Split (2)

train · 10.4M rows

text stringlengths 7 335k
bo‘lgan jigarrang tuproqlarga aylanadi, lekin janubi-g‘arbda Hind okeanining sohili yaqinida jigarrang tuproqlar o‘rniga relikt qizil tuproq va sariq tuproq paydo bo‘ladi. Bunday tuproqlar namroq va iliqroq neogen iqlimidan saqlanib qolgan bo‘lib, ularning ostida laterit pardasi ko‘p uchraydi. Murrey-Darling tekisliklarida qishki yog‘ingarchilik maksimumi yaQqol seziladi. Bu tekisliklarda ham jigarrang tuproqlar polosasi davom etadi, tog‘oldilariga yaqinlashgan sayin jigarrang tuproqlar subtropik savappalarning qizil tuproqlariga aylanadi. 2— Sharqiy Avstraliya tog‘larida, 285 janubiy kenglikda shimol tomonda tog‘ o‘rmon qo‘ng‘ir tuproqlari bor, o‘sha kenglikdan janub tomonda bu tuproqlar kulranglashgan qizil va sariq tuproqlarga hamda tog‘ o‘rmon qo‘ng‘ir tuproqlariga joy bo‘shatadi, bu tuproqlar esa Avstraliya Al’p tog‘larining tepalarida tog‘ o‘tloqi tuproqlari bilan almashi-Han Avstraliya va uning yonidagi Yangi Gvineya, Solomon orollari va Tasmaniya faunasi florasidan ko‘ra ham endemiklar va reliktlar ko‘pligi bilan ko‘zga tashlanadi. Avstraliya va uning yonidagi Yangi Gvineya, Solomon orollari va Tasmaniya Avstraliya zoogeografik oblastini tashkil etadi. Bu oblastda mezozoy va uchlamchi davr faunasining vakillari —masalan, Yerda yashayotgan xaltalilarning ko‘pligi bizning zamonamizgacha saqlanib qolgan, yuqori’darajadagi sut emizuvchilar esa, aksincha, yo‘q desak bo‘ladi Xaltalilar va tuban darajadagi boshqa hayvonlar Avstraliyaga bo‘r davrida (Avstraliya Yevrosiyodan ajralib ketguncha) Malayya arxipelagi orqali quruqlikdan o‘tgan deb taxmin qilishadi. Yuqori darajadagi hayvonlar, jumladan yirtqichlar paydo bo‘lgan vaqtgacha Avstraliya Malayya arxipelagi orqali Yevraziyaga bog‘lanishdan mahrum bo‘lgan. Avstraliyada yirtqichlar bo‘lmaganligi xaltalilarning beto‘xtov, bemalol evolyutsiya qilishiga imkon bergan. Xaltalilar neogen davrida va to‘rtlamchi davrning boshlarida eng ko‘p taraqqiy topgan. Faqat Avstraliyaga xos bo‘lgan ikki kurak tishli xaltalilar kenja otryadi (kenguru, vombat, kuskus va hokazolar oilasi) xuddi o‘sha vaqtda paydo bo‘lgan. Ikki kurak tishli xaltalilar o‘z ajdodi —ko‘p kurak tishli xaltalilarga nisbatan ko‘proq taraqqiy etgan. Xaltalilarning taraqqiyoti yuksak darajadagi umurtqalilar bilay konvergensiyalanish yo‘lidan, ya’ni ularga o‘xshash hayotiy formalarni vujudga keltirish yo‘lidan borgan. Birday ekologik sharoitda yashaydigan yuqori darajadagi sut emizuvchilar bilan bir. xil hayotiy tip-larping xaltalilarda vujudga kelganiga sabab shub Kengurularning eng katta oilasi juft tuyoqlilarga o‘xshaydi, vombatlar oilasi kemiruvchilarga yaqin turadi, kuskuslar oilasi uchar olmaxonlarga o‘xshaydi va hokazo. ShEQenguru, vombat, kuskusning har xil turlari Avstraliyaning hamma territoriyasida uchraydi. Yirtqich xaltalilar —bo‘ri, shayton (deya-vol) faqat Tasmaniya orolida yashaydi, xaltali koali ayig‘i ham o‘sha orolda uchraydi. Orqa chiqaruv teshigi bitta bo‘lgan tuxum qo‘yuvchi sut emizuvchilar— yexidna (yao‘l va chala cho‘l rayonlarida) va o‘rdakburun (janubi-sharqda) Avstraliyada saqlanib qolgan. Yexidia yer betida yashaydi, chumolilar va termitlar bilap oziqlanadi, o‘rdakburun suvda hayot ke-yairadi va daryolarning aylanma joylarida uchraydi. Avstraliyada yuqori darajadagi sut emizuvchilardan endemik ko‘rshapalak va kemiruvchilar, shuningdek, yovvoyi dingo iti yashaydi. Dingo iti Avstraliya materigiga odam bilan birga borib qolgan. Avstraliyada qushlardan endemik em-u tuyaqushlari (asosan G‘arbiy kdiyada), azua ilar (faqat Shimoliy Avstraliyada), kakadu to‘ti-dadil 52. kenja oilasi, lira dum, jannat qushi, begona o‘t talab tovuq-bu HaVzo kislikd —522— Asosan
Ipak o‘lmas ip, rangi alvon ila. Boqing, bir daraxt mevasidur yomon, Bo‘lur yaxshi payvandi parvo bilan. Bilur har kishi aslini rangidan, Va yokim ulangandagi zangidan». Lekin bu so‘z to‘g‘ri emasdur. Chunki tarbiyaning axloqga, albatta, ta’siri bo‘ladur. Oramizda masal borki, «sut ila kirgan, jon ila chiqar», mana bu so‘z to‘g‘ridur. Rasuli akram nabiyyi muhtaram sallollohu alayhi vasallam afandimiz: «Beshikdan to mozorga borguncha ilm o‘rgan», - demishlar. Bu hadisi sharifning ma’nosi bizlarga dalildur. Hukamolardan biri: — «Har bir millatning saodati, davlatlarning tinch va rohati yoshlarning yaxshi tarbiyasiga bog‘lidur», — demish. Shariati islomiyada o‘z bolalarini yaxshilab tarbiya qilmak otalarga farzi ayn, o‘z millatining yetim qolgan bolalarini tarbiya qilmak farzi kifoyadur. Payg‘ambarimiz: «Bolalaringizni yetti yoshida namozga o‘rgatingiz. Agar o‘n yoshida o‘qimasa uringiz», — demishlar. Har kishining dunyoda oromijoni tarbiyat Balki oxirida erur dorulamoni tarbiyat. Tarbiyat hamroh etadur hur ila ruzvonlara, Gar desam bo‘lmas xato jannatmakoni tarbiyat. Ey, Otalar! Jonlaringizdan suchuk farzandingiz, G‘ayrat aylang o‘tmasun vaqt-zamoni tarbiyat. Moyai zilli xumodiur tarbiyatning soyasi, Bizda anqo tuxmidek yo‘q oshyoni tarbiyat. TARBIYANING ZAMONI Emdi ochiq ma’lum bo‘ldiki, tarbiyani tug‘ulgan kundan boshlamak, vujudimizi quvvatlandurmak, fikrimizi nurlandurmak, axloqimizi go‘zallandurmak, zehnimizi ravshanlandurmak lozim ekan. Tarbiyani kimlar qilur? Qayda qilinur? degan savol keladur. Bu savolga, «birinchi uy tarbiyasi. Bu ona vazifasidur. Ikkinchi, maktab va madrasa tarbiyasi. Bu ota, muallim, mudarris va hukumat vazifasidur», —deb javob bersak, bir kishi deyurki, «qaysi onalarni aytursiz, bilimsiz, boshi paqmoq, qo‘li to‘qmoq onalarmi? O‘zlarida yo‘q tarbiyani qaydan olib berurlar», der . Mana, bu so‘z kishining yuragini ezar, bag‘rini yondurar. Otasiga nima dersiz, desak , qaysi ota? To‘ychi, uloqchi, bazmchi, do‘mbirachi, karnaychi, surnaychi, ilm qadrini bilmagan, ilm uchun bir pulni ko‘zlari qiymagan, zamondan xabarsiz otalarni aytursizmi? Avval o‘zlarini o‘qitmak, tarbiya qilmak lozimdur», —der. Mana bu so‘zni eshitgach, umid qo‘llari qo‘ltuqg‘a urilur. Xayr, bo‘lmasa muallimchi desak, «Qaysi muallim? Maqsadi pul, maslagi shuhrat, yuqori maktablarda o‘qumagan, «usuli ta’lim» ko‘rmagan muallimlarni aytursizmi? Avval o‘zlari dorilmuallimin»larda o‘qimaklari, so‘ngra dars bermaklari lozimdur», —der. Mana bu so‘z insonni hayrat daryosiga g‘arq qilur. Mudarrislarga na dersiz desak, qaysi mudarris? Matlablari osh, maqsadlari chopon, darslari beimtihon, isloh yaqinidan yurmagan mudarrislarni aytursizmi? Bular o‘z vazifalarini bilub, nafslaridan kechub, zamonga muvofiq ravishda darslarini isloh qilub, imtihon birla o‘qutmaklari lozimdur», —der. Mana bu so‘z har kimni «Alisloh» demakga majbur qilur. Bo‘lmasa hukumat-chi? desak, «xayr, hukumat hammaning otasidur. O‘z fuqarosining bolalarini tarbiya qilmak lozim, shuning uchun bizning Rusiya hukumati o‘gay bo‘lsak ham, har yerda bizlar uchun hammaktablar ochub, bolalarimizni tekin o‘qitur. Lekin o‘zimiz ish bilmagan, yalqov, uyda onamiz tarbiyasi, otadan pul tarbiyasi, muallimdan axloq tarbiyasi, mudarrisdan funun tarbiyasi ko‘rmaganimizdan, hukumat maktablaridan ham o‘z hissalarimizni ololmaymiz», —der. Mana bu so‘z bizlarni tarbiyadan mahrum, huquqning na ekanin ми .2yoи2.coт kyтyбxoнacи 4
lab, "Sen o‘latdan qo‘rqmasang ham, jangchilaring bitta qolmay qirilib ketadi–qo‘shinsiz qolasan! –dedi. Men unga o‘latga chalinmaguncha uxavfli emasligini,agar shunday hol sodir bo‘lsa, shundagina nima qilish haqida o‘ylashimni aytdim. Shundan keyin Vali ul Mulk menga Mo‘ltongacha yo‘lim xavf-xatarsiz kechishini, ammo hindular yeriga qadam qo‘yishim bilan qarshilikka uchrashimni, mo‘ltonlar o‘q-yoy ishlatishga qodir ekanliklarini, jangovar fillari borligi haqida ma’lumot berdi. U mendan nima uchun Dehliga yaqin yo‘l qolib, bu yo‘ldan yurganimni so‘radi. Yaqin yo‘ldan yursam, juda ko‘p mayda-chuyda to‘qnashuvlarga uchrab, Dehliga safarim cho‘zilib ketishi mumkinligini aytdim. Va undan Dehlida bo‘lgan bo‘lsa, biroz ma’lumot berishini so‘radim. U dedi: Dehlining atrofi ulkan toshlardan qurilgan mustahkam devor bilan o‘ralgan. Atrofida chuqur xandaqlar qazilgan. Aholisining ko‘pligidan qancha xohlasa, shuncha qo‘shin to‘play oladi. Boyligi katta, shuning uchun har qanday katta qo‘shinni ta’minlashga qurbi yetadi. Besh yuz ming kishilik qo‘shin bilan yillab jang qilishi, har qanday qudratli dushman qo‘shinini holdan toydirishi mumkin». Hijriy 800-yil edi." Men Hindistonga kirdim. Bu voqea sakkizinchi asrning tugashi va to‘qqizinchi yuz yillikning boshlanishiga to‘g‘ri keldi. Men angladimki, to‘qqizinchi yuz yillikning boshlanishi, to‘g‘rirog‘i, 801-yil men Hindistonda urush harakatlarini olib boraman. Undan, SultonMahmud Xallojni ko‘rganmisan, deb so‘radim. Vali ul Mulk bir muddat menga qarab turdi-da, so‘ng: «Ey, Amir! SultonMahmud Xallojortiq Dehli hukmdori emas»-dedi. Bu ma’lumot men uchun kutilmagan yangilik bo‘ldi. Chunki, men aynan shu odam Dehlini boshqarmoqda, deb o‘ylagandim. Bu haqda Ebda-la Gilzayi bilan bir necha bor suhbatlashgandim. Mazkur Xallojlar sulolasining asoschisi o‘sha G‘ur mamlakatidan edi. Vali ul Mulk masalaga aniqlik kiritib quyidagilarni aytdi: (Ey, ulug‘ Amir; Mahmud shu yilning boshiga qadar " Milodiy 1397198-yillari. 398
qiladi. Fermentning asosiy faolligi yurak to‘qimalarida bo‘ladi (10028), boshqa a’zolarda esa ancha kamroq, jigarda 709, skelet mushaklarida—5098, buyrakda—5095. 4. Alaninaminotransferaza (AIAT) — aminoguruh (NH.) ni—o alanindan —o ketoglutar kislotasiga tashish reaksiyasi va aksincha, qaytarilish reaksiyasini boshqaradi. Bu ferment ko‘p to“qimalarda topilgan bo‘lib, asosiy faolligi jigarda bo‘ladi. CH, COOH COOH CH I YA7—CH ka (=0 H,N—CH 7—0 COOH CH, 2772 0, OH = C00H 1 transferaza 1 Cи, CH COOH COOH 3 2 Shuning uchun qonda AIAT ning yuqori faolligining paydo bo‘lishi jigarda patologik o‘zgarishlar sodir bo‘lganidan dalolat beradi. Oddiy sharoitda qonda AIAT faollik darajasi 30—420 nmol/s.1 ni tashkil qiladi. Fermentning asosiy faolligi 1009 bo‘ladi, skelet mushaklari 2194 va yurakda 924 ancha kam bo‘ladi. AIAT va AsAT fermentlarining qondagi faolligi KFK singari uzoq davom etadigan zo‘raki Jismoniy mashqlardan so‘ng keskin o‘zgaradi. 5. Karbongidraza CO, va suvdan karbonat kislotasining hosil bo‘lish reaksiyasini boshqaradi. Ferment, asosan, eritrotsitlarda joylashgan bo‘lib, metabolizm jarayonida hosil bo‘ladigan CO, ni organizmdan chiqarib tashlashda faol qatnashadi. Hozirgi vaqtda 3 izoformasi aniq. Izoferment — Il /mol. Massasi—29000 (asosan sekin qisqaradigan qizil mushak tolalarida Joylashgan Бo"), suvda yaxshi eriganligi sababli hujayra devorlaridan osonlik bilan qonga o‘ta oladi. I va II izofermentlar mushak to‘qimalarida juda kam miqdorda uchraydi. 405
samaradorligi uning kasbiy tayyorgarlik darajasiga bog‘liq. Bu jarayon kasbiy tayyorgarlikka differensional yondoshuv tamoyiliga asoslanadi." Maktabgacha ta’lim yoshidagi bolalar rivojlanishiga qo‘yiladigan Davlat talablari "Ta’lim to‘g‘risi"gi Qonun, Kadrlar tayyorlash Milliy dasturiga muvofiq ishlab chiqilgan. Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo‘yiladigan Davlat talablari aniq, bir yoshdagi bolaning rivojlanish standartlarini va bolaning yutuqlari va rivojlanish darajasini baholash imkoniyatini beruvchi indikatorlarni belgilaydi. Ushbu hujjat, birinchi navbatda, oilalarda bolaning to‘laqonli rivojlanishi, ta’lim-tarbiyani to‘g‘ri tashkil etish orqali uni maktabda ta’lim olishga samarali tayyorlashga yordam berishni nazarda tutadi. "Maktabgacha yoshdagi bolalar ta’lim-tarbiyaga qo‘yiladigan Davlat talablari"ning maqsadi maktabgacha ta’limning mazmunini belgilaydi va mulk shakllaridan qat’iy nazar, maktabgacha ta’lim muassalarining bolalikning qadr-qimmatini saqlab qolgan xolda barcha bolalarning teng huquqliligini va har bir bolaning induvidial rivojlanishini tadbiq etishga yo‘naltirilgan. Davlat talablarini ishlab chiqish asosida bola shaxsi rivojlanishining yo‘nalishlari (jismoniy rivojlanish, o‘z-o‘ziga xizmat va gigiyena; ijtimoiy-hissiy rivojlanish, nutq, o‘qish va savodga tayyorgarlik; bilish jarayoni, atrof olam to‘g‘risidagi bilimga ega bo‘lish va uni anglash) belgilangan. Bu yo‘nalishlar bo‘limlarga bo‘linib, birgalikda bola rivojlanishining yaxlitligini tashkil etadi. "Maktabgacha yoshdagi bolalar rivojlanishiga qo‘yilgan Davlat talablari"ning vazifalari: = Kichik yoshdagi bolalarga ta’lim-tarbiya berishda har tomonlama yondoshuvni ta’minlash; = Maktabgacha ta’lim metodikasini yaxshilash; = Kichik yoshdagi bolalarda ta’lim-tarbiya berish o‘quv dasturini yaratish; = Maktabgacha ta’lim muassalari pedagoglari malakasini oshirish (pedagog kadrlarni o‘qitish o‘quv rejalari); = Maktabgacha ta’lim monitoringi va tahlilini olib borish; Maktabgacha yoshdagi bolalar ta’lim-tarbiyasiga qo‘yiladigan Davlat talablarida maktabgacha yoshdagi bolalarning psixologik xususiyatlari yosh guruhlar bo‘yicha tafakkur, nutq. ixtiyoriy bilish jarayoni, jismoniy his "O‘zbekiston Respublikasi Maktabgacha ta’lim Konsispsiyasi. Tuzuvchilar: F.,3.Qodirovalar Tosh, 2008. 6 bet. 14
168 Razdel pervыy predpolojim, v odnom meste vse SDoli, obyektiviruyuщiye svoystva predmeta (a takje deystviya, kotorыm podvergayutsya predmetы), a po otnosheniyu k opredelennomu slovu prosto ukazыvat, imeetsya v yego semantike SDolya predmet ili net. Itak, pervoye nablyudeniye zaklyuchayetsya v tom, chto ekzotericheskiye SDoli naxo dyatsya skoree za predelami semantiki konkretnogo slova, chem v yee granitsax. Osobenno naglyadno eto vidno na materiale otsenochnыx SDoley. Doli xoroshiy, ploxoy, prekrasnыy, otvratitelnыy, velikolepnыy, merzkiy, (ne)priyatnыy it. d. pripisыvayutsya kak predmetam, taki jidkostyam, kak materialnыm, taki duxov nыm veщam, poetomu perechislennыe SDoli yavlyayutsya ekzotericheskimi po otno sheniyu k ogromnыm massivam leksiki. Imenno poetomu mojno somnevatsya v selesoobraznosti (slovarnogo) pokaza otsenochnoy (i voobщe massovo perenosimoy ekzotericheskoy) sochetayemosti slova, yesli, konechno, ona ne idiomatichna. Deystvitelno, yesli izvestno, chto stul—predmet, to iz etogo sleduyet, chto on imeet svet; yesli izvestno, chto stul—predmet mebeli, to iz vsex svetov spektra, kotorыe prilagayutsya k predmetam voobщe, mogut bыt vыbranы lish nekotorыe; yesli skazano, chto stul— eto predmet mebeli dlya sideniya, tov LFone slova okazы vayutsya glagolы sest, saditsya, prisajivatsya (no zapreщayutsya glagolы lech, le jat). Kak vidno, vzaimnoye ogranicheniye ponyatiy privodit k tom-u, chto fiksiru yutsya SDoli, kotorыe otnosyatsya tolko i isklyuchitelno k dannomu slovu, no eto nalojeniye ponyatiy imeet mesto za predelami sobstvennoy semantiki slova. Itak, ekzotericheskiye SDoli doljnы semantizirovatsya po otnosheniyu k klassam ravnopolojennыx slov ili, chto to je samoye, po otnosheniyu k bolee abst raktnomu slovu, vыstupayuщemu v kachestve naimenovaniya etogo klassa. Vajnыy dlya uchebnogo protsessa vыvod: v semantizatsii leksicheskogo fona mo gut otsutstvovat upominaniya o svedeniyax, prilojimыx i k drugim slovam. Na primer, pri opisanii semantiki slova stul, yesli bы vdrug potrebovalos dat yee polnostyu, mojno ne govorit, chto stulya skripyat, gnutsya, lomayutsya, raskleivayut sya, chto ix delayut stolyarы ili chto stulya goryat (sr. u A. N. Tolstogo v «Xojdenii po mukam»: «na rastopku prishlos upotrebit dva orexovыx stula iz babushkinogo ka bineta»). Dostatochno, vidimo, otmetit, chto stulya izgotavlivayut iz dereva. Po skolku iz dereva bыvayut takje stolы i krovati, oni toje skripyat, gnutsya, loma yutsya, raskleivayutsya, proizvodyatsya stolyarami i goryat. Tak kak perechislennыe glagolы otnosyatsya srazu ko vsemu klass-u slov, oni doljnы bыt nazvanы vneshni mi po otnosheniyu k kajdomu slovu — chlenu klassa. Fakt ekzoterichnosti perechislennыx SDoley dokazыvayetsya i drugim sposo bom: st0it prinyat vo vnimaniye drugoy material, kak jeleznыy stul priobretayet, po sravneniyu s derevyannыm, inuyu sochetayemost, pryamo protivopolojnuyu: jelez nыy stul ne poydet na rastopku, on ne mojet raskleitsya, da i k proizvodstvu yego stolyar ne imeet otnosheniya. Naxodyas za predelami sobstvennoy semantiki slova, ekzotericheskiye SDoli predpolagayut semantizatsiyu vne privyazki k etomu slovu. Tak, veroyatno, i proxodit osvoyeniye mira rebenkom v protsesse sotsializatsii: on ne po otdelnosti uznayet, chto derevyannыy stul gorit, a jeleznыy net, a pryamo usvaivayet svoystva dereva i jeleza i zatem perenosit ix na vse predmetы iz soot vetstvuyuщego materiala.
27-30 noyabr kunlari Toshkent shahrida “PROlogue” xalqaro kinofestivali bo`lib o`tadi. Ilk bor Xalqaro maqomda o`tkazilayotgan mazkur nufuzli tadbir O`zbekiston yoshlar ittifoqi tomonidan “O`zbekkino” Milliy agentligi, Toshkent shahar hokimligi, Kinematografiyani rivojlantirish markazi, Yosh kinoijodkorlar kengashi, O`zbekiston milliy kinokomissiyasi kabi bir qator hamkor tashkilotlar bilan birgalikda tashkil etiladi. Festival tanlov dasturi: – To`liq metrajli badiiy filmlar xalqaro tanlovi; – Qisqa metrajli badiiy filmlar xalqaro tanlovi; – Qisqa metrajli badiiy milliy filmlar tanlovidan iborat. Festival doirasida, konferensiyalar, master-klasslar, brifing, kino sohasiga bog`liq davra suhbatlari varetro filmlar namoyishi bo`lib o`tishi ko`zda tutilmoqda. Xalqaro jyuri tomonidan eng zo`r deb topilgan film kinofestival Gran-Prisiga sazovor bo`ladi. Shuningdek, festivalda boshqa nominasialar bo`yicha ham g`oliblar aniqlanadi. Shu bilan birga, Festival direksiyasi o`zbek va xalqaro kinoning rivojlanishiga o`z xissasini qo`shgan ijodkorlarni sovrinlar bilan taqdirlashni ham rejalashtirib qo`ygan. Kinofestivalda ishtirok etish uchun talabnomalarni 2018 yilning 27 oktyabrigacha www.prologuefilmfestival.com saytida ko`rsatilgan talablar bo`yicha topshirish imkoniyati mavjud.
40. 41. 42. 43. 45. 46. 47. Jahon banki «bir mamlakat, ikki tizim» g‘oyasiga jiddiy qaraydi va Gonkongning soliq tizimini Xitoy materigidan bo‘lak baholaydi. € Henry George, Protection or Free Trade (New York: Robert Schalkenbach Foundation, 1980). 4 Ish o‘rinlarini «saqlab qoluvchilar»ning ko‘pchiligi go‘yoki xorijliklar tovarlarni yetkazib berishni istaydi-yu, lekin dollar yoki yevroda olgan daromadlariga ular hech narsa xarid qilmaydigandek harakat qiladilar. Aslida esa unday emas. Agar xorijliklar mahsulotlarni Amerikaliklarga dollarga yoki Evropaliklarga yevroga sotsa, lekin olingan dollar yoki yevrolarni mahsulot xarid qilish uchun ishlatmasa, bu xuddi Amerikaliklar yoki Evropaliklar import uchun chek yozib bergan-u, lekin chekni hech kim naqd pulga almashtirmaganga yoki milliy qahramonlar rasmi tushirilgan (Qo‘shma Shtatlari banknotalari) yohud xayoliy ko‘priklar rasmi chizilgan (yevro banknotalari) chiroyli qog‘ozlarni eksport qilganga o‘xshaydi. Bu chakki bo‘lmasdi, to‘g‘rimi? Haqiqatda esa, import qilingan tovar va xizmatlarni ishlab chiqarganlar olgan cheklarini naqd pulga almashtiradilar. Ularga qog‘ozlarning o‘zi kerak emas, balki istagan narsalarni sotib olish yoki ishlabchiqarish aktivlariga investitsiya qilish uchun ushbu qog‘ozlarning xarid qobiliyati kerak. Ular ko‘pincha Amerika yoki Evropa eksport mahsulotlarini sotib olishni istaydilar. Demak, import eksportga bo‘lgan talabni keltirib chqarishga yordamlashadi. € Valyuta kursi bozor kuchlari orqali belgilansa, u xorijdan xarid qilingan tovarlar, xizmatlar va aktivlarni (jumladan, real va moliyaviy aktivlar, masalan, obligatsiyalar) xorijga qilingan mahsulotlar eksporti bilan muvozanatga keltiradi. Oxirgi bir necha o‘n yilliklarda Qo‘shma Shtatlarida tovar va xizmatlar importi muntazam ravishda eksport hajmidan oshib kelgan. Agar valyuta kursi bozor orqali belgilansa, bu kabi tashqi savdo defitsiti asosan ayni hajmdagi kapital oqimi hisobidan qoplanadi. Mamlakatga kapitalning oqib kelishi”) foiz stavkalarini pasaytiradi, investitsiyani oshiradi va qo‘shimcha ish o‘rinlarini ko‘paytiradi. Demak, hatto ushbu holatda ham, bandlik darajasiga salbiy ta’sir bo‘lishini kutishga sabab yo‘q. 1980—2005-yillar mobaynida savdo defitsitlari mavjud bo‘lib kelgan bo‘lsa ham, Qo‘shma Shtatlaridagi bandlik soni 35 milliondan ko‘pga oshgan. € . Ushbu mantiq «autsorsing»ga, ya’ni xarajatlarni qisqartirish maqsadida ba’zi faoliyatlarni xorijda amalga oshirishga ham tegishli. Agar faoliyatni chet elda arzonroq amalga oshirish mumkin bo‘lsa, bu mahalliy resurslarni bo‘shatib, ulardan samaraliroq faoliyatlarda foydalanish mumkin bo‘ladi. Natijada, ishlabchiqarish hajmi va daromadlar darajasi oshadi. € «Arzon» bu «sifatsiz» degani emas. Biz sifat darajasini o‘zgarmas darajada ushlab turibmiz. Iqtisodchilar uchun turli sifatdagi buyumlar boshqa-boshqa mahsulot hisoblanadi. «West Texas Intermediate» nefti «Louisiana Light» neftidan boshqa mahsulot, xuddi «Mersedes» va «Kia» shunchaki oddiy «avtomobil» emas, balki turli mahsolut bo‘lgani kabi. € S. Hong, H. Han, and C.S. Kim, “World distribution of income for 1970-2010, Empirical Economics (2019). https://doi.org/10.1007/s00181-019-01657-w. 42 Parcha quyidagi manbadan olingan: Frank Whitson Fetter, “Congressional Tariff Theory,” American Economic Review, 23 (September 1933): 413-27. € 302
Aziz vatandoshlar! Hurmatli mehmonlar! Xonimlar va janoblar! Bugun barchamiz tom ma’noda tarixiy va unutilmas bir voqeaning guvohi bo‘lib turibmiz. Bugun O‘zbekistonda yirik zamonaviy sanoat korxonasi – Toshkent metallurgiya zavodi ishga tushirilmoqda. Mamlakatimizning iqtisodiy hayotida g‘oyat muhim ahamiyatga ega bo‘lgan mana shunday ulkan ishlab chiqarish majmuasi bunyod etilgani bilan barchangizni chin qalbimdan tabriklayman. bugungi marosimda bizning quvonchimizga sherik bo‘layotgan hurmatli xorijiy hamkorlarimiz – Rossiya Federatsiyasi sanoat va savdo vaziri Denis Valentinovich Manturov, “Metprom” kompaniyasi direktorlar kengashi raisi Stanislav Sergeyevich Lazutkin, Rossiya Federatsiyasining O‘zbekistondagi elchisi Vladimir Lvovich Tyurdenev, Italiya Respublikasining “Daniyeli” kompaniyasi bosh direktori Daniyeli Jakomo Mareski janoblariga va barcha mehmonlarimizga chuqur minnatdorchilik bildiraman. Hurmatli do‘stlar! Sizlarga ma’lumki, biz bundan uch yil avval – 2017 yilning fevral oyida yaxshi niyatlar bilan ushbu korxonaning tamal toshini qo‘ygan edik. O‘tgan qisqa davrda barcha qiyinchiliklarga, jumladan, koronavirus pandemiyasiga qaramasdan, minglab fidoyi insonlarning bilim va tajribasi, mahorati va mehnati evaziga mana shu ulkan zavod qad rostladi. Bu yirik majmuani bunyod etish uchun 420 million dollarlik mablag‘ sarflandi. Fursatdan foydalanib, korxonani bunyod etishda faol ishtirok etgan mohir loyihachi va quruvchilarga, qo‘li gul ishchi va muhandislarga, pudratchi tashkilotlar va barcha mutasaddilarga, xorijiy hamkorlarimizga o‘z nomimdan, xalqimiz nomidan samimiy tashakkur izhor etaman. Qadrli yurtdoshlar! Keyingi yillarda mamlakatimizda barcha soha va tarmoqlarni tubdan yangilash va modernizatsiya qilishga qaratilgan keng miqyosli islohotlar olib borilmoqda. Biz innovatsion iqtisodiyotni shakllantirish, zamonaviy sanoat, qulay sarmoyaviy muhitni yaratish, xorijiy davlatlar va yetakchi kompaniyalar bilan hamkorlik aloqalarini kengaytirishga alohida e’tibor bermoqdamiz. Bugun har jihatdan noyob bo‘lgan Toshkent metallurgiya zavodining ishga tushirilishi bu boradagi sa’y-harakatlarimizning yana bir amaliy namoyonidir. Hammangiz bilasiz, O‘zbekiston iqtisodiyotining zaif nuqtalaridan biri – bizda qora metallurgiya sanoatining yetarli darajada rivojlanmagani bilan bog‘liq. Qaysi sohani olmang, ko‘p yillardan buyon bu masala biz uchun jiddiy muammo bo‘lib kelayotgan edi. Yangi zavod eng avvalo milliy iqtisodiyotimizning metallurgiya mahsulotlariga bo‘lgan ehtiyojini ta’minlashga qaratilgani bilan ahamiyatlidir. Ular ilgari respublikamizga asosan chetdan olib kelinardi. Ushbu korxonada yiliga 500 ming tonna rux va polimer qoplamali metall listlar ishlab chiqariladi. Mazkur mahsulotlar qurilish materiallari yoki metall konstruksiyalar bo‘ladimi, maishiy texnika, elektrotexnika va oziq-ovqat sanoati bo‘ladimi – yuzlab korxonalarimizning ehtiyojini ta’minlash imkonini beradi. Majmua ishga tushirilishi bilan kimyo sanoati korxonalari va rangli metall ishlab chiqaruvchilar o‘rtasida yaqin kooperatsiya aloqalari yo‘lga qo‘yiladi. Kelajakda ushbu zavod mahalliy avtomobilsozlik va qishloq xo‘jaligi mashinasozligi korxonalari ehtiyojini ham qoplashga xizmat qiladi. Shuni ta’kidlash kerakki, hozirning o‘zidayoq zavod mahsulotlariga o‘nlab korxonalardan buyurtmalar kelib tushmoqda. Toshkent metallurgiya zavodi mamlakatimiz yalpi ichki mahsulotiga salmoqli hissa qo‘shadi. Muxtasar aytganda, yangi zavod jadal sur’atlar bilan rivojlanib, sanoatimiz lokomotivlaridan biriga aylanadi, deb aytishga barcha asoslarimiz bor. , talab yuqori bo‘lgan metallurgiya mahsulotini ishlab chiqarish zanjiri shakllanadi. Korxona faoliyatining birinchi bosqichida import o‘rnini bosadigan mahsulot ishlab chiqarish hisobidan 400 million dollarga yaqin mablag‘ tejaladi. Mahalliy korxonalarimiz avval xorijdan olib kelingan xomashyo o‘rniga endilikda zavodda tayyorlanadigan listlardan foydalanishi hisobiga mahalliylashtirish darajasi sezilarli ravishda oshadi. Misol uchun, sendvich panellar va tom yopish tunukalari tannarxida respublikamizda ishlab chiqarilgan mahsulotning ulushi 50 foizdan 90 foizgacha yetadi. Shuningdek, bu ko‘rsatkich ventilyatsiya va havoni tozalash tizimlari bo‘yicha 30 foizdan 50 foizgacha, maishiy elektrotexnika ishlab chiqarishda – 35 foizdan 50 foizgacha oshadi. Ya’ni, sanoat kooperatsiyasining kengayishi va mahalliy xomashyo negizida hududlarda yuzlab yangi raqobatbardosh sanoat korxonalarining barpo etilishi uchun shart-sharoitlar yaratiladi. Shu asosda turdosh tarmoqlar bilan birga 5 mingta yangi ish o‘rni tashkil etiladi. Bu esa qanchadan-qancha yoshlarimiz uchun yangi ish joylari, daromad va oilaviy farovonlik manbai bo‘lib xizmat qilishini, o‘ylaymanki, tushunish qiyin emas. Shuningdek, korxona tomonidan yiliga 90 million dollarlik mahsulot chetga eksport qilinadi. metallurgiya sohasida ishlab chiqarish klasterini barpo etishga sharoit yaratiladi. Birinchi bosqichda xomashyo Rossiyadan olib kelinadi. Tez orada yangi korxona Bekobod metallurgiya zavodi bilan yaqin hamkorlikda faoliyat yuritadi. Hozirgi paytda Bekobodda qiymati 800 million dollar bo‘lgan 1 million tonna mahsulot chiqarish quvvatiga ega quyuv-prokat majmuasini barpo etish boshlandi va uning mahsuloti ushbu zavod uchun xomashyo bo‘lib xizmat qiladi. Shuning o‘zi rux va polimer qoplamali listlarning mahalliylashtirish darajasini 90 foizga yetkazish imkonini beradi. Harakatlarimizning asosiy maqsadi – yaqin yillarda yaxlit “noldan tayyor mahsulotgacha” bo‘lgan metall ishlab chiqarish klasterini yaratishdan iborat. Shuning uchun biz yurtimizdagi 2 milliard tonna qora metall zaxirasiga ega Tebinbuloq va boshqa konlarda yetakchi xorijiy kompaniyalar bilan geologik qidiruvlar o‘tkazdik va bu borada texnik iqtisodiy loyihalar ishlab chiqilmoqda. , texnik va texnologik ta’minlanishi jihatidan ushbu zavod xalqaro miqyosdagi eng yirik majmualar qatoriga kiradi. Bu yerda dunyoning 27 ta mamlakati, jumladan, Italiya, Germaniya, Rossiya, Avstriya, Shveysariya, Koreya kabi davlatlarda tayyorlangan asbob-uskunalar o‘rnatilgan. Xususan, korxonada ishlab chiqarish, texnologik jarayonlarni avtomatlashtirish va nazorat qilish, rejalashtirish va boshqarishning to‘rt pog‘onali tizimi joriy etilganini alohida qayd etish lozim. , zavod ekologik talablarga javob beradigan, ta’bir joiz bo‘lsa, “eng yashil” korxonalardan biri ekani biz uchun muhim ahamiyatga ega. Korxona chiqindilarni qisqartirib, qat’iy ekologik me’yorlarga amal qiladigan, chiqindi gazlarni ushlab qoladigan, oqova suvlarni tozalaydigan va boshqa zarur uskunalar bilan jihozlangan. Hurmatli marosim qatnashchilari! Ma’lumki, ushbu korxona Toshkent shahri tarkibida yaqinda tashkil etilgan Yangi hayot tumanida ish boshlayapti. Mazkur hududda bir vaqtning o‘zida shinam turar joylar, zamonaviy sanoat quvvatlari, yangi transport infratuzilmasi, jumladan, yerusti metrosi va yo‘l o‘tkazgichlar, ijtimoiy ob’ektlar qurilishi jadal olib borilmoqda. Urbanizatsiya, aholi uchun qulay bo‘lgan sifatli shahar muhitini yaratishga oid bunday zamonaviy yondashuvni biz butun O‘zbekiston bo‘ylab keng joriy etmoqdamiz. Xususan, yaqin kelajakda Namangan, Andijon, Samarqand va boshqa yirik shaharlarimizda ham ayni shunday hududlar barpo etishni rejalashtirganmiz. Bularning barchasi fuqarolik va sanoat qurilishining jadal rivojlanishi uchun qulay sharoit yaratadi, yangi zavod mahsulotlariga ham, turdosh tarmoqlar mahsulotlariga ham barqaror talabni vujudga keltiradi. Aziz do‘stlar! Toshkent metallurgiya zavodining ishga tushirilishi mamlakatimizda inson kapitalini rivojlantirishga ham katta ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu majmuani bunyod etishda O‘zbekistondagi ko‘plab qurilish korxonalarining mingga yaqin muhandis va ishchilari ishtirok etdilar. Zavod qurilishi ular uchun yangi tajriba maydoniga, mahorat maktabiga aylandi. Korxonada muhandislar, loyihachilar, metallurglar va boshqa mutaxassislarning yangi avlodi shakllanayotgani ayniqsa muhim ahamiyatga ega. Ularning aksariyati rivojlangan davlatlardagi tarmoq korxonalarida malaka oshirib kelgan yigit-qizlardir. Mana shunday navqiron yoshlarimizning eng yuqori xalqaro standartlar darajasida ishlashga qodir ekani barchamizni quvontiradi. Kelajakda ularning bilim va salohiyati yuzlab yangi zamonaviy korxonalar uchun mustahkam poydevor bo‘ladi, deb ishonamiz. Hurmatli do‘stlar! Ushbu yangi qudratli korxona O‘zbekiston – Rossiya strategik sherikligi mustahkamlanib borayotganining yana bir yorqin timsolidir. Keyingi to‘rt yilda Rossiya Prezidenti Vladimir Vladimirovich Putin bilan samarali muloqotlarimiz, siyosiy irodamiz va o‘zaro qo‘llab-quvvatlashimiz natijasida ikki tomonlama munosabatlarda ulkan yutuqlarga erishilganini mamnuniyat bilan qayd etib o‘tmoqchiman. Biz savdo-iqtisodiy va sarmoyaviy sohalardagi hamkorlikni, O‘zbekistonda yirik investitsiya loyihalarini amalga oshirish borasidagi ishlarni yuksak darajaga olib chiqishga muvaffaq bo‘ldik. Mazkur davrda ikki tomonlama savdo hajmi hamda Rossiyadan iqtisodiyotimizga kiritilgan investitsiyalar miqdori ikki barobar ortib, mingdan ziyod yangi korxonalar tashkil etildi. Biz hozirgina Rossiya Federatsiyasi sanoat va savdo vaziri Denis Valentinovich Manturov bilan o‘tkazgan uchrashuvimizda mana shunday loyihalarni amalga oshirishni har tomonlama muhokama qilib oldik va kelgusidagi hamkorlik rejalarimizni ko‘rib chiqdik. Bu o‘rinda iqtisodiyotning turli tarmoqlarida yuqori texnologik ishlab chiqarish quvvatlarini tashkil etish bo‘yicha yangi loyihalar portfeli haqida so‘z bormoqda. Xususan, yaqin kelajakda Toshkent metallurgiya zavodi kabi o‘nlab yirik va innovatsion korxonalarni ishga tushirish maqsadida bugun O‘zbekiston va Rossiya korxonalari o‘rtasidagi sanoat kooperatsiyasi bo‘yicha yangi uzoq muddatli dastur ustida ish olib boryapmiz. Fursatdan foydalanib, ushbu muhim loyihani amalga oshirishda faol ishtirok etgan Rossiyaning yetakchi korxona, kompaniya va banklariga, boshqa xorijiy sheriklarimizga minnatdorchilik bildiraman. O‘zbekiston va Rossiya sherikligini biz uchun ustuvor bo‘lgan ta’lim sohasida ham mustahkamlashga katta e’tibor bermoqdamiz. Chunki, mamlakatimizda ishlab chiqarishni tubdan yangilash va ilm-fanga asoslangan texnologiyalarni joriy etish, hech shubhasiz, yangi avlod kadrlarini shakllantirishni taqozo etadi. Shu maqsadda keyingi uch yilda O‘zbekistonda Rossiyaning yetakchi oliy ta’lim muassasalarining 8 ta yangi filiali tashkil etildi. Jumladan, metallurgiya tarmog‘i uchun yuqori malakali kadrlar tayyorlaydigan “Moskva po‘lat va qotishmalar instituti” Rossiya milliy texnologik tadqiqotlar universiteti filiali ochildi. Shu o‘rinda zavodni texnologik jihozlashda Italiyaning yetakchi “Daniyeli” kompaniyasi biz bilan hamkorlik qilganini mamnuniyat bilan ta’kidlayman. Bugun biz O‘zbekiston – Italiya munosabatlarining istiqbollari ustida ishlamoqdamiz. Ushbu loyiha mamlakatlarimizning yuqori texnologiyalar sohasidagi o‘zaro manfaatli hamkorligiga yorqin misol bo‘ladi, deb ishonaman. Bunday noyob loyiha O‘zbekiston, Rossiya, Italiya, Turkiya va boshqa mamlakatlar kompaniyalari, loyiha institutlari va banklari o‘rtasidagi xalqaro kooperatsiya va o‘zaro muvofiqlashtirilgan faoliyat tufayli amalga oshirildi. Uni moliyalashtirishda “Roseksimbank”, EKSAR sug‘urta agentligi, O‘zbekiston tomonidan esa Tiklanish va taraqqiyot jamg‘armasi, “Asakabank” va “O‘zsanoatqurilishbank” ishtirok etdi. Bu ishlarda bugungi marosimimizda qatnashayotgan hurmatli xorijiy hamkorlarimizning shaxsiy ishtirokini alohida qayd etmoqchiman. Aziz do‘stlar! Hurmatli mehmonlar! Ishonchim komilki, ushbu korxonaning ko‘p millatli navqiron mehnat jamoasi O‘zbekistonimizni har tomonlama rivojlantirish, dunyo miqyosida raqobatbardosh mamlakatga aylantirishga munosib hissa qo‘shadi. bugungi quvonchli voqea munosabati bilan sizlarni yana bir bor samimiy muborakbod etib, barchangizga mustahkam sog‘liq, baxt-saodat, jonajon Vatanimiz ravnaqi yo‘lida olib borayotgan bunyodkorlik ishlaringizda yangi yutuq va omadlar tilayman. E’tiboringiz uchun rahmat.
Yer bilan osmonga begona bo’ldim, Hayratga soladi yangi yulduzlar
Ma’noni ajratishda fonemalarning muayyan tartibi ham muhim sanaladi. Masalan, k, 3, ch fonemalarining kech, chek kabi tartibi 2 ta boshqa-boshqa ma’nolarni bildiradi; yechk, kche kabi tartibi esa ma’no bildirmaydi, shunga ko‘ra tilda qo‘llanmaydi. Hozirgi o‘zbek adabiy tilida fonemalar 31 ta. Ular akustik, fiziologik-artikulyatsion hamda tildagi vazifasiga ko‘ra dastlab 2 turga bo‘linadi: 1. Unli fonemalar. 2. Undosh fonemalar. Unli va undosh fonemalar o‘zaro quyidagicha farqlanadi; 1. Akustik jihatdan unlilar faqat ovozdangina iborat bo‘ladi, undoshlar esa shovqindan yoki shovqin bilan ovozning qo‘shilishidan iborat bo‘ladi. 2. Fiziologik-artikulyaitsion jihatdan unlilarni hosil qilishda o‘pkadan kelayotgan havo oqimi nutq organlarida to‘siqqa uchramay chiqadi, un (ovoz) tovush paychalarining tebranishidan hosil bo‘ladi. Undoshlarni hosil qilishda esa havo oqimi og‘iz bo‘shligida turli to‘siqqa uchrab, shu to‘siqdan portlab yoki sirg‘alib chiqadi. Undoshlarni hosil qilishda o‘n paychalari tebranishi ham tebranmasligi ham mumkin. Z. Vazifasiga ko‘ra ham unli va undosh fonemalar o‘zaro farqlanadi: 1. Unlilar bo‘g‘in hosil qiluvchi asosiy tovush hisoblanadi. Undoshlar o‘zicha bo‘g‘in hosil qila olmaydi. Og‘zaki nutqda bo‘g‘in hosil qila oluvchi ba’zi sonorlar bundan mustasno. 2, Unlilarning yolg‘iz o‘zi so‘z bo‘lib kela oladi: u olmosh turkumiga OID So‘z; ayo so‘roq yuklamasi kabi. Undoshlar esa bunday xususiyatga ega emas. 3. Unlilarning og‘iz bo‘shlig‘ida to‘siqqa uchramay chiqishi, uni istagancha cho‘ziq talaffuz qilish imkonini beradi. Natijada, u uslubiy maqsadlar uchun keng imkoniyatlar yaratadi. Bunday imkoniyat undoshlarda yo‘q. 2-mashq. Matndan foydalanib tovush va fonemalarning farqini tushuntiring. Ularning yozilishiga e’tibor bering. Navoiy o‘rnidan turdi. Yuragida shodlik dengizi chayqalardi: – ona tilining g‘alabasi uning g‘alabasi, uning suygan xalqining, tarixining g‘alabasi edi. Shoir shamni o‘chirdi. hassani qo‘lga olib, yotoq uyga kirmoq uchun uvushgan oyoqlari bilan asta-asta yurib, tashqari chiqdi. Salqin toza havo yuzlariga yoqimli urdi. Cheksizlikda muazzam ohang bilan og‘gan yulduzlarning nafasi, bog‘chadagi daraxtlarning shitirlashi, yarim kechada ip yigirgan jafokash kampir charxining kg‘u-g‘uviz, uzoqda karvon tevalari qo‘ng‘irog‘ining vazmin ohangi–barchasi shoirning ko‘ngliga bir xilda yaqin, tanish, ma’nodor tuyular, barchasini u chuqur sevar edi... (Oybek,. 3–mashq. Matnda ajratib ko‘rsatilgan so‘zlarning ma’nolarini izohlang va ma’noni farqlash uchun xizmat qilgan fonemalarni aniqlang. Tulki falsafasi-Ustoz, –dedi bir kun tulki tulkiga, Nechun biz nishonmiz doim kulkigayo O‘rmonda bo‘ri ham, hatto janob sher, Bir-birin turtishib: Tulkisan-a, der Boshqalar ustidan kulmaslar nechun, Bu hol qorong‘udir biz yoshlar uchun. uqa, –dedi shunda tulkiga tulki. Bunday hodisaning sababi shulki, Kasbini eplolmay qolsa aksari, Tulkilik qiladi hayvonlar bari. Ko‘pincha ilojsiz qolgan fursatda Tulkilik qiladi sher ham, albatta Lekin bizning ishni eplolmas ular, Shu sabab o‘rmonda masxara bo‘lar. Sen-chi, bunday holdan aslo o‘kinma, Boshqalar singari chetga bekinma. Tulkisan, bunday chog‘ tulkilik qilgin, Tulki deb kulsalar, qo‘shilib kulgin.. (A. Oripov) 4-mashq. Bitta fonemasiga ko‘ra farq qiladigan so‘zlar qatorini aniqlang va qatorni o‘zingiz ham davom ettiring. Ko‘z, pona, fin, tong, to‘ra, tolmoq, botmoq, ber, bayt, bo‘z, sotmoq, xona, tin, bong, solmoq, so‘ra, so‘z, ko‘ra, to‘lmoq, jo‘ra, shira, sora, so‘na, totmoq, to‘z, ter, qo‘ra, din, to‘n, qir, sir, siz, kun, goda, shona, qiz, xoda, ko‘l, chiz, bo‘y, tez, cho‘z, tur, sher, bormoq, sochmoq, qotmoq, chin, dong, sin, tonmoq, so‘ri, xo‘ra, qin, xola, g‘o‘ra, qayt, shoda, qara, ko‘r, tiz, to‘r, tor, shar, qolmoq, payt. Unli fonemalar tasnifi Hozirgi o‘zbek adabiy tilida unli fonemalar 6 ta. Ular quyilagilar: i, e, a, o, u. o‘. Yozuvda 10 ta harf bilan ifodalanadi: i, e, ye, a, ya, o, yo, u, yu. o‘. Unli fonemalar quyidagicha tasnif qilinadi: 1.Tilning oldinga va orqaga tomon harakati, ya’ni tilning gorizontal harakatiga ko‘ra. Bunga ko‘ra unlilar 2 ga bo‘linadi: 1) tiloldi unlilari: ya, e, a 2) til orqa unlilari: u; U; o. Til oldi unlilari old qator unlilar deb ham yuritiladi. Ularni hosil qilishda til tishlarga tiraladi. Til orqa unlilari orqa qator unlilar deb ham yuritiladi. Ularni hosil qilishda til biroz orqaga tortiladi.
Xizmatlar ro'yxati menyusi ko'ringanidan so'ng, kerakli bo'lgan xizmatni tanlab uni belgilangan raqamini kiritib, yuboring
Buxoro viloyatining eng chekka hududlari deganimizda beixtiyor koʻz oldimizga Ogʻitma, Churuq, Jongeldi kabi aholi punktlari gavdalanadi.Ular viloyat markazidan taxminan 150 – 220 kilometr olisda. Gʻijduvon, Shofirkon va Peshku tumanlariga qarashli ushbu maskanlar bepoyon Qizilqum sahrosi bagʻrida joylashgan. Ularda asosan,qozoq millatiga mansub aholi istiqomat qiladi. Muxbirimiz shu goʻshalarning biri — Churuq ovulida boʻlib, yurtdoshlarimizning turmush tarzi, orzu-oʻylari bilan tanishdi. “Churuq” atamasi “bulogʻi koʻp joy”, “teshik” maʼnolarini anglatadi. Tabiatning moʻjizasini qarangki, togʻda emas, sahroning qoq bagʻrida yer ostidan buloq suvi chiqib turibdi. Shu suvdan ovulda yashovchi 40 xonadon bahramand. Umuman esa Churuqda 250 kishi yashamoqda. Sabit ogʻa — ularning eng keksasi. 80 yoshda. Turmush oʻrtogʻi Bozorgul aya bilan besh qiz, toʻrt oʻgʻilni oq yuvib, oq tarab voyaga yetkazgan. Otaxonning hayoti — ibrat, har soʻzi — hikmat. — Esimni tanibmanki, shu ovulda yashab kelyapman, bir umr choʻponlik qildim, — deydi u. — Daraxt ham bir joyda oʻsadi, deb bejiz aytishmagan. Sizga yolgʻon, menga chin, bu yerning ohanrabosi bor. Sal uzoqlashsam, sogʻinib qolaman. Choʻl havosidan toʻyib-toʻyib nafas olaman. Ovulimiz tuprogʻi toshloq. Bir daraxt oʻstirmoqning turgan-bitgani mashaqqat. Ammo oʻgʻilbola bir gapni aytaman: men bir chinor kabi shu yerda ildiz otdim. Toʻqqiz nafar farzandim bor. Yaqinda abirali boʻldim. Shukr, shunday zamonni koʻrish nasib etdi. Endi armonim yoʻq. Sizga aytsam, Vatanimni yurakdan yaxshi koʻraman. Qayga bormay, davraning toʻriga oʻtqazib qoʻyishadi. Dasturxon boshida doimo «Yurt tinchligiga, turmushimiz farovonligiga koʻz tegmasin. Menday piru badavlat boʻlinglar», deb duo qilaman... Sabit otaning aytganicha bor. Hozir ovulning shahardan kam joyi yoʻq. Xususan, keyingi bir yilda bu yerdagi turarjoylar zamonaviy qiyofa kasb etdi. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Shofirkon tuman Xalq qabulxonasi tomonidan aholi murojaatlari atroflicha oʻrganilib, toʻplanib qolgan bir qator muammolar hal qilindi. Hududda aloqa vositasi sifatini yaxshilash maqsadida “UZMOBILE” kompaniyasi antennasi oʻrnatildi. Elektr energiyasi taʼminoti yaxshilandi. Buloq suvining yaroqlilik darajasi oʻrganildi. Tuman hokimligi hamda korxona va tashkilotlar bilan hamkorlikda 43-oilaviy poliklinikaning “Churuq” filiali faoliyati yoʻlga qoʻyildi. Shuningdek, 23-maktabgacha taʼlim tashkilotining filiali ochildi. Zarur oziq- ovqat, kiyim-kechak, dori-darmon yetkazib berilmoqda. Darvoqe, biz ovulda boʻlgan kuni ham tuman hokimining oʻrinbosari Saidjon Hamroyev tomonidan oilaviy poliklinika filialiga kerakli tibbiy jihoz va dori-darmonlar topshirildi. Muhimi, bu goʻshaga koronavirus balosi yaqin kelgani yoʻq. Ovuldagi 39-umumtaʼlim maktabida atigi 35 nafar oʻgʻil-qiz tahsil oladi. Maktab yetakchisi Gulshod Muslimova ularning har biriga havas bilan boqadi. Nega? — Biz oʻqigan davrda bu yerdagi shart-sharoitlar tuzuk emasdi, — deydi u. — Eski maktab, almisoqdan qolgan partalar... Endi hammasi oʻzgardi. Bilim dargohimizni Xalq qabulxonasi, tuman hokimligi koʻmagida taʼmirlab berishdi. Ilgari dunyodan uzilib qolgandek edi. Internet aloqasi yoʻlga qoʻyildi. Endi jahonning istalgan goʻshasidagi kishi bilan muloqotga kirisha olamiz. Maktabning yangi binosi, sport zal, bogʻcha qurilishi dasturga kiritilgan. Hayal oʻtmay bu niyatlar ham roʻyobga chiqadi. Shunday ekan, ukalarimga havas qilmay boʻladimi? Gulshodning aytganicha bor. U garchi, maktab yetakchisi boʻlsa-da, oʻqib- oʻrganishni, kasb malakasini oshirishni kanda qilmayapti. Shofirkon pedagogika kollejini tugatgach, Muxtor Avezov nomidagi Chimkent pedagogika instituti sirtqi boʻlimiga oʻqishga kirdi. Oilali. Bir oʻgʻil, bir qizi bor. — Oʻzimni baxtli his etaman, — deydi u. — Kasbimni yaxshi koʻraman. Ishlash maroqli. Turmush oʻrtogʻim ovulimiz yaqinidagi toshni maydalashga ixtisoslashtirilgan korxonada mehnat qilyapti. Roʻzgʻorimiz but. Agar hayotidan mamnun million kishi boʻlsa, oʻshalarning biri albatta, menman... — Qay bir xonadonga kirmang shu mazmundagi soʻzlarni eshitasiz, — deydi ovul oqsoqoli Beksavut Kanibekov. — Biz oʻzbek, tojik, rus, tatar kabi turli millat vakillarining umumiy uyi sanalgan Oʻzbekistonda tinch-totuv yashab kelayotganimizdan xursandmiz. Qizilrabot, Ogʻitma, Jongeldidagi birodarlarimiz bilan quda-andachiligimiz bor. Qozogʻistondagi yor-birodarlarimiz bilan mustahkam aloqadamiz. Milliy urf-odatlarimiz, anʼanalarimizni koʻz qorachigʻidek asrab-avaylab kelyapmiz. Eng muhimi, davlatimiz, Prezidentimizning doimiy gʻamxoʻrligini his etib yashayapmiz. Ayniqsa, Xalq qabulxonasi koʻmagida amalga oshirilgan ishlar ovuldoshlarimizning ertangi kunga ishonchini mustahkamladi. Murojaatlarimizni tinglab, tashvishlarimizga sherik boʻlgan, ogʻirimizni yengil qilgan olijanob insonlardan minnatdormiz. Aytmoqchi, ovuldagilarning asosiy tirikchiligi chorva bilan. Qaysi bir xonadonga kirmang, 50-60 bosh qoʻy-echkini koʻrasiz. Sahrodagi ”Gʻalaba” naslchilik xoʻjaligida koʻplab churuqliklar ishlashadi. Jamiyat hisobida 25 ming bosh qoʻy-echki, 180 bosh tuya bor. Keyingi paytda choʻpon-choʻliqlar ish sharoitini yaxshilash chora-tadbirlari koʻrilyapti. Choʻpon uylari yangilanmoqda. Otarlarda quduqlar qazilib, suv taʼminoti yaxshilanyapti. Hududdagi yer osti boyliklarini oʻrganish, ularni sanoat usulida ishlab chiqarish masalasi kun tartibiga qoʻyilmoqda. Bularning barchasi odamlarning oʻz turmushidan rozi boʻlib yashashi yoʻlidagi xayrli ishlar yurtimizning eng chekka goʻshalarini ham qamrab olib, xuddi Churuqdagi buloqdek qaynab-toshayotganini koʻrsatadi.
Yo‘l patrul xizmati xodimlari orasida poraxo‘rlik keng tarqalgan, ular yo‘l harakati qoidalarini buzgan haydovchilardan pul olishadi va qoidabuzarlik sodir etilgani haqida dalolatnoma tuzishmaydi, dedi Ibraimov Haydovchilar esa pora berishni jarima to‘lashdan arzon deb biladilar
Мандалорец / Mandalorlik Yolg'iz Mandaloriyalik yo'llanma aholi Yangi Galaktikaning qonunlariga zid ravishda yashash joyida yashaydi. Bir paytlar qudratli jangchilar avlodining vakili endi jamiyatning axloqsiz hayotini yo'q qilishga majbur bo'ldi. Genre: Боевик и Приключения , НФ и Фэнтези #Мандалорец / Mandalorlik
“Xatoni tuzatish xatodan qimmatga tushmasligi kerak”. Tilshunos Baxtiyor Mengliyev lotin alifbosidagi islohotlarga qarshi chiqdi “‘Lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosini joriy etish to‘g‘risida’gi qonunga o‘zgartirishlar kiritish haqida”gi qonun loyihasi jamoatchilik muhokamasi uchun e’lon qilingani to‘g‘risida xabar berilgandi. Filologiya fanlari doktori, professor Baxtiyor Mengliyev lotin alifbosidagi islohotlarga qarshi chiqdi. Alifbo masalasi, qo‘yib bersang, har doim ham munozarali mavzu. Birorta tilning alifbosi mukammal emas, boz ustiga, rivojlangan xalqlarning alifbosi yanada g‘arib. Ayniqsa, bizning o‘zbek tilimiz kabi murakkab tarkibli (kamdan kam uchraydigan ko‘p lahjalilik) tillarning alifbosini takomillashtirishga urinish samara bermaydi. Chunki barcha lahjalarning fonetik xususiyatini grafik ifodalash mumkin emas. Dunyo tillari sun’iy intellekt tiliga aylanib ketayotgan bir zamonda bizning hanuz alifbo muammosiga o‘ralashib yotishimiz esa yanada achinarli holat. Amaldagi alifboga xalqimiz, nima bo‘lganda ham, ko‘nikdi (aslida lotin harf shakllaridan kirill harf shakllari mukammalroq). Endi hamma ko‘nikkan bir paytda yana millat tinchini buzishning nima keragi bor!? Shuningdek, o‘zgartirishning musbat va manfiy tomonlarini hisob-kitob qilmasdan, ola-tasir ish ko‘rish to‘g‘ri emas. Men alifboni isloh qilish masalasida quyidagilarni alohida ta’kidlashni istar edim: Men tilshunos sifatida alifboni isloh qilishga qarshiman. Baxtiyor Mengliyev, filologiya fanlari doktori, professor Eslatib o‘tamiz, hukumat qarori bilan 2023-yil 1-yanvardan boshlab barcha tashkilotlarda ish yuritishda lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosiga to‘liq o‘tilishi belgilangan. Bundan tashqari, markaziy, mahalliy bosma va elektron OAV, internet saytlari, nashriyotlar, matbaa korxonalari faoliyati to‘liq lotin yozuviga asoslangan o‘zbek alifbosiga o‘tkaziladi.
TRAGEDIYA. UNING MOHIYATI Geksametrlarda tasvirlash san’ati va komediya haqida keyinroq to‘xtalamiz. Hozir esa yuqorida aytilganlardan muayyan mohiyati anglapshluvchi tragediya haqida mulohazalar yuritamiz. (Manabuta’rif:) Tragediya muayyan satkmli, turli sismlari turlыcha saщallangan til yordamida, bayon vositasida emas, balki xatti-sarakat orsali ko‘rsatiladigan va iztirob bilan insonruhini poklovchimuhim va tugal votsea tasviridir. «Sayqallangan til» deganda men ritm, garmoniya va musiqiylikka ega bo‘lgan tilni nazarda tutaman. «Turli qismlari turlicha sayqallangan» deganda esa, ba’zi qismlari faqat vazn bilan, boshqa qismlari ham vazn, ham musiqiylik bilan bezalgan nutq anglashiladi. TRAGEDIYA. UNING UNSURLARI Tasvirlash harakat orqali ifodalangani uchun zaruriylik nuqtayi nazaridan tragediyaning birinchi unsuri (yoki qismi) manzara, ko‘rinish orastaligi bo‘ladi, undan keyin ikkinchisi musiqa qismi va uchinchisi tildir. Faqat ana shu vositalar orqaligina aks ettirish sodir bo‘ladi. Til deganda men asarning vazn qurilishini ko‘zda tutaman. Musiqa qismi nimani anglatishi esa izohsiz ham ravshandir. Shunday qilib, tragediya qilmish tasviri bo‘lib, u esa muayyan xarakter va fikrlash tarziga ega bo‘lgan qahramonlar tomonidan amalga oshiriladi. (Xuddi shunga muvofiq biz ularni qandaydir qilmishlar deb ataymiz). Tabiiyki, bundan xatti-harakatning ikki sababi—xarakter (tragediyaning to‘rtinchi unsuri) va fikr- g‘oya (beshinchi unsuri) kelib chiqadi. Ana shu fikr va xarakterga muvofiq faol shaxslar muvaffaqiyatga yoki muvaffaqiyatsizlikka uchraydi.
Eski me`morchilik an`analariga xos ishlanmalarga nazar tashlasak, madrasa xujralariga, saroy hovlilariga, umuman, tarixiy obidalarga kirish eshiklarini 1 metr atrofida qilib yasalganini ko`ramiz. Bu ko`pchilikda "Nima uchun shunday?" degan haqli savol tug`ilishiga sabab bo`ladi. Hammada har xil tahmin bo`lishi tabiiy. Turizm va madaniy meros vazirligi, Madaniy meros agentligi hamda Xorazm viloyati hokimligi tomonidan tashkil etilgan press-turimiz davomida ushbu savolga ham javob topishga urindik. Foto: Sardorbek Usmoniy O`tgan asrgacha bo`lgan davrda elektr-energiyasi, shu o`rinda, uylarni, xonalarni isitish-sovutish tizimi bo`lmaganligi uchun ichkaridagi haroratni mo``tadil saqlash maqsadida eshiklar kichik qilib ishlangan ekan. Fizikadan ma`lumki, sovuq havo pastga, issiq harorat esa yuqoriga qarab ko`tariladi. Eshiklarning kichikligi esa mana shu aylanmani bir muncha ko`proq o`zida saqlab turadi va ichkaridagi harorat tashqariga tez chiqib ketmaydi. Saroy hovlisidagi eshiklar-chi? Ma`lum bo`lishicha, amir yoki xon davrlarida xonlarga tik turib murojaat qilish mumkin bo`lmagan. Shu sababdan, saroy hovlisiga salom va hurmat bilan kirilishini ta`minlash uchun eshiklar odam bo`yidan kichikroq qilib o`rnatilgan. Foto: Sardorbek Usmoniy Sardorbek Usmoniy Avvalroq “Hey, voh”, ya`ni Xiva haqida afsona, haqiqat va qiziq faktlar bilan fotosayohat qilgan edik.
O‘zbekiston Prezidentining 5−6 sentyabr kunlari Qirg‘izistonga davlat tashrifi chog‘ida bo‘lib o‘tgan oliy darajadagi muloqotning davomi sifatida ikki davlat rahbarlari o‘zaro manfaatli hamkorlik aloqalarini yanada rivojlantirish istiqbollarini muhokama qiladilar, mintaqaviy va xalqaro siyosatning dolzarb masalalari bo‘yicha fikr almashadilar
Onam ba’zan yo‘qlab katta bolasin, Yoqalasa oqshom suvning yoqasin, Sizlar tushunganday uning nolasin, i? Suvga sochingizni yoyib turgansiz. Otasin sog‘ingan bolalardayin, Hiqillab turdingiz ko‘rsam har doim, "Kel, biz bilan birga sirlash, Ibroyim" – Deb tushimda chaqirganday bo‘lgansiz.
Rio Olimpiadasi chempioni Shahobiddin Zoirov Tokio Olimpiadasidagi ikkinchi jangini ham g‘alaba bilan yakunlab, chempionlikni himoya qilishda davom etdi. -52 vazn toifasida O‘zbekiston sharafini himoya qilayotgan Shahobiddin Zoirov nimchorak finalda Kabo-Verde vakili Varela Danielga ringga chiqdi. O‘zbekistonlik bokschining to‘liq ustunligi ostida o‘tgan jang yakunida hakamlar uning 5:0 hisobidagi g‘alabasini qayd etishdi. Endi ushbu bokschi yarimfinalga chiqish uchun 3 avgust kuni filippinlik Karlo Palamga qarshi (u chorakfinalda jazoirlik Muhammad Fussidan ustun keldi) jang qiladi. Avvalgi bosqichda Zoirov turkiyalik Botuxon Chifchini ustidan g‘alaba qozongandi. -63 kg vazn toifasi vakili Elnur Abduraimov ham o‘zining ikkinchi jangini muvaffaqiyatli o‘tkazib, chorakfinal yo‘llanmasini qo‘lga kiritdi. Nimchorak finalda unga tojikistonlik Bahodur Usmonov raqiblik qildi. Raundlardagi aniq va kuchli zarbalar yakunda hakamlarning baholarida aks etdi - 5:0. Shu tariqa, Elnur Abduraimov bu bellashuvni yaqqol ustunlik bilan yakunlab, chorakfinalga yo‘l oldi. U endi 3 avgust kuni yarimfinal uchun armanistonlik Xovxannes Bachkov qarshiligini sindirishi kerak bo‘ladi. Shu tariqa, Zoirov va Abduraimov O‘zbekiston boks jamoasining chorakfinalga yo‘l olgan to‘rtinchi va beshinchi vakillariga aylandi. Avvalroq Bobo-Usmon Boturov (-69 kg), Bahodir Jalolov (+91) va Rayhona Qodirova (-60 kg) bu ishni uddalagandi. Ammo Boturov chorakfinaldagi jangini o‘tkazib bo‘lgan va mag‘lubiyatga uchragan.
Tokio markazidagi imperator qasriga 58 mingga yaqin yaponiyalik tashrif buyurib imperator Akixito va uning rafiqasi Mitikoni Yangi yil bilan tabrikladi, deb xabar berdi “TASS”. Yaponiyaliklar Yangi yil munosabati bilan imperatorni tabriklash imkoniyatiga so‘nggi marta ega bo‘lmoqda, sababi 2019-yilning 30-aprelida imperator keksayib qolgani bois iste’foga chiqadi. 1-may kuni esa imperatorning to‘ng‘ich o‘g‘li Naruxito taxtga o‘tiradi. “Sizlarni Yangi yil bilan tabriklayman! Men ushbu bayramni musaffo osmon ostida, sizlar bilan qarshi olayotganimdan mamnunman. Yangi yil barchamiz uchun omadli kelishini tilayman. Men Yaponiya xalqi va butun dunyo tinchligi hamda saodati uchun duo qilaman”, — deydi imperator o‘z tabrigida.
o‘z his-tuyg‘ularimiz, fikrlarimiz, xayol yoki xotira tasavvurlarimiz va boshqa shu kabilar ham bo‘lishi mumkin. 15. Ixtiyorsiz diqqat-ongimizning oldindan belgilangan maqsadsiz ravishda muayyan obyektga yo‘naltirilishi va unga to‘planishidan iborat diqqat turi. Ixtiyorsiz diqqat obyektlari narsa va hodisalarning odatdan tashqari holati, belgisi, sifati va boshqalardir. 16. Diqqatsizlik-diqqatni obyektga yo‘naltira va to‘play olmaslik, atrofdagi kishilarga nisbatan e’tiborsizlik yoki iltifotsizlikdan iborat salbiy xarakter xislati. 17. Diqqatning o‘zgarib turishi-idrok, xotira, tasavvur yoki tafakkur jarayonida diqqatning ma’lum vaqt ichida dam kuchayib, dam susayib turishdan iborat qonuniyat; diqqat ba’zan minutiga 2530 marta ham o‘zgaradi. Diqqatning o‘rtacha o‘zgarish-tebranish chastotasi 2-3 sekundga tengdir. 18. Ko‘ruv diqqati-narsa va hodisalarni ko‘ruv organi orqali idrok qilish, esga tushirish munosabati bilan namoyon bo‘ladigan diqqat turi. 19. Ikkinchi tartibli ixtiyoriy diqqat-ongimizning muayyan obyektga ixtiyorsiz ravishda yo‘naltirilsa-da, uning ustiga ma’lum vaqt barqaror holda, to‘planib turishidan iborat ixtiyoriy diqqat turi; diqqat to‘plangan obyektining mazmuniga qarab ixtiyorsiz diqqatning ixtiyoriy diqqatga aylanishi. 20. Ichki diqqat-ongimizning o‘z subyektiv taassurotlarimiz, his-tuyg‘ularimiz va intilishlarimizga qaratilishidan iborat diqqat turi. 21. Tashqi diqqat-ongimizning obyektiv voqelikdagi narsa va hodisalarga, ularning ayrim belgi va xususiyatlariga yo‘naltirilish, ularda faol to‘planadigan diqqat turi. 22. Retikulyar formatsiya-boshmiya tepa qismidagi (uzunchoq miya, Voroliyev ko‘prigi, o‘rta miya) nerv hujayralari bo‘lib, ular o‘z tuzilishiga ko‘ra, qalin to‘rni eslatadigan o‘simtalarga egadir. Qo‘zg‘ovchilar ta’sir ostida turli retseptorlardan bosh miyaga signallar olib boradigan sezuvchi nervlarning o‘simtalari. R. F. ga tutashgan bo‘lib, mavjud singal R. F. ni ham qo‘zg‘aydi. R. F. da xos bo‘lgan qo‘zg‘alish, o‘z navbatida, bosh miya qobig‘idagi turli markazlarni qo‘zg‘aydi. Bosh miyadagi qo‘zg‘alish esa R. F. ning faoliyatini yo kuchaytiradi, susaytiradi. Demak, R. F. ning har bir hujayrasi sezgi organidan ko‘p signallar qabul qilib olib, bosh miya va orqa miya faoliyatiga umumiy holda ta’sir ko‘rsatib turadi. 23. Bedor holat-boshmiya yarimsharlaridagi tegishli nerv markazlarining qo‘zg‘alishi bilan belgilanadigan uyqudan 471
Irratsionallik—aql bilan bilish mumkin bo‘lmagan, mantiqiy fikrlash bilan muvofiq kelmaydigan narsalar va hodisalar. Iste’dod-shaxsning individual-psixologik xususiyatlaridan biri bo‘lib, asosan ilmiy izlanish jarayonida eng katta kuch sifatida faol ishtirok etadi. Ijod-yangilik yaratish bo‘yicha konstruktiv faoliyat. Ijodiy fikrlash -inson miyasi (tafakkuri)ning yangini yaratish borasidagi konstruktiv faoliyati. Ilmiy muammo -ilmiy izlanish asosida hal qilishni talab etuvchi murakkab nazariy masala. Investitsiya-biron-bir korxonaga (asosan chet elda) sarmoyani uzoq muddatga joylashtirish. Integratsiya -qandaydir qismlarni bir butunga birlashtirish, nimaningdir tarkibiga kirish (iqtisodiy integratsiya, ilmiy integratsiya). Intellekt -shaxsning yangi bilim va ko‘nikmalarni tez va oson o‘zlashtirish, nostandart vaziyatdan chiqish yo‘lini topish va boshqa shunga o‘xshash qobiliyatlarida o‘z aksini topadigan bilish qobiliyatlari tizimi. Interpretatsiya-talqin qilish, biron-bir narsaning mazmunini ochib berish, u yoki bu tushuncha, matn, ilmiy asarni tushuntirish. Intuitsiya -aqliy mushohada yuritish orqali dalil-isbotlarga tayanmaydigan yangi bilim olish. Kontrreduksiya tamoyili - oliy immanent «metayaxlit» xossalarning mavjudligi va mazkur tizim yaxlitligini yanada yuksak darajada uyushgan tizimning tarkibiy qismi, unsuri sifatida gnoseologik nuqtar nazardan tadqiq qilish mumkinligini e’tirof qiluvchi jarayon. Konseptualizatsiya-to“plangan empirik bilimlarga ularning nazariy uyushqoqligini ta’minlovchi ontologik tasavvurlarni kiritish; o‘rganilayotgan ob’ektlarning tabiati haqidagi tushunchalarning aloqalari sxemasi. Lingvistika-tilshunoslik, til haqida ta’limot. Logos - dastlab dunyoning umumiy qonuni, negizini, undagi tartib 151
Neft-gaz va kimyo sanoatini yanada rivojlantirish masalalari atroflicha muhokama qilindi - Xalq so'zi 19:51 21 Fevral 2019 Siyosat Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyev 21-fevral kuni neft-gaz hamda kimyo sanoatida olib borilayotgan islohotlar natijadorligini tahlil qilish, ushbu tarmoqlarni tizimli rivojlantirish masalalariga bagʻishlangan yigʻilish oʻtkazdi. Bu haqda Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining Matbuot xizmati xabar berdi. Mamlakatimizda yoqilgʻi-energetika sohalarini uygʻun rivojlantirish va energiya manbalarini diversifikatsiya qilish boʻyicha izchil ishlar amalga oshirilmoqda. Bu iqtisodiyot tarmoqlari va aholining energiya resurslariga tobora oʻsib borayotgan ehtiyojini qondirishda muhim omil boʻlyapti. Joriy yilgi Investitsiya dasturiga mazkur soha boʻyicha umumiy qiymati 27,8 milliard AQSH dollarilik 26 ta loyiha kiritilgan. Prezidentimiz ushbu loyihalar bilan har kuni shugʻullanib, ularning oʻz muddatida va sifatli amalga oshirilishini taʼminlash zarurligini taʼkidladi. Energetika va Moliya vazirliklariga “Shoʻrtan gaz-kimyo majmuasining tozalangan metani negizida sintetik suyuq yoqilgʻi (GTL) ishlab chiqarishni tashkil etish” loyihasi boʻyicha 2,3 milliard dollarlik xorijiy kreditlarning moliyalashtirish shartlarini belgilash, “Shoʻrtan gaz-kimyo majmuasining ishlab chiqarish quvvatlarini kengaytirish” loyihasi boʻyicha “Gazprombank”ning 300 million dollarlik kreditini jalb qilish vazifasi yuklatildi. Muborak gazni qayta ishlash zavodi, “Shoʻrtanneftgaz” va “Gazlineftgaz” korxonalarida suyultirilgan gaz ishlab chiqarish, neft va gaz qazib chiqarish, geologik qidiruv uskunalarini sotib olish kabi loyihalarga talab etiladigan mablagʻlarni mamlakatimizning yevroobligatsiyalari hisobidan moliyalashtirish lozimligi taʼkidlandi. Geologik qidiruv ishlari murakkab boʻlgan hududlarga toʻgʻridan-toʻgʻri xorijiy investitsiyalarni jalb qilish ishlari talab darajasida emasligi koʻrsatib oʻtildi. “Oʻzbekneftgaz” va “Oʻzkimyosanoat” rahbariyatiga tabiiy gazdan yuqori qoʻshilgan qiymatli polimer, polistirol, PET, sintetik kauchuklarni ishlab chiqarish konsepsiyasini tayyorlab, joriy yil may oyida Toshkentda boʻlib oʻtadigan neft-gaz xalqaro konferensiyasida chet ellik investorlarga taqdimot qilish vazifasi yuklatildi. Yigʻilishda “Oʻzbekneftgaz” AJ tizimini takomillashtirish boʻyicha takliflar ishlab chiqish, tariflarni bozor tamoyillari asosida qayta koʻrib chiqish, neft bazalar va hududiy gaz taʼminoti xizmatlarini bosqichma-bosqich davlat-xususiy sheriklik asosida, jumladan, Fargʻona neftni qayta ishlash zavodini investorlarning ishonchli boshqaruviga berish boʻyicha aniq choralar ham nazarda tutilishi kerakligi aytildi. Kimyo sanoatini rivojlantirish, mahsulot ishlab chiqarishni diversifikatsiya qilish maqsadida umumiy qiymati 8 milliard dollarlik 33 ta loyiha belgilangan boʻlib, bu yil 4 ta loyiha ishga tushirilishi rejalashtirilgan. Prezident kimyo sanoati yuqori rentabelli tarmoq ekanini taʼkidlab, 2019 — 2025-yillarga belgilangan istiqbolli loyihalarga toʻgʻridan-toʻgʻri investitsiyalarni jalb qilish boʻyicha topshiriqlar berdi. Jumladan, Qoʻqon superfosfat zavodi, Qoʻngʻirot soda zavodi boʻyicha xorijiy hamkorlar bilan kelishuvlarga erishish, Yangiyer shahrida ammiak va karbamid zavodini barpo etish boʻyicha investorlarni aniqlash vazifasi qoʻyildi. Kimyo sanoati korxonalarini modernizatsiya qilishni tezlashtirish, mahsulotlar sifatini oshirish maqsadida sohani xususiy mulkchilik asosida rivojlantirish zarurligi qayd etildi. — “Oʻzkimyosanoat” rahbariyati bugungi dolzarb masalalardan kelib chiqib, faqat mineral oʻgʻitlar bilan shugʻullanmasdan, sohani koʻp tarmoqli tizimga aylantirish yoʻlida izlanishi kerak. Iqtisodiyot va sanoat vazirligi bilan birgalikda yuqori qoʻshilgan qiymatli mahsulotlar ishlab chiqarish, ularning turlarini koʻpaytirish boʻyicha istiqbolli yoʻnalishlarni belgilashi zarur, — dedi davlatimiz rahbari. Yigʻilishda muhokama qilingan masalalar boʻyicha mutasaddilar axborot berdi.
114 hisoblangan o‘rtachaning uch yillik umumiy o‘rtachaga nisbati foizlarda olinadi. Interpolyatsiya deyilganda dinamika qatorlar orasidagi noma’lum darajani aniqlash tushuniladi. Noma’lum darajani aniqlash danamika qatorlar qanday tuzilganiga qarab, quyidagi usullarning biri bilan aniqlanadi: - noma’lum darajaning ikki yonidagi raqamlar o‘rtachasini hisoblash bilan; - qo‘shimcha yoki o‘rtacha qo‘shimcha mutloq o‘zgarish (o‘sish yoki kamayish) ko‘rsatkichlari bilan; - qo‘shimcha yoki o‘rtacha qo‘shimcha o‘sish sur’atlari ko‘rsatkichlari yordamida. Statistikada dinamika qatorlarni o‘rganishning asosiy maqsadi xodisalarning o‘zgarish asosiy tendensiyasini aniqlash bilan birga, ularning kelajakda qanday bo‘lishini bashorat qilishdir. Dinamika qatorlarning kelajak davr yoki perspektiv darajalarini bashorat (prognoz) qilish ekstrapolyatsiya «deyiladi. Bashorat qilish uchun xodisalarning katta dvrdagi haqiqiy darajalari dinamika qatorlari o‘rganib chiqiladi. O‘zgarishlarning turlicha bo‘lganligi sababli, ekstrapolyatsiyada ham har xil usullar qo‘llanadi. Agarda dinamika qatorlarda mutloq o‘sishlar doimiy va bir xil darajada bo‘lsa, unga o‘rtacha arifmetik usulda o‘rtacha mutloq o‘sishni topib, bu qiymatni dinamika qatorlar oxirgi darajasiga ekstrapolyatsiya qancha davrga mo‘ljallanganiga qarab, qo‘shib beriladi. Agarda o‘ʻrganilayotgan dinamika qatorlarda o‘sish koeffitsiyentni doimiy harakterga ega bo‘lsa, uning o‘rtacha o‘sish koeffitsiyentini hisoblab, dinamika qatorlar oxirgi darajalarini bu o‘rtacha o‘sish koeffitsiyentiga ko‘paytirib, bashorat qilinadigan davrlar darajalarini aniqlash mumkin. Xodisa va jarayonlar doimo o‘zaro bog‘lanishda mavjud. Dinamika qatorlarni o‘rganganda, bir ko‘rsatkichlarning ikkinchisi bilan bog‘liqligi aniqlanadi. Shuning uchun dinamika qatorlari darajasini boshqa unga bog‘liq ko‘rsatkich o‘zgarish aniq bo‘lsa, unga asosan
Bunchalar og'ir yuk ortadi taqdir
IT! BOB. HAMSHIRANING FIZIKAL TEKSHIRUVI Bemorni parvarishlash jarayonida hamshiradan har kuni fizikal baholashning turli aspektlarini bajarish talab etiladi. Izchil va har tomonlama baholashni amalga oshirishda sistemalashtirilgan uslublar yordam beradi. Bu uslublarsiz baholashning ayrim aspektlari bexosdan tushib qolishi mumkin. Amaliy tajriba fizikal baholash ko‘nikmalarini o‘z ehtiyojlaringizga ko‘ra kengaytirish yoki o‘zgartirish imkonini beradi. Ko‘zdan kechirish, paypaslash, eshitib ko‘rish va tukillatish ko‘nikmalaridan mohirona foydalanish vaziyatga muvofiq hamshiraga fizikal baholash imkonini beradi. Ba’zi holatlarda hamshiradan har tomonlama fizikal baholashni oshirish talab. etiladi. Ba’zi holatlarda esa ma’lum davr oralig‘ida bemor parvarishi uchun zarur hisoblangan bir yoki bir nechta jihatlarga e’tibor beriladi. 3.1. Fizikal baholashning majburiy jihatlari Individual fizikal baholashning majburiy jihatlariga ko‘z qorachiqlarini ko‘zdan kechirish, yurakni, o‘pka, sut bezlari va qorinni tekshirish, shuningdek qon aylanish tizimining turli aspektlarini baholash kiradi. Bu organlar va tizimlarni fizikal! baholash bemorning kasaliga qarab alohida bajarilishi yoki har tomonlama, jamlanma fizikal baholash tarkibiga kiritilishi mumkin. Ko‘z qorachiqlari Ko‘pincha hamshira ko‘z qorachiqlarini ko‘zdan kechirishi va ularning yorug‘likka reaksiyasini baholashi zarur bo‘ladi. Odatda ko‘z qorachiqning holati nevrologik belgilar sirasiga kiradi va ularni baholash odatda nevrologik kasallik mavjudligida yoki unga shubha qilinganda bajariladi. Ushbu tekshiruvni amalga oshirishdaSiz ko‘zdan kechirishni amalga oshirasiz. Ko‘z qorachiqlari holatini baholash muolajasi I. Ko‘z qorachiqlarini baholash zaruratini aniqlang, bu baholash umumiy yoki ixtisoslashtirilgan tekshiruvning bir qismi bo‘lishi mumkin. 2. Fonarchani tayyorlang. 3. Tekshirilayotgan shaxsning ikkala ko‘z qorachiqlari holatini baholang. 72
- Allo, allo! Sizni eshitmayapman! Bundan 50 yil oldin, 1973-yil 3-aprelda Qoʻshma Shtatlarda birinchi uyali telefon qoʻngʻirogʻi amalga oshirilgan. Shu kuni Motorola muhandisi Marti Kuper uyali qoʻngʻiroqlarni boshqaradigan AT&T xodimi Joel Engelga qoʻngʻiroq qilgan. Kuper qoʻngʻiroq qilgan Motorola DynaTAC telefoni deyarli 800 gramm vaznga ega boʻlib, bir marta zaryadlanganda 12 soatga yetgan. Aytgancha, hammamiz telefon qilganda ishlatadigan “Allo” qanday paydo boʻlganini bilasizmi? 1877-yilda Tomas Edison “hello” (salom) oʻrniga “hullo” soʻzidan foydalanishni taklif qilgan. Ixtirochining bu taklifi sababi maʼlum emas, biroq keyinchalik “hullo” soʻzi “allo”ga aylanib ketgan. Eng so‘nggi texnologik yangiliklarni bizda kuzatib boring
2017 yilning 9 iyul kuni taxminan soat 06:00 larda Ilhomjon Rasulov o‘zganing mol-mulkini yashirin ravishda talon-toroj qilish maqsadida Bektemir tumani hududida fuqaro Sabohat Xalilovaning (jabrlanuvchining anketa ma'lumotlari o‘zgartirilgan) xonadonida bo‘la turib, unga tegishli bo‘lgan jami 1.850.000 so‘mlik mol-mulkini o‘g‘irlagan, deb xabar bermoqda Toshkent IIBB. Mazkur holat yuzasidan, Bektemir tumani IIB huzuridagi Tergov bo‘limi tomonidan O‘zbekiston Respublikasi JKning 169-moddasi 1-qismi (o‘g‘irlik, ya'ni o‘zganing mol-mulkini yashirin ravishda talon-toroj qilish) alomatlari bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan. Hozirda dastlabki tergov harakatlari davom ettirilib, uning boshqa jinoyatlarga aloqadorligi tekshirilmoqda. Yuqoridagi shaxsning xatti-harakatidan jabr ko‘rganlar bo‘lsa, «102» telefon raqamiga yoki yaqin atrofdagi ichki ishlar organlariga murojaat etishi mumkin.
Masalan, Hindistonga kelgan Imomqulixon elchisi Abdurahimxo’ja turli sovg’a-salomlar bilan birga Jahongirshohga bir yirik la’l «tuhfa» qiladi
3-MAVZU: O‘ZBEK MAROSIM FOLKLORI Reja: 1. Marosim, bayram, an’ana, urf-odat tushunchalarniniy o‘zara munosabati va farqli tomonlari. 2. Marosimlarning ijtimoiy-etnografik mohiyati va g‘oyaviy estelik vazifalari hamda turlari. 3. Mavsumiy marosimlar tabiati, o‘ziga xos tomonlari va turlari bahorgi, yozgi, kuzgi, qishki marosimlar folklori va tmnatiy barshayali 4. Oilaviy-maishiy marosimlar tabiati, o‘ziga Man, Topyki ing, tasnifoti, ijtimoiy-etnografik mohiyati va estetik vazilalari 5. So‘z magiyasiga asoslangan marosimlar folklorming kelib «hiaqish asoslari, tasnifi va janriy tarkibi. Xalq afsunlari, Hadik Kishi 6. Olqishlar va qarg‘ishlar—so‘z schriga aseslamiychi novo, janrlar. 7. O‘zbek marosim folklori namunalarini to‘plash, maeslu etishi va o‘rganish masalalari. Marosim insoniyat madaniyatining eng muhumi shakllaridagi bini bo‘lishi bilan bir qatorda uni rivojlantirishdagi samarali vosila ham hisoblanadi. Marosim xalq san’ati va madaniyati shakllari orasida eng ulkan auditoriyani o‘ziga jalb qiladiyan omunaviy tadbi hisoblanadi. Marosimlar xalqning eng yaxshi ananalari, odatlari, axloqiy qoidalarini o‘zida mujassamlashtinishi, saqlashi va rivojlantirishi jihatidan yoshlarni tarbiyalashda, unlarning odobli axloqli bo‘lishlarida muhim ahamiyat kasb etadi Marosim inson hayotidagi muhim voqealarni nishonlashga qaratilgan, rasmiy va ruhiy vaziyatda o‘tadigan, o‘z ramziy harakatlariga hamda maxsus aytim-qo‘shiqlariga ega hayotiy tadbirdir. Marosimlar an’anaviy xarakter kasb etadi. Hin bir marosim o‘ziga 123
14 Bino ichki fazosining parametrlari - uzunligi, kengligi, balandligi va ularning o‘zaro nisbatlari loyihalanadigan xona yoki binodagi funksional yoki texnologik jarayon talablari asosida shu jarayonda ishtirok etadigan odamlarning normal ekspluatatsiya qilish sharoitida nafas olishi uchun havo yetarli bo‘lishi, harakatlanishi hamda favqulodda holatlarda majburiy evakuatsiya qilinishi uchun sharoitlarni ko‘zda tutadi. Bu omillarning har biri xonaning o‘lchamlarini, shakllarini va konstruksiyalarini tanlashga o‘z ta’sirinn ko‘rsatadi. Xonalarni to‘g‘ri loyihalash, odamlar bajaradigan funksiyaga muvofiq ravishda oqilona sharoitlar yaratish uchun muhit sifatini belgilovchi barcha tadbirlar ko‘rilishi shart. Shunda bino yoki inshootning loyiha yechimi funksional maqsadga muvofiq hisoblanadi. Hozirgi kunda mamlakatimizda qazib olinayotgan yoqilg‘ilarning qariyb 49 foyizi binolarning issiqlik ta’minotiga sarflanmoqda. Ayni paytda butun dunyoda zaxiralari kamayib ketayotgan neft, ko‘mir, gazlarni qazib olish, qayta ishlash va tashishning tannarxi oshib bormoqda. Binolarning energiya tejamkorligini oshirish an’anaviy energiya resurslarini sarfini kamaytirish, samarador issiqlik izolyatsiyasi materiallarini, tashqi devorlarning energiya samarali konstruksiyalarini qo‘llash, ekspluatatsiya qilinayotgan binolar fondining issiqlik himoyasi darajasini keskin ko‘tarish kabi yo‘llar bilan amalga oshirilmoqda. Ma’lumki, binolar tashqi to‘siq konstruksiyalarining issiqlik himoyasi xususiyatlari ularning namlik holati bilan chambarchas bog‘liq. Qurilish materiallarining namligi oshganda ularning issiqlik o‘tkazuvchanligi ham oshadi, ya’ni nam konstruksiyalar-ning issiqlik himoyasi darajasi, boshqa sharoitlar bir xil bo‘lgan, ammo quruq konstruksiyalarga nisbatan ancha past bo‘ladi. Shuning uchun tashqi to‘siq konstruksiyalarni loyihalashda konstruksiya materiallarining namlanishining oldini olish choralarini ko‘rish,
Detektiv janri ustalaridan biri Lourens Blok (Lawrence Block) 1938 yili AQShning Nyu-York shahrida tug‘ilgan Kollejdayoq yozishni boshlagan Ilk hikoyasi 1957 yili Manhunt jurnalida chop etilgan
Armaniston Milliy xavfsizlik xizmati kontrrazvedka departamenti boshlig‘i Ovanes Karumyan va chegara qo‘shinlari shtabi boshlig‘i Gagik Tevosyan iste'foga chiqarildi. Bundan tashqari, tan olinmagan Tog‘li Qorabog‘ respublikasi mudofaa vaziri Jalal Arutyunyan Ozarboyjon bilan janglarda yarador bo‘lgani sababli almashtirildi. Karumyan va Tevosyanning bo‘shatilishi sabablari ma'lum qilinmagan. Biroq bundan oldinroq Milliy xavfsizlik xizmati rahbari Armen Ayvazyan sobiq yuqori lavozimdagi harbiy josuslikka yollangani holati aniqlanganini ma'lum qilgan. Sobiq amaldor harbiy qismlardan axborot olib, uni Ozarboyjonga bergan. Shuningdek, xorijliklarga safarbarlik va harbiy texnika haqida axborot berilgan. Avvalroq, oktabr boshida Armanistonda josuslikda gumon qilingan bir necha xorijlik qo‘lga olingani ma'lum qilingan. Tog‘li Qorabog‘ prezidenti Araik Arutyunyanning ma'lum qilishicha, respublika mudofaa vaziri janglarda yarador bo‘lgani sababli almashtirildi. Uning aytishicha, bu o‘zgartirish “muhokamalarga sabab bo‘lmasligi kerak”. “Jalal Anatolevichga tezroq sog‘ayib ketishni tilayman va u tez orada vatan xizmatiga yana qaytishiga ishonaman”, deb yozgan Arutyunyan Facebook’da. Jalal Arutyunyan o‘rniga general-mayor Mikayel Arzumanyan tayinlangan. Tog‘li Qorabog‘da bir oydan beri Armaniston va Ozarboyjon qurolli kuchlari o‘rtasida janglar davom etmoqda. Tomonlar yarashuv haqida uch marta kelishgan, biroq o‘q otishni to‘xtatishga barcha urinishlar barbod bo‘lgan.
Aktivnost suda 27 narusheniye trudovoy dissiplinы obosnovannыm, ne prinyav vo vnima niye dovodы istitsы, chto dissiplinarnыe vzыskaniya yey ob’yavlyalis za otkaz ot vыpolneniya rabotы, ne vxodyaщey v krug yee obyazannostey. Mejdu tem sud obyazan bыl proyavit aktivnost v proverke etix dovo dov: vыzvat v sudebnoye zasedaniye svideteley, istrebovat neobxodi mыe dokumentы it. d. Pri novom rassmotrenii dela Buxarskiy ob lastnoy sud ustanovil, chto vzыskaniya naS. bыli nalojenы za otkaz ot vыpolneniya rabotы, vxodyaщey v obyazannosti vracha, a ne sanitarki, iona bыla vosstanovlena na rabote!. Na nash vzglyad, dalneyshey demokratizatsii sovetskogo grajdan skogo protsessa, usileniyu protsessualnыx garantiy yego uchastnikov, povыsheniyu effektivnosti pravosudiya budet sposobstvovat sokraщe niye kruga voprosov, razreshayemыx v sudebnom zasedanii po usmotre ni-yu sudey. Nujno utochnit, chto ne vxodit v sferu ix usmotreniya, i chetko opredelit v zakone predpisыvayemыe im v takix sluchayax dey stviya. Kogda rech idet, skajem, o voprosax, vliyayuщix na obyem pro sessualnыx prav uchastnikov protsessa, nedopustimo ostavlyat ix na usmotreniye sudi. Bolee togo, glavnыe protsessualnыe voprosы, voz nikayuщiye v xode sudebnogo zasedaniya, neobxodimo reshat yedinoob razno po vsey strane, ibo vse organizatsii i grajdane SSSR nadele nы odinakovыmi protsessualnыmi pravami i doljnы imet ravnыe vozmojnosti ix osuщestvleniya. Po nashemu mneniyu, opirayas na nauchno obosnovannыe rekomen datsii i dannыe analiza sudebnoy praktiki, sledovalo bы opredelit v zakone, chto obyazan v kajdom sluchaye sdelat sud, chtobы mojno bыlo schitat vыpolneniye etogo protsessualnogo deystviya polnыm, i kakiye protsessualnыe i inыe posledstviya nastupyat, yesli sud ne vыpolnil trebovaniy zakona. Bolshoye znacheniye imeyut raz’yasneniya uchastnikam protsessa ix protsessualnыx prav i obyazannostey. Takiye raz’yasneniya doljnы da vatsya sudey pri podgotovke dela k sudebnomu razbiratelstvu i predsedatelstvuyuщim v sudebnom zasedanii (sm. st. st. 161 i 175 GPK UzSSR). Svoyeobraznoy formoy, pobujdayuщey sud k aktivnosti v etom nap ravlenii, mojet stat, naprimer, vrucheniye do sudebnogo razbiratel stva pod raspisku spetsialnыx blankov s podrobnыm perechnem prav i obyazannostey storon i drugix lis, uchastvuyuщix v protsesse. Izlo jeniye v populyarnoy forme vsex ili osnovnыx nrav i obyazannostey, perechisleniye statey GPK UzSSR, v kotorыx oni soderjatsya, pomo jet uchastnikam protsessa v lyuboy moment vnov izuchit zakon. Eto povыsit garantii osuщestvleniya nazvannoy pravovoy normы. Takiye blanki poslujat takje naglyadnoy propagandoy demokratizma norm sovetskogo protsessualnogo prava. Vajnoy stadiyey grajdanskogo protsessa, obespechivayuщey svoye vremennoye i pravilnoye razresheniye spora, yavlyayetsya podgotovka del k sudebnomu razbiratelstvu. Vыpolneniye trebovaniy st. st. 161 i 162 GPK UzSSR, opredelyayuщix deyatelnost suda v etoy stadii protses sa, polnostyu zavisit ot aktivnosti sudi. Imenno poetomu Plenum Verxovnogo suda UzSSR schitayet podgo tovku grajdanskix del samostoyatelnoy i obyazatelnoy stadiyey po vsem grajdanskim delam. V postanovlenii № 42 ot 21 marta 1972 g. «O podgotovke grajdanskix del k sudebnomu razbiratelstvu» Ple num Verxovnogo suda UzSSR podrobno raz’yasnil poryadok podgotovki 1 «Byulleten Verxovnogo Suda SSSR>, 1977, Ni 3, s. 31—32.
Rossiya do`st bo`lmagan mamlakatlarga gaz etkazib berganlik uchun rublda hisob-kitob qiladi. Bu haqda Rossiya prezidenti Vladimir Putin ma`lum qildi. "Men qisqa vaqt ichida to`lovlarni o`tkazish bo`yicha kompleks chora-tadbirlarni amalga oshirishga qaror qildim. Tabiiy gaz uchun do`stona bo`lmagan mamalakatlarga, etkazib beriladigan gaz uchun to`lovlarni rublga o`tkazamiz. Ya`ni hisob-kitoblarda o`zini oqlamagan barcha valyutalardan foydalanishdan voz kechamiz", - dedi Putin. Putin Rossiya gaz etkazib berishni avvalroq tuzilgan shartnomalarda belgilangan hajmlarga muvofiq davom ettirishini tasdiqladi.
Toshkent viloyati hokimi Zoyir Mirzayev Chinoz tumani hududida bunyod etilayotgan ixtisoslashtirilgan maktabdagi yakuniy ishlarni borib ko'rdi. Tez kunlarda foydalanishga topshirilishi rejalashtirilgan mazkur zamonaviy ta'lim dargohida o'quvchilar uchun barcha sharoitlar yaratilmoqda. O'zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022-yil 14-apreldagi “Prezident ta'lim muassasalari agentligi tizimidagi ixtisoslashtirilgan maktablar tarmog'ini kengaytirish to'g'risida”gi farmoni ijrosini ta'minlash maqsadida Chinoz tumanida 480 o'ringa mo'ljallangan ixtisoslashtirilgan maktab tashkil etildi. Bugungi kunda mazkur obyektda demontaj ishlari 100, pardozlash ishlari 90, elektr ishlari 95 foizga bajarilgan. Mazkur maktabga jami 27 nafar yuqori malakali o'qituvchilar tanlov asosida qabul qilingan. Pedagog xodimlarning 4 nafari oliy toifa, 8 nafari 1 toifa, 9 nafari 2 toifaga ega muallimlardir. O'quv yili davomida har oyda ma'lum fan yo'nalishlarida “Fan oyligi” tashkil etilib, oylik davomida fan o'qituvchilari va o'quvchilar tomonidan kreativ yondashuv asosida dars mashg'ulotlari, o'quvchilarning bo'sh vaqtlarini mazmunli tashkil etish maqsadida barcha fanlardan to'garak mashg'ulotlari yo'lga qo'yilgan. Viloyat hokimi mas'ullar bilan suhbatda ish jarayonini to'g'ri tashkil etish, maktablar o'quvchilarini ilg'or xorijiy oliy o'quv yurtlarida va ularning respublikamizdagi filiallarida o'qishini davom ettirishlarini tashkil etishni hozirdan reja qilish, shuningdek, o'quvchilarni sifatli ta'lim olishlarida barcha zarur sharoitlarni yaratish borasida muhim tavsiyalar berdi.
RF 1—11,72. { –m = 1,3 3 2,043. 1700. - { — 5 hr 5-—2 x 2,043 00. Uq
COVID-19 pandemiyasi oqibatida va koronavirusga qarshi kurashda joriy qilingan karantin choralari dunyoning aksari mamlakatlari iqtisodiyotida tovar va xizmatlarga boʻlgan ichki talabning sezilarli darajada qisqarishiga olib keldi. Bularning taʼsiri xom ashyo tovarlari narxining keskin pasayishi, turizm sohasining inqirozi, mehnat muhojirlaridan keladigan pul oʻtkazmalarining kamayishi, eksport hajmining qisqarishi, shuningdek, mahsulot yetkazib berish zanjirida uzilishlar tufayli yana-da kuchaymoqda. Iqtisodiyoti rivojlangan mamlakatlarda ham karantin cheklovlari oʻrnatilishi oʻsha davlatlarda yashayotgan va mehnat qilayotgan, ammo vaqtincha daromadsiz qolgan hamyurtlarimizni mushkul ahvolga solib qoʻygani haqida xabardor boʻlib turardik. 2021-yil 12-aprelda Vazirlar Mahkamasining tegishli qarori bilan tasdiqlangan “Oʻzbekiston fuqarolariga xorijiy davlat hududida yashash uchun mablagʻlarsiz qolgan taqdirda, moliyaviy yordam koʻrsatish tartibi toʻgʻrisida”gi nizomga muvofiq, Oʻzbekiston Respublikasining diplomatik vakolatxonalari, konsullik muassasalari orqali davlat byudjetidan xorijda yashayotgan va yashash uchun mablagʻsiz qolgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosiga moliyaviy yordam berilishi tartibi va shartlari batafsil yoritilgan. Nizomga koʻra, endilikda konsullik okrugi hududiga kirgan Oʻzbekiston Respublikasi fuqarosi yashash uchun mablagʻsiz qolganda, konsullik muassasasiga moliyaviy yordam soʻrab murojaat qilishi mumkin. Shu oʻrinda tabiiy savollar tugʻiladi. Xoʻsh, bu moliyaviy yordam qanday amalga oshiriladi? Qarzlar kimga va qancha muddatga beriladi? Bu va bu kabi savollarga javob berilgan Nizomga asosan, xorijiy davlat hududida yashash uchun mablagʻsiz qolgan fuqaro xorijdagi konsullik muassasasiga mablagʻsiz qolganlik sabablari bayon etilgan ariza bilan murojaat qilganda arizaga quyidagi hujjatlarni ilova qiladi: shaxsini va Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligiga mansubligini tasdiqlovchi hujjat yoki Oʻzbekiston Respublikasining vakolatli organlari tomonidan berilgan boshqa rasmiy hujjat, xotini (eri) va farzandlari oʻrtasidagi qarindoshligini tasdiqlovchi hujjatlar va moliyaviy yordam soʻrab murojaat qilish holatiga aloqador xorijiy davlat hududidagi vakolatli organlar va muassasalar tomonidan berilgan rasmiy hujjat (agar mavjud boʻlsa). Fuqaroning shaxsini va Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligiga mansubligini tasdiqlovchi hujjatlar yoʻqotib qoʻyilgan boʻlsa, moliyaviy yordam berish boʻyicha ariza uning shaxsi va Oʻzbekiston Respublikasi fuqaroligiga mansubligi tasdiqlangandan soʻng qabul qilinadi. Arizani koʻrib chiqish tartib-taomillari konsullik muassasasi mansabdor shaxsi tomonidan zarur boʻlgan hujjatlar qabul qilingan kundan boshlab uch ish kuni mobaynida amalga oshiriladi. Bunda konsullik muassasasi 2 ish kunida arizadagi keltirilgan asoslar toʻgʻriligini tekshiradi, arizachining moliyaviy ahvoliga baho beradi va moliyaviy yordam koʻrsatish maqsadga muvofiqligi toʻgʻrisida xulosa tayyorlab, Tashqi ishlar vazirligiga yuboradi. Vazirlik 1 ish kunida qarz berish yoki rad etish toʻgʻrisida konsullik muassasasiga xat yuboradi. Konsullik muassasasi xatni olganidan soʻng 1 ish kunida fuqaro bilan qarz shartnomasini tuzadi. Shartnomaga koʻra qarz olgan fuqaro qarzni 30 kun ichida qaytarishi kerak. Moliyaviy yordam mablagʻlari asosan hayot uchun zarur oziq-ovqat mahsulotlari, turar joy, birlamchi tibbiy-sanitariya yordami, kiyim-kechak va transport chiptasi sotib olish uchun toʻgʻridan-toʻgʻri taʼminotchilarga toʻlov qilish orqali amalga oshiriladi. Ayrim sabablarga koʻra ariza rad qilinganda, konsullik muassasasi mansabdor shaxsi ariza beruvchiga rad etish sabablarini koʻrsatgan holda xabarnoma yuboradi. Xulosa oʻrnida shuni taʼkidlash joizki jahon hamjamiyatini tashvishga solib, deyarli barcha mamlakatlar iqtisodiyotida inqiroz davom etayotgan, tashqi chegaralar yopilib, harakatlanishlar boʻyicha cheklovlar joriy qilingan ayni damda hukumatimizning bu qarori chet davlat hududida boʻlib turgan va yashash uchun mablagʻsiz qolgan fuqarolarimizni moliyaviy va maʼnaviy himoya qilishga xizmat qiladi. Shuningdek barcha uchun qiyin boʻlgan pandemiya davrida vataniga qaytmoqchi boʻlgan, lekin moddiy qiyinchilik sababli qaytish imkoniyati cheklangan fuqarolarimizning vataniga qaytib kelish uchun zarur xarajatlar davlat byudjeti mablagʻlari hisobidan qarz ajratish orqali toʻliq qoplanishini kafolatlashi bilan yanada ahamiyatlidir.
hajvlarini mazkur janrning yorqin namunalari, deyish mumkin. Uzbekiston-da dastlabki matbuot nashrlari paydo bo‘lishib-n F. janri matbuot janri sifatida ish ko‘ra boshladi va tez suratlar b-n taraqqiy etdi. Ayniqsa, 20-a. ning boshlarida maydonga kelgan jadid matbuoti sahifalaridan F. janri keng o‘rin oldi va rivojlandi. Mazkur janrning vujudga kelishi va taraqqiy etishida Hamza, Tavallo, Cho‘lpon va b. katta xizmat qildilar. A. Qodiriy 20-y. larning mohir F. chisi sifatida samarali ijod qildi. O‘zbek hajvi ustalari Abdulla Qahhor, G‘afur G‘ulom ham mazkur janrning rivojiga salmoqli hissa qo‘shdilar. O‘zbekistonda 90-y.lardan publitsistikaning boshqa janrlari qatorida F. janri ham keng rivojlandi, uning bir qator yangi turlari, jumladan, radiofe-leton, telefeletonlar vujudga keldi. Muxtor Xudoyqulov. FELZIT (nem. Felsit) —nordon ef-fuziv jinslarning mayda donador massasi bo‘lib, kaliyli dala shpati (orto-klaz) va kvars, ba’zan nordon plagioklaz hamda to‘q rangli minerallar (piroksen, biotit va b.)dan tarkib topgan. Kimyoviy tarkibi bo‘yicha F. datsitdan (SiO2 massasi bo‘yicha 68%) riolitgacha (72—75%) o‘zgarib turadi. Zichligi 2,2—2,4 g/sm3. Diagenez va boshlang‘ich metamorfizm jarayonida vulkan shishasining qayta kristallanishidan hosil bo‘ladi. Pale-otip jinslar (kvarsli porfir, kerato-fir, ortofir) uchun xosdir. Ba’zan «F». termini tog‘ jinslari nomida uchraydi (mas, felzodatsit, felzofir). F. yuqori sifatli kislotabardosh material sifatida ishlatiladi. Konlari Shim. Kavkaz, Zakarpate, Vengriya, Germaniya va b.da mavjud. FEMINIZATSIYA (lot. femina — ayol, urg‘ochi) —erkak organizmda ikkilamchi jinsiy belgilarning rivojlanishi. F. —gormonal muvozanatning buzilishi; odamlar, baliqlar, suvda va quruqlikda yashovchilar, qushlar, sut emizuvchilarda kuzatilgan. F.ni bichilgan (q. Axtalash) erkak hayvonlarga tuxumdonni ko‘chirib o‘tkazish yoki urg‘ochi jinsiy gormon (esterogen) ta’sir ettirib, sun’iy paydo qilish mumkin. Mas, bichilgan xo‘rozga tuxumdon ko‘chirib o‘tkazilganida unda tovukdar uchun xos bo‘lgan patlar, toj, jinsiy xattiharakatlar paydo buladi. Bichilgan erkak sut emizuvchilar (kalamushlar, maymunlar va b.)da ko‘chirib o‘tkazilgan tuxumdon yoki este-rogen ta’sirida sut bezlari rivojlanadi; urg‘ochilar uchun xos bo‘lgan jinsiy instinktlar paydo bo‘ladi. FEMISTOKL (mil. av. taxm. 525 mil. av. taxm. 460) —Afina sarkardasi, demokratik guruh rahbari, yunonfors urushlari davrida (493/492 y.dan) bir necha bor arxont va strateg. Umumyunon qarshilik harakatini tashkil etishda hal qiluvchi rol o‘ynagan. Afinani dengizda hukmron davlat bo‘lishiga va Delos ittifoqi tuzilishiga erishgan. FEMLAR —Vizantiyada 7—12-a. larda harbiyma’muriy okruglar. F.ni sud, moliya, harbiy hokimiyatga ega bo‘lgan stratiglar boshqargan. F. davlatga ko‘ngilli lashkarlar— strati-otlarni yetkazib bergan. 8—11-a.larda F. mayda qismlarga bo‘lib tashlangan, 12-a.daF.dagi hokimiyat grajdanlardan chiqqan amaldorlar—sudyalarga o‘tgan; F. o‘rniga yirik chegara harbiyhududiy birliklar— dukatlar va katepanatlar paydo bo‘lgan. 13-a.daF. Nikeya imperiyasida saqlanib qolgan. FENAKIT (yun. phenax —aldamchi) —orol silikatlari sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi Be2[Si04], unda VeO 42—45%. Trigonal singoniyada kristallanadi. Kristallari, odatda, mayda prizmatik, ba’zan romboedrik, shuningdek, radialnursimon o‘simtalar va sferolitlar shaklida. Rangsiz, sarg‘ish,
h va 5! ga bog‘lanishini to‘g‘ri topibgina qolmay, balkn tu qovushoqlik kozffitsiyentining ifodasini ham tetlik. Darhaqiqat, bu formulalarni solishtirsak, p—! re! (112.6) ekanligi kelib chiqadi. ! Biz e’tiborga olmagan bir qator faktorlarni hisobga oluvchi yanada aniq hisoblar ham xuddi shunday formulaga olib keladi, biroq undagi sonli kozffitsiyent biroz boshqacharoq. Gazlarning qovushoqlik kozffitsiyentining biz topgan (112.6) ifodasini tekshiraylik. o o‘rniga pt qo‘yib va «o o‘rtacha tezlik I Tut ga proporsional, erkin yugurish yo‘lining o‘rtacha } uzunligi esa pa" ga proporsional ekanligini e’tiborga olib, qovushoqlik kozffitsiyentini quyidagicha yozish mumkin: FI » — p— lpp I 2 IT. (112,7) o Avvalo shu narsa diqqatni o‘ziga jalb qiladiki, ch kozffimi-yent hajm birligidagi molekulalar soniga, binobarin, bosimga ham (r— pET) bog‘liq emas. Birinchi qarashda ajablanarli bo‘lib ko‘ringan bu natijaning sababi quyidagichadir. Bosim pasayganda p kamayadi, ya’ni impuls olib o‘tishda ishtirok etuvchi molekulalarning soni kamayadi. Ayni vaqtda l ortadi, demak, bitta molekulaning qarama-qarshi yo‘nalishlarda olib o‘tadigan impulslarining farqi ortadi. Natijada tezliki. gradiyentining berilgan qiymatida molekulalar olib o‘tadigan impulslar yig‘indisi 60-simga borliq bo‘lmay qoladi. Bu xulosa » kattalik gaz oqayotgan tirqishning o‘lchamlariga (masalan, nayning diametriga) nisbatan juda kichik bo‘lgan sharoitlardagina to‘g‘ri bo‘ladi. Bu shart bajarilmaydigan bo‘la borgani sari qovushoqlik bosimga ko‘proq bog‘liq bo‘la borib, bosim kamayishi bilan u ham kamayadi. Erkin yugurish yo‘lining o‘rtacha uzunligi gaz oqayotgan tirqishning o‘lchamlariga yaqinlashganda molekulalarning erkin yugurish yo‘li gaz oqayotgan tirqishning kattaligi. bilan belgilanadi va natijada 1} uzunlik bosimga bog‘liq bo‘lmay qoladi. Bosim kamaygan sari hajm birligidagi molekulalar soni ham kamayaveradi, Suning natijasida 1 koeffitsnent ham kamayadi. (112.7) ga binoan, temperatura ko‘tarilganda qovushoqlik kozf-fitsiyenti ITga proporsional ravishda ortishi kerak. 9-jadval- da havoning har xiya temperaturalardagi qovushoqligining tajribada topilgan qiymatlari keltirilgan. 810
Bugungi uchrashuv Trampning Markaziy Osiyo prezidentlari bilan qilgan birinchi yuzma-yuz muloqoti bo'ldi Nazarboyev bilan u 2017-yilning may oyida Saudiya Arabistonida ko'rishgan edi Telefonda gaplashgan O'shanda tanishgan yana bir prezident, O'zbekiston rahbari Shavkat Mirziyoyev ham Vashingtonga kelish niyatida U ham bu yil safar qilishi mumkin
lantirishga qaratilgan. Shu tariqa jamiyatda o‘ziga xos ma’naviy-ruhiy munosabatlar majmui yuzaga kelgan. O‘g‘il bola o‘z erkakligini, qiz bola o‘z jinsini his qilib o‘sgan. Jinslar orasida bunday muvozanat saqlash turmush tarzida tibbiy-gigiyenik va axloqiy-ma’naviy jihatlardan talab darajasidagi holatlarning tarkib topishiga olib kelgan. Shu ma’noda yarashiqli kiyinish va unda moddiy-moliyaviy imkoniyatlarni hisobga olish milliy sihat-salomatlik madaniyatining asosiy negizlaridan hisoblangan. Z. Yurish-turishda axloqiylik. Milliy madaniyatimizda axloqiy fazilatlarni o‘zi uchun emas, o‘zgalar uchun o‘zlashtirish muhim o‘rin tutadi. Buning ma’nosi shuki, inson, avvalo, jamoatchilik orasida o‘z o‘rniga ega bo‘lishi uchun xushaxloqli bo‘lishi kerak. Chunki axloqiy fazilatlarga ega bo‘lmay turib shaxsning jamiyatda to‘laqonli a’zo sifatida yashashi qiyin kechadi. Shu sababli milliy madaniyatimiz talablariga binoan, inson umri davomida axloqiy fazilatlarni o‘zlashtirib boradi va bu bilan mustahkam jamoaviylik muhitini yuzaga keltiradi. Yuriin-turishda axloqiylikning ustuvor bo‘lishi asrlar mobaynida xalqimiz tabiatida jinoyatchilikka moyillik hissining shakllanishi va kuchayishiga monelik qilgan. Demak, yurish-turishda axloq mezonlariga rioya etish uzoq umr ko‘rish asoslaridan biri bo‘lgan va shu sababli bu masala sihat-salomatlikka oid madaniyatimizning muhim negizlaridan biri hisoblanadi. Shunday qilib, bu uch qat’iyat "hifzi sihat", ya’ni sihat-salomatlik madaniyatining muhim asoslarini tashkil qiladi. E’tibor berilsa, bu unsurlar quyidagi uch talabni hisobga olgan holda shakllantirilgan: 1. Tibbiy-gigiyenik talablar. 2, Iqtisodiy imkoniyatlar. 3, Ma’naviy mezonlar. 20
Ericsson kompaniyasi Apple korporatsiyasi o‘zining iPhone va iPad qurilmalarida shved ishlab chiqaruvchisining texnologiyalaridan foydalangani uchun unga lisenzion badallar to‘lashi kerakligini ta'kidlab, unga qarshi Yevropada sud ta'qibini boshladi. The Financial Times nashri Ericsson bergan bayonotga asoslanib xabar berishicha, kompaniya dastlab Apple bilan tinch kelishib olishga urinib ko‘rgan, biroq bundan naf chiqmagach, korporatsiya ustidan Germaniya, Britaniya va Gollandiya sudlariga da'vo arizasi topshirgan. “Apple korporatsiyasi Ericsson’ning texnologiyalaridan amaldagi litsenziyaga ega bo‘lmay turib, ulardan foyda olishda davom etmoqda. Bizning texnologiyalar ko‘plab zamonaviy aloqa qurilmalarida ishlatiladi. Biz Germaniya, Britaniya va Gollandiya sudlari bu masalani haqqoniy hal qila oladi, deb ishonamiz”, deb aytdi Ericsson’ning intellektual masalalar bo‘yicha direktori Qosim al-Falahiy. Agar Yevropa sudlari Apple’ni o‘zining smartfon va planshetlarida Ericsson patentlaridan noqonuniy foydalanayotganlikda aybdor deb topsalar, bu qurilmalarning ushbu hududlarda sotilishi cheklab qo‘yilishi mumkin. Shikoyatlarda gap 2G va 4G aloqa texnologiyalari, yarimo‘tkazgichli butlovchi qismlar va simsiz aloqa haqida ketmoqda. Ericsson 2015 yilning boshida Apple’ning ushbu ishga aloqador gadjyetlarini sotishni taqiqlashni talab qilib, AQSh sudi va Xalqaro savdo komissiyasiga da'vo arizalari yuborgan. Apple shved ishlab chiqaruvchisi chipning narxidan emas, balki mobil qurilmaning narxidan kelib chiqib juda katta badallar so‘rayotganini ta'kidlamoqda. Kaliforniyalik gigant o‘zining bu fikrini AQShda Ericsson’ga qarshi sudga bergan da'vo arizasida bayon qilgan.
Shundan so`ng ular futbolchining “Mersedes” avtomobiliga o`tirib, o`z manziliga jo`nab ketishdi
“Roma” kashfiyotlaridan biri Kristian Volpato jahon chempionatida ishtirok etadigan Avstraliya terma jamoasining chorlovini qabul qilmadi. 18 yoshli futbolchi yaqin kelajakda Italiya terma jamoasi bosh murabbiyi Roberto Manchinidan taklif olishiga ishonmoqda va xalqaro maydonda italiyaliklar sharafini himoya qilishni ma’qul ko‘ryapti. Volpato Avstarliyaning “Western Sydney Wanderers” jamoasi tarbiyalanuvchisi hisoblanadi va Rim klubiga 2020 yilning yanvarida 116 ming evro evaziga ko‘chib o‘tgandi. Kristian Italiyaning 19 va 20 yoshgacha bo‘lgan terma jamoalariga jalb qilingan va jami ettita o‘yinda ishtirok etgan. Avstraliya terma jamoasi bosh murabbiyi Grem Arnold iste’dodli futbolchisini milliy terma jamoa bilan Qatarda bo‘ladigan jahon chempionatida qatnashishga taklif qilib, rad javobini oldi.
Xalqaro valyuta jamg‘armasi tomonidan e’lon qilingan koronavirus pandemiyasi sharoitida jahon iqtisodiyotining rivojlanishi prognoziga ko‘ra, 2020-yilda O‘zbekiston yalpi ichki mahsulotining o‘sishi 1,8 foizni tashkil qilishi mumkin Tahlilchilarning fikricha, jahon YaIMning 2020-yildagi o‘sishi 3 foizga pasayishi mumkin, bu ko‘rsatgich 2008—2009-yillarda bo‘lgan moliyaviy inqirozga nisbatan ancha yomon hisoblanadi XVJ O‘zbekiston YaIMning o‘sishi 2019-yildagi 5,6 foizdan 2020-yilda 1,8 foizga tushishini taxmin qilmoqda Bundan tashqari, 2021-yilda mamlakatda iqtisodiy o‘sish tiklanib, 7 foizni tashkil qilishi mumkin Jamg‘armaning hisobotiga ko‘ra, Qozog‘iston YaIM 2,5 foizga (2019-yildagi prognoz 4,5 foiz), Qirg‘izistonda esa 4 foizga (2019-yildagi prognoz 4,5 foiz) pasayishi mumkin Tojikiston iqtisodiyoti 2020-yilda 1 foizga (2019-yildagi prognoz 7,5 foiz), Turkmaniston iqtisodiyoti esa 1,8 foizga o‘sadi (2019-yildagi prognoz 6,3 foiz) Avvalroq Xalqaro valyuta jamg‘armasi COVID-19 sabab dunyo iqtisodiyotining o‘ta og‘ir qulashini prognoz qilgani haqida xabar berilgan edi Eslatib o‘tamiz, Jahon banki 2020-yilda O‘zbekiston YaIMining o‘sish darajasi 1,6 foizga teng bo‘lishini prognoz qilgan Osiyo taraqqiyot banki esa 2020-yilda O‘zbekistonda iqtisodiy o‘sish 4,7 foizni tashkil etishini taxmin qilgan Mavzuga doir:
Rusiya davlati — 100 mln xalqlik va er yuzini qaviy davlatlaridin biri Buxoro hukumati ani himoyasig'a va aning uchun buxoriylarni ruscha o'qumoqlari o'zlari uchun lozim va foe'[4]dir
220 Torir MALIK Azizlar, xafa bo‘lmang-u, lekin ko‘p ayollarda uchraydigan bir yomon odatsizda ham bor. Aslida buni shunchaki "yomon odat" emas, "tunoh ish" desak to‘g‘riroq bo‘lardi. Afsusim shundaki, necha minglab odamlar kabisiz ham bu odatlaringizni gunoh deb bilmaysiz. Bu gunoh ba’zan loqaydlik, ba’zan esa erinchoqlikdan kelib chiqadi. Mayli, gapni ko‘paytirmay, gunohga olib boruvchi yaramas odatlarimizni bayon qilay. Uylarimizda elektr chiroqni yoqib-o‘chiruvchi moslama bor. Uni "yoqqich" deb nomlaganmiz. Bu moslamani ko‘proq chiroqni yoqish uchunishga solamiz. Uni keraksiz paytida o‘chirib qo‘yishni younu-tamiz, yo erinamiz. Ayniqsa, oshxona va hojatxona chiroqlari bekordan bekorga yonib turaveradi. Televizorni birov ko‘rmasa-da, ishlab turadi. Chin dildan ayting-chi, ba’zan chiroq o‘chib qolsa yuragingiz siqilib ketadimi? Ayollarimiz dazmolni vaqtida Qilolmaydi, kir ham yuvolmay qiynalishadi, to‘g‘rimi? Ana shunda elektr quvvatini bekorga isrof qilganingizga achinasiz-miyoyo‘qmit Suvni ham bekordan bekorga oqizib qo‘yamiz, a? Suv to‘xtab qolgan kuni chelak ko‘tarib ko‘chaga chiqqaningizda o‘sha gunoHingizni yodga olasizmi yoyo‘qmi) Yarim litrli choynakka choy damlash uchun uch litrli chovgumni suvga to‘ldirib gazga qo‘yamiz. Ikki yarim litr suv bekorga qaynaydi. Demak, uni qaynatishga ortiQcha gaz isrof bo‘ldimi? Undan tashqari, gazni o‘chirib-yoqishga erinib, pastlatib qo‘ya qolamiz. Gaz soatlab yonib yotadi. Ba’zan chovGUm erib ham ketadi, a? Gaz kelmay qolsa, uyingiz isimasa, qozondagi ovqatingiz chala pishganicha qolsa, buni gazni isrof qilganingiz uchun berilgan kichik jazo o‘rnida qabul qilasizmi yoyo‘qmiy BU masalalarda oiladagi erlar tanbeh berishsa, ayollarning balki g‘ashi kelar) "Bitta lampochkaning yonib turishiga shuncha-LIKMI?" deb erlarini xasislikda ayblashar? Bu holda bilishsinki, gap ne’matlardan foydalanganlik uchun to‘lanadigan puldagina emas, "Beli og‘rimaganning non yeyishiga boq", degan maqolni eshitishgandir) Buni malomat yoki minnat o‘rnida qabul qilItsmasin. Fikr qilsinlar-ki, shu bitta lampochkaning bekorga yonib turgani uchun anchagina so‘m to‘landi. Bu isrof bir soat Yoki bir kun bilan cheklansa, kechirish mumkin. Lekin o‘n kunda, bir yilda... qancha bo‘ladi? Shu pulni havoga sovurmasdan Kerakli narsaga ishlatgan yaxshi emasmi) Moddiy isrofdan tashqari masalaning yana boshqa muhim tomoni bor:siz uchun "arzimaGan" isrofning tabiatni zaharlashini o‘ylab ko‘rmaganmi-siz? Oshxonangizda yonib turgan gaz qancha kislorodni isrof qila-
"Asosan, mahkamalar va ichki ishlar idoralari tarafidan odamlarning haq-huquqlari poymol bo‘lmoqda Ko‘proq mahkamalar tomonidan, desa bo‘ladi Aksar oddiy, pulsiz va yoki qonunni tushunmaydigan, o‘z haq-huquqini bilmaydigan odamlarning haqlari toptalayapti Lekin ularning huquqlarini tiklayotgan bironta davlat idorasini bilmayman Davlat idoralari oddiy odamlarni himoya qilolmayapti Viloyatdagi sharoit Toshkentdan farq qiladi Poytaxtda xorijiy diplomatlar va elchixonalar bor Biron faolga tazyiq bo‘lsa, elchixona vakillari yetib kelishadi va mahkamalarda qatnashishga intilishadi Ammo tumanlar uzoq va u yerlarga diplomatlar kelmasligini bilishadi Shu uchun ham organ xodimlari bemalol, ochiqchasiga odamlarga ham, huquq himoyachilariga ham zug‘um qilishadi, tazyiq o‘tkazishadi", degan edi jizzaxlik inson huquqlari faoli
Bayden: “AQSh qo‘shinlarining Afg‘onistondan olib ketilishi kechiktirilishi mumkin” Afg‘onistondan AQSh fuqarolarini evakuatsiya qilish uchun zarur bo‘ladigan bo‘lsa, Amerika qo‘shinlari u yerda 31-avgustdan keyin ham qolishi mumkin. Bu haqda AQSh prezidenti Jo Bayden ABC telekanaliga bergan intervyusida ma’lum qildi. Avvalroq u ushbu sanani qo‘shinlarni olib chiqib ketish uchun yakuniy muddat deb belgilagan edi. “Amerikaliklar shuni tushunishi kerakki, biz bu jarayonni 31-avgustgacha tugatishga harakat qilamiz, — dedi Bayden. — … agar u yerda haliyam Amerika fuqarolari bo‘lsa, biz ularning barchasini olib ketish uchun qolamiz”. Prezidentning so‘zlariga ko‘ra, Afg‘onistondan evakuatsiya qilish kerak bo‘lgan amerikaliklar soni 10-15 ming nafarni tashkil qilmoqda. AQSh, shuningdek, o‘z ittifoqchilarini — kamida 65 ming afg‘onistonlikni ham olib ketishni umid qilmoqda. Bundan tashqari, Baydenning aytishicha, Amerika qo‘shinlarini Afg‘onistondan olib ketishda tartibsizlik yuzaga kelmasligining iloji yo‘q edi. “Qo‘shinlarni olib ketish bilan bog‘liq vaziyatdan tartibsizlik yuzaga kelmagan holda chiqib ketish mumkin, degan fikrga qo‘shilmayman”, — dedi Bayden. Davlat rahbarining so‘zlariga ko‘ra, uning ma’muriyatidagilar “Tolibon” harakatining keyingi qadamlarini oldindan ko‘ra olmagan. Aprel oyida Bayden Amerika qo‘shinlarining barchasini Nyu-York va Vashingtonda 2001-yil 11-sentabrda yuz bergan teraktlarga 20 yil to‘ladigan kungacha olib chiqib ketishni va’da qilgan edi. Keyinroq muddat 31-avgustga surildi. Iyulga kelib, Afg‘onistondan AQSh harbiy kontingentining 90 foizi chiqib ketdi. Shundan keyin “Tolibon” hukumat harbiy kuchlariga qarshi hujumlarni kuchaytirdi. 15-avgust kuni jangarilar Kobuldagi prezident saroyiga kirdi va Afg‘onistonni to‘liq egallab olganini e’lon qildi. Prezident Ashraf G‘ani mamlakatdan qochib ketdi.
ma’muriy yoki jinoiy javobgarlikka tortilishi uni yetkazilgan zararni o‘z vaqtida to‘lash yoki qoplash majburiyatidan ozod etmaydi". Shuning uchun ham ekologiya huquqida fuqaroviy-huquqiy javobgarlik davlatning ekologik manfaatini, ekologik talablarni, ekologik qonunlarni, subyektlar yoki mulk egalari yetkazgan ekologik zararni qoplash hamda mazkur sohadagi barcha huquqiy normalarni bajarishiga qaratilgandir. Ushbu talab, «Tabiatni muhofaza qilish to‘g‘risida»gi qonunning 4849, 51-52-moddalarida batafsil yoritilgan. Ekologiya sohasida fuqaroviy-huquqiy javobgarlik quyidagi hollarda namoyon bo‘lishi mumkin: 1) tabiat boyliklaridan foydalanish va tabiatni muhofaza qilish talablari va qonunlarini buzganlik oqibatida yetkazilgan zararni qoplash, to‘lash, qaytarish. Ushbu holatlar O‘zbekiston Respublikasi «Yer kodeksi» (86-88-m), «Atmosfera havosini muhofaza qilish to‘g‘risida»gi qonun (25-m), «Yer osti boyliklari to‘g‘risida»gi qonun (47-50-m), «Suv va suvdan foydalanish to‘g‘risida»gi qonun (117-118-m.)larida batafsil ko‘rsatilgan. 2) yer, suv, yer osti boyliklari, o‘rmon, hayvonot va o‘simliklar dunyosi davlat (umumxalq) mulki bo‘lib, ushbu obyektlar oldi-sotdi, hadya qilish, garovga qo‘yish, ayriboshlashga ruxsat etilmaydi. Qilinayotgan barcha harakatlar O‘zbekiston Respublikasi qonunlariga zid kelishi mumkin emas va har qanday tuzilgan bitimlar O‘zbekiston Respublikasining Fuqarolik Kodeksi va boshqa qonun talablariga mos kelishi lozim (Fuqarolik kodeksi, 113-128-m.); 3) tabiat boyliklaridan foydalanishda —ekologiya—tizimidagi subyektlar qonuniy huquqlarini himoya qilish bilan birgalikda, ular (o‘zlari) tomonidan yetkazilgan zararni ham qoplashlari, to‘lashlari shart. Bunda Fuqarolik kodeksining 324—339 moddalari talabidan kelib chiqiladi. Masalan, korxona, muassasa, tashkilot chiqargan zararli chiqitlari bilan atmosfera havosini ifloslantirishi, ishlab chiqarilgan mahsulot sifatini buzishi mumkin. Bundan tashqari, O‘zbekiston Respublikasi Fuqarolik kodeksida majburiyatlarni bajarmaslik va buzish uchun ham javobgarlik ko‘rsatilgan. ! Oaгaпe: Xoлмўминoв Ж.T. Эkoлoгиk қoнyн тaлaблapини бyзгaнлиk yчyн фyқapoвий-ҳyқyқий жaвoбгapлиk мyaммoлapи // Xўжaлиk вa ҳyқyқ. —2001. — No2. —B. 17-20. 62
207 8.1.4. Aholining daromadlari va xarajatlari balansi. Savdo korxonalari faoliyatini o‘rganishda, talab va taklifni muvofiqlashtirishda, ularni prognoz qilishda, aholining daromadlari va xarajatlarini o‘rganish katta ahamiyat tutadi. Chunki talabning iqtisodiy asosini aholining daromadlari va xarajatlari tashkil qiladi. Shu sababli aholining daromadlar va xarajatlari balansi tuziladi. Єuyida aholi daromadlari va xarajatlari to‘g‘risida respublikamizdagi holat to‘g‘risida qisqacha ma’lumot beramiz (Ma’lumotlar «o‘zbekiston Iqtisodiyoti» tahliliy sharh, 2004 yilgi ma’lumotnomadan olingan.) 2004-yilda 2003-yilga nisbatan aholining nominal pul daromadlari 17,6%ga ortdi. Real ko‘rinishda daromadlar 16%ga ko‘paydi. 2005-yilda byudjet sohasi xizmatchilarining oylik ish haqi, pensiya, stipendiya va nafaqalar 40,0%ga oshirildi. Buning hisobidan aholining real daromadi 22,0% ko‘paydi. Yalpi daromadlar tarkibida pul daromadlari ulushining ortishi aholini to‘lov qobiliyatiga ta’sir qildi. Uy xo‘jaliklari byudjeti tahlillari natijasiga ko‘ra yalpi daromadlar tarkibida pul daromadlarining ulushi 2003-yildagi 82,2% dan 2004-yilda 83,7%ga ortgan. Natural ko‘rinishdagidaromadlar mos ravishda 17,8%dan 16,3%gacha qisqardi (8.1.4.1. jadval). Bunday tendensiya mehnatga haq to‘lashning ortishi hisobiga qishloq aholisining daromadlari (2003-yilda 21,4%dan 2004-yilda 22,5%ga), ijtimoiy transfertlarning (2003-yilda 14,6% dan 2004-yilda 15,1%ga), qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini sotishdan tushgan darpomadlarning ortishi (2003-yilda 24,9% dan 2004-yilda 25,3%ga) hisobiga yuz berdi. qishloq aholisining pul daromadlari oshishining asosiy omillari quyidagilardir: a) fermer xo‘jaliklariga e’tibor bergan holda qishloq xo‘jaligida mahsulot ishlabchiqarishni tashkil etish tizimining takomillashtirilishi; b) barcha mulk shakllarida ayniqsa, dehqon xo‘jaliklarida mahsulotlar hosildorligining oshganligi; v) uchdan ikki qismi qishloq joylarda istiqomat qiluvchi kam ta’minlangan oilalarni aniq ijtimoiy himoya
" Sobiq adyutant derazadagi chiroqni olib, komandirning yo‘liga tutdi. Bekov hovlida boshlarini qo‘llariga qo‘ygancha uxlashayotgan keksalarni bosib olmayin, deb qiynala-qiynala o‘tayotganini u ko‘rib turardi. t . Hovlining o‘rtasiga yetganlarida komandirning naq oyog‘i tagidan kimdir qo‘zg‘oldi. - —O‘rtoq Bekov,—dedi u odam shivirlab. Egamov uni taniyolmadi. Egamov chiroqni ko‘tardi. Haligi odam gangidi, ko‘zlari qamashdi. —Tinchlaning,—dedi o‘rnidan qo‘zg‘algan odam botinqiramay. — Kimsiz2 —so‘radi Bekov. —Dumsiz qoplon... Bekov Tursunovning laqabini eshitib, cho‘chib tushdi. Unga tomon cho‘zilgan qo‘llari titrardi. Tursunov esa taysallardi. —Sizni uch soatdan beri kutaman-a 1— Tursunovning ovozi alamli eshitildi. " —Shu yerda o‘tiraverdingizmi? Kutdingizmi? Nimaga endi» Uyingizga chaqirsangiz ham bo‘lardi-ku... —Dastlab o‘tirib kutdim, bo‘lmagandan keyin cho‘zildim. Biroq ko‘z yummadim. Sizni zumda tanib oldim, —dedi Tursunov.—Siz esa juda o‘zgarib ketibsiz. Kutilmaganda...—Tursunov chiroqni ko‘tarib, komandirning yuzini yoritdi.—ZamonSizni ham qaritibdi-da. Men bo‘lsam boshqacha o‘ylovdim... Ahvolimizdan xabar olgani keldingizmi2 Xush kelibsiz! Ahvolimiz binoyidek. Tinch va batartib. —Siz mastga o‘xshaysiz,—hayron bo‘ldi Bekov. —Mastman, uzr, — Tursunov qovog‘ini uyib, mastligini bo‘yniga oldi, so‘ng taklif qildi: —Shu yerda—hovlida o‘tiraylik. Hademay tong otadi, quyosh chiqib, zavodchamizni yoritadi. Kalamushlar tum-tara-qay bo‘lishadi... Tursunov komandirni bag‘riga tortganicha yerga asta o‘tirdi. —Zamonsizni ham qaritibdi-da... Men bo‘lsam boshqacha o‘ylardim,—Tursunov hamon o‘ziga kelolmasdi.— Zavodchamizni ko‘rdingiz-mi2.. —Ko‘rdim... Senga o‘ttiz beshinchi yilning bahorida yuborgan taxtalarim qayerda2 —O‘ttiz beshinchi yilning bahorida? — Tunuka-chi? SPement-chi? —Bekov surishtirishini qo‘ymasdi. Tursunovdan sado chiqmadi. Bekov uning ustiga engashib: —Uyquga ketibdi,—dedi Egamovga. —Hozirsizga joy solib beraman, komandir, —Egamov uy tomon yo‘nalganida Bekov sarkashlik qildi: —Hojati yo‘q, shu yerda, birga yotaveraman. , Bekov cho‘qqayib o‘tirganicha Tursunovga razm solardi. Tursunov yoshi qaytgandan keyin ixcham tortgan, holi xaroblashib borayotgan za-vodchaning tashvishlarini tortaverganidanmi, ko‘rinishi ko‘ngilchan ziyolisifat odamga o‘xshab ketardi. —Nega uyda yotmaysiz? —hayron bo‘ldi Egamov. —Bizni tinch qo‘y,—komandirning jahli chiqdi. U Tursunovning bosh tomoniga safar xaltasini qo‘yib, yotish taraddudiga tushdi. Tomorqaga shudring tushganida Bekov ko‘zini ochib, junjikkanicha ko‘rpasini paypaslashga tushdi. U uyqusirab, tevaragidagi chollarni turtar, qo‘llarini bexosdan bosib olar, ular esa so‘kinishar, komandir bo‘lsa uzr so‘rar, diqqati oshib, Tursunovni qidirar edi. Tursunov esa qayoqqadir g‘oyib bo‘lgandi. Egamov bir soat burun Tursunovning hushyor tortib, uyg‘ongani, yonida uxlayotgan komandirni ko‘rib, o‘takasi yorilganini derazadan payqagandi. Tursunov o‘shanda "= go‘yo Bekov bilan kechasi o‘ttiz beshinchi yildagi taxta va sementlar haqida gaplashmagandek va komandirini endigina ko‘rayotgandek tuyuldi... Egamov bo‘lsa, Tursunov komandir Bekovni ko‘rganida paymonasi (77 T. PO‘LATOV F BO‘LAK MANZILGOHLAR F QISSA
Xakerlar o‘g‘irlangan login va parollarni jamlab, internetga rekord kattalikdagi ma'lumotlar bazasini qo‘yishdi. Bu haqda The Wired nashri ma'lum qildi. 773 mln parol va logindan iborat hamda Collection #1 deb nomlangan ma'lumotlar bazasi internetda yanvar o‘rtalarida paydo bo‘lgandi. Endi kiberxavfsizlik sohasidagi tadqiqotchilar ushbu bazaning ikkinchi qismi – 25 mlrd parol va logindan iborat hamda 854 Gb keluvchi, Collections #2–5 deb nomlangan ma'lumotlar bazasini aniqlashdi. Potsdamdagi (Germaniya) Hasso Plattner Institute tahlilchilari bazani o‘rgangach, unda 2,2 mlrd qayd qilish yozuvi borligini aniqlashgan. Bazaning katta qismi avvalgi yillardagi o‘g‘irliklar, jumladan Yahoo, LinkedIn va Dropbox ma'lumotlar bazasini buzib kirishda qo‘lga kiritilgan ma'lumotlarni o‘z ichiga olgan. “Bu biz qachondir ko‘rgan eng katta jamlanmadir”, deb aytgan kiberxavfsizlik sohasida faoliyat yurituvchi va bazani torrentlarda aniqlagan Phosphorus.io kompaniyasi xodimi Kris Rouland. Uning aytishicha, Collections #1–5 xakerlar orasida keng tarqalib ketdi. Jumladan, ma'lumotlar bazasidan iborat faylni yuklab olishni 130 kishi taklif qilgan, faylning o‘zi esa ming martadan ko‘proq marta ko‘chirib olingan.
58 50. 55. 0. uni = AV OV" AS 05" 5 TI u 12—a2 27 au 17—67 O‘n 1753 — 7, = y 2, h = sh a uz bo‘y"—a 2594—13 d—— SHI a u 22—a? 12—02 (2—627 1 1 162359 ——5. .N = — 4h?:21— - : ar. 3 Sie 3 h 3 (a2 —52) u 202— at Be a-su2 B. i AV, - VS, 1043. Ko‘rsatma. soF— ———-uladan foy-22 MB o 7 — = dalaning. Mos koordinatalar sistemasi kiritib AV, va VS; vektorlarning koordinatalarini toping, f = agssoz (sine-sinf). 1044, Kesik konusning uning simmetriya o‘qi orqali o‘tuvchi tekislik bilan kesimini qaraylik. b MA = AR =, MS = SR = K, ON = f = OM = x bo bo‘lsin. U holda YaE.—=alg, Ye=uFs (149-rasm). - AV: 4-VS" — AS", (204. (K—1) = pane = (Kg), 149-rasm. 482— AV AVG, xovar, u = Ud.MM (MSZ 4-MAR 4. MS-MA)= KOL, KON. - ta 4g 4 VA = —a.2. Ma-gan (1 Ush 1). 3 9 3 Ishr –T LOLR = – la" "u. V ket, xon. i ya-Fl Ushar 2u2 1045. Qirrasi d bo‘lgan muntazam tetraedriing hajmi -——— DE VERMONT I t
Boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish texnologiyasi fani boshqaruv qarorlarini ishlab chiqish uslubi, amal qilinadigan asosiy qoidalar, turli yondashuvlar, ta’sir ko‘rsatuvchi omillar, samarali boshqaruv qarorlarini qabul qilish va baholash, prognozlash, iqtisodiy asoslash, xavf-xatarlar va noaniqliklarni hisobga olish va shu kabi muhim masalalarni o‘rganadi. Boshqaruv qarorlari (BQ) -bu menejer egallab turgan lavozimidagi mas’uliyatni bajarish uchun qilishi kerak bo‘lgan tanlovdir. Har qanday BQ ni ishlab chiqish va qabul qilishning global maqsadi tashkilot oldiga qo‘yilgan maqsadlar sari o‘tishning eng maqbul va samarali variantini taqdim etishdir. BQ uchun eng muhm talablar: - maqsadga muvofiqligi; - samaradorlik, ba’zan maqbullik. BQ ning asosiy belgilari: - muqobil variantlarning mavjudligi; - maqsadning mavjudligi (ba’zan mezon sifatida rasmiylashtiriladi); - irodaviy harakat. BD ni ishlab chiqish va qabul qilishda ixtiyoriy harakat alternativalar to‘plamini, ishlatilgan maqsadlarni va mezonlarni cheklash, qaror qabul qilishda BQ ni amalga oshirish ehtimoli minimal darajasini tanlash, ro‘yxatdan o‘tkazish, legallashtirish, borishini nazorat qilish, amalga oshirish va boshqalardan iborat bo‘lishi mumkin. BQ odatda bir qator o‘ziga xos xususiyatlarga ega: - ularni rivojlantirish va bundan tashqari, ularni amalga oshirish katta miqdordagi moliyaviy va moddiy resurslarni jalb qilishni talab qiladi; - ular odamlarning katta guruhlariga muhim ta’sir ko‘rsatadi, ularning ta’sir muddati ancha uzoq; - ularning har biri asosan keyingi qarorlarni belgilaydi; - qabul qilingan qarorlar uchun javobgarlik juda yuqori. BQ rivojlanishidagi asosiy muammolar quyidagilar: 29
Shuday qoidalarni oz-moz bilganimizdan Mullo A. afandining sart masalasini hal etmoq qasdi-la yozgan aslsiz dalillari hayrat va taajjubimizni mujab bo‘ldi. Chunonchi, mushorun alayh so‘zlarin bir joyida ksartening asli yoshart deb, ondan so‘ngra deyur: «Muhtaram azizlarga maxfiy qolmasunki, har. kim bizni sart desa, munga xursand bo‘lub, faxr qil-moqimiz darkordur. Charoki sart degani, masjidlik va madrasalik va bozorlik va ozoda ulamoni madaniy, degani bo‘lura. Holbuki bu ma’no avvalgi ma’noga butun mag‘oyirdur. Chunki, avvalgi ma’noga qaraganda, sart-u lafzi sshartdan ma’xuz ediki, bo‘l suratda. sartning ma’nosi nechuk masjidlik va falonlik bo‘l-sun2., Sherali Lapin janoblarining yesartag‘a yosarig.e deb bergan ma’nosi naqadar nomunosib bo‘lsa, yuqorida berilgan ma’no ham shunday kelishsizdur. Bizning ba’zi asarlarda ko‘rganimizcha, yosartaning ma’nosi karvonboshi yoki savdogar kabi mazmunda ediki, bo‘l ham bir mustashriq"ning so‘zidur. Xulosa: sart na ma’noda bo‘lsa bo‘lsun, arbobi tarafidan hal qilinmaguncha oni qabul etmaslikka haqqimiz bor. Shuning uchun majburiy suratda aytib turarmizki, yesartz so‘zi hanuz majhuldur. Yuqoridagi mazmunda muxtasarcha bir maqola yozub, qachonlar Sadoyi Farg‘ona» idorasiga yuborgan eduq. Idora jaridaga darj etmoqg‘a tanzil etma-tani yoki munosib ko‘rmagani uchun biroz tafsili ila XOynazg‘a yozmoqg‘a majbur bo‘lduk, 4Oynaz j., 1914-yil., 59-sok, 922—924-betlar. ISMOILBEK HAZRATLARI Marhum xodimul millat Ismoilbek hazratlari. 1268 hijriy, mutobiq 1851 milodiya sanasinda Qirimning G‘aspra qariyasinda dunyoga kelib, Masqar e’dodiy askariy maktabinda o‘qugan. Andan so‘ngra Istanbul va Parijga amaliy va nazariy ikmoli tahsil etib, Ru-siyag‘a qaytib, Rusiyada musulmonlari nom ruscha bir. kitob yozib, Rusiya musulionlarining ilmiy, ijtimoiy va siyosiy hollaridan bahs va Rusiya musulmonlarini himoya etgan. Hijriy 1297, milodiy 1880 sanasinda Qirimning musulmon madrasasinda ruscha muallim. tayinlangandurlar. 1883 jilodiya 10-apreldan boshlab mo‘tabar {Tarjumon garro" jaridasini millati islom va turklik xizmati uchun chiqargan, Va musulmon-181
Markazda jami 120 nafar tinglovchilar Java dasturlash tili, Web texnologiyalar, C++ da dasturlash asoslari hamda tarmoq administratorligi bo‘yicha mashg‘ulotlarga kirishishdi
Barqaror rivojlanish va uning tizimli indikatorlari 46 ekologiya va atrof-muhit muhofazasiga tegishli fanlar ham chetda turmagan. Rejalashtirilgan iqtisod, barcha kishilarni bir xilda ijtimoiy ta’minlashga erishish utopiyasi, tabiiy resurs hisobiga AQSHning orqasidan qolmaslikka yo‘naltirilgan ekologik munosabat, yagona millat g‘oyasini aks ettiruvchi ma’naviy-ma’rifiy targ‘ibot metodologiyasi bunga yaqqol misol bo‘la oladi. Falsafiy ta’limot nuqtayi nazaridan olganda barqaror rivoj lanish ekologik indikatorlar metodologiyasi global, regional va lokal miqyosdagi real ijtimoiy, iqtisodiy, siyosiy, ma’naviy-ma’rifiy, huquqiy, ekologik vaziyat (ekotizimlar)da kechayotgan tabiiy, ijtimoiy-tabiiy va tabiiy-ijtimoiy holat, jarayon va hodisalarning ilmiy-amaliy ko‘rsatkichlarini aniqlashga qaratilgan metodlarni tanlash va tizimlashtirish demakdir. Metodologiyaning kengroq falsafiy ma’nosiga ko‘proq yondashish va barqaror rivojlanishning ekologik metodologiyasida tizimlashgan talablarni ajratib ko‘rsatish mumkin (2.3.1-rasm). Barqaror rivojlanish ekologik indikatorlar metodologiyasida ijtimoiy sharoitni inobatga olishda tadqiqotlarning ijtimoiylashuvi, ya’ni inson tomonidan jamiyatda yashash imkonini beruvchi bilimlar, normalar va qadriyatlar tizimining o‘zlashtirilishini inobatga olish kerak.16 Bu «Falsafa»ning ilmiy bilishdagi, «Sotsiologiya»ning ijtimoiy uyushmalarning rivojlanishdagi (masalan, xalqlar va mamlakatlar taraqqiyoti ularning ekologik vaziyatga qarab joylashuviga bevosita bog‘liqligi!7), «Psixologiya»ning insonlarning ruhiy holatidagi, «Tarix»ning davriy o‘zgarishdagi, «Etnografiya»ning mahalliy xalqning turmushidagi qonun va qonuniyatlarni inobatga olish zarurligini ko‘rsatadi. Masalan, Quyi Zarafshon tabiiy geografik okrugini barqaror rivojlanish jihatdan baholashda ilmiy bilishda tadqiqot metodologiyasi: • okrug ekotizimlarining real ekologik, iqtisodiy, texnologik, iqtisodiy, ijtimoiy, ma’naviy-ma’rifiy vaziyatidan kelib chiqqan tarzda indikatorlarni tanlash; • tanlangan indikatorlarni ham lokal, ham regional, ham global amaliy nuqtayi nazardan iyerarxik pog‘onalash;
Amirlikning oltin taxshi izidan harakat qilardi. Shunday bo‘lsa-dauning gapini bo‘lib, shashtini qaytargisi kelmadi: –Sizni qanday qilib topashdi? = Gap shunda-da Topib, qamashganda bir-ikki yil o‘tirib, vijdonimni poklab kelgan bo‘lardim. Bir-ikki kun "ana keldi-mana keldi" qilib, eshikka termulib o‘tirdim. Shu orada xotinlar "urib ketgan mashiyaning rangi ko‘k ekan, shunaqa rangli mashinalarni qidirayotganmish, ammo hozircha ushlanmaganmish" degan gapni topib keldi. Shungacha "biribir topib olishadi, undan ko‘ra sharmandam chiqmasdan gurib, o‘zim militsiyaga "oq bayroq" ko‘tarib borsammikan" degan fikr miyamda charx urib turgandi. Ko‘k rangli mashinani axtarayotgan bo‘lsa, mening mashinam oppoq rangda, demak hech kim ko‘rmagan, tergovchilar noto‘g‘ri yo‘lga kirib ketishgan. Buning sababiyyi bilish uchun garajga tushib, mashinamni ko‘zdan kechirdim. Shunda uch-to‘rt kun oldin bir ko‘k rangli "Jiguli" mashinamni o‘ng qanotidan turtib ketgani yodimga tushdi. Bola urilganda uning ust-boshida o‘sha ko‘k rangli mashinadan qolgan zarrachalar o‘tirib qolgan. Natij: da ekspertlar urgan mashinaning rangi ko‘k degan xato xulosaga kelishgan haligiday... O‘n gulidan bir guli ochilmasdan bu yorug‘ dunyoni tark etgan bolaga, yagona nuri diydasidan ajralib qolgan badbaxt ota-onaga qanchalik achinib, vijdon azobida o‘rtanayotgan bo‘lmayin, xudbinligim ustun kelib, ishimdan, oilamdan, obro‘-e’tiborimdan ajralib, qamoqqa tushishni, gulday hayotimni barbod qilishni ham istamasdim. Shularni o‘ylab, tunda yana garajga tushdim. Bir paytlar mashina ta’mirlash ustaxonasida shogird bo‘lib ishlaganim qo‘l kelib, mashinamning urilgan joyini seziltirmasdan to‘g‘irlab, ranglab qo‘ydim haligiday .. Oradan yillar o‘tli. Bolaning ota-onasi boshqa joyga 43
Bilimlarga asoslangan tizimlar qo‘llanilish sohasini bir nechta asosiy sinflarga guruhlash mumkin: Bular tibbiyot diagnostikasi, nazorat qilish va boshqarish, mexanika va elektr qurilmalar diagnostikasi, o‘qitish va hokazo. Tibbiyot diagnostikasi Diagnostik tizimlar organizm faoliyati buzilishi va ulami keltirib chiqarish sabablari orasidagi bog‘liqlikni topish uchun xizmat qiladi. MYCIN tizimi eng ko‘p tarqalgan tizim hisoblanadi (u davolanayotgan odam miningit yoki bakterial infeksiyalar yuqtirilganda) diagnostika va kuzatuv olib borish uchun qo‘llaniladi. Uning birinchi g‘oyasi 1970-yillar o‘rtalarida Stendford Universitetida ishlab chiqilgan edi. Ayni vaqtda bu tizim mutaxassis vrach kabi diagnoz qo‘yish imkoniyatiga ega. U shuningdek, kengaytirilgan bilimlar bazasiga ega. Bu esa uni tibbiyot sohasida qo‘llash imkoniyatini yaratadi. Prognozlash Prognozlash tizimlari ayni vaqtdagi holatga qarab kelib chiquvchi natija va hodisalarni oldindan aytib berish imkoniyatiga ega. «Uoll-strit egallash» DASTUR tizimi bozorning konyunkturasini tahlil qilib, algoritmlarning statistik usullari yordamidasiz uchun kapital mablag‘ingizda yuqori samara bilan foydalanishingizni maslahat berishi mumkin. Ular bilimlarga asoslangan tizimlarga kirmaydi, chunki oddiy dasturlash protsedura va algoritmlari qo‘llanilgandir. Sizning mablag‘ingizni bozor konyunkturasini o‘rgangan holda aniq ko‘paytiradigan ETlar hali yaratilmagan bo‘lsa-da, ob-havoni oldindan aytib beruvchi hosildorlik va yo‘lovchilarning sonini oldindan aniqlovchi ma’lumot tizimlari tobora keng qo‘llanilmoqda. Hatto shaxsiy kompyuterga oddiy tizimni o‘matib, siz ob-havo ma’lumotini olishingiz mumkin. Rejalashtirish Rejalashtirish tizimlari ko‘p o‘zgaruvchilar ishlatiladigan masalalarda aniq bir maqsadga erishish uchun qo‘llaniladi. Savdo-sotiq sohasida Damashqning «Informat» firmasi birinchilardan bo‘lib, o‘zining sotib oluvchilariga foydalanuvchining talablari va 329
554 Voqealar Tugʻilgan Vafot etgan Агила I, король вестготов
Paskaldan keyingi mexanik hisoblash texnikasining ustasi mashhur olmon matematigi Leybnits bo‘lgan 1672-yilda Leybnits Gollandiyada olim Xristian Gyugens xonadonida mehmonda bo‘ladi va u Gyugensning kundalik ish tartibining juda katta qismini hisob-kitoblar olayotganligini ko‘rib, achinish bilan «Bu shunday ajoyib odamlarga nomunosib holat, boshqalarga, masalan, mashinaga ishonib topshirish mumkin bo'lgan hisoblash ishlarini xuddi qullar kabi, o‘zi bajarmoqda » deb yozgan edi Leybnistda hisoblashni o‘zi bajaradigan mashina yasash g‘oyasi paydo bo‘ladi Leybnits yasagan hisoblash mashinasining ishlaydigan ilk namunasi 1694-yilda paydo bo‘ldi va olimga juda qimmatga 24000 talerga tushdi Leybnits o‘z mashinasini «Arifmometr» deb nomlagan
1989-yili esa 122 ta millat va elatga mansub aholn yashadi. Aholining joylashishi. Yer kurrasi bo‘yicha aholining joylashishi bir xilda emas. Hali odamlar tomonidan mutlaqo iyotikomatgoxga aylantirilmagan katta maydonlar bilan birga aholi juda zich joylashgan dehqonchilik rayonlari va yirik shahar aglomigratsiyalari, ya’ni o‘ta zich joylashgan shaharlar va shahar atrofi rayonlari bor. Aholining 509odan qo‘p-rog‘i issiq mintaqa mamlakatlarida yashaydi, 85 odan ko‘prog‘i G‘arbiy yarimshardan oldinroq istiqomatgohga aylantirilgan Sharqiy yarimsharda joylashgan. Yovropa va Shimoliy Amerika sanoati tarakkiy etgan rayonlarida, Osiyoning Janubiy, Ja-pubi-Sharkqkiy va Shimoliy Amerikaning yirik daryo vodiylarida aholining zichligi ayniqsa kattadir. Yer kurrasining aholi, ayniqsa zich joylashgan rayonlarnida plansetamiz aholisining 70 "og‘a yaqin qismi yashaydi. Aholini shahar va qishloq aholisiga ajratish mavjud ma’lumotlar asosida amalga oshirilsada, taxminiy tavsifga ega ekanligini e’tirof etish zarur, chunki shahar va qishlq aholisi tushunchasi turli ma ""tyalarda har xil ma’noni bildiradi. Aholi yashaydi. —ga aholining umumiy o‘rtacha zichligi (1 km" ga to‘ —124 kishini tashkil etgan, shu juml - yoda— 101, Afrikad O‘zbekiston Andijon viloyati kishi to‘g‘ri kelal « YAKizzax Viloyati viloyati 260,8, eng 150,2, Surxonda . kuchi Farg‘ona viloya esi meh-viloyati 75,9 Ye si tarmoq-Shahar yo «alb qilini-jihatdan shah va qishloq x-u mi aholining ms’h-nstiqomatgox di. Mehnat yonining aholisining ashda belgilanadi. Biz-QISHLOQ, ahol slarining mehnatga yarok-adfsoloyut ra yoshgacha deb qabul qilingan. kupaypo 00 aholining turmush darajasi, hamda qish adrif tizimlari, nafaqa ta’mi-bor ischa 1 m ijtimoiy, iqtisodiy va demogra-Hoz aingan. 47
Bosh sahifa O‘quvchilar uchun O‘qituvchilar uchun Madaniy ma'rifiy faoliyat Axborot-resurs markazi O‘zbekiston Respublikasining Hukumat portali O'zbekiston Respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi O`rta maxsus kasb-hunar ta`limi markazi
Qabulxonada uch-to‘rt kishi gurunglashib turardi. Ular orasida Ziyoxon ham bor edi. Qarima opa kotiba uzatgan bir dasta xatni olarkan, hech kimni qabul qilolmasligini, zarur ishlari boshidan oshib yotganligini aytib, kabinetiga kirdi. Aslida, hech qanday zarur yumushi yo‘q edi, kayfiyati buzuqligidan ko‘ngliga qil sig‘masdi. Yumshoq kreslosida uzoq xayol surib o‘tirdi. Yengil uf tortib o‘rnidan turdi va derazaga yaqinlashdi. Darvozaga yaqin joyda oq «Jiguli» turardi. «Dilbar kelibdi»— o‘yladi u va o‘girilib deraza tokchasiga suyandi. U o‘zini qayerga qo‘yishini bilmasdi. Yuragi bezovta urib, issig‘i ko‘tarildi. Kotiba qizni chaqirib ko‘k choy buyurdi va so‘ngra stol burchida turgan xatlarni ko‘zdan kechirib chiqdi. Ulardan biri Leningraddan—kandidatlik ishiga opponentlik qilgan Kamol Nurboyevdan kelgan edi. Xatni hayajonlanib ochdi: «Hurmatli Qarima Muzaffarovna! Salom! Sog‘lig‘ingiz qanday? Doktorlikni nega cho‘za-yapsiz? Bu maktubni olgach, ajablanishingizni bilaman. Sizdan bir narsa iltimos qilmoqchiman. Bilasiz, iltimoschilarni o‘zim jinimdan battar yomon ko‘raman. Lekin birov uchun iltimos qilish mumkin. Gap Sherali haqida borayapti. U hauma-sini yozibdi. Ahvolingizni tushunib turibman. O‘zim ham iztirobdaman. Axir, men o‘sha ilmiy ishingizga opponentlik qiluvdim. Tan olaverish kerak, oldingi hamkasblarimiz qatori biz ham jinday shoshganga o‘xshaymiz. Endi xatomizni kimdir tuzatmoqchi ekan, siz
Tirikchilik hozir arzonga tushar, chunki hayot bir qolipga tushgan edi: istagan vaqtida o‘z hayotini o‘zgartirishi imkoniyatidan Pyer endi mahrum bo‘lgan va uni o‘zgartirishni istamas edi. Pyer bilardiki, hozir hayoti muayyan bir izga kirgan va u hech qachon bu izdan chiqmaydi va buni o‘zgartirish uning ixtiyorida emas, chunki shu tarzda kechirayotgan hayoti unga arzon tushmoqda edi. Pyer qilgan xaridlarini quvnoq tabassum bilan xotiniga ko‘rsata boshladi. –Buni qara-ya! –dedi u olib kelgan matosini bazzozga o‘xshab yozib ko‘rsatib, Natasha katta qizini tizzasiga o‘tqazib, Pverning ro‘parasida o‘tirarkan, ochiq chehra bilan bir eriga va bir uning qo‘lidagi narsalarga qarar edi. –Bu Belovagadirda? Juda yaxshi, –dedi Natasha matoni ushlab ko‘rib, –Bir so‘mdandirda? Pyer narxini aytdi. – Qimmat-ku, –dedi Natasha.—Ammo bolalar ham; oyim ham juda suyunib ketadi. Mana buni menga chakki olibsan, – dedi Natasha o‘shanda endi rasm bo‘lgan marvaridli oltin taroqqa havas bilan jilmayib qarab. –Ol-chi, ol, deb Adel’ holi jonimga qo‘ymadi, —dedi Per. –Qachon taqdim men buni? –dedi Natasha taroqni sochiga qadab ko‘rib. – Mashenvka katta bo‘lib u yoq buyoqqa chiqsa taqar, balki o‘shanda yana bunaqa taroqlar rasm bo‘lib qolar. Qani, yur bo‘lmasam. Ular sovg‘alarni ko‘tarib, avval bolalar bo‘lmasiga, undan keyin grafinyaning oldiga kirishdi. Pyer bilan Natasha o‘rog‘lik sovg‘alarni qo‘ltiqlariga qistirib mehmonxonaga kirganda, grafinya, odatiga ko‘ra, Belova bilan karta o‘ynab o‘tirgan edi. Grafinya oltmishdan oshib, sochi oppoq oqargan edi. U chepchik kiyib yurar va hoshiyasi butun betini bekitib turar edi. Uning yuzlari bujmaygan, ustki labi ichiga tushib, ko‘zlaridan nur ketgan edi. g‘li bilan erining ustma-ust o‘limidan so‘ng grafinya o‘zini bu dunyoda hech qanday murodmaksadi va orzu-umidi USU y uli. bo‘lmagan bir g‘arib odamday sezib qoldi. U yer, ichar, uxlar, bedor o‘tirar, lekin yashamas edi. Hayot unda hech qanday taassurot tug‘dirolmas edi. Uning hayotdan hech qanday tilagi yo‘q, u faqat osoyishtalik istar va bu osoyishtalikni esa faqat o‘lim bera olardi. Ammo ajal giribonidan olguncha yashashi, ya’ni hayotiy quvvatini sarflashi kerak edi. Eng kichik bolalar va eng kari odamlarda ko‘zga tashlanadigan xislatlar keksa grafinyada yaqqol ko‘rinardi. Hayotda uning hech qanday maqsadi yo‘q, faqat o‘zining turli layoqati va salohiyatini ishga solib turishi kerak edi, xolos. U me’dasi, miyasi, muskullari, asablari va jigari bo‘lgani uchungina uncha-muncha ovqat yeyishi, uxlashi, o‘ylashi, gapirishi, yig‘lashi, ishlashi, arazlashi va hokazolar qilishi kerak edi. Bularning hammasini keksa grafinya hech qanday tashqi turtkisiz bajo keltirar edi, holbuki, hayot kuchi barq urib turgan kishilar intilayotgan maqsadlari ayon bo‘lgani uchun ikkinchi maqsadi —o‘z kuchlarini sarflash kerakligini sezmaydilar. Grafinya o‘pkasi va tilini ishlatishi kerak bo‘lgani uchungina gapirardi. U yosh bolaga o‘xshab burnini qoqish kerak bo‘lgani uchungina yig‘lardi va hokazo. Quvvatga to‘lgan kishilar uchun maqsad-muddao bo‘lgan narsa grafinya uchun bahona, ermak edi, shekilli: Masalan, kechasi biron yog‘lik tomoq yegan bo‘lsa ertalab-lari birov bilan urishgisi kelar va bunday vaqtlarda eng qulay bahona– Belovaning karligi bo‘lardi. Grafinya, uyning to‘rida o‘tirib, Belovaga qarab, sekin: –Aylanay, bugun havo xiyla ilik, shekilli, –deb shivirlab gap boshlardi. Belova: (Ha, keldilar-ku axir» – deb javob qaytarsa, grafinyaning jahli chiqib: –Xudoyo tavba, odam ham shunchalik karquloq, shunchalik befahm bo‘ladimi: –der edi. Ikkinchi bahona burnaki (hidlaydigan tamaki) edi, burnaki goh grafinyaga nam bo‘lib ko‘rinsa, goh yaxshi tuyulmaganday ko‘rinardi. Fe’li aynigan vaqtlarda grafinyaning safrosi qo‘zg‘ar, rang-ro‘yi sarg‘ayib ketardi, bu alomatlardan uning oqsochlari Belovaning yana kar, tamakining yana nam bo‘lib qolishini, grafinyaning rang-ro‘yi sarg‘ayishini «iyaiashn=l» 8455222 ug rt,
Qonim nom «olini tasdiqlash uchun oqim nomaodiin tasliklami uchun ikkimichi «Ooitish — : deputatlari 1 { deputatlari : anloyat Toshkent : Ik uchimchi kiritish Xalq deputatlari viloyatlar va Toshkent shahar kengashlarilagi partiya guruhlarining xar birn bilan maslahatlashuv Xalq deputatlari anloyatlar va Toshkent shahar DA, keigashlaridagi partiya guruhlarining xar biri bilan Shnmcha maslahatlashuv —— — 2,2,4-rasm, Viloyatlar hamda Toshkent shahar hokimini gayin la va tasdiqlash tartibi. g Davlat boshlig‘i sifatida Prezident davlat muvofiqlashtiruvchi rol o‘ynaydi. ada hokimiyati o uyoki bu xok rganlari tizimida stakchi va butun lavlat hokimiyatining birligini namoyon etadi imiyat tarmog‘iga kirmaydi, balki 40
Revello Italiyaning Piemont mintaqasida joylashgan kommunadir. Cuneo provinsiyasi tarkibiga kiradi. Maydoni — 53 km2. 4226 nafar aholi istiqomat qiladi (2008). Manbalar Havolalar Rasmiy sayti Italiya kommunalari
290 115.G‘afurov S. Xavfsizlik srtategiyasi: Markaziy Osiyo Respublikalari va fors ko‘rfazi davlatlari amaliyoti. T. A. Navoiy nomidagi milliy kutubxona. Nashriyoti, 2007-yil. 116.G‘afforov Ya., Xolliyev A. O‘zbekiston va jahon hamjamiyati. T. “Universitet”, 2003-yil. 117.G‘afforov Ya.X. Shanxay Hamkorlik Tashkiloti-xavfsizlik va iqtisodiy hamkorlikni mustahkamlash yo‘lida. “Ijtimoiy fikr-inson huquqlari”, jurn, 2005-yil, №4, 37-42 betlar. 118.G‘afforov Ya.X. Mintaqaviy barqarorlik va integratsion jarayonlar. O‘zMU xabarlari, 2011-yil, maxsus son. 119.Hakimov R. O‘zbekiston va Birlashgan Millatlar Tashkiloti. T. G‘afur G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti. 2001-yil. 120.Hamkorlik va o‘zaro anglashuv-umumiy muammolar yechimining yagona yo‘li. “O‘zbekiston ovozi” gaz. 2002-yil, 8oktyabr.
• Ushbu qurilma uning chetlarida, ya’ni sensorli kiritish sohasidan tashqarida amalga oshirilgan ekranni o‘chirib qo‘ying
30 sentabr kuni Samarqand viloyati Pastdarg‘om tumanidagi Sayram qishlog‘ida qo‘lda gilam to‘qish studiyasi ochiladi Ushbu studiya Samarkand viloyati va Pastdarg‘om tumani hokimliklari, shuningdek, «O‘zbekistonning qishloq tumanlarida barqaror hamjamiyatlar yaratish: iqtisodiy ravnaq va sog‘lom atrof muhit» sinov loyihasi doirasida BMTTDning «Suv resurslarini kelishgan holda boshqarish va Zarafshon daryosi basseynida suvni tejash» loyihasi sa'y-harakatlari bilan yaratildi Bu haqda "Gazeta uz" xabar bergan Ushbu namuna loyihasini amalga oshirishda BMTTD va «Coca Cola» kompaniyasining «Yangi dunyo: Insoniyatning inklyuziv barqaror taraqqiyoti bo‘yicha tashabbuslar» deb nomlangan global dasturi moliyaviy ko‘mak ko‘rsatib, ayni maqsad uchun 75 ming AQSh dollarilik mablag‘ ajratdi Loyihadan ikkita maqsad: birinchisi — qishloq joyda qo‘lda gilam to‘qish studiyasi ochish, ikkinchisi — qishloq aholisini sifatli ichimlik suvi bilan ta'minlash, shuningdek, aholining sanitariya va gigiyena masalalaridan ogohligi va potensialini oshirish ko‘zlangan BMTTD loyihasidan xabar qilishlaricha, studiyada ishlab chiqarish jarayoni to‘laqonli bo‘lishini ta'minlash maqsadida dastgoh, texnika, mebel va usbob-uskunalar sotib olish, mutaxassis va konsultantlarni jalb qilish uchun jami 51 ming dollar sarflandi «O‘zbekistonda ishlab chiqarilgan» yorlig‘i bilan mahsulot ishlab chiqarish uchun ishchi yollash masalasi o‘sha joyning o‘zida hal etildi Pastdarg‘om tumanidagi Sayram va Kanalyoqa qishloqlarida yashovchi ayollar orasidan tanlab olinganlar uchun «Samarqand-Buxoro ipak gilami» qo‘shma korxonasi o‘rnida tashkil etiladigan studiyada tabiiy ipakdan qo‘lda gilam to‘qish texnikasi, dizayn va marketing bo‘yicha ikki oylik amaliy kurs tashkil qilindi Tinglovchilar ushbu san'at turining paydo bo‘lish tarixi, o‘ta murakkab naqshlarni hosil qilish texnikasi, ipak tolalarini bo‘yash, shuningdek, qadim zamonlarda onalardan qizlarga o‘tib kelgan dizayn namunalari bilan tanishdi Qo‘lda gilam to‘qish murakkab va sermehnat jarayon bo‘lib, maxsus ko‘nikma, toqat, sabr, chaqqonlik va diqqatni talab qiladi Umuman olganda, ushbu ko‘hna san'at turi bilan 30 dan oshiq ayol tanishdi Studiyaning ochilish marosimida O‘zbekistonda ilk marta ishlab chiqilib, chop etilgan «Qo‘lda ipakdan gilam to‘qish qo‘llanmasi» taqdimoti bo‘lib o‘tadi
J J j (Tarji’band –musaddas) Uch xarobotiy erurmiz, sokini mayxonamiz, Xum boshidin charx urub, monandi bir parvonamiz, Mast o‘lubmiz jo‘shishi maydinajab devonamiz, Xolimiz dunyog‘amidin, forig‘i koshonamiz, Yor bizni yorimiz, jonon bizi jononamiz, Ushbu davron birla o‘tsak, yo‘q erur armonimiz. Uchalamkashmiz, hamisha tolibi jononamiz, Ko‘yiga bormoqdin ammo elaro afsonamiz, Nash’aye paydo qilibmiz, aqldin begonamiz, Na harosi domdurmiz, na asiri donamiz, Yor bizni yorimiz, jonon bizi jononimiz, Ushbu davron birla o‘tsak, yo‘q erur armonimiz. Uch qalandarmiz, qalandarxonada hamxonamiz. Hasrat aylarmiz negokim rondai har xonamiz, Qayda qoldi, vodarig‘o, sog‘ar-u paymon-miz, Dayr pirini huzuridin ajab jurmonamiz, Yor bizni yorimiz. Jonon bizi jononimiz, Ushbu davron birla o‘tsak, yo‘q erur armonimiz. Uch birodarmiz, keling birdam farog‘at aylaluk, Yo qalandarvash bo‘lub, olam sayohat aylaluk, Dayr piriga borib yokim itoat aylaluk, Harna zulm egsa agar, sabr-u qanoat aylaluk, Yor bizni yorimiz, jonon bizi jononimiz, Ushbu davron birla o‘gsak, yo‘q erur armonimiz. Uch musofirmiz, keling, bir-bir hikoyat aylaluk, Ulraqibi ro‘siyahlardin shikoyat aylaluk, Xonaqah kunjiga borib yoki toataylaluk, Yo borib mug‘ dayri ichra istiqomat aylaluk, Yor bizni yorimiz, jonon bizi jononimiz, Ushbu davron birla o‘tsak, yo‘q erur armonimi3.
O‘zbekiston Milliy axborot agentligi Joriy yilning iyul oyida Kongo Demokratik respublikasining Shimoliy Kivu provinsiyasida Ebola bezgagi tarqalgan edi “Anadoʻli” axborot agentligining ushbu mamlakat sogʻliqni saqlash vazirligi maʼlumotlariga asoslanib xabar berishicha, bugungi kelib, oʻta xavfli yuqumli kasallikdan vafot etganlar soni 54 nafarga yetgan
ya’ni usul—tadqiqot olib borish usuli (yo‘li), nazariya, ta’limot, logiya esa far deganidir. Demakki, metodologiya, ya’ni uslubiyat ilmiy tadqiqot olib borish yoki biror bir masalani ilmiy o‘rganishning eng qulay usullari, eng to‘g‘ri va mukammal g‘oyasi, nazariyasi va ta’limotlari majmuyidan iborat bir butun fandir. Boshqa ma’noda esa, metodologiya ilmiy bilish yoki ma’lum bir ilmiy faoliyatni tashkil etish va amalga oshirishda qo‘llaniladigan usullar haqidagi fandir. Demak, tarix fani metodologiyasi tarixni o‘rganuvchi va o‘qituvchilarni aniq maqsad sari to‘g‘ri yetaklaydi, ya’ni tarix haqqoniy yozilishi va o‘rganilishiga yo‘l-yo‘riq ko‘rsatadi. Tarix fanining rivoji, uning metodologiyasi rivojiga bog‘liq bo‘lganidek, tarix fani metodologiyasi yuksak darajada "takomil topishi tarix fani qay darajada ekanligiga ham bog‘liq. Bu holdagi uzviy ikki tomonlama bog‘liqlik umumiy qonuniyatidir. Mana shu o‘zaro aloqadorlik qonuniyati, qadim mumtoz tarixshunosligimiz va hozirgi zamon tamadduni sivilizatsiyasiga asoslangan holda O‘zbekiston tarixi fani metodologiyasini quyidagi ikki qismga bo‘lish mumkin. 1. O‘zbekiston tarixi fanining uslubiy (metodologik) jlimiy-nazariy, g“oyaviy-mafkuraviy va falsafiy-asoslari. Bunga quyidagilar kiradi: ; I - din bilan dunyoviylik o‘rtasida mo‘tadil munosabat bo‘lishi va dunyoviylik aslo dahriylik emasligi; - tarixni milliy, umuminsoniy, muqaddas hodisa hamda qadriyat deb tushunmoq; - tarixga hozirgi zamon sivilizatsiyasi nuqtayi nazari va bag‘rikenglik asosida yondashish; - tarixiy taraqqiyot asosini evolutsion — tadrijiy yo‘l va islohotchilik tashkil etadi deb anglamoq; - tarix va jamiyat taraqqiyotini markscha — lenincha soxta mqilobiy ta’limotga bog‘lash, mutloq xato, yovvoiylik, aksilinsoniy hatti-xarakat bo‘lgan deb tushunmoq; - tarix, jamiyat va tabiat hamda insoniyat (barcha tarixiy voqelik va jarayonlar) dialektika (Gegel) hamda sinergetika (Prigojin) qonuniyatlari asoslarida rivojlanishi haqiqat ekanligi; - tarix milliy va umuminsoniy xotira, millat va xalqlarning joni, tani hamda g‘oyaviy-mafkuraviy muhofaza quroli ekanligi. 2. O‘zbekiston tarixi fanining metodologik (uslubiy) iJmiy-usul va tamoyillari quyidagilardan iborat:
Toshkent shahri Mirzo Ulug‘bek tumani Qorasu-6 dahasida joylashgan Makro supermarketiga Lacetti kirib ketdi Bu haqda “Exo Uzbekistana” kanalida xabar qilindi Avtomashina do‘kon oynalarini sindirib, ichkarigacha kirib borgan Videoda supermarketga jiddiy zarar yetganini ko‘rish mumkin Voqea sabab jarohat olganlar haqida hozircha ma’lumot berilmagan Avvalroq Xadradagi sirk binosi ro‘parasida joylashgan bekat va do‘kon yonib ketgani haqida xabar berilgandi
Bugun biz uchun Navoiyni o‘rganish – ichki ehtiyoj Agar har qanday ehtiyoj qondirilmas ekan, o‘sha yerda muayyan vaqt o‘tib kasallik paydo bo‘ladi Zero, Hazrat Alisher Navoiy biz uchun ruhimizni, ko‘nglimizni tozalaydigan “mahak toshi” kabidir
Xalq deputatlari Toshkent viloyati Kengashining 38-sessiyasida tashkiliy masala ko‘rildi. Yig‘ilishda Toshkent viloyati hokimi v.b. Rustam Xolmatov, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi mas'ul xodimi Shuhrat Mirxodiyev ishtirok etishdi. Viloyat hokimligi axborot xizmati xabar qilishicha, Kamoliddin Shermatov viloyat hokimining qishloq va suv xo‘jaligi masalalari bo‘yicha birinchi o‘rinbosari lavozimiga tayinlangan. Kamoliddin Shermatov 1974 yilda Samarqand viloyati Payariq tumanida tug‘ilgan. Oilali, ikki nafar farzandi bor. 1996 yilda Samarqand davlat arxitektura va qurilish instituti, 2002 yilda Samarqand qishloq xo‘jalik instituti, 2006 yilda Samarqand davlat universitetini tamomlagan. Mutaxassisligi bo‘ycha muhandis-iqtisodchi, agronom, huquqshunos. Kamoliddin Shermatov mehnat faoliyatini Samarqand qishloq xo‘jalik institutida «Kamolot» jamg‘armasi raisi vazifasidan boshlagan. U o‘z faoliyati davomida Qishloq va suv xo‘jaligi hududiy boshqarmalari va vazirligida turli lavozimlarda, Respublika O‘simliklar karantini bosh davlat inspeksiyasida boshliq o‘rinbosari, Chinoz tumani hokimi, Vazirlar Mahkamasi huzuridagi Agrosanoat majmui ustidan nazorat qilish inspeksiyasida boshqarma boshlig‘i sifatida ishlagan.
AQShning Xitoy bilan ziddiyatlari sammit davomida sezilib turdi, ikki tarafdan achchiq gaplar aytildi AQSh vitse-prezidenti mamlakatlarni Xitoy qarz tuzog’iga ilinmaslikka chaqirdi
TORMOZ TORMOZ (yunoncha tormos —g‘ildirakning aylanishini to‘xtatuvchi mix qo‘yiladigan teshik)—mashina tezligini kamaytiradigan yoki butunlay to‘xtatadigan mexanizm yoki qurilma. Transport mashinalari (mas., avtomobillar, lokomotivlar)da T., odatda, g‘ildirakka, kamdan kam transmissiya vallaridan biri (markaziy T.ga ta’ sir qiladi. Transport mashinalarida kolodkali (rasmga q.), diskli va lentali T.lar ishlatiladi. T.ning yuritmasi mexanik, gidravlik, pnevmatik va elektrik bo‘ladi. Bu T.lar b-n amalga oshiriladigan tormozlashdan tashqari elektr va azrodinamik tormozlash ishlatiladi. Mas., uchish apparatlari maxsus parashyutlar, qanot elementlari yordamida, transport mashinalari dvigateli yoki boshqa agregatlar ularning ish rejimini o‘zgartirish yo‘li b-n tormozlanadi. Ichki yonuv dvigateli, bug‘ mashinasi va b. sinaladigan, ularning quvvati va b. parametrlari aniqlanadigan ustanovkalar ham T. deb ataladi.
Breggvulf sharti — toʻlqin uzunligini oʻzgartirmay kristalldan sochilgan rentgen nurlarining interferension maksimumlari vaziyatini belgilovchi shart Ingliz fizigi U L Bregg va rus fizigi G V Vulf tomonidan bir-biridan mustaqil ravishda 1913 yil topilgan Bu shartga koʻra, rentgen nurlari parallel kristallografik tekisliklar tizimidan qaytganda interferension maksimumlar vujudga keladi B —Breggvulf shartini quyidagi koʻrinishda yozish mumkin: 2sIpv=pK, bunda d — tekisliklar orasidagi masofa, v — qaytaruvchi tekislik bilan tushayotgan nur orasidagi burchak, X — rentgen nurlari toʻlqinlari uzunligi, p — nur qaytarish tartibi, yaʼni musbat yaxlit son Kristallardan fakat rentgen nurlari emas, balki u nurlar sochilganda (elektronlar, protonlar va neytronlar difraksiyasida) ham B —Breggvulf sharti bajariladi
Hot Tags: semen arecae, Xitoy, ishlab chiqaruvchilar, etkazib beruvchilar, zavod, butunlay, sotib olish, arzon narx
218 IV bob. Biogen elementlar Reaktiv: natriy gidrokarbonat — NaHCO,. Natriy gidrokarbonat — NaHCO, xrom tuzlari eritmasiga ta’sir ettirilsa xrom gidroksid Sr(OH), cho‘“kmasini hosil qiladi: CrCl, 4 3NaHCO, — Cr(OH), 4 3NaCl 4 3C0,7 Cг" 4 3HCO; —CHOH) 4 3CO,T Na HCO, suvli eritmada gidrolizlanadi: NaHCO, 4 HOH 2 NaOH 4 H,CO, HCO; 4 HOH 2 OH-H,CO, Shuning uchun bu tuzning suvli eritmasida HCO;, OH-va CO7 ionlari bo‘ladi. Cr(OH), gidroksid Cr,(CO,), ga nisbatan suvda yomonroq erigani uchun aynan xrom gidroksid cho‘kmaga tushadi. Reaktiv: komplekson III— NafEH,yl. Komplekson III kuchsiz kislotali muhitda xrom kationi bilan qizdirilganda binafsharangli quyidagi tarkibli kompleks birikma hosil qiladi: OOCH,C CH,COOMa 2 CH, –CH, –22 ( бOCH,C CH,CO0 — Cr H,O Xrom tuzi eritmasiga kerakli muhit hosil qilish uchun 2—3 tomchi CH,COOH va CH,COONa, so‘ngra komplekson III qo‘shish kerak. Eritma qizdirilganda 2—3 minutdan so‘ng binafsharangga kiradi. Marganes ioni— Mn?" reaksiyalari Reaktiv: natriy va kaliy gidroksidlari — NaOH, KOH. O‘yuvchi ishqorlar marganes tuzlari eritmasidanoq cбo"Kтa Mn(OH), ajratadi: MnCl, 4 2NaOH — Mn(OH),l 4 2NaCl "Mп" 4 2O0H. = M1(OH), y Mn(OH), cho“kmasining xossalarini tekshirish. 1. Cho‘kma havoda oson oksidlanib, oq rangdan to‘q ko‘k rangga o‘tadi: 2M1(OH), = O, = 2MпO(OH),
Ammo ta’killash joizki, Aziziddin Nasafiy shariat ahlining bunday hukmini to‘liq yoqlamaydi. Shu bois ul zot ko‘proq hikmat va tasavvuf ahlining fikrlariga husni tavajjuh bildirgan. Chunonchi, alloma bunlay yozadi: «Insonning vazifasi— uzluksiz ma’rifatga intilish va nur bilan to‘lishish va ilm topib, musaffolik sari talpinishlir». Yana boshqa o‘rinda bunday deydi: «Olam naqadar ma’rifatli va pokiza bo‘lsa, uning jannatdagi joyi ham shu qalar yuksak bo‘ladi». Aziziddin Nasafiy nuzul va uruj haqida mulohaza yuritar ekan, taraqqiyot doirasi masalasini ham qiyosiy-nazariy tahlildan o‘tkazadi. Ul zot ham ruhning chiqish (mabda’) va qaytish Smaod) nuqtalari borligini ta’killaydi. Ruh olami Kubro— Iloh olamidan chiqib pastga nuzul etadi va inson tanasiga kelib joylashadi. Keyin shu nuqtadan yana yuqoriga qarab qaytish bosh-lanali. Ammo bu qaytish qanday sodir bo‘ladi, ruhda sifat o‘zgarishi bo‘ladimi, yo‘qmi, yuksalish—takomillashuv yuz beradimi yoki tubanlashishmit" Zubdat ul-haqoyiqg‘" risolasida ta’killanishicha, inson ruhning javharini, xulug‘ olamning avval-u oxiri, zohir-u botini, mohiyat va shakllarini idrok etish uchun» birinchi galla o‘zining mohiyatini anglab yetishi kerak. Demak, takomilning boshi ham o‘zni anglashlir. Nuzul etgan ruh odam orqali yana uruj hilib Asliga qaytadi va shu tariqa bu jarayon doira shaklini oladi. Shariat ahli fikri bo‘yicha, yana ruh—alohida, jism— alohi-dalir. Inson vujudiga ruh tashqaridan (yuqori olam manzillaridan) kelib kiradi, ona qornidagi homila aniq shakl kasb etganidan keyin ruh unga nuzul etadi. Ammo hikmat va vahdat ahliniyag ta’limotiga ko‘ra, ruh va jism alohida-alohida voqe’ emas, balki inson vujudining barcha belgi va sifat-xislatlari nutfa —urug‘da pinhondir. Homilada jon va ruh birga o‘sib, inson qiyofasiga kirali, inson tug‘ilganidan so‘ng ular birgalikda ranshanlashadi. Nasafiy o‘sha nutfa-ning homiladagi taraqqiyotini xiyla tafsiloti bilan tushuntirgan. Ul zot shu tariqa inson farzandining ona qornidayoq bir talay holat—bosqichlar, xususan, oddiy jismdan—o‘simlik holatiga; o‘simliklan—hayvonlik holatiga; hayvonlikdan— insonlik holatiga o‘sib borishini isbotlaydi. Ong homilasida, balki ota urug‘ida insonning keyingi taraqqiyotiga asos bo‘ladigan jamiki zarur imkoniyatlar bor, deydi Nasafiy. Zotan, ul zotning uqtirishicha, olami Kubro va olami Sug‘ro (katta olam va kichik olam) ta’limoti shuni taqozo etadi. Negaki, kichik olam—inson. Inson katta olamning kichraytirilgan nusxasi, katta olamning xususiyatlari uning yana ham kichraytirilgan nusxasi— nutfadg mavjud. Bu ta’limotdan kelib chiqaligan xulosa shuki, birin chidan, Odam—ilohiy olamning ajralmas qismi, ilohiy olamdagi ilm va hikmat unla bor. Insonni Iloh olami bilan bog‘laydigan javhar—ruhdir. Agar Iloh olamini bilmoqchi bo‘lsangiz, insonni, ya’ni o‘zingizni o‘rganing, o‘zingizni taning. Insonning qalbi, ruhi, ko‘nglini bilish, kashf etish vasitasida Parvardigorning ismlari-yu sifatlari, mo‘jiza—karomatlari, ilm-u hikmati va, hatto, zotini ham kashf etish mumkin. Demak, Xudoni anglash, tanish insonni anglash va tanish orqali kechadi. Kimki o‘zini tanisa, Rabbisini taniydi», —degan hadisning ma’nosi ana shu. Aziziddin Nasafiy, Abu Homil Yeazzoliy, Jalolidlin Rumiy bu hadisni mudom zikr etganlar. Ammo o‘zlikni anglash, o‘zini tanishga ruh va qalbni poklash, aql-u shuurni toblash, taqvo va tavba yo‘li orqali boriladi. Faqat shu tariqa ruh Asliga qaytadi. ya’ni poklanib, uruj etadi. Zotan, inson ruhi ilohiy olamdan nuzul etib, insonga kelib to‘xtar ekan, shu nuqtadan yana yuqoriga qaytish uchun kurash boshlanadi. Ruh jism bilan olishib, oxiri uni tark etadi na o‘z maqomiga qaytadi: «Har bir kishining oldindan belgilangan maqomi bor va belgilangan maqomiga erishgach, uning loirasi yakun topadi, doira yakun topgach esa, boshqa rivojlanish bo‘lmaydi». Bu mulohazalar shunga hidoyat etadiki, inson o‘z kamolotida cheksiz imkoniyatga ega. Va har bir kishining kamoloti uning o‘ziga bog‘liq. Ammo bu fikrlardan Azizidlin Nasafiy yoki ul zotning maslakdoshlari bo‘lgan buyuk so‘fiylar, faylasuflar taqdiri azalni tan olmagan ekan-da, degan xulosa chiqarmaslik kerak. Nasafiy mazkur risolasila bu masala xususidagi fikrini ham bayon etgan. Ul zot taqdiri azalni tan olgan. Ammo bu masalani shariat ahli kabi tor va sxolastik ma’noda emas, balki faylasuf sifatida xiyla teran anglab tahlil etgan. Shayxning talqiniga ko‘ra, taqdir bilan birga tadbir ham bor. Taqlir —Xudodan, tadbir—insondan. Xudo taqdirni belgilab qo‘ygan bo‘lsa-da. biroq insonga rivojlanish, ilm-ma’rifat egasi bo‘lish imkonini ham bergan. Agar shunday bo‘lmasa edi, Xudoni tanish va sevish ham ilojsiz bo‘lardi. Shunday qilib, ruh taraqqiyoti bir loira ichida sodir bo‘ladigan hodisa emas. Balki har bir doiralan keyin yangisi boshlanadi va yohar bir yangi doiradan boshlab yangi ibtido boshlanadi va u o‘z takomiliga erishish uchun darajama-daraja intiladi» { Nasafiy talqini). Ma’lum bo‘ladiki, urujning oxiri yo‘q, chunki Parvardigorning ilm-u hikmati chegarasizdir. «Agar qobiliyatli olamning umriming yil bo‘lsa va ming yil umrning barchasini taqvo va toatda o‘tkazsa, u har kuni ilgari bilmagan biron narsasini bilib oladi», — leydi Nasafiy. 17— Tasavauf Aziziddin Nasafiy qarashlarining yana bir jihati diqqatni tortadi: ul zotning fikriga ko‘ra, faqat ruh takomillashuv xislatiga ega bo‘lib qolmay, balki ruh va jism birga taraqqiy etadi, mukammallashadi. Allomaning salaflari va zamonloshlari Ibn al-Arabiy, Farididdin Attor, Jalolidlin Rumiy, Ibn Sino asosan ruh taraqqiyoti haqila gapirganlar. Nasafiy esa bunday yozadi: «Jism ham, ruh ham birga rivojlanadi hamda komillikka erishguncha, zinapoyalardan birga ko‘tarilib boraveradi va darajalarni egallaydi». Ruh—javhar, Javhari Zotning bo‘lagi, u jismni harakatga keltiradi va takomillashtiradi hamda o‘zi u bilan birga takomillashadi. Jonsiz moddalarning ajabtovur tarzda jonli shakllarga kirishi, hayot, tiriklik olamining vujudga kelishi, uning behisob ko‘rinishlari—bularning barchasi ruh mo‘jizasi, uning quvvati va qudratining namoyishxonasidir. Ming yillar muqaddam ilrok etilgan bunday tadrijiy rivojlanish nazariyasi, bir tomondan, odam farzandi bilan olamning, odam bilan muqaddas Mutlaq ruhning o‘zaro vobastaligi, Mutlaq ruhning birlamchi asos ekanini anglatsa, ikkinchi tomondan, buyuk olamning kichik nusxasi bo‘lmish odamning rivojlanish dialektikasini ham anglatib turadi. Boshqacha qilib aytganda, odam rivojlanib, onadan —tabiatdan ajralib chiqadi (Rumiy aytganidek, tabiat sifatida «o‘ladi») va jamiyat barpo etadi. Keyin-u jamiyatga ham sig‘may, undan ajralib chiqmoqchi bo‘ladi. So‘fiylarning jidlu jahdi ana shu haqdalir. Alisher Navoiyning mana bu satrlariga shu nuqtayi nazardan e’tibor bering: Chiqib bu dayrdin Isoga nevchun hamnafas bo‘lmay, Bihamlillah, tajarrud birla himmatdan qanotim bor. Ya’ni, shoir deydiki, moddiy dunyodan sof ruh shaklida ss-monga parvoz etgan Isoga hamnafas bo‘lmoqchiman, chunki menda ham jismdan xalos bo‘lgan sof ruh himmatidan qanot bor. Insonning behudud orzusi shudir: avvalo, o‘z-o‘zilan qanoatlanmaydi; tabiatdan, jamiyatdangina emas, o‘zidan ham o‘sib chiqmoqchi, xalos bo‘lmoqchi bo‘ladi. Yanada yuksakroq, yanada mukammalroq muhitni istaydiki, unda fayz va nurga g‘arq, yangi sifatlarga (axloqi hamidaga) ega kishi bo‘lsin. Bu—insonning Ezgulik olami sari tinimsiz intilishi. Inson agar ma’naviy kamolot yo‘liga kirgan bo‘lsa, chin odamiylik javhari ichida uyg‘onsa, o‘zidan, o‘z borlig‘idan qanoatlanmaydi, u qalban Mutlaq hurriyat, Mutlaq adolat, Mutlaq haqiqat, Mutlaq kamol, Mutlaq jamol va Mutlaq poklikni qo‘msaydi va ana shu ezguliklar sohibi Parvardigor ishqi shavqida yonadi. Zero, inson bu moddiy hayotda o‘zi istagan Mutlaq 258
aniq ishlab chiqilganligi va tashqi ko‘rinishi: a) dars vazifalarining dastur talablariga muvofiqligi, aniqligi, to‘g‘ri ifodalanganligi, hartomonlamaligi (shug‘ullanuvchilarning hartomonlama va garmonik rivojlanishini ta’minlashi); b) konspekt mazmunida kerakli vositalarning to‘g‘ri tanlanishi (darsning tayyorgarlik, asosiy va yakunlovchi qismlarida vositalarning, shug‘ullanuvchilarning jismoniy rivojlanishi va jismoniy tayergarlik darajasiga, tanlangan vositalarning dars vazifalariga muvofiqligi dars vazifalariga vositalarning o‘zaro va mashg‘ulot o‘tkaziladigan sharoitga muvofiqligi); v) mashqlarni miqdorlash va ularning ketma-ketligi; g) konspektning tashkiliy-uslubiy ko‘rsatmalari bo‘limida: 1. darsni tashkil etish; o‘tkazish metodikasi, sharoitlari bo‘yicha qanday ko‘rsatmalar berilgan, ularning to‘g‘riligi, maqsadga muvofiqligi, ifodalanishi va hokazo misollar bilan tasdiqlanadi. 2. Dars o‘tkazish joyi, o‘quv qurollari va anjomlarining tayyorligi va ularning sanitariya-gigiena xolati. 3. O‘qituvchi va o‘quvchilarning tashqi ko‘rinishi. 4. Navbatchi va gruppa boshliqlarning oldindai tayyorgarliklari. 5. Darslardan ozod qilingan yoki kasalligi bo‘yicha miqdorlab beriladigan o‘quvchilarga darsdan oldin beriladigan ko‘rsatmalar. II. DARSNI TAShKIL ETISh. Kuzatuvchi bu bo‘limda quyidagilarga e’tibor berishi kerak: 1. Darsning o‘z vaqtida boshlanishi va tugallanishi; Dars qismlari ayrim jixozlarda ish bajarish va mashq turlari uchun taqsimlangan vaqtning maqsadga muvofqligi; 2. Mashg‘ulot joyi, bor jixoz-anjomlardan foydalanish, o‘quvchilarni joylashtirish, saflantirish va qayta saflanishlarning maqsadga muvofiqligi, ularning tarbiyaviy qiymati. 3. Dars qismlarida o‘quvchilar ishini tashkil etish uslublari va ular 153
vazifalar taqsimotiga muvofiq boshqa funksiyalarni amalga oshiradi. 17. Departamentning bosh mutaxassisi: o‘z funksional vazifalariga muvofiq takliflarning va normativ-huquqiy hujjatlar loyihalarining sifati, ishonchliligi va o‘z vaqtida tayyorlanishi, topshiriqlar va qabul qilingan hujjatlarning bajarilishi yuzasidan nazoratning ta’minlanishi uchun shaxsan javob beradi; davlat va xo‘jalik boshqaruvining, mahalliy ijro etuvchi hokimiyatning tegishli organlari, boshqa organlar va tashkilotlar tomonidan taqdim etilgan takliflarni va hujjatlar loyihalarini har tomonlama tahlil qiladi, ular yuzasidan zarur tahliliy materiallarni va ekspert xulosalarni tayyorlaydi, shuningdek ular bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Reglamentiga muvofiq zarur kelishuvlarni ta’minlaydi; materiallar va hujjatlarning loyihalari to‘g‘risida Departament mudiriga va shu’ba mudiriga, shuningdek belgilangan tartibda — O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziriga va Vazirlar Mahkamasi apparati boshqaruvchisiga axborot beradi; qabul qilingan hujjatlar bo‘yicha nazorat rejasini yoki tashkiliy chora-tadbirlarni ishlab chiqadi va belgilangan tartibda tasdiqlash uchun kiritadi, O‘zbekiston Respublikasi qonunlarining, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti farmonlari, qarorlari va farmoyishlarining, Vazirlar Mahkamasi qarorlarining, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri hamda uning o‘rinbosarlarining iqtisodiyotning tegishli tarmoqlari va sohalari yoki respublika hududlari bo‘yicha topshiriqlarining davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari tomonidan bajarilishi yuzasidan tizimli nazoratni amalga oshiradi; tegishli funksional masalalar va hujjatlar bo‘yicha ma’lumotlarning turkumlangan bazasini shakllantirishni va yuritishni, uning muntazam ravishda to‘ldirib va yangilab borilishini tashkil qiladi; tegishli davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari markaziy apparatlari (iqtisodiy, moliyaviy va huquqiy xizmatlari)ning tarkibiy bo‘linmalari ishlarining holati va natijadorligini doimiy ravishda o‘rganib boradi, ularning kollegial organlari majlislarida qatnashadi, ularning faoliyati samaradorligini oshirish bo‘yicha takliflar kiritadi; o‘ziga biriktirilgan masalalar bo‘yicha o‘tkaziladigan O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi va uning Rayosati majlislarida, O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri va uning o‘rinbosarlari o‘tkazadigan yig‘ilishlarda, Hukumat komissiyalari va idoralararo komissiyalar hamda kengashlar majlislarida, Vazirlar Mahkamasi apparati boshqaruvchisi o‘tkazadigan yig‘ilishlarda belgilangan tartibda qatnashadi; Vazirlar Mahkamasi va uning Rayosati majlislarida, O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti, O‘zbekiston Respublikasining Bosh vaziri va uning o‘rinbosarlari o‘tkazadigan yig‘ilishlarda ko‘rib chiqishga materiallar tayyorlash uchun, shuningdek ijrodagi O‘zbekiston Respublikasi qonunlari, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining farmonlari, qarorlari va farmoyishlari, Vazirlar Mahkamasi qarorlari loyihalarini ularni tayyorlash maqsadida muhokama qilish uchun o‘ziga biriktirilgan masalalar bo‘yicha davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi organlar hamda boshqa tashkilotlar vakillari, olimlar va mutaxassislar bilan yig‘ilishlar o‘tkazadi; tegishli masalalar bo‘yicha yetakchi mutaxassisning faoliyatini nazorat qiladi; vazifalar taqsimotiga muvofiq boshqa funksiyalarni amalga oshiradi. 18. Departamentning yetakchi mutaxassisi: o‘z funksional vazifalariga muvofiq takliflarning va hujjatlar loyihalarining sifati, ishonchliligi va o‘z vaqtida tayyorlanishi, topshiriqlar va qabul qilingan hujjatlarning bajarilishi yuzasidan nazoratning ta’minlanishi uchun shaxsan javob beradi; tegishli davlat va xo‘jalik boshqaruvi organlari, mahalliy ijro etuvchi hokimiyat organlari, boshqa organlar va tashkilotlar tomonidan taqdim etilgan takliflarni va hujjatlar loyihalarini har tomonlama tahlil qiladi, ular yuzasidan zarur tahliliy materiallarni va ekspert xulosalarni tayyorlaydi, shuningdek ular bo‘yicha O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi Reglamentiga muvofiq zarur kelishuvlarni ta’minlaydi; materiallar va hujjatlarning loyihalari to‘g‘risida Departament mudiriga, shu’ba mudiriga va bosh mutaxassisga, shuningdek belgilangan tartibda — O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziriga, Vazirlar Mahkamasi apparati boshqaruvchisiga axborot beradi;
I PP QLR OЖA Q 2-rasm. Monopol raqobatlashgan bozorda R-firmaning uzoq muddatli muvozanati. Shunday qilib har bir monopolist firma tovarning narxi shu darajagacha tushadiki oqibatda xech qaysi sotuvchi iqtisodiy foyda ololmaydi. Demak, raqobatlashgan monopol bozordagi uzoq muddatli muvozanat holat mukammal raqobatlashgan bozordagi muvozanat holatga o‘xshash bo‘lib bu erda ham hech qaysi firma normal foydadan ortiq foyda ololmaydi. 2-rasmda ko‘rish mumkinki firmaning uzoq muddatli talab chizig‘i DER uning o‘rtacha xarajati chizig‘i LAC ga tegib o‘tadi. Bu erda ishlabchiqarish xajmi QLR va tovar narx PLR bo‘lganda hamda iqtisodiy foyda nolga teng bo‘lganda (nima uchun deganda PLR — LAC) erishiladi. Shu bilan birga firma monopol xokimiyatni ma’lum darajada saqlab qoladi. Firma mahsuloti noyob xususiyati bilan boshqa firmalarning mahsulotidan farq qilganligi uchun uning uzoq muddatli talab chizig‘i pastga yotiq bo‘ladi. Agar bozordagi tovarlar standartlashgan (bir xil sifat va xususiyatga ega) bo‘lganda firmalarning mahsulotiga bo‘lgan talab chizig‘i gorizontal ko‘rinishda bo‘ladi. U holda biz uzoq muddatli mukammal raqobatlashgan bozor muvozanati holatiga erishgan bo‘lar edik, ya’ni tovar narxi ( P-min AC) minmal o‘rtacha xarajat bilan belgilanar edi. Demak monopol raqobatlashgan bozorda firmalar o‘zlarining optimal quvvatidan kamquvvatda ishlaydi, bunga asosiy sabab tovarlarni differensiallashuvidir. Shu 266
“Qoraboev el-yurt uchun tug’ilgan yigit Bugun har bir qishloqdan 10-15 kishi uning himoyasi uchun keldi Ertaga har bir qishloq elliktadan vakil yuborsa, nima bo’ladi?” - deydi Chorvoq qishlog’idan o’zbeklar jamiyati raisini himoya qilish uchun kelgan faol Tojiboy Egamberdiev
REFERAT MAVZULARI 1. Ixotazorlar barpo etish tarixi. 2. O‘rmon ixotalarining qishloq xo‘jaligida samaradorligi. 3. Sug‘orilmaydigan hududlarda o‘rmon ixotalarini barpo etishda ishlatiladigan daraxt turlari. 4. Dala o‘rmon ixotalarining balandligiga bog‘liq holdagi hosildorlik. 5. Qumli cho‘llarda mustahkamlashda foydalaniladigan asosiy daraxt va buta turlari. 6. Qumli cho‘llarda tuproq tayyorlash. 7. O‘stirilgan daraxtlarning xatosini to‘ldirish va ularga ishlov berish. 8. O‘zbekiston qum sahrolari Qoraqum, Qizilqum, Sundukliqum, Kattaqum, Farg‘ona vodiysidagi qumlar. 9. Qumlarni mustahkamlash va o‘zlashtirishishlari tarixi va uning kelgusidagi ish rejalari. 10.Qumlarni mustahkamlash va o‘zlashtirish, qumlarni mustahkamlash tarixi. 11.Qumlarni fizik geografik mintaqalardagi ahamiyati. 12.Qumlarni genetik turlar bo‘yicha xarakati va ularning vujudga kelish omillari, qumlarni ko‘chishi, turli to‘siqlarni qum oqimlarining yo‘nalishi va tezligiga ta’siri. 13.Qum rel’eflarining shakllari, qumtepa va past baland qumlar, jo‘yaksimon qumlar, qumlarning mexanik tarkibi va uning ahamiyati. 14.Qumlarning namlik xususiyatlari, qumlarni gidrologik rejimi va uni aniqlash omillari. 15.Ko‘chma qumlar keltirgan zararlar, ko‘chma qumlarga qarshi ogohlantiruvchi tadbirlar, mexanik va tirik himoyalar. 16.Qumlarni tirik himoya fitomelioratsiya usuli bilan mustahkamlash. 17.Mexanik himoyalar o‘rtalariga o‘tlar sepish, qumlarni daraxt va butalar yordamida mustahkamlash. 18.Boshqa usullardagi ekishlar. 189
Oysha do‘nglik tepasiga chiqqanida atrofni Kirong‘ulik qoplab bulgandi. U kul fonari yoritib Ppirayotgan «yo‘lak»ni kurardi, xolos. U nafas rostlash uchun to‘xtaganida baland do‘nglik yurtidan oy ko‘tarila boshladi. Atrof kumush rangda yullanib, yorishib ketdi. Oysha baland sirt tomonga qarab qo‘rqib ketdi. Oy yog‘dusida do‘nglik yonbag‘ridagi Tormozor og‘zi qora tuynukdek vahimali ko‘rinardi. { iazarida, kimdir u yerda gulxan yoqayotgandek edi. Qizni iyqima bosdi. Yeormozor so‘zining o‘zi qishloqdagi katta kichikning yuragiga birday g‘uluv solardi. Oysha orqaga qaytmoqchi bo‘lgandi, yon tomonida harakat sezilib, xirillagan ovoz eshitildi. Shundoq ham qo‘rquvdan qaltirab turgan qiz o‘sha tomonga qaradi-yu, to‘lin oy purida namoyon bo‘lgan manzaradan o‘takasi yorilayozdi: sakkiz-tuqqiz qadamcha narida yo‘qolgan qo‘yi bir yonboshi bilan yerga qalishib yotar, oyoqlarini jon holatda tipirchilatib turishga harakat qilardi. Odam taxlit qandaydir maxluq esa qo‘yning bo‘g‘ziga o‘tkir va uzun tishlarini botirganicha yutoqib qon so‘rayotgandi) Sho‘rlik qo‘yining ko‘zlari kosasidan chiqquday olayib ketgandi. Maxluq va qizning ko‘zlari to‘qnashdi. Oyshaning esi og‘ayozdi. U oppoq parda bilan qoplangan ko‘zini Oyshadan uzmagan holda asta o‘rnidan turdi. Shundagina Oysha uning odam bolasi, aniqrog‘i, qiz bola ekanligini fahmladd. Qarshisida paxmoq sochlari yelkasiga tushgan, uzun tishlari bo‘rtib chiqqan, iyaklari bir oz oldinga xuddi tumshuq kabi cho‘zilgan un ikki yoshlar chamasidagi oriq o‘smir qiz turardi. Uning yuzi oynurida ko‘kimtir tovlanardi. Qiz uchi ayri uzun tili bilan lablaridagi hovuri ketmagan issiq qon tomchilarini yalab, oppoq ko‘zlari bilan yurakni uvishtirib yuborgudek xunuk tikilib turardi. Kushandasidan xalos bo‘lgan qo‘y bir amallab o‘rnidan turdi, ammo bir qadam bosmayoq ganqiraklab 117————— ——— ——
organlarning mavjud bo‘lishiga zamin yaratib berdi. Oxirgi yillarda moliyaviy xizmat ko‘rsatuvchi tashkilotlarning orasidagi to‘siqlik va farqlar borgan sari yo‘qolib borayotgani, ya’ni banklar, uy-joy qurilish kooperativlari, investitsiya va sug‘urta kompaniyalari va boshqalar bir-biriga xos bo‘lgan, keng miqyosdagi operatsiyalarni bajarishi oqibatida ularni nazorat qilish va nazorat tamoyillarini aniqlash murakkablashib bordi. Mamlakat hukumati ushbu tizimni—nazorat ostidagi korxonalar va ularning mijozlari uchun —juda ham xarajatli, tartibsiz va samarasiz deb hisoblagan. Ushbu tizim nazorat qilish standartlarini va investorlarning huquqlarini himoya qilish kabi shartlarni kutilganchalik ta’minlay olmadi. Shuning uchun, Buyuk Britaniya hukumati, maqsad va vazifalari hamda vakolati aniq qilib belgilangan, mamlakatning moliya tizimini nazorat qiluvchi yagona organni tashkil etishga qaror qildi". Ma’lumki, har qaysi mamlakatning nazorat tizimi moliyaviy xizmatlar sohasida yuz berayotgan dinamik va murakkab o‘zgarishlarni real aks ettira olishi lozim. Moliya bozorlari taraqqiy topayotgan bir paytda ularning barqarorligida ham xatar darajasi oshib boradi, va bunday holatlar takomillashgan yoki o‘zaro kelishilgan nazorat tashkilotlari yordamida emas, balki integrallashgan yagona nazorat organi tomonidan bartaraf etilishi lozim. Bugungi kunda banklar, sug‘urta kompaniyalari va qimmatli qog‘ozlar savdosi bilan shug‘ullanuvchi tashkilotlar yagona bozorda faoliyat ko‘rsatishi bilan bir qatorda, deyarli bir turdagi mijozlarga bir xil va o‘xshash xizmatlarni amalga oshirmoqda. Shuningdek, banklar, sug‘urta kompaniyalari, investitsiya va qimmatli qog‘ozlar savdosi bilan shug‘ullanuvchi tashkilotlarning bir biriga uzviy bog‘liq bo‘lgan mahsulot va xizmat turlari kengaymoqda. Bundan tashqari, banklar, sug‘urta va qimmatli qog‘ozlar savdosi bilan ishlaydigan kompaniyalarning funksiyalari bir-birini to‘ldirib turuvchi va turdosh xarakterga ega. Shuning uchun, bu o‘xshash sohalarning xizmat turlarini birlashtirish orqali yagona nazorat 38
Qirg‘iziston rahbariyati mamlakat byudjetiga katta mablag‘ keltiruvchi ushbu mintaqada tartibni saqlash borasida har yili turli bayonotlar beradi
"Amerika Ovozi" - Vashingtonda asoslangan xalqaro teleradio, 45 tilda efirga chiqadi O'zbek tilidagi ko'rsatuv va eshittirishlarda nafaqat xalqaro hayot balki siz yashayotgan jamiyatdagi muhim o'zgarishlar va masalalar yoritiladi O'zbek xizmati AQSh poytaxtida olti kishilik tahririyatga va Markaziy Osiyo bo'ylab jamoatchi muxbirlarga ega
Qiyinchilik bilan qadriyatlar, estetik hissiyotlar shakllanadi. Olgisi kelgan narsadan mahrum bo‘lgan paytda, o‘zini tiyolmaslik hissi paydo bo‘ladi. Kayfiyati odatda muntazam ravishda bir xil emas. Aqli zaif bolalarda intilish, ehtiroslarni jilovlash, qaysarlik, shaxsiy motivlar rivojlanmagan bo‘ladi. Harakatlari passiv, tez xulosa chiqara olmaydilar, noo‘rin xatti-harakatlari bilan hayotga moslashishlari qiyinlashadi. Ko‘p hollarda bunday bolalar o‘z-o‘ziga xizmat qila oladilar, o‘zlari ovqatlanadilar, yuvinib-kiyinadilar, hojatxonaga bora oladilar. Hatto uy-ro‘zg‘or ishlarida ham qatnashadilar, (garshi juda sekin harakat qilsalar ham). Ularning hayotga moslashuvi qiyin bo‘lgani uchun jamoatchilikdan ajralib turadilar. Psixomotor etishmovchiligi harakatlarning sustligiga olib keladi. Ko‘pincha maktab dasturini bajarishda bu yaqqol ko‘zga ko‘rinib, o‘qish, yozishda qiyinchiliklarga uchraydi. Ko‘p hollarda engil aqli zaif insonlar mehnatga jalb qilinadilar, ularga ko‘p qiyin bo‘lmagan vazifalar yuklatiladi. O‘rtacha darajadagi aqli zaiflik. Bu kategoriyadagi insonlarda 3-5 yil aqliy rivojlanish orqada bo‘ladi. Tushunish qobiliyati sekin rivojlanadi. To‘liq rivojlanish chegaralangan. Ko‘pincha nutqiy nuqsonlar kuzatiladi. U uzuq-yuluq, tushunarsiz bo‘lib, so‘z boyligi kam va ko‘p ishlatiladigan so‘zlardan iboratdir. Statik funksiyalarda rivojlanish ancha sust bo‘ladi. Aniq harakatlar va temp yo‘q, ular noo‘rin ishlatiladi, bemor sekin yuguradi, sakrashga qobiliyati bo‘lmaydi. Motor etishmovchili-gi 90-100 96 darajada. Aqli zaiflar hatto o‘smirlik davrlarida ham ancha qiyinchiliklar bilan biron-bir muayyan holatda tura oladilar va bu holat ularda bir necha soniyagina davom etishi mumkin. Ba’zilarda harakatlanish organlari rivojlanmaganligi tufayli harakatlar sust, noo‘rin, noqulay kechadi. Ba’zilarda esa harakatlanish organlari juda tinib-tinchimas bo‘lib, ularning harakatlari juda betartibligi bilan ajralib turadi. O‘z-o‘ziga xizmat qilish qobiliyati rivojlanishi natijasida, harakat organlarining ancha zaifligi sababli, ko‘“pchilikda bar-18
2-rasm Demak, ijrochilik holatida o‘ng qo‘l rubob prima kosasini uch tayanch nuqtada tutib turadi:
Janubi-Sharqiy Osiyoda xakerlik hujumlari olib boruvchi 8,8 mingta server aniqlandi Interpolning xalqaro innovatsion markazi Janubi-Sharqiy Osiyoda zararli dasturlar tarqatuvchi 8,8 mingta serverni aniqladi va xakerlik hujumiga uchrovchi bir necha yuzlab turli saytlar, jumladan hukumat saytlarini qayd qildi. Straits Times nashrining ma'lum qilishicha, bunday axborotni Interpolning kiberjinoyatlar bilan kurash masalalari bilan shug‘ullanuvchi, Singapurda joylashgan bo‘limi tarqatdi. "Markaz mintaqaning bir necha davlatlari, Vetnam, Malayziya, Tailand va Filippin hukumatlari bilan hamkorlik qiladi. Bundan tashqari, xitoylik hamkorlar bilan internetda xavfsizlik masalalari bo‘yicha tezkor ma'lumot bilan almashuv amalga oshiriladi", deb aytdi 2 yil avval ochilgan markaz rahbari Noboru Nakatani. Uning aytishicha, 2 yil ichida zararli dasturlar tarqatuvchisi sifatida faoliyat olib boruvchi 8,8 mingta server aniqlangan. Xakerlik hujumlarining asosiy maqsadlari moliya va davlat institutlari hisoblanadi. Xakerlar bu manbalardan turli axborot olishga harakat qiladilar. Jumladan, hukumat resurslarida saqlanadigan shaxsiy ma'lumotlar o‘g‘irlanadi.
U jimgina qo‘lini olovga toblab turgan qizga qiziqsinib boqdi Nega shu paytgacha uni yoqtirmay yurgan ekan Tuppa-tuzuk ekan-ku! Qo‘llari cho‘ntakda, boshi qor uyumiga qoziqdek sanchilgan, oyoqlari osmon bo‘lib tipirchilagancha, noqulay ahvolda qorga ko‘milib qolganida qizning dadillik bilan uni turg‘azib qo‘yganini eslab o‘zidan uyalib ketdi Qanday jasur qiz Buning ustiga judayam mehribon ekan Shu paytgacha bo‘ydoq yurganidan ayol mehribonligi shunchalar sirli va go‘zal bo‘lishini his qilib boshqacha bo‘lib ketdi Qizning paltosini bo‘ri dabdala qilib tashlaganligini ko‘rib unga achindi Agar qizga radiatorni qordan tozalashni buyurmaganida u shunday ayanchli ahvolga tushmasmidi Hammasiga o‘zi aybdor O‘zining kaltabinligi… Eson-omon shu sahrodan chiqib keta olsa, albatta, maoshi qo‘liga tegishi bilan, unga eng chiroyli paltoni olib beradi! Xayolidan o‘tgan shu fikrdan o‘zi ham ajablanib qo‘ydi Chunki, shu kunga qadar kimgadir nimadir sovg‘a qilishni xayoliga ham keltirmasdi Topganini o‘ziga sarflar, shu safargi maoshidan o‘ziga allambalo jinsi shim va charm kurtka olishni mo‘ljallab qo‘ygandi
[OKOZ:1.01.00.00.00 Konstitutsiyaviy tuzum / 01.14.00.00 Davlat organlarining huquq ijodkorligi faoliyati / 01.14.02.00 Qonunchilik tashabbusi][TSZ:1.Davlat va jamiyat qurilishi / Qonunchilik tashabbusi. Norma ijodkorligi faoliyati]O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi SenatiningQarori“Jinoyat ishini yuritish chog‘ida qamoqda saqlash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilinganligi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish haqida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni to‘g‘risida O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Qonunchilik palatasi tomonidan 2011-yil 27-iyulda qabul qilingan “Jinoyat ishini yuritish chog‘ida qamoqda saqlash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilinganligi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish haqida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonunini ko‘rib chiqib, O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasining 84-moddasiga muvofiq O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisining Senati qaror qiladi: 1. “Jinoyat ishini yuritish chog‘ida qamoqda saqlash to‘g‘risida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni qabul qilinganligi munosabati bilan O‘zbekiston Respublikasining ayrim qonun hujjatlariga o‘zgartish va qo‘shimchalar kiritish haqida”gi O‘zbekiston Respublikasi Qonuni ma’qullansin. 2. Ushbu Qaror qabul qilingan kundan e’tiboran kuchga kiradi.O‘zbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Senatining Raisi I. SOBIROVToshkent sh.,2011-yil 26-avgust,218-II-son

Subsets and Splits

No community queries yet

The top public SQL queries from the community will appear here once available.