Split (2)

train · 10.4M rows

text stringlengths 7 335k
Tanishuv odam yilligi munosabati bilan go'zal so'zlar
224 Maxsus qism berish ko‘zda tutilgan. Bunday qo‘shimcha ta’til, odatda, ish jarayonida sog‘lig‘iga fizikaviy, kimyoviy, biologik va boshqa ishlabchiqarish omillari zararli ta’sir etadigan xodimlarga noqulay mehnat sharoitida ishlagani uchun beriladi. Korxonalarda qo‘shimcha ta’til olish huquqini beruvchi ishlar, kasblar va lavozimlar ro‘yxati, ta’tillarning muddati, ularni berish tartibi va shartlari tarmoq kelishuvlari, jamoa shartnomalarida belgilab qo‘yiladi. Agar bunday shartnomalar tuzilmagan bo‘lsa, kasaba uyushmasi qo‘mitasi yoxud xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishgan holda ish beruvchi tomonidan belgilanadi. Bu hujjatlar, o‘z navbatida, O‘zbekiston Respublikasi Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash uslubiyati asosida belgilanadi. Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi tomonidan Sog‘liqni saqlash vazirligi bilan birgalikda tasdiqlanib, mehnat sharoitlarini baholash va ish joylarini attestatsiyadan o‘tkazish uslubiyati, uslubiyatga muvofiq, belgilangan qo‘shimcha yillik ta’tillar muddati jamoa kelishuvlari va shartnomasiga kiritiladi. MKning 138-moddasida og‘ir va noqulay tabiiy-iqlim sharoitlarida ish bajarayotgan xodimlarga yillik qo‘shimcha ta’til berish ko‘zda tutilgan. Bunday qo‘shimcha ta’tillar, odatda, xodimlarga og‘ir va tabiiy-iqlim sharoitida jihatidan noqulay mehnat sharoitida ishlaganliklari uchun beriladi. Yuqorida ta’kidlab o‘tilganidek, korxonalarda qo‘shimcha ta’til olish huquqini beruvchi ishlar, kasblar va lavozimlar ro‘yxati, ta’tillar ro‘yxati va muddatlari, ularni berish tartibi va shartlari tarmoq kelishuvlari hamda jamoa shartnomasida belgilab qo‘yiladi. Agar ular tuzilmagan bo‘lsa, kasaba uyushmasi qo‘mitasi yoxud xodimlarning boshqa vakillik organi bilan kelishgan holda, ish beruvchi tomonidan belgilanadi. Qo‘shimcha ta’tillar Mehnat va aholini ijtimoiy muhofaza qilish vazirligi hamda Sog‘liqni saqlash vazirligi tomonidan tasdiqlangan mehnat sharoitlarini baholash uslubiyati asosida belgilanadi. Ishning alohida tusda ekani, shuningdek o‘ta zararli va o‘ta og‘ir mehnat sharoiti uchun qo‘shimcha ta’tilning eng kam muddati, uni berish shartlari va tartibi O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "O‘zbekiston Respublikasining Mehnat kodeksini amalga oshirish uchun zarur bo‘lgan normativ hujjatlarni tasdiqlash to‘g‘risida" 1997-yil 11-martdagi 133-sonli qaroriga muvofiq belgilangan. Bu kabi ishlarda band bo‘lgan xodimlar uchun qo‘shimcha
Ruminiyalik fotosuratchi Mixaela Norok tomonidan tayyorlangan “Go‘zallik atlasi” loyihasining alohida bir qismi sirli Shimoliy Koreya ayollariga bag‘ishlangan, deb yozadi TravelAsk. Shimoliy koreyalik ayollar jahon moda va makiyaj tendensiyalari bilan tanish emas, biroq bu holat ular o‘z tashqi ko‘rinishi haqida qayg‘urmaydi, degan xato xulosaga sabab bo‘la olmaydi. Sayyoraning istalgan boshqa go‘shasidagi ayollar kabi, shimoliy koreyalik xonimlar ham go‘zal va maftunkor ko‘rinishni istaydi. U Siniyjudagi mehmonxonada ishlaydi Shimoliy Koreyada harbiy libos juda ommalashgan Pxenyandagi keng xiyobonlardan biri Pxenyandagi kutubxona Siniyjudagi tomoshada sahnaga chiqishga tayyorlanayotgan xonanda Velosiped — Shimoliy Koreyadagi eng ommabop transport vositasi U poyezdda ishlaydi Vonsan shahri ko‘chalarida Pxenyandagi ofitsiant ayol Pxenyandagi metro bekati Pxenyandagi to‘qimachilik fabrikasi An’anaviy milliy libosdagi shimoliy koreyalik ayol Baliq tutish — vonsanliklarning sevimli mashg‘ulotlaridan Odamlar mamlakat yetakchilari tasviri tushirilgan nishonlar taqib yuradi Milliy bayram kunlari mamlakatning yirik shaharlarida raqs kechalari uyushtiriladi Pxenyandagi talaba qiz Xitoy bilan chegaradagi Siniyju shahrida Soyabon — quyoshdan saqlanish uchun eng ommabop himoya vositasi U Siniyjudagi mehmonxonada ishlaydi Musiqa asboblarini chalish — odatiy mashg‘ulot Kesondagi Koryo muzeyi darvozasi
Ta’kidlanishicha, so‘nggi vaqtda jahonda, shu jumladan, qo‘shni davlatlarda karantin cheklovlarining amal qilish muddati uzaytirib borilayotganligi, shuningdek, yangi 2021-yil kirib kelayotganligini inobatga olib, epidemiologik vaziyatning barqarorligini saqlab qolish maqsadida Respublika maxsus komissiyasi: vazirlik, idoralar, davlat ulushi bo‘lgan korxonalar va boshqa tashkilotlariga turli xil korporativ bayram tadbirlari tashkil etishni taqiqlash; vazirlik, idoralar, davlat ulushi bo‘lgan korxonalar va boshqa tashkilotlariga korporativ bayram tadbirlaridan tejab qolingan mablag‘larni ta’lim, sog‘liqni saqlash, mehribonlik uylari va boshqa ijtimoiy sohalarga yo‘naltirishni tavsiya etish haqida qaror qabul qilgan. Qarorda ta’kidlanishicha, vazirlik, idoralar va boshqa davlat tashkilotlari hamda xo‘jalik birlashmalari yangi 2021-yil bayrami tadbirlarini oila davrasida o‘tkazish uchun xodimlarga zarur shart-sharoitlarni yaratish choralarini ko‘radi. Ma’lum qilinishicha, restoran, kafe, choyxona va boshqa umumiy ovqatlanish shoxobchalarida karantin cheklovlariga (mijozlarni joylashtirishda ijtimoiy masofani saqlash, tibbiy niqobdan foydalanish, 30 kishidan oshmagan holda to‘y va oilaviy marosimlarni o‘tkazish, shuningdek, dezinfeksiya ishlarini amalga oshirish) qat’iy rioya etilishi ustidan nazoratni kuchaytirish bo‘yicha mas’ul idoralarga tegishli topshiriq berilgan.
Kutilayotgan saylovlar Ahmadinejot tarafdorlari va Eron diniy ruhoniysi oyatullo Ali Hamayniyning qattiq siyosiy yo‘lini qo‘llab-quvvatlaydiganlar o‘rtasida musobaqa tariqasida kechishi kutilmoqda
shamlar ziyoratgohga yana ham ko‘tarinki. sirli bir tus bag‘ishlagan. Io‘l-yo‘lkalarda, ostonalarda, xonaqohlar-u hujralarda tiz cho‘kib ibodat va iltijo qilayotgan kishilar. Ixlosning zo‘ridan aksariyat ziyoratchilar boshlarini, psshonalarini yerga urib bo‘zlab nola chekmoqdalar, eshiklar halqasini, devorlardagi zarrin koshinlarni o‘pib, yuz-ko‘zlariga surmoqdalar... Boshdan-oyoq qora chodraga burkangan ayollar ham ko‘p. Maqbara zallarini aylanib yurib, uning tarixi bilan qiziqdik. Ziyolinamo ko‘ringan bir necha kishiga murojaat ham qildik. Ular slka qisib bir-birlariga qarashdi va bizni maqbara-ziyoratgoh mutasaddilari sari yo‘llashdi. Kutubxonaga o‘xshash bir hujradan ko‘zoynak taqqan, qora soqollik yosh yigit chiqib keldi. Istagimizni arz qildik. Taassufki, u ham mujmal bir javob bilan kifoyalandi— ya’nikim, bu haqda ma’lumot berishi mumkin bo‘lgan sohib ayni daqiqada bu yerda yo‘q ekan, shu bois-u biror nima deyishga ojiz emish. Atrofimizga yig‘ilib kelgan besh-o‘n chog‘li kishi ham tayinli bir gap ayta olmadi. Faqat ulardan biri, bu juda eski inshoot, shohAbbos zamonida bunyod etilgan, degan mazmunda ikki og‘iz so‘zlab o‘tdi. Bu hol menga g‘alati tuyuldi. Ziyoratgohning hashamati, undagi as’asa va dabdaba, ixlosmandlar daryosi, hissiyotlar tug‘yoni qarshisida bu qadar bilimsizlik chindan-da erish bir hol edi. Ammo bu rostdan ham bexabarlik —g‘ofillikmidi yoki buning zamirida boshqa biron sabab bormikan ) Begonalardan gumonsirash, sir bermaslik kayfiyati ustun chiqmadimikan"7 Buning ustiga, o‘rtada mazhab masalasi ham bor. Chunki Mashhad—shia mazhabiga mansub musulmonlarning muqaddas qadamjolaridan biridir. Imom Rizo maqbarasi to‘qqizinchi asrdan buyon mashhur bo‘lib keladi. Bu tarixiy shaxs haqidagi qisqagina ma’lumotni zamonamiz Xondamiri, muarrix adibimiz Xurshid Davronning 1991-yili nashr etilgan Samarqand xayoli» ds-gan kitobida o‘qiganim yodimga tushdi. Shia-sunniy masalasi xususida fikr yuritib kelib, Xurshid, jumladan, shunday deb yozadi: «Imom Rizo—shialar e’tiqodi bo‘yicha o‘n ikki imomning biri. Un ikki imom: hazratAlibilan BibiFotimadan tarqalgan va shialar e’tiqod qiladigan imomlar sulolasi. Ular payg‘ambar avlodi deb tan olinadi. Shialar ularnigina tan olib, xalifalar hokimiyatini qonunsiz deb hisoblaydilar. Bular Ali ibn AbuTolib, Hasan. Husayn, Zayn al-Obidin Ali, Muhammad al-Boqir, Ja’far as-Sodiq, Muso al-Kozim, Ali ar-Rizo, Muhammad at-Taqiy, Ali an-Naqiy, Hasan al-Asg‘ariy, Muhammad al-Muhammad al-Mahdiy. Un ikkinchi imom— al-Mah-diy yashiringan deb hisoblanib, uning qaytishini kutish shia an’anasi sifatida saqlanib qolgan». Mashhaddan ko‘plab mumtoz shaxslar stishib chiqqan. Abulqosim Firdavsiyning qabri ham shu shaharga yaqin, deyishadi. Agar imkon bo‘lsa, ziyorat qilib o‘tish lozim. Alisher Navoiy va Husayn Boyqaroning mashhur xattoti Sultonali Mashhadiy ham shu maskan farzandi bo‘lgan. Uning nozik va sehrli qalamining qudrati bilan hazrati Navoiyning o‘lmas asarlari bizgacha bezavol yetib kslgan. Bu zot ta’rifida Boburno-ma»Qda shunday so‘zlarni o‘qiymiz: «Xushnavislardin agarchi xili kishi bor edi, vale borining saromadi nasx ta’liqda Sultonali Mashhadiy edi. Mirzo (Sulton Husayn Boyqaro —X. S.) uchun, Alisherbek uchun qalin kitobatlar qildi. Har kunda o‘ttuz bayt Mirzo uchun va yigirma bayt Alisherbek uchun bitir edi». Darvoqe, Mashhadga Alisher Navoiy va Husayn Boyqaroning hamqadamlari teggan. Shohrux Mirzoning nabirasi Abulqosim Bobur saroyida xizmat qilgan paytlarida ular Mashhadda muqim bo‘lib turganlar. Imom Rizo ziyoratgohidan qaytayotib, ko‘chada tasodifan bir o‘zbek yigiti bilan tanishib qoldik. Ismi Ahmad Ibrohim, afg‘onistonlik o‘zbeklardan. Jussasi kichkina, ko‘zlari odamga hasrat bilan boqadi. Aytishiga qaraganda, yurtida sho‘rish-u qiyomat boshlangach, ko‘p balolarga giriftor bo‘libdi. Oilasidan besh kishi—onasi, uch akasi va inisi shu qattol qirg‘inda halok bo‘libdi. Shundan keyin-u boshini olib hijratga ketibdi. Bu yerdagi ahvolidan, tirikchilikning toshdan qattiq ekanidan iztirob bilan so‘zladi. Biz qo‘limizdan kelganicha taskin berdik, sabr-bardosh tiladik. Muyulishdagi mahalla masjidida shom namozini ubilan birga o‘qidik. Ahmad Ibrohim bizni uchratganidan behad shod edi. Kechqurun gumrukxonaga kelib bizdan xabar olishni va’da qilib ketdi. Qo‘ngan makonimizga qaytdik. Avtosaroyda besh-o‘nta bahaybat «KaMAZ» mashinalari paydo bo‘libdi. Atrofida qozoq, o‘ris yigitlar o‘ralashib yurishibdi. Surishtirib bilsak, bular Suriyaga shartnoma bo‘yicha geologik qidiruv ishlarini olib borish uchun ketayotgan mutaxassis va ishchilar guruhi ekan. Begona yurt emasmi, ko‘zimizga darhol olovday ko‘rinishdi. Picha gurung qildik. Kechasi gumrukxona yo‘lagida, marmar pol ustida «uyquxalta»larga kirib uxladik. Zax belga xiliy ta’sir qildi. Ammo boshqa iloji yo‘q. Zokirjon aka— «Boy ota» aytmoqchi, biz kurortda emas, ekspeditsiyadamiz. Qiyinchilikka, ochin-to‘qinchilikka chidash ksrak. Chunki oldimizda hali behad uzoq, mashaqqatli, noma’lum va notanish manzillar turibdi. Imkoni boricha mablag‘dan, oziq-ovqat-u dori-darmondan tsjab foydalanish zarur. Har qanday kutilmagan holatlarga tayyor bo‘lib turmog‘imiz shart. z tuni bir tutam, soat uch-to‘rtdayoq atrof yorishib ketadi. Nazarimda, besh minutgina mizg‘igandekman— muazzinlarning yangroq ovozi to‘rt tarafga tarala boshladi. Bisotimizdagi qoq nonlar, mayiz, shakar, talqon bilan nonushta qildik. Kun ertalabdanoq yonib chiqdi, choy ichgan sari odamning tashnaligi battar ortadi. Tamaddi qilib olgach, rahbarlarimiz va tarjimonlar gumrukxona ma’muriyati huzuriga kirib kstishdi, biz esa mashina oldiga borib o‘ltirdik. Xisrav Sarxush degan bir kimsa bilan tanishib qoldik. Barvasta, sochlari jingalak bukishi ozarboyjon turkchasida bemalol gaplashar ekan. Bizning kimligimizni so‘rab-surishtirgach, o‘zining hol-ahvolini bayon qildi. Uning otasi tojik ekan, inqilob paytida Eronga qochib kelib qolgan. Dushanbega borib, tijorat bilan shug‘ullanish niyati borligini so‘zladi. Shu narsa diqqatga sazovorki, Eronda turkiy til bilgan odam qiynalmay yurishi mumkin ekan. Aholining aksar qismi bu tilda muomala qila oladi. Safar davomida bunga ishonch hosil qildik. Tabriz, Isfahon tomonlarda ayniqsa turkiy tilning maqomi baland—Eron Ozarboyjonida bu asosiy til sanalar ekan. Peshinga qadar «Boy ota» bilan gumrukxona rahbarlari o‘rtasida og‘ir muzokaralar davom etdi. Garchand tafsilotlaridan xabardor bo‘lmasak-da, ahyon-ahyon 30-kirjon akaning qora terga tushib, uh tortgan holda idoradan chiqib kelishi va mashinadagi semiz papkasidan navbatdagi bir taxlam hujjatlarni olib ichkari kirib ketishidan-u yerda ro‘y berayotgan byurokratik hangomalarni taxminan tasavvur qilish mumkin edi. Nihoyat, bu diqqinafas Va uqubatli jarayon adog‘iga yetib, ijozat qog‘ozlariga so‘nggi imzo-yu muhrlar chekilgach, yana yo‘lda davom etar bo‘ldik. Mashinamiz joyidan jilishi bilan horib-tolgan «Boy ota»ni dunyodagi eng batgol byurokratiya ustidan qozongan ulkan g‘alabasi bilan qizg‘in muborakbod aylab, muvaffaqiyat siri bilan qiziqdim. «Siri oddiy, —deb javob berdi Zokirjon aka «Choy ota» quyib uzatgan ko‘k choydan ho‘plab, —byurokratiya ustidan tantana qilmoq uchun kishi avvalo o‘zi byurokrat bo‘lishi kerak». Iya, demak o‘zlari ham... —dedim kulimsirab, «Albatta, —dedi «Boy ota» uf tortib, —faqat men sobiq byurokratman. Agar shunday bo‘lmaganimda bu ekspsditsiyani ham, Bobur jamg‘armasini ham aslo tashkil qilolmagan bo‘lardim». «Qushtilini qush biladi-da», dedi Sobirjon aka ma’noli qilib va termosdan choy quyib menga uzatdi. 25-may. Tehron. Yo‘l usti. Mashhaddan chiqib shunday shitob bilan yo‘l bosdikki, asta qo‘yavsring. Hamrohlarim damba-dam almashib mashina ruliga o‘tirishadi, kechasi-yu kunduzi yo‘l yuramiz. O‘zi o‘n to‘rt kishining mendan boshqa deyarli hammasi mashinani bag‘oyat chapdastlik bilan haydar ekan, havasim keldi. Ayniqsa, Qori domlani aytmaysizmi; U kishi rulga o‘tirganida taxminan tovush tezligida bosar ekan. Bsixtiyor ko‘zlarimizni chirt yumib olamiz. Tag‘in ham Zokirjon aka hayhaylab turadi, bo‘lmasa, Qori domla mashinaga qanot bog‘latib uchirib kstishi shubhasiz. Bu qadar oshiqib yo‘l yurishimizning boisi shundaki, kun sayin muqaddas Haj mavsumi yaqinlashmoqda. Shu munosabat bilan biz bosib o‘tishimiz lozim bo‘lgan davlatlarning chegarasi yopib qo‘yilishi ehtimoldan xoli emas. Chunki million-million ziyoratchilar harakatini tartibga solish, ularning bexatarligini ta’minlash uchun shunday qilinishi tabiiy. Shunga ko‘ra biz birinchi iyunga qadar Saudiya Arabistoni sarhadiga yetib olmoqlikni mo‘ljal qilib yo‘l bosardik. Mashhaddan keyin Nishopur, Sabzavor, Hamadon singari katta shaharlardan, turli qishloqlardan, daralar-u vodiylardan o‘tdik. Sharoig taqozosiga ko‘ra goh duch kslgan past-baland musofirxonalarda, goh esa shundoqqina dag‘ta-dashtda tunab boraverdik. Aksar hollarda Ollohning uyi—masjidlardan boshpana topdik, notanish odamlarni tanish, tanishlarni do‘st tutib maqsad sari ilgarilayverdik. Mashhaddan bizga yangi sarbon qo‘shib berildi. Tasodifni qarangki, bukishining ismi og‘oi Bobur edi. Eronzamin tuprog‘idan bizni boshlab borayotgan bu xushfe’l, serzavq yo‘lboshlovchining ismi ulug‘ bobomiz nomiga monandligi taqdirning xayrli bir alomati bo‘lib tuyular edi. Bir kuni kechasi obdan charchab holdan toydik. Soat tungi uchlar chamasi edi. Kimsasiz dalaning o‘rtasida mashinani to‘xtatib, shunda tunashga kslishildi. Yo‘l chetida supasimon bir balandlik qorong‘ida gungursday bo‘lib turardi. «Uyquxaltalarimiz»ni ko‘tarib, shu supa ustiga chiqdik. Pastda ikki-uchta bahaybat yuk mashinalari turar, supachada esa besh-olti kishi cho‘zilishib yotar edi. Taxminimizcha, bular shu mashinalarning haydovchilari bo‘lsa kerak. Qorong‘i, hech narsani ko‘rib bo‘lmaydi. Turtinib-surtinib, haligi cho‘zilib yotganlarning yoniga kelib, biz ham joylashdik, o‘zimizni xudoga topshirib, sal o‘tmay dong qotib qoldik. Shunisi ajablanarliki, bu kimsalar ham bizni yo sezmadi, yoki sezsa-da, e’tibor bermadi. Sahar bomdod namoziga uyg‘onganimizda tungi xobdoshlarimiz qo‘nalg‘ani tark etib ketgan edilar. Bular kimlar edi, qanday odamlar—biz uchun bir jumboq bo‘lib qoldi. Alqissa, yo‘l yurib, yo‘l yursak ham mo‘l yurib, safarimizning yettinchi kuni Eron davlatining poytaxti Tehron shahriga kirib keldik. Tehronga kirdigu adashib qoldik. Sarbonimiz ham poytaxtni yaxshi bilmas ekan—qaysi ko‘chadan qasrga chiqiladi, topolmay xunob bo‘la boshladi. Shu vaqt baxtimizga yo‘l chekkasidan bizga tikilgancha asta yurib borayotgan bir o‘spiringa ko‘zimiz tushdi. Qori domla derazadan unga murojaat etib yo‘l so‘radi. Oq. yuzli, xushqad, xushbichim, qo‘ng‘iroqday sochlari manglayi uzra tovlanib turgan yigitcha kulimsirab yaqinlashdi, «Assalomu alaykum», deb salomlashdi. Arzimizni diqqat bilan eshitgach, og‘oi Boburga yuzlanib, yo‘lni erinmay tushuntirdi. Ammo ma’mur o‘ziga ishonmay yana qayta surishtira boshlagan edi, «Boy ota» bir imo bilan o‘spirinni mashinaga chiqishini amr ayladi. Tanishdik, hol-ahvol so‘rashdik. Yuz-ko‘zlari kulimsirab turadigan, yoqimtoy o‘spirinning ismi Abdulmajid Muhammad ekan. Yoshi o‘n to‘rtda, lekin shaharni shunday yaxshi bilar ekanki, tajribali sayr-bon singari rosa bizni aylantirdi. Markazga yaqin bir joyda to‘xtadik. Birpas tevarak-atrofni kezdik, do‘konlarga bosh suqdik, pul almashtirdik. Ko‘chalarda dasta-dasta pul ko‘tarib yurgan sarroflar biri olib, biri qo‘yib, xizmatini taklif etadi. Shahar benihoya obod, hashamatli. Nima uchundir mening ko‘zimga ko‘pqavatli imoratlar kamroq ko‘rindi. Aksariyat to‘rt-besh oshiyonali ko‘rkam binolar, bir-biri bilan husn talashib turgan muazzam qasrlar. Ko‘chalarda mashinalar tirband, harakat tig‘iz, lekin urilgan-surilgan, peshonasi, yonboshi qashqa mashinalar ko‘p. Hamrohlardan kimdir buni o‘zicha izohladi: bularning hammasi Amerikaning homiyligi davrida kelib qolgan mashinalar, oradagi munosabat buzilgach, u yoqdan sarmoya ham, texnika yetkazib berish ham to‘xtagan. Balki shundaydir, kim bilsin. Ko‘nglimizdagi fikrlarni sezgandek, Abdulmajid kulimsirab: «Agar msn Raf-sanjoniyning o‘rnida prezident bo‘lsam edi, —dedi = bolalarcha soddalik va jiddiyat bilan, —Erondagi barcha eski mashinalarni chiqartirib tashlar edim». Uning beg‘ubor orzusini eshitib, kulib qo‘ydik. Yigitcha qariyb ikki-uch soat biz bilan birga bo‘ldi, bir payt tashvishlanib, onasi uni do‘konga yuborgani esiga tushib qoldi. Mashinadan tushib, hammamiz Abdulma-jid bilan birga esdalik uchun rasmga tushdik. Zokir-jon aka unga chopon yopdi, do‘ppi kiydirib, rosmana andijonlik yigitchaga aylantirib qo‘ydi. Abdulma-jidning ham boshi osmonga stdi. «Agar onam ijozat berganida edi, sizlar bilan birga ketardim», dedi u havasmand bo‘lib... Abdulmajid bilan xo‘shlashib, yana yo‘lga ravona bo‘ldik. Yana «Toyota»larga «qamchi» bosildi. Yo‘lning tanobini tortib ketaverdik. Tehrondan so‘ng Qarach, Qazvin, Tabriz shaharlari keldi. Sur’atimiz shu qadar jadalki, biror yerda to‘xtab, ikki jumlani daftarga bitib qo‘ymoqlikka ham Fursat yo‘q. Bu qaydlarning barchasi yurib ketayotgan mashinada qing‘ir-qiyshiq harflar bilan bitildi, uzuq-yuluqligi, parokandaligiga shu sabab. Shomga yaqin Zanjon shahriga stib ksldik. Yarim soatcha nafas rostladik. Sabzavor bir xiyobon qarshisidagi ustaxonada mashinalarning-u yoq-buyog‘ini sozla-74 { "
371 «Avlodlar dovoni» «0 RA raqibining orqasiga aylanib o‘tdi. Zo‘ravor unga tomon o‘girilayotganida biqiniga tishlari bilan shunday urdiki, qoyaday zo‘r Zo‘ravor og‘riqdan darmonsizlanib gandiraklab ketdi. Bhishan shu paytdan foydalanib, Favjdorga: — Che! O‘ngdan o‘t! Che! -deb navbatdagi zarbani qanday berishni o‘rgatdi. Favjdor raqibining o‘zini o‘nglashiga imkon bermay, old oyoqlariga ko‘tarildi-yu, uni o‘ng tomondan bor kuchi bilan tepdi. Filbon Gulmuhammad tepish zarbi bilan o‘rnidan qo‘zg‘alib, Zo‘ravorning peshonasi ustiga og‘ib tushdi. Shunda Favjdor xartumi bilan filbonni bir urdi-yu, yerga qulatdi. Mahavatsiz qolgan Zo‘ravor orqaga chekindi. Gulmuhammad baland fil ustidan yerga chalqancha tushib, hushidan ketdi. Favjdor uni bosib, yanchib tashlashi mumkin edi. Shu payt otashdorlar mash’ala yoqib maydonga chopib kirdilar. Fillar har qancha g‘azabnok bo‘lsa ham, olovdan qo‘rqar edilar. Otashdorlar ularni bir-birlaridan ajratib, maydon chetiga chiqishga majbur qildilar. Gulmuhammadning beli singan, boshi, qo‘li qimirlar, ammo o‘rnidan tura olmas edi. Xizmatkorlar kirib uni ko‘tarib chiqayotganda Akbarning atrofidagi ko‘“kaldoshlari va beklari: —Muborak bo‘lsin, amirzodam! -deyishdi. —Siz yengdingiz! Filboni yiqilib tushgan tomon yutqizgan hisoblanardi. Bayramxon, «Yutqizsam, oqibati yomon bo‘’lgay-ku!» degan o‘yni avvalroq xayoliga keltirmaganidan, endi afsus qildi. Chunki uning atrofidagi bek-u a’yonlar bir lahza hang-mang bo‘lib jim turib qoldilar. Naryoqdagilar Akbarni tabriklayotgani baralla eshitildi. Akbar esa filbonidan minnatdor bo‘lib: -Tasanno, Bhishan! —derdi. - Bhishan Chandga bosh-oyoq sarupo, bir hamyon oltin hadya qilinsin! Hali bu botir mahavatga jogir ham in’om etgaymiz! Ko‘pchilikning oldida mag‘lub bo‘lganlari Bayram-xonning o‘zidan ham ko‘ra, uning yonida o‘ltirgan Valibek, Shohqulibek, shayx Gadoyilarga og‘ir botdi. Ular barcha
azobini chekayotganlar diyori. Bu do‘ngliklar odamlarning jasadlari bilan birga qancha sir-sinoatlarni yashirgan ekan? Boylik yo‘lida hech narsadan qaytmagan ham, bir burda nonga muhtoj bo‘lganlar ham shunda. Unisining ham, bunisining ham boshida guvala... O‘rkach-o‘rkach hisobsiz do‘nglik —hisobsiz qabr, hisobsiz taqdir, hisobsiz ajr... Ayrim qabrlar ustida ajib nur jilva qiladi. Asadbekning ko‘zlari bu nurlardan qamashadi. Nur oppoq qushlarga aylanib, charx ura boshlaydi. Asadbek onasining qabrini izlaydi. Ikki qabr... Yonma-yon... Qora marmartosh qo‘yilgan. Biri onasiniki, kichikrog‘i Samandarniki... Ajab manzara: bu qabrlar ustida oppoq qushlar charx urmaydi. Aksincha, olov tillari ko‘rinadi. Kimningdir oh urgani eshitiladi. Asadbek bu ovoz egasini taniydi: onasi; Samandarning o‘limidan: so‘ng uyqusiz tunlarda shunday oh chekardi. "Yotgan yerlarida ham-oh uryaptilarmi)7" Asadbek ajablanib qabr sari yuradi, yuraveradi. Qabr esa undan qochgandek chekinadi, chekinaveradi... So‘ng... olov tillari. o‘rnida onasi ko‘rinadi. Qo‘lida Samandar–xasta Samandar. Ko‘zlari yumuq. Harakat sezilmaydi. Jonsiz Samandarmi? So‘ng... otasi... ..: Mashhur psixoanalitik Z.Freyd tushlar deyarli barcha hollarda odamning ro‘yobga chiqmagan xohish-istaklarini aks ettirishini ta’kidlaydi. Darhaqiqat, Asadbekning tushidagi barcha qismlar ham uning o‘tmish kechinmalari, bolaligidagi orzu-intilishlari bilan bog‘langanligi kuzatiladi. Shuning uchun Asabdek tushida bu yorug‘ dunyoni tark etgan otasi va onasi, bevaqt xazon bo‘lgan ukasi Samandarni ko‘rar ekan, ular bilan bevosita kechmish voqealar xususida so‘zlashadi: —Ada" –deb ajablanadi Asadbek, –siz ham shu yerdamisiz2 —Hammamiz birgamiz, toychoq, –deydi otasi jilmayib. –Yaqinda men ham kelsam kerak, –deydi Asadbek. 19 Tohir Malik. Shaytanag. Qissa. Uchinchi kitob. –T.: Sharq, 1997, 191-192-betlar. 86
Ushbu maqolani yozishda Oʻzbekiston milliy ensiklopediyasi (2000-2005) maʼlumotlaridan foydalanilgan
chastotaning o‘zgarish (ortish) tezligiga nisbatan sekinroq bo‘ladi. Ra - RD) bog‘liqlik 7.5-g rasmda ko‘rsatilgan. (2д 180 o u I MЛ g Iu
Bosh sahifa Umumiy bo'lim » Muallif Mavzu: LATIFALAR! YANGISIDAN BOR! ( 197907 marta o'qilgan) Menimcha bu so`zga ortiqcha izoh berib o`tirish shart emas 1-latifago`ylikni o`zim boshlasam: Dunyoda ilmdan boshqa najot yo`q va bo`lmag`ay! Ozgina bilmoq uchun ham ko`p o`qimoq zarur
Britaniyalik ayol yuziga ajin tushirmaslik uchun 40 yil tabassum qilmadi 50 yoshli Tess Kristian so‘nggi 40 yil davomida na tabassum qiladi, na xo‘mrayadi. O‘zining aytishicha, u bunday hayot tarzini yuzining yosh ko‘rinishini saqlash va ajin tushirmaslik uchun tanlagan. Bu haqda “Rossiyskaya gazeta” xabar beradi. Sabzavot mahsulotlari ishlab chiqaruvchi kompaniya menejeri sifatida faoliyat ko‘rsatuvchi ushbu britaniyalik ayol: “Dugonalarim meni Mona Liza deb chaqiradi, chunki mendagi yuz ifodasi da Vinchi suratidagi ayolniki kabi turg‘undir”, – deb tan oladi. Dam olish kunlari dugonalar yig‘ilib, o‘zaro hazillashib kulishganida, Tess toshqotgan yuzi bilan o‘tiraveradi. Kulgidan o‘zini tiyolmay qolgan paytlari esa lablarini tishlagancha stoldan uzoqlashadi. Tessda yumor hissi yo‘q emas, ammo deyarli 40 yil davomida, hattoki qizi tug‘ilganida ham tabassum qilish uchun biror marta qoidani buzmadi. Ba’zi mutaxassislar bunday g‘ayritabiiy usul foyda berishi mumkin deb hisoblaydi. Dermatolog shifokor Nik Lou: “Bu qarishga qarshi samarali usul bo‘la oladi. Shubhasiz, ushbu maqsadda mimikasini nazorat qiladigan aktrisalar ham bor”, – dedi. Ammo bu fikrga londonlik psixolog Amanda Hills qarshi chiqdi. Uning aytishicha, tabassum qilish ruhiy salomatligimiz uchun juda muhim. “Tabassum qilgan vaqtda, organizmda ‘baxt gormoni’ nomi bilan ham ataluvchi endorfin ishlab chiqariladi va u odamlarning o‘zini yaxshi his qilishini ta’minlaydi”, – deb ta’kidladi psixolog.
O'quvchi turi Qora, kamuflyaj, ko'k, qizil, sariq Og'irligi va o'lchovlari Osonlik bilan muloqot qilish imkonini beruvchi 5w chiqish quvvati
Skripallarning zaharlanishdan keyingi hayoti haqida tafsilotlar... » O‘zbekiston yangiliklari – Zamin.uz Skripallarning zaharlanishdan keyingi hayoti haqida tafsilotlar... 08 yanvar 2019, 14:30 GRU sobiq polkovnigi Sergey Skripal va uning qizi Yuliya, katta ehtimol bilan, zaharlashga urinish holatidan keyin Buyuk Britaniyada qolishgan. Bu haqda The Telegraph xavfsizlik xizmatlaridagi o‘z manbalariga asosan yozmoqda. Ularning taxminicha, Skripallar Angliya janubida joylashtirilgan. U yerda ular tor doiradagi tibbiy ekspertlar nazorati ostida yashamoqda. Ehtimol, Yuliya hatto ish topgan ham bo‘lishi mumkin - nashr suhbatdoshlari fikricha, uning rus tilini bilishi bunda qo‘l keladi. Shu bilan birga, guvohlarni himoya qilish dasturiga qaramasdan, oila Rossiya va Buyuk Britaniyadagi qator yaqin do‘stlari bilan aloqalarni saqlab turibdi, ba’zilari esa yozda Skripallarni ko‘rgani ham borgan, deya ta’kidlaydi The Telegraph manbalari. Yuliya Skripal 10 aprel kuni shifoxonadan chiqarildi, otasi 18 may kuni u yerni tark etdi. O‘shandan beri sobiq polkovnik matbuot yoki rasmiylar bilan aloqa qilmadi. Uning qizi Reuters agentligiga intervyu berib, uzoq muddatli istiqbolda Rossiyaga qaytishni rejalashtirayotgani, biroq hozircha Londondagi maxfiy boshpanada qolishga majbur ekanini aytdi. Skripallar 4 mart kuni Solsberida zaharlandi. London rasmiy versiyasiga ko‘ra, ularga qarshi SSSRda kimyoviy qurol sifatida ishlab chiqilgan «Novichok» asab-falajlovchi moddasi qo‘llanilgan, suiqasd ortida esa Rossiya rahbariyati turibdi. Yangiliklar » Dunyo » Skripallarning zaharlanishdan keyingi hayoti haqida tafsilotlar... 11:55 Skripal ishi: sobiq josusni zaharlash kimga kerak edi? 14:22 Skripal Rossiyada juda yuqori darajadagi “korrupsiya sxemasi” haqida gapirdi
Bloger Usmonjon Qodirov ozodlikda - nima bo'ldi o'zi? Bloger Usmonjon Qodirov ozodlikda Prezident Shavkat Mirziyoyevning Farg’ona safariga tayyorgarlik uchun odamlar majburiy ishlatilmoqda, deya post qilgan bloger Usmonjon Qodirov 15 kunlik ma’muriy jazoga tortilgan. Blogerning qamoqqa olinishi ijtimoiy tarmoqlarda kuchli norozilik uyg’otishi ortidan 29-may kuni u ozodlikka chiqqan. Farg’ona viloyat televideniyesi muxbiri bo'lgan Qodirov Mirziyoyevning viloyatga tashrifiga ko’rilayotgan hozirlik yuzasidan ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida tanqidiy ruhdagi shaxsiy fikrlarini yozib qoldiradi. “Farg’ona viloyatida Prezident tashrifiga tayyorgarlik yuqori darajada. Lekin, karantin vaqtida, issiq havoda, zavod xodimlarining “hashar”ga chiqqani achinarli. Tashrifga taraddud viloyatning boshqa hududlarida ham davom etmoqda. Menimcha, Marg’ilondagi shifokorlar bo’yicha gaplar ham rostga o’xshaydiyov. Qachongacha bunday ishlar davom etadi. Qonuniy yo’l bilan, hech kimni majbur qilmasdan qilish mumkinmi bunday ishlarni? Yoki biz rahbarlar aytmasa yon atrofimizni toza pokiza qilmaymizmi? Albatta katta rahbar kelsa shunga tayyorlanish kerakmi?” - deb yozadi bloger. "Amerika Ovozi"ning aniqlashicha, Qodirovning bu posti ketidan u Farg’ona viloyat hokimiyati matbuot xizmati boshlig’i Muhammadjon Obidov huzuriga chaqirtiriladi. Usmonjon Qodirov hamkasbi Mavjuda Mirzayeva bilan, Farg'ona, 29-may, 2020 Matbuot kotibi blogerni yolg’on xabar tarqatishda ayblab, odamlar majburiy ravishda ishga olib chiqilgani haqidagi xabar yuzasidan raddiya talab qiladi. Farg’ona viloyat hokimligi axborot xizmatini ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida qoldirgan videoxabarda bloger Usmonjon Qodirov yoshlik qilib noto’g’ri xabar tarqatgani, buning uchun xalqdan, ijtimoiy tarmoq foydalanuvchilaridan kechirim so’raydi. Bloger bu iqrorida Mirziyoyevning Farg’onaga kutilayotgan safariga hozirlik ko’rish uchun tibbiyot xodimlari obodonlashtirish ishlariga olib chiqilgani haqida “Ozodlik”da berilgan xabargi ham munosabat bildiradi va tajribasizlik qilib, bu xabarni haqiqatga yaqin baholaganidan pushaymonlik izhor qiladi. 27-may kuni kechga tomon Qodirov hokimiyat organiga faol qarshilik ko’rsatish, bezorilik, haqoratlash aybi bilan 15 kunlik ma’muriy qamoq jazosiga hukm qilinadi. Xabar omma orasida shov-shuv uyg'otib, keng jamoatchilik orasida bloger himoyasi yo'lida chaqiriqlar yangrar ekan, blogerning ishi zudlik bilan qayta ko’rilgan. 15 kunlik qamoq 2 kunga o’zgartirilgan. Bloger 29-may kuni ozodlikka chiqarilgan. Qodirov uyidan turib, video orqali jamoatchilikka minnatdorchilik bildirdi. Sud ishi va jazo yuzasidan lom-mim demagan. Bloger bir necha oy oldin "Amerika Ovozi" bilan Toshkentda muloqot qilganida, O'zbekiston xalqini aldash hozirda juda qiyin, odamlar haqiqatga intilmoqda. talabchanlik kuchaydi, deya fikr bildirgan edi. Bir necha kun avval O’zbekiston davlat televideniyesining ikki jurnalisti “O’zbekiston24” kanali faoliyatini tanqid qilib chiqqan edi. Teleradiokompaniya rahbari Alisher Xo’jayevning bu tanqidlarga nisbatan bayonoti ortidan ular ishdan bo‘shatilgan.
Har qanday holatda Yer yuzasini tekislikda tasvirlaganda ikkita asosiy talab albatta bajarilgan bo‘lishi lozim, chunonchi Zasvirni bir xilligi va uzluksizligi ta’minlangan bo‘lishi shart. Bu demak birinchidan Yer yuzasidagi har bir nuqtaga xaritada faqat bitta nuqta mos kelishi kerak va ikkinchidan kartografik tasvirda uzilgan joylar (yerlar) bo‘lishi kerak emas. Bu talabni bajarish uchun kartograf uzilgan joylarda teng cho‘zish va aksincha bekilib (ya’ni ustma-ust tushib, yopilib) qolgan joylarda esa teng siqishishlarini amalga oshiradi. Teng cho‘zilish yoki teng siqilish natijasida kartografik tasvirda quyidagi xatoliklar vujudga (yuzaga) keladi: 1. Uzunliklar xatosi; 2. Burchaklar xatosi; 3. Maydonlar xatoligi; 4. Shakl xatoligi. Xaritada kartografik tasvirni xatoligi bo‘lmagan chiziqlar yoki nuqtalarga mol/l xatolikdagi chiziqlar yoki nuqtalar deyiladi. Kartografik proyeksiyadagi teng xatolikdagi chiziqlarga izokollar deyiladi. -
Anqara xalqaro sanksiyalarni qo’llab-quvvatlashi, Suriya rahbariyatiga qarshi tergovni yoqlashi kerak, deydi faollar
huquqlarining kafolatlari va ularni himoya qilish choralari to‘g‘risida»gi qonunlar qabul qilindi. Mazkur qonunlar xorijiy investitsiyalarni jalb qilishni, xorijiy sheriklar bilan hamkorlikni mustahkamlashni va rivojlantirishni, ustuvor investitsiya loyihalarini amalga oshirishni va mamlakatda investitsion faollikni oshirishni rag‘batlantirishga yo‘naltirilgan. Investitsiya loyihalari, avvalo, ustuvor tarmoqlarga, ya’ni neft va ximiya sanoati, transport, energetika, er osti qazilma boyliklarini ishlabchiqarishga, qurilish, telekommunikatsiya tarmoqlariga, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarini ishlabchiqarishga va ularni keng qayta ishlashga, turizm sohasini rivojlantirishga qaratilishi lozim. Mazkur investitsiya loyihalarini amalga oshirish uchun, eng avvalo, qulay investitsiya muhiti barpo etilishi lozim bo‘ladi. Qulay investitsiya muhiti investorning u yoki bu davlat iqtisodiyotiga mablag” sarflash uchun shart-sharoitlarning qulayligini, ya’ni siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy sharoitlarning yaratilganligini baholashdagi barcha hisob-kitoblar majmuasini o‘z ichiga oladi. Investitsiya muhitining jozibadorligi unga ta’sir etuvchi omillar darajasiga bog‘liqdir Har bir mamlakatdagi investitsiya muhiti birinchi navbatda, uning siyosiy barqarorligidadir. Xuddi ana shu omil chet ellik investorlarning boshqa mamlakatga muddatli shartnomalar asosida resurslarni kiritish imkoniyatini beradi. Investitsiya muhitiga ta’sir etuvchi omillardan yana biri huquqiy-me’yoriy hujjatlarning mavjudligidir. Bu esa investorning investitsiya faoliyatini amalga oshirish uchun kafolat vazifasini bajaradi. O‘zbekistonda investitsiya siyosatining asosiy tamoyillari bo‘lib quyidagilar hisoblanadi: 1. Ishlab chiqarishni texnik jihatdan qurollantirish va modernizatsiyalash, yangi ish o‘rinlarini yaratish asosida iqtisodiy o‘sish barqarorligini ta’minlash. 2. Vazirliklar, kontsernlar, korporatsiyalar va iqtisodiyotning boshqa bo‘limlari ishtirokida va adres dasturlariga qat’iy rioya qilgan holda moliyalashtirishning barcha manbalari hisobidan markazlashgan va markazlashmagan kapital qo‘yilmalar hajmini aniqlash. 17
aniq reja bilan ko‘radi. Hayvonlarning instinktlari juda xilma-xil bo‘ladi. Hayvonlarning biologik ehtiyojlariga qarab, ularning instinktiv harakatlarini quyidagi turlarga bo‘lish mumkin; ovqatlanish instinkti, saqlanish instinkti, nasl qoldirish instinkti va poda (to‘da) bo‘lib yashash instinkti. Ovqatlanish instinkti. Bu instinkt hayvonning o‘zi uchun zarur ovqat qidirib topish, ovqat g“amlash va shu kabi harakatlarida zohir bo‘ladi. Masalan, endigina tuxum po‘chog‘ʻini yorib chiqqan jo‘ja donni va non uvoqlarini cho‘qiydi, ularni qidirib topa biladi. Asalarilarning asal qidirib to‘plashi va g‘amlab qo‘yishi hammaga ma’lum. Saqlanish instinkti. Bu instinkt hayvonlarning dushmandan saqlanish tug‘ma usullarida va dushmanga hujum qilish qobiliyatida zuhur etadi. Masalan, mushuk bolasi o‘ziga tikilib turgan kuchukni birinchi marta ko‘rganda yo shkafning tagiga kirib ketadi yoki stulning ustiga, daraxtga chiqib oladi. Bordi-yu, mushukning o‘zi hujum qiladigan bo‘lsa, kuchukning nozik joylariga yuz-ko‘ziga chang solmoqchi bo‘ladi. Nasl qoldirish instinkti. Bu instinkt jumladan, ota-onalik instinkti sifatida yaqqolroq ko‘rinadi. Hayvonlar o‘z bolalarini parvarish qilish tug‘ma mahoratiga ega bo‘lib, u naslining kelajagi haqida katta g‘amxo‘rlik qiladi. Hayvonlarning ba’zi bir turlari, xususan, hasharotlar o‘z avlodini ko‘rmaydi, ammo, bolalari o‘sib mustaqil hayot kechira olishi uchun, ular tuxum qo‘yganda o‘z nasliga qulay joy va ovqatni oldindan tayyorlab ketadi. Ko‘klamda yo‘lda yoki yo‘l yoqasida bir juft qo‘ng“izning go‘ngni dumalata-dumalata yumaloqlab ketayotganini ko‘rish mumkin. Bu yumaloqlangan go‘ng qo‘ng‘izdan tarqaydigan nasl uchun turarjoy va ovqat bo‘ladi. Qo‘ng‘izlar go‘ngni ma’lum kattalikda yumaloqlaydi. Urg‘ochi qo‘ng‘iz shu yumaloqlangan go‘ng ichiga tuxum qo‘yadi, shundan keyin uning og‘zini berkitib, xavf-xatarsiz joyga dumalatib boradi. Yumaloqlangan go‘ng ichidagi tuxumdan bir necha vaqtdan keyin qurt chiqadi. Bu qurt go‘ngdagi moddalar bilan oziqlanib o‘sadi, qurt shu joyning o‘zida g‘umbakka aylanadi, keyin bu g‘umbak qo‘ng‘ʻizga aylanadi. Yosh qo‘ng‘iz yumaloq go‘ng ichidan teshib chiqib, erkin hayot kechira boshlaydi. Shunday qilib, qo‘ng‘iz o‘zining g‘amxo‘r ota-onasini ko‘rmaydi, ota-onasi esa qo‘ng‘izni ko‘rmaydi. Poda (to‘da) bo£lib yashash instinkti. Bu instinkt hayvonlarning turli usullar bilan o‘zaro aloqa qilishida va xilma-xil shaklda birgalashib yashashida zohir bo‘ladi. Hayvonlarning ba’zi turlari, asosan, o‘txo‘r va sutemizuvchi hayvonlar doimo to‘da bo‘lib yashaydi, hayvonlarning boshqa turlari, asosan, yirtqich hayvonlar esa o‘ziga o‘xshash hayvonlar bilan vaqt-bevaqt birgalashib yashaydi. Hasharotlar galasi, qushlar galasi, sutemizuvchilar to‘dasi—hayvonlarning poda (to‘da) bo‘lib yashash shakllaridir. 39
- 208-rasm. Tortuvchi ildizlar: 1—za’farda; 2— OxaN5g‘a; 9—piyozgulda; 4—piyozgul tortuvchi ildizi uzunasiga ketgan kesmasining sxemasi. b GEn yoki qo‘shimcha ildizlarda hosil bo‘ladigan va oziq moddalari saqlanadigan etli yo‘g‘on joy ildiz tugunaklari yoki ildiz g‘uddalari deb ataladi. Ularning uchida qo‘shimcha kurtaklari bo‘ladi (yoki oson yuzaga keladi); ular ba’zi o‘simliklarda xiylagina bo‘lib, yo‘g‘on tortgan asosiy ildiz kabi qishni o‘tkazish uchungina emas, balki vegetativ yo‘l bilan ko‘payish uchun ham xizmat qiladi. Masalan, kartoshkagul, chistyak, G‘SHrepaiga yPexaretaGa, batat, talaygina orxislarda qo‘shimcha ildizlardan paydo bo‘ladigan ildiz tugunaklari shu jumladandir. Shunisi ham borki, orxislarda har bir o‘simlikda yiliga, odatda, faqat bitta yangi ildiz tugunagi hosil bo‘lib, tepa kurtagidan kelgusi yili barg va gul chiqaradigan yer usti poyasi o‘sib chiqadi. Yosh ildiz tugunaklarida ildiz tuklari va g‘ilofi bo‘ladi, ular keyinchalik tushib ketadi. Ildiz tugunaklari reduksiyalangan qobiq-simon barglari bo‘lmasligi bilan yer osti poyalar tugunaklaridan 1 Talxa, odatda ikki yillik o‘simlik sifatida ekiladi.
degan mulohazalarga ega bo‘lamiz. Bularning birinchisi chin ikkinchisi esa yolg‘onlir. (1) gapdagi x obyektning qiymatlarini odatda, birorta R to‘plamdan, masalash, patural sonlar to‘plamidan olamiz. (1) umumiy ga: xoying ikki g va ye kiy, atli funksiyasi ekapligi famlan, chunki x.ning R to‘plamdagi qiymatlariga qarab, (1) gap g yoki yo qiy-matii qibul qiladi, Shu sababli, (1) ni X.x) shaklda beliriymia, Bu holda x obyekt (1) funksiyaning ar-tumentini ifodalaydi. P pagural sonlar to‘plamidagi U (2) = ,x.——juft son" (2) degan umumiy gapii va R butun sonlar to‘plamidagi F («X) =,, x—musbat son" (3) degli umumiy gapni olamiz. (2) gap xning 2 dagi hamma juft qiymatlarida chin va hamma toq qiymatlarida yolg‘ondir. (3) gap xning R.dagi hamma musbat qiymatlarida mint na 00 qiymatida, shuniyagdek, hamma mayfiy qiymatlarida yolg‘opdir. (2), (3) gaplar bitga x obyektli gaplardan Shunga o‘xshash R to‘plamdagi ikki, uch, to‘rt va h. k. obyektli umumiy gaplar ham qaraladi. Masalan, R butup sonlar to‘plamidagi R.(x, u) = ,x son u dan kichik", R haqiqiy sonlar to‘plamilagi F (x, u, 2) = ,X."u, 2 sonlar (x-u) 2 = x (u2) tenglikni qanoatlantiradi" (5). F haqiqiy sonlar to‘plamidagi T (x, u, 2, i) = yoaX, U, 2, 4. sonlar X— u-B2 —y——2,2x u—32-2i— 13 (6) sistemaning yechimini tashkil etadi", degan umumiy gailar mos ravishda ikki, uch, to‘rt obyekg-yaidir. (U) dan masalan, G‘ (—8, 21) = g‘, G‘ (7, 2) = ye hosil bo‘ladi. (5) dan istalgan a, 8, 1 haqiqiy sonlar uy F. (a, 8, 1) = kelib chiqadi. (6) dan esa M" (1, 2, 3, 4) = g, U. (5, 1, 8, 9) = yo mulohazalarni hosil qilamiz. » (1) va (2) gaplar x obyektining xossasini (tub son bo‘lish va juft bo‘lish xossasini) ifodalaydi. (4),
22—rasm. Gidra (Hydra oligactis). A—erkak gonadalari. B—urg‘ochi gonadalari. D—kurtaklanayotgan gidra. SSIFOMEDUZALAR (SCYPHOZOA) VA KORALL POLIPLAR (ANTHOZOA) SINFLARI Ssifomeduzalar (ssifos —grekcha "kosacha")ning tanasi dildiroq tiniq moddadan iborat bo‘lib, shakli to‘nkarib qo‘yilgan kosacha yoki soyabonga o‘xshaydi. Meduzalar barcha dengiz va okeanlarda keng tarqalgan, ayrim vakillari chuchuk suvlarda ham uchraydi. Meduzalar suvda erkin qalqib yuruvchi 43
3 O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi (SH M Mirziyoyev) Qoraqalpog‘iston Respublikasi, viloyatlar, Toshkent shahri va tumanlarda (shaharlarda) “Mustahkam oila yili” Davlat dasturini amalga oshirish bo‘yicha Qoraqalpog‘iston Respublikasi Vazirlar Kengashi raisi, viloyat, shahar, tumanlar hokimlari boshchiligida hududiy komissiyalar tuzilishini ta’minlasin, ularning zimmasiga Dasturda nazarda tutilgan chora-tadbirlar tegishli hududlarda og‘ishmay va to‘liq hajmlarda amalga oshirilishi yuzasidan shaxsiy javobgarlikni yuklasin
Tannarxga kiritiladigan xarajatlar Moliyaviy ft ») Mahsulot xarajatlari 43) Davr faoliyat xarajat-xarajat- A lari lari U Favqulotda zararlar 9.2-rasm. Tannarxga kiritiladigan va boshqa xarajatlar turlari. Mahsulot (ishlar, xizmatlar) tannarxiga kiritiladigan xarajatlar va davr xarajatlari ro‘yxati xo‘jalik yurituvchi sub’yekt faoliyatining rentabelligini va bozor raqobatbardoshliligini aniqlash uchun mahsulot (ishlar, xizmatlar)ni ishlabchiqarish hamda sotish davomida korxonada paydo bo‘ladigan barcha xarajatlar to‘g‘risida buxgalteriya hisobi schyotlarida to‘liq va aniq axborotni shakllantirish va soliq solinadigan bazani to‘g‘ri aniqlash maqsadida belgilanadi Tannarxga kiritiladigan xarajatlar tarkibi LOY
shi Kvebek va boshqa provinshiyalarlagi milliy-demokratik harakatini yumshatishga qaratilgan iitilishlariga ijobiy ta’sir qilishi mumkin xi. Yashgi lider o‘z siyosiy faoliyatini Kanadi jamiyatini uning butun tarixi davomida hayjonlantirib kelayotgan og‘ir muammo–milliy birlik muammosini kun tartibiga ko‘yishdan boshladi. 1969-yili P. Tra taklifi bilan Kashalaning ikxita raso miy tillari to‘g‘risida komun qabul qilindi. Bu qonun. iztija: ida kanadalik franiuzlarning hukumat xizmatidagi ishtiroki a hujjatlari ikki tilla olib borish kengaydi, amaldorlar o‘raniuz tilini o‘rganishga majbur bo‘ldi. 1969-yili mintakaliy iqtisodiy rijojlanish vazirligi tashkil qilindi. Vazirlik ixtiyoridagi mablaglarinng asosiy qismn Kvobekin rivojlanti-ishga yo‘naltiriai. Hukumat tadbirlari abitta mamlakat– big‘ta millat irin-olay kelib chiqdi. Buyonlashuv asosida milliy muzmmoni hal xilish mintakalarniig rivojlanishnin, milliy infraguzil-mani; axinlanishnik, fransuz Kanadasining til va madaniy jihidan o‘ziga xosligini tan olishni taqozo jardi. Ayni paytda kanalalik franshuzlarning mialiy o‘z taqdirini o‘zbelgilash) xujuki katinin rad etildi "Liberallarning jamiyatda keng: qo‘llab xuatlanishi uchun zivalo iqtisodiy muammolarin hal qilish talab etilardi. In-o‘lishiyaning o‘sishi va ishsizlik, byuljst tanqisligi va xo‘jalik rivojlanishi sur’atlarining pasayishi P. Tryul hukumatining dikxat markazida bo‘ldi. O‘zi olimlar davrasilan chiqkani uchun 1. Tryudo hukumat huzurida bir iyecha ilmiy tadqiqot guruhlarini tashkil qildi, univsrsitetlarlan yosh olimlarni davlat xizmatiga jalb etdi. P. Tryulo ijtimoiy siyosatda— ishsillik ug‘urtalashla, o‘zini o‘zi boshxarish tizimida bir qator omma-bosh tadbirlarni amalga oshirdi. Kam ta’minlangan oilalarga =oliklar pasaytirildi. osisiy aa nafahalar oshirildi. Ayn paytda iqtisoddagi inqiroz holatini yengib o‘tishning imkoni bo‘lmadi. Hukumat turg‘un holatda bo‘lgan iqtisodiyotin to‘g‘ridan-to‘kri rag‘batlantirishga qaratilgan talbirlarni amalga oshirdi. iberallarga iqtisodiy tushkunlik yotkilgan zararga qo‘shimcha 1971-yili AKSH hukumati Kanada tovarlariga protekiionistik cheklon e’lon qildi. Bu bir tomonlama ekini Amerika–Kanada vs.
Tushunchalar—asosiy instrumenti anketa bo‘lmish so‘roq metodida emas balki boshqa metodlarda ham katta ahamiyatga ega Kuzatish metodida anketa qo‘llanilmasada, operatsional tushunchalarni qo‘llash muhim ahamiyatga ega. Tadqiqotchi asosiy tushunchalariga mos kelgan ravishda kuzatuvni olib borishi kerak. Kuzatuv varaqalarida kuzatish xususiyatlari ko‘rsatilgan bo‘ladi. Empirik metodni tuzishni boshqa asosiy prinsipi — bu voqelikda o‘rganilayotgan predmetning metod bilan mos kelishi. Tahlil qilingan tushunchalar o‘rganilayotgan odamlar yig‘indisi qo‘llaydigan tushunchalarga mos kelishi kerak. Bu moslikka erishish uchun dastlabki tekshiruv tadqiqotlari o‘tkaziladi. Sotsiologiyada kichik odamlar majmui bilan o‘tkazilgan metod tekshiruvi pilotaj tadqiqot deb nom olgan. Empirik tadqiqot amaliyotchilari pilotaj tadqiqotlari nafaqat tushunchalar va metod strukturasini balki savollarni qabul qilish va javoblarni shakllanishiga yordam beruvchi psixologik jarayonlar ochishga imkon beradi. Pilotaj tadqiqotlar—metodik ishning davomidir. Uning maqsadi informatsiya olish, uni to‘g‘rilash va o‘rganilayotgan voqelikni sohalariga moslashtirish uchun kerak bo‘lgan metod foyda keltirish darajasiga baho berish. Umuman tekshiruv metodi 1 kuzatuv masalalari va xususiyatlari natijalar bilan mos keladimi 2 o‘rganilayotgan odamlar majmui savollarni qanchalik aniq tushunadi, 3 metod qo‘llanilgan psixologik jarayonlar haqiqiy informatsiya olishga yordam beradimi, metod qo‘llanilishining ayrim tomonlari salbiy munosabatlarni keltirib chiqarmaydimi degan masalalarni aniqlashi lozim. Uchinchi asosiy prinsip—metod qo‘llanilishining qochun-qoidalariga bo‘ysunish. Empirik tadqiqotlar amaliyotida shunday qoidalar sistemasi ishlab chiqilganki, ularga asoslanish odamlar o‘zaro munosabatlari omillarini nazarda tutish, olinayotgan informatsiyani sifatini ko‘tarishga imkon beradi. Masalan, har qanday metod qo‘llanilishining muhim qoidasi o‘rganilayotgan guruhning qiziqishi. Odamlar qiziqishi yordam berish xohishini o‘rganilayotgan savollarga Qqiziquvchaklik bilan qarashga hamda faol qatnashishga imkoniyat yaratadi. Turli odamlar guruhida tadqiqot turli omillarni va munosabatni keltirib chiqaradi. Bu omillarni aniqlash muayyan metodni qo‘llashga yordam beradi, qoidalarda metod qo‘llashning shart-sharoitlari, ma’lum maqsadda olinadigan intervyu taktikasi va psixologik xususiyatlarni nazarda tutilgan. Konkret tadqiqotlarda bu masalalarni nazarda tutish, metod qo‘llash jarayonida tadqiqotchini to‘g‘ri harakatlar sistemasini tuzishga zamin bo‘ldi. g‘o‘llanilgan metod natijasida olingan 155
Undan tashqari, ko‘rik-tanlovda eng faol ishtirok etgan Samarqand davlat arxitektura va qurilish institutining bir guruh talabalariga tanlov tashkilotchilari tomonidan faxriy yorliq va esdalik sovg‘alari topshirildi
dangan, tegishli me’yoriy hujjatlar asosida tashkillashtirilgan ta’lim shakli. Masofaviy o‘qitishning axborot-ta’lim muhiti–ma’lumot, axborot resurslari, o‘zaro aloqa bayonnomalari, dasturiy va tashkiliy-metodik ta’minotlarni uzatish majmui bo‘lib, foydalanuvchilarni ta’lim ehtiyojlarini qanoatlantirishga mo‘ljallangan. Masofaviy o‘qitishning dasturiy ta’minoti – masofaviy o‘qitishni ta’minlovchi dasturiy vositalar va platformalar. Masofaviy o‘qitishning texnik vositalari – masofaviy o‘qitishning axborot-ta’lim muhitida o‘quv materiallarni taqdim etish uchun foydalaniladigan texnik ta’minoti. Masofaviy o‘qitishning o‘quv-metodik ta’minoti–masofaviy o‘qitishni didaktik va psixologik talablari asosida shakllantirilgan axborot-ta’lim resurslari, ularni boshqarish tizimi, masofaviy o‘qitish metodlari, testlar va tavsiyalar majmui. Ma’lumotlar bazasi–real obyekt va uning qismlari haqidagi tizimlashgan ma’lumotlar to‘plami. Ma’lumotlar banki–ma’lumotlarni yig‘ish, saqlash, izlash va qayta ishlashni ta’minlaydigan axborot, texnik, dasturiy va tashkiliy vositalar majmui. Ma’lumotlar xavfsizligi–ma’lumotlarni tasodifiy yoki atay-dab o‘zgartirish, yo‘q qilish, yoyish, shuningdek, ruxsat etilmagan ma’lumotlardan foydalanishdan muhofaza qilish. Metodik ta’minot–kursni o‘rganishga qaratilgan turli axborot tashuvchilardagi o‘quv materiallar, metodik tavsiyalar va maslahatlar. Muloqot vositalari– telekommunikatsiya (internet) orqali muloqotni ta’minlash vositalari. Mo‘l"timedia –axborotni (matn, rasm, animatsiya, audio, video) ifodalashning ko‘p imkoniyatli taqdim etilishi. Multimediali darsliklar– multimedia texnologiyasi yordamida axborot-ta’lim resurslaridan foydalanish imkoniyatlarini kengaytiruvchi darslik. Ovozli xarita -ovoz (musiqa, ovoz va h.k.) yozish va eshitishni 111
Evro-2016: Muxlis o‘yinga etib borish uchun "Boing"ni ijaraga oldi - Спорт UZ - Скачать музыку бесплатно новинки музыки 2016-2017 27.06.2016Evro-2016: Muxlis o‘yinga etib borish uchun "Boing"ni ijaraga oldi Islandiyalik futbol muxlisi bugun mahalliy vaqt bilan soat 21:00 da boshlanadigan Evro-2016 nimchorak final uchrashuvi — Angliya - Islandiya o‘yiniga etib borish uchun do‘stlari bilan birgalikda Boeing-737 samolyotini ijaraga olgan.Mirror nashrining xabariga ko‘ra, Gretar Sigurdarson layner uchun 140 ming funt-sterling to‘lagan. Bu turdagi samolyotlar o‘z bortiga 180 nafar yo‘lovchini sig‘dirishi mumkin. Layner o‘yindan so‘ng muxlislarni yana o‘z uyiga eltib qo‘yadi.Ba’zi ma’lumotlarga ko‘ra, bugungi o‘yinni stadionda turib kuzatish uchun Nitstsadagi "Alyants Rivera" arenasiga Islandiyadan 8 ming nafardan ortiq muxlis kelishi kutilmoqda. Manba: Stadion.uz
stavkalarining aksariyati foizlarda belgilanadi. Masalan, 1998-yildan boshlab qo‘shilgan qiymat soliq stavkasi 2095, foydaga soliq stavkasi 20035-yil 1-yanvardan 13596, yuridik shaxslarning mol-mulkiga 498)li stavka bo‘yicha soliq solinadi. Soliq stavkalari mutanosib, progressiv va regressiv ko‘rinishlarda bo‘ladi. Mutanosib soliq stavkasi usulida foyda yoki oborotga ega bo‘lgan yuridik va jismoniy shaxslar bir xil mutanosiblikda (ulushda) soliq to‘laydilar. Masalan, korxona asosiy ishlabchiqarish fondlari va nomoddiy aktivlarining qoldiq qiymati 200 ming so‘m bo‘lib, undan undiriladigan soliq stavkasi 495 belgilanganda, yillik soliq summasi 8 ming so‘mni tashkil etadi. Daromad yoki foyda ortib borishi bilan soliq stavkasi ortib borishi ko‘zda tutilgan bo‘lsa, bunday stavkalarni progressiv soliq stavkalari deyiladi. Buni biz O‘zbekiston Respublikasi fuqarolari, chet el fuqarolari va fuqaroligi bo‘lmaganlardan olinadigan daromad solig‘i stavkasida ko‘rishimiz mumkin (9.4-jadval). 94-jadval Jismoniy shaxslar daromadlaridan olinadigan soliq stavkalari Jami daromad miqdori Soliq summasi Eng kamish haqining besh karrasi / Daromad summasining 12 foizi miqdorigacha Eng kamish haqining besh karrasi ) To‘rt karrasidan soliq 4t eng (F1 so‘m)dan o‘n karra kamish haqi besh karra miqdorigacha miqdoridan oshadigan summadan 20 foiz Eng kamish haqining o‘n karrasi O‘n karrasidan soliq 4 eng kam (41 so‘m)dan va undan yuqori ish haqining o‘n karra miqdoridan oshadigan summadan 20 foiz Ko‘rinib turibdiki, progressiv soliq stavkalari qo‘llanganda, ishchining daromadi qanchalik oshib borsa, u budjetga shunchalik ko‘proq daromad keltiradi. Regressiv soliq stavkasi usulida daromadning o‘sishi, mahsulot ishlabchiqarish hajmining ortishi yoki eksportga mahsulot ishlab chiqarishning ko‘payishi bilan soliq stavkasi kamayib boradi va korxona budjetga kamroq soliq to‘lay boshlaydi. Regressiv stavkalar biror faoliyat yoki sohada mahsulot ishlabchiqarishni ko‘paytirish yoki eksport hajmlarini oshirishni rag‘batlantirish maqsadida qo‘llaniladi. 130
Shunda siz uning buyurgan narsalariga amal qilmog‘ingiz, qaytarayotgan narsalaridan qaytib, ularni o‘zingizga lozim tutmog‘ingiz, uni quvontiradigan narsadan quvonmog‘ingiz, g‘azablantiradigan narsalaridan achchiqlanmog‘ingiz, unga hamroh bo‘lib, ishlarida yordam berib turmog‘ingiz mumkin bo‘ladi Bu qaysidir bir odam haqidagi sizga lozim bo‘lgan narsadir
Toshkent shahri Respublika Gidrometeorologiya markazining xabar berishicha, 30 aprel kuni poytaxtda havo o'zgarib turadi, yog'ingarchilik kuzatiladi Kechasi 16-18, kunduzi 28-30 daraja iliq bo'ladi
Ariza formasi noto`g`ri to`ldirilgan yoki to`liq to’ldirilmagan hollarda
t.., ,1 \| ., ,.„ _\|_ * * ?• -A Zk^— -D^S OuGu • % £, ■’■&%*> .-.* > , im G‘ * I ; ‘>’ £ £$-* . Gsg«t S (> ^ > ye**#? ■ <> * v _ _ ^ ... •£. - ^k» ul ‘ :ga ’ i^>R <£> >*>’_gg i ?^;3 ^ -iG^ " \ ■ ,’ L -:uZ^^- •>1o‘1Di (^s^si s»>>* -o-l-Ak :o!- ^ •^ ki 5 ’^ii o ^ . ; zm~ £ .- , \ ■. -« - • •: •■■- ’ ■ ‘ • £. • ■..■ _. . - ^ X ^ * * 4~t«A>£> }>~u SgS1 ’ sL -^gS, o^QmbZI->! ’^XgZ^ s-M] ’>•“» iy> g^ .^ilgs~u .? « . ’-Yu * : ’ L ^ > ^ > 5 ,u * M i > » M <»M* \^ > * » Ch ♦l3 Y >> "IV 1 ’^ l : > 4~ •• Lk^. •’ *■’ •>^n^ «A^ u^^:*2^.--A# :>>>»
Gʻishttepa — Oʻzbekistondagi madaniy meʼros obyekti. Arxeologiya yodgorligi. Obyekt davri: Aniqlanmagan . Navoiy viloyatining Nurota tumanida joylashgan. Obyekt manzili: „Temirqovuq“ MFY, Kichiksoy qishloq aholi punkti . Koʻchmas mulkka boʻlgan huquq: Davlat mulki. Navoiy viloyati madaniy meros boshqarmasi operativ boshqaruv huquqi asosida.. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining qarori bilan 2019-yil 4-oktabrda Moddiy madaniy merosning koʻchmas mulk obyektlari milliy roʻyxatiga kiritilgan — davlat muhofazasiga olingan. Manbalar Oʻzbekistondagi arxeologiya yodgorliklari
lar ko‘tarib turgan inshootlar doriy uslubida qurilgan inshoctlarga qaraganda murakkab bezaklar bilan ishlov berilgan. Mil. avv. IV asrda keng tarqalgan ko-rinf uslubidagi ustunlar ioniy ustunlarga qaraganda uzun bo‘lib, yuqori qismi— kapitel murakkabroq va uncha katta bo‘lmagan akanfa o‘simligi barglari bilan bezatilgan. loniy, korinf va doriy uslublarida qurilgan bu inshootlar me’morchilik san’atining ajoyib namunalari bo‘ldi. Parfenon me’morlari Iqtin va Kallikrat nafislik va ulugvorlikni uyg‘unlashtirishga erishdilar. Akropol darvozalarini qurishda me’mor Mnesikl (mil. avv. 438—432-yillar) ioniy va doriy ustunlarini yonma-yon qo‘lladi. Ibodatxonaning janubida qiz bola figurasidan yasalgan ustun (boshda Kariya viloyatidagi Artemida ibodatxonasi kohinalari kariatida deb atalgan) bilan almashtirildi. Akropolda pinakoteka (pinax yunon tilida—yog‘och taxtaga chizilgan kartina, theke —saqlanadigan joy ma’nosini bildiradi) mavjud bo‘lib, bir nechaxonalarda yog‘ochga chizilgan rasmlar, loy taxtachalar va boshqalar saqlangan. Attikaning Pentelikon konlarida marmar qazib olish boshlandi va bu me’morchilik san’atining ravnaqiga yo‘l ochdi. Mil, avv. V asrning ikkinchi yarmida Afinadan tashqari, Yunonistonning boshqa viloyatlarida, Janubiy Italiya va Sitsiliyada (Agrigentdagi Zevs ibodatxonasi, Pestdagi olti ustunlik Poseydon ibodatxonasi) me’morchilik inshootlari barpo qilindi. Dastlab shaharlar rejasiz qurilgan. Shaharlar faqat mil. avv. V asrdan rejali asosda qurila boshladi. Miletlik Gippodam shahar qurilishining rejali tizimini yaratdi. U Kichik Osiyodagi gavjum Milet shahrini qayta tikladi. Afinada Pirey portini, o‘zi asos solgan janubiy Italiyada Furiya koloniyasini qurdi. Shaharlarda akropol (mustahkamlangan qal’al, markaziy maydon, hunarmandchilik mahallalari va minorali 173
O‘zbekistonda “Obod qishloq” va “Obod mahalla” dasturlarida aniqlangan korrupsiya holatlari yuzasidan 49 ta jinoyat ishi qo‘zg‘atilgan O‘zbekistonda 75 ta normativ-huquqiy hujjatda 302 ta korrupsiyaviy omil aniqlangan. Bu haqda AOKAda o‘tkazilgan brifingda Korrupsiyaga qarshi kurashish agentligi axborot xizmati rahbari Durdona Ochilova ma’lum qildi. Ma’lum qilinishicha, ushbu korrupsiyaviy omillar qurilish, sog‘liqni saqlash, oliy ta’lim va davlat xaridlari sohalariga oid 226 ta amaldagi normativ-huquqiy hujjatlarni korrupsiyaga qarshi ekspertizadan o‘tkazish davomida aniqlangan. O‘z navbatida, tahlillar ularning 124 tasi qurilish, 41 tasi sog‘liqni saqlash, 91 tasi oliy ta’lim, 46 tasi davlat xaridlari sohalariga to‘g‘ri kelishligini ko‘rsatgan. Aniqlangan korrupsiyaviy omillarning tahlili, mazkur hujjatlarda “normativ huquqiy hujjatlar o‘rtasida ziddiyatlarning mavjudligi” (86 ta), “diskretsion vakolatlarning kengligi” (55 ta), “ma’muriy tartib-taomillarning mavjud emasligi yoki to‘liq emasligi” (27 ta) bilan bog‘liq korrupsiyaviy omillar eng ko‘p uchrayotganini ko‘rsatgan. Ta’kidlanishicha, shunga ko‘ra, normativ-huquqiy hujjatlardagi korrupsiyaviy omillarni bartaraf etish bo‘yicha qonunchilikka tegishli o‘zgartirishlar kiritish bo‘yicha takliflar ishlab chiqilmoqda. Ochilovaning so‘zlariga ko‘ra, budjet mablag‘laridan maqsadli foydalanilishi borasida tizimli monitoring tadbirlari amalga oshirib kelinmoqda. Xususan, 2021-yilda agentlik tomonidan “Korrupsiyasiz soha”, “Korrupsiyasiz hudud” loyihalari, “Obod qishloq” va “Obod mahalla” dasturlari doirasida hududlar va sohalar kesimida 50 dan ortiq o‘rganishlar o‘tkazilgan. Ushbu tadbirlar davomida aniqlangan korrupsiya holatlari yuzasidan to‘plangan hujjatlar huquqni muhofaza qiluvchi organlarga taqdim qilinishi orqali jami 49 ta jinoyat ishi va 24 ta ma’muriy huquqbuzarlikka oid ishlar qo‘zg‘atilgan. O‘rganishlar natijasida 500 milliard so‘mga yaqin miqdordagi mablag‘larning maqsadsiz foydalanilishining oldi olingan. Avvalroq O‘zbekiston ichki ishlar organlarida bir yil ichida korrupsiyaviy jinoyatlar qariyb ikki baravar ko‘paygani, O‘zbekiston korrupsiya darajasi bo‘yicha Transparency International reytingida o‘z o‘rnini yana 6 pog‘onaga yaxshilagani, korrupsiyaga qarshi kurashi qoniqarsiz deb topilgan davlat tashkilotlari rahbarlari javobgarlikka tortilishi to‘g‘risida xabar berilgandi.
birlari harbiy musobaqalarni boshqaradilar, boshqalari esa pulga buyumlar va qurollar ishlab chiqaradilar. Bu oxirgilari o‘z mehnatlarida aldovga yo‘l qo‘ymasliklari kerak; ular uzoq ajdodlari bo‘lmish xudolardan nomus qilsinlar. Agar hunarmandlardan kimdir ko‘rsatilgan muddatda o‘z buyurtmasini bajarmasa; agar, o‘zining yaqinligi uchun xudo uni kechiradi, deb hisoblab, unga hayotbaxsh etuvchi xudodan uyalmasa; agar u o‘z aqli bilan hech narsani ko‘rib tushunmasa –uni avvalo xudo o‘zi tergaydi (va jazolaydi). Ikkinchidan, quyidagi qonun o‘rnatilsin: buyumning bahosini u o‘zi aldagan buyurtmachiga to‘lashi kerak va ko‘rsatilgan muddatda uni yasab berishi kerak, ammo tekinga. Buyurtma qabul qiluvchiga, qonun sotuvchiga bergan maslahatga o‘xshash maslahat beradi: narx ko‘tarishga harakgt qilmasin, ammo o‘zishini haqiqiy qiymati bo‘yicha baholasin. Gap shundaki, hunarmand o‘zishining haqiqiy qiymatini biladi; demak, hur tug‘ilgan odamlar mamlakat-darida hunarmand hech qachon ayyorlik bilan bexabar odamni tuzoqqa tushirmasligi zarur; yo‘q, uning hunari –aniq ishva o‘z tabiatiga ko‘ra aldashga yotdir. Agar kimdir xafa qilingan bo‘lsa, u odam, xafa qilgan odamni sud mahkamasiga tortishi mumkin. Agarda buyurtmachi hunarmandga qonunlarga muvofiq tuzilgan shartnoma bo‘yicha berilishi kerak bo‘lgan pulni bermasa, ya’ni, agar u, davlat tartibotiga taalluqli bo‘lgan, shahar hukmdori Zevs va Afinaga nisbatan nomusli ish qilsa, –boshqacha aytganda, agar u arzimagan foydaga mehr qo‘yib ulug‘ bir aloqani buzadigan bo‘lsa, u holda, davlatni jipslashtirib turgan birdamlikka xudolar bilan qonun yordamga kelsin: narxini to‘lashi kerak bo‘lgan buyurtmani olib, agar u belgilangan muddatda beradigan pulni bermasa, u holda buyurtmachidan ikki barobar ko‘p pul olinsin. Bizning davlatimizda qolgan barcha mulk agar kimningdir tomonidan qarzga berilgan bo‘lsa, (ustama) foiz keltirmaydi; ammo ushbu voqeada agar bajarilgan buyurtmani olganidan keyin bir yil muddat o‘tib ketsa, uo‘sgan foizlarni ham to‘lashi kerak bo‘ladi, xususan, har bir drahmadan har oyda 376
Mamlakatimiz hududidagi barcha maktabgacha ta’lim muassasalari faoliyatini uslubiy ta’minlash va tashkil etish tuman (shahar) bo‘limi tizimida maktabgacha ta’lim yo‘nalishi bo‘yicha metodika uyushmalari faoliyat yuritadi. Metodika uyushmalarining maqsadi: - maktabgacha ta’lim muassasalarining har bir yo‘nalish bo‘yicha turli yosh davrlariga tegishli ta’lim faoliyatini muvofiqtashtirish; – zamonaviy ta’lim-tarbiya berishning innovatsion g‘oya va yangi pedagogik texnologiyalarni o‘rganish va keng targ‘ib qilish, ilg‘or tajriba va ijodiy tashabbuslarni amaliyotga tatbiq etish; —— ta’lim muassasalari pedagog va tarbiyachilarining kasb mahorati va malakasini oshirish maqsadida mahorat maktablari, amaliy mashg‘ulotlar, yangi pedagogik, uslubiy adabiyotlar, ta’limga oid va didaktik o‘yin vositalari ko‘rgazmasi, seminar-treninglarni muntazam ravishda tashkil etish orqali uslubiy yordam ko‘rsatishdan iborat. Metodika uyushmalarining asosiy vazifalari: 1. Maktabgacha ta’lim boshqaruv organlari tomonidan maktabgacha ta’lim yo‘nalishiga oid me’yoriy hujjatlar va metodikishlarni o‘rganadi hamda ta’lim muassasalarida ta’lim-tarbiya jarayoniga tatbiq etish yo‘llarini ko‘rsatib beradi. 2. Viloyat metodika markazlarida maktabgacha ta’lim muassasalarining tajribali pedagoglari tarkibidan yo‘nalishlar (rahbar, metodist, tarbiyachi, logoped, defektolog, psixolog, musiqa rahbari, jismoniy tarbiya yo‘riqchisi) bo‘yicha trenerlar guruhi tashkil etiladi. Trenerlarning har biri o‘z yo‘nalishi bo‘yicha yangi metodik tavsiyalar va me’yoriy hujjatlar bilan metodik uyushma rahbarlari uchun ikki oyda bir marta mashg‘ulotlarni tashkil etadi. 3. Tuman (shahar) miqyosidagi ilg‘or pedagogik ish tajribalarini o‘rganadi hamda ulardan eng samaralilarini metodika uyushmasi qarori bilan tuman (shahar) bo‘yicha ommalashtiradi. 657
10-sonli maktab tarix fani o'qituvchisi Nurg'oziyev Shuhratning sayti · Abdullaxon madrasasi 10-sonli maktab tarix fani o'qituvchisi Nurg'oziyev Shuhratning sayti Hozir uxlasang,albatta,orzularingni tushingda ko‘rasan Agar uyquni o‘rniga o‘qishni tanlasang,orzularingni hayotda ko‘rasan
Қамчибек Кенжа. Жума ёмғири (ҳикоя) \| www.ziyouz.uz Bosh sahifa O‘zbek nasri onlayn antologiyasiQamchibek Kenja (1946)Qamchibek Kenja. Juma yomg‘iri (hikoya) U jazm qilgan ishiga ikki kundan beri tayyorgarlik ko‘rardi. Avvalgi kuni hovlini aylanib, bejo yotgan o‘tin-cho‘p va boshqa mayda-chuydalarni yig‘ishtirib saranjomladi, kuchi yetmaganlarni o‘g‘liga buyurdi. Kelinga hovli ancha ivirsib ketibdi, ertaga supurib-tozalab qo‘ying, deb tayinladi. Kecha tunda hamma uxlagani o‘z uylariga chiqib ketgach, katta sandiqni ochdi, o‘limligiga yig‘ib yurgan narsa-matolarni ko‘zdan kechirdi. Hammasi joyida, beshta yuz dollarlik pul ham qo‘ygan o‘rnida – oq surp qatida turibdi. Cho‘ntagida bor so‘mlarni ham olib qo‘shib qo‘ydi. Chamasi, yetarli, yetmasa, bir gap bo‘lar… Anchadan beri juma kunini mo‘ljallab yurardi. Kecha ertalab sartaroshda soch-soqolini oldirdi. Keyin shaharga ketdi. Bozorga emas. Saroy degan mavzedagi bolaligidan ma’lum va ma’qul hammomga tushib, poklandi. O‘sha yerda ichki kiyimlarini almashtirdi, ohorli yaktak kiydi. Uyda payshanba deb palov damlashgan ekan, yemadi, yengilroq, ham ichni tozalaydi, deb, keliniga bir siqim guruchga shiringuruch pishirtirdi, ammo baribir ta’bi tortmadi, uch-to‘rt qoshiq tanovul qilgan bo‘ldi. Kichkina-sho‘qatoy o‘g‘il nevarasini sustgina suyub-erkaladi. O‘g‘liga nimalarnidir uqtirib-pishiqtirib qo‘yish fikri yo‘q emas edi. “O‘lim haq. Qazoim yetib qolsa… har payshanba ehson qilish, ko‘p odam yig‘ish shartmas, qurbingga qarab, har zamonda besh-to‘rt odamga ikki-uch tovoq osh berib, duoyi fotiha qildirib qo‘ysang, bas”, demoqchi edi. Aksiga olib, shu kuni ham bo‘kib ichgan shekilli, uyiga kirib, gumdon bo‘lib ketdi. O‘zi uni “Ichib kelgan kuning ko‘zimga ko‘rinma”, deb ogohlantirgan edi. Ha, mayli, baribir o‘rgatadiganlar ko‘p. Imom-domlaga o‘xshagan, “Ota-buvang qilganini qilasan-da”, deydiganlar bor. Lekin lahadga qo‘yishni mahalladagi eng to‘g‘ri, halol odam, o‘lim-yitimlarda doim kamarbasta bo‘lib turadigan Shahobiddinga, omadi gap, deb aytib qo‘ygan. Shuni eslab, taskin topdi. Xufton namozlarini shoshilmay o‘qigach, joynamoz ustida o‘tirganicha o‘tgan umrini hisob-kitob qilib chiqdi, qarindosh-urug‘lar, yoru birodarlarini, olasa-berasa qilinib yurgan olib-sotar hamkorlarini bir-bir ko‘z oldiga keltirdi. Biron kimsada yirikroq haqi yo qarzi borligini eslolmadi. U asli qarz degan narsani yomon ko‘rardi, o‘g‘liga ham birovda haqing qolsa-qolsin, qarzing qolmasin, deb tayinlagani-tayinlagan edi. Yarim tunda turib oldi, bomdoddan keyin “Ixlos” surasini ming marta takrorladi, kalima keltirib yana ancha o‘tirdi. “Hazrati Yosin”ga sabri yetmadi. Tong oqarib qolayotganga o‘xshadi. Havoning avzoyi buzilganini ko‘rib, bir zum ikkilandi, keyingi jumaga qoldirsammikin, dedi, yana fikridan qaytdi. Yomg‘ir – obi rahmat, ayniqsa, juma kungisi… O‘z hujrasidan sassizgina chiqib, yengil shippak kiydi. Ayvon chetidagi ustunlar orasiga tortilgan sim dordan o‘g‘lining bir poy qora paypog‘i yerga tushib ketgan ekan, qoqib-silkib, juftining yoniga ildi. Dorda oppoq mayka ham yoyig‘lik edi, olib yuziga birpas bosib turdi-da, uni ham g‘ijimlangan bo‘yi joyiga qaytarib tashlab qo‘ydi. Keyin o‘g‘li va kelini yotadigan xona tomonga ko‘z yugurtirdi, chirog‘i o‘chiqligidan xotirjam tortgach, zinadan ohista pastga tushib, tomorqa sari yurdi. Yomg‘ir bitta-ikkita tomchilardi… Tomorqaga o‘tiladigan, azbaroyi eskiligidan ranglari o‘chib, qurib-qaqshab ketgan, qiyshayib, tag tomoni yerni sirpaydigan bo‘lib qolgan pastak eshik g‘iytillamasligi uchun uni yog‘och tutqichidan tepaga ohista ko‘tarib ochdi-da, ichkariga oyoq qo‘ydi va ikki qo‘llab, qanday ochgan bo‘lsa, shunday, ammo mumkin qadar zichlab yopib, yiltillab turgan zanjirni mix ilgakka soldi. Xayolidan bu ilgak, zanjirni nimaga qo‘yishuvdiykin, degan fikr kechdi va bolalik paytlarida tomorqaning qo‘rg‘on emasligi, ya’ni to‘rt tomoni devor bilan o‘ralmagani yodiga tushdi. Avvallari qishloq xonadonlari ikkiga bo‘linar – ichki, oldi qismida uy-joylar, sahnda esa uzum va bir-ikki tup olma yo behi, qolgan barcha mevali-mevasiz daraxt, ekin-tikin hovlining ikkinchi qismida – imoratlar orqasida bo‘lar, shuning uchun ham u yoq tomorqa (ya’ni tomning orqasi) deyilardi. Uylar chetidan qo‘shni xo‘jalik chegarasigacha davom etgan o‘q devorning qulay yeriga yuqoridagiday darcha-eshik qurilar, hojatxona ham ana shu devor ortida, ya’ni ko‘zdan panaroqda bo‘lardi. Orqamda sharpa yo‘qmikin, deya, daroz qaddini engashtirib eshik tirqishlariga qulog‘ini birpas tutib turdi va oldinga, ya’ni tomorqaning etak tarafi tomon qadam tashladi. So‘qmoq ensiz bo‘lib, ikki qirg‘og‘ini ajriq bosgan, ajriq orasida o‘rib tashlangan g‘o‘zag‘ar, talxa va boshqa o‘simliklarning cho‘karlari tikkayib turar, shuning uchun asta, avaylanib yurishga to‘g‘ri kelardi. Sirasini aytganda, u shoshayotgani ham yo‘q. U tomorqa – bog‘ etagidagi ancha ilgari ko‘z ostiga olib qo‘ygan va o‘shandan beri u yerga bot-bot o‘tib, azmoyish olib kelayotgan joy – o‘zi kabi qari subhoni o‘rik daraxti ostini ko‘zlab borardi. Bu reja unda bir yil avval qat’iylashgan, bunday savdolarga sabab bo‘lgan hodisa esa roppa-rosa qirq yil burun ro‘y bergan edi. Hozir yetmish beshga kiryapti, demak o‘shanda ayni qirchillama yoshda – o‘ttiz beshda bo‘lib, hozirgiday og‘ir-bosiq emas, serg‘ayrat, shiddatkor va ancha gerdaygan edi. Bultur qo‘shni qishloqdagi bir ehsonda qotillik haqida gap ketdi. Juda keskin fikrlar aytildi. – Odam o‘ldirish islomda eng og‘ir jinoyat – gunohi kabiralardan biri, – dedi birovi. – Ha, to‘g‘ri aytasiz, har qanday osiy bandaning gunohi kechirilishi mumkin, illo shirk keltirgan bilan birovni nohaq o‘ldirganniki afv etilmas ekan, – quvvatladi boshqasi. – Qanday noma’qullikki, o‘ziga o‘xshagan bir bandani jonidan ayirib, uning xotinini tul, bolalarini yetim qoldirib, besh-olti yil o‘tirib chiqishadi-da, yana hech narsa ko‘rmaganday, mahallada bemalol bosh ko‘tarib yuraverishadi. Payg‘ambarimiz erining xunini talab qilib kelgan bir ayolni qo‘liga qilich tutqazib, mana men tayyorman xun to‘lashga, degan ekan. Hozir shunaqa odam bormi?.. Jazodan qutulish uchun jinnixonaga yotvolishdanam toyishmaydi. Luqmalar unga juda og‘ir botdi, jon-jonidan o‘tib ketdi. Xuddi uni nazarda tutishganday… Senga tegishli bu, eshitib qo‘y, deyishganday. Rostdanam, bilib gapirishdimi, bilmaymi, u anglamadi. Bir ko‘ngli, ha, atayin senga tekkizib gapirishyapti, desa, bir ko‘ngli “U bo‘lib o‘tgan ishlarni bular eshitishmagan, endi, bir omadi gapni aytishyapti-da. O‘zimizni qishloqdagilar ham allaqachon esdan chiqarib yuborishgan…” deya uni ovutardi. “Lekin o‘zingning yodingdan ko‘tarilgani yo‘q-ku, doim ich-etingni yeb yurasan-ku”, derdi boshqa bir ovoz kesatib. Aslida boshqalar ham unutmagan ekan… Chorsi shaklidagi, jannatning bir parchasidek tomorqa ham ikkiga bo‘lingan bo‘lib, darchadan to‘g‘ri yo‘lak ochilgan, o‘ng tomon anorzor, chekkaroqda ikki-uch tup anjir ham bor edi. Chapda esa anvoyi mevalar: qo‘qon gilos, xurmo, olma, shaftoli, ikki-uch nav o‘rikning eng kattasi – eng etakdagi devorga yopishib o‘sgan, shoxlari tarvaqaylagan, tanasi baquvvat subhoni edi. Uning yonboshga ketgan yo‘g‘on bir shoxi niyatini amalga oshirish uchun juda qulay bo‘lib ko‘rinardi. U aybdorligini, jinoyatining qanchalar og‘irligini o‘zi ham tan olardi. Umriga zomin bo‘lgan hammahallasining o‘g‘il-qizlarini ko‘rsa o‘zini qayoqqa urishni bilmay qolardi. Kechalari uyqusi o‘chib, tashqariga aylangani chiqarkan, yulduzlarga to‘la sirli osmonga, qora tunni nurafshon aylagan to‘lin oyga tikilib, bir mo‘min bandasini shunday mo‘jizalardan mahrum etgani uchun Parvardigordan mag‘firat tilab, iltijo qilar, pushtipanohsiz, bosh egasiz qolgan beva-bechora onani, norisadalarni o‘ylab yuragi ezilardi. O‘sha – o‘tgan yilgi, qo‘shni qishloqdagi izdihomda aytilgan, unga kaltak bo‘lgan, yuragiga tig‘day tekkan dashnomlardan keyin endi yorug‘ dunyoda yashashi qiyinligiga aqli yetgan va qariyb qirq yildan beri bot-bot diliga g‘ulu solib turadigan vasvasaga bo‘yin egish mavridi kelganligiga ishonch hosil qilgan edi. Lekin xotini o‘tib ketgach, unga qaraydigan – kirini yuvib, ovqatini pishirib, yotar ko‘rpasini to‘shab-yig‘ib qo‘yadigan nevara qizining sepi tayyor emas edi. O‘g‘li o‘ziga o‘xshab araqxo‘r chiqdi. To‘g‘ri, u o‘g‘lining hozirgi yoshidan (qirq beshga borib qoldi) ancha ilgari, aniqrog‘i, boshiga o‘sha mash’um kulfat tushganidan keyin, og‘ziga shaytonning suvidan bir qultum ham olmay qo‘ygan, chekishni ham butkul tashlagan edi. Ammo arzandasini hech yo‘lga sololmadi. Unga qattiq tegishdan o‘zini tiyar, chunki odamkushlik balosidan so‘ng Ollohning biron bandasini “sen” demayman deb o‘ziga o‘zi so‘z bergan edi. Buni qarangki, uning otasi ham ichuvchi, ya’ni bu “kasb” ularga ota-bobo “meros” edi. Padari buzrukvori shahar bozorida qovun-tarvuz olib sotardi. Uning yonida yurib savdo-sotiqni, ya’ni dehqon bilan savdolashishni, talashib-tortishishni, qisqasi, arzonga olib qimmatga pullashni o‘rgandi, meva-cheva bozoriga o‘rnashib oldi. Otasidan keyin ham shu “hunar”ni davom ettirib, shu yo‘l bilan tirikchilik o‘tkazardi. Ammo jonini jabborga berib yubormasdi. Fazilat bilan illat – o‘t bilan suv, ikkisi bir vujudda makon qursa-da, hech qovushmaydi, aksincha, ikkalasi ikki tomonga tortadi – fazilat fazilatga yetaklaydi, illat illatga sudraydi. Ishyoqmaslik ichkilik bilan topishdi. Ichkilik uni qartabozlarga oshno tutintirdi. To‘g‘ri, ular katta gardkamchi emas, savdo yurishmay qolgan kezlarda ermakka besh-o‘n so‘mdan tikib o‘ynashardi, xolos. Ammo ko‘ngilsizliklar, fojialar arzimagan narsalardan boshlanadi. Qartabozlik ham ichkilikka, giyohvandlikka o‘xshagan girdob – o‘rtasiga tushib qolgan kimsaning omon chiqishi dargumon, aksincha, uning bir falokatga giriftor bo‘lishi hayotda ko‘p isbotlangan. U qamoqdan kelganida yigirma olti yoshli o‘g‘il kashandalikka, mayxo‘rlikka mukkasidan ketib bo‘lgan edi. Farzandi uning tarbiyasini olmadi, xalq ta’biri bilan aytganda, ota tiyig‘ini yemadi, qiblagoh yolg‘izgina jigargo‘shasini yedirib-kiydirolmadi, uylanishida ham asqatmadi. Bu tashvishlarning bari sho‘rpeshona xotinining zimmasiga tushdi: u hovlidagi mevalarni (yaxshiyam ota-bobolari ekib ketishgan ekan) tirnoqlab parvarishlar, qush-parrandalardan qo‘rib, sotib, ro‘zg‘or tebratardi. O‘g‘lini aka-ukalarining yordami bilan uyladi. Aslida, to‘yni otasi kelganda o‘tkazishni mo‘ljallashuvdi, kelinning xasta onasi ko‘zim ochiqligida qizimning tinib-tinchiganini ko‘ray, deb qo‘ymadi. Xullas, uning tili ham qisiq, o‘g‘liga qattiq tegishga haddi sig‘masdi. Yaxshilik bilan ko‘p aytib ko‘rdi, yerga qarab, “xo‘p-xo‘p” dediyu, o‘zgarmadi. Ellikka kiryapti. U tengilar hozir besh vaqt namozni kanda qilishmaydi. O‘sha voqeadan keyinoq er-xotin o‘rtasiga sovuqchilik tushib, oilaviy munosabatlar darz ketgan, xonadondan halovat, totuvlik yo‘qolgan edi, u qamoqdan qaytganda ham iliqlik tiklanmadi. Ayol juda azoblanib yashardi: u yoqqa qarasa – jigarlari, bu yoqqa qarasa – eri va bolalari. Bechora ikki o‘tning orasida kuyib-yonib adoyi tamom bo‘ldi. Odam nima uchun yashaydi – oila qurish uchun. Hayotning mazmuni – oila. Oila – eng avvalo umr yo‘ldoshi, tanmahram. U bo‘lmagandan keyin oila ham yo‘qday gap ekan. Boshqaga uylanishi qiyin bo‘ldi. Odam o‘ldirib, salkam o‘n besh yil o‘tirib chiqqan qotil bilan bir dasturxondan ovqat yeb, bir yostiqqa bosh qo‘yishni tasavvur qila oladigan kam. Nihoyat bittasi tavakkal deb, rozilik bergan edi, kechalari bosinqirab, cho‘chib uyg‘onavergach, “Meniyam bo‘g‘ib-netib qo‘ysa-chi?” degan xavotirga tushib, ketib qoldi. Azbaroyi, tirikchilik uchun bozorga chiqadigan mo‘min-musulmon bir ayol bilan hamdard, hamhasrat bo‘lib, unga umid bog‘lab, juvon ham moyillik bildirib turuvdi, kimdir qulog‘iga shipshitib qo‘yganmi, birdan o‘zini tortib qoldi. Shundan keyin taqdirga tan berishdan o‘zga chorasi yo‘qligini angladi. Shundan buyon so‘qqabosh ichong‘ir o‘g‘li, kelini, ularning farzandlari – ikki qizi va bir o‘g‘li bilan umrguzaronlik qilishadi. Unga qarashga esa nevara-qizlarining kattasi tayinlangan. Ayolining ezilib, kasallanib yorug‘ dunyoni barvaqt tark etishiga (marhum uning suyukli, yolg‘iz tog‘asi edi), o‘g‘lining xulqi o‘zgarmayotganiga (balki u otasining jinoyatidan, qamalishidan oriyat qilib, alamidan ichar, balki kimlardir “qotilning bolasisan-da” deya yuragini ezishar…) o‘zini aybdor deb bilardi. Lekin baribir mahalla-ko‘ydan xijolat chekardi. Hoji odamning farzandi-ya… Ka’batullohni ziyorat qilib, haj amallarini o‘taganlar butun gunohlari to‘kilib, onadan yangi tug‘ilganday poklanadi, degan gap unga umid, ilinj bag‘ishlardi. Ko‘p qiyinchiliklar bilan ro‘yxatga yozildi. Sudlanganim uchun bu qutlug‘ ibodat huquqidan ham mahrum etilganmikinman deb qo‘rquvdi. Olti yilda navbat keldi. Shukr qildi. Ollohning uyidan o‘zicha yengil tortib qaytgan edi. Masjid imomi juma ma’ruzalaridan birida “qoni nohaq to‘kilgan odamning xuni yuvilmaydi” degandan keyin tarvuzi qo‘ltig‘idan tushib yurgan edi (masjidga ham qatnamay qo‘yuvdi), yuqorida zikr etilgan yig‘indagi muhokama va hukm dard ustiga chipqon bo‘ldi. “Ha, demak, bu dunyoda yashashga chindan ham haqing yo‘q ekan” deganday bo‘lardi kimdir. – Odam o‘ldirgan bir menmi? Dunyo qotillarga to‘lib yotibdi-ku? Chingizxon, Gitler, Stalin millionlab odamlarni qirib tashlagan-ku?! – U boshqa masala, ular musulmon emas edi. – Faqat musulmon odam o‘ldirsa gunohkor bo‘ladimi? – Hamma gunohkor bo‘ladi, ayniqsa, musulmon… Shunaqa paytda o‘zini qayerga qo‘yishni, boshini nimaga urishni bilmay qolardi. Ustiga-ustak, marhumning o‘g‘il-qizlari yo‘l-cho‘lda ro‘para kelib qolishganda oshkora ters qarab o‘tishsa, battar ichidan zil ketardi. Ha, bu yoqda – ochiqda u nafratli qarashlar ta’qibiga dosh berish mushkulligini, ta’na-malomatlar nayzasi qamoq jazosidan-da o‘tkir va shafqatsizligini, odamning qalbini vayron, yuragini majruh qilishini obdan tushundi. U yomg‘irdan qochib, do‘lga tutilganday his etardi o‘zini. Ayniqsa, marhumning tund basharali kichik o‘g‘li unga “qarimta qaytadigan dunyo bu, bir kunmas-bir kun sendan albatta otamning o‘chini olaman” deganday, qovog‘ini battar uyub, o‘qrayib tikilar, qasoskorning yengi ichida tig‘li bir yarog‘ yashirinday tuyulardi. Aslida u turmadaligida o‘lganning alamzada farzandlari oilasiga, xususan yolg‘iz arzandasiga bir ziyon-zahmat yetkazib qo‘yishlaridan cho‘chirdi. Baxtiga u xavotirlangan kor-hol yuz bermadi. Ochiqqa chiqqach, balki qarindoshlik tuyg‘usi yigitlarni yovuz niyatlaridan qaytargandir, ehtimol o‘zimdan qasd olishni chog‘lab yurishgandir degan gumon paydo bo‘ldi. Ularning gezarib, xo‘mrayib qarashdan nariga o‘tmasligi esa unga taskin bermas, aksincha, shubhalarini kuchaytirar, bu mash’um voqea ham qachondir sodir bo‘lishi mumkin degan hadik hech tark etmasdi uni. Kutilgan, ammo qay tarzdaligi noma’lum ko‘ngilsiz hodisaning cho‘zilishi, surunkali tahlika odamning jismi va yuraginigina emas, balki ruhiyatini ham pajmurda qilib qo‘yishi hech gap emas. Shahardanmi, boshqa qishloqdanmi uy sotib olib, ko‘chib ketishni ham ko‘p mo‘ljalladi. Lekin shahardan joy olishga qurbi yetmas edi. Boshqa qishloqqa ko‘chib borsa, yoshi bir joyga yetgan odam yot mahalla ahli bilan kirishib, singishib ketishi qiyin, qolaversa, u yerdagilar ham “Kim ekan?” “Qayerdan kelibdi?” “Nimaga o‘z yurtini tashlab chiqibdi?” deb so‘rab-surishtirmaydi, deysizmi? Goho-goho, yovqarashlar, pisandalar, ta’nalar jonidan o‘tib ketganda qabristonga borardi-da, marhumning go‘riga bosh urib yig‘lar, undan afv etishini so‘rab yalinib-yolvorar, ruhining bezovta bo‘lmasligini, bolalariga tasalli berishini o‘tinardi. Jabrdiyda qasoschilar sal shashtidan tusharmikin, deb bir-ikki marta o‘g‘lidan mayda-chuyda o‘tkazib yubordi, lekin uni haydab solishibdi. “Otamning qotili bergan narsani yeyishdan hazar qilamiz, itimizga ham ravo ko‘rmaymiz” deyishibdi. O‘z qishlog‘ida ham to‘y-hasham, ma’raka-marosimlarga aralashishdan bezillab qoldi. Televizorda kino boshlanishi bilan o‘rnidan turib ketardi – odam o‘ldiriladigan sahna-holatlarni yuragi aslo ko‘tarmasdi. Ko‘chada boshqalar ham bir-birini nuqib uni ko‘rsatishayotganday, “anavi-da, falonchining qotili” deyishayotganday tuyulardi. Nazarida endi unga birgina yo‘l qolgan, bu – dor ostiga eltadigan yo‘l edi. Darchadan subhoni o‘rik tagigacha bo‘lgan so‘qmoq kalta, nari borsa, ikki-uch daqiqalik masofa edi, ammo ba’zan ana shunday qisqa manzilga yetib borish ham o‘ng‘ay bo‘lmasligini shu kuni fahmladi. U esini tanigandan beri Xudodan jon qarzdorligini yodlab-o‘ylab, his etib yurar, baxtsiz hodisadan keyin esa bu hisobga bandasidan ham jon qarzdorligi qo‘shilgan edi. Bu ikki zil yuk uning yelkasidan tegirmon toshiday ezar, mahbuslar gardaniga solinadigan g‘ul singari qisib, erkin, bemalol qadam tashlashga, hatto nafas olishga ham monelik qilardi. Masjiddagi ma’ruzadan, izdihomdagi ta’na, tanbehdan so‘ng, endi o‘sha qiyomat qarzlarni uzish, majburiyatni zimmadan soqit etish muhlati yetib keldi shekilli, degan o‘y shuuridan ketmay qo‘ydi. Do‘ppini olib, bundoq o‘ylab ko‘rsa, jamiyatga, el-yurtga ham na o‘zi va na o‘g‘li tuzukroq bir naf yetkazmabdi. Lekin nazarida nabirasi oldidagi burch hammasidan muhimroq, hammasidan zarurroq edi. Ma’suma qiz o‘n-o‘n bir yoshidan boshlab, ya’ni yetti-sakkiz yildan beri unga sidqidildan xizmat qilardi. Uning bo‘yi yetib, turmushga uzatadigan palla yaqinlashib qolgan, ammo sep-sidirg‘asi, ularga qo‘shib beradigan hech vaqolari yo‘q, ichuvchi, ishi yurishmagan o‘g‘lining sabzifurushlik qilib topgani bo‘lajak kelinning hozirda urf bo‘lgan mebeli (devor shkafi), kiyim-kechagi tugul, ko‘rpa-to‘shagi, pardasiga yetishi ham dargumon. Shuning uchun yetmishdan oshgan odam yana belni mahkam bog‘lab, bozorga chiqib ketgan edi. Har qalay, bu sohadagi uquvi, ko‘p yillik tajribasiga ishonsa bo‘lardi. Bozorni-ku umuman tashlagani yo‘q ediku-ya, ammo shu paytgacha ermak uchun, vaqt o‘tkazish uchun yig‘inlarda kamroq qatnashish, mahalla-ko‘ydagilar, xususan marhumning yaqinlari nazaridan uzoqroq bo‘lish uchun shaharga borib, savdo qilsa qilib, yo‘qsa choyxonada o‘ziga o‘xshagan bekorchilar bilan valaqlashib, kunni kechkirtirib qaytib kelardi. Endi astoydil kirishmasa bo‘lmasligini anglagan, nevara-qizni bechora, o‘ksik holda tashlab bu dunyoni tark etish yana bir nomardlik, yana bir nohaqlik bo‘ladi, degan fikrga kelgan edi. Aksiga olib, biron tashkilot yo xo‘jalikda tuzuk-quruq ishlamagani uchun nafaqasi eng kam ish haqi miqdorida edi. Endi uydan sahar chiqib ketib, tong qorong‘isida bozorning katta, asosiy darvozasi oldida qishloqlardan yong‘oq mag‘izi, meva-cheva yo boshqa mahsulotlarini olib keladigan dehqon, bog‘bonlarni kutib turishadigan va yengil mashinalar yaqinlashishi bilan ularga ariday yopirilib, molni egasidan arzon-garovga, qariyb yulqib olishadigan haqiqiy olib-sotarlar – bozorning darvozasini ochib, kechasi berkitib ketadiganlar (yosh yigitlar, o‘rta yosh ayollar, katta erkaklar) qatoriga bir amallab (hammani ham sig‘dirishavermaydi) qo‘shilib oldi. Bu uning yoshiga, oppoq soqoliga, soxt-sumbatiga munosib yumush emasligini yaxshi tuyardi. Lekin boshqa qanday chora bor? Boshqa nima ham ish qilardi?.. Nima bo‘lsa ham chidaydi-da. Oson ovqat bormi? Hech yo‘q, mebeliga yetgulik mablag‘ to‘plab bersa, qolganini otasi qarz-havola ko‘tarib bo‘lsa ham amallar… U xayolan o‘zi bilan o‘zi muzokara qilib, ikkilanib-ikkilanib, orqasiga qarab-qarab, sekin-sekin qadam bosar, ichki nimchasi ostidan beliga o‘rab bog‘lab olgan kanopdan to‘qilgan arqonni ushlab-siypalab qo‘yar va yana o‘zini, xayollarini taftish qilishga tushardi. Xo‘p, men-ku bir bandaning hayotiga bilmasdan, tasodifan zomin bo‘libman, aslida, Xudo shohid, bunaqa niyatim yo‘q edi, yiqilib joni uzildi, faqat yiqilishiga mening shapalog‘im sabab bo‘lgan, deylik. Anovi “dohiy”lar-chi, million-million odamlarni bilib, atayin, qasddan qirib tashlashgan-ku?! Qanchalarini tiriklayin ko‘mib yo yoqib yuborishgan. Ular orasida yuz minglab begunoh norasidalar, ayollar, keksa-notavonlar bor edi. Yana qancha-qancha insonlar o‘sha podsholarning nobop-noqobilligi, nodonligi tufayli ochlikdan, qahatchilikdan o‘lib ketishdi. Shuncha odamning yostig‘ini quritganlar hech qanaqa jazoga tortilishmadi-ku?! To‘g‘ri, ularam niyatlariga yetishmadi – osmonga ustun bo‘lishmadi. Ularniyam ikki qo‘li boshida ketdi, begunoh odamlarni qirib-qaqshatib yiqqan boyligi, mol-dunyosi, “dong‘i” hech narsaga asqatmadi, lekin qilmishlariga yarasha azob-uqubat ham tortishmadi… So‘qmoqda ham qadamini tezlatishga xalal beradigan narsalar ko‘p edi. Kecha kechki paytgi qattiq shamolda yong‘oq, o‘rikdan sinib, uzilib tushgan, o‘sha to‘zonda yopirilib to‘kilgan ho‘l-quruq yaproqlar ko‘rpasi orasida yarmi ko‘rinib, yarmi qo‘rinmay ayqash-uyqash bo‘lib yotgan chakalaksimon shox-shabbalar oyoqlariga botar, ularni chetga olib tashlash uchun hadeganda to‘xtab, egilishga to‘g‘ri kelardi. Boshqa mahal bo‘lganda bu o‘tin-cho‘plarni bir joyga yig‘ib qo‘yish lozim edi, kelini tutantiriqqa ishlatardi. Illo, hozir shoshib turar, o‘g‘li yo kelinining g‘isiragan tovushni eshitib, eshik tirqishidan yo devor osha mo‘ralab qolishidan xavotirda edi. Holbuki, mayda va siyrak yomg‘ir zarralarining bargu xazonlarga urilib zaif shitirlashidan o‘zga bir sas yo‘q, atrof tong oldidan bo‘ladigan zarif bir sokinlikka chulg‘angan edi. Lekin bu, yomg‘ir hidini inobatga olmaganda, ko‘ngilga xush yoqadigan osoyishtalik emas edi. Birdan oyoqlari chalishib ketayotganini sezib, o‘zini tetiklikka soldi va yelkasi osha orqasiga bir hurkak nazar tashlab qo‘ygach, so‘qmoqni ehtiyotkorlik bilan tozalab, yurishda davom etdi. Rutubatli kuz kunlari edi. Yomg‘irli izg‘irin nayzalari yupqa barra choponni teshib o‘tib, badanga tikanday sanchilar va seskantirardi. Shunga qaramay, bog‘dagi mevasidan yengillab, shoxlari tikkaygan o‘rik, shaftoli, anor daraxtlarining hali ivib ulgurmagan, kechagi shamolda omon qolgan, pushti, zardoli, oltin ranglarga do‘nayotgan yaproqlari yanada tozarib, yanada tiniqlashib, tovlanib, ko‘zni oladigan darajada chiroyli ko‘rinar, faqat kechagina olamni yashil libosga burkab dillarni yashnatib turgan, bandidan barvaqt uzilib, xazon nomini olgan barglarning, sarg‘ayib, uchlari yerga bosh qo‘ya boshlagan turfa xil ko‘katlarning oyoq ostida zorlanganday, qisirlab sinishi noxush, ayanchli eshitilardi. U yoqdan bu yoqqa yopirilib uchayotgan to‘sday qora qarg‘alarning hali qish kelishiga ancha vaqt bo‘lishiga qaramay qag‘illashida, ya’ni, odamlarning aytishicha, “qor, yog‘, qor, yog‘” deya o‘tinishlarida ilinj, umidvorlik borday tuyulardi. Bechoralar qor yog‘ib, go‘nglar ko‘milsa, aynan o‘zlariga qiyin bo‘lishini idrok qilmaydilar-da. Bu ularning nodonligidan bo‘lsa kerak. Har qanday jonzot faqat o‘z zimmasiga yuklangan, tabiati, fe’liga xos vazifani ado etadi-ku. Balki bunda ham bir sir, hikmat bordir. Ehtimol, balki ana shu nodonligi tufayli qarg‘alar uzoq umr ko‘rishar… Yerni qor bossa, jamiki qush-parrandalar iniga urib ketib, hamma yegulik ularga qolar… Shuncha behisob jonivorlar ham umri bilan, rizqi bilan yaratilgan-a. Yana, qarg‘alarning turdoshu noturdoshlaridan haddan ziyod uzoq – taxminlarga ko‘ra, uch yuz yil yashashi-chi… Zerikib, to‘yib ketmasmikin hayotdan? Xudo bergan umrni yashaydi-da. Demak, zerikishga, hayotdan to‘yishga haqlari yo‘qligini his etishadi. Qolaversa, qushlar va boshqa jondorlar bir-birini o‘ldirishmaydi, chunki ularda aql yo‘q, bo‘lsa ham, kam, ammo fahm bor. Demak, bir-birining qonini to‘kish – aqlli zotlarga xos bu fe’l, bu qismat faqat bandalarga ato etilgan… Xullas, bir necha daqiqada yetib boriladigan so‘qmoq shu tariqa bugun juda cho‘zildi. Yana, yo‘lning yarmida oldidan kesib o‘tayotgan chipor ilonga ko‘zi tushib bir seskandi. Gazanda ham to‘xtab, bahaybat jonivorga ajablanganday qaradi va sira pisand etmay, keng og‘zidan pilikday cho‘zilib chiqayotgan ingichka, ayri tilini o‘ynatib bir zum turgach, vishillagancha, zipillab xazonlar orasiga singib ketdi. Badbaxt saharlab qayerdan kelyaptiykin? Buncha tajang bu? Yomg‘ir kuchayadi shekilli… La’natining dum-pumini bosib olmay deb oyog‘ini chekaroqqa tashlagan edi, qandaydir to‘ngakka qoqilib, munkib ketayozdi. G‘ijindi. “Ilon – xosiyatsiz maxluq” deb yandi ichida. Bu ham yetmaganday, yaqin atrofda boyo‘g‘li cho‘zib “quv-quv”ladi. Bu sado unga kinoyaday eshitildi (Balki bu ukkining shu tundagi so‘nggi qichqirig‘idir). Shu kecha u tonggacha deyarli mijja qoqmagan edi. “O‘limga shoshmasang ham bo‘lardi, – ko‘nglidan o‘tardi uning. – O‘zi, baribir to‘ringdan go‘ring yaqinligi ayon, yashaydiganingni yashab qo‘yding, yana qanchayam umr ko‘rarding, oshiqmasang ham, joningni olgani hademay kelib qolishardi…” Baribir osmonga ustun bo‘lmasligi aniq. Ertagami, bir yildan keyinmi, qachondir yorug‘ dunyo bilan vidolashadigan kun keladi-ku. Aslida melisa qo‘liga kishan urib olib chiqib ketgan paytdanoq hayotidan fayz, mazmun yo‘qolgan: temir idishda darchadan uzatib berganlarini (faqat odamning sovug‘ini oshirib, jig‘ildonini qaynatadigan, kekirtiradigan ovqatlarni) yeb-ichish (xuddi hayvonot bog‘idagi yo boshqa qafasdagi hayvonlarga o‘xshab, lekin u jonivorlarning har biriga ta’biga qarab, maxsus yegulik tayyorlab beradilar. Ularning har birini hafsala bilan, mehr bilan parvarishlaydilar, chunki ular jamiyatga, odamlarga zarur; mahbuslarga esa – hammasiga bir xil yemish – xohlasang ham, xohlamasang ham shu…) bilan nafsi balosining ehtiyojini qondirib, buyurilgan, zimmasiga yuklangan ishlarni o‘lganning kunidan, qo‘lining uchida bajarib, kunlarini muayyan tartib-intizom asosida va zug‘um ostida o‘tkazishdan iborat umrning qanday mazmuniyu qimmati bo‘lishi mumkin? Salkam o‘n besh yil shunday kun kechirdi. Ha, kun kechirdi, yashagani yo‘q. Qamoqda odamning dili doim g‘ussayu, anduhga to‘lib turaveradi, ichi hech ilimaydi, yuragi hapriqmaydi, kulgi, tabassumi zo‘raki va qisqa bo‘ladi, sherigiga, suhbatdoshiga zavq bermaydi, yuqmaydi. Tong ottirish esa turgan-bitgani azob: afsuslar, pushaymonlar, nadomatlar kiprik qoqtirmaydi – tepangda devaylab turib oladi, bigiz o‘qtaladi, holi-joningga qo‘ymaydi. Birgina maroqli, umidbaxsh mashg‘ulot, ermak – kun sanash, oy sanash. Mahbuslar bu musibat makonini haftaning qaysi kuni tark etishlarigacha hisoblab chiqishardi. Yana, tuynukdan yulduzli osmonga (havo ochiq kechalari) tikilib, o‘zni chalg‘itish… edi. Xayriyat, g‘urbat qo‘rg‘onidan, zulmat, iztiroblar, tahqirlar, tahdidlar iskanjasidan xalos bo‘lib, tund basharalar, o‘qraygan ko‘zlardan qutuldim, desang, bu yoqda… Shu alpozda yashab nima huzur-halovat ko‘ryapti? Uzun kechalarni qisqartirishga sherik bo‘ladigan hamdard, hamtun xotin ham yo‘q. Bittagina o‘g‘ilning ahvoli bu – ora kunda ko‘zlariga qon to‘lganday, qizarib-bo‘zarib kelib, asabini buzadi. Ertalabdan kunni kechkirtirishning g‘ami, tashvishi bosadi. Izdihomlarda kulishib, yayrab o‘tirolmasang, to‘rtta odamga dadil qo‘shilolmay, hamsuhbatlaring yuziga tik qarolmay, bir nima deb qolarmikin deb, xavfsirab, hadiksirab tursang… Shu hayotmi? Birovdan tiling qisilmay, yuzing shuvit bo‘lmay, qaddingni g‘oz tutib yashasang tuzuk. Aks holda… Bozor ham jonga tegdi. Qarigan chog‘ingda bolang, nevarang tengi, pulning, foydaning oldida otasidan ham kechib yuboradigan surbetlar bilan mol talashib, daxshanda bozor ayollariga masxara bo‘lib yurish odamning hamiyatiga tegar ekan. Buning ustiga, yuragi ham qachondan beri qisadi, sal ildamroq qadam tashlasa, sal og‘irroq yuk ko‘tarsa, sal keskinroq harakat qilsa, hansiraydigan, harsillaydigan bo‘lib qolgan. Olamda haqi tugab borayotganidan belgi emasmi bular?.. Yo‘q, bir kun, bir soat, bir daqiqa bo‘lsa ham unga belgilangan muhlatdan ilgariroq, o‘z ixtiyori bilan omonatni egasiga topshirishi kerak. U dunyoga yelkasida shunday og‘ir yuk bilan qanday boradi? Yaratgan Egam “Men bandamga qarzga bergan jonni nega olding? Qilg‘ilikni qilib qo‘yib, yuraverdingmi?” desa nima deb javob beradi? “Lekin janoza-chi, janoza nima bo‘ladi?” Janozani baribir o‘qishadi. Shayton vasvasaga solgan deyishadi. Bunaqa ishlar undan avval ham bo‘lgan. Balki chindan o‘sha iblis uni avrayotgandir. Yo, ehtimol, yozug‘i o‘zi shundaydir. Balki shu ishidan keyin o‘g‘li ham hushyor tortib, bemaza odatlariga chek qo‘yar, unda otaga nisbatan achinish va shafqat tuyg‘usi uyg‘onib qolar. Ich-etini yeyishdan, tavqi la’nat alamlaridan, yuzi qoralikdan xalos bo‘lsa, balki o‘zining ham ruhi yengil tortar… Yo, yengillamasmikin? Yanada ko‘proq jabru jafolar tortishi kerakmidiykin? Ammo qachongacha davom etadi bu?.. Ha-da, axir u ham atay qilgani yo‘q edi, birovni o‘ldirishni xayoligayam keltirmagandi. Inson bolasining jon taslim etishi shu qadar oson bo‘lishini ko‘rib o‘ziyam hushidan ayrilayozgan edi o‘shanda. Bor-yo‘g‘i gap talashib qolishgan edi. “G‘irromlik qilding!” “Sen g‘irromlik qilding!..” – Qartabozlar uchun odatiy ibaralar. Qarta o‘yinining mohiyati o‘zi g‘irromlikdan iborat-ku. Ayvondagi chorpoyada o‘tirishgan edi. Tikkalashib ketishdi. Ikkovi ham ancha qizib olishgandi. Yerga tushishdi. Jo‘ralar, har doimgiday, oshxo‘rlik qilib o‘tirishuvdi. Boshqalar “hay-hay”lashdi, lekin jiddiy e’tibor berishmadi. Birpaslik dahanaki jang deb o‘ylashdi. Haqiqatan ham “jang” uzoq davom etmadi. Ayvon poydevori baland, sahn esa ancha past edi. U mushtga javoban shapaloq tortdi – shapalog‘i kengroq, dag‘alroq edi – o‘smirligida, yoshligida ancha-muncha mushtlashib turardi – raqibining ayvondan pastga chalqanchasiga qulayotganini ko‘rib turdi, gursillab tushganini eshitdi. Hozir o‘rnidan turib ketadi, deb xayolladi. Biroq u negadir o‘rnidan turavermadi, pitirchilamas, qimirlamas ham edi. Irg‘ib tushdi. Raqib eshitilar-eshitilmas xirillab nafas olayotgan edi. Yengil mashina topish qiyin bo‘ldi. Qishloqlarda avtoulov kam edi u paytlarda. Tumanga yetkazib borisholmadi, yarim yo‘lda uzilib qoldi. Keyin sud-tibbiyot tahlilida ayon bo‘ldi – beton zinaning qirrasiga tekkanida bo‘ynidagi allaqanday tomir uzilib ketgan ekan. Bunga achinmabdimi, afsuslanmabdimi? Shapaloq tortganiga pushaymon bo‘lmabdimi? Qarta, qimor degan balolarni o‘ylab topganlarning ajdodu jaddodlari sha’niga “yog‘li” haqoratlar yog‘dirmabdimi? Ichkilikka ruju quygani uchun o‘zini o‘zi la’natlamabdimi?.. O‘n to‘rt yilu, yetti oy afsuslandi, anduh chekdi. Shuncha umri turmaning nimqorong‘i, zax xonalarida hayf ketdi-ku. Bu jazolar kammi? Aslida qisqaroq muddatga hukm qildirishning yo‘li, chorasi ham bor ekan, qamoqda aytishdi: ehtiyotsizlik oqibatida sodir etilgan jinoyat deb, hatto “O‘zini himoya qilgan” degan modda qo‘yish ham mumkin ekan. Raqibi avval qo‘l ko‘taruvdi, bunga guvohlar ham bor edi. Lekin bu narsalar uning xayoligayam kelmagan o‘shanda. Advokat yollashni ham bilmabdi. “Ha, shunaqa bo‘ldi, aybdorman”, deb bo‘ynini qisib turavergan. Avaxtadan qutulib chiqqach qanchalar suyungan edi! Ammo mahallada marhumning o‘g‘liga, to‘g‘rirog‘i, uning nafrat to‘la nigohlariga ko‘zi tushgan chog‘dan butunlay bitmagan, faqat yuzasi qotgan yaralarning ochilib ketganini, bu jarohat azoblaridan, malomatlardan qutulish qiyinligini ham, chidashga, tishini tishiga bosib sabr qilishga majburligini ham anglagan edi. Lekin chidashning ham oxiri borligini, sabr kosasi ham bir kuni to‘lishini, shunda dunyo tashvishlaridan, adog‘i yo‘q iztiroblardan bezgan ojiz bandaga faqat bir chora – hamma narsaga etak silkish imkoni qolishini, hatto jonning ham ortiqchalik qila boshlashini o‘ylamagan ekan… Ammo… U hozir shimining pochalari shudringdan shilta bo‘lganini ham payqamasdi. O‘rik ostiga yaqinlasharkan, tizzalari qaltirayotganini sezdi va nigohlari bilan kecha qo‘l-oyoqlari tirnog‘ini olish bahonasida qoldirib chiqqan qo‘lbola kursichani qidira boshladi. Kursicha negadir ko‘rinmasdi. Belidagi arg‘amchini yechishga tutingan barmoqlari titrar, yuragi esa besaranjom gupillardi. Yomg‘ir tezlab borar, u juda mayin, yoqimli va… huzurbaxsh edi. ← Avvalgi Avvalgi Mo‘jiza kitob: Bolalar uchun universal entsiklopediya. 1-jild Keyingi → Keyingi: Mo‘jiza kitob: Bolalar uchun universal entsiklopediya. 3-jild
"Yevropadagi ayrim mamlakatlarda tanazzul, desak mubolag'a bo'lmaydi Ammo bu bilan yevro pul birligida ish qiluvchi davlatlar yoki Yevropani yoppasiga krizisda deyish to'g'ri emas", - deydi Lagard
yaratdilar. U qariyb ming yil umr ko‘radi, ammo o‘limi vaqti yaqinlashayotganini oldindan sezadi. O‘limi yaqinlashgach, ko‘ngliga g‘ulg‘ula tushib, atrofiga ko‘p-ko‘p o‘tin yig‘adi.O‘tinlar o‘rtasiga o‘tirib olib, o‘tli nolalar chekadi. Keyin har bir teshikdan, boshqa-boshqa dardli navhalar chiqaradi, yuz teshikdan yuz xil navha-soz chiqaradi. Navha chekayotganda o‘lim alamidan lahza-lahza titrab turadi. Bo‘zlab nola chekishidan hayratlanib, qushlar va hayvonlar uning oldiga yig‘iladilar va hayotdan umidlarini uzgandayin, behol bolib qoladilar. Keyin umrining so‘ngida ajab hol yuz beradi: uning nolasi zo‘ridan tumshug‘idan qon oqa boshlaydi, bir nafas tinolib, so‘ngra qanotlarini bir-biriga ura boshlaydi. Shunda uning qanotidan o‘t chaqnab chiqadi, keyin butun vujudini o‘t qoplab yona boshlaydi, olov o‘tinlarga o‘tadi va birga-birga yonib cho‘g‘ga aylanadilar. Keyin cho‘g‘lar sovib kul bo‘ladi. Kulichida bitta kichkina cho‘g‘ qoladi va u kichkina qaqnus bo‘lib dunyoga keladi”. Sharqda shoirlar ko‘pincha ana shu qaqnus qushga mengzatiladi. U oh-u faryod chekadi, lekin tumshug‘idagi teshiklar bois, uning nolasi xuddi yoqimli kuydek eshitiladi. Ko‘rinib turganidek, G‘arb-u Sharq afsonalarida talay kesishadigan nuqtalar bor bo‘lib, ular ijod va uning tabiatini birqadar tushunishimizga yordam beradi. Xullas, dunyoda ming yillar mobaynida, bashariyat xotirasida saqlanib kelayotgan mif va afsonalarning o‘rni, ayniqsa, san’at-u adabiyot uchun beqiyosdir. Dostonnavislar, dramatik va lirik shoirlar, yozuvchilar, rassomlar, haykaltaroshlar, rejissorlar o‘z asarlarida ushbu ma’naviy buloqdan qonib-qonib suv ichdilar, hanuz ichmoqdalar. Mavzu bo‘yicha nazorat savollari: Mif nima? Badiiy adabiyotda mifning o‘rni haqida so‘zlab bering. Qadimgi miflar haqida nimalarni bilasiz? Mif va jahon adabiyoti munosabatlari haqida gapiring. KONI) 12 Internet materiali. Fariduddin Attorning «Mantiqut-tayr»idan”. 40
Abdumajid Hakimjonov (1904-Toshkent — 1990) — grafik rassom, Oʻzbekiston xalq rassomi (1950). Havaskor bolalar toʻgaraklarida rasm chizishni oʻrganib, Turkiston rassomlik texnikumida oʻqigan (1920—23). 1921-yildan "Bolalar dunyosi" jurnali sahifalarida rasmlari bosilgan. 1923—26 yillarda Leningradda koʻp rangli mat-baa boʻyicha malaka oshirib, Toshkentga qaytgach, 1964-yilgacha rangli magbaa sohasida ishlab, koʻpgina shogirdlar yetishtirgan. Respublika gazeta va jur-nallari, ayniqsa "Mushtum" sahifalarida satirik ruhdagi rasmlari, pla-katlari bosilgan. Oʻzbekiston Respublikasi xalq rassomlari
Vadim Chemirtan (; 1987-yil 21-iyul; Tiraspol, Moldaviya SSR, SSSR) — moldaviyalik futbolchi, hujumchi. Moldova terma jamoasi futbolchisi. O'zbekistonning AGMK, Bunyodkor va Buxoro futbol klublarida oʻynagan. Faoliyati Tiraspoldagi „Sherif“ akademiyasining tarbiyalanuvchisi. 2005-yilda Tiraspol FK tarkibida o'ynay boshladi. 2005—06-yilgi mavsumda Tiraspol bilan chempionatning bronza medali sovrindori bo'ldi. Keyinchalik Moldovaning bir nechta klublarida faoliyat yuritdi. Ulardan eng mashhurlari „Iskra-Stal“, „Nistru“, „Dinamo-Avto“ va „Dacia“ klublaridir. 2016-yilning yozida Tan Kuang Nin futbol klubi tarkibida ikki oy harakat qildi. 2016-yilning qolgan qismida O‘zbekistonning „Buxoro“ klubida o‘ynagan. Chemirtan buxoroliklar safida 80-raqamda harakat qilgan. 2016-yilda 11 ta oʻyin oʻtkazgan va raqiblar darvozasiga 8 ta toʻp kiritgan. Yanvar oyida O'zbekistonning yana bir klubi — „Bunyodkor“ bilan shartnoma imzoladi. 2018-yilni AGMKda boshladi, mavsum o'rtasida „Buxoro“ga qaytdi. Biroq, O'zbekiston chempionatida debyut mavsumidagi natijalarini takrorlay olmagan Chemirtan 2019-yilning qishida Oʻzbekistonni tark etdi. 1987-yilda tug'ilgan futbolchi ayni paytda o'z yurtida Tiraspolning „Dinamo-Avto“ jamoasi sharafini himoya qilyapti. Moldova yoshlar va oʻsmirlar terma jamoalarida o'ynagan. Moldova milliy terma jamoasiga 2016-yilning bahorida jalb etila boshlagan. Terma jamoadagi debyut uchrashuvini 24-mart kuni Maltaga qarshi o‘yinda oʻtkazgan. To‘rt kundan keyin esa Andorraga qarshi o‘yinda ham terma jamoasi tarkibida harakat qilgan. Hozirgacha u o'z mamlakati terma jamoasi safida ikkita o'yin o'tkazgan. Yutuqlari 2015—2016-yilgi mavsumda „Dacia“ tarkibida Moldova chempionatining kumush medali sohibi 2005—2006-yilgi mavsumda Moldova chempionatining bronza medali sohibi Manbalar 1987-yilda tugʻilganlar 21-iyulda tugʻilganlar Yashayotgan insonlar Moldova futbolchilari AGMK futbolchilari Bunyodkor klubi futbolchilari Buxoro klubi futbolchilari O‘zbekistondagi futbol legionerlari
M BO‘LIM ADABIY JARAYON Birinchi 606 ABADIY TURLAR VA JANRLAR Adabiy asarlar shakl jihatdan benihoya rang-barang bo‘ladi. Shuning uchun ularni alohida-alohida guruhlarga ajratib o‘rganish lozim. Adabiy asarlar shaklan quyidagicha tasnif qilinib o‘rganilishi maqsadga muvofiq: adabiy asarlarning yirik guruhlari adabiy tur, adabiy turning ichki guruhlari adabiy tur shakllari, adabiy shaklning ichki guruhlari adabiy janrlar (fruns. vepge) va, nihoyat, adabiy janrlarning ichki bo‘linishi janr xillari. Masalan, roman—adabiy janr. U epik turning katga shakliga mansub, ayni choqda, romanning o‘zi ham har xil bo‘ladi: tarixiy roman, tarixiy-inqilobiy roman, harbiy roman kabi. Bular roman janri xillari. Adabiy ijodni bu xilda tasnif qilish, albatta, shartli an’ana. Ammo bu an’ana ham abadiy, jarayonning muayyan bosqichidagi adabiy estetik ehtiyojlar taqozosi bo‘lib, ushu davr adabiy jarayonini, undagi uzluksiz o‘zgarishlarni o‘zida mujassamlashtira oladi. Chunki adabiy turlar va adabiy janrlar tarixiy kategoriya sifatida doimiy harakat, rivojlanish va o‘zgarish jarayonini boshidan kechirib turadi; adabiy hayotda qandaydir shakl sifat o‘zgarishlariga uchraydi yoki o‘z umrini tugatadi, qandaydir yangi shakl tug‘iladi va hokazo. Abadiy turlar va adabiy janrlarning har biri tarixan tarkib topgan o‘ziga xos qonuniyatlar, normalar va xususiyatlarga ega bo‘ladi. Adabiyot tarixida dastlab hayotni tasvirlashning epik va lirik usullari paydo bo‘lgan. Keyinroq shu ikki usulning qo‘shilishi natijasida dramatik usul kelib chiqqan. Epik usulning o‘ziga xosligi shundaki, bunda hayot voqea-Adabiy turlar va janrlar haqida tushuncha hodisalari, odamlar bevosita ko‘rsatiladi. Lirik asarda esa, asosan, hayotning bevosita o‘zi emas, balki shoirning hayotdan olgan taassurotlari ifodalanadi. Dramatik usulda ham hayot voqea-hodisalari, ham ichki his-tuyg‘ular tasvirlanadi. Hayotni tasvirlashning shu usullari—adabiy turlar (epos, lirika, drama) adabiy jarayonning asosini tashkil etadi. So‘nggi davr adabiyot nazariyachilari adabiy jarayonni xarakterlovchi asosiy adabiy turlar (epos, lirika, drama)- dan tashqari, lirik-epik asarlar, hajviy (satirik va yumoristik), badiiy publitsistik asarlar ham adabiyotda salmoqli o‘rin tutishini ta’kidlashmoqda. Chunonchi, pozma, ballada, masal janrlarida yaratilgan asarlar lirik-epik asarlardir. Bu xil asarlar o‘z tabiatiga ko‘ra maxsus adabiy turni tashkil eta olmaydi. Chunki ular, ikki adabiy tur (epos va lirik)ning birlashishidan paydo bo‘lgan hosila hodisadir. Adabiyotshunoslikda satira va yumor (hajviyot) hamda badiiy publitsistikani ham qorishiq hodisa sifatida o‘rganish mumkin. Chunki hajviyot ham, badiiy publitsistika ham hayotni aks ettirish, obraz yaratish, kompozitsiya va uslubda qator o‘ziga xos xususiyatlar bilan xarakterlanadi. Masalan, satira va yumor voqelikdagi salbiy jihat va hodisalarni kulgi uyg‘otadigan qilib aks ettiradi. Badiiy publitsistika badiiy adabiyotning operativ va jangovar sohasi. Badiiy publitsistikaning feleton, pamflet, maqola kabi janrlari mavjud. Ayni paytda, badiiy turlarning deyarli ko‘pchiligida publitsistik unsurlar uchrab turadi. Demak, adabiy jarayonda epik, lirik, dramatik turlar asosiy turlar sifatida qo‘llanilsa, satira va yumor hamda badiiy publitsistika qo‘shimcha adabiy hodisa tarzida ishlatiladi. Adabiyotshunoslikda, asosan, epos, lirika, drama turlari, lirik-epik asarlar tabiati, shularga mansub adabiy janrlarning xislat va qonuniyatlari, o‘ziga xosligini o‘rganilishi ko‘zda tutiladi, xolos. Voqealarni keng hikoya qilish-Epik tur va uning ga asoslangan adabiy asarlar guru-janrlari xiga epik tur va epos (yunoncha epos — rivoya, hikoya, so‘z, nutq) deb ataladi. A.S.Pushkinning "Dubrovskiy", "Kapitan qizi", Cho‘lponning "Kecha va kunduz", Oybekning "Qutlug‘ qon" kabi asarlari eposga kiradi, Chunki, ularda ma’lum voqealar tizmasi (kishilar va ularning boshidan o‘tgan voqealar) hikoya qilinadi. Epos odamlarni, ularning turli sharoitdagi xulq-atvori va kechinmalarini, ishtirok etgan voqealarni, turli hodisa va kishilarga bo‘lgan munosabatini tasvirlaydi. Demak, epos voqelikning o‘zini aks ettirar ekan. Adabiyot xarakterlar va tiplar yaratish san’ati bo‘lgani uchun adabiy turlar ham xarakter yaratish jihatidan bir-biridan farq qiladi. Eposning xarakter yaratish jihatidan xususiyati shundaki, u voqelikni rivojlanish jarayonida ko‘rsatish orqali xarakterlarni tasvirlab beradi. Epik tur kichik, o‘rta va katga shakllarga bo‘linadi. Kichik epik shakl—hikoya va ocherk janrlaridan iborat. O‘rta epik shakl— povest va katta epik shakl—epopeya va roman janrlarini o‘z ichiga oladi. Epopeya (yunon. yerorotsa —rivoyatlar, qo‘shiqlar majmui) —millat yoxud xalq taqdiri hal bo‘ladigan voqea-hodisalarni aks ettiruvchi chuqur mazmunli va yirik hajmli epik asar. Epopeyada xalq hayoti, uning kurashi va qahramonliklari keng tasvirlanadi. Epopeya hali jamiyat garmonik holda bo‘lgan paytda (jamiyat bir-biriga dushman sinflarga keskin ajralib ketmagan davrda) yozuvchilar umumxalq manfaatini (qaysidir bir sinf manfaatini emas) ko‘zlab ijod etayotgan davrlardayoq dastlab qadimgi Yunonistonda paydo bo‘lgan. Milliy tarixning odatda afsonalar qobig‘iga o‘ralgan qahramonlik voqealari epopeya uchun material bo‘lgan. Masalan, Troya urushi haqidagi afsona bir necha epopeya uchun tasvir obyekti bo‘lgan. Gomer mumtoz yunon epopeyasiga asos solgan. «Epopeyaning mazmunini, —deb ta’kidlaydi V.G.Belinskiy, —o‘z hayotining individual manbalardan hali ayrilmagan xalqning hayot mohiyati, substansiya kuchlari, vaziyati, turmushi tashkil qilishi kerak. Shuning uchun epik dostonning asosiy shartlaridan biri uning xalqchilligidir: shoirning o‘zi ham voqeaga o‘z xalqining ko‘zi bilan qaraydi, voqeadan o‘z shaxsini ayirmaydi. Lekin epopeya yuqori darajada milliy bo‘lishi bilan baravar, U, ayni vaqtda, badiiy asar bo‘lishi uchun, individual xalq hayotining formasi o‘z ichiga umuminsoniy, jahon ahamiyatiga ega bo‘lgan mazmunni olishi kerak... Epopeya uchun mazmun berishga xalq hayotining voqeada ifodalanishi kerak. Xalqning go‘daklik zamonlarida uning hayoti ko‘proq botirlikda, qahramonlikda ifodalanadi... Epopeyada ishtirok qiluvchi shaxslar to‘la ravishda milliy ruh namoyandalari bo‘lishi kerak; lekin qahramon o‘z shaxsi bilan xalq kuchlarini, uning mohiyatining, ruhining butun pozziyasini to‘la-to‘kis ko‘rsatishi kerak"", Gomer epopeyalarining asosini Troya urushi voqealari tashkil etadi. V.G. Belinskiyning fikricha, Gomerning harbiy mavzuga, urush konfliktlariga murojaat qilishi tamomila tabiiy bir holdir. Chunki bu davrda harbiy to‘qnashuvlargina "go‘dak xalq"ning butun "ichki kuchlarini qo‘zg‘atib, tashqariga chiqarib, uning hali mifik tarixida bir davr ochish"i va "uning kelajak hayotiga ta’sir qilish"i mumkin edi, xolos, Biroq, harbiy konflikt, Be-linskiyning uqtirishicha, faqat antik dunyo epopeyalari uchun shart bo‘lgan. Yangi zamon epopeyalari uchun esa boshqa mavzular ham muhim ahamiyat kasb etishi mumkin. Epopeya uchun eng muhimi milliy xarakter va jamiyatning muhim xususiyatlarini aks ettirishdir. Shu sababli asrlar o‘tgani sari jamiyat taraqqiyoti taqozosi bilan eponeyaning ham mazmuni o‘zgarib, yangilanib, boyib borgan. Epopeya janri ko‘p asrlik murakkab tarixiy taraqqiyot yo‘lini bosib o‘tgan. Asrlar davomida ne-ne so‘z ustalari epopeya janrida qalam tebratganlar. Biroq ularning ko‘plari Go-merga oddiy taqliddan yuqori ko‘tarila olmaganlar. V.G. Belinskiyning ta’kidlashicha, Yevropada XGU—X-U! asrlarda Gomer an’analarini muvaffaqiyatli davom ettirgan so‘z ustalari Dante ("Ilohiy komediya") va Gyote ("Faust") bo‘lgan. Haqiqatan ham, "Ilohiy komediya" va "Faust"da mualliflar o‘z zamonasining muhim xususiyatlarini chuqur aks ettira oldilar, sermazmun epopeyalar yaratdilar. Rable va Servanteslar ham qadimgi yunon epopeyalaridan jiddiy farq qiladigan epopeyalar yaratdi. Jamiyatda ijtimoiy qarama-qarshiliklarning keskinlashuvi ! B.T. Belinskiy. Tanlangan asarlar. T., O‘zdavnashr, 1955, 172—174-betlar. va sivilizatsiya (madaniyat) erishgan yutuqlar yangi tipdagi epopeyalar yaratishni taqozo qila bordi. Qo‘rg‘oshin va porox asri uchun Axilles tipidagi qahramonlarga zarurat yo‘q edi. Taraqqiy etgan feodal va burjua jamiyati sharoitida yangi epopeyaning paydo bo‘lishi uchun, birinchidan, milliy ozodlik urushlari va, ikkinchidan, xalq ommasining ijtimoiy ozodlik uchun kurashga otlanishi mustahkam zamin yaratdi. "Urush va tinchlik"ning epikligini voqelikni keng ko‘lamda tasvirlashgina emas, birinchi galda, napoleonchi bosqinchilarga qarshi umumxalq kurashi tasviri ta’minlagan. "Rusiyada kim yaxshi yashaydi?! poemasida esa yetti dehqon umumxalq baxti uchun kurashadi— ular xalq ruhining ifodachisi sifatida maydonga chiqadi. O‘zbek adabiyoti tarixida ham epopeya elementlari mavjud. Haydar Xorazmiyning "Gul va Navro‘z", Alisher Navoiyning "Farhod va Shirin", "Saddi Iskandariy", 3a-hiriddin Boburning "Boburnoma", MuhammadSolihning "Shayboniynoma" kabi asarlarida epik tasvir salmoqli o‘rin tutadi, ularda o‘zbek xalqi hayotidagi muhim voqealar (afsonaviy yoxud yarim afsonaviy tarzda bo‘lsa-da) yoritilgan, ommaviy kurash manzaralari chizilgan. Biroq, o‘zbek adabiyoti tarixida chinakam realistik epopeya XX asrda yaratildi. Sadriddin Ayniyning "Qullar", Oybekning "Navoiy", Mirzakalon Ismoiliyning "Farg‘ona tong otguncha", Hamid G‘ulomning "Mash’al", SaidAhmadning "Ufq", O‘. Hoshimovning "Ikki eshik orasi", B.Boyqobi-lovning "Navoiynoma" kabi romanlari roman-epopeyalardir. Epopeya faqat mutafakkir yozuvchilargagina nasib qiladigan qiyin va murakkab epik janr bo‘lib, uning istiqboli porloq. Roman (fran. gotap —dastlab roman tillarida yaratilgan adabiy asar) —inson xususiy hayotini jamiyat bilan bog‘lab, keng tasvirlovchi yirik epik janr. Muayyan Shaxs taqdiri, uning o‘z-o‘zini anglab yetishi: ongining uyg‘onishi, xarakterining tashkil topishi va shakllanishi roman markazida turadi, shaxslar taqdiri vositasida ijtimoiy hayotning-u yoxud bu jihatlari ifodalanadi. Povest va hikoyadan farqli o‘laroq, romanda qalamga olingan voqea-hodisalarda ko‘p personajlar qatnashadi, ularning hayoti va kurashlari bir-biri bilan bog‘lanadi, to‘qnashadi. «Zamonamizning epopeyasi romandir, —deb yozadi V.G.Belinskiy. —Eposning hamma asosi, muhim xususiyatlari romanda bordir, faqat ayirmasi shundaki, romanda boshqa elementlar, boshqa manzara hukm suradi. Bunda qahramonlik hayotining afsonaviy o‘lchovlari, qahramonlarning azamat siymolari yo‘q, bunda xudolar ishtirok qilmaydi, romanda odatdagi, prozaik hayotning hodisalari ideallashtiriladi, umumiy tip ostiga olinadi. Roman o‘z mazmuni uchun yo tarixiy voqeani olib, uning sohasida, eposdagi kabi, qanday bo‘lmasin bir xususiy voqeani kengaytirishi mumkin: farq bu voqealarning xarakterida: demak, voqeani o‘stirish va ko‘rsatish xarakteridadir; yoki roman hayotni mavjud voqelikda uning haqiqiy holatida olishi mumkin... Badiiy asar sifatida romanning vazifasi kundalik hayotdan va tarixiy voqealardan barcha tasodifiy narsalarni olib tashlash, ularning yashirin qalbiga, jonli ideyasiga kirish, tashqi, tarqoq voqealarni ruh va aql maskani qilishdir. Roman badiiyligining darajasi asosiy ideyaning chuqurligiga va ayrim xususiyatlarda u ideyani tashkil etgan kuchga bog‘liqdir... Romanning sohasi, epik doston sohasiga qaraganda, beqiyos darajada kengdir... Bundan tashqari. romanda yana bir katga afzallik borki, xususiy hayot ham unga mavzu bo‘la oladi, grek epopeyasi uchun bu mavzu hech vaqt mazmun bo‘la olmasdi: qadim zamonda jamiyat, davlat, xalq bo‘lgan, lekin individual shaxsiyat sifatida odam mavjud emas edi, shuning uchun greklarning epopeyasida va shuning kabi dramasida, faqat xalq namoyandalari—yarim xudolar. qahramonlar, podshohlar o‘rin ola bilganlar. Roman uchun hayot odamdadir, inson qalbining, inson ruhining mistikasi, inson taqdiri, xalq hayotiga uning hamma munosabatlari roman uchun boy materialdir"", Agar o‘tmishdagi eposda davlat, jamiyat, xalq vakillari (dohiylar, sarkardalar, bahodirlar) obrazlari yoxud 1 V.G. Belinskiy. Tanlangan asarlar, T., O‘zdavnashr. 1955, 175—177-betlar. butun bir jamoaning donoligi va kuch-qudratini o‘zida mujassamlashtiruvchi qahramon obrazi diqqat markazida turgan bo‘lsa, romanda shaxsning individual taqdiri va intilishlarini ifodalaydigan qahramon obrazlari birinchi planga chiqqan. Eposning asosiy qahramonlari ishtirok etadigan yoki ularning o‘zlari vujudga keltiradigan ulkan tarixiy voqealarga (afsonaviy tarzda bo‘lsa-da) asoslansa, roman (tarixiy romanlar va roman-epopeyalarni mustasno qilganda) shaxsiy hayot voqealariga va, ko‘pincha, muallifning o‘zi to‘qigan hayotiy voqealarga asoslanadi. Shuningdek, eposda odatda, Juda qadim zamonlarda bo‘lib o‘tgan voqealar tasvirlangan bo‘lsa, romanlarda (tarixiy romanni mustasno qilganda), ko‘pincha, zamon voqea-hodisalari yoxud yaqin o‘tmish voqealari aks ettiriladi. Epos, birinchi navbatda, qahramonlik xarakteri kasb etgan va yuksak poetik pafos bilan yo‘g‘rilgan bo‘lsa, roman nasriy janr sifatida odatdagi kundalik jo‘n hayotni (uning ko‘pqirrali jihatlarini) ko‘rsatish bilan mashg‘ul bo‘ladi. Roman epik prozada to‘la va mukammal shakllangan bo‘lib, antik va o‘rta asrlar adabiyotidagi eposdan jiddiy farq qilsa-da, u baribir, o‘sha eposning qonuniy merosxo‘ridir. Yuqorida qayd etganimizdek, roman markazida shaxsiy taqdir va o‘y-kechinmalarga ega bo‘lgan inson turar ekan, demak, romanda xarakter yaratish masalasi g‘oyatda muhim ahamiyat kasb etadi; roman qahramoni tamomila individual shaxs va u, ayni choqda, jamiyat bilan uzviy bog‘liq bo‘ladi. Shu sababli romanda individual taqdir prizmalari orqali ijtimoiy hayotning, xalq turmushining uyoxud bu jihatlari badiiy tadqiq qilinadi. Hayotni estetik o‘zlashtirish esa g‘oyatda murakkab ijodiy jarayon bo‘lib, turli-tuman yo‘llar bilan, ko‘pincha, bilvosita amalga oshiriladi. Chinakam yetuk roman xalq hayotining ma’naviy ko‘zgusi hisoblanadi. Roman keng qamrovli (romanbop), ulkan fikr mahsuli bo‘ladi. Roman janrining ba’zi xususiyatlari antik dunyoning so‘nggi davrlari va o‘rta asrlarda yaratilgan ayrim asarlarda ko‘zga tashlangan bo‘lsa-da, haqiqiy roman Uyg‘onish davrining oxirlarida (feodalizmning yemirilishi va kapitalistik tuzumning qaror topishi jarayonida) yaratil-30—Boboyev T. di. V.G.Belinskiyning aytishicha, roman janr sifatida Val’ter Skott asarlari bilan yuksak badiiy taraqqiyotga erishgan. Ispaniyalik Migel’ de Servantesning "Don Kixot", nemis yozuvchisi Gyotening "Verter", amerika yozuvchisi Kuper romanlari jahon adabiyoti tarixida romanchilikning ilk mumtoz namunalaridir. Yangi tipdagi roman realistik tasvirning kuchayishi bilan xarakterlanadi. Roman janri XTX asrda o‘zining gullab-yashnash pallasiga qadam qo‘ydi. Stendal’, Bal’zak, Dikkens, Goncharov, Turgenev, Dostoyevskiy, L.Tolstoy kabi tanqidiy realizm san’atining ulkan namoyandalari roman janri taraqqiyotida katta rol’B o‘ynadilar. Bu san’atkorlar ijodining xususiyatlari krepostnoy va burjua tuzumining gumanizmga zid bo‘lgan mohiyatining fosh qilinishi va muayyan ijtimoiy munosabatlarning chuqur tahlilida ko‘zga yaqqol tashlanadi. Yozuvchilarning diqqat markazida ijtimoiy muhit iskanjasida bo‘g‘ilgan insonning dramatik, ko‘pincha, fojiaviy taqdiri turadi. Shu sababli ularning romanlarida dramatizm va psixologizm birinchi ilanga chiqqan. Shaxs va jamiyat o‘rtasidagi munosabatlar bu davr romanlari mazmunidan katta o‘rin ola boshlagan. Romanda murakkab turmush sharoiti keng qamrab olinadigan, hayotning keng panoramasi chiziladigan bo‘ldi. M.Gor’kiyning "Qlim Samginning hayoti", M.Sholo-xovning "Tinch Don", K.Fedinning "Ajoyib yoz", A.Fade-yevning "Tor-mor", "Yosh gvardiya", A.Tolstoyning "Sarsonlik-sargardonlikda", B. Polevoyning "Chin inson haqida qissa", K.Simonovning "O‘liklar va tiriklar", G.Markovning "Sibir", "Yer mag‘zi", S.Borodinning "Di-mitriy Donskoy", M.Avezovning "Abay", S. -Muqonovning "Bo‘tako‘z", B.Kerboboyevning "Dadil qadam", "Nebitdog‘", M.Ibrohimovning "Shunday kun keladi" kabi ko‘plab mumtoz romanlar yangi zamon romanchiligi namunalaridir. Roman—o‘zbek adabiyoti tarixida yangi janr. Adabiyotshunos S.Mirvaliyevning "O‘zbek romani" monografiyasida o‘zbek romanining tug‘ilish manbalari, o‘ziga xos xususiyatlari tarixiy taraqqiyot yo‘li yoritilganki, bu asarni o‘qib chiqish foydalidir. O‘zbek adiblari asrimiz boshlarida roman janriga qo‘l urishgan. Hamzaning "Kim aybdor)", "Yangi saodat yoxud milliy roman", "Uchrashuv" va Mirmuhsin Shermuhame-dovning "Befarzand Ochildiboy" asarlari "roman" deb atalgan. Ammo bu asarlar tom ma’nodagi realistik roman tushunchasiga to‘g‘ri kelmaydi. Ular roman yaratish yo‘lidagi ilk izlanishlardir. O‘zbek adabiyotida chinakam realisTik roman janri 1920-yillarda paydo bo‘ldi. Abdulla Qodiriyning "Utgan kunlar" (1922—1926) va "Mehrobdan chayon", S.Ayniy "Doxunda", "Qullar", Cho‘lpon "Kecha va kunduz", Oybek "Qutlug‘ qon", "Navoiy", "Oltin vodiydan shabadalar", "Quyosh qoraymas", "Ulug‘ yo‘l", A. Qahhor "Sarob", "Qo‘shchinor chiroqlari", H. Shams "Dushman", "Huquq", A. Muxtor "Opa-singillar", "Tug‘ilish", "Davr mening taqdirimda", "Chinor", "Amu", H.G‘ulom "Mash’al", "Toshkentliklar", "Binafsha atri", "Mangulik", Mirmuhsin "Umid", "Me’mor", "Chotqol yo‘lbarsi", O. Yoqubov "Er boshiga ish tushga...", "Ulug‘bek xazinasi", "Ko‘hna dunyo", "Diyonat", P.Qodirov "Uch ildiz", "Qora ko‘zlar", "Olmos kamar", "Yulduzli tunlar", "Avlodlar dovoni", Shuhrat «Shinelli yillar", «Oltin zanglamas", "Jannat qidirganlar", I. Rahim "Ixlos", "Taqdir" Said Ahmad "Ufq", "Jimjitlik", O‘.Hoshimov "Nur borki, soya bor", "Ikki eshik orasi", Sh.Xolmirzayev "So‘nggi bekat", "Qilko‘prik", "Olabo‘ji", M.M.Do‘st "Lolazor", J.Ab-dullaxonov "Borsa kelmas", O. Muxtor "Egilgan bosh" kabi romanlar yaratishdiki, bu asarlar o‘zbek adabiyotini boyitdi. Romanning xilma-xil turlari mavjud: tarixiy roman ("O‘tgan kunlar"), tarixiy-inqilobiy roman ("Qutlug‘ qon"), harbiy roman ("Quyosh qoraymas"), zamonaviy roman ("Olmos kamar") sarguzasht va fantastik roman ("Sariq devni minib")... Bundan tashqari adabiyot tarixida ijtimoiy-falsafiy roman ("Davr mening taqdirimda"), oilaviy-maishiy roman ("Anna Karenina"), sotsial-psixologik roman("Sarob")lar ham bor. Shuningdek, roman-epopeya ("Qullar", "Navoiy", "Ufq"), roman-dilogiya ("Farg‘ona tong otguncha", "Mash’al"), roman-trilogiya ("Ufq"), roman-tetralogiya (V.Katayevning "Qora dengiz to‘lqinlari")lar yaratildi. Jahon adabiyoti klassiklaridan O.Bal’zak yaratgan "Inson komediyasi" asari esa romanlar turkumini tashkil etadi. Povest (rus. povestvovat’ — rivoyaviy Hikoya qilish } —bosh qahramon taqdiri vositasida hayotning-u yoxud bu qirralarini o‘rta epik shaklda rivoyaviy usul bilan aks ettiruvchi asar. V.G. Belinskiy "Pozziyaning xil va turlarga bo‘linishi" maqolasida povest janri haqida to‘xtalib, shunday deydi: "PovestB ham ayni romanning o‘zginasidir, faqat kichik hajmdadir, asarning hajmi mazmunning hajmi va mohiyatiga qarab belgilanadi" ", Povestga berilgan bu ta’rif hamon o‘z ilmiy qiymatini saqlab kelmoqda. Faqat keyingi yillarda ayrim olimlar buyuk tanqidchining bu fikricha sal aniqlik kiritishga, to‘g‘rirog‘i, uni biroz to‘ldirishga intildilar. Chunonchi, L.I.Timofeevning uqtirishicha, povest o‘rta epik shakl sifatida asosiy qahramonning hayotida yuz bergan bir qancha voqealarni tasvirlashi bilan hikoyadan farqlanadi. Povestning hajmi katta bo‘lganligi sababli unda bir emas, bir necha personajlar faol ishtirok etadi. Personajlarning o‘zaro murakkab munosabatlari keng tasvirlanadi. L.V.Chernes hamroman bilan povestning farqi haqida to‘xtalib, shunday deb yozadi: romanga nisbatan povest syujetining masshtabi torroq va qurilishi jo‘nroq bo‘ladi; syujetning, ko‘pincha, xronikal xarakterda bo‘lishi va hikoyachi muallif ovozining butun asar davomida eshitilib turishi—povestning o‘ziga xos xususiyatidir. Badiiy asarning janr xususiyatini aniqlashda uning ichki mazmuni, asarning tuzilishi, bayon usuli va badiiy tafakkur tarzi asosiy mezondir. N. Berkovskiy, V.Kojinov, A.Ninov, N.A.Gulyayev va boshqa adabiyotshunoslar ham povestning janr xususiyatlarini belgilashda badiiy mazmunni va hikoya qilish ohangini asos qilib oladilar. Ularning fikricha, povest o‘ziga xos xususiyatlari bilan yangi zamon eposlariga nisbatan antik dunyo epopeyalariga yaqin turadi. Povestning predmeti—hayotning sokin va epik oqimi. Bu haqda asarda bosiqlik bilan, shoshmasdan hikoya qilish mumkin. Povestda, odatda, o‘tkir
Samsung ularning fonida ancha “saxiy” bo‘lib ko‘rinadi, bozor ham bunga ijobiy munosabat ko‘rsatib, kompaniyaga ko‘p yillardan buyon eng yuqori savdo ko‘rsatkichlarini saqlab qolish imkonini bermoqda
Chillashir (chilla va forstoj. — sut) — odamda toʻxtovsiz ich ketishi, glossit, anemiya, ozib ketish bilan kechadigan kasallik. Asosan, subtropik va tropik iqlimli joylarda uchraydi. Ch. hammada, koʻproq tuqqan ayollarda chilla davriyaa kuzatiladi (nomi shundan). Oqsilli moddalar’ kam, uglevodli ovqatlar koʻp isteʼmol kilinishi, issiq iqlim sharoiti va boshqa natijasida ichakda turli zamburugʻlarning koʻpayib, bijgʻish jarayonining kuchayishi hamda vitaminlar tanqisligi Ch.ga sabab boʻlishi mumkin. Kasallik sekinasta boshlanadi (homiladorlik vaqtida boshlanishi ham kuzatiladi). Dastlab, bemorning qorni dam boʻlib, ogʻriydi, quldiraydi, koʻp yel chiqadi, gavda temperaturasi normal yoki baland, yoxud past boʻladi. Toʻxtovsiz (sutkasiga 8—10-marta) ich ketadi (najas koʻpiksimon, oq rangda boʻladi). Til qizaradi, milk, tanglay, ogʻiz boʻshligʻi shilliq qavati va yutqin yalligʻlanib, ularda yaralar paydo boʻladi. Koʻp ich ketishi ichakda soʻrilish jarayonini susaytiradi, ichki sekretsiya bezlari va nerv sistemasi faoliyati oʻzgaradi, qon ishlab chiqarilishi buzilib, kamqonlik yuzaga keladi, bemor ozadi, darmoni quriydi. Davo kasallik belgilariga qarab tayinlanadi.
Qozog‘iston prezidenti tug‘ilgan qishloqda “Atameken” markazi ochildi (foto) Qozog‘iston prezidenti Nursulton Nazarboyev tug‘ilgan Olmaota viloyatidagi Shamalg‘an qishlog‘ida “Atameken” tarixiy-madaniy markazi ochildi, deb xabar beradi “Kazinform”. Markaz Qozog‘iston birinchi prezidenti fondi ko‘magida Olmaota viloyati hokimligi tomonidan ochildi. Uni yaratishdan asosiy maqsad davlat rahbarining hayoti, ijodiy va siyosiy faoliyatini ommaga tanishtirishdan iborat. “Atameken” markazidan birinchi prezident fondi va kutubxonasi tomonidan taqdim etilgan hujjatlar, kitoblar, fotomateriallar va boshqa eksponatlar o‘rin olgan. Markazda prezident faoliyatini keng yorituvchi va mamlakatning bunyod etilishiga oid materiallar xronologik tartib bo‘yicha joylashtirilgan.
Man ar osha voqealar ro‘y beradigan)" vaqt yaqinlashib qolganligi to‘g‘risida yozdilar. «»? Rus revolyutsionerlarining faoliyati, ularning iro-letar partiyasini tuzish muddayosi ilmiy Kommunizm asoschilarining yuksak bahosiga sazovor bo‘ldi. F. Engel’s Mehnatni ozod qilish) grunpasining ahamiyatini tavsiflab, 1885-yil aprelda bunday deb yozdi: 4..rus yoshlari orasida Marksning buyun iqtisodiy. va tarixiy nazariyalarini sidqidildan va hech pisandasiz qabul qilib olgan hamda o‘z salaflarining barcha anarxistlik va birmuncha slavyanofillik an’analarni bilan aloqani qat’iyan uzgan partiya mavjudligi bilan faxr-yaanaman. Marks ham uzoqroq yashaganida, bu bilan faxr-yaangan bo‘lur edi. Bu—Rossiyadagi revolyutsion harakatni rivojlantirish uchun jula katta ahamiyatga ega bo‘ladigan siljishdir 2. F. Engel’s anchagina qarib qol-ran paytda, 1893-yilning kuzida Rossiya kulug‘ va yuksak iste’dodli xalqi)" ning hayotiy kuchiga va uning revo-Yayutsion istiqbollariga batoratomuz baho berdi. Mana shu istiqbol haqiqatga aylandi. Rus xalqi K. Marks bilan F. Engels ishining dohiyona davomchisi— Vladimir Il’ich Leniini jahonga yetshitirib berdi. V. I. Lenin rahbarligida Rosepya ishchilar sinfi yangi tipdagi dunyoda birpichtt proletar revotopion nar-tiyasini yaratdi. Shu partiya { ahnamoligida Rossiya xalqlari uch revolmotsiya alangasi ota o‘tib, ilanetamizda birinchi marta ekspluatatsiya zanjirlarini parchalab, yo‘q qilib tashladilar, sotsializmiy barpo etdilar, butun insoniyatning kanitalizmdan sotsializmga o‘tishi uchun asos soldilar. Mana shu jahonshumul-tarixiy ishlar va o‘zgartishlarda rus pshchilar sinfi va mehnatkash dehqonlari bosh rolni o‘ynadilar. V. P. Lenin o‘z xalqini sidqidildan, samimiy va jon-tani bilan sevar edi, rus proletariatining aql-zakovati va revolyutsion kuch-g‘ayratiga astoydil ishonar edi. 1894- yildayoq, Rossiyani samoderjaviye tunining zulmati qoin-yavab turgan bir paytda Vladimir Il’ich: k(Rus ISHCHISI barcha demokratik elementlarga bosh bo‘lib ko‘tarilib chiqib, absolyutizmni ag‘daradi va RUS PROLETARIATINI (BARCHA MAMLAKATLARNING tproletariati bi-1 K. Marks, F. Engel’s. Tanlangan xatlar, M., Davlat siyosiy adabiyot nashriyoti, 1953. 348-bet. 2 K. Marks va F. Engeles. Asarlar, M., 36-tom, 260-bet. ? N. Marks va F. Engeles. Asarlar, 39-tom. 129-bet. lan yonma-yon turib) to‘g‘ridan to‘g‘ri ochiq siyosiy kurash yo‘lig bilan G‘OLIBONA KOMMUNISTIK REVOLYUSIYAGA olib boradi.", deb oldindan ko‘rgan edi. «!!! "Biroq, Leniidagi o‘z xalqiga mmuhabbat, uning aqya-zakovatiga va buyuk xaloskorlik kuchiga ishonch miyaliy xudbinlikka va soxta vatanparvarlikka mutlaqo aloqador emas edi. Vladimir IlBich benihoya zo‘r ipternatsionalist bo‘lgan edi. U har qanday milliy mumtozlikka qarshi kurashar ekan, kbiron-bir tarzdagi vatanparvarona shovinizm paydo bo‘lishini istisno qiladigan va qaysi miya-latdan chiqmasin, proletar harakatidagi har qanday yangi qadamni shodiyona tabriklaydigan chin internatsional ruhni saqlab qolishga da’vat etgan F. Engel’sning g‘oyasiga mudom amal qilib keldi. (B. I. Lenin ayni shunday ish tutdi. U RSDRPning T syezdi partiyamizni rus ishchi partiyasi deb emas, rus ishchi soyuzi deb emas, balki Rossiya sotsial-demokratik ishchi partiyasi deb ataganligi hamda bu partiya o‘z saflarida barcha millat iroletarpatining avangardini birlashtirishi va umuman ishchilar sinfining qaysi millatga mansubligidan qat’iy nazar, tub manfaatlarini ifodalashi lozimligi faktini yuksak baholadi. Bolsheviklar partiyasi barpo etilganining o‘zini ham Vladimir Il’ich proletariatning internatsional jasorati deb hisobladi. Rossiya ishchilar sinfining guli o‘zining jangovar avangardini vujudga keltirdi, deb Vladimir Il’ich necha martalab ta’kidlagan edi. Bu gul ruslar, ukrainlar, gruzinlar, armanlar, polyaklar, yahudiylar, latishlardan va boshqa millatlarga mansub ishchilardan iborat bo‘lgan edi. G‘arbiy Yevropaning sotsial-demokratik partiyalari o‘zlarining jangovarlik ruhidan mahrum bo‘lgan va opior-tunistlar rahbarligi ostiga o‘tgach, kelishuvchilik botqog‘iga tobora ko‘proq botib borgan bir paytda Lenin va uning safdoshlari tuzgan bol’shyoviklar partiyasi ishchilar sinfiga bosh bo‘lib, uni samoderjavnega va kanita-lizmga qarshi jangga boshladi. Bolshevizm xalqaro ing-chilar harakatidagi eng revolyutspon va izchil marksistik yo‘nalish bo‘ldi, Rossiyada tug‘ilgan bolsheviklar nartiyasi esa yer kurrasidagi barcha mamlakatlar yosh kommunistik partiyalari uchun proletariatning siyosiy yo‘lboshchisi namunasiga aylandi. 1 V. I. Lenin. To‘la asarlar to‘plami, (-tom, 348-bet: 2 K. Marks va F. Engel’s. Asarlar, M., 18-tom, 500-bet.- 1905—1907-yillardagi revolopiya rus xalqi tarixiga shoyli sahifa bo‘lib yozildi. Bu revo: otsiya xalqaro ishchilar harakatidagi eng katta voqea bo‘ldi va kapitalistik mamlakatlar mehnatkashlarining o‘z huquqlari yo‘lidagi Kurashiga, mustamlaka va yarim mustamlakalardagi xalqlarning milliy ozodlik harakati yuksalishiga juda katta ta’sir o‘tkazdi. G‘arbiy Yevrona mamlakatlaridagi ishchilar harakati vaqtincha pasaygan sharoptda boshlangan 1905-yil revolyutsiyasi rus ishchilar sinfi va mehvat-kash dehqonlari harakatida revolyunion kuch-g‘ayratning naqadar bitmas-tuganmas manbai yashirinib yotganini ko‘rsatdi. Bu revolyutsiya ksinfiy sulh) g‘oyasini himoya qilgan P Internanionpal oniortunistlariga qattiq zarba berdi va V. N. Lenin pborasi bilan aytganda, Ulug‘ Oktyabr sotsialistik revolyutsiyasining kbosh renetitsiyasi) bo‘ldi. Dunyodagi eng ulug‘vor Oktyabr revolotsiyasining g‘alabasida, Sovet hokimiyatini o‘rnatish va mustahkamlashda rus ishchilari bilan dehqonlari hal qiluvchi rol o‘ynadilar. Ular grajdan urushi yillarida tashqi va ichki kontrrevolyupiyani tor-mor etishda yetakchi kuch bo‘ldilar va shu bilan birga sobiq Rossiya imperiyasida yashovchi barcha xalqlarning mehnatkashlariga yordam berdilar. Teng hukukli va suveren sovet sotsialistik respublikalarining ixtiyoriy nttifoqi bo‘lmish SSSRni barpo etishda, mamlakatimiz xalqlarining milliy sovet davlatchiligini vujudga keltirish va mustahkamlashda ham rus xalqi birinchi darajali xizmat qildi. Ulug‘ Vatan urushi yillarida gitlerchilar Germaniyasini va imperpalistlar Yaponiyasini tor-mor etishda rus xalqi o‘ynagan yetakchilik roli uning buyuk jasorati bo‘ldi. Rus xalqi ko‘z ko‘rmagan, quloq eshitmagan urush mashaqqatlari va mahrumliklariti bartaraf etib, o‘z ruhining bardamligini saqlab qoldi, Sovet Ittifoqidagi barcha qardosh xalqlarii o‘z tevaragida yagona jangovar lagerga yanada mahkamroq jipslashtirdi. Sovetlar diyorini fashist bosqinchilardan ozod qilgan SSSR xalq-pari Yevropa va Osiyoda asoratga solingan xalqlarga yordamga bordilar, o‘zlarining yuz minglab farzandlari joni vaqoni evaziga ularni fashistlar qulligidan ozod qildilar. Shuning natijasida Sharqiy Yovropna va Osiyoning bir qancha mamlakatlarida proletar revolyu-piyalariniing g‘alabasi uchun, Jahon sotsialistik sistema-ennn barno etish uchun qulay shart-sharoit vujudga keldi. Rus xalqi—mard va dovorak x xalq, u xalq urushlarida qahramonlik va matonatning beqiyos namunalarini ko‘rsatgan. Ammo rus xalqi—avvalo tinchliksevar xalq, bunyodkor xalqdir. U ko‘p martalab ochlik va yupunlikka chidab, jonajon diyorini kultepalardan tikladi, vayron bo‘lgan shahar va qishloqlarni zo‘r mehnat bilan qayta qurdi. Hammayoqni vayron qilib ketgan mo‘g‘ullar bosqinidan keyin shunday bo‘lgan edi, 1812- yildan so‘ng shunday bo‘lgan edi, grajdan urushidan va intervensiyachilar hujumidan keyin shunday bo‘lgai edi. Urushdan avvalgi beshyilliklar davrida sovet xalqi fidokorona mehnat namunalarini ko‘rsatdi, shuning natijasida mamlakatimiz qudratli industrial-kolxozlashgan davlatga, g‘olib sotsializm mamlakatiga aylandi. Ulug‘ Vatan urushi tamom bo‘lgach, Sovetlar mamlakatidagi barcha boshqa xalqlar bilan qardoshlarcha hamdo‘stlikdagi rus xalqi sotsialistik Vatanimiz ekopomikasipi qayta tiklashga va tag‘in ham rivojlantirishga yanada zo‘r g‘ayrat-shijoat bilan kirishdi. Ulug‘ Lenin nartiyasi rahbarligidagi Sovet Ittifoqi xalqlari hozir KPSS XXU syezdi tarixiy qarorlarini, bajarishda, kommunizm moddiy-texnika bazasini barpo etishda yangi-yangi muvaffaqiyatlarga erishmoqda. Tabiatan tinchliksevar, ammo urush yillarida bahodir jangchi xalq va bunyodkor xalq, mehnatkash xalq va xaloskor xalq, jahon e’tirof etgan ajoyib madaniyatini yaratgan xalq bo‘lmish rus xalqi haqli ravishda ulug‘ deb ataladi. Shunday qilib, kulug‘) va sto‘ng‘ich og‘a) so‘zlarida shovinizmdan, milliy ustunlikdan zarracha ham asar yo‘q. Mana shunday izzat-ikrom chinakam qardoshlarcha beg‘araz yordam tufayli yuzaga kelgan. Bu so‘zlar rus xalqining ipilari —barcha erksevar xalqlarning unga nisbatan mipnatdorchiligi, mehr-muhabbati ifodasidir, uning revolyutsiya, jang va mehnatdagi xizmatlari e’tirofidir. ASRLAR DAVOMIDA Rus xalqining boshqa xalqlar taqdiridagi zo‘r taraqqiyparvarlik roli uning O‘rta Osiyo xalqlari bilan, shu jumladan, o‘zbek xalqi bilan o‘zaro munosabatlari misolida ravshan ko‘rinib turibdi. Rossiya bilan O‘rta Osiyo o‘rtasidagi iqtisodiy, siyosiy Va madaniy munosabatlar asrlar bo‘yi tarkib topib kel-gap. Ularning ilk chashmalari uzoq o‘tmishga borib taqa-j » 2, xajm. Kayiiy tarixiy manbalarda, rus solnomalarida, Sharq yozuvchilari va mutafakkirlarining asarlarida O‘rta Osiyoda slavyanlarni azaldan bilishlari, ular bilan do‘stlik aloqalari bog‘laganliklari to‘g‘risida yozib qoldirganlar. Ba’zan tasodifiy xarakterda bo‘lgan yeiyo-siy va iqtisodiy aloqalar ayrim davrlarda birmuncha doimiy, tus olgan. Territorial yaqinlik va ko‘p ayerli o‘zaro aloqa O‘rta Osiyo Rossiyaga qo‘shib olinganidan keyin xalqlarning o‘zaro yaqinlashuv jarayonini obyektiv ravinda tayyorlagan shart-sharoitlarni ma’lum darajada vujudga keltirdi. O‘rta Osiyo Rossiyaga qo‘shib olinishining barcha iqtisodiy, sotspal va madaniy oqibatlarini tadqiq qilish— mutaxassislarning ishi. Bu o‘rinda muallif shu tarixiy voqeadan avvalgi ikki xoliygina qayd etib o‘tishni istaydi. Birinchidan, Rossiyaning Sharq xalqlariga nisbatan madaniyat tarqatuvchilik roli XTX asrning ikkinchi yarmida anta kuchaydi va bu narsa Rossiyada kapitalizmning rivojlanishi bilan bog‘liq bo‘ldi. Ikkinchidan, O‘rta Osiyo xalqlari doimo inglizlarning bosib olishi xavfi ostida qoldi. Basharti shunday bo‘lsa, Turkiston Angliyaning, masalan, Hindiston kabi tipik mustamlaka mulkiga aylangan bo‘lur edi, bu esa o‘z navbatida o‘lkaning iqtisodiy va ijtimoiy taraqqiyoti sun’iy ravishda sekinlashishiga, unipg‘ xalqlari Rossiyadagi qudratli revomotsion harakatdan ajralib qolishiga olib kelgan bo‘lur edi. Xo‘sh, ingliz madaniyat tarqatuvchilari) Hindiston xalqlariga nima keltirdilar X!X asrning so‘nggi choragi mobaynidagina Hindistonda 18 marta ocharchilik ro‘y berib, 16 million kippishng yostig‘ini quritganini ay-zish kifoya. I Yaqinda, Angliya mustamlakachilik hukmronligining oxirlarida, 1943-yilda Bengaliyaning bir o‘zida 3,5 mil-yapon kishi nobud bo‘ldi. Javoharlal Neru o‘zining «Hin-distoniing kashf etilishi» kitobida buni mustamlaka-chiolikiing avjiga chiqqan bosqichi deb atadi. Bu dahshat-eni ocharchilikni, deb yozdi Neru, «tabiiy ofat, tabiat kuchlarining o‘yiyai va harbiy operatsiyalar yoki dushman qamali keltirib chiqargani yo‘q... Ocharchilikni inson-ving o‘zi keltirib chiqardi... uning oldini olish va unga yo‘l qo‘ymaslik mumkin edi». O‘rta Osiyo xalqlari Rossiya bilan birga ekanliklari tufayli bunday qismatga duchor bo‘lmadilar, Marks bilan Eshel!s 1882-yilda yozganlaridek, Rossiya «Yevrolada-gi revolyutspon harakatning ilg‘or otryadi»"ga. aylangan edi. ki "Rossiyaning Sharq mamlakatlariga taraqqiyparvarlik ta’sirini ilmiy kommunizm asoschilari ta’kidlab o‘tgan edilar. Marks bilan Engel’s chor samo; derjaviyesining reakspon mohiyatini doimo, fong etish bilan birga, rus xalqi qalbidagi revolotsion kuch-gayratni ko‘rsatib bergas edilar. Chunonchi, F. Engel’s 1851-yil 23-mayda K. Marks-ga yozgan xatida Rossiyadagi chorizmga qarish xalq revo-lyukiyasi kuchayishi ehtimolini u uqtirib, (Rossiya haqi; qatan ham Sharqqa nisbatan taraqishtparvarlik rolini o‘ynamoqda... Rossiyaning hukmronligi Qora va Kaspiy dengizlari uchun hamda Markaziy Osiyo uchun madaniyat tarqatuvchilik rolini o‘ynamoqda... 22 deb qayd etdi. Xo‘sh, Rossiyaning O‘rta Osiyo xalqlariga nisbatan, ayniqsa u X!X asrning 60—90-yillarida qo‘shib olinganidan keyin madaniyat tarqatuvchilik, taraqqiynarvar-lik roli konkret nimalardan iborat bo‘ldi? Avvalo Rossiya bu yerda kapitalistik munosabatlarni rpvojlan-tirishga va kanitalizmning jamiki qonli Va ayanchli jihatlariga qaramay, Turkiston o‘lkasini iqtisodiy jihatdan ancha tez yuksaltirishga, ishlab chiqaruvchi kuchlarni o‘stirishga, nroletarlatning mahalliy otryadi, shu jumladan milliy iroletariat vujudga kelishiga ko‘maklashdi. — Turkistonning Rossiyaga qo‘shib olinishi shafqatsiz va bema’ni o‘zaro urushlarga, jumladan, Qo‘qon bilan Buxoro o‘rtasidagi mana shunday urushlarga chek qo‘ydi, qabilalararo janjallarni va feodallarning o‘zboshimchaligini garchi tugatmagan bo‘lsa ham, ma’lum darajada chekladi. O‘z-o‘zidan ravshanki, o‘zbek xalqi (sovet davriga kelib) o‘z davlatiga ega bo‘lguncha va ravnaq topuvchi miya-latga aylanguncha hali uzoq kurash yo‘lini bosib o‘tishi lozim bo‘ldi. Turkiston Rossiyaga qo‘shib olinpshining eng muhim progressiv ahamiyati shundan iborat bo‘ldiki, chorizmning xohish va irodasidan Qat’iy nazar, O‘rta Osiyo xalqlari rus xalqi bilan, qudratli revo:potsion kuch bo‘lgan rus ishchilar sinfi bilan aloqa bog‘ladilar. "O‘z-o‘zidan ravshanki, Rossiyaga qo‘shib olingan (ayrim joylarda ixtiyoriy ravishda, ba’zi joylarda qurol kuchi
Ulug‘ meros vorislarimiz. Buyuk sarkarda Amir Temur tavalludiga 681 yil to‘lishi munosabati bilan – HURRIYAT Chop etilgan sana: 05.04.2017 admin behzod – Nazarimda, tariximizning eng yaxshi jihatlari yoshlarimizga ibrat bo‘lishi kerak. Amir Temur va temuriylarning bunyodkorlik ishlari ham har jihatdan ibratlidir. Bu haqida Ali Yazdiy «Zafarnoma» asarida aynan, Xorazm voqealariga alohida to‘xtaladi: «podsholik marhamati hijriy 793 (milodiy 1391) yili Jangi qavchinning o‘g‘li Musikani Xorazmni obod etishga jo‘natadi. U Qoon mahallasini qo‘rg‘on qilib o‘rab oldi va obod qildi. Hozirgi paytda (XX asr 20-yillarida) Xorazmning eng obod joyi o‘sha erur», deydi. 1381 yilda Xurosonda (hozirgi Afg‘onistonda) olib borgan ishlari ham tahsinga loyiq. Murg‘ob vodiysida to‘xtagan Amir Temur bobomiz barcha sarkardalariga suv chiqarib, bu yerlarni obod etishni buyuradi. Hofiz Abru «Geografiya» asarida ular tomonidan qazilgan ariqlarning nomlarini birma-bir sanab o‘tadi. Aksariyat ariqlarning nomlari qazish ishlarda boshchilik qilgan sarkardalarning ismiga qo‘yilgan. 1403 yilda Qorabog‘da qishlagan Sohibqiron yana bir xayrli ishni amalga oshiradi. Bu yerda Baylaqon shahrini bunyod ettiradi. Shu bilan birga, Bag‘dod shahrini qayta obod qilishni buyurgan va bu ishga amirzoda Abu Bakr boshliq etib tayinlangan. Sohibqiron bobomiz besh, yetti yillik harbiy yurishlarida necha o‘n, yuz, minglab sarbozlar, ular ortidan sodiq va fidoyi xizmatkorlari, savdogarlar, do‘kondorlarni ergashtirib borar, ko‘chma uylar, o‘tovlar, oshxonayu aslahaxonalar, ustaxonalar, hatto masjidlar ham qurdirgan. Ilm ahli, umuman, qo‘lidan ezgu ish keladigan har bir kishini qadrlagan. U mamlakatning iqtisodiy qudratini oshirish uchun ichki va tashqi savdoni rivojlantirgan. Buyuk ipak yo‘lini tiklab, uning xavfsizligini ta’minlagan. Movarounnahrda hunarmandchilik rivojlanishiga zamin yaratgan. Masalan, o‘sha paytlarda baxmalning qizil rangli turi ko‘plab ishlab chiqarilgan. Keyinchalik bu mato «qirmizi baxmal» nomi bilan mashhur bo‘lib, yuqori tabaqa vakillari uchun kimxob to‘nlar tikishda foydalanishgan. Hatto elchilarga ham shu to‘ndan ko‘plab sovg‘a qilingan. Samarqand bozorlarida «fo‘ta» yupqa mato doimiy sotuvda bo‘lgan. o‘arb va Sharq mamlakatlarida karbas, zandanachi, zarbof matolarga talab nihoyatda ortgan. Buxoro yaqinidagi Olachaboftan kishlog‘ida olacha matolar tikilgan. Kulolchilik buyumlari ham Yevropada mashhur bo‘lgan. Etikdo‘zlar turlariga qarab bo‘lingan. Samarqand bozorlarini ko‘rgan Rui Gonzales de Klavixo: «Bu yerning boyligi faqat oziq-ovqatning mo‘l-ko‘lligida emas, balki o‘zida ishlab chiqariladigan ipak matolari: atlas, kimxob, har xil ip va jun, to‘qima matolar, mo‘ynali va ipak po‘stinliklar, attorlik mollari, ziravor va dorivorlar, zarhal, lojuvardlarning serobligidadir», deb hayrat bilan yozadi o‘z kundaliklarida. Frantsiya kiroli Sharl XI (1368—1422 yil)ning 1403 yil 15 iyunda Amir Temurga yozgan maktublarining birida: «Biz yana ham xursand va mamnun bo‘ldikki, savdogarlarimiz, umuman, barcha xristianlarning Sizning mamlakatingizga borib savdo-sotiq ishlari bilan… bemalol mashg‘ul bo‘lishlari janobi oliylariga ma’qul bo‘libdi». T.H.: – Sohibqironning shaxsiyati, bunyodkorlik ishlari haqida so‘z yuritilar ekan, hali bu to‘g‘rida mukammal tadqiqotlar olib borilmaganligini afsus bilan qayd etish mumkin. Uning birgina, “Ko‘chma shahri” haqida Rui Gonzales Klavixoning kundaliklarida keltirilgan qisqa ma’lumotlardan boshqa dalillarga ega emasmiz. Elchi Samarqanddagi xotiralarining birida shunday deydi: “…xontaxta qarshisida eman daraxti shaklidagi “oltin” daraxt turibdi… Uning shoxlarida eman daraxti barglariga o‘xshash yaproqlar har tomonga taralgan… Daraxtning sarg‘ish, qizil, zangori yoqutlar, zumradlar, feruzalar va ajoyib yirik-yirik tiniq, dumaloq, sara marvaridlaridan “meva”lar ham bor. Bu qimmatli toshlar daraxtga o‘yib o‘rnatilgan. Daraxtga oltin qushlar qo‘nib turibdi…”. Bu manba bizga yana ko‘p narsa haqida ma’lumot beradi. Demak, Amir Temur zamonida oltin qazib olish, hunarmandchilik juda tez taraqqiy etib, yuksak darajaga ko‘tarilgan. Xususan, oltin xom ashyosi bo‘lgan hududlarni aniqlaydigan mutaxassislar, oltinni alohida ajratib oladigan texnologiyalar, buni ixtiro qilgan hunarmandlar bo‘lgan. Oltindan qushlar yasagan ustalarning mahorati-chi? Ularni tayyorlagan maktablarda qay yo‘sinda tahsil berilgan? Xullas, savollar ko‘p. A.A.: – “Zafarnoma”, “Temur tuzuklari”, “Boburnoma”, “Humoyunnoma”, “Akbarnoma”lardan tashqari, hali kitobxonlarga yetkazilishi kerak bo‘lgan “… nomalar” anchagina. Sharqshunoslik qo‘lyozmalar instituti va ilmiy muassasalar kutubxonalarida o‘rganilishi lozim bo‘lgan qo‘lyozmalar bisyor. Shuningdek, turli sabablar bilan xorijga olib ketilgan, bevosita bizning ma’naviy mulkimizga tegishli manbalar ham ko‘p. Bularni avvalo, xalqimizga va jahon xalqlariga yetkazish uchun ko‘p tadqiqotlar qilinishi darkor. Rahmatli ustoz Hamid Sulaymon domlaning qilgan ishlari o‘rnak bo‘lishi kerak. Keyingi yillarda bu borada ancha ishlar qilingan bo‘lsa-da, (Masalan: Mirzo Muhammad Haydarning “Tarixiy Rashidiy”, tarixchi Xondamirning kitoblari nashr qilinishi, “Boburnoma”ning tabdili) bu juda oz. Ilmiy ekspeditsiyalar uyushtirib qaerda bo‘lishidan qati nazar, nodir qo‘lyozmalarimizni o‘rganish, kitobxonlar e’tiborini tarixiy manbalarga tortish bugungi kunda ziyolilar oldida turgan dolzarb vazifadir. Mamlakatimizda kitobxonlik, kitob o‘qish madaniyatiga alohida e’tibor qaratilayotgan bir paytda, bu yanada muhimdir. « Chiroqchilik chiroqli yigit O‘zi quvnoq, so‘zi qaymoq “yigit” »
Yaponiyada dunyoda ilk bor bemorga boshqa inson indutsiyalashgan tana hujayralari ko‘chirib o‘tkazildi Yaponiyalik olimlar guruhi dunyoda ilk bor bir insondan boshqasiga indutsiyalashgan tana hujayralarini (iPS-hujayralar) muvaffaqiyatli ko‘chirib o‘tkazdi. Bu haqda Yaponiyadagi “Riken” tabiiy fanlar instituti ma’lum qildi, deya xabar beradi “TASS”. Operatsiya Xiogo prefekturasidagi Kobe shahri tibbiy markazida o‘tkazildi. Donor iPS-hujayralari ko‘zining to‘r pardasi shikastlangan bemorga ko‘chirib o‘tkazildi. Yapon mutaxassislari maxsus tana hujayralari tiklanish jarayoniga ko‘mak berishiga umid qilmoqda. Hozircha hujayralar yangi organizm tomonidan qabul qilinmaslik holati kuzatilmadi. Kioto va Osaka universitetlari mutaxassislari ham kirgan tadqiqotchilar guruhi yaqin orada yana 5 ta shunday operatsiyani amalga oshirishni rejalashtirmoqda. “Daryo”ning Telegram’dagi rasmiy kanali — @toshqindaryo’ga a’zo bo‘ling!
tagiga chizib boradilar. Diktant oxirida tagiga chizilgan so‘zlar imlosini o‘quvchilar navbat bilan izohlaydilar. Ta’limiy diktant matnlari izohi diktant yozdirib bo‘lingach, epidoskop orqali ekranda namoyish qilinib, o‘quvchilar o‘z yozuvlarini matnning asl nusxasiga solishtirib, xatolarini tuzatib olishlari ham mumkin. Izohli diktant orqali o‘quvchilar bilimi ikkitomonlama aniqlanadi: 1. O‘quvchilarning diktant yozishdagi savodxonligi o‘rganiladi. Bunda o‘rganilgan imlo va grammatik qoidalarni qay darajada qo‘llayotganliklari bilinadi. 2. O‘quvchilar bilimiga doir nazariy kamchiliklar bilan bog‘liq bo‘lgan o‘zlashtirish darajasi aniqlanadi. O‘quvchilar bilim darajasini aniqlashdagi bu har ikkala imkoniyat kelgusi ishlarini rejalashtirishda va xatolarni tuzatishda o‘qituvchiga qo‘l keladi. Izohli diktant o‘tkazishning eng muhim tomoni shundaki, o‘quvchilarni mustaqil fikrlash uchunolgan nazariy bilimlarini yozuvga erkin tatbiq qilishga o‘rgatadi. Bu diktant ko‘ruv va eshituv sezgisiga baravar ta’sir qilib, ularda mustahkam imloviy ko‘nikma hosil bo‘ladi, tez va xatosiz yozishga o‘rgatadi. Lug‘at diktant Bu diktant turini o‘tkazish orqali o‘quvchilar so‘zlarni to‘g‘ri talaffuz qilishga odatlanadilar, o‘rganilgan imlo qoidasi oquvchilar tomonidan qanday o‘zlashtirilganligi darajasi aniqlanadi. Diktant uchun 8-10 daqiqa vaqt yetarlidir. Shuning uchun ham bu diktantni ona tili darslarida muntazam o‘tkazib turish kerak. Ayniqsa, 5-7-sinflarda fonetika, so‘z yasalishi va morfologiya bo‘limlariga oid mavzularni o‘rganish jarayonida o‘tkaziladigan 40 dan ortiq lug‘at diktanti materiallari Davlat ta’lim standarti va dastur talabi asosidagi barcha orfogrammalarni puxta o‘zlashtrishga imkon beradi. Shuningdek, o‘qituvchining o‘zi ham lug‘at diktant tuzishi mumkin. Uning tarkibi o‘quvchilarning nazorat diktanti natijasidan kelib chiqqan holda, ularda yo‘l qo‘yilgan xato so‘zlardan yoki adabiyot, tarix va boshqa darsliklarda uchraydigan imlosi qiyin so‘zlardan ham iborat bo‘lishi mumkin. 5-sinfda o‘tkaziladigan lug‘at diktanti o‘quvchilarning so‘z boyligini oshirish maqsadini ham ko‘zda tutadi. Lug‘atdan foydalanish ijodiy tus oladi, chunki o‘zbek tilining har bir bo‘limi sinfma-sinf izchil, tadrijiy takomil bilan o‘rganib borilar ekan, so‘zlarning nafaqat to‘g‘ri yozilishi, balki ularning shakl va mazmun 8 jihatlari bilan birgalikda fikrlab, zarur so‘zni nutqda o‘z o‘rnida qo‘llash malakalarini ham shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. 5—7-sinflarning ona tili darsliklari ilovasida ma’lum hajmda izohli ug‘atlarning berilganligi, ular asosida dars jarayonida isholib borilishi, o‘quvchilarda keyinchalik mustaqil ravishda katta izohli lug‘atlar bilan ishlash malakasining hosil qilinishi diqqatga sazovor. O‘quvchilarning lug‘atdan foydalanishlarida alifbo tartibini bilishlarining ahamiyati katta. Buning uchun o‘qituvchi o‘quvchilarga 5» Imlo lug‘ati“, ,,Izohli lug“at“ning tuzulishi, uning ahamiyatini to‘la tushuntirish lozim. So‘ngra o‘quvchilarga ijodiy lug‘at diktanti yozish topshirilishi maqsadga muvofiq. Lug‘at diktantni quyidagicha o‘tkazish mumkin: ko‘chma doskada yozilgan quyidagi so‘zlarni kuzatishga jalb etib, so‘zlarni alifbo tartibiga moslab yozing va ularning har biri atoqli ot bo‘la olishiga e’tibor bering. Shu otlarning ikkitasi atoqli ot, ikkitasi turdosh ot bo‘lishi sharti bilan to‘rtta gap tuzing. Otlar: yodgor, iqbol, jur’at, hikmat, uchqun, to‘lqin, sulton, hakim, kumush, yulduz, kunduz, lola, oydin, qudrat. Lug‘at diktant uzoq o‘tilgan bir yoki bir necha imlo va grammatik qoidani takrorlash maqsadida ham o‘tkaziladi. Bunda takrorlash ko‘zda tutilgan qoida suhbat va og‘zaki mashq qilish orqali esga tushiriladi. Yozilishi u yoki bu qoidaga mos bo‘lgan so‘zlar turli yo‘llar bilan tanlab olinadi. Bunda lug‘at diktant hajmi boshqa ta’limiy diktant turlari hajmidan kattaroq ham bo‘lishi mumkin. Lug‘at diktant ko‘zlangan maqsadga qarab yoki darsni boshlash oldidan yangi mavzuni mustahkamlash, bir yoki bir necha mavzularni takrorlash davomida o‘tkazilishi mumkin. Lug‘at diktant xatoga yo‘l qo‘yishi mumkin bo‘lgan o‘quvchilarni doskaga chiqarib yozdirib ko‘rish va ba’zi so‘zlarning yozilishini so‘rash orqali ham tekshiriladi. Har qanday holatda ham o‘quvchilarning daftarlarida xato yozilgan so‘z qoldirilmasligiga erishish zarur. Bunda o‘quvchilarning xatolarini o‘zlari, so‘ngra o‘rtoqlariga tekshirib chiqish topshirig‘ini berish ham navbatdagi imloga jiddiy munosabatni tarbiyalashda muhim ahamiyatga egadir. Lug‘at diktantni o‘tkazishda bu so‘zlarni to‘g‘ri yozish qay darajada o‘zlashtirilganini sinash uchun qayta aytib turish ham to‘g‘ri bo‘ladi. O‘quvchilarni xatosiz yozishga o‘rgatishda ko‘ruv, eshituv, harakat (qo‘l va nutq organlarining harakati) omillarining birgalikda amalga oshirilishi imlo malakalarining takomillashuviga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Milliy biz: Bo'sh vaqtga mazmun arena uz: Bilasizmi? O'yinlarda eng ko'p gapirgan va baqirgan futbolchi - Pele milliy biz: Futbolchi bo'lmaganimda qaynoq net - Bo'sh vaqtga mazmun sadaf ru: Bilasizmi? O'yinlarda eng ko'p gapirgan va baqirgan futbolchi - Pele stadion uz: Bilasizmi? O'yinlarda eng ko'p gapirgan va baqirgan futbolchi - Pele stadion uz: Bo'sh vaqtga mazmun stadion uz: Futbolchi bo'lmaganimda stadion uz: Futbolchilar haqida afsona va latifalar stadion uz: Hakam bo'lish oson emas stadion uz: Oltin to'pga kim loyiq? kamolot uz: - QDUda jurnalistika bo'yicha seminar-trening bo'lib o'tdi Blogni umumiy ko'rinishi
10) = 1,114 May - fu) il(oo – Fo) (4.14) ajraladi va nagruzkada 0) = 0,P. –Mat -fu) 8 (ob–F.). (4.15) potensial tushuvi hosil bo‘ladi. Unda 1, = ad. Sh.u, Ch. = = 2.1,, M = 2—7—11), ar M kozffitsiyent modulya-siya chuqurligi deb, 1 (1) va I) — amplitudaviy mo-dulyatsiyalangan tebranishlar deb ataladi. M kozf-fitsiyent modulyatsiyalangan tebranish amplitudasining o‘zgarish kattaligini ifodalaydi. 4.15-rasmda tonal mo-dulyatsiyalangan tebranish ning vaqt diagrammasi ko‘rsatilgan. Undan maodulya-siya chuqurligini quyidagicha aniqlash mumkin: Shlax —Ora u 4 u : m= —— (416 192 - "1 1
AQSh davlat kotibi Mayk Pompeo BMTning noroziligiga qaramay, uning Eronga qarshi sanksiyalari yana kuchga kirganini e'lon qildi Uning ta'kidlashicha, sanksiyalarni amalga oshirish bo‘yicha o‘z majburiyatlariga amal qilmaydigan davlatlar yaqin kunlarda Vashingtonning bir tomonlama harakatlari bilan jazolanadi “Bugun AQSh BMT tomonidan terrorchilik va antisemitizmning bosh homiysi bo‘lgan Eronga qarshi avval bekor qilingan deyarli barcha sanksiyalar qaytarilishini qutlaydi”, deb aytilgan Pompeo bayonotida AQSh davlat kotibi BMT sanksiyalari xalqaro tashkilotning tartib-qoidalari bo‘yicha tiklanganini qo‘shimcha qilgan Biroq BMT Xavfsizlik kengashi va Eron bilan kelishuvlarga a'zo davlatlar bunday hisoblamayapti “AQSh BMTga a'zo qolgan davlatlar bu choralarni amalga oshirish bo‘yicha barcha majburiyatlariga rioya qiladi, deb kutib qoladi Qurol yetkazishga embargoga qo‘shimcha ravishda bu cheklovlar Eronga uranni boyitishda ishtirok etishni, Eron tomonidan ballistik raketalar sinovi va ishlab chiqilishiga taqiqlarni, atom va raketalar bilan bog‘liq texnologiyalarni berishga qarshi sanksiyalarni o‘z ichiga oladi”, deb ma'lum qilgan Pompeo Davlat kotibi biror-bir davlat ushbu sanksiyalarga rozi bo‘lmasa, AQSh bu davlatni jazolashidan ogohlantirgan Uning ta'kidlashicha, ushbu sanksiyalar “dunyoda tinchlik va xavfsizlikka erishishda qadam bo‘ladi” “2015 yilgi yadro kelishuvi Eronni va'da qilganidek millatlar hamjamiyatiga qo‘shilishga undamadi Buning o‘rniga bu mullalar [oyatullohlar] yangi boylikdan foydalanib, uni Yamandan Iroqqacha va Livandan Suriyagacha o‘lim va vayrongarchiliklar urug‘ini sochishga ishlatdi”, deb aytgan Pompeo AQShning ta'kidlashicha, BMTning Eronga qarshi sanksiyalari tiklanishi haqida xabardor qilish ushbu cheklovlar avtomatik ravishda tiklanishi uchun yetarli hisoblanadi Biroq Tehron bilan tuzilgan kelishuvlar ishtirokchilari AQShning bu bildirgisi huquqiy asosga ega emasligi va sanksiyalar tiklanmasligini aytishgan BMT Xavfsizlik kengashiga a'zo davlatlarning aksariyati AQShning sanksiyalarni tiklashiga qarshi chiqmoqda Eron bilan yadro kelishuvi ishtirokchilarining ta'kidlashicha, Vashington ushbu kelishuvdan chiqib ketgani sababli, sanksiyalarni qaytarishga haqli emas
—Albatta, iching, mo‘minlar amiri, Alloh uchunolib ichavering, —deyishdi sahobalar. So‘nggi asrda demokratiya va teng huquqlilik tushunchalari sohibi bo‘lgan ko‘pchilik bu voqeani eshitib, "bo‘lishi mumkin emas", demoqqa shay. Chunki ularning tafakkur qozonlarida adolat va muruvvatning bu darajasini amalda ko‘rish-u yoqda tursin, anglab yetishga joy qolmagan. Minglab kilometrlarga cho‘zilgan hududda gapi ikki bo‘lmaydigan inson bo‘lish bilan kasalligini tuzatish maqsadida Baytulmoldan ikki kilo asal olishga xalqdan izn so‘rash o‘rtasida bog‘liqlik ko‘rishga ojizdirlar ular. Yana bir haqiqat. Hazrati Umar minbarda bukchayib, asal olishga ruxsat so‘rarkanlar, jamoatdan hech kim o‘rnidan turib: "Ey mo‘minlar amiri, siz biz haqimizda qayg‘uryapsizmi?" demadi. Zotan, o‘sha davr odamlari shunday edi. Davlat rahbari sifatida buyuk Umar ularni shunday saviyaga ko‘tara olgan edilar. Nihoyatda og‘ir bo‘lgan hayot ko‘pchilik sahobaning madorini quritib, hech bo‘lmasa, oddiy turmush tarziga yetarli darajada maosh olishga majbur qilgan edi. Ular ham: "Amirul mo‘minin ikki kilo asal uchun jamoatdan ruxsat so‘ramasligi, o‘zlarida ehtiyojlarini qondira oladigan miqdorda hamyonlari bo‘lish kerak edi", deyishdi. Ularning fikricha, amirul mo‘mininning maoshi ikki barobar oshirilsa, Baytulmol kasodga uchramaydi. Holbuki, Hazrati Umar xizmatining yarmini ham qilmagan juda ko‘p odam-u kishidan ko‘proq maosh olardi. Biroq, o‘sha maosh oshirilishi uchun Hazrati Umarning o‘zlari rozi bo‘lishlari kerak. Zero, u kishi rozi bo‘lmasalar, buyoqdagilarning gapi bekor. Maqsadlarini Hazrati Umarning o‘ziga bayon qilishga jur’at qilolmagan Hazrati Ali, Hazrati Usmon, Abdrahmon ibn Avf va boshqalar avvalo, mo‘minlar onasi Hafsaga uchrab, o‘rtadagi gapni yetkazdilar. Ularning yana bir iltimosi—Hazrati Umar taklifni qabul etmagan taqdirda, nomlari oshkor etilmasligi shart qilindi. Hatto qabul qilgan taqdirlarida ham taklif kimdan chiqqanini bilishlaridan foyda yo‘q. Hafsa onamiz ularning ko‘ngillarini xotirjam qilib, otalari huzuriga yo‘l oldilar. Otajon, Alloh rizqimizni keng qilib qo‘ydi. Qanchadan-qancha mamlakatlar fath etildi. Alloh hamma narsani mo‘l va barakali qilib qo‘ydi. Endi yaxshiroq tanovul qilib, yaxshiroq kiyinsangiz ham bo‘laveradi. Hazrati Umar qizlarining gapini eshitishni ham istamadilar: —Senga bu gaplarni kimdir o‘rgatgan, Hafsa. Qani ayt-chi, kim ular? —Siz "ha" demagunizcha men ularning nomlarini aytolmayman. Lekin bir narsani yaxshi bilingki, bu o‘y ko‘pchilikda bor. —Mayli, sen Rasulullohni eslaysanmi? —deb, Hazrati Umar Hafsa onamizga bir qancha xotiralarni eslatdilar va: —Sen odamlarga esh bo‘lyapsan, ammo otangni tuzoqqa tushirmoqchimisan? Insonlarning molim va badanimda haqlari bordir. Lekin dinimda emas, deya ta’kidladilar. ("Tabaqot") * * * Hazrati Umar haj va umraga soyabon va chodirsiz chiqardilar. O‘n ikki kun davom etadigan safarda xoh kecha, xoh kunduzi kun tig‘ida dam olarkanlar chodir qurdirmasdilar. Ularning o‘rniga biron daraxt soyasida cho‘zilib uxlab olardilar. Ba’zan daraxtga ilingan ro‘mol soyasi ham Hazrati Umarga kifoya qilardi. Hazrati Umar amirul mo‘minin sifatida yo‘lda, ayniqsa, suv bor joylarda yo‘lovchilar ehtiyojini qondiradigan, dam oladigan rabotlar qurdirgan edilar. Bu esa, u kishining insonlarga bo‘lgan muruvvat va xizmatlar qilish istaklari qay darajada bo‘lganini ko‘rsatadi.
Ibratli so‘zlar 1. Non scholae, sed vitae disceimus. Biz maktab uchun emas, hayot uchun o‘qiymiz 2. Dictum — factum . Aytildi, bajarildi. Nazorat savollari 1. Lotin tilida ko‘makchilar qanday kelishiklarda qo‘llaniladi? 2. Retsept qaysi fe’l bilan boshlanadi? 3. “gramm” o‘lchov birligi retseptda qanday o‘zgarishga ega? 4. “Dsgramm” o‘lchov birligi retseptda qanday o‘zgarishga ega? 79
Gap shundaki, chekish tushkun kayfiyatni boshdan kechirishga majbur qilib, zerikishni kuchaytiradi Kashanda vaqtini biror foydali ish bilan emas, hafsalasizlik va xumorni yengishga urinish bilan o‘tkazadi Eng yomoni, esimizni taniganimizdan beri chekish zerikishdan qutqarishi haqida eshitamiz va ko‘pchilik shu safsataga ishonib qoladi Zerikkanimdan chekyapman, deguvchilarni kuzatib ko‘ring, sigareta ularga hech qanday shodonlik bag‘ishlamasligiga amin bo‘lasiz O‘sha chekuvchilarning chehrasida dilgirlikdan bo‘lak hech vaqo yo‘q
O‘zbekiston Respublikasi Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarni rivojlantirish vazirligi Ustuvor yo‘nalish: fuqarolarning axborot olishga bo‘lgan ehtiyojlarini to‘liqroq qondirish, aholining ta’lim, ma’naviy-axloqiy va madaniy darajasini oshirish maqsadida ommaviy axborot vositalarining keng rivojlanishiga ko‘maklashish
Bayrutdagi portlash va Isroilning bu portlashga aloqasi yo‘qligi to‘g‘risidagi bayonotidan so‘ng dollarning jahondagi asosiy valutalarga nisbatan kursi pasaydi Dollar indeksi (dollarning AQShning asosiy savdo hamkorlari bo‘lgan olti mamlakat valutalariga nisbatan kursi) 0,15 foizga, 93,4 punktgacha tushdi Portlashdan avval ko‘rsatkich 93,58 punktni tashkil etayotgandi Yevroning dollarga nisbatan kursi bir yevro uchun 1,1783 dollargacha oshdi, portlashgacha bu ko‘rsatkich 1,1755 dollarga teng edi Shuningdek, neft narxi ham ko‘tarildi Brent rusumidagi neftning oktabr fyuchersi narxi 0,68 foizga o‘sib, bir barreli uchun 44,45 dollarga teng bo‘ldi WTI rusumidagi neftning sentabr fyuchersi 1,68 foizga – bir barreli uchun 41,71 dollargacha qimmatladi 4 avgust kuni Livan poytaxti Bayrutdagi port yaqinida kuchli portlash sodir bo‘ldi Mahalliy nashrlar xarobalar ostida odamlar qolib ketgani, kamida 10 kishi halok bo‘lgani haqida yozmoqda Livan axborot agentligi portlash pirotexnika omborida yuz bergani haqida xabar berdi, ammo keyinroq mamlakat umumiy xavfsizlik xizmati boshlig‘i Abbos Ibrohim bu xabarni rad etdi Isroil Livan poytaxtidagi hodisaga aloqador emasligini bildirdi Portlashni «Hizbulloh» sodir etgani gumon qilinmoqda, tashkilot bu ayblovni qat'iy rad etmoqda
(pervapoapozB) chaqiradi. — metigiz, T.ushr!g‘) va birinchi bosqichli lichinka (stephanurosis; Stephanurus —qo‘zg‘atuvchining avlodi Non (Trichocephalus, Trichinella, Trichosomoides, Dioctophyma) oru3 Jgr. 65151) —cho‘chqalar gelmintozi, uni buyrak va b. ida kapsulasi ichki yuzasidagi xitinlashgan tuzilma. S. o‘tkir organlarda parazitlik qiluvchi Stephanurus dentatus Hematonaci —uchi oldinga qaratilgan va xo‘jayin to‘qimasini teshish uchun chaqiradi. Issiq iqlimli hududlarda keng tarqalgan. BOSSA Kenan, ic (Stichorchis; rp. stichos — teKmchamok, to‘g‘rilamoq " oxst5 —urug‘donlar) — Sadog‘stdab oilasiga mansub trematodalar avlodi. Sut emizuvchi hayvonlar va baliqlar ichagida parazitlik qiladi. ” Stichorchis subtriquetrus (not. sub. — octnna 4 triquetrus — uchburchak) —suv qunduzi ko‘richagida parazitlik qiladi. Oraliq xo‘jayini –suv mollyuskalari. Suv qunduzi stixorxozini (stichorchosis) chaqiradi. xos (stichorchosis; 5IsVogsI5 —qo‘zg‘atuvchining avlodi nomi J gr. 6575 1) –suv qunduzi gelmintozi, uni ichakda parazitlik qiluvchi 5.g‘ibidiyetgiz trematodasi chaqiradi. O‘tkir va surunkali kechadi. Kasallikning o‘tkir shaklida intoksikatsiya rivojlanadi; ko‘pincha kasallik o‘lim bilan yakunlanadi; kasallikning surunkali shaklida—kuchli oriqlash va anemiya kuzatiladi. (gr. ota, 51oto5 –og‘iz) – nematodalarda og‘iz teshigidan o‘rta ichakkacha bo‘lgan qismlar majmuasi (farinksning og‘iz qismi). moksis (5otoxuz; gr. (ota 145 oxuz —o‘tkir; uchi ingichka) — qon so‘ruvchi pashshalar avlodi. shtokara (517ergosaga; gr. etgergo –halqali) - 5ro‘g‘igaga kenja turkumi, Asiagydaye oilasiga mansub nematodalar avlodi. Bu oriqlash, rivojlanishning sekinlashuvi, lanjlik, ba’zan assit, harakat buzilishi, dumg‘aza sohasida paralich. Stefanurus (5eryaligiz; gr. —toj 4 opa— Iy) — Strongylata kenja turkumiga mansub nematodalar avl. Yudi. 5. detatiz (lot.yep5 —Tish) –cho‘chqalar buyragida, ba’zan b. ichki organlarida parazitlik qiladi: Cho‘chqalar Crurma (Stigma; gr.belgi alomat) –bo‘g‘im yoqlilar, uchun xizmat qiladigan teshik. = "asir Stileziozlar (stilesioses; Stilesia —qo‘zg‘atuvchining avlodi nomi = gr. 03751) –kavsh qaytaruvchi hayvonlar gelmintozlari, oriqlash, shilliq pardalar anemiyasi va sa dash, rg‘ayishi. Otish VI da amer. parazitolog S.M. 5 ye» sharafiga) — Alorfse-ryataga kenja turkumi, ArtyeShtdaye oilasiga mansub sestodalar avlodi. Bu avlod vakillari kavsh qaytaruvchi 120
Yaxshi-yomonmi, xullas, to‘qqiz kunni shunday o‘tkazdik O‘ninchi kuni butun shahar… qoralar va jigarranglar armiyasi qo‘liga o‘tdi Ko‘chalarda barvasta, kamgap otliqlar patrullik qilishardi Shamol kul zarralari va kuyundi hidini atrofga tarqatardi Qaysidir bir burchakda cho‘zilib yotgan jasadni ko‘rib qoldim, lekin xotiramda bu emas, boshqa narsa: maydonda soldatlar qandaydir bir manekenga o‘q otib, do‘pposlab mashq qilayotganliklari qoldi
yarim tunda ajralib turadi
koshin kesishdek murakkab san’atni mukammal bilardi. Bunda u o‘zida biryo‘“la uch vazifani—loyihachi, naqqosh va xattot vazifalarini mujassamlashtirgan edi. Nafosat olamining yaratilishida koshinburish me’morchilik san’atining ko‘zgusi desak mubolag‘a bo‘lmaydi. Abdug‘ʻaffor Haqqulov ana shu san’atning otaxoni edi. Otaxon usta koshinpazlik va koshinburishlikda “an-gob” ning hikmatini ochib berib, uni o‘z davri uchun qaytadan kashf etgan. “Koshinlar sirtining mavj urib jilolanishi bu angob hikmatidir”, -deb yozadi A. Haqqulov. Angob tarkibi asosan koshinlarga surtiladigan oq rangdan farq qilmaydi. Faqat u oq rangga nisbatan suyuq tayyorlanadi. Angobning suyuq tayyorlashdan maqsad kovaksimon terrakotaga surtilganda terrakotaning kovaklariga o‘rnashib, mag‘ziga singib ketishidir. Angobning xususiyati yumshoq bo‘lganligi sababli uning ustidan surtilgan bo‘yoq tezda angobni o‘ziga qabul qilib, uyg‘unlasha boshlaydi. Angobning eng yaxshi xususiyatlaridan yana biri shundaki, uning rangi oq bo‘lganligi sababli, uning ustidan surtilgan har qanday bo‘yoq, ayniqsa, binafsha (lojuvard), ko‘k, zaynabi (nosi) kabi bo‘yoqlar nihoyatda nafis-shaffof bo‘ladi. Shuningdek, u terrakota bilan sir-bo“yoqlarning birikishida “tanakor” vazifasini bajaradi. Masalan, temirchilar ikkita temirni biriktirish uchun ularni birdek qizdirib yuziga tannor sepadilar-da, keyin biriktiradilar, Angob bilan bo‘yoq ham shunday uyg‘“unlikdan keyin hech qachon bir-biridan ajralib ko‘chmaydi. Mabodo biror turtki sabab bo‘lgan taqdirda ham bo‘yoq terrakota bilan birga ko‘chib tushadi. Angobning eng yaxshi afzalliklarining yana biri shuki, surtilgan koshin tayyor bo‘lgunga qadar xumdonda uch marta pishiriladi, ya’ni oldin terrakota tayyorlab, unga angob surtilgandan keyin yana pechda pishirilib olinadi va nihoyat asosiy (sir) bo‘yoqni surtib yana pishiriladi. Natijada koshin nihoyatda chiniqib pishadi. Shunday qilib, angob koshinlar nafosatini yuzaga keltiribgina qolmay, ularning sifatini yuksak darajada shakllantirishda, umri boqiyligida asosiy o‘rinni egallaydi. Angob surtib tayyorlangan koshinlar va koshin-96
35 Va (kofirlik bilan) o‘ziga zulm qilgan holda, bog‘iga kirar ekan, aytdi: «Bu (bog‘ — mening molu davlatim) hech qachon yo‘q bo‘lmaydi
E`tirof - 2016 “Real” yarim himoyachisi jarrohlik amaliyotidan muvaffaqiyatli o`tdi Бўлимлар: Futbol Теглар: Futbol, Sport, Real madrid Madridning “Real” jamoasi yarim himoyachisi Luka Modrich jarohati tufayli jarroh stoliga yotgan edi. Xorvatiyalik futbolchi operasiya muvaffaqiyatli o`tganini ma`lum qildi. Eslatib o`tamiz, Luka Modrich tizzasidan jarohat olgani uchun operasiya qilindi. Uning safga qaytish muddati keyinroq aniq bo`ladi. Facebook
Umumtahlim maktablarida 2017-2018 o’quv yilidan boshlab 10-11-sinflar tashkil etildi Ushbu sinflarning tashkil etilishi munosabati bilan viloyatdagi 75 ta kasb-hunar kollejlarining faoliyati o’rganib chiqildi O’rganish natijalariga ko’ra qabul qilish to’xtatilgan 55 ta kasb-hunar kollejlarini kelgusida umumtahlim maktablari va maktabgacha tahlim muassasalariga aylantirish yuzasidan takliflar berildi
Sessiya davomida, shuningdek, islohot tarafdorlarining qo‘lga olingan nanoyishchilarga yuridik ko‘mak berish iltimosi ham ko‘rib chiqildi
amiri a’zamning zakotchilari tez-tez kelib turadurlar», deb qo‘shib qo‘ydi oqsoqol. — Odatga binoan xiroj uchun kuz oxirida, xirmon ko‘tarilgan paytda kelguch erdilar-ku2 — Shundog‘, mirzom, lokin bundin bir oy muqaddam kelg‘onlarida ko‘k puli undurib ketdilar. Ulug‘bek bilan oqsoqol shu zaylda allamahalgacha gaplashib o‘tirdilar... Ertasi nonushta chog‘gida xos chuhralardan biri qiziq xabar topib keldi. U Ulug‘bekka kecha shom bilan xufton orasida bu yerga Samarqanddan katta bir karvon kelib tushganini, karvon ahli orasida qaydaydir oliy martabali ayollar ham borligini aytdi. Ulug‘bek yasovulboshini chaqirtirdi va unga shitob bilan borib karvopni surishtirib kelishni buyurdi. Yasovulboshi birmuncha hayallab.- qaytdi. —Mirzom, karvon darhaqiqat Samarqanddin erkan, Balx muzofotiga borayotgan ermish. Saroyboniing so‘zlariga qaragonda ahli karvon orasida paranji yopingan ikki zaifa ham bor ermish, ahli karvon karvonboshidin tortib to sarbongacha alar birlan ro‘baro‘ bo‘lg‘onlarida o‘zlarini zo‘r tavozeda tutarmishlar. Ulug‘bek yasovulboshining shu gaplarini eshitdi-yu, allanechuk bo‘lib ketdi, bir nima demasdan o‘rnidan sapchib turib, kafshni ham kiymasdan, oyoqyalang‘gligicha ko‘cha eshigiga qarab otildi va bozor tarafga qarab chopib ketdi. Chuhra bilan yasovulboshi ham mirzoning ketidan chopib ketdilar. Haqiqatan ham chuhra xushxabar topib kelgan ekan. Oliy martabali bu ayollardan biri Ulug‘bekning ko‘z ochib ko‘rgan xotini O‘gay begim bo‘lib chiqdi. Ikkinchisi esa Qay xusravning qizi Ruqiya begim bo‘lib, u O‘gay begimni kuzatib kelayotgan ekan... Xullasi kalom, o‘sha mezon oyida har ikkala taraf— Shohrux ham, XalilSulton ham zo‘r berib yangi va hal qiluvchi kurashlarga hozirlik bilan band bo‘ldilar. Ko‘p o‘tmay Shohrux Hirotdan Saraxsga ko‘chib o‘tdi va bor kuchini shu atrofga yig‘a boshladi. Jayxun bo‘yida ham ish qizib ketdi. Ulug‘bek bilan Shohmalik buyruqqa binoan kechuvda va boshqa yerlarda turgan kemalardan besh yuztasini sudratib kelib bir yerga to‘pladi va ularni bir-biriga zapjirlab ko‘prik qurdilar. Shohrux tuzgan rejaga binoan Ulug‘bek bilan Pirmuhammad Jahongirning birlashgan kuchlari yaqin orada o‘sha ko‘prikdan o‘tib Xalil So‘l : tonni biryoqli qilishi kerak edi. Lekin XalilSulton.
xosmas integralning yaqinlashuvchiligini annkdang va qiymatini toping. Ta’rifga kure 1 I. G dx ,. G dx o / bo‘lib, I bo‘lishidan esa lim F ( t ) = lim 2(1— lD ) = 2 /-> ! O /->-+0 kelib chiqadi. Demak, berilgan xosmas integral yak,inlashuvchi va [A* 2. J Vx i 019-mis ol. Ushbu I [ _dx__ J l[x(\\u2014x) o xosmas integralning yaqinlashuvchiligini aniqlang va Qiymatini toping. Ta’rifga kura 1 U G dx __ j:, f dx J l/x(1—x) i- * + 0 J l[x(\\u2014x) o 0-^-1-0 t buladi. Agar U S ^ 5 f e r = arcsln (2-c—’>1,"= / = arcsin(2ü— 1) — a r c sin (2 i—1) va lim \|arcsin(2y— 1) — arc sin (2 i—1)] = u + u = ya i-*-1—O 168
3,5. Chigitga elektr maydonida ishlov berishning g‘o‘zalar hosildorligiga ta’siri 157 5,51. { Urug‘lik chigitlarni zararsizlantirishning texnologik sxemasi 158 5.5.2. Zararsizlantirilgan urug‘liklarni dala sharoitida tekshirish 161 Umumiy xulosalar 164 Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati 167 –180–
O‘zbekistonda 688ta aksionerlik jamiyati mavjud
Qozog‘iston hududidan o‘tishi taqiqlanib, keyinroq harakatlanishiga ruxsat berilgan Bishkek-Toshkent yo‘nalishidagi avtobuslar yana Qozog‘istonga kiritilmayapti Bu haqda 24 kg xabar bermoqda Ma'lum qilinishicha, qirg‘izistonlik haydovchilar Qozog‘iston chegarasida muammo hal bo‘lmaganidan norozi bo‘lmoqda 2018 yil dekabrida tashuvchilar yo‘lovchilarning iltimosiga ko‘ra harakatlanish jadvalini biroz o‘zgartirgandi Biroq, Qozog‘iston tomoni bu muvofiqlashtirilmagan noqonuniy harakat ekanligini bildirgan O‘zbekiston tomoni ham masalaga munosabat bildirib, «kelib chiqqan manfaatlar to‘qnashuvi oqibatida Qirg‘iziston va Qozog‘iston tashuvchilari noroziligi»ni ta'kidlagandi Ammo 1 fevral kuni kelishilgan va tasdiqlangan yangi jadvalga ko‘ra, Bishkek — Toshkent yo‘nalishida yo‘lovchi avtobuslar qatnovi yana tiklandi Qirg‘iziston Respublikasi Transport va yo‘l vazirligi matbuot xizmati bu haqda rasmiy axborot tarqatdi Bugun, 4 fevral kuni esa kelishuvga qaramay, Qozog‘iston chegarasida muammo haligacha yuzaga kelayotgani aytilmoqda «Bizga yurish mumkinligi bildirildi Lekin qozoq chegarachilari Qozog‘iston hududidan xalqaro tashishni amalga oshirish uchun berilgan ruxsatnomaning aslini ko‘rsatishni talab etmoqda Odatda bunday ruxsatnomani faks orqali olib, shu qog‘ozni ko‘rsatib kelganmiz Ammo Qozog‘iston tomoni faqat hujjatning asli bilan chegaradan o‘tish mumkinligini ta'kidlamoqda», — deydi qirg‘izistonlik avtobus haydovchisi
Yaqin uch yilda maktablarda qanday o‘zgarishlar bo‘ladi? – Gazeta uz Bosh sahifa Yaqin uch yilda maktablarda qanday o‘zgarishlar bo‘ladi? Yangi o‘quv dasturlari, bullingga barham berish va internetlashtirish — O‘zbekiston maktablarini yaqin uch yilda qanday o‘zgarishlar kutmoqda? O‘zbekiston prezidenti 5 sentyabr kuni xalq ta’limi tizimini takomillashtirish bo‘yicha chora-tadbirlar dasturini o‘z ichiga olgan qarorni imzolagan edi
Surunkali venoz yetishmovchilik SVEda filtratsiya tezligi deyarli o‘zgarmaydi va shu sababli shish paydo bo‘lishida reabsorbsiya va limfa oqimi buzilishi asosiy ahamiyatga ega. Venoz dimlanishda reabsorbsiya qiyinlashadi va to‘qimalar aro suyuqlik miqdori oshadi. Ortiqcha suyuqlik ma’lum vaqtgacha limfatik kapilyarlar orqali olib chiqiladi. Vaqt o‘tishi bilan bu nozik muvozanat buziladi, limfa tizimining zaxira imkoniyatlari stishmovchiligi yuzaga keladi va natijada shish rivojlanadi. SVE mavjud bo‘lgan bemorlarda shish paydo bo‘lishiga olib ksluvchi omillardan biri limfa tizimining tug‘ma yoki orttirilgan nuqsonlari deb hisoblash mumkin. Bu sindrom oyoqlarning varikoz yoki posttromboflebitik kasalliklarida kuzatiladi. Ularda klinik manzara o‘xshash bo‘lishiga qaramasdan, shish sindromining paydo bo‘lish sabablari turlichadir. Varikoz kasalligida shishlar ma’lum bir sabablarga ko‘ra bemor o‘z vaqtida kerakli muolajani olmaganda rivojlanadi. Bunda aksariyat hollarda jarayon ikkitomonlama bo‘lib, oyoqlar yuzaki venalarining tugunli transformatsiyasi kuzatiladi. Shishlar venalarda birinchi varikoz o‘zgarishlar paydo bo‘lgandan keyin bir necha yil o‘tgach paydo bo‘ladi. U kunning ikkinchi yarmida to‘piq atrofida va boldirning pastki qismlarida aniqlanadi. Ayrim hollarda shishlarni aniqlash qiyin bo‘lib, subyektiv belgilarga asoslanishga to‘g‘ri keladi. Bemorlar kechga borib
Qashqadaryoda spirtli ichimlik ta’sirida bo‘lgan ota o‘zaro janjal oqibatida farzandini temir bo‘lagi bilan urib, o‘ldirib qo‘ydi, deb xabar beradi IIB axborot xizmati. Ma’lum qilinishicha, 25-avgustga o‘tar kechasi soat 00:00 larda viloyatning Chiroqchi tumani “Tarag‘ay” MFYda yashovchi A.B. spirtli ichimlik iste’mol qilib, yashash uyiga kelgan. Ota shu vaqtda uyda mast holda bo‘lgan o‘g‘li bilan o‘zaro og‘zaki tortishib, janjallashib qolgan. Janjal natijasida ota o‘g‘lini temir bo‘lagi bilan bir necha marotaba urib, unga tan jarohati yetkazgan. Og‘ir tan jarohatlari olgan o‘g‘il 25-avgust kuni soat 03:00 da yashash uyida vafot etgan. Mazkur holat yuzasidan A.B.ga nisbatan Jinoyat kodeksining 104-moddasi (qasddan badanga og‘ir shikast yetkazish) 3-qismi “d” bandi bilan jinoyat ishi qo‘zg‘atilib, u Jinoyat-protsessual kodeksining 221-moddasi tartibida ushlangan. Hozirda dastlabki tergov harakatlari olib borilmoqda. Avvalroq Toshkentda 20 yoshli o‘g‘lini o‘ldirib, uni yerto‘laga ko‘mib qo‘ygan erkakka sud hukmi o‘qilgani, Sirdaryoda erkak uy-joy talashib xolasi va uning farzandini o‘ldirib, yoqib yuborgani, Toshkentda 5 yoshli o‘g‘lini urib o‘ldirgan sport murabbiyiga sud hukmi o‘qilgani to‘g‘risida xabar berilgandi.
5 Jarohatlangan shaxsning ustki va oyoq kiyimlarini yechish unga qo'shimcha tan jarohati yetkazilishiga sabab bo'lishi mumkin, shuning uchun, ayniqsa ochiq sinishlarda yechintirish maqsadga muvofiq emas
Chet ellardagi vatandoshlarimiz bilan aloqalarni kengaytirishga yanada katta e'tibor qaratamiz
yun "7 M" 55 BAR" 5 { ab; s a s eni 4 —— ta I 4 4 Vr 4 ? , yer, Ia – OUy 77. ( aK faba « = , 05 4 mansi y ta =da, Termoanemometrik turdagi issiqlik o‘zgartirgichining to‘la ishonchliligi: R.k = Rut R.ar = 0,9989-0,9611 = 0,96. Optozlektron o‘zgartirgichning to‘la ishonchliligi: R.k = R.il,R.ar = 0,9989-0,9711= 0,97. Bir vaqtning o‘zida additiv va mul’btiplikativ tashkil etuvchilar bo‘lganda xatolik quyidagi ifodadan aniqlanadi: Ap=2A0--2ukx. Termoanemometrik turdagi issiqlik o‘zgartirgichining aniqligi quyidagi nisbatdan aniqlangan: d= –– —-ra bu yerda x – nazorat a 2A, 2y, qilinayotgan kattalikning joriy qiymati; 4—x qiymatiga mos keluvchi noaniqlik sohasi; Aa – entropiyali mutlaq xatolik; u; – entropiyali nisbiy xatolik. Issiqlikni sezuvchi element xatoligi taqsimlanish qonunining entropiyali koeffitsiyenti Kise = 2,07 bo‘lgan me’yoriy deb qabul qilingan. Bundan o‘rtacha kvadratik og‘ish: s.. = = = —0,2 0,09794 TY 2,07 O‘lchash sxemasi uchun: s,. = a. 0,0484. 07 Asbobning additiv xatoligi quyidagini tashkil etadi: a = 162, 401, es", = 40,097740,048740,21" —0,23694. Asbob shkalasining oxiridagi xatolikning entropiyali qiymatlari quyidagicha aniqlangan: TTIO‘ uchun Uq= Ku "b, = 2,07 "0, 38 = 07996, OZ-U uchun U, = K. "6 = 2,07 " 0, 37 = 0,767. Dissertatsiyaning «Ga» oqimlarini nazorat qilish va boshqarish tizimlari uchun gibrid o‘zgartirgichlarni loyihalash va ularning amaliy qo‘llanilishi» nomli to‘rtinchi bobida gibrid o‘zgartirgichlarning optimal strukturalarini tanlashning ikki bosqichda: o‘zgartirgichning optimal strukturalarini tanlash hamda optimal parametrlarini tanlashdan iborat bo‘lgan uslubiyati keltirilgan. Strukturalarni qidirish va tanlashning avtomatlashtirilgan sistemasi (STQS) ishlab chiqilgan bo‘lib, elementlarning variantlari to‘plamini yaratish va ushbu to‘plamdan sezgirlik, narx, ishonchlilik, xatolik, nochiziqlilik, kirish bo‘yicha diapazoni, quvvatni yo‘qotilishi, tezkorlik, tejamkorlik va vazn kabi mezonlar bo‘yicha o‘zgartirgichlarning optimal strukturalarini tanlash imkonini beradi. TTIO‘ elementlarining morfologik tuzilishi 1-jadvalda keltirilgan. 1-jadval Issiqlik Issiqlikni sezuvchi O‘lchash Issiqlik o‘tkazgichning shakli } elementning shakli sxemalarining manbaining shakli turlari 1.1 2,1 3.1 4.1 F » – I O = i!» o D «= 1.2 2.2 3,2 42 D — — N shisIr 3 i2 13 23 3.3 4,3 VA I V «— » ye! g 14 2,4 3,4 44 A S3 AH) I Optimal parametrik loyihalashda umumiy holda TTIU ning parametrlari hisoblangan optimal R.,,,, V.ni z R.ni Bron? ong lar topilishi talab etiladi. y = (a..a,.a..a..a;.a;.... .a, }- Optimallik mezoni «d) ning optimal qiymatlari: Da) = org‘ Ga), a ye Ga, bu yerda org 1(2) – «(a) ning optimal qiymati; Pa –mumkin bo‘lgan yechimlar sohasi; ba’zida qidirish sohasi P ni quyidagicha belgilash mumkin: Pa: ka, =s,, 1=1,p) bu yerda V va s—a ningminimal va maksimal qiymatlari. Sezgirlik va statik tavsiflarning chiziqliligi mezonlari bo‘yicha asboblarni loyihalashda parametrlarning optimal vektori (7) ye ra topiladi: Da(7)1= org Pa(2)X..,),
17 tarkibiga kiritishga monelik qiladi va belgini bir tomonlama mohiyat deb qarashga asos bo‘lib xizmat qiladi. Belgining ikkitomonlamaligi tan olingan yo‘nalishda ma’no belgining ifodalanayotgan predmetga munosabati sifatida talqin etiladi, belgining bir tomonlamaligi yo‘nalishida esa ma’noga munosabat sifatida yondashuv to‘g‘ri emasligi ta’kidlanadi. I.P.Susov “ifodalanmishning tildagi zidlangan a’zosi yaxlit belgining barcha tomonini tashkil etmay, balki uning faqat substansional tomonini tashkil etadi”, -deydi. Bu xususiyat belgining ifodalanmishi hisoblanadi. Belgining boshqa tomoni esa ma’no sanaladi. Ma’no til ifodasining tildan tashqaridagi ifodalanmishga nisbatan munosabatini ifodalaydi bilan asosda ma’no belgining substansional va funksional tomonlarini bir butun tarzida shakllantiradi. Lingvistik belgi ma’nosini aniqlashning murakkab ekanini lingvistik belgining bir vaqtda bir necha vazifada kelishini ta’kidlagan A.A.Ufimseva belgi shaklining ifodalanmish bilan munosabati ikkitomonlama ekanligini qayd etadi: 1) ifodalanmishning belgi shakliga munosabati; 2) ifodalanmishning predmetga munosabati. Dastlabkisi ma’no, ikkinchisi ifoda sanaladi. Belgi ma’nosining shakllanishida belgi-predmet haqidagi tushuncha-predmet o‘zaro bog‘langan holda ma’lum darajada aks etadi. Belgi bilan ifoda predmeti o‘rtasidagi alohida munosabat ostida inson ongi orqali yuzaga chiqadigan aloqa tushuniladi. Demak, belgi ma’nosi ifodalanmish bilan teng bo‘lmay, ifodalanmish belgidan va tildan tashqarida qoladi. Belgining biryoqlamaligi va ikkiyoqlamaligi muammosi ma’noga ikki xil yondashuv bilan bog‘liq. Belgiga biryoqlama mohiyat sifatida yondashuvchilar in’ikos jarayonini uch bosqichdan iborat deb hisoblaydilar:
O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI PREZIDENTINING FARMONI "MEHR-SAXOVAT" KO‘KRAK NISHONINI TA’SIS ETISH TO‘G‘RISIDA Jahon miqyosida keng tarqalib, global muammoga aylangan koronavirus pandemiyasi davrida, shuningdek, turli tabiiy ofatlar, favqulodda holatlar tufayli el-yurtimiz boshiga tushgan sinovli kunlarda mavjud xavf-xatarlarga qarshi kurashda, ularning oqibatlarini bartaraf etishda mardlik va jasorat namunasini ko‘rsatgan, milliy qadriyat va an’analarimizni munosib davom ettirib, mehr-oqibat, saxovat, himmat va oliyjanoblik fazilatlarini ulug‘lab kelayotgan, aholining ijtimoiy himoyaga muhtoj qatlamlarini hartomonlama qo‘llab-quvvatlash va ularga beminnat ko‘mak berish borasidagi ishlarni umumxalq harakati darajasiga ko‘tarishga katta hissa qo‘shgan, jamiyatimizda tinchlik-osoyishtalik, birlik va hamjihatlik muhitini mustahkamlashda faol ishtirok etib, beg‘araz homiylik yordami hamda ezgu ishlari bilan ko‘pchilikka alohida o‘rnak bo‘layotgan yurtdoshlarimizni taqdirlash maqsadida: 1. "Mehr-saxovat" ko‘krak nishoni ta’sis etilsin. 2. Quyidagilar: "Mehr-saxovat" ko‘krak nishoni to‘g‘risidagi nizom 1-ilovaga muvofiq; "Mehr-saxovat" ko‘krak nishonining tavsifi 2-ilovaga muvofiq tasdiqlansin. 3. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi ikki hafta muddatda "Mehr-saxovat" ko‘krak nishonlari va ularning guvohnomalarini belgilangan tartibda tayyorlanishini ta’minlasin. 4. Ushbu Farmonning ijrosini nazorat qilish O‘zbekiston Respublikasi Bosh vaziri A.N. Aripov va O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi rahbari Z.Sh. Nizomiddinov zimmasiga yuklansin. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Sh. MIRZIYOEV Toshkent shahri, 2020-yil 26-may UYA 1UFO
kunni hozirgacha bayroqlar ko‘tarib nishonlashadi —Daniya xalqi ikkinchi aprel! payshanba kuni bo‘lib o‘tgan shonli jangni hamon xotirlaydi. Oradan ko‘p yillar o‘tibdi. Zundda flot paydo bo‘libdi. U kimga qarshi jang qilmoqchi—Rossiyaga qarshimi yo Daniyagami? Buni hech kim hatto ingliz matroslari ham bilishmas emish. - Xalq o‘rtasida shunday gap yurar ekan: o‘sha tongda bo‘g‘ozga kirilganda konvert ochib o‘qilibdi, unda Daniya floti egallab oyainsin deyilgan ekan. Bir vaqt boshliq oldida niyati sof, xatti-harakatlari samimiy, "halol, Britaniya farzandi yosh kapitan hozir bo‘lib, shunday depti: «Men so‘nggi nafasimgacha ingliz bayrog‘i ostida ro‘yi-rost, halol jang qilishga qasamyod qilaman, ammo o‘zimdan ojizlar bilan aslo jang qilmaymana. U ana shu so‘zlarni aytib, o‘zini dengizga tashlabdi. Qopengagen sari kelar la’nati flot Hilpiraydi bayroqlar, dengiz ko‘pirib, Suv tubida uxlaydi kapitan, hayhot O‘z qa’riga olmish uni qora to‘lqinlar. Shvedlar yigitni topdi nogahon, E’zozlab sohilga qo‘yishdi asta. Qun tig‘ida jilolandi yarqiroq pogon, Shildiradi hoshiyalari yelga payvasta. Dushman Qopengagenga yaqinlashib, shaharga o‘t qo‘yibdi. Biz o‘z flotimizdan ayrildik, lekin jasoratni, xudoga e’tiqodni yo‘qotmadik, uni parvardigorning o‘zi jazolaydi, shu bilan birga qutqaradi ham, u tubsiz o‘pqonga tashlaydi-da, undan o‘zi chiqarib oladi. Yaralar botirlarnikiga o‘xshab tezda bitib ketadi. Kopepgagen tarixida ko‘plab tasalli beruvchi damlarni uchratish mumkin. Ollo shafqati-yu marhamatiga Elning e’tiqodi edi ko‘p cheksiz. Qayg‘uli damlarning g‘am-kulfatiga Chidolsak yorug‘ kun kelar shubhasiz. Qo‘p o‘tmay aql va iste’dod sarflab qurilgan shahar, ser-hosiya ekinzorlar ustida yana quyosh charaqlabdi, ajoyib va fayzli yoz mavsumi boshlanibdi, pozziya Elepshleger qo‘li bilan ko‘z qamashtiruvchi samoviy qasrini bunyod qilibdi. Fan sohasida o‘tmishning oltin burg‘u singari topilmalaridan ham ulug‘roq, zo‘rroq kashfiyotlar qilinibdi: oltin ko‘prik, «tafakkur ko‘prigi» topilibdi. b Ko‘prikdan g‘irillab o‘tar fikrlar, Zamon va ellarni qarshilab mudom.
Adabiyotlarning o‘zaro aloqasi eng avval xalqlarning tig‘iz maishiy, madaniy, iqtisodiy aloqalari natijasida yuzaga keladi. Shunga ko‘ra, o‘zbek adabiyotining aloqalari haqida so‘z borganda eng avval forsiy adabiyotni tilga olishga to‘g‘ri keladi. Negaki, o‘zbek (turkiy) xalqi qadimdan fors-tojik tilida so‘zlashuvchi xalqlar bilan bir hududda yashab keladi: ular bilan qo‘ni-qo‘shnichilik, qondoshlik, quda-andalik aloqalari mustahkam bog‘lanib ketgan. Shuning uchun ham o‘zbek adabiyoti taraqqiyotiga uning forsiy adabiyot bilan aloqalari juda katta ta’sir ko‘rsatgan. Jumladan, forsiy adabiyot boshlab bergan xamsachilik, muboiynavislik an’analari o‘zbek adabiyotida muvaffaqiyat bilan davom ettirildi; deyarli barcha mumtoz shoirlarimiz Shayx Sa’diy, Hofiz Sheroziy kabi mashhur forsiyzabon ijodkorlardan ta’sirlandilar, ularni o‘zlariga ustoz deb bildilar. XX asrga kelib, sho‘roning milliy chegaralash siyosati natijasida mintaqada O‘zbekiston va Tojikiston respubliklari tashkil topgach ham bu aloqalar an’anaviy ravishda davom etdi. Ikki tilda birdek qalam surgan Sadriddin. Ayniy, Abdurauf Fitrat kabi ulug‘larimiz yangi davrda bu aloqalar qanday” bo‘lishi lozimligini ko‘rsatib ketdilar desak, aslo yanglishmaymiz. Muhimi, bu aloqalar hozir—har ikki davlat mustaqil rivojlanish yo‘liga kirgach ham tig‘iz davom etmoqdaki, bu o‘zining ijobiy samarasini beradi. Islom dinining kirib kelishi bilan xalqimizning arab, shuningdek, keyingi davrlarda arab tili orqali musulmon dunyosi madaniyatidan bahramand bo‘lish imkoni tug‘ildi. Tabiiyki, islom g‘oyalari ostidagi birlik madaniy aloqalarning nafaqat tig‘izlashuvi, balki qator umumiy xususiyatlarga ega bo‘luviga ham olib keldi. Bundan tashqari, arab tili orqali xalqimizning ziyoli qatlari antik yunon-rim madaniyati, ilm-fani yutuqlari bilan tanishdi. Shunga o‘xshash, chorizm istilosidan keyin boshlangan rus madaniyati bilan, keyincha, sho‘ro respublikalari, Gunyoning mafkura asosida bo‘lingan “sotsialistik lager”i va unga xayrixoh mamlakatlar adabiyotlar bilan aloqalar ham, albatta, adabiyotimizda sezilarli iz qoldirgan. Yana bir muhim tomoni, rus tili orqali xalqimiz, jumladan, qalam ahli jahon adabiyotining durdonalari bilan tanishdi, tabiiyki, ulardan ijodiy ta’sirlandi, ruh oldi, ular bilan musobaqaga bel bog‘ladi. Nihoyat, hozirgi kunda —globallashuv jarayonlari kuchaygan, axborot-kommunikatsiya texnologiyalari g‘oyat rivojlangan sharonda milliy adabiyotlaming o‘zaro aloqalari benihoya tig‘izlashdi. Zero, bugungi o‘quvchi ham, ijodkor ham internet orqali jahondagi adabiy hodisalardan “on-layn rejimi"da xabardor bo‘lib turish, xorijdagi qalam ahli bilan muntazam muloqot o‘rnatish imkoniyatiga ega. Ya’ni adabiy aloqaning tamomila yangi ko‘rinishi paydo bo‘ldiki, bu
Elektrolitli koagulyatsiya mexanizmi DLFO nazariyasiga muvofiq, dispers sistemaga elektrolit qo‘shilganda zarrachalarda qo‘sh elektr qavatning siqilishi sodir bo‘ladi, ya’ni €-potensial kamayadi va zarrachalar o‘zaro tortishish kuchlari ustunlik qiladigan masofagacha yaqinlashadi. Qo‘sh elektr qavatning siqilishi-zaryadi bo‘yicha qo‘sh elektr qavatning potensialaniqlovchi ionlariga qarama-qarshi zaryadlangan ionlarning tanlab adsorbilanishi natijasida zarrachalarning ye-potensiali neytrallanishi hisobiga amalga oshadi. Yoki ishorasi bo‘yicha qo‘sh elektr qavatning qarama-qarshi zaryadli bir xil ionlarining diffuz qavatga diffuziyasi chegaralanishiga bog‘liq holda ionlar konsentratsiyasining oshishi hisobiga amalga oshadi (diffuzion qavatning adsorbsion qavatgacha siqilishi). U yoki bu mexanizmning ustunlik qilishiga Koтa neytralizasion va konsentrasion koagulyatsiya farqlanadi. Neytralizasion koagulyatsiyani, odatda katta adsorbsion xususiyatga ega bo‘lgan ko‘p zaryadli ionlar shuningdek, tanlab adsorbilanish natijasida zarrachaning se-potensiallini, demak, $- potensialini ham neytrallovchi noindifferent elektrolitlar keltirib chiqaradi. Shuning uchun neytralizasion koagulyatsiyani chaqirish 231
2.12-rasm. Delta-modulyatorning tarkibiy sxemasi. Sxemaning tarkibiga quyidagilar kiradi: kirish signalining chastota spektrini chegaralovchi PCHF, kirishga keladigan il signal U(t) — UI) ayirmalarini kuchaytiruvchi differensial (ayiruvchi) kuchaytirgich DK, takt chastota generatori TCHG, undan impulslar chegaralovchi qurilma CHQ ga keladi. Agar DK ning chiqishida U(t) -U"(t) » 0 bo‘lsa, CHQ ning chiqishida musbat qutbli impulslar hosil bo‘ladi va agar U(t) —U“() «0 bo‘lsa, CHQ ning chiqishida manfiy qutbli impulslar hosil bo‘ladi. 1.156 33
Navoiy viloyati Zarafshon shahar “Muruntau” ko‘rg‘onida yashovchi fuqaro Kamaz avtomashinasida Tomdi tumani “Utemur” ko‘rg‘onidan saksovul o‘simligini o‘sishdan to‘xtash darajasigacha shikast yetkazib saksovul bo‘talarini olib ketayotganligi aniqlandi. Huquqbuzar tomonidan saksovul butalarini olib ketayotgan vaqtda Zarafshon shahar Ekologiya va atrof-muhitni muhofaza qilish inspeksiyasi xodimlari tomonidan to‘xtatildi. Bu harakati uchun fuqaroga nisbatan O‘zbekiston Respublikasining “O‘simliklar dunyosini muhofaza qilish va undan foydalanish to‘g‘risida”gi qonunning 33-moddasi hamda O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 290-sonli qarorining talablarini buzilganliklari uchun MJtKning 79-moddasi 1-qismiga asosan javobgar deb topilib, 2230000 so‘m jarima jazosi qo‘llanildi va 3746400 so‘m miqdorida tabiatga yetkazilgan zarar undirildi.
Toshkent davlat texnika universiteti olimlari muhofazali-berkituv seysmik klapanini ixtiro qilishdi Bu haqda Intellektual mulk agentligi xabar bergan Xabarda aytilishicha, mazkur klapan qurilish va gaz ta'minoti sohasida foydalanish uchun mo‘ljallangan Uning vazifasi seysmik xavf holatida gaz uzatilishini avtomatik va avtonom tarzda to‘xtatib qo‘yadigan binolarning gaz ta'minoti tizimiga tegishli muhofazali-berkituv seysmik klapani konstruksiyasini yaratishdan iborat Hammualiflar - Sulaymanov Sunnatulla va Xamrabayeva Nilufarga ushbu ixtiro uchun № IAP 05136 raqamli patent berilgan
MAGISTRATURA BO'LIMI » Toshkent to'qimachilik va yengil sanoat instituti Asosiy » MAGISTRATURA BO'LIMI • Magistrlar tayyorlash bo’yicha o’quv jarayonini tashkil etish va amalga oshirish, ularga taqdim etilayotgan ta’lim sifatini nazorat qilish; Magistrantlarning ilmiy mavzulari va rahbarlarini tasdislashga tayyorlash, o’quv yilida bajargan o’quv - izlanish va ilmiy – tadqiqot ishlarini nahlil qilish va magistratura talabalari faoliyati monitoringini o’tkazish, ilmiy maqolalar qabul qilish va to’plamini chop etishga tayyorlsh; • Ilmiy faoliyat va malaka amaliyotlarni tashkil qilish, mazmunli o’tishini ta’minlash va nazorat qilish, dastlabki va rasmiy himoyani otkazishni, taqdirlashni tashkil etish
Bugun gi kunda ana shunday uslubda ya’ni jamoatchilik fikriga rejaviy tarzda bevosita ta’sir o’tkazish amaliyoti Xitoy, Janubiy Koreya, KUBA, Iroq va boshqa bir qancha davlatlarda saqlanib va amalga oshirilib kelinmoqda rivojlangan g’arb va sharq mamlakatlarida jamoatchilik fikrining bilvosita uslublari keng qo’llanib kelinmoqda Bu uslub demokratiya tamoyillariga asoslangan bo’lib ularni o’rganish asosan ommaviy axborot vositalari, sotsiologik tadqiqotlar, huquq tartibot organlari, kamolot va kamalak yoshlar ijtimoiy harakati tashkilotlari reklama, norasmiy liderlar ta’siri, shou dasturlar va boshqa omillar vositasida amalga oshiriladi
Matn Creative Commons Attribution-ShareAlike litsenziyasi boʻyicha ommalashtirilmoqda, alohida holatlarda qoʻshimcha shartlar amal qilishi mumkin (batafsil)
Nafisa AHMEDOVA Tangri taolo bandasiga jism, ong, ruh ato etib, ularni inson manfaatiga xizmat qildirgan. Xuddi shu uch birlikning kamoloti shaxs kamolotidan darak beradi. Yana bir ulug‘ ne’mat borki, u faqat odamzodgagina berilgan. Bu ko‘ngildir. Ko‘ngil juda ham nozik, shodlik yo iztirobga tez beriluvchandir. San’at tarixiga nazar tashlasak, ko‘pgina ijodkorlar ko‘ngilni qush ramzida ifodalaganiga guvoh bo‘lamiz. Inchinun, Sharq falsafasida u qanot yozgan qushga o‘xshatiladi. Hazrat Alisher Navoiy ham ko‘ngil haqida quyidagi teran satrlarni bitgan: Ermas edi anda g‘ar» hech gul, G‘ayri ko‘ngil kim, g‘araz erdi ko‘ngil, Buki ko‘ngil dersen, erur bu–yurak Ismi ko‘ngil birla anga mushtarak. Ulug‘ alloma AbuNasr Farobiy o‘zining “Fozil odamlar shahri” risolasida ko‘ngil falsafasi xaqida so‘z yuritar ekan, shunday yozadi: “Har bir shaxs baxt–saodatga eltuvchi faoliyat bilan qancha uzoqroq va avvalgidan yanada yaxshiroq shug‘ullanaversa, uning ko‘ngli va ruhiy holati ham shunga muvofiq komilroq, fozilroq bo‘lib boradi. Go‘yo tirishqoq xattot husnixat bilan uzluksiz shug‘ullanaverganidan bitiklari tobora go‘zallashib, bundan tobora o‘zining ham his-hayajoni oshib boraverganidek, kamolot orqali baxt-saodat topishga intiluvchi zot ham qalbi tobora poklanib, yaxshiliklar qilganiga o‘zining ham ko‘ngli o‘sib, zavqi-shavqi toshib boraveradi”. Ha, insonning sezgisi, idroki, tasavvuri tashqi dunyoni badiiy obrazlar shaklida anglashga moyil bo‘ladi. Bu hayot voqeiyligini nafosatli anglash deb ham ataladi. Bu o‘rinda san’atning ahamiyati beqiyosdir. Zero, inson ko‘ngli borligi uchun ham san’at mavjuddir! San’at o‘zida kishi ko‘nglini aks ettiradi, kishi didini, tuyg‘ularini tarbiyalaydi. Mutaxassislar so‘z san’ati, rassomchilik, teatr-tomosha san’ati haqida so‘z yuritishganda bu haqiqatni ko‘p bor ta’kidlashgan. Men ham fursatdan foydalanib qo‘shiqchilik, teatr san’atining ba’zi bir jihatlariga to‘xtalib o‘tsam. Masalan, iste’dodli kinorejissiyor Yo‘ldosh A’zamov ekranga olib chiqqan “O‘tgan kunlar” badiiy filmidagi bir lavhaga e’tibor qarataylik. Mana, fisq-u fasoddan toliqqan iztirobli Otabek (artist O‘lmas Alixo‘jayev) xufya hujraga tashrif buyuradi. –Bo‘za beraymi, bek? –deya iltifot qiladi shu joyning xo‘jayini. –Bering, –deydi bek g‘amgin, –mashshog‘ingizni ham kirg‘izing. Ko‘p o‘tmay hofiz (artist Murodjon Ahmedov) yetib keladi. –Qanday kuyni chalay, bek? –Bilsangiz haydalish kuyini chaling, ajralish kuyini chalingiz. Hofiz “O‘rtar”ni boshlaydi. Mahzun navo osti-da Otabekning o‘tgan kunlari, hijron azobida o‘rtanayotgan ko‘ngil kechinmalari ko‘z o‘ngidan bir-bir o‘ta boshlaydi. Nihoyat, bu kuy nolasi uning og‘irlashib, g‘uborlashib turgan ko‘ngil kirini zilol suvdek yuvib, so‘ngra sevimli adibimiz Abdulla Qodiriy ta’biri bilan aytganda, “Navo” bilan yuvilib ketgan uning umid gulzorida yangi chechaklar unib chiqadi”... Qiziqchilik san’ati ham bir qaraganda oson va jo‘n tuyulsa-da, lekin uning ham o‘ziga xos ma shaq qatlari mavjud. Bunga mashhur o‘zbek qiziq chisi Zokir govning hayoti va ijodiy faoliyati yaqqol misol bo‘la oladi. Zokir gov Qo‘qon xoni saroyida xizmat qilganidan xabarimiz bor. Bundan maqsad buyuk san’atkor saroy ahli orasida bo‘lib, ularning kirdikorlarini SAN’ATDA KªNGIL IN’IKOSI Nafisa AHMEDOVA 1986-yilda Toshkent shahrida tug‘ilgan. Kamoliddin Behzod nomidagi Milliy Rassomlik va dizayn institutining magistraturasini tamomlagan. Ayni kunda ilmiy tadqiqotlar olib bormoqda.
tizimining tamoyillari shakllantirilgan bo‘lib, ularga valutalarning funksiyasi saqlanishi bilan birga, AQSH dollariga ushbu funk- o‘tildi Shuningdek, oltin demonetizatsiya qilindi, ya'ni oltin stan- darti, xalqaro hisob-kitoblarda va Markaziy bankning zaxiralarini a) mamlakatda moliyaviy va valuta siyosati barqarorligini qo‘llab- b) bir tomonlama ustunlikka ega bo'lishga qaratilgan valuta kur- bog‘lab qo‘yish tartibidan voz kechish talab etiladi
Latin: O‘zbekiston haydovchilarni 100 ballik tizimda baholashga o‘tishi mumkin
Qayd etilishicha, Markaziy saylov komissiyasining 2022 yil ikkinchi yarim yilligiga mo‘ljallangan ish rejasi keng muhokama qilingan va tasdiqlangan Ikkinchi yarim yillikda o‘tkazilishi rejalashtirilayotgan O‘zbekiston Respublikasi referendumiga tayyorgarlik ko‘rish, uni yuqori saviyada tashkil etish Markaziy saylov komissiyasi ustuvor vazifasi ekani belgilandi Referendum jarayonlarida kuzatuvchilar faoliyatini tartibga solish, ular huquqlarini ta’minlash maqsadida xorijiy davlatlar va xalqaro tashkilotlardan qatnashadigan kuzatuvchilar to‘g‘risidagi hamda siyosiy partiyalar, fuqarolar o‘zini o‘zi boshqarish organlari va fuqarolar tashabbuskor guruhlaridan kuzatuvchilar faoliyati tartibi to‘g‘risidagi nizomlar qabul qilindi Avvalgi saylovlarda xorijdagi vatandoshlar faol ishtirokini hisobga olgan holda, ularning referendumda ovoz berishda qulayliklar yaratish maqsadida O‘zbekistonning chet davlatlardagi diplomatik va boshqa vakolatxonalari huzurida referendum o‘tkazuvchi uchastka komissiyalarini tashkil etish tartibi to‘g‘risidagi nizom ham tasdiqlandi
protektori edirilgan shinalar deformasiyaga kamroq kuch yO‘qotadilar, bu O‘z navbatida tebranishga qarshilikni kamaytiradi va yonilgi sarfini tejaydi (6.8 rasm). 97 = 2 = v 725 = 2 = вa
Saxaroza aldegid va ketonlarga xos reaksiyalarni bermaydi: feling suyuqligini qaytarmaydi, ishqor eritmalari ta’sirida o‘zgarmaydi. Gidroliz qilinsa teng miqdordagi D-glyukoza va D-fruktozalarni hosil qiladi. Bu mahsulot invert shakar deb ataladi. Invert shakar qutblangan nur tekisligini chapga buradi, chunki fruktozaning chapga burish xususiyati glyukozaning o‘ngga burishidan kuchliroq. Tabiiy asal inversiyalangan shakarga misol bo‘la oladi, chunki uning tarkibi teng miqdordagi glyukoza va fruktozadan iborat. Saxaroza eng zarur oziq moddalardan hisoblanadi. Shaftoli, nok, qovun, tarvuz, ananas kabi mevalar tarkibida bo‘ladi. Qand lavlagida saxaroza miqdori 29 #6 gacha, shakarqamishda 14—16 96 bo‘ladi. Sanoatda saxaroza shulardan olinadi. Maltoza gidrolizlansa ikki molekula glyukoza hosil bo‘ladi. Uning tuzilishi quyidagicha: — —/) CH,OH CH н-4-oн н-4-oн нo-ё-н 0 нo-б-н oн н-б-oн н-б н-2 qe buyon di,on maltoza Maltoza kraxmalni fermentlar yordamida chala gidrolizlash yo‘li bilan olinadi. U qaytaruvchan disaxarid. Sellobioza ham gidrolizlansa ikki molekula glyukoza hosil bo‘ladi. Sellobiozani o‘zi polisaxarid sellulozaning gidrolizlanishidan hosil bo‘ladi. U maltoza kabi diasaxarid, maltoza «- glukozid bo‘lsa, sellobioza - glukozid hisoblanadi. Laktoza (sut shakari). Laktoza sutda 4—59$ miqdorda bo‘ladi. Laktoza mutarotatsiya hodisasiga ega, ammo saxarozaga o‘xshash shirin mazali emas. U gidrolizlansa D-galaktoza va D-glukozaga ji. Laktoza mutarotatsiyalanib ikki xil: «-va B-shakllarni hosil qiladi:
lik burchi turadi. Agar kimningdir o‘y va ishida ana shu tenglik buzilsa, adolat, insof me’yori buziladi. Demak, har birimiz mustaqillik bergan huquq va uning oldidagi burchimizdan foydalanib, Vatan, millat himoyasining oldingi safiga o‘tishga urinishimiz lozim. Huquq va burch—nafas olish va nafas chiqarishga o‘xshaydi. Huquqni talab qilib, burchni unutish yoki burchga amal qilib, huquqni unutish, bu—nafas olishning to‘xtashi kabi halokatlidir. Mustaqillikni himoyalash—shaxsning huquqi va ayni paytda jamiyat, davlat oldidagi burchi, desak, mukammal bir holat namoyon bo‘ladi. Demak, Vatan, Davlat, Mustaqillik himoyasi masalasida huquq va burch birlashib ketadi. Zero, «Vatanni sevmak —iymondandir» Iymon esa—muqaddas. Shu tufayli ham mustaqillikni himoyalash har bir o‘zbekistonlikning iymoniy masalasidir, deyishga to‘la haqlimiz. Diniy ekstremizm va uning terrorchi to‘dalari tilda Ollohni, uning Rasulini go‘yo tan oladilar. Lekin Yaratganning aytganlariga to‘g‘ridan to‘g‘ri zid ishlarni kiprik qoqmay qilaveradilar. Bu hol shu yilning 30-iyulida Toshkentda yuz bergan xunrezliklar orqali yana bir bor o‘z tasdig‘ini topdi. Mana, dalil—imom Buxoriy bobomiz zahmat chekib to‘plagan sahih hadislardan biri. Unga ko‘ra, janob Rasululloh bunday deb aytgan edi-14
U paytlar men uchun 1 iyun 1995 yil, ertalab Andijon shahri
ismi sharifini bilgan holda, uning mutaxassisligini aniqlashimiz mumkin. Ana shuning uchun MURABBIY atributi determinant bo£ladi. TRENER SPORTCHI RAQAMI SPORT TURI MURABBIY 50 ҚETЛИЧO oзлиk Caлимoв M.T. 100 вoлeйбoл Бapaeв A.Ю). 130 фyтбoл Caфлeв Д.Ж. 160 cyлш Aтшив Б.Э. 100 cyaшт Mинaeв M.C. 200 Boл: 0oл Бapaёв A.Ю 130 cyзиш Aтзeв Б. 3. 11.12-rasm. Ta’rif bo‘yicha TRENER munosabati birinchi nonnal shaklda. Kalitsiz atributlari bo‘lmagani uchun, kamida bitta atributi minimum bitta kalitning tarkibiy qismida ishtirok etadi, TRENER munosabati biryo‘la ikkinchi mormal shaklda ham. Tranzitiv bog‘lanishlari bo‘lmagani uchun, bu munosabat uchinchi normal shaklda ram. Lekin shunday bo‘lishiga qaramasdan, bu munosabatda nonormallik mavjud. Sababi quyidagicha. Faraz qilaylik, 200 raqamli sportchi sport to‘garagini tark etmoqchi. Agarda 200 raqamli sportchi to‘g‘risidagi kortejni olib tashlasak, A.FEO. Barayevning voleybol bo‘yicha murabbiyligi to‘g‘risidagi ma’lumotni yo‘qotamiz. Bu munosabatdan olib tashlashdagi пoпoгтaШK, Endi biz munosabatga I.B. Sharipovning gandbol bo‘yicha murabbiyligini kiritmoqchimiz, deylik. Buni, gandbol bo‘yicha I.B. Sharipovda shug‘ullanmoqchi bo‘lgan kamida bitta sportchi paydo bo‘lmaguncha. amalga oshirib bo‘lmaydi! Bu, munosabatga qao‘shishdagi nonormallik. Boys-Koddning normal shakli munosabatning hamma nomzod kalitlaridagi funksional bog‘lanishlarga asoslangan. Yuqorida keltirgan vaziyatlarni hal qilishda Boys-Kodd normal shaklidan foydalaniladi: egarda mu-mosabatning Far bir determinanti kalitga nomzod bo‘lsa, shu munosabat B oys-Kodd normal shaklida deyiladi. TRENER munosabati Boys-Kodd normal shaklida emas. Uqorida keltirilgan tahlillar asosida TRENER munosabatini ikkita munosabatga ajrata-miz. Masalan, SPORTCHI (SPORTCHI RAQAMI, MURABBIY) va MURABBIY SPORT (MURABBIY, SPORT TURI) munosabatlariga ajratsak (11.13-rasm), bularda nonormallik bo‘lmaydi va ular BKNShda bo‘ladi. BKNSh funksional bog‘lanishlarga aloqador nonormalliklarga ega emas, munosabatlarni o‘zgartirishda endi nonormallik holatlari bundan 176

Subsets and Splits

No community queries yet

The top public SQL queries from the community will appear here once available.