bak
stringlengths
1
511
rus
stringlengths
1
511
static_sim
float32
0.25
1
source
stringclasses
2 values
length_bak
int64
1
511
length_rus
int64
1
511
Ул бик тиҙ үҫә һәм тупраҡҡа нығына.
Он быстро растет и укрепляется в почве.
0.46034
real
35
39
Шунан һуң бәбәк һабаҡсаһы үҫә башлай, ул тупраҡ өҫтөнә орлоҡ өлөшө һәм бөрөсә ебәрә.
После этого начинает расти стебль побегов, который отпускает на поверхность почки семенную часть и почку.
0.575735
real
84
105
Борсаҡтың һәм ҡайһы бер башҡа үҫемлектәрҙең орлоҡ өлөшө тупраҡ аҫтында ҡала .
Гусеницы яблонной и иных видов плодожорки зимуют под корой деревьев.
0.315218
real
77
68
Ер өҫтө үрендеһе бәбәк бөрөсәһенән үҫеп китә.
Надземный побег развивается из почечки зародыша.
0.660198
real
45
48
Орлоҡтар ҡағыҙ пакеттарҙа, туҡыма тоҡтарҙа, иген келәттәрендә шытмайынса оҙаҡ һаҡлана ала.
Семена могут долго лежать в бумажных пакетах, в мешках из ткани, в зернохранилищах, не прорастая.
0.578217
real
90
97
Ә ергә төшкән йәки еүеш сепрәкле, йә еүеш киптергес ҡағыҙлы тәрилкәгә һалынған орлоҡтар бик тиҙ бүртеп, шытып сығалар.
А семена, попавшие в землю или помещенные в тарелку с влажной тряпочкой или промокательной бумагой, быстро набухают и прорастают.
0.64074
real
118
129
Был һорауға яуап биреү өсөн тәжрибәләр ярҙам итер.
Ответить на этот вопрос помогут опыты.
0.833166
real
50
38
Орлоҡтарҙың шытып сығыуы өсөн һыу кәрәк, сөнки бәбәк туҡлыҡлы матдәләрҙе тикэрегән хәлдә генә үҙләштерә ала.
Вода необходима для прорастания семян, т.к., зародыш может потреблять только растворённые питательные вещества.
0.502052
real
108
111
Төрлө үҫемлек орлоҡтарының шытыуы өсөн һыу төрлө миҡдарҙа талап ителә.
Для прорастания семян разных растений требуется различное количество воды.
0.7429
real
70
74
Мәҫәлән, борсаҡ орлоғо үҙ массаһынан бер ярым тапҡыр күберәк һыу һеңдерә.
Например, семена гороха поглощают воды в полтора раза больше своей массы.
0.626532
real
73
73
Шуға күрә борсаҡтың һәм ҡайһы бер башҡа йәшелсә үҫемлектәренең орлоҡтарын сәсер алдынан ебетәләр.
Поэтому семена гороха и некоторых овощных растений перед посевом намачивают.
0.594599
real
97
76
Кукуруз орлоғона уның үҙ массаһының яртыһынан аҙыраҡ, ә тары кеүек ҡоролоҡҡа сыҙамлы ҡыяҡлы үҫемлектәргә сәселә торған орлоҡ массаһының сирек ауырлығы ҡәҙәр һыу кәрәк.
Зерновкам кукурузы воды требуется в 2 раза меньше их массы, а для такого засухоустойчивого злака, как просо, – четвертая часть от массы высеваемых зерновок.
0.539847
real
167
156
Тулы һыулы стакандағы орлоҡтар бүртер, әммә шытмай ғына серер.
В стакане, наполненном водой, семена набухнут, но не прорастут, а погибнут.
0.63107
real
62
75
Сөнки һыу орлоҡтарға һулау өсөн кәрәк булған һауаны стакандан ҡыҫырыҡлап сығарған.
Здесь вода вытеснила из стакана воздух, необходимый семенам для дыхания.
0.468987
real
82
72
Дөгө һәм ебәләй үләне орлоҡтары һыуҙа эрегән бик аҙ миҡдарҙағы һауа иҫәбенә хатта һыу аҫтында ла шыта.
Семена риса и тимофеевки прорастут даже под водой при очень малом количестве воздуха, растворенного в ней.
0.610513
real
102
106
Күпселек сәскәле Үҫемлектәрҙең орлоҡтары һауаның күп булыуына мохтаж, улар һыу аҫтында шыта алмай.
Семена большинства цветковых растений нуждаются в избытке воздуха, они не могут прорасти под водой.
0.67986
real
98
99
Шытыусы орлоҡтар кислородты йоталар һәм углекислый газ бүлеп сығаралар, йәғни һулайҙар.
Прорастающие семена поглощают кислород и выделяют углекислый газ, то есть дышат.
0.86303
real
87
80
Был тәбиғи, сөнки үҫемлектәр — тере организмдар.
Это естественно, потому что растения - живые организмы.
0.818361
real
48
55
Әгәр шыта башлаған орлоҡтар һалынған банканы бөтә яҡтан да мамыҡ йәки кейеҙ менән яҡшылап урап, уға термометр төшөрһәк, температураның күтәрелеүен еңел күрергә була.
Если в банку с прорастающими семенами, хорошо закрытую со всех сторон ватой и войлоком, опустить термометр, легко заметить повышение температуры.
0.682835
real
165
145
Орлоҡтар һулағанда бүленеп сыҡҡан йылылыҡ уларҙы йылыта.
Тепло, выделяющееся при дыхании семян, нагревает их.
0.607844
real
56
52
Шыта башлаған орлоҡтар һулағанда бигерәк тә күп йылылыҡ бүленеп сыға.
Особенно много тепла выделяется при дыхании прорастающих семян.
0.562989
real
69
63
Дымлы шытҡан орлоҡтар ҡоро шытмаған орлоҡтарға ҡарағанда көслөрәк һулайҙар.
Сырые проросшие семена дышат энергичнее сухих непроросших.
0.434457
real
75
58
Ҡалын итеп өйөп һалынған дымлы орлоҡтар шыта һәм бик тиҙ ҡыҙа.
Сложенные толстым слоем сырые семена прорастают и быстро разогреваются.
0.617718
real
62
71
Ундай орлоҡтарҙың бәбәктәре һәләк була.
Зародыши таких семян погибают.
0.67261
real
39
30
Орлоҡтар шытымһыҙға әйләнә.
Семена теряют всхожесть.
0.305666
real
27
24
Бындай хәл булмаһын өсөн орлоҡтарҙы һаҡларға бары тик ҡоро килеш кенә урып-һуғып алалар һәм ҡоро, яҡшы елләтелә торған биналарҙа һаҡлайҙар.
Чтобы этого не происходило, семена убирают на хранение только сухими и хранят в сухих, хорошо проветриваемых помещениях.
0.602202
real
139
120
Орлоҡтарға һауа өҙлөкһөҙ килеп торорға тейеш.
Доступ воздуха к семенам должен быть постоянным.
0.480701
real
45
48
Был шыта башлаған орлоҡтарға ҡарағанда аҙыраҡ һулаған ҡоро орлоҡтар өсөн дә кәрәк.
Это необходимо и для сухих семян, хотя дышат они слабее, чем прорастающие.
0.497957
real
82
74
Хәҙерге заман иген һаҡлағыстарында (элеваторҙарҙа) орлоҡтарҙы һаҡлау өсөн бындай шарттар булдырыла.
Такие условия для хранения семян создаются в современных зернохранилищах (элеваторах).
0.772167
real
99
86
Сөнки орлоҡ өлөштәрендә туҡлыҡлы матдәләр була, уларҙан башҡа үҫенде үҫә алмай.
Ведь в семядолях содержатся питательные вещества, без которых проросток не сможет жить.
0.505815
real
79
87
Сөнки ул эндосперм күҙәнәктәрендәге туҡлыҡлы матдәләрҙән мәхрүм ҡала.
Он останется без питательных веществ, находящихся в клетках эндосперма.
0.80487
real
69
71
Бәбәк башланғыс үҫеш осоронда эндосперм күҙәнәктәрендә йәки бәбәктең үҙендә тупланған матдәләр запасы менән туҡлана.
В начале развития зародыш питается запасами веществ, отложенных в клетках эндосперма или самого зародыша.
0.676023
real
116
105
Орлоҡта туҡлыҡлы матдәләр запасы ни тиклем күп булһа, унан сығыусы үҫенде лә шул тиклем көслө була.
Чем больше запас питательных веществ в семени, тем сильнее проросток, развивающийся из него.
0.691943
real
99
92
Үҫенде туҡлыҡлы матдәләр запасын үҫкән ваҡытта тотона.
Проросток расходует запасные питательные вещества во время роста.
0.683899
real
54
65
Шуға күрә сәсеү өсөн эре орлоҡтарҙы алырға кәрәк.
Поэтому для посева надо брать крупные семена.
0.649346
real
49
45
Бәбәк үҫә һәм күҙәнәктәренең бүленеүе һәм үҫеүе арҡаһында ул үҫендегә әүерелә.
Зародыш растет и превращается в проросток благодаря делению и росту его клеток.
0.430585
real
78
79
Ул бәбәктең башҡа органдары үҫешен уҙып китә һәм тупраҡта бик тиҙ нығына.
Развиваясь, он опережает другие органы зародыша и быстро укрепляется в почве.
0.54398
real
73
77
Үҫенденең тамырҙарына ҡарап, орлоҡтоң бер өлөшлө үҫемлекме әллә ике өлөшлө үҫемлекме икәнлеген белергә була.
По его корням можно определить, однодольное или двудольное растение развивается из семени.
0.623806
real
108
90
Бер өлөшлө үҫемлектәрҙең үҫендеһендә, ғәҙәттә, бер нисә тамыр, ә ике өлөшлө үҫемлектәрҙең үҫендеһендә бер генә тамыр була, үл һуңынан тармаҡланып үҫеп китә.
В росте однодольных растений обычно несколько корней, а у двудольных растений только один корень, а затем разветвляется.
0.791086
real
156
120
Быларҙың бөтәһен дә орлоҡтар үҙ ваҡытында сәскәндә генә ала.
Все это семена получают только при своевременном посеве.
0.518668
real
60
56
Иртә яҙ тупраҡта бик күп ямғыр һәм ҡар һыуы туплана, ләкин тупраҡ әле йылынып өлгөрмәй.
Ранней весной в почве накапливается много дождевой и талой воды, но почва еще не успела прогреться.
0.600446
real
87
99
Иртә яҙҙа тик һалҡынға сыҙамлы үҫемлектәрҙең (бойҙай, һоло, арпа, борсаҡ) орлоҡтарын ғына сәсәләр.
Ранней весной высеивают семена только холодостойких растений (пшеница, овес, ячмень, горох).
0.693933
real
98
92
Был үҫемлектәрҙең орлоҡтары түбән температурала һәм дым мул булғанда шытып сыға.
Семена этих растений прорастают при низкой температуре и обилии влаги.
0.730551
real
80
70
Шуға орлоҡтарҙы тейешле тәрәнлектә генә сәсергә кәрәк.
Поэтому семена нужно сеять только на достаточной глубине.
0.39536
real
54
57
Үҫемлектәрҙе ботаника фәне өйрәнә.
Ботаника - это наука, которая изучает растения.
0.819554
real
34
47
Күпселек осраҡта беркетелгән йәшәү рәүеше алып баралар.
Во многом они складываются под действием показных ситуаций жизни.
0.335855
real
55
65
Йәшәү рәүеше фитогормондар ярҙамында көйләнә.
жизнедеятельность регулируется фитогормонами .
0.743425
real
45
46
Үҫеү һәм үҫеш фитогормондар ярҙамында көйләнә.
Известно, что рост и развитие растений регулируются фитогормонами.
0.717044
real
46
66
Куксония 1937 йылда Шотландияның силур ҡомлоғонда табылан (йәше 415 млн йыл тирәһе).
Куксония обнаружена в 1937 г. в силурийских песчаниках Шотландии (возраст порядка 415 млн лет).
0.778704
real
84
95
Күпселеге Көньяҡ-Көнсығыш Азия илдәренә тура килә.
Большинство из них живут в странах Юго-Восточной Азии.
0.716653
real
50
54
Хәҙерге ваҡытта был Ираҡ, Иран, Иордания, Израиль һәм Фәләстан Дәүләте биләмәләренә тура килә.
В наши дни эта территория поделена между Израилем, Сирией, Иорданией и Ливаном.
0.735864
real
94
79
бик күп хужалыҡ өсөн кәрәк булған продукттар алалар.
выполняются функции, требующие большого количества ресурсов.
0.384669
real
52
60
Сәскәле үҫемлектәр ғәжәп күп төрлө.
Многообразие цветковых растений удивительно велико.
0.352237
real
35
51
Сәскәле үҫемлектәрҙең 250 меңгә яҡын төрө билдәле.
Известно около 250 тысяч видов цветковых растений.
0.834189
real
50
50
Ботаникала бүлектән түбән һәм тәртиптән юғары тора.
Ботаника стоит ниже раздела и выше порядка.
0.780531
real
51
43
Фән булараҡ, археология Рәсәйҙә 18 быуат башында барлыҡҡа килә.
Археология как наука появилась в России в начале 18 века.
0.886646
real
63
57
Яҙма сығанаҡтарҙан айырмалы булараҡ, артефакттар тарихи ваҡиғалар хаҡында туранан-тура һөйләмәй, шул сәбәпле улар нигеҙендә тупланған тарихи мәғлүмәттәр фәнни реконструкция нәтижәһе булып тора.
В отличие от письменных источников, артефакты не говорят об исторических событиях напрямую, поэтому накопленные на их основе исторические данные являются результатом научной реконструкции.
0.863541
real
193
188
Археологик ҡаҙыу эштәре барышында табылған әйберҙәр түбәндәге билдәләр буйынса клпссификациялана: әйберҙең ҡулланылыу максаты, эшләнеү ваҡыты һәм эшләнгән урыны.
Добытые при археологических раскопках вещи классифицируются по следующим показателям: назначение вещи, место и время её изготовления.
0.635091
real
161
133
Ҡоралдың ниндәй маҡсатта файҙаланылыуын һәм функцияһын билдәләү өсөн эш процессында барлыҡҡа килгән эҙҙәрҙе тикшереү ысулы ҡулланыла, эшләнгән ваҡытын билдәләү типологик ысул ярҙамында башҡарыла.
Для определения цели использования и функции оружия используется метод исследования следов, образующихся в процессе работы, определение сроков изготовления осуществляется типологическим способом.
0.801406
real
195
195
Археология 19 быуатта Европала тарих тармағы булараҡ үҫешә башлай; шунан бирле ул бар донъяла өйрәнелгән фәнгә әүерелә.
Археология начала развиваться в 19 веке как отрасль истории в Европе; с тех пор она стала всемирно изученной наукой.
0.858444
real
119
116
Археологик ҡомартҡылар тураһында мәғлүмәттәр туплау дәүләт эшенә әүерелә.
Сбор сведений об археологических памятниках становится делом государства.
0.71498
real
73
73
Археологик ҡомартҡыларҙы тикшереү, археология тарих фәненең бер өлөшө булараҡ танылғас, 18 быуатта ғына ғәмәлгә керә.
Исследование археологических памятников началось лишь в 18 веке, когда археология была признана частью исторической науки.
0.870925
real
117
122
Борон заманда Аҙау диңгеҙе булмаған, ә Дон Ҡара диңгеҙгә хәҙерге Керчь боғаҙы эргәһендә ҡойған булған.
Когда-то оно было лиманом, но со временем отделилось от моря песчаной насыпью.
0.397156
real
102
78
1068 йылда ул саҡта Тмутаракань ҡалаһында хакимлыҡ иткән рус новгород кенәзе Глеб Святославич, боҙ өҫтөнән үткәндә, Керчь һәм Тамань араһын үлсәгән.
В 1068 г. русский князь Глеб Святославич, правивший в то время в Тмутаракани, измерил по льду расстояние между Керчью и Таманью.
0.849424
real
148
128
генуэзлылар һәм венецианлылар Ҡара һәм Аҙау диңгеҙҙәренең портоландарын (лоцияларын һәм диңгеҙ карталарын) төҙөй башлағандар.
Генуя и венецианцы начали составлять портоланы (лоции и морские карты Черного и Азовского моря).
0.731182
real
125
96
Океандан алыҫ ятыуы менән Аҙау диңгеҙе планетаның иң континенталь диңгеҙе булып тора.
По отдалённости от океана, Азовское море является самым континентальным морем планеты.
0.740188
real
85
86
Ярҙан алыҫлашҡан һайын тәрәнлек яйлап һәм һалмаҡлап тәрәнәйә барып, диңгеҙҙең үҙәгендә 13 метрға етә.
По мере удаления от берега глубины медленно и плавно нарастают, достигая в центральной части моря 13 м.
0.667728
real
101
103
Температура үҙгәрештәренең вертикаль буйынса тәрәнлеге ғәҙәттә ҙур түгел.
Суточные колебания температуры незначительны.
0.560402
real
73
45
Диңгеҙҙең көньяҡ өлөшө туңмай һәм уртаса температура һаҡлана.
Южная часть моря не замерзает и остается умереной температуры.
0.609565
real
61
62
Океандағыға һәм башҡа күп диңгеҙҙәрҙәгегә ҡарағанда 3 тапҡырға аҙыраҡ тоҙло булғанлыҡтан, Аҙау диңгеҙе һыуҙары (Балтиҡ диңгеҙенеке кеүек) ғәҙәти булмаған ситуацияларҙа, сөсө һыу булмаған саҡта, ғәмәлдә ваҡытлыса һыуһын ҡатырыуға яраҡлы.
Будучи в 3 раза менее солёной, чем в океане и многих других морях, вода Азовского моря (как и Балтийского) практически безвредна при кратковременном утолении жажды в случае отсутствия пресной воды в нештатных ситуациях.
0.524104
real
236
219
Йәйен үтә күренеүсәнлек бөтә ерҙә лә тиерлек арта, әммә диңгеҙҙең ҡайһы бер участкаларында, һыуҙың юғары ҡатламдарында үтә ваҡ үҫемлек һәм тере организмдарҙың ҡотороноп үҫеүе арҡаһында, ул нулгә саҡлы төшә, һәм һыу асыҡ йәшел төҫкә инә.
Летом прозрачность почти повсеместно увеличивается, но в некоторых участках моря, вследствие бурного развития в верхних слоях воды мельчайших растительных и животных организмов, она падает до нуля и вода приобретает ярко-зелёную окраску.
0.671336
real
236
237
Әммә улар, үтә йөрөмлө балыҡтар менән сағыштырғанда, йылғаларҙа күберәк ваҡытҡа ҡалыуҙары мөмкин.
В их составе можно найти ценный белок, для усвоения которого требуется больше времени по сравнению с тем, который содержится в рыбе.
0.296717
real
97
132
Сөсө һыуҙа йәшәү се төрҙәр ғәҙәттә һыу ятҡылығының бер районында даими йәшәй һәм башҡа ҙур миграциялар яһамай.
Пресноводные виды обычно постоянно обитают в одном районе водоёма и больших миграций не совершают.
0.732518
real
110
98
Был төрҙәр ғәҙәттә диңгеҙҙең сөсөләнгән акваторияларында йәшәй.
Эти акулы обычно обитают в арктических водах на севере Атлантики.
0.516168
real
63
65
Был осорҙа Аҙау диңгеҙенең рус сауҙа флоты дөйөм тоннажы 40 658 булған 1210 караптан торған.
В это время русский торговый флот Азовского моря состоял из 1210 кораблей общим тоннажем 40658.
0.816967
real
92
95
Был линияла донъя практикаһында тәүге тапҡыр судноларҙа +600 температуралы агломерат йөрөтөү үҙләштерелгән.
На этой линии впервые в мировой практике была освоена перевозка на судах горячего агломерата при температуре +600.
0.748831
real
107
114
Диңгеҙгә 1300 тоннаға яҡын мазут һәм 6800 тонна тирәһе көкөрт эләгә.
В результате приблизительно 1 300 тонн горючего и приблизительно 6 800 тонн серы вошли в море.
0.662115
real
68
94
Йөҙлөгөндә тоҙлолоғо 26 ‰ тиклем, был Ҡара диңгеҙгә ҡарағанда күпкә юғарыраҡ, әммә океандарға ҡарағанда байтаҡҡа әҙерәк.
Уровень солености вод на поверхности достигает 26‰, что выше, чем в Черном море, но намного меньше, чем в океанах.
0.635481
real
120
114
Евразияла (63° төньяҡ киңлеккә тиклем), Төньяҡ Америкала (Канаданың көньяғынан төньяҡ Мексикаға тиклем) киң таралған.
Широко распространены в Евразии иСеверной Америке (от южной Канады до северной Мексики).
0.581136
real
117
88
Ғәҙәттә, һуҡыр сысҡан ғаиләһе бер тирәлә йәшәй.
Обычно незрячие мышки живут в одном месте.
0.343429
real
47
42
Был инде уға үҙе ҡаҙған ер аҫты юлдары буйлап алға ла, артҡа ла берҙәй хәрәкәт итеү мөмкинлеге бирә.
Это уже позволяет ему равномерно передвигаться и вперёд, и назад по выкопанным им подземным дорогам.
0.660801
real
100
100
Йәғни, ҡайһы яҡҡа хәрәкәт итеүенә ҡарап, уның йөнө шул яҡҡа табан ята.
То есть, в зависимости от того, в какую сторону он двигается, его шерсть лежит в той же стороне.
0.645968
real
70
96
Тәпейҙәренең алғылары арттағыларына ҡарағанда ла көслөрәк.
Передние лапы более мощные, чем задние.
0.344411
real
58
39
Алғы тәпәйҙәренең табаны өҫкә ҡарап тора, тырнаҡтары осло.
На передних лапах подошва смотрит вверх, когти острые.
0.752248
real
58
54
Тиреһенең йөнө ҡуйы, төҫө ҡуйы ҡара йәки ҡуйы һоро төҫтә.
Шерсть шкуры густая, цвет густой чёрный или темно-серый.
0.399658
real
57
56
Күпме генә ер аҫтында йөрөмәһен, ул таҙа, йылҡылдап тора.
Сколько бы она ни бродила под землей, она чистая, храпящая.
0.558495
real
57
59
Ҡойроғо ҡыҫҡа.
Хвост короткий.
0.576767
real
14
15
Башы ҙур түгел оҙонса, Оҙонса танауы һәм хәрәкәтсән мороно бар.
Голова небольшая, с вытянутым носом и подвижной мордой.
0.743394
real
63
55
Ҡолағы бик бәләкәй, һиҙелмәй.
Ухо очень маленькое, не чувствуется.
0.537639
real
29
36
Күреү һәләте үҫеш алмаған, шуға ҡайһы бер төрҙәрҙең күҙе тире менән ҡапланған.
Зрение не развито, поэтому у некоторых видов глаза покрыты кожей.
0.703112
real
78
65
Баш һөйәге конус формаһында оҙонса.
Череп имеет коническую форму.
0.761634
real
35
29
Тештәре 33-тән 44-кә тиклем.
Число зубов варьирует от 34 до 44.
0.740755
real
28
34
Ҡулбаш һөйәге киң һәм көслө.
Плечевая кость широкая и сильная.
0.320088
real
28
33
Рәсәйҙә иһә өс төрлөһө йәшәй.
В России же проживает три вида.
0.363146
real
29
31
Уларҙы, ысынлап та, һуҡыр тиһәң дә була.
Их действительно можно назвать слепыми.
0.632765
real
40
39
Ә беҙҙәгеләрҙең күҙҙәре бар, тик бәләкәй генә.
А у нас глаза есть, только маленькие.
0.665204
real
46
37
Улар шулай уҡ яҡтылыҡтан ҡурҡа.
Они также боятся света.
0.64385
real
31
23
Күҙҙәре ныҡлап күрмәгәс, аҙыҡты нисек табалар һуң?
До тех пор, пока у вас не будет ваших глаз, как вы сможете видеть цвета?
0.318957
real
50
72
Үҫемлектәр уларҙы бөтөнләй ашамай тиерлек.
Растения практически не едят их вообще.
0.778824
real
42
39
Бик һирәк кенә үлән һабағын, тамырҙарын ауыҙ итеүҙәре мөмкин.
Редко могут попробовать травянистые стебли, корни.
0.384004
real
61
50