini o‘zida aks ettiradi.
Parlament ilk marta davlat hokimiyatining shakli
sifatida
1256-
yil
Farangistonda
vujudga
kelgan.
Parlament
so‘zining
o‘zagi
ham
farangicha
bo‘lib—
so‘zlamoq, mulohaza bildirmoq degan ma’noni anglatadi.
1278-yilga kelib Farangiston parlamenti ikki palataga bo‘lingandi, ularning har biri davlat ishlari va-ijtimoiy siyosat uchun baravar javob berardi.
Oradan yuz yil o‘tgach, Angliyada ham parlament tuzildi. Ulug‘ kengash majlislari qirol tomonidan chaqirilar,
unda
chet
ellarga
qo‘shin
yuborish,
bosqinchilar
hujumlarini bartaraf etish, chegara soliqlarini ishlab chiqish tadbirlari amalga oshirilardi.
O‘n to‘rtinchi asrning o‘zidayoq har bir graflik yoki
muzofot Londonga davlat ishlari muhokamasida qatnashishi uchun o‘z vakilini yuborar edi. Biroq Londonga
o‘z vaqtida yetib kelishi katta mablag‘ evaziga amalga
oshgani uchun mahalliy hukumat eng loyiq vakillarni
parlamentga doimiy ishlashga yuboradigan
va o‘z mablag‘ini tejaydigan bo‘ldi. Shunday .qilib, parlament
ishi—qonunchilik va haq-huquqni himoya qilish ayrim
shaxslarning bir umrlik kasb-koriga aylandi.
1826-yilda ingliz parlamenti saroyida ilk «oppozitsiya»—hukmronlik qilayotgan ko‘pchilik bilan pozi-diyalari chiqishmagan namoyandalar guruhi shakllandi.
Ularning asosiy vazifasi hukumat dasturini taftish
qilish, o‘rni kelganda rad qilishdan iborat edi. Oppozitsiya dasturdagi kamchiliklarni izlab topish va ularni tugatish uchun doimiy kurasholib borgan.
Burjua inqilobidan so‘ng Yevropa va Amerika qit’asidagi davlatlarda parlamentlar paydo bo‘la boshladi. Parlamentlarning aksariyati ikki palatali bo‘lib,
ayrim mamlakatlarda bir palatali hamdir.
Italiya va GFR kabi davlatlarda prezidentni parlament saylaydi, vazirlar devoni unga doimiy hisobot
berib turadi.
O‘zbekiston xalqlari tarixida parlament boshqaruvi
bo‘lmagan, lekin devon davlat ishlari bilan shug‘ullangan, qonunchilik esa shariat yo‘rig‘ida amalga oshirilgan.
Keling, O‘zbekiston Oliy
Kengashi tarkibi
bilan
tanishib chiqaylik. O‘zbekiston Oliy Kengashi birinchi
sessiyasida
17 millat
vakili
O‘zbekiston SSR
xalq
namoyandasi etib saylanganligi, 84,6 foiz namoyandalar
birinchi marta jumhuriyat davlat hokimiyati vakolatiga ega bo‘lganligi, 434 xalq namoyandasi yoki 93,7 foizi
KPSS a’zosi yoki a’zolikka nomzodligi, saylovlarning demokratik ravishda amalga oshirilganligi ta’kidlab o‘tildi
Mandat komissiyasi sotsiologik tadqiqotidan bir qator ko‘chirmalar keltirishga ehtiyoj sezdik, chunonchi:
«O‘zbekiston SSR Oliy Soveti jumhuriyat aholisining
ijtimoiy-hunar
strukturasini
yetarlicha
to‘liq
aks
ettiradi. Oliy Sovet tarkibida 105 xalq deputati yoki
22,6 foizi sanoat, qurilish, transport
va aloqa
ho dimlaridir. IY xalq deputati yoki 29,9 foizi qishloq
xo‘jaligi mehnatkashlaridan iborat. Oramizda 93 deputat yoki 20 foizi—ishchi va oddiy kolxozchilar, ya’ni-
o‘z mehnati, aniq ishlari bilan jamiyatimizni yangilash
programmasini amalga oshirayotgan kishilardir.
Saylovchilar 19 deputatlik mandatini yoki 3,8 foizini ilmiy va ijodkor ziyolilar vakillariga topshirdilar.
Xalq
deputatlari
orasida
38
kishi
yoki
11,8
foizi sanoat birlashmalari
va korxonalarning rahbarlaridir, 55 kishi yoki 11,8 foizi kolxozlar, sovxoz-.
lar,
agrosanoat
birlashmalarining
yetakchilaridir.
36 deputat fan, oliy maktab, maorif,
20 kishi xalq
sog‘lig‘ini saklash, 9 kishi madaniyat va san’at, 7 kishi
ommaviy axborot vositalarining xodimlaridir. O‘zbekiston SSR Qurolli Kuchlaridan 7 kishi xalq deputati
etib saylangan».
.
Saylovlarning qay darajada demokratik yo‘l bilan
o‘tganligi SSSR Xalq namoyandalari tarkibi bilan solishtirilganda
aniq ravshan bo‘ladi-qoladi. Mamlakat oliy davlat hokimiyati vakolatini olgan Sog‘liqni
saqlash xodimlari bor yo‘g‘i 26 kishi, bizda 20 kishini,
mamlakatda rahbarlar 30,6 foiz, jumhuriyatimizda esa
71,3 foizni tashkil
etadi.
297
deputat
adabiyot
va
san’at sohasidan saylangan bo‘lsa, bizda saylangan
xalq namoyandalari
3,8 foizni tashkil etadi, xolos.
O‘zbekiston parlamentida ilm va fan taraqqiyotini to‘g‘ri
uyushtira
oladigan,
iqtisodiy
bilimi
chuqur
va
siyosiy savodi yuksak olimlar, huquqshunos va qonunshunoslarni, siyosatdonlar
va davlat nazariyotchilarini
izlab topish amrimahol. Parlamentda ishlash faqat
hokimiyat vakolatidan iborat bo‘lmay, balki davlatchilik ishlarini yanada taraqqiy ettirish, qonunchilikda
zo‘rma-zo‘rakilik va ko‘chirmachilikka yo‘l qo‘ymaslikni,
fikrlar
va
iqtisodiy
hayot turli-tumanligini
ta’minlashni
ham
talab
qiladi.
Insoniyat
tarixidagi
parlamentlar ishini o‘rganar ekanmiz, O‘zbekiston xalq
namoyandasi sifatida hokimiyat vakolatini olganlarning ko‘pchiligi O‘zbekistonda davlat qurilishini yanada
takomillashtirish mas’uliyati, mabodo, ular zimmalariga yuklatilsa, bu burchni halol ado qilolmaydilar.
O‘z rahbarlik lavozimiga qo‘shimcha namoyandalik vakolatini ham olib, sodir bo‘layotgan chuqur siyosiy voqealarga loqayd qarab turgan birlashma yoki nohiya rahbariga unchalik ham rahmim kelmaydi. Mansab havasi
shunday yuhoki,
u iqtisodiy ahvoli tang jumhuriyatning qonunchilik
va ijroiya, to‘g‘rirog‘i, davlatchilik
ishlari kelajagini
yetti yamlab
bir
yutib yuborishi
mumkinligini o‘ylab qayg‘uraman.
Aksariyat siyosatdonlar zamonamiz murakkabligini
ro‘kach qilib, zo‘ravonlik va cheklashlar tarafdori sifatida so‘z yuritmoqdalar, hatto bir xalq namoyandasi
sessiyalar borishini televideniye orqali ko‘rsatishga
norozilik bildirdi. Siyosatdagi murakkabliklar kelgusida ortsa
ortadiki, aslo kamaymaydi. Ijtimoiy
taraqqiyot hokimiyat va odamlar, iqtisodiyot va kundalik
hayot
o‘rtasidagi
munosabatlarni
kengaytiradi,
har
bir
masalaga
ko‘ptomonlama yondashishni
talab
etadi. Bizda yetuk siyosatchi
va davlat nazariyotchilari
yo‘q. Yaqin yillarda ko‘p partiyalilikka asoslangan davlat qurilishini tartibga solib turuvchi qonunlarni
ijtimoiy hayotga tezroq joriy etishga erishish uchun
O‘zbekiston Fanlar Akademiyasi bazasida yoxud bevosita
O‘zbekiston SSR Oliy Kengashi huzurida yangi «Davlat
qurilishi va parlament ishlari» institutini tashkil
etish lozim.
Bu ikki shior Oliy Kengash sessiyalarida qayta-qayta
takrorlandi:
Butun
hokimiyat
Sovetlarga
va
«Xalq rejalari—partiya rejalaridir!». Yangicha tafakkur
bu shiorlarning endilikda o‘tmaslashib
qolganini
payqashga
undaydi.
Aslida
qonun
hokimiyat
vakolatini uch qismga—Qonunchilik, Ijroiya va Odil
sudlovga ajratib tashlaydi. Prezidentlik hokimiyati
esa ana shu uchala hokimiyatning bir-biri bilan tig‘iz
qonuniy aloqaga kirishishini tezlashtiruvchi hosilaviy hokimiyatdir. Demak, butun hokimiyat to‘laqonli,
ya’ni qonunchilik, ijroiya va odil sudlov mustaqilligi
ta’minlangan
mahalliy
hokimiyat
tarmog‘iga
o‘tadi.
Xalq o‘z murod-maqsadlarini kelajakda turli partiyalarning dasturlari orqali ifoda etarkan, bunda biron
bir partiya rejalari bilan xalq xohish-istagini belgilash va cheklash murakkab masalaga biryoqlama yondashish
demakdir. Paxta yakkaziroatchiligi O‘zbekiston yerlarini ishdan chiqargani kabi yakkapartiyachilik, aniqrog‘i,
yakkahokimchilik
xalq
tafakkurining
sayozlashuviga,
mute’lik va somelik kasofatiga duchor etaveradi.
Vazirlar kengashi ishlab chiqhan uzoq muddatga mo‘ljallangan dasturda jumhuriyat xalq xo‘jaligining bugungi ahvoli, iqtisodiy qoloqlikni keltirib chiqargan sabablar va bu tanazzuldan qutulish yo‘llari ko‘rsatilib o‘tilgan. Iqtisodiy tanglikning asosiy sababi—O‘zbekiston Sho‘rolar Ittifoqining xomashyo bazasiga aylantirilganligi, ittifoq ahamiyatiga molik
mahkamalar va korxonalar uzoq yillar uning tabiiy
boyliklarini ayovsiz talon-toroj qilganliklari
haqida so‘z yuritildi. Namoyandalar uchun jozibali tuyulgan (Jumhuriyatning 1991-yildan iqtisodiy mustaqillikka o‘tishi» to‘g‘risidagi konsepsiya, gapning ochig‘i,
dasturda ham, uning muhokamasida ham chuqur tahlil
qilinmagan. Iqtisodiy mustaqillik nima Yer yuzida
iqtisodiy va siyosiy jihatdan to‘la mustaqil davlatning o‘zi yo‘q. Davlatlar bir-biri bilan qizg‘in aloqalarga kirishganda umumjahon iqtisodiyoti tekis rivojlanadi. Yer yuzida umumiktisodiyotning notekis rivojlanishiga asosiy sabab ayrim davlatlarning zo‘ravonlik yo‘li bilan iqtisodiyot yuritishi
va boshqa
davlatlarning esa o‘z navbatida tovar yoxud tayyor material ishlabchiqarishga imkoniyatlari cheklanganligidadir. O‘zbekiston ana shu ikkinchi tip davlatlar sirasiga kiradi. Xalqning turmush darajasini yoxud bolalar
o‘limi miqdorini Afrikaning ayrim qoloq mamlakatlari
ko‘rsatkichlari
bilan
chog‘ishtirish
odat
tusiga
kirganiga ajablanmasa ham bo‘ladi. Mavjud iqtisodiy strukturani o‘zgartirmay turib, qashshoqlik botqog‘idan chiqib bo‘lmaydi. Bu struktura qanday o‘zgartiri-ladi2
Buxoro oblastiga
komandirovkaga
borganimda
viloyat rahbarlaridan
biri «Ishsizlarni
ish
bilan
4
ta’minlash maqsadida Quybishev, Qirov, Krasnoyarskdagi yirik to‘qimachilik birlashmalarining filiallarini nohiya markazi va yirik qishloqlarimizda qurib berayapmiz», deb qoldi. Sho‘rolar Ittifoqi iqtisodiy tuzilishi bilan tanish kimsa yuqoridagi so‘zlarga ishonadi. Lekin bir tafakkur qilib ko‘ring-a, xom
ashyo o‘z tuprog‘ida yetishtirilgan xalq yakuniy foydani
Rossiya korxonalari hisobiga o‘tkazishga majbur. Iqtisodiy strukturani bu xil o‘zgartirish qayta qurish
tufayli sodir bulayapti desak xato qilamiz. Bu iqtisodiy kamsitilish—qashshoqlikning uzoq yillar, balki asrlar osha davom etishiga poydevor qo‘yaverishdir.
Ma’ruzada qazilma boyliklarning necha pullik ekanligi aytildi. Qaniydi, shu bilangina ish bitsa. Gaz,
oltin, neft, molibden, uran, stronsiy, volfram, titan asosan jumhuriyatdan tashqariga olib ketiladi.
Yequtiston oltin konlari konservatsiya qilingan
bir
sharoitda O‘zbekiston konlarida oltin yuvish jarayonida yaylovlar ishdan chiqarilmoqda. Ittifoq korxonalari qayta qurish boshlangandan so‘ng shoshilinch barcha
tabiiy boyliklarni qazib olib tashib ketishga oshiqmoqdalar. Ertush daryosining suvi, rus xalqining irodasiga ko‘ra O‘rta Osiyoga boshqarilmaganidek, gaz, oltin, neftB O‘zbekiston ehtiyojlari
uchun zarur bo‘lib
qolganda qardoshlarimiz bularni ham qizg‘anmas eqan-larmiyo"
O‘zbekiston
xom
ashyosiga
asoslangan
sanoat
korxonalarini ishchi kuchi bilan ta’minlash Rossiyaning
qanchalab qishlog‘i
huvillab qolishiga
sabab
bo‘ldi.
Mavjud iqtisodiy strukturani tubdan
o‘zgartirmas-
"dan turib, bevosita xo‘jalik hisobiga o‘tish—O‘zbekiston iqtisodiyoti qo‘l-oyog‘ini bog‘lash bilan tengdir.
Birinchidan, paxta, pilla, ziravor, qorako‘lning narxi jahon baholari bilan tenglashtirilishi, yuqoridagi
mahsulotlarga
davlat
buyurtmasini
50
foizgacha
kamaytirish, O‘zbekistonning don va go‘sht mahsulotlari mustaqilligini ta’minlash zarur.
Ikkinchidan, uran, titan, stronsiy, kumush, mis, oltin,
volqfram
konlarida
qazish
ishlarini
ma’lum
muddatga to‘xtatish, Qashqadaryo
va
Buxorodagi
yangi
neft
konlaridan
faqat jumhuriyat
o‘z
ehtiyojlari
uchun foydalanishi kerak.
Uchinchidan,
kelajakda
Sho‘rolar
Ittifoqi
Umum-yevropa xonadoniga kiradigan bo‘lsa, to‘la mustaqillikka erishishning iqtisodiy o‘lchamlarini ishlab chiqishga tayyorgarlik ko‘rish va tez kunlarda bu ishga kirishish
lozim. Xomashyo va yarim mahsulot tayyorlashga mo‘ljallangan
xalq xo‘jaligi strukturasi
bilan siyosiy
va
iqtisodiy mustaqillikka erishib bo‘lmaydi. Kimning
manfaati ustunligini esdan chiqarmaslik kerak. Zero,
mavjud iqtisodiy struktura bilan yangi Ittifoq shartnomasini tuzishda ishtirok etishning o‘zi achinarlidir.
Biror chorasi bormi? Bor. Sho‘rolar Ittifoqi va boshqa
mustaqil davlatlar bilan
ikkitomonlama manfaatdorlik asosida savdo-sotiq ishlarini, tovar yoki xom
ashyo ayirboshlashni yo‘lga qo‘yish kerak. O‘shanda o‘radan
chiqqan Yusuf Alayxissalomdek bu yurtning ham butun
imkoniyatlari, husni tarovati to‘garak olamga namoyon
bo‘ladi.
Bu so‘zlarni aytishimga sabab shuki, Yevropa
davlatlarining iqtisodiy mustaqillik asosida tuzilayotgan yangi ittifoqiga Sho‘rolar Ittifoqi ham kiradigan bo‘lsa, O‘zbekiston zimmasiga tushadigan talon-toroj yanada kuchayadi. Xalqning siyosiy madaniyati pastligi esa o‘sha ilg‘or xalqlarga esh bo‘lishida pand beradi. Harnechuk, Osiyoning qoq markazida voqe bo‘laturib
Yevropa umum xonadoniga esh bo‘lishning o‘ziyoq hech bir
mantiqqa to‘g‘ri kelmaydi. Bir zamonlar kamsitilgan
Osiyo davlatlarida hozirgi kunda turmush farovonligi
Yevropa mamlakatlaridan qolishmaydi.
Zero,
shunday
|
Jamiyat Dunyo Futbol Mutolaa Jinoyat Savol-javob Shou-biznes Hi-tech Lady Salomatlik Мозийдан садо Hidoyat sari Qotillikka undagan janjal 11:27, 12 fevral 2016 Salim aka (ism-shariflar o`zgartirilgan) to`rtta qizdan keyin uzoq vaqt o`g`il farzand ko`rishni orzu qildi, ammo xotinining sog`ligi yaxshi emasligi uchun shifokorlar unga farzand ko`rishni taqiqlashdi. Karima eri unga hech nima demasa-da, o`g`li yo`qligidan o`ksishini ich-ichidan his qilar, bularning barchasiga o`zini aybdor hisoblardi. U uzoq o`yladi va “Erim o`g`il ko`rish uchun boshqa ayolga uylanishi kerak” degan qarorga keldi.
|
“Padarkush” dastlab Samarqandda 1914 yilning 15 yanvarida sahnaga qo‘yidsi
Spektakl o‘z maishatiga o‘ralib, dunyoni unutgan millatdoshlarga chakmoqdek ta’sir etdi
U Toshkentda 1914 yilning 27 fevralida qo‘yildi
|
bitmas-tuganmas bo‘lib ko‘rinmasin, bu ma’naviy maqsadlar
uning mazmuni asosini tashkil qiladi. Bu narsa shakllarga
ham tegishli bo‘lib, ular ham mutlaq erkin emasdir. Har qanday shakl yaratish turi maqsadni ifodalash va gavdalantirish, idrok etishga qodir emas, biroq mazmun muayyan shaklni o‘zi belgilab olmog‘i lozim.
Biz shu nuqtayi nazardan turib, fikran son-sanoqsiz badiiy asarlar va badiiy shakllarga yondashishimiz mumkin.
Shunday qilib, bu yerda fanimiz mazmunini maqsadga muvofiq tavsiflashda chegaralanishga jazm etdik va san’at falsafiy tahlil predmeti bo‘lishga arziganidek, falsafiy tadqiqot ham san’atning mohiyatini tushunishga haqli ekanligiga ishonch hosil qildik.
P. GO‘ZALLIK VA BADIIY IJODNI ILMIY
O‘RGANISH USULLARI
Biz san’atni ilmiy o‘rganishning o‘ziga xosligi masalasi
bilan shug‘ullana boshlasak, tadqiqotning qandaydir biri
boshqasini inkor etuvchi, chin xulosa chiqarishga monelik
ko‘rsatuvchi ikki qarama-qarshi usuliga duch kelishimiz mumkin.
Ko‘ramizki, bir tomondan, san’at haqidagi fan real mavjud asarlarga faqat tashqi jihatdan yondashadi, ularni san’at
tarixi talablariga muvofiq tasnif qiladi, asarlardagi
g‘oyalar haqida hukm chiqaradi yoki badiiy asarlarni baholash
Hamda yaratish bilan bog‘liq nazariyalarni ilgari suradi.
Ikkinchidan, go‘zallik haqida erkin mulohazalarga asoslanadigan san’at haqidagi fan badiiy asarni o‘ziga xoslik
tarafidan qarab chiqmaydi, balki go‘zallikning umumiy ta’limotini, uning mavhum, abstrakt falsafasini vujudga keltiradi.
1. Empirik asos tadqiqotning boshlang‘ich nuqtasi sifatida. Tadqiqotning empirik o‘rganishga asoslanadigan birinchi usuli haqida so‘z ketganda, uning san’atshunos olim bo‘lib
|
musiqachilar, naqqosh-musavvirlar, hunarmandlardan Navoiyning
ustoz va shogirdlari, do‘stlari ko‘p bo‘lgan. Navoiy o‘z
asarlarida
san’at ahlining iste’dodini qadrlab, ularning mahorati xususida
to‘lqinlanib gapiradi, san’atning inson kamoloti
yo‘lidagi muqaddas
o‘rnini
ta’kidlab
ko‘rsatadi.
“Alisher Navoiyiing
badiiy-estetik
qarashlari ko‘plab olimlar tomonidan tadqiq qilingan. Biroq shoirning
estetik olami badiiy ijodi kabi cheksiz va bepoyondir. Biz uning
go‘zallik, ijod jarayoni, ilhom va nafosat haqidagi qarashlari, fikrlarini
ko‘zdan
“kechirganimizda
hali
qator masalalar “yoritilmaganligi,
ulug" mutafakkirning salohiyati va tafakkuriy qudratini belgilovchi
xizmatlari yetarli bahosini olmaganiga ko‘ramiz. Uning asarlaridagi
estetik qarashlarida ayrim mulohaza va fikrlar ham yangi
davr,
yangicha fikrlash talabi bilan o‘zgarishga uchradi”.
Navoiy badiiy-estetik merosi yosh avlod uchun zarurligini uning
yaratgan asarlaridagi falsafiy mushohadalar orqali ham anglab
yetish mumkin. Uning fikricha, insonning go‘zalligi uning tili orqali
namoyon bo‘ladi. Ana insonda til bolmaganda edi u o‘lik odamdan
farqlanmas edi. Ana shu tilgina insonga tiriklik baxsh etdi, shu orqali
ezgulik, adolat yoliga kirdi.
XXI asrga kelib O‘zbekiston yoshlari estetik ongida ajdodlar
merosiga yuksak ixlosmandlikni shaklantirish va jamiyatda komil
inson shaxsini tarbiyalash dolzarb masalaga aylandi.
Bu borada
o‘tmish hayotning nozik qirralari, uning sermahsul manzaralarini
qaytadan tahlil etib, yoshlar estetik ongini zamonaviy ruhida kamol
topishi
lozim. Bu borada buyuk ma’rifatparvar va mutafakkirlar
ijodi noyob ilmiy maktab vazifasini bajaradi.
XX asr boshida buyuk ma’rifatparvar Abdulla Qodiriy “Moziyga
qaytib
ish ko‘rmoq xayrlidur” degan
edi.
Endigina
hayotning
achchiq-chuchuklari, sir-sinoatlari, estetik olami
sari
talpinayotgan
yoshlar estetik tafakkurida moziy haqiqati, ajdodlar ma’naviy
merosini qaror toptirish, undan xolisona o‘tmishga baho berish,
beg‘ubor yuraklarni badiiy olam sari chorlaydi. Ayniqsa, Navoiydek
mutafakkir hayotining yoshlar ma’naviyati, estetik tarbiyasi, axloqiy
ongiga ta’sir kuchi juda kattadir.
O‘z estetik dunyoqarashini xalq dardi, yurt tinchligi, Vatan
ravnaqi bilan bog‘lagan bobokalonimiz Hazrat MirAlisher Navoiy
420356
50).
|
-
tabiiy
fanlar
asosi
birligi,
zamonaviy
tabiiy
bilimlar
konsepsiyasi, tabiiy fanlardan eng yangi nashrlar va fanda, texnika,
texnologiyada ulardan foydalanish istiqboli to‘g‘risida, tabiatdan va inson
faoliyatidan
odilona
foydalanish
ekologik
tamoyillari
xususidagi
tasavvurlarni shakllantiradi;
-fan tegishli sohalari uchun zarur nazariy fanlarni o‘rganishni
chuqurlashtirishni ta’minlaydi.
Umumta’lim fanlar qismi:
-umumkasbiy fanlar bo‘yicha chuqur bilimni shakllantiradi;
-ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha maxsus fanlarni o‘rganish uchun zamin
tayѐrlaydi;
-kasbiy faoliyat malaka va ko‘nikmasi hosil qiladi.
Maxsus fanlar qismi:
-ta’lim yo‘nalishlari bo‘yicha kasbiy faoliyatga doir bilim, malaka va
ko‘nikmalarni shakllantiradi;
-muayyan ixtisoslik bo‘yicha keyingi ta’limni ongli tanlashni
belgilaydi;
-ilmiy-texnikaviy yutuqlar, ta’lim yo‘nalishi muammolari va
rivojlanishi istiqboli haqida tasavvur beradi.
Magistratura ta’lim-kasb dasturidagi davlat qismida ikki asosiy
masala hal etiladi: umummetodologik va bakalavriat negizida yuqori
malakali kadrlar yetishtirish, maxsus tayѐrlov.
Mehnat bozori malakali talablar vositasida, kadrlar kasbiy faoliyati
sohasi, obyekti va turlarini, shuningdek, ular kasbga ko‘nikishini aniqlab
ta’limni boshqaradi.
Xulosa qilib aytganda, kadrlar tayѐrlash milliy modeli O‘zbekiston
iqtisodiѐtinnig raqobatbardoshligini ta’minlashga asos bo‘lib hisoblanadi.
Ta’limning maqsadi va qimmatini, uning mazmuni va natijasini, ta’lim-kasb dasturlari asosiy xususiyatini, ta’lim jaraѐni shakliy tuzumini, uning
maqsadga erishish darajasini, bosqichma-bosqich va yakuniy tashxislash
mo‘ljallangan ko‘lamini va vaqt me’ѐrini, ta’lim va ma’lumotlilik
darajasini belgilovchi davlat ta’lim standarti hisoblanadi.
DTSning tashkiliy-boshqaruv vazifasi–ta’lim tizimi sifati va
miqdoriy tavsifini tartibga solish va chegaralashdan iborat. Bular ѐrdamida
korxona, davlat, jamiyat, ish beruvchi vah.k.lar tomonidan ta’limni nazorat
qilish ta’minlanadi
2.3. O‘qitish mazmuniga o‘quv reja va dasturlar taqdim etilishi
Ta’lim
mazmuni
o‘quv
rejasi,
o‘quv
dasturi
va
darsliklarda
ifodalangan.
O‘quv rejasi deb, o‘qitiladigan fanlar, o‘qitish uchun ajratilgan
soatlar va o‘quv yilining tuzilishini belgilab beruvchi davlat hujjatiga
aytiladi.
O‘quv rejasi–barcha ta’lim muassasasida so‘zsiz amal qilinishi lozim
bo‘lgan davlat hujjatidir. Unda o‘rganilishi lozim bo‘lgan o‘quv fanlari va
|
Ikki richagli osmada elastik elementga ta’sir etayotgan yuklanish:
1
P, = (K. -6,)—
(4.24)
Torsionli
ikki
richagli
osmada
elastik
elementga
ta’sir
etayotgan
yuklanish torsionning burovchi momenti orqali topiladi:
M— (R, -— GI;
(4.25)
Plastinkali torsitonning buralish burchagi:
ЗM 1
4
й
4.26
o
ln b-nG(1-40,65/n))
(4.26)
bu yerda: n-plastinkalar soni.
Elastik elementlardagi yuklanishlar
Varaqli ressora. Varaqli ressoralarda asosiy aniqlanuvchi parametrlar bo‘lib
egilishdagi kuchlanish O‘, , ressoraning ezilishi f, va bikrligi c, hisoblanadi.
Simmetrik yarimelliptik ko‘pvaraqli ressora uchun:
g AYA
D
IR ENI
БY ED
M
(127
bu yerda: L—ressoraning uzunligi;
n—varaqlar soni;
b—varaqning eni;
h—varaqning qalinligi;
O—ezilish koeffitsiyenti (5—1,25... 1,4).
Nosimmetrik yarimelliptik ko‘p varaqli ressora uchun:
6P
KA
P.P
6, =————;
kи
(4.28)
Qo‘shaloq ressora uchun:
Qo‘shimcha ressora ishga tushish vaqtida asosiy ressoraga ta’sir etayotgan
kuch quyidagicha aniqlanadi:
Po 32C, fo
(4.29)
p
p
201
|
XORIJIY VALYUTADA SOLIQ BO‘LMAGAN DAVLAT TO‘LOVLARINI OLISh VA TAQSIMLASh TARTIBI TO‘G‘RISIDA
|
1= 14 тa
(5)
1,—og‘irlik markazidan o‘tuvchi o‘qqa nisbatan inersiya momenti.
Shunday qilib, fizikaviy mayatnikning keltirilgan uzunligi mayatnikning
osilish nuqtasi 0O‘dan
/,
-masofasi joylashgan k nuqtaga fizik mayatnikning
tebranish markazi deyiladi.
Bu nuqta shunday xossaga egaki, agar mayatnikni og‘darib shu nuqtadan
osib qo‘yilsa, tebranish davrini o‘zgarmaydi.
Og‘darma mayatniklar
shu
prinsip
asosida yasaladi.
Ular yordamida
og‘irlik kuchi
tezlanishini
aniqlash mumkin.
Mayatnikni
bir-biridan uning
keltirilgan uzunligiga teng masofali joylashgan O vaK osilish nuqtalari bo‘lib,
ularga nisbatan tebranish davrlari
2
2
T, = 2л TO
TAP Ҳaт, —27 Ig tmay
(6)
mga
)
mga
T,
TN
2.
-mgaj —I9 4 maf;
—2
твa = Ty 4 maz
27
27
Bu ikki tenglamalardan
yoki
gog
(7)
T2
bunda / — aja, osilish nuqtalari orasidagi masofa.
QURILMANING TAVSIFI
Qurilma
2-rasmda
tasvirlangan.
(1)
asos
uning
gorizontal
holatini
ta’minlovchi rostlovchi oyoqchalar bilan jihozlangan
. Qurilma asosiga (3) ustun
o‘rnatilgan bo‘lib, unga (4) ustki va (6) fotoelastik qayd qilgichli (5) pastki
kronshteynlar mahkamlangan. (11) dastani bo‘shatib, ustki kronshteynni ustun
atrofida aylantirish mumkin. Ustki kronshteynning bir tomoniga (7) matematik
mayatnik, ikkinchi tomoniga esa (8) og‘darma mayatnik o‘rnatilgan.
Matematik mayatnik uzunligini
(9)
иp
o‘rovchi moslama yordamida
o‘zgartirish
mumkin,
uzunlik
kattaligini
esa
ustunga
o‘rntilgan
shkala
yordamida aniqlanadi.
Og‘darma mayatnik po‘lat sterjendan yasalgan bo‘lib, unga bir-biriga
qaratilgan va tiglar va D, Q roliklar o‘rnagilgan. Qurilmaning asosiga (10)
universal millisekundomer, fotoelektrik qayd qilgichga kuchlanish uzatuvchi
manba o‘rnatilgan.
O‘LCHASH VA NATIJALARNI HISOBLASH
1-topshiriq. Matematik mayatnik yordamida og‘irlik kuchi tezlanishni aniqlash.
1.
Matematik mayatnik uzunligini o‘lchang. Shunga ahamiyat berish
kerakki, sharchadagi chiziq belgi qayd qiluvchidagi chiziqqa mos
kelsin.
2.
Mayatnikni muvozanat vaziyatidan 4-5 ga og‘daring.
ZER-tashlash dastasini bosing.
4.
O‘n marta to‘la tebranishdan so‘ng, STOP dastasini bosing.
9
47
|
to‘la oydinlik kiritish uchun. —Agar shu bo‘lsa, bizda uni
«vakil» deyishardi.
—Xuddi o‘sha odam, —dedi Sa’dulla negadir hovliqib. — Aytdim-ku, uni taniysiz leb.
Eshqul polvon uning shovqinlab gapirishiga ortiq
quloq tutmay, achchiq xotiralar qa’riga sho‘ng‘idi. Hatto
o‘sha tong qishloq uzra qalqib turgan tutun hidini tuyganday, alamiga chidayolmay,
o‘z molxonasiga
o‘t qo‘yib
yuborgan Boyg‘ozi kalning darg‘azab baqiriq-chaqiriqlarini eshitganday bo‘ldi.
Boyg‘ozi kal o‘tni o‘chirmoqqa kelganlarni qo‘rasiga
yaqinlashtirmasdi: «Bittang yaqinlashma, yaqinlashsang,
yonaman! — lerdi qo‘lidagi ketmani bilan po‘pisa qilib.
—Axir bu qanday turmushki, emin-erkin to‘rtta mol
qilolmasang, suyunib-suyunib og‘ minolmasang Padariga
ming la’nat bunday turmushning Qo‘yinglar, yonsin, yonib
alo bo‘lsin bari") Keyin-u alami ezo‘rligidan, hech gaplan
hech gap yo‘q, yangi kuyov to‘nida anqayib turgan Eshqul pol-yaonga yopishib ketgan: «Senam yuribsan-da, o‘zingcha polvonman deb! Davralarda ko‘krak kerishlaringni boshimga
uramanmi: To‘rt-beshta non yemas, atalaxo‘rni yiqitganingga, hali o‘zingni zo‘rman leb o‘ylayapsanmi: Tupuraman sengayam, polvonliginggayam: Undan ko‘ra, elga qayish, molxonangga
o‘t qo‘y; Hukumatga noroziligingni bildir
Ikki-uch boshdan ortiq mol qilinmasin emish, ortiqchasini davlatga topshir emish Bu ahmoqona qonunni qaysi
enasi baytol o‘ylab topgan
o‘zi,
a?; Men hukumatga mol
topshiramanmi, undan ko‘ra, barisiga o‘t qo‘yaman, yondiraman, kuydiraman"-:
Bu ko‘pga kelgan to‘y edi.
Boyg‘ozi kalga o‘xshagan to‘polonchilar kam, jimgina
itoat etuvchilar ko‘p edi. Deyarli hamma shu edi. Agar Boyg‘ozi kalning alamli xitoblariga ro‘bara kelmaganida.
Eshqul polvonning ham biror qaror qabul qilmog‘i qiyin edi. Boz ustiga, xonadonlarda ma’lum bosh jonliqdan ortig‘ini asramaslik to‘g‘risidagi qarorning unga unchalik ahamiyati yo‘qdek edi. Negaki, bor topganini yaqindagina to‘yiga sarflaganidan, qo‘rasida qisir sigiridan
bo‘lak moli yo‘q edi. Boyg‘ozi kalning gaplari uning yuragida mudrab yotgan juvonmardlik hissini uyg‘otib yuborganidan so‘ng,
u butunlay tinchi va halovatini yo‘qotdi.
Tuni bilan to‘lg‘anib chiqdi, elga biror nafim tegmasa,
polvon bo‘lib qayoqqa bordim, deya ich-etini yeb-yutib chiqDi. Tongda esa otlanib, ich-ichidan gupurayotgan qaynoq
bir quyun izmiga bo‘ysunib, qishloq biqinidagi tepalikka ko‘tarildi.
—Xaloyiq! —deya bor ovozda hayqirdi. —Moling
bo‘lsa, haydab chiqaber
Ammo u kutganchalik, odamlar mollarini tezgina ol-dilariga solib haydab chiqmadilar. Eran-qaran o‘zlari
yig‘ilib keldilar.
—Xaloyiq, menda bir fikr bor, —ledi Eshqul polvon otdan tushmay.
—Qo‘y-echkilardan tashqari, barcha
qoramollaringizni tuvanlab menga topshirasizlar. Men
ularni tov-u dashtga haydab, vakilning ko‘zidan yo‘qotaman. Bu Farmonov deganlari podani changiniyam topolmaydi. Hukumatning poyintar-soyintar qarorlarini ko‘p
ko‘rganmiz, bugun bor, ertan esa yo‘q. Bu qaroriyam erta-indin o‘zgarib qolsa ajab emas. Ungacha men podani ko‘zdan
panada boqib, asrab-avaylab turaman. Faqat tezroq
bo‘linglar, rayondi vakili nargi qishloqning molini
xatlashga tushibdi.
Biroq yig‘ilganlarning hammasiyam uning xolisligiga ishonishmadi. Boshda ma’lum bir kishilargina o‘z mollarini unga inonib topshirdilar. Yo‘q yerdagi gumonlarga borib, biror qarorga kelishi qiyin bo‘lganlarning
esa mollari tezda xatga tushib, alamdan boshlarini changallab qolaverdilar. Keyin aynish-u odamlar hasaddan
Eshqul polvonning ustidan chaquv uyushtirdilar. Farmonov deganlari eshaklan battar qaysar edi, hayallamay
podaning izidan tushdi.
El tanigan polvondan oddiygina podachiga aylangan
Eshqul polvonning qaramog‘idagi chog‘roqqina poda ta’qib ostida qoldi. Farmonov chegi-chegarasiz dashtda bamisoli o‘laksaxo‘r kalxatday charx urarkan, ikki bor naridan-beri tiklangan kapaga duch kelib, har ikkisiga ham
o‘t qo‘yib yubordi. U Eshqul podachini tobora tog‘ga siqib
kela boshladi.
69
|
Iqtisodiyot umuman ilgarilab borsa-da, uning o‘sishi bir me’yorda
ko‘tarilib va pasayib turgani kabi, ishlab chiqarishda o‘sish bilan
to‘lqinsimon rivojlanishi quyidagi chizmada ko‘rsatilgan:
ganligini ko‘ramiz
Iqtisodiyot bir
amalda bunday bo‘lmaydi
Iqtiso-
o‘rin almashib turishini kuzatamiz
|
Samarqand shahridagi “Elxolding” ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasi mamlakatimiz ta’lim muassasalarini zamonaviy o‘quv-laboratoriya jihozlari bilan ta’minlab kelayotgan korxonalardan hisoblanadi.
Umumta’lim maktablari hamda o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun 650 turdagi o‘quv-laboratoriya jihozlari tayyorlab berayotgan birlashma oliy o‘quv yurtlari va tibbiy muassasalardan ham buyurtmalar qabul qilayotir.
– Osiyo taraqqiyot bankining ta’lim tizimini rivojlantirishga qaratilgan loyihalarida ishtirok etib, maktab va kollejlar, oliy o‘quv yurtlarini jihozlash ishlarida qatnashmoqdamiz, – deydi birlashma direktori o‘rinbosari Odil Abbosov. – Shu bilan birga, yangi o‘quv-laboratoriya uskunalaridan to‘g‘ri va oqilona foydalanish maqsadida soha xodimlari malakasini oshirish va qayta tayyorlashga ham alohida e’tibor qaratilmoqda. 2004-2007 yillarda 9700 nafardan ziyod pedagog ana shunday mashg‘ulotlarga jalb etildi. Joriy yilda esa 6000 nafardan ziyod pedagog yangi texnologiyalardan foydalanish bo‘yicha o‘qitiladi.
Bu yil birlashmada 30 turdagi yangi mahsulot ishlab chiqarish yo‘lga qo‘yildi. Shuningdek, fanlar bo‘yicha o‘n xil laboratoriya jihozlari tayyorlanmoqda.
Shu paytgacha “Elxolding” mahsulotlari Rossiya, Qozog‘iston, Ozarboyjon davlatlariga eksport qilingan bo‘lsa, endi ular qatoriga Turkmaniston, Ukraina, Latviya mamlakatlari ham qo‘shildi.
|
AQSh Eron neftini sotib olishga qo‘yilgan taqiqni bekor qildi
AQSh prezidenti Barak Obama Erondan neft sotib olishga qo‘yilgan cheklovni olib tashlovchi memorandumni imzoladi, deya xabar bermoqda “Gazeta.ru” Oq uy matbuot xizmatiga tayanib.
Obamaning ta’kidlashicha, uning ma’muriyati avvalroq Venada Eron yadro dasturi bo‘yicha qabul qilingan kelishuvga muvofiq Eron neftini sotib olishni boshqa taqiqlamaydi.
Nashr ta’kidlashicha, endi Eron bozorga sutkasiga yana 0,7— 1 million barrel neft chiqara oladi. Biroq neft shundoq ham mo‘l bo‘lib turgan bir paytda uning qo‘shimcha miqdorda paydo bo‘lishi, shuningdek, Eron tomonidan bo‘ladigan ehtimoliy demping (chet el bozorlarida molni arzon sotish) narxlarni tushirib yuborishi mumkin.
Eronga nisbatan neft sanksiyalari 2012-yildan amal qila boshlagan, o‘shanda Eron AQSh va Buyuk Britaniyaga neft sotishni to‘xtatgan edi. 2013-yilda neft Yevroittifoqning boshqa mamlakatlariga ham yetkazib berilmay qo‘ydi.
|
Uy iti jinsiy aloqaga ehtiyoji bo'lganda juda quturgandek tuyuladi
Agar ehtiyojini qondirmasa, u qattiq g'azablanadi va egalariga ziyon keltirishi ham mumkin
Ehtiyoji qonishi shart, unga shu payt chidab turishni ham yoki urg'ochi topish qiyin ekanligini ham tushuntira olmaysiz - u hayvon
Lekin erkak - insondir
U tabiatdan berilgan instinktlari qanday bo'lishidan qat'iy nazar sabr qilishni, ongli ravishda harakat qilishni va o'z harakatlariga ma'suliyatl bo'lishni bilishi kerak
|
Italiya Markaziy banki rahbarining so‘zlariga ko‘ra, ushbu chorakda Rossiyadan Italiyaga tabiiy gaz oqimining to‘xtashi mamlakat iqtisodiyotining qisqarishiga sabab bo‘ladi. Bu haqda Bloomberg xabar berdi.
Foto: Bloomberg
Bunda yalpi ichki mahsulot 2022—2023-yillarda o‘rtacha qisqaradi, 2024-yilda esa o‘sishga qaytadi, — dedi Italiya banki gubernatori Ignazio Visko.
Uning ta’kidlashicha, energiya va xomashyo narxining oshishi, savdoning zaiflashishi va noaniqlik kuchayib borayotgani sababli ushbu prognoz allaqachon yomonlashmoqda.
Tahlilchilar va iqtisodchilar energiya bilan bog‘liq xavflar butun Yevropa Ittifoqini retsessiyaga olib kelishi mumkinligidan tobora xavotirlanmoqda.
Retsessiya — iqtisodiyotda ishlab chiqarishning nisbatan mo‘tadil pasayishi yoki iqtisodiy o‘sishning sekinlashishi. Vaqt o‘tishi bilan u keskinlashib, inqirozga aylanadi.
Visco moliyalashtirish shartlarining keskinlashuvi moliyaviy barqarorlikka, iqtisodiy faollikka va oxir-oqibat o‘rta muddatli istiqbolda narxlarning o‘sishiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi.
Avvalroq yana bir Yevropa davlati Rossiya gazidan butunlay voz kechgani haqida xabar berilgandi.
|
topamiz.
Yechish.
Berilgan matritsaning determinantini topamiz:
1
1
–1
ГA
=
(2
1
01=14241-2
2.
1—11
IA 1-2 bo‘lganidan A matritsaga A’! teskari matritsa mavjud.
Uni
tuzish
maqsadida
4
matritsa elementlarining algebraik
to‘ldiruvchilarini topamiz:
350
|
VT.
–»?
(912)
Ideal gazning
ichki
energiyasi uning absolyut temperaturasiga to‘g‘ri proporsional.
Binobarin, ideal gazning temperaturasi
o‘zgarganda
uning
ichki
energiyasi
ham
albatta
o‘zgaradi:
agar
temperatura
doimiy
bo‘lsa,
u holda ideal
gazning ichki energiyasi o‘zgarmaydi.
Ideal gaz holatining (26.7)
tenglamasidan
va
(31.2) tenglamadan foydalanib, bir atomli
ideal
gazning
ichki
energiyasini
hisoblash
uchun
bir
ifoda hosil qilishimiz mumkin:
U
ri.
(31.3)
Shunday
qilib,
ideal
gazning ichki energiyasi r bosimning gaz egallagan
I hajmga
ko‘paytmasiga
to‘g‘ri
proporsional.
Ichki
Energiya
o‘zgarishining
ikki usuli
—issiqlik
uzatish
va
mexanik
ish
bajarish. Jismning ichki energiyasi
faqat
uning
boshqa
jismlar bilan o‘zaro
ta’sirlashishi natijasida o‘zgarishi
mumkin.
Jismlarning
mexanik
o‘zaro
ta’sirlashishida
bir
jismdan ikkinchisiga uzatilgan energiya o‘lchovi A ishdir.
Bir jismdan
ikkinchisiga
issiqlik uzatilganda
uzatilgan energiya
o‘lchovi
F issiqlik miqlori bo‘ladi.
Mexanik ish bajarish energiya
uzatishning makroskopik
usuli deyiladi, issiqlik
o‘tkazuvchanlik esa
mikroskopik
usul deyiladi.
Termodinamikaning
birinchi qonuni.
Uchta
jismni
1,
2 va
8
ni
qarab
chiqamiz.
Faraz qilaylik,
jism
va
2
jism
orasida
issiqlik
uzatish mavjud bo‘lsin,
1
jism
bilan
3 jism orasida esa mexanik
o‘zaro
ta’sir
mavjud
bo‘lsin (105-rasm).
F.
issiqlik
miqdorini
uzatishda
2
jismning
ICHKI
energiyasi
AS, = —
O.ga
o‘zgaradi,
ish
bajarish natijasida V jismning ichki energiyasi esa ASL
—
= —
A
ga o‘zgaradi. Issiqlik
uzatish
va mexanik o‘zaro ta’Sir natijasida
uchala
jismdan har
birining ichki energiyasi o‘zgaradi, biroq bu uchala jism kiradigan izolyatsiyalangan termodinamik sistemada
energiyaning saqlanish
va
aylanish qonuniga muvofiq
()
ichki energiya
o‘zgarmay
qola
di. Binobarin,
1, 2 va 3 jismlar ichki energiyalarining o‘zgarishining yig‘indisi noliga
teng bo‘ladi:
AU, 4 AU, 440), 0
1
Bundan
7 jism ichech ener-59;
|
Kapitalga nisbati, Ushbu koeffitsient bir qarzdorga yoki o‘zaro
aloqador shaxslarga berilgan ta’minlanmagan kredit yoki
I
bo‘yicha eng yuqori maksimal Xatar darajasini belgilaydi.
Bank Kengashi aloqador shaxslarga berilgan kreditlar to‘yxatini ko‘rib borishi kozim. Bu holat berilgan kreditlarni amaldagi
qonunchilikka muvofiqligi hamda belgilangan eng yuqori darajasidan oshib ketmasligini nazorat qilishda muhim ahamiyatga ega.
Bank Kengashi hisobot davriga sotilgan yoki bankdan boshqa
sababli chiqib ketgan aktivlar ro‘yxatini doim nazorat qilib borishi
jozim: Ushbu ro‘yxat bank aktivlarining boshlang‘ich davridagi
va sotilgan yoki boshqa sababga ko‘ra bankdan tashqariga chiqib
ketgan vaqtdagi qiymatini, sotilgandan tushgan: summalarni o‘z
ichiga olishi lozim.
Bank Kengashi bankning foiz stavkasi o‘zgarishi bilan bog‘liq aktivlari (qisqa muddatli va o‘zgaruvchan foizli aktivlar) hamda
majburiyatlarini (qisqa muddatli daromad keltiruvchi depozitlar)
taqqoslab borishi lozim
Barik Boshqaruvi tomonidan taqdim. qilingan hisobolarni
ko‘rib chiqish davrida bank Kengashi boshqa xuddi shunga
o‘xshash banklarning faoliyati bilan taqqoslab ko‘rishga alohida
e’tibor berishi lozim.
Bank Kengashi tomonidan Markaziy bank
va tashqi auditorlar
tomonidan aniqlangan qonunbuzarliklar va boshqa kamchiliklarni
bartaraf etish bo‘yicha chora-tadbirlarni amalga oshirishga alohida
e’tibor qaratilishi lozim. Ushbu faoliyatni amalga oshirish uchun
Bank Kengashi Markaziy bank
inspektorlari
va tashqi audit
hisobotlarini o‘rganib chiqishi lozim. Shuningdek. bank Kengashi
har chorakda ichki audit xizmati rahbarining hisobotlarini tinglab
borishi Shart, Kengash a’zolari Markaziy bankdan olingan barcha
Xat va boshqa yozishmalarni o‘rganib borish va kerakli tadbirlarni
amalga oshirish lozim. Shu bilan birga bank Kengashi bank
faoliyatiga xavf tug‘diruvchi holatlarni Markaziy bank inspektor»
tari bilan birgalikda muhokama qilinishi lozim.
|
GAP BO‘LAKLARI
4, Otlashgan so‘zlar bilan;
4) sifat bilan: Yaxshilar ko‘paysin, yomoi qolmasin.
155, Gap bo‘laklari
haqida umumiy ma’lumot
(son. bilan: Ikkovimiz dala aylandik.
yoifatdosh bilan: O‘qigan o‘zar, o‘qimagan to‘zar.
Gapda biror so‘roqqa javob bo‘lgan va o‘zaro tobe bog‘langan
so‘z
yon
ri
arqon
I
so‘z birikmasi gap bo‘lagi deyiladi. Gap bo‘laklarini bel
embur-amburi eshitilardi.
asosiy xususiyat ular orasidagi sintaktik aloqadir. So‘zlarga.
1) modal so‘zlar bilan: Bor boricha, yo‘q holicha.
berish, ularning qaysi turkumga mansubligi, ularning gap.
ichid
S Ibora bilan: Uning yuziga oyoq qo‘yish axloqimizga mud.
uzarevir
»
6. Sintaktik birliklar bilan:
Va
naga.
larini belgilashda asos
olmaydi. Gap bo‘laklarini
o‘ilmagani Ziyodillani taajoublani
turi olapda birbiriga nisbigan anixlaladi: ega aasimga kasbiga
Ayrim paytlarda teng aloqadagi bir necha so‘z ham butunicha yoki
aniqlovchi aniqlanmishga
nisbatan,
hol hollanmishga
n
bo‘lak-bo‘lak ravishla ega bo‘lib kelishi mumkin: Otam bilan-akam,
to‘ldiruvchi to‘ldirilmishga nisbatan aniqlanadi.
Nisbat beriluvch
bozorga ketishdi.
bo‘lak bo‘lmas ekan, u yoki bu gap bo‘lagi haqida gapirish mumkin.
Ba’zan ega. chiqish kelishigidagi so‘zlar bilan ham ifodalanishi.
Gap bo‘laklari
ikki turli bo‘ladi; bosh bo‘laklar
va
shi
mumkin. Bunday paytlarda haqiqiy ega tushirilgan bo‘lib, o‘ndan oldin
darajali bo‘laklar. Ega va kesim gapning bosh bo‘laklaridir. Ula
o‘slayotgan chiqish kelishigidagi so‘z
ega vazifasini ifodalaydigan.
o‘zaro faqat tobe bog‘lanadi. Bosh bo‘laklar gapning grammatik
sh
bo‘lib qoladi: Unda ham bu kitoblardan
bor. Bu gapdagi haqiqiy egaki.
i
y
tiklash mumkin: Unda ham bu kitoblardan biri bor.
Gap bo‘laklarini tuzilishiga ko‘ra ham ikki turga bo‘lishadi:
V
1, Oddiy bo‘laklar yakka so‘z bilan ifodalanadi (qo‘shma, juft
so‘
2, Kesim va uning ifodalanishi, turlari
bilan ifodalansa ham, o‘ddiy bo‘lak hisoblanadi): Dars boshlandi.
Gapning markazini tashkil etib, tasdiq-inkor, zamon, mayl, shaxe
Son ma’nolarini ifodalab, hukm bildiradigan
va gapning boshki
109
|
Br" E;
ss.$s
€ s e s* E" g;€€ E!!;
.tiE€
FE=EE{E=EEiE *gE€, =$;6;’ :
n$ s6EH i;F€"}iF$"*3ecE
ii ;EEq ESEE EEgi I$F€ i
t,
549,s rr9’r raIS e23a
S
s
ftl
t\lJlh
iliil
IIQII
ltEtl
tl=P
l\l
l\l
?
hAE
se €’ E
i
E
a
EF,-E eEsE €
5
aE,FE, nrfF $ia; ;;E# E€
di$i €€Es $!E5 $FiF Hs
siEEE €sE;E egEBs 3q=58 =f,s I
EE,FE ri€r HEEg i;$,i EE
EFgg Egg* $sr= €i€s €E
tEgE ;.IE’; !E=s *EEE ;E’
,ts,s<b "q.EFS FSEA Esus rE
s
I’
|
1-shaklda
muhandislik
grafikasining
qo‘llanilish
sohasi
sxemasi
keltirilgan.
Muhandislik
grafikasini
o‘qitish metodikasi
fan
sifatida nisbatan
yaqinda paydo bo‘lgan, Bunda S.I.Dembinskiy va V.I.Kuzmenkolarning
«O‘rta maktablarda chizmachilik o‘qitish metodikasi»
nomli (1965-y.)
darsligi
katta
ahamiyatga
ega.
Bu
darslikda
o‘qitish
metodlaridagi
kamchiliklar tahlil qilinib, ularni bartaraf qilish hamda o‘quvchilar grafik
savodxonligini
oshirish
yo‘llari
batafsil
tahlil
qilingan,
shu
bo‘yicha
o‘qitish
vositalarini
tayorlash
va ulardan
dars jarayonida
foydalanish
usullari ko‘rsatilgan. Darslik nashr qilingandan buyon nisbatan ko‘p vaqt
o‘tganligi, chizmachilik fani va uni o‘qitish metodikasidagi o‘zgarish va
rivojlanishlarni e’tiborga olsak, u mazmun jihatida hozirgi kun talablaridan
ancha orqada qolgan.
1966-yilda A.D.Botvinnikov
tahriri
ostida «Chizmachilik o‘qitish
asoslari» nomli
katta fundamental
ish nashr qilindi.
Bu
ishda birinchi
marta
o‘quvchilarning
grafik
tayyorgarligini
orttirish
uchun
samarali
usullar
va
kompleks
tavsiyalar
berishga
harakat
«qilingan
hamda,
psixologik tadqiqotlar negizida «bilim"», «ko‘’nikma““» va «malakat»
tushunchalari
ochib
berildi.
Shuningdek,
chizmachilik
o‘qitishda
politexnik bilim va ko‘nikmalarini shakllantirishning ahamiyati ko‘rsatildi.
V.N.Vinogradovning «Chizmachilikdan
darsdan
tashqari
ishlar»,
«Chizmachilikdan
fakultativ
mashg‘ulotlar»
kitoblari
ham
bu
fanning
rivojlanishiga
hissa
bo‘lib
qo‘shiladi.
A.D.Botvinnikov
va
V.N.Vinogradovlar
tomonidan
grafik
topshiriqlarning
klassifikasiyasi
ishlab
chiqilib,
ularning
ko‘plari
amaliyotga
tatbiq
qilingan.
Bu
mualliflarning
ishlari chizmachilik o‘qitish metodikasining
fan sifatida
shakllanishiga asos bo‘lib xizmat qilgan.
O‘zbekistonda
chizmachilik
fan
sifatida
XX
asrning
30-yillaridan
o‘qitilib boshlangan
va bunda Rossiya olimlari hamda
u yerda nashr
qilingan darsliklarning ahamiyani katta bo‘lgan. Rossiyada birinchi bo‘lib
1721-yilda Yekaterinburgda maktabda chizmachilik o‘qitila boshlagan. Bu
maktablarda chizmachilik asosiy
fanlardan
biri
hisoblanib o‘quvchilar
“ bilim—kishi tomonidan o‘zlashtirilgan tushunchalar tizimi. Bilimlarning hajmi va
sifati ishchi—texnik—muhandis— konstruktorlaming malakaviy tavsifnomasini
belgilaydi.
## ko‘nikma—kishining o‘zishini samarali, zarur sifat va belgilangan vaqtda bajara
olish qobiliyati.
##” malaka—kishining biror ma’lum ishni bajarish jarayonida shu ishning tarkibiy
qismlarini avtomatik, alohida diqqat qilib turmasdan bajara olish qobiliyati.
7
|
8
ta’lim jarayoni komponentlari uzviyligi asosida bo‘lajak tasviriy
san’at
o‘qituvchilarining
kreativ
tafakkur
va
badiiy
idrokini
rivojlantirishning hissiy, irodaviy, intellektual, motivatsion kabi
psixologik-pedagogik
xususiyatlari
hamda
faollik,
rivojlanganlik,
sababiylik, natijaviylik kabi diagnostik mezonlari davlat ta’lim
standartlari
va
malaka
talablarini
integratsiyalash
asosida
aniqlashtirilgan;
komponentli va an’anaviy yondashuvlarni qiyoslash asosida bo‘lajak
tasviriy san’at o‘qituvchilarining kasbiy-pedagogik ijodkorligi hamda
badiiy idrokini rivojlantirish tizimining pedagogik imkoniyatlari
(kasbiy faoliyatga amaliy tayyorlash va ijodiy yo‘naltirish) kasbiy
qadriyatlar (shaxsiy, kasbiy va xususiy kompetensiyalar)ni auditoriyadan
tashqari
mashg‘ulotlar
mazmuniga
optimallashtirish
asosida
aniqlashtirilgan;
bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarining badiiy idrok tizimini
rivojlantirishning
didaktik
ta’minoti
ishbilarmonlik
o‘yinlari
(tadqiqotchilik vaziyatlari, turli pedagogik vaziyatlarni modellashtirish);
amaliy ishlar
tanlovi,
treninglar
(guruhiy
muloqot,
shaxslararo
munosabatlarni modellashtirish) kabi metod va interfaol usullar
integratsiyasi asosida takomillashtirilgan;
bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarining pedagoglik kasbiga
komponentli yo‘nalganligini tarkib toptirishning kreativ fikrlashga
asoslangan qadriyatlar tizimi, shaxslararo munosabat va shaxsiy-kasbiy
rivojlanishidagi
o‘zgarishlarni
aks
ettiruvchi
ijtimoiy-pedagogik
faoliyatni tashkil etishga doir moslashuvchan, iqtidorni aniqlashga
yo‘naltirilgan mualliflik metodikasi ishlab chiqilgan.
Tadqiqotning amaliy natijalari quyidagilardan iborat:
bo‘lajak
tasviriy
san’at
o‘qituvchilari
badiiy
idrokini
rivojlantirish
tizimini
takomillashtirish
pedagogik-psixologik
zaruriyat ekanligi asoslangan;
bo‘lajak
tasviriy
san’at
o‘qituvchilari
badiiy
idrokini
rivojlantirishning yangi tipologik o‘quv rejasi, dasturi va o‘quv
adabiyotlarini
takomillashtirishga
doir
metodik
materiallar
shakllantirilgan;
“Bo‘lajak
tasviriy
san’at
o‘qituvchilari
badiiy
idrokini
rivojlantirish (auditoriyadan tashqari mashg‘ulotlar misolida)” maxsus
kursi dasturi ishlab chiqilib, tajriba-sinovdan o‘tkazilgan;
“Auditoriyadan tashqari mashg‘ulotlarda bo‘lajak o‘qituvchilar badiiy
idrokini shakllantirish” o‘quv-uslubiy qo‘llanmasi yaratilgan, tajriba-sinovdan o‘tkazilgan va amaliyotga joriy etilgan;
“Bo‘lajak
o‘qituvchilarning
badiiy
idrokini
shakllantirish”
monografiyasi nashr etilgan;
Bo‘lajak tasviriy san’at o‘qituvchilarini tayyorlashda o‘qitiladigan
“Tasviriy san’at o‘qitish metodikasi” mutaxassislik fani darsliklarini
|
bor. Mavlono ibn Sinoning «Feruznoma»larida shunday satr-larbor:
So‘roq: —Insonga zeb-ziynat bo‘lguvchi fazilatning afzali
nedur)
Javob: —Xokisorlik darajasiga tushmagan kamtarlik, mukofot-u ta’madan holi bo‘lgan olijanoblik, deyilgan. Qolaversa, ukam, kamtar kishi nazarga tushmagan cho‘l guli yanglig‘ xor-zor bo‘ladi. Unaqalarni odamlar nazar-pisand qilmay qo‘yadi,
ayniqsa bizning zamondoshlarimiz, —dedi-yu, bir narsa esiga
tushib ketdi shekilli, o‘rnidan ohista qo‘zg‘alib, ish stoli ustida turgan telefon go‘shagini ko‘tardi-da, raqam tera boshladi.
Ko‘p o‘tmay go‘shaqkda ovoz paydo bo‘ldi. Og‘a salom-alikdan so‘ng,
gapni cho‘zmay maqsadga ko‘chdi.
— G‘ulomjon, —dedi u, —yuksak lavozim sohibi yoxud yetuk
shoir, yozuvchi sifatida emas, balki safdil, hojatbaror, chin
inson bo‘lganingiz sababli Sizni jiddiy masala bo‘yicha bezovta
qilayapman, azizim. Madaniyat vazirligidagi noinsaf mansabdorlardan biri yosh iste’dodli dramaturgimizning tarjimasini o‘zlashtirgan, asar Muqimiy teatrida sahnalashtirilgan
ham... Ha, ha, tarjimani shaxsan o‘zim o‘qiganman... Siz ming bor
haqsiz, azizim, bu nomunosib qiliq nainki bezbetlik, balki
jinoyat hamdir... Tashakkur... Tayinlayman. Ertaga albatta
huzuringizga boradi... Salomat bo‘ling)
Zaynulla og‘a telefon go‘shagini o‘rniga qo‘yarkan, qaytib kelib joyiga o‘tirdi-da, Yodgor tomon yuzlandi.
—Mualliflar huquqini himoya qilish vakili kengashining
raisi G‘Eulom Hamdam bilan gaplashdim. Ertaga ertalab unga
uchraysan. U seni kutadi. Inshoolloh, mushkuling oson bo‘ladi.
Darhaqiqat, ertasi kuni mashmasha boshlanib ketdi. Mualliflar huquqini himoya qilish vakilligi xodimlari oyoqqatu-rishdi. Huquqshunos-yuristkonsul ham ishga kirishib ketdi.
Hatto Tavakkal Qing‘irovni tovlamachilikda, adabiy o‘g‘irlikda ayblab, ishini tergov organlariga o‘tkazishga hozirlik ko‘rila boshladi.
Shov-shuvdan xabar topgan vazirlikdagilar oyog‘i kuygan tovuqdek tipirchilab qolishdi. Vakillik rahbari xonasidagi telefon tinmay jiringlaydigan bo‘lib qoldi. Hatto eng yuqori
mahkamadan ham unga qo‘ng‘iroq qilishdi.
40
|
16. Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 16-maydagi 410-son qarori bilan tasdiqlangan Import qilingan tovarlar harakatini monitoring qilish tartibi to‘g‘risida nizomda:
a) 8-banddagi “kameral nazoratdan” so‘zlari “kameral soliq tekshiruvi” so‘zlari bilan almashtirilsin;
b) 9-banddagi “Kameral nazorat” va “70-moddasida” so‘zlari tegishincha “Kameral soliq tekshiruvi” va “138-moddasida” so‘zlari bilan almashtirilsin;
v) 10-banddagi “Kameral nazorat” va “mavzuli ekspress-o‘rganish” so‘zlari tegishincha “Kameral soliq tekshiruvi” va “sayyor soliq tekshiruvlari” so‘zlari bilan almashtirilsin;
g) 11-band quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“11. Kameral soliq tekshiruvi va sayyor soliq tekshiruvi natijasiga ko‘ra:
import qilingan tovarlar realizatsiya qilinganligi hujjat bilan tasdiqlanganda, tovarlarni realizatsiya qilishdan tushgan tushum summasining hisobga olish registrlarida aks ettirilmaganligi, tovarlar realizatsiya qilinganligidan dalolat beruvchi hujjatlar almashtirilganligi, soxtalashtirilganligi yoki yo‘q qilinganligi, hisobda realizatsiya qilinmagan deb ko‘rsatilgan tovarlarning omborda yoki realizatsiya qilish joyida mavjud emasligi aniqlangan taqdirda, O‘zbekiston Respublikasining Soliq kodeksida belgilangan tartibda soliqlar va yig‘imlar hisoblanadi;
soliq va bojxona to‘lovlari bo‘yicha imtiyozlar berilishi natijasida bo‘shagan mablag‘lardan maqsadli va belgilangan muddatlarda foydalanilmagan yoki import qilingan tovarlarning imtiyozli davr tugashiga qadar boshqalarga berilishi (sotilishi), shuningdek, o‘z ehtiyoji (ishlab chiqarishi) uchun import qilingan tovarlar realizatsiya qilinganligi aniqlanganda, soliqlarni qonunchilik hujjatlarida belgilangan tartibda undirish choralari ko‘riladi”;
12-banddagi “Mavzuli ekspress-o‘rganishlar” va “qonun hujjatlarida” so‘zlari tegishincha “Sayyor soliq tekshiruvlari” va “qonunchilik hujjatlarida” so‘zlari bilan almashtirilsin;
d) ilovada:
3-bosqich uchinchi ustunidagi “kameral nazorat” va “70-moddasida” so‘zlari tegishincha “kameral soliq tekshiruvidan” va “138-moddasida” so‘zlari bilan, to‘rtinchi ustunidagi “1 ish kuni mobaynida” so‘zlari “2 kun muddatda” so‘zlari bilan almashtirilsin;
4-bosqich uchinchi ustuni quyidagi tahrirda bayon etilsin:
“Agar soliq to‘lovchi aniqlashtirilgan soliq hisobotini taqdim etmasa (shu jumladan aniqlashtirilgan talabnomadan keyin), yoxud aniqlangan tafovutlar bo‘yicha asosnomalarni taqdim etmasa, yoki u taqdim etgan asosnomalar yetarli emas deb topilsa, soliq to‘lovchida sayyor soliq tekshiruvini tayinlash choralarini ko‘radi”;
4-bosqich to‘rtinchi ustunidagi “7 kalendar kun” so‘zlari “30 ish kuni” so‘zlari bilan almashtirilsin.
17. Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 27-maydagi 433-son qarori bilan tasdiqlangan Investorlarga yangi mehmonxona qurish va uni jihozlash uchun subsidiya ajratish hamda tashkilotlarni franchayzing to‘g‘risidagi shartnoma asosida qisman moliyalashtirish uchun Davlat budjetidan mablag‘ ajratish tartibi haqidagi nizomning 5-bandi ikkinchi xatboshisidagi “boshqa majburiy to‘lovlar” so‘zlari “yig‘imlar” so‘zi bilan almashtirilsin.
18. Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 18-iyundagi 512-son qarori bilan tasdiqlangan Urug‘chilik klasterlarini tashkil etish uchun tanlovlarni o‘tkazish tartibi to‘g‘risida nizomning 14-bandi uchinchi xatboshisidagi “boshqa majburiy to‘lovlar” so‘zlari “yig‘imlar” so‘zi bilan almashtirilsin.
19. Vazirlar Mahkamasining “Toshkent shahrida Vestminster xalqaro maktabini tashkil etish to‘g‘risida” 2019-yil 25-iyundagi 527-son qarorining 10-bandi “a” kichik bandi ikkinchi xatboshisidagi “soliq va davlat maqsadli jamg‘armasiga majburiy to‘lovlardan (yagona ijtimoiy to‘lovdan tashqari)” so‘zlari “soliqlar (ijtimoiy soliqdan tashqari) va yig‘imlardan” so‘zlari bilan almashtirilsin.
20. Vazirlar Mahkamasining “Xorijiy davlatlarning O‘zbekiston Respublikasida akkreditatsiyadan o‘tgan diplomatik vakolatxonalari, konsullik muassasalari va ularga tenglashtirilgan tashkilotlarga xizmat ko‘rsatishni tubdan takomillashtirish chora-tadbirlari to‘g‘risida” 2019-yil 2-iyuldagi 550-son qarorining 6-bandi to‘rtinchi xatboshisidagi “boshqa majburiy to‘lovlar” so‘zlari “yig‘imlar” so‘zi bilan almashtirilsin.
21. Vazirlar Mahkamasining 2019-yil 15-iyuldagi 589-son qarori bilan tasdiqlangan Dasturiy mahsulotlar va axborot texnologiyalari texnologik parki faoliyatini tashkil etish tartibi to‘g‘risida nizomda:
a) 9-bandi quyidagi mazmundagi g) kichik bandi bilan to‘ldirilsin:
|
M aqsadli yig'im lar va ajratm alar mavjud, ya’ni budjetdan tashqari
tashqari bandlik fondlari
Bu fondlar uchun ajratm a va yig'imlar o 'z
Soliq to 'la sh manbayiga asosan — darom ad, foyda, yer maydoni,
sotilgan tovarlar (bajarilgan ishlar, ko'rsatilgan xizmatlar) qiymati yoki
mavjudligi sababli soliq t o ‘lovchida soliq to 'la sh majburiyat paydo
davrining yakunlari bo‘yicha buxgalteriya hisobi registrlari m a ’lumotlari
obyektlar to ‘g ‘risidagi boshqa hujjatlar bilan tasdiqlangan m a ’lum otlar
asosida hisoblab chiqadilar
|
NZ
M
Ni
Xy
Xy
ич
YYYMMYMCЁ ИP{MYЗMYMMHHДYMA MAҲAMAЧA MAMAAAH
ЛAMA, XAAMДYДAДAД ДO:
И
NA
wa
u.
wa;
kм4
Wa;
ua
Wa,
»/
yg
M
Y
Y
U
Y
U
M
(a;
Y
5
5
5
5
5
5
5
5
5
5
5
5
5
5
=
qushlarning gapini eshitib,
otib pishirib yegani, o‘zining beixtiyor
uxlagani, akasi Rustamzod izidan qidirib ketgani,
bir kun oqshom
paytida shu shahar darvozasi oldiga kelgani, ajdar bilan olishgani,
darvozabonlar Sherzodni yarador qilib, bir namatga o‘rab ko‘mib,
ajdarni o‘ldirdim
deb, podshohdan in’om
olganlari
va Sherzod
kulolnikida tarbiya topib tuzalgani, podshohda amaldor bo‘lgan
darvozabonlar buni ushlab siyosat qilib, zindonga solganlarini gapirib
berayotgan edi, gap shu yerga yetganda darvozabonlar o‘rinlaridan
turib chiqib ketmoqchi bo‘ldilar. Sherzod
,, Yaxshi-yomon gaplarga
chidam berib o‘tirsalar, gapiraman”, deb oldindan pisanda qilganini
eslatdi va hikoya tamom bo‘lguncha hech kimni chiqarib yubormaslikni
podshohdan talab qildi. Podshoh eshikka qorovullarni qo‘yib, hech
kimni chiqazmaslikka buyruq
qildi. Shundan
keyin Sherzod gap
boshlab: ,,Agar gapimga ishonmasangiz falon joydagi kulol boboni
chaqirtirib keling“, dedi. Darrov odamlar borib haligi kulol otani
keltirdilar. Kulol qo‘rqqanidan gaplari og‘zidan tushib, quruq surobi
kirib keldi. Chol kirganda gapirishga ham majoli kelmadi. Shunda
podshoh
kulol otaning yoniga o‘tirib,
u yoq-buyoqdan gapirib,
ko‘nglini ko‘tarib, gap so‘radi:
—Ey, otajon, ajdarho o‘lgandan so‘ngsiz nima sir ko‘rdingiz?
—
dedi. Bobo birpas turib,
qo‘ʻrquvlari ko‘nglidan
ketib, yuragining
qattiq urishi to‘xtab, tuproqqa borib bir pahlavon yigitning namat
orasiga o‘rab ko‘mib tashlanganini ko‘rib qolgani, uning butun badani
yaralangani, tabibdan dori olib kelib tuzatib, o‘g‘il qilib olgani, podshoh amaldorlarining gunohkor deb Sherzodni
olib kelganlarini
gapirib berdi. Podshoh kulol otani izzat va obro‘lar bilan bir chekkaga
o‘tqazdi.
Keyin zambil ichidan yana ovoz keldi. Endi Sherzod muborakbodga
kelgan mehmon podshoh bilan bo‘lgan voqealarni hikoya qildi. Bunda
daryoga tashlanish uchun zindondan chiqib mehmon podshoh bilan
ketgani
va
daryodan
o‘tish
voqealarini, mehmon
podshoh
Sherzodning xislatlariga qoyil qolib, oldirmay, o“z mamlakatiga olib
ketgani, unda lashkarboshi bo‘lib xizmat qilgani, dahadagi sherni
o‘ldirib, podshohning singlisini olgani, bir kungi bazmda og£ʻasini
eslab
oh
urgani, podshohdan
ruxsat
olib
akasini
qidirishga
yo‘llangani, unga o‘z yori Malikayi Nusratning ergashgani, yo‘lda
xizmatkorlar bilan bo‘lgan voqea, suvda oqib ketganlarini birma-bir hikoya qildi. Hikoyaning so‘nggida Sherzod baliqchi ota suvdan
—
o—
——
——
————————
YAY
a
III YAY
й
2
"aм
,
a
UYNAVNAVNAVNAYNAY.:
22
Б
MAHA
AA AA AHA TAMAHAAA
-
"g
I
A
5),
I
ka
|
Diktantlarni tekshirish va baholash bo'yicha "Ekspertlar guruhi" tashkil qilindi
Bosh sahifa
Endilikda DIKTANT
UZ saytida diktantlarni tekshirish va ularni baholashni samarali tashkil qilish maqsadida Alisher Navoiy nomidagi Toshkent davlat o‘zbek tili va adabiyoti universiteti hamda Alisher Navoiy nomidagi Til, adabiyot va folklor instituti vakillaridan iborat maxsus ekspertlar va ishchi guruhlar tashkil qilingan bo‘lib, ularning tarkibi bilan “Ekspertlar guruhi” bo‘limi orqali tanishib chiqishingiz mumkin
|
44-kitob
Traktorlar va qishloq xo‘jaligi mashinalariga
=
texnik xizmat ko‘rsatish qoidalari
=
to‘mtoqlashgan qirralar o‘tkirlansin;
=
diskning markazidagi kvadrat teshik yedirilgan bo‘lsa, tuzatilsin;
=
disk batareyasining egilgan o‘qi bolg‘alanib to‘g‘rilansin;
ramaning darz ketgan joylari payvandlansin;
pnevmatik g‘ildiraklardagi shinalar protektorla-ri batamom yedirilgan bo‘lsa, yangilariga almashtirilsin; temir g‘ildiraklarning egilgan gardishlari
to‘g‘rilansin, darzlar payvandlansin, nosoz podshipniklar o‘rniga sozlari quyilsin.
|
15
ga boradi. In quradigan chuvalchanglardan Avstraliyada uchraydigan
turlarning uzunligi 2
-3 mga yetadi. Uning yer yuzasiga chiqargan
tuprog‘ining balandligi 25 sm ga yetadi, ayrim turlari 2-3 sm bo‘lishi
ham mumkin.
Sug‘oriladigan
yerlarda Nicodrilus
caliginosus
kulrang
tusli
chuvalchanglar keng tarqalgan, uzunligi 15 sm tuproqning 10-15 sm
chuqurligida yashaydi. Yer yuzasiga deyarlik chiqmaydi.
Tuproqda
—
og‘irligi
jihatidan
chuvalchanglar
boshqa
hayvonlardan ancha ustun turadi, ayrim hollarda chuvalchanglar butun
tuproq biomassasining 50
-7094
ni tashkil etadi,
Im? tuproqdagi
chuvalchanglarning soni 400-500 tagacha yetadi.
Yomg‘ir chuvalchanglarining tarqalishiga tuproqning namligi va
harorat katta ta’sir ko‘rsatadi, kislotali tuproqda chuvalchanglar kam
uchraydi.
O‘tloq
tuproqlarda
ularning
soni
7,5-12
mln
1
вa,
biomassasi
0,5
-
4 tonnagacha
bo‘ladi. Yomg‘ir chuvalchanglari
tuproqni g‘ovak qiladi, unga suv kirishi va shimilishi yaxshi bo‘ladi.
Inlarning devori chuvalchang ajratib chiqaradigan shilimshiq modda
bilan mustahkamlangan bo‘ladi.
Og‘ir tuproqlarda o‘simliklarning ildizi asosan chuvalchanglar
qazigan inlari bo‘yicha o‘sadi. Chuvalchanglarning faoliyati orqali
tuproq aralashadi, uning pastki qatlamlari, yuqoriga, yuqori qatlamlari
esa pastga tushadi. Chuvalchanglar saprofit hayvonlar bo‘lib turli
chiriyotgan organik moddalar bilan oziqlanadi. Ularning ichagida har
xil bakteriyalar yordamida gumus hosil bo‘ladi. Bu kislotalar mineral
komponentlar bilan birga kompleks birikmalarni hosil qiladi. Yomg‘ir
chuvalchangi
tuproqning
kimyoviy
tarkibiga
ham
ta’sir
qiladi.
Ularning jig‘ildonida joylashgan bezlar ajratib chiqaradigan maxsus
modda tuproqning kislotalik reaksiyasini neytrallash xususiyatiga ega,
Chuvalchanglar bir yil davomida
1 ga maydondagi 400
-600 tonna
tuproqni qayta ishlab beradi. Shuning uchun yomg"ir chuvalchanglari
ko‘p
bo‘lgan
tuproqlarning
meliorativ
holati
boshqa tuproqlarga
nisbatan
juda
yaxshi
bo‘ladi.
Eyzeniya
chuvalchangi
(Eisenia)
biogumus olish uchun maxsus ko‘paytiriladi.
|
U.NORKULOV, SH.AXMURZAYEV, A.SAYIMBETOV
DEHQONCHILIK VA MELIORASIYA
FANIDAN LABORATORIYA ISHLARI
VA AMALIY MASHG‘ULOTLAR
O‘quv qo‘llanma
Toshkent— «Fan va texnologiya» —2019
Muharrir:
Sh.Kusherbayeva
Tex. тибaгпг:
A.Moyдшoy
Musavvir:
A .Shushunov
Musahhih:
Sh.Mirqosimova
Kompyuterda
sahifalovchi:
N.Rahmatullayeva
E-mail: tipografiyacnt)mail.ru
Tel: 71-245-57-63, 71-245-61-61.
Nashr.lits. ATN2e149, 14.08.09. Bosishga ruxsat etildi 20.12.2019.
Bichimi 60x84 1/16. «Timez Uz» garniturasi. Ofset bosma usulida bosildi.
Shartli bosma tabog‘i 16,75. Nashriyot bosma tabog£ʻi 17,0.
Tiraji 300. Buyurtma N2 275.
|
Umumjamoa hisobida ikkinchi va uchinchi o`rinlarni egallagan Farg`ona va Samarqand viloyatlari jamoalariga O`zbekiston Respublikasi Prezidenti sovg`asi – “Damas” avtomobillari topshirildi
|
(4.22)
bu yerda 1,-tebranishlarning i-shakliga mos keluvchi gerts (1/s)
hisobidagi xususiy tebranishlar chastotasi; 1-tasma oralig‘i; m-tas-
maning pogon massasi; y-tasma temirbetonning hajm zichligi; g-9,81
m/s? ga teng bo‘lgan og‘irlik kuchi tezlanishi; a,-tebranishlar shakliga
bog‘liq holda qabul qilinadigan koeffisient; (tasma uzunligidagi yarim-to‘lqinlar soni); N-tasmani cho‘zish kuchi.
176
|
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM
VAZIRLIGI
MIRZO ULUG‘BEK NOMIDAGI O‘ZBEKISTON MILLIY
UNIVERSITETI
G.G‘. RADJABOVA., Yu.V. LEVITSKAYA., N.R.KOMILOVA
M.M. QOSIMOV
BIOFIZIKA FANIDAN LABORATORIYA
MASHG‘ULOTLARI
USLUBIY QO‘LLANMA
Toshkent
“Universitet”
2016
|
6
Har bir erkin iqtisodiy zonaga Qoraqalpog‘iston Respublikasi va tegishli viloyatlar prokurorlari biriktirilib, ularning mazkur sohadagi asosiy vazifalari sifatida quyidagilar belgilansin:
erkin iqtisodiy zonalar bosh rejalarining o‘z vaqtida ishlab chiqilishi ustidan nazoratni amalga oshirish;
loyihalar tashabbuskorlariga loyiha-smeta hujjatlarini o‘z vaqtida ishlab chiqishda yordam ko‘rsatish;
yangi tashkil etilayotgan quvvatlarni transport, muhandislik-kommunikatsiya va ishlab chiqarish infratuzilmasi bilan ta’minlash hamda ularning suv, gaz va elektr ta’minotiga ulanishi ustidan nazoratni amalga oshirish;
loyihalar tashabbuskorlariga ruxsat beruvchi va boshqa hujjatlarni olishda, shuningdek, investitsiya loyihalarini amalga oshirish jarayonida yuzaga keladigan masalalarni hal etishda har tomonlama ko‘maklashish;
loyihalar tashabbuskorlariga loyihalarni o‘z vaqtida amalga oshirishda to‘sqinlik qilayotgan, ortiqcha byurokratik to‘siqlarni yaratayotgan davlat organlari va boshqa tashkilotlarning mansabdor shaxslariga nisbatan qat’iy choralar ko‘rish
|
qilardi. Xususan, uning madaniy-tarixiy ildizi chuqur bo‘lgan
mintaqa xalqlari ustilan bunday ildizi sayoz yoki mavqei baland
bo‘lmagan xalqning hukmronligi abaliy bo‘la olmaydi, degan
fikrini O‘zbekistonning ma’muriy-buyruqbozlik tizimi lavrila
milliy mustaqillik uchun harakati ma’nosida tushunmoq, fikrimizcha. to‘g‘ri bo‘ladi.
|
Jahon adabiyoti turkumidan
—Ishonasan deb ham o‘ʻylaganim yo‘q, —dedi Mari. —
Bunday deyishingni bilardim. Yeva yo‘tala boshladimi, hayajonlanasan. Yevaning zarracha tobi qochsa, qattiq tashvishga tushasan, lekin meni hech o‘ylamaysan.
—Yuraging kasal bo‘lishini ma’qul ko‘rsang—marhamat, qarshiligim yo‘q. —dedi Sen-Kler. —Lekin yuraging
kasalini birinchi marta eshitib turibman.
—Keyin attang deb qolasan, deb qo‘rqaman, ammo unda
hech asqatmaydi! —dedi Mari. —Xoh ishon, hoh ishonma.
Yevaning sog‘lig‘i to‘g‘risida tortgan hamma tashvishlarim, bu qizni qutqazib qolish uchun qilgan butun harakatlarim hammasi ichimda yashirinib yotgan kasalimning kuchayishiga sabab bo‘ldi.
Uni o‘z qizini ,,qutqarib qolish” uchun qilgan ,,harakatlari“ nimadan iborat ekanligini aniqlash mumkin emas.
Sen-Kler ,, toshyurak” odam kabi chekishini davom etdirar-kan, ayvon yoniga arava kelib to‘xtadi va undan Yeva bilan
Ofeliya tushdi.
Ofeliya shlapa va ro‘molini yechib qo‘yish uchun har
doimgidek, to‘g‘ri o‘zxonasiga o‘tib ketdi. Yeva esa otasining tizzasiga o‘tirdi.
Ofeliya bo‘lmasining eshik va oynalari ayvonga qaragandi. Hayal o‘tmay u yerdan allaqanday g‘azabli so‘zlar
eshitildi.
— Topsi nima balolar qilibdi? —dedi Sen-Kler. —Bu to‘polonlar o‘shaning uchun bo‘lsa kerak.
Birozdan so‘ng Topsini sudrab, g‘azablangan Ofeliya
chiqdi.
—Yur, buyoqqa yur! —derdi u. —Hammasini xo‘jayiningga aytmoqchiman.
—Xo‘sh, nima gap? —deb so‘radi Sen-Kler.
—Gap shuki, ortiq bu bola bilan olishib jonimni azobga
quyolmayman! Uning ustidan qulflab ,,Darsingni o‘rgan”
80
|
gan joyigacha, shimolda— Kuybishev ko‘chasi bo‘ylab,
shimoli-g‘arbda—ushbu ko‘chaning «Qizil Sharq» ko‘chasi
bilan
kesishgan
joyigacha,
g‘arbda
esa
shu
ko‘cha
bo‘ylab, janubi-g‘arbda
—uning «Gashkilot»
ko‘chasi
bilan kesishgan joyigacha va nihoyat janubda— «Tashkilot» ko‘chasi bo‘ylab yana Navoiy bog‘i darvozasigacha
bo‘lgan
chegara ichida joylashgan.
Agar
shu chegaralar
bir-biriga tutashtirilsa, tomonlari o‘rtacha bir kilometrcha
keladigan
to‘rtburchak
maydon
hosil
bo‘ladi.
Andijonning
«eski
shahar»
deb atalgan qismi
ham
asosan shu chegara ichida joylashgan.
Svoboda
(Navoiy)
prospektining
«Kuybishev»
ko‘chasi bilan kesishgan joyida
1930-yillar boshida
ham haybatli burj, ya’ni qal’a devorini bir-biriga
tutashtiradigan
xos
G‘isht
va
tuproqdan
tiklangan
minora qoldig‘i saqlangan edi. Ko‘p o‘tmay, «Yangi Chuvama» ko‘chasi ochilishi munosabati bilan burj buzib
tashlangan. Ammo «Kuybishev» ko‘chasidagi ayrim xonadonlarda
shaharning
shimoliy
devori
qoldiqlari
qisman saqlangan. Shimoliy devor hozirgi «Darvoza
Og‘zi» mahallasidan o‘tganidan so‘ng «Qorabura» mahallasiga kelib, «Qizil Sharq» ko‘chasi bo‘ylab janubga
buriladi, keyin
ko‘cha «Tashkilot» ko‘chasi bilan
tutashgan joydan devor sharq tomonga buriladi. «Tashkilot» ko‘chasi yoqasidagi eski «Poydevor» masjidi va
«Chuqur masjid» xotiralarda aytilishicha, keyinchalik
buzilib ketgan qal’a devor o‘rnida qurilgan.
Viloyat mo‘g‘ulxonlaridan ozod qilingach, Andijon
shahri janubga tomon asta-sekin kengaya borgan. Sobiq
Tuvaxon (Duvaxon) masjidi zilzilada buzilib ketgach,
o‘rniga shahar janubida «Boburnoma»gda tilga olingan
yangi «Namozgoh» masjidi qurilgan.
Mashhur Hokan
arig‘idan shoxobcha tortilib suv keltirilgan, yangi bog‘
va mahallalar barpo qilingan. Shahar janubida Xo-kan arig‘i bo‘ylab yangi devor oldirilgan.
Tarixiy kuzatishlar va xalq xotirasida saqlanib
qolgan voqealar tafsiloti shuni ko‘rsatadiki, viloyat
Shayboniylar
qo‘liga
o‘tishi
paytida
sodir
bo‘lgan
shiddatli urushlar natijasida shahar ancha shikastlangan, ko‘pgina qurilishlar, jumladan, uning ark qismi
butunlay
vayron
qilingan.
Vodiyda
Shayboniylar
hokimiyati qaror topganidan so‘ng shahar sharq tomonga ham ancha kengayib, hozirgi «Bobo Sa’diddin» qab-2— ristoni atrofidan yana yangi devor oldirilgan. X!X
asr 80-yillari rus shaharsozlari tuzgan shahar plan-sxemasida shu devor qoldig‘i ham belgilangan. Shayboniy
hukmronlari
eski
shaharning
sharq
tomonida
o‘zlariga
yangi
qarorgoh
barpo
qilishgan
(hozirgi
«O‘rda mahalla» o‘sha qarorgoh o‘rnida paydo bo‘lgan).
Keyinchalik Ko‘qon xonligi davrida shu o‘rda Andijon
hokimi uchun ham xizmat qilgan.
Boburning yozishicha, «Andijonning
uch darvozasi
bor». Bobur urushlar munosabati bilan ikkita darvozani tilga oladi: janubda asosiy «Hokan» darvozasi
va
shimolda
«Mirzo»
darvozasi.
Uchinchi
darvozani
aniqlash
uchun
shahar
atrofida
xonadonma-xonadon
yurib so‘rab-surishtirildi. Ammo hozircha uchinchi darvozadan nishona topilmadi. Fikrimizcha, uchinchi darvoza shaharning g‘arb tomonida bo‘lishi
kerak.
Zero,
«Boburnoma»da
qayd etilishicha, Andijon
sharq tomondan «Ushning mahallotining ichi bila» o‘tadigan
Andijon rudi, ya’ni Oq bura daryosi bilan o‘ralgan
edi,
u davrda hali sharqdan— Kampirravot tomonidan
hozirgi
Andijon
soyi
chiqarilmagan
bo‘lib,
Oqbo‘ra daryosi shaharning sharq tomonidan aylanib,
hozirgi
Oqyor qishlog‘i
orqali
Qoradaryoga qo‘shilar
edi. Bir irmog‘i esa, hozirgi Shahrixonsoyga oqayotgan
eski o‘zanga burilib, Asaka yerlarigacha yetgan.
Shaharning shimoliy «Mirzo» darvozasi hozirgi
«Darvoza og‘zi» mahallasi o‘rnida bo‘lgani aniqlandi.
Tarix fanlari doktori Sabohat Azimjonovaning yozishicha,
«Mirzo»
darvoza
Umarshayx
Mirzo
sha’niga
shunday deb atalgan. Boburning otasi Axsidan kelganida poytaxtga ko‘pincha mana shu shimoliy darvozadan
kirardi. Uzbekiston Fanlar Akademiyasining faxriy
akademigi usta Yusufali Musayev asrimiz boshlarida
«Darvoza og‘zi» mahallasida andijonlik Ahmalbek Te-mirbekovning paxta
zavodi
uchun
bino qurayotganida
«eni
5
gaz keladigan» eski poydevor chiqqanini
eslaydi.
Bu,
albatta, «Mirzo» darvozasining qoldig‘i
bo‘lishi kerak. Darvoza tashqarisida—shahar qala’-siga kiraverishda katta maydon bo‘lgan: Shayboniylar
davrida qabristonga aylantirilgan bu yerni hozirgacha
xalq «Maydon», «Maydoni aziz» deb yuritadi. Bundan
shunday xulosa chiqadiki, «Mirzo» darvozasi oldidagi
katga maydon xalq og‘zida shunday deb atalib ketgan.
34
|
(O‘quv qo‘llanma)
O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi
lomonidan o‘quv qo‘llanma sifatida tavsiya etilgan
IFARG‘ONA DAVLAT UNIVERSITETI
AXBOBOT БEЗБAЗ MARKAZI
QADUL QILISH YIG‘ISH VA
KATALOTLASH BO‘LIMI
TOSHKENT-2019
|
ravishda ko‘rsatib bergan. Bu xususiyat D.Fayziyning "Imom
al-Buxoriy" romaniga ham xos.
Ma’lumki,
1X asrda yashab, hadisshunoslikda jahoniy
shuhrat qozongan buyuk vatandoshimiz Imom al-Buxoriy
haqida shu paytgacha mamlakatimizda ko‘zga ko‘rinarli biror
yirik badiiy asar yaratilmagan edi. Dushan Fayziy ushbu
romanni yozish bilan bu bo‘shlikni to‘ldirish yo‘lida jiddiy
yutuqqa erishdi.
Shoir
asarning g‘oyaviy mazmunini
va
obrazlar qiyofasini ochishda mumtoz she’riyatimizda mavjud
bulgan
an’analardan,
har
xil
san’at
va tasviriy
vositalardan ijodiy foydalangan.
Roman markazida buyuk
tarixiy shaxs Imom al-Buxoriy obrazi turadi. Asarda al-Buxoriy hayotiga bevosita tegishli voqealar keng qamrab
olingan
va
bu tabarruk inson
o‘zi
kim
bo‘lgan, uning
buyukligi nimada zohir bo‘ladi, degan so‘roqlarga obrazli
ravishda batafsil javob berilgan.
Shoir Imom al-Buxoriyning hayot yo‘lini, faoliyatini,
uning quvonch-u iztiroblarini, g‘am-u alamlarini tasvirlab,
mavzuga doir
bor haqiqatni
asar syujetiga singdirib
yuborgan. Shu jarayonda ona Vatan qadri, inson hurmati,
musulmonchilik qoida-qonunlari, ma’rifat va ma’naviyat,
yuksak axloq-odob, halollik va to‘g‘rilik haqida ham poetik
fikr yuritgan va ularni sodda, tushunarli qilib ifodalagan.
Romanning qisqacha syujeti qo‘yidagicha:
Buxorolik yosh yigit Abu Abdulloh 16 yoshida onasi va
akasi Ahmad bilan birga Haj safariga otlanadi. Uch oy
yo‘l yurib Makka shahriga yetib boradi. Muqaddas Ka’bani
ziyorat qiladi.
Shundan so‘ng-u o‘zini butunlay musulmonchilik ilmini
o‘rganishga bag‘ishlaydi. Shu maqsadda chet elda uzoq vaqt
qolib ketadi.
Arabistonda 37-yil yashaydi; 6 mamlakatda, 14 shaharda
istiqomat qiladi. Kundalik tirikchilik yo‘lida har xil
58
|
si bo‘lish mumkin. Agar asalari uyasini sharqdan g‘arbga tomon
ikki metrga surib qo‘yilsa, sharbat bilan qaytib kelgan asalarilar ilgari
uchib ketgan
teshiklari
qayerda bo‘lsa, o‘sha yerning tepasida havoda to‘planadilar.
Ular ilgari uyalari turgan joyning tepasidan bir necha minut davomida aylanib uchib
turadilar va shundan so‘nggina uyalarining yangidan joylashgan
yeriga uchib ketadilar. Bu misolda asalarilar avval asosan harakat signallari yordamida fazoda oriyentirovka qilganlar va
bu harakatlaridan foydali
natija
chiqmagach, shundagina
ko‘rish
yordamida
oriyentirovka qnlishga
kirishganlar.
Oriyentirovka hasharotlar hayotida g‘oyat katta rol! o‘ynaydi.
Hasharotlarda ular sharbat oladigan gullarning shakliga juda osonlik bilan shartli reflekslar hosil qilinadi. Ularda,
yorug‘lik
munosabatlariga,
ma’lum
ranglarga
ham
(masalan,
asalarilar sariq, ko‘kish-zangori ko‘k
va binafsharanglarni,
ajratadilar)
shartli
refleks
yengillik
bilan
hosil
bo‘ladi.
Kuzatishlar hasharotlarda shartli bog‘lanishlar instinktiv
xatti-harakatlar programmasini ishga tushirish haqida spgnal
beruvchi
qo‘zg‘otuvchilarga
(qishga solib
yuboruvchi signallar
ga) nisbatan yaxshiroq hosil bo‘lishini ko‘rsatdi. Shu munosabat
bilan quyidagi tajriba diqqatga sazovordir. Suv yoki shakar
eritmasi to‘ldirilgan bir qancha shisha bankalar bir xilda g‘ildirak teshikli yashiklarga joylashtirib qo‘yilgan. Bir
holatda shakar eritmasi to‘ldirilgan banka turgan yashikka uchburchak
rasmi solib qo‘yilgan, suv to‘ldirilgan banka turgan yashikka
esa to‘rtburchak rasmi solib qo‘yilgan. Boshqa bir holatda shakar eritmasi to‘ldirilgan banka
turgan yashikka gulga o‘xshash
ko‘p gulbargli bezakning rasmi solib qo‘yilgan, suv to‘ldirilgan banka turgan yashikka esa oltiburchakli yulduzning
rasmi
solib qo‘yilgan. Ma’lum bo‘lishicha, asalarilar oddiy
geometrik shakllarni
(uchburchak, kvadrat)
yaxshi farqlab
olmasdan,
murakkabroq geometrik shakllarni bir-biridan yaxshi
ajrata
olar ekan. Bu natijalar birinchi qarashda kutilmagandek tuyuladi, ammo murakkab geometrik shakllarning biologik jihatdan qimmatli ekanligi hisobga olinsa, bunday qarashga o‘rin
qolmaydi, murakkab geometrik shakllar asalarilar borib asal
oladigan gullarning shakliga o‘xshaydi. Demak,
ganglioz nerv
sistemasiga
ega bo‘lgan hayvonlarda belgilari biologik
ahamiyatga ega bo‘lgan signallardan iborat bo‘lgan narsalarga nisbatan vaqtli bog‘lanishlar nihoyatda yengillik bilan yuzaga
keladi; shartli bog‘lanishlar faqat instinktiv harakatlar
programmalari doirasidagina yuzaga keladi. Shuni nazarda tutish
lozimki, ganglioz nerv sistemasiga ega bo‘lgan hayvonlarda aks
ettirishning asosiy formalari instinktiv harakatlar
bilan
bog‘liqdir.
Harakatning instinktiv formalarinki faqat
bo‘g‘in
oyoqlilardagina emas,
balki
umurtqali
barcha
yuksak
hayvonlarda
44
|
UCHINCHI QOIDA: IJTIMOIY TARMOQLARDAN VOZ KECHING
bo‘lishidan qat’i nazar, bu muhokama qilinishi lozim,
chunki o‘zini nihoyatda muhim shaxs deb bilish vaqt va
diqqatni aqlsizlik bilan sovurishga sabab bo‘ladi.
Albatta,
ba’zi
odamlar
uchun
o‘sha
o‘ttiz
kunlik
tajriba
juda
qiyin kechishi
va ko‘plab muammolarni
keltirib chiqarishi tayin. Agar kollej talabasi yoki
internetdan
ko‘p
foydalanuvchi
bo‘lsangiz,
o‘zingizni
tiyish
hayotingizni
birmuncha
murakkablashtiradi.
Ammo
ko‘pchilik
uchun,
menimcha,
ushbu tajriba
(agar
internetdan
foydalanish
odatlaringiz
bir
boshdan
qayta ko‘rib chiqish bo‘lmasa) ijtimoiy tarmoqlarning
kundalik
hayotingizdagi
o‘rnini
ishonchli
ko‘rsatadi.
Ushbu tarmoqlar, reklama qilinganidek, o‘zaro bog‘langan dunyoning tomiridagi qon emas. Ular shunchaki xususiy
kompaniyalar tomonidan ishlab chiqilgan, yaxshi
moliyalangan,
puxta marketing qilingan, shaxsiy
ma’lumotlaringiz
va diqqat-e’tiboringizni
reklama
beruvchilarga sotish
uchun mo‘ljallangan tovardir.
Ular
qanchalik
ko‘ngilochar bo‘lmasin,
hayotdagi rejangiz
va
erishajak muvaffaqiyatlaringiz oldida ahamiyatsizdir;
sizni teran faoliyatdan chalg‘ituvchi narsalardan biridir.
Yoki
siz
uchun
ijtimoiy
tarmoqlar
mavjudligingiz
asosidir, ehtimol. Qaysi yo‘l to‘g‘riligini ularsiz yashab
ko‘rmaguningizcha bila olmaysiz.
INTERNETDAN VAQTICHOG‘LIK UCHUN FOYDALANMANG
Ingliz yozuvchisi Arnold Bennett Angliyada 20-asrning
boshida–mamlakat iqtisodida buhron hukm surayotgan
paytda tug‘ilgan. Shunga qadar o‘nlab yillar hukm surib
kelgan
sanoat
inqilobi
imperiya
resurslaridan
mo‘l
kapital jamg‘arib, yangi bir sinf shakllantirdi
—oq
yoqalilar. Endilikda ofisda haftasiga bir necha soat
ishlash evaziga ro‘zg‘or tebratish uchun yetarli barqaror
ish haqi olish imkoni yaratildi. Bunday turmush tarzi
bizning hozirgi asrimizda hammaga tanish bo‘lib qolgan,
ammo Bennett va uning zamondoshlari uchun bu yangilik
183
|
147
mahsulot ishlatilishidagi sifati va qulayligi kabi jihatlariga alohida
e’tibor qarata boshladilar. Natijada nafaqat iste’molchi talablariga javob
beradigan jozibador tashqi ko‘rinishga ega mahsulot formasini yarata oladigan
balki konstruktorlash masalalari va mashina ishlabchiqarish texnologiyasini
yaxshi tushunadigan maxsus mutaxassisga ehtiyoj vujudga keldi. Amaliyot shuni
ko‘rsatadiki, faqatgina injenerlik-texnikaviy va badiiy masalalar kompleks
hal etilsagina raqobatbardosh mahsulot yaratish mumkin. Dunyoning yirik
kompaniyalari Healthcare, Procter & Gamble i Philips Electronics, IBM, General
Electric, Toyota, Samsung, LG kabilar allaqachon boshqaruv jarayonini tashkil
etish vamahsulot ishlabchiqarishda fikrlash dizaynidan samarali foydalanib
kelmoqdalar.
Fikrlash dizayni-foydalanuvchiga yo‘naltirilgan mahsulot, servis va
xizmatlar ishlab chiqishdir.
Fikrlash dizayni-doimo birinchi o‘ringa foydalanuvchi so‘rovlarini
qo‘yadi va faqat shundan keyingina texnik amalga oshirish imkoniyatlari va
iqtisodiy imkoniyatlarga e’tibor qaratiladi.
Dizayn bu–muammoni hal qilishdir. Dizayner bu–muammoni hal
qiluvchi shaxs. Muammoni hal qilish, samarali yechim topish uchun dastavval
tadqiqot o‘tkazish va muammoni aniq belgilab olish, so‘ngra asosiy e’tiborni
muayyan “og‘riqlinuqtalar”ga qaratish, g‘oyalar ishlab chiqish va ularning orasida
eng yaxshilarini tanlab olish, prototip yaratish va sinovdan o‘tkazish zarur.
Fikrlash dizayni–usuli bu bosqichlar qanday o‘tishini, nimalarga e’tibor
qaratish lozimligi va har bir bosqichda qaysi vositalardan foydalanishni
tavsiflaydi.
Fikrlash dizayni uslubi mualliflari Xasso Plattner va Devid Kelli -
biznes va boshqaruv amaliyotini an’anaviy muhandislik ta’limi bilan
birlashtiradigan dizayn-maktabi asoschilari hisoblanadi. Ular fikrlash–
dizaynini o‘ylab topgan deb bo‘lmaydi, chunki mohiyatan fikrlash dizayni–bu
sog‘lom fikrdir. Biroq Plattner va Kelli tamoyillarni tushunchaga oid
konsepsiyaga joylab, brend yaratdi va amaliyot sifatida rivojlantira boshladi.
Ijodiy jarayon bosqichlarini o‘rganib, foydalanuvchini markazga qo‘yib,
biznesni ijodiy jarayon sifatida ifodaladi. Ijodkor shaxslar esa biznes
vazifalarini yaxshiroq tushuna oladi. Shu o‘rinda mashhur pedagog, yozuvchi Deyl
Kornegining bir fikrini keltirib o‘tish maqsadga muvofiq: “Qo‘lingizga limon
tushsa undan limonad yasang”. Buning mazmuni aynan bugungi kunda juda dolzarb
bo‘lib bormoqda. Fikrlash dizaynining an’anaviy fikrlashdan asosiy farqi
tanqidiy tahlil emas, balki jarayonga ijodiy yondashuv bo‘lib, kutilmagan g‘oyalar
muammoni yechishning engyaxshi yo‘lini namoyon etishi mumkin.
Zamonaviy boshqaruv tizimi har bir rahbardan fikrlash–dizayniga ega
bo‘lishni talab etadi. “General Electric” kompaniyasining sobiq Bosh direktori
|
Toshkent shahridagi Inha universitetida Kiberxavfsizlik laboratoriyasi oʻz ish faoliyatini boshladi. Uning ochilishiga bagʻishlangan tadbirda universitet xodimlari va rahbariyati hamda “Kiberxavfsizlik markazi” DUK direktori ishtirok etdi.
Mazkur laboratoriya negizida kiberxavfsizlik boʻyicha talabalarni oʻqitish va mutaxassislarni tayyorlash, kiberxavfsizlik boʻyicha bir qator amaliy mashgʻulotlar uyushtirish, laboratoriyada hamkorlarni jalb qilgan holda kurslar tashkil qilish kabi tashabbuslar amalga oshiriladi.
Tadbir davomida Axborot kommunikatsiya texnologiyalarini rivojlantirish, xususan, kiberxavfsizlik masalalari, universitet talabalari uchun talab qilinadigan koʻnikma va bilimlarni olish uchun yetarli shart-sharoitlar yaratish, qoʻshma taʼlim tashabbuslarini tashkil etish hamda qator ustuvor vazifalar belgilab olindi.
Tadbir doirasida Toshkent shahridagi Inha universiteti va “Kiberxavfsizlik markazi” DUK oʻrtasida hamkorlik toʻgʻrisidagi shartnoma imzolandi, deb xabar beradi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi.
|
Solishtirma issiqlik sigʻimi 0
757 J/(K·mol)
Erish issiqligi 2
51 kJ/mol
Qaynash issiqligi 49
8 kJ/mol
Fosfor (yun
phosphoros — yoruglik tashuvchi, phos — yoruglik va phoro — tashiyman, lot
Phosphorus), P — Mendeleyev davriy sistemasining V guruhiga mansub kimyoviy element
Tartib raqami 15, atom massasi 30,97376
Fosforning 1 ta izotopi — 31R bor
6 ta sunʼiy radioaktiv izotopi: 2SP, 29R
30R, 32R, 33R, 34R olingan
Uning 32R (T1/2= 14,22 kun) izotopi nishonli atom sifatida keng qoʻllanadi
|
85
Guruhlashtirilgan
variatsion
qatorning
medianasini
aniqlashda
maxsus formuladan foydalaniladi.
O‘rtacha arifmetik miqdorlar quyidagicha bo‘lishi mumkin: oddiy,
vaznli (vzveshenniy) va lahza (moment) usulida hisolangan.
Oddiy o‘rtacha arifmetik miqdor–variantlar faqat bir martadan
uchraydigan
va
kuzatuvlar
soni
p
«
30
bo‘lgan
oddiy
variatsion
qatordan hisoblanadi.
Oddiy o‘rtacha arifmetik miqdor quyidagi formula bo‘yicha topiladi:
M-XV/n,
X–yig‘indini ko‘rsatuvchi belgi
U–variantlar
p–kuzatuvlar soni.
Masalan: 9 kishida tomir urishi o‘lchangan: 65,60,61,75,70,76,62,68,63
Variatsion qator tuzamiz:
U
60
61
62
63
65
68
70
75
76
Jami
x
er
–
I
Ne»)
85
|
yaqingacha umuman tasavvurlari bo‘lmagan mamlakatlar
vakillari
ham
ishtirok
etganligi
e’tiborga
molik
bo‘ldi.
Bu
Olimpiadada
O‘zbekistondan
109" cПaп
"1 sportida
Qayrat
Ermatov,
figurali
uchishda
yakkalik
musobaqalarida
Anastasiya
Gimazetdinova,
juftlikda esa Marina Aginina va Artem Knyazev qatnashdilar.
31-rasm. 3-karra Olimpiya o‘yinlari g‘olibi Artur Taymazov
Turin qishki Olimpiadasida norasmiy umumjamoa hisobida 29 ta
(11ta oltin, 12 ta kumush va 6 ta bronza) medallarni qo‘lga kiritgan
Germaniya sportchilari 1-o‘rinni oldilar. AQSh
-25
ta medal bilan
ikkinchi, 22 ta medal bilan Avstiya 3-o‘rinni egalladilar.
2012 yil 27 iyul
-
16 avgust kunlari London shahrida bo‘lib
o‘tgan XXX yozgi Olimpiada o‘yinlarida jahonning 205 davlatidan
10500 nafar sportchi 302 komplekt medallari uchun 26 sport turlari
bo‘yicha
musobaqalarda
ishtirok
etishdi.
Olimpiada
o‘yinlari
davomida jami 44 ta jahon va 117 ta olimpiya rekordlari o‘rnatildi.
Ozbekiston
sportchisi
Artur
Taymazov
uch
karra
Olimpiya
chempioni bo‘ldi (31-rasm).
2016-yil O‘zbekiston delegatsiyasi Braziliyaning Rio-de-Janeyro
shahrida
5-21
avgust
kunlari
bo‘lib
o‘tadigan
Yozgi
Olimpiya
o‘yinlarida oltinchi bor qatnashadi.
183
|
lari 6—7 kun ichida
72-yillik orzulariga yetdilar,
" yashasin,
deb, yuborishlari mumkin
edi hatto. Aslida
esa biz gapirdik, tortishdik, iqtisodiy mustaqillikka
olib boruvchi yo‘llarga ishoralar qildik,
lekin
dadil qadam tashlashga jur’atmi, qat’iyatmi yoki ilgaridan meros qolgan markaziy apparatdan cho‘chishmi,
ishqilib nimadir xalaqit berdi. Jumhuriyatimizning
asosiy boyligi—paxtachilik muammosini hal qilish
paytida apa shu hadik yaqqol sezilib qoldi.
Harakatnomada jumhuriyatimizda paxta yetishtirish
bundan so‘ng tola hisobida
1,5 million topnia miqdorida belgilanishi ko‘rsatilgan. Shu faktiing o‘ziyoq
bir qarashda xalqni behad ruhlantirib yuboradi, paxtakorga katta g‘amxo‘rlik
qilinayotgandek
tuyuladi.
Haqiqatda
esa...
Bir tonna paxtadan
330 kilogramm
atrofida tola olinadi. Bir yarim million tonia tola
esa 5 million tonnadan ziyodroq paxta degapidir.
So‘nggi paytlarda, xususan 1984-yildan keyin paxta yakka ziroatchiligi to‘g‘risida gapirish odat bo‘ldi.
Bir qancha rahbarlar xuddi shu mavsum gupohkorlari
sifatida ayblandilar. Aslida esa bu kasallik bundan
o‘n-o‘n besh yil ilgari emas, balki o‘tgan asrping ikkinchi yarmida gazak ota boshlagan edi. Tarixga murojaat qiladigan
bo‘lsak, 1886—1914-
yillarda
chor
Rossiyasi to‘qimachilik sanoatiga O‘rta Osiyodan paxta
yetkazib berish 42 marta ko‘paygashi ayon bo‘ladi. 1914—
1924-yillarga kelib O‘zbekistoiiing
sug‘oriladigan
yerlariga paxta ekish 41,5 foiz oshgan. Shuning
hisobiga g‘alla ekish qisqarib, don tanqisligi paydo bo‘lgan. Oqibatda 1927—1928-yillarda O‘rta Osiyoga tashqaridan 500 ming topia don mahsulotlari keltirishga
majbur
bo‘lingan.
Bu
ko‘rsatkich
besh
ypldan
keyin
820 ming tonnaga yetgap. Endilikda jumhuriyatimizdagi
barcha sug‘oriladigan yerlariing deyarli yarmiga paxta
ekilmoqda. O‘zbek zamipida yetishtirilayotgan jamiki
paxtaning
90
foizi qardosh jumhuriyatlarda
qayta
ishlanadi,
qayicha-qapcha
korxonalar, ishchilar
o‘zbek
«oqoltin»iga qarab turibdi, uni qayta ishlab
tirikchilik qilayapti. Shunday sharoitda paxta ekishdan
voz kechish to‘g‘risida
gap
ochishping o‘ziyoq
kulgili.
" Lekin
gap kmopokul’tura)
ustida borar
ekan, jumhuriyatimizda
paxta ekiladigan maydonlarni keskin
qisqartirmasdan turib maqsadga yetishib bo‘lmasligini
ham e’tibordan chetda qoldirib bo‘lmaydi. Qurultoy
46
|
MOQ O‘zbekiston bayroqdorlari o‘zgarganiga izoh berdi
Tokiodagi Olimpiya o‘yinlari ochilish marosimda O‘zbekiston bayrog‘ini bokschi Bahodir Jalolov va taekvondochi Nigora Tursunqulov ko‘tardi. Bayroqdorlarning o‘zgargani marosimdan bir necha soat muqaddam ma’lum bo‘ldi. 17 iyul kuni Milliy olimpiya qo‘mitasi bokschi Bobousmon Baturov va gimnastikachi Oksana Chusovitina bo‘lishini ma’lum qilgan edi.
«Menga nega o‘zgarish bo‘lganini izohlashmadi, shunchaki men bormasligimni aytishdi xolos. Ishtiyoqimni so‘ndirishdi. Bunday qilish noto‘g‘ri. Shunchaki tushuntirish mumkin-ku, hammamiz insonmiz-ku, tushunamiz», — dedi sportchi.
Hodisa ijtimoiy tarmoqlarda qizg‘in muhokamalarga sabab bo‘ldi. Oksana Chusovitina muxlislariga qo‘llab-quvvatlaganlari uchun minnatdorchilik bildirdi, biroq: «Kunni zimistonga aylantirmang. Bugun ochilish. Biz bu kunni uzoq kutdik. Keling xursand bo‘lamiz, kulamiz, barcha uchun muxlislik qilamiz. Tez orada musobaqalar boshlanadi va munosib chiqish qilish uchun bizga xotirjamlik kerak», — dedi.
Milliy olimpiya qo‘mitasi bayroqdorlar sportchilarni ortiqcha toliqtirmaslik uchun almashtirilganini ma’lum qildi. Chunki Boks va gimnastika bo‘yicha musobaqalar 24 va 25 iyuldan boshlanadi. MOQ ma’lumotlariga ko‘ra, yakuniy qaror 21 iyul kuni qabul qilingan.
«Ochilish marosimida ishtirok etish katta vaqt oladi. Unda uzoq muddat tik oyoqda turish va shaharchaga kech qaytilishini inobatga olish zarur. Ma’lumot uchun, Nigora Tursunqulova 26-iyul kuni bahslarga kirishsa, Bahodir Jalolov 29-iyuldan o‘z ishtirokini boshlaydi. Shu bois ularning tiklanib olishi uchun vaqt nisbatan ko‘proq», — deyiladi qo‘mita bayonotida.
Bokschi Bobousmon Baturov 27 iyul kuni 69 kg vaznda dominikanlik sportchi Rogan Polanko bilan 1/8 finalida jang qiladi, Nigora Tursunqulova esa 26 iyul kuni musobaqaga kirishadi. Sport gimnastikasi bo‘yicha qur’a tashlash marosimi 30 iyunda bo‘lib o‘tgan, birinchi bayroqdorlar tanlovi haqidagi qaror haqida esa 17 iyulda e’lon qilingan edi.
|
Grozniy shahrida boks bo‘yicha Checheniston Respublikasining Birinchi Prezidenti Ahmat-Hoji Qodirov xalqaro xotira turnirida ikki nafar bokschimiz final yo‘llanmasini qo‘lga kiritdi.
Yarim final janglarida hamyurtlarimizdan Shunqor Abdurasulov hamda Bahodir Jalolov o‘z vazn toifalarida musobaqaning oltin medali uchun kurashni davom ettiradigan bo‘ldi.
Terma jamoamiz a’zolaridan Foziljon Abdumurodov, Bahrom Fozilov, Kozimbek Mardonov, Madiyar Saidrahimov, Elnur Abduraimov va Obidjon Tohirov turnirning bronza medaliga sazovor bo‘ldi.
Bugun final jangida Shunqor Abdurasulov rossiyalik Xizir Izmaylovga qarshi jang qilsa, Bahodir Jalolov qozog‘istonlik Daurenuli Ayboldiga qarshi ringga chiqadi.
|
Dyurer. «Avtoportret»
Rembrandt Xarmens van Reyn (1606.15.7–1669.4.10)
Rembrandt
-
golland
rassomi;
golland
va
jahon
realistik
rangtasviriga kuchli ta’sir ko‘rsatgan mo‘yqalam, rasm
va gravyura ustasi,
Rembrandt ijodi
voqelikni va inson ichki dunyosini uning barcha ruhiy
kechinmalari
bilan
teran
falsafiy
idrok
etish
orqali
yo‘g‘rilgan.
www.ziyouz.comfiRutubxonasi
|
Qo'riqchi materiallari
Suvli sham qog'ozi chop etish
Xitoyda qarag'ay qog'ozi
Suvning qarag'ay qog'ozini ishlab c
|
Seni o‘qib-o‘rganib,
Nurafshon bo‘lar tongim.
“Qo‘zichoq—o‘yinchoq” qo эй
ijro etiladi.
Eshiklar: Ustozlaringizni hurmat qilasizmi?
Bolalar: Ha.
1-o‘quvchi:
Ustozim, eng avvalo sizga ta’zim,
Bergan bilimlaringiz uchun ta’zim.
Toki tirikdurman unutmam sizni,
Yoshingiz cho‘lg‘ansin, yuzlarga kiring.
“Muallimim” she’ri
Ko‘z o‘ngimda
Ulg‘aytirdi
Ochdi dunyo,
Meni dono
Muallimim
Muallimim.
Yo‘llarimda
Shogirdmanki,
Sochdi ziyo.
Taxt turaman
Muallimini,
Xizmatiga,
Go‘dak edim,
Qilsa agar,
Ona kabi
Bitra imo
Parvarishlab
Muallimim.
“O‘rganamiz maktabda” qo‘shig‘i
Partada o‘tirishni,
Ruchka to‘g‘ri tutishni,
O‘rganamiz maktabda,
O‘rgatadi maktabda.
Rasmlarni solishni,
Xarflarni yozishni,
O‘rganamiz maktabda,
281
Qo‘shishni ayirishni
Ko‘paytirish, bo‘lishni
O‘rganamiz maktabda,
O‘rgatadi maktabda.
Kitoblarni sevishni,
Ham odobli bo‘lishni,
O‘rganamiz maktabda,
|
132
0
(
1)
1100
(
2)
2000001
( )(
)
(
)
(
1)!
(
1)!
(
)
(
)
(
2)!
x
n
n
n
x
n
n
y
y
f t x
t
dt
x
x
n
n
y
x
x
y x
x
y
n
(6)
formula bilan bersa ham bo`ladi. Bu yerda
(
1)
0000
( , ),
,
,...,
n
х
a b
y y
y
lar esa
ixtiyoriy o`zgarmas sonlar.
Misol 2. Ushbu
220000
( )
( )
,
d х
a
dt
dх t
x t
x
v
dt
Koshi masalasi yechilsin
000
( , ,
,
a t
x v o`zgarmaslar).
(6) formulaga ko`ra bu yechim mana bu
200000
(
)
2
t
at
х
а t
y dy
v t
x
v t
x
to`g`ri chiziqli tekis o`zgaruvchan harakat formulasini beradi (t – vaqt,
( )
x
x t
–
harakatlanuvchi nuqta koordinatasi).
II.2. Agar (1) tenglamada
(
1)
,
,...,
k
y y
y
lar bevosita qatnashmasa, ya’ni
tenglama
( )
(
1)
( )
( ,
,
,...,
)
0
(1
)
k
k
n
F x y
y
y
k
n
(7)
ko`rinishda bo’lsa (k-tartibli hosila tenglamada qatnashgan), u holda yangi
noma’lum z funksiyani
( )
k
z
y
formula bilan kiritib, (7) tenglamani (
)
n
k
-tartibli tenglamaga keltirish mumkin:
(
)
( , , ,...,
)
0
n k
F x z z
z
. (8)
Faraz qilaylik, hosil qilingan (8) tenglamaning
( , ,...,
)
n k
z
x c
c
yechimi topilgan bo`lsin (
1,...,
n k
с
c -ixtiyoriy o`zgarmaslar). Endi dastlabki y
noma’lumga qaytib, 1.bandda o`rganilgan ushbu
( )
( , ,...,
)
k
n k
y
x c
c
tenglamadan
( , ,...,
,...,
)
n k
n
y
x c
c
c
(
12
,
,..,
n
c c
c- ixtiyoriy o`zgarmaslar)
yechimni hosil qilamiz.
Misol 3.
2
y
xy
tenglamani yeching.
Bu tenglamada ,y y qatnashmagan. z
y
deb
( )
z
z x
ga nisbatan
ushbu
2
z
xz
birinchi tartibli chiziqli bir jinsli tenglamani hosil qilamiz. Uning umumiy yechimi
21
.
x
z
c e
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.