bak
stringlengths
1
511
rus
stringlengths
1
511
static_sim
float32
0.25
1
source
stringclasses
2 values
length_bak
int64
1
511
length_rus
int64
1
511
Болоттар кембрий осорона тиклем барлыҡҡа килгән.
Облака образовались до периода кембрия.
0.820317
real
48
39
Өҫкө ослоҡтары ҡанат формаһын алған.
Верхние конечности приобрели форму крыльев.
0.419801
real
36
43
Ҡоштар башҡа йән эйәләренән суҡышы булыуы менән айырыла.
Птицы отличаются от других живых существ наличием клюва.
0.658239
real
56
56
Ер йөҙөндә бөгөнгө көндә 9800 ҡош төрө булыуы билдәле, Рәсәйҙә 600-ҙән ашыу төр.
В настоящее время людям известно более 9800 видов птиц.
0.695686
real
80
55
Ҡоштар социаль хайуандар һанала, сөнки улар визуаль һәм тауыш сигналдары ярҙамында үҙ-ара аралаша, байтаҡ осраҡта йәмәғәтселек ғәмәлдәрен үтәйҙәр: уртаҡ оя, бергәләп һунар итеү йәки йыртҡыстарҙан һаҡланыу.
Птицы являются социальными животными, которые общаются между собой при помощи визуальных и звуковых сигналов, и выполняют в ряде случаев общественные действия: коммунальное гнездование, совместная охота или защита от хищников.
0.747292
real
205
226
Байтаҡ төрҙәргә моногамия хас.
Все представители рода являются моногамными.
0.576747
real
30
44
Ҡағиҙә булараҡ, ояла йомортҡалар һалына һәм уларҙы парҙың бер йәки ике ағзаһы ла баҫа.
Как правило, яйца откладываются в гнездо и насиживаются одним или обоими членами пары.
0.621889
real
86
86
Ҡоштар нәҫел тураһында ҡайғырталар: ҡошсоҡтарын оҙайлы ваҡыт ҡурсыйҙар, ашаталар, өйрәтәләр.
Птицы высиживают яйца, кормят своих детенышей и учат летать.
0.428724
real
92
60
Ҡоштар Ер шарының бөтә экосистемаһында, шул иҫәптән Антарктиданың эске өлөштәрендә лә йәшәйҙәр.
Птицы обитают во всех экосистемах Земли, включая внутренние части Антарктиды.
0.565013
real
95
77
Халыҡ-ара орнитологтар берләшмәһе мәғлүмәттәренә ярашлы , 2017 йылдың апрель аҙағына хәҙерге көндәрҙә йәшәүсе ҡоштарҙың 10681 төрө (20 087 төрсәһе), шулай уҡ, хәҙерге тарихи ваҡытта юҡҡа сыҡҡан159 төрө билдәле.
Согласно данным Международного союза орнитологов, на конец апреля 2017 года науке известно 10 681 вид ныне живущих птиц (20 087 подвидов), а также 159 видов, вымерших в современное историческое время.
0.802707
real
210
200
Рәсәй биләмәләрендә ҡоштарҙың 789 төрө билдәләнгән, шул иҫәптән оялаусы 657 төр; оялауҙары хаҡында мәғлүмәт күрһәтелмәгән 125 төр , һәм юҡҡа сыҡҡан 7 төр.
На территории России отмечено 789 видов, включая 657 гнездящихся видов; 125 видов, гнездование которых не показано, и 7 вымерших видов.
0.858145
real
154
135
Ҡышлау урындарына барғанда ла, яҙын тыуған ерҙәрендә бала сығарыу өсөн әйләнеп ҡайтҡанда, ҡоштар һәр йылда ла бер үк юл буйлап оса.
Несмотря на совершаемые перелеты, птицы из года в год возвращаются в родные места.
0.587267
real
131
82
Йәй аҙағында уларҙың ҡайһы берҙәре ҡышҡа бәләкәй генә аҙыҡ запасы әҙерләй.
В конце лета некоторые из них делают маленькие запасы на зиму.
0.680872
real
74
62
Суҡтурғайҙар кедр һәм имән сәтләүектәрен ерҙәге соҡорҙарға һәм мүк араһына йәки ағас ҡыуыштарына йәшерә.
Сойки прячут орехи и желуди в ямки и мох на поверхности земли или в дупла.
0.466843
real
104
74
Уларҙың даими ҡышлау урындары булмай.
У них нет постоянного места.
0.757136
real
37
28
Һирәк осраған ҡоштар.
знакомых птицах.
0.297549
real
21
16
Бик һирәк осраған ҡоштар.
Весьма редких птиц.
0.661878
real
25
19
Өҫкө суҡыштың төбөндә танау тишектәре асыла.
В основании надклювья открываются ноздри.
0.742829
real
44
41
Башының ян-яҡтарында түңәрәк күҙҙәре урынлашҡан.
Глаза у них расположены по бокам головы.
0.529683
real
48
40
Баштары хәрәкәтсән муйында ултыра.
Ее голова качается при движении.
0.43614
real
34
32
Аяҡтарының түбәнге өлөшө һәм осло тырнаҡлы бармаҡтары мөгөҙ тәңкәле тупаҫ тире менән ҡапланған.
Нижняя часть ног и пальцы с когтями одеты грубой кожей с роговыми чешуйками.
0.6967
real
95
76
Тән япмалары.
Покровы.
0.550049
real
13
8
Ҡоштарҙың ҡоро һәм йоҡа тиреһе ҡауырһындар менән ҡапланған.
Кожа у птиц сухая, тонкая и покрыта перьями.
0.304676
real
59
44
Контур ҡауырһындың ҡаты тар көпшәһе һәм уның ян-яҡтарында киң, йомшаҡ елпеүестәре бар.
Контурное перо имеет узкий, твердый ствол и широкие, мягкие опахала по его сторонам.
0.637868
real
86
84
1-се рәт төктәре көпшәгә бер-береһенә параллель беркетелгән.
Бородки 1-го порядка прикреплены к стволу параллельно друг другу.
0.802415
real
60
65
Ҡауырһындың ошолай төҙөлөүе уны һығылмалы, еңел итә, һәм һауа уға бөтөнләй тиерлек үтеп инмәй.
Такое строение пера делает его гибким, легким и почти непроницаемым для воздуха.
0.648877
real
94
80
Осҡанда ҡоштоң ҡанаттарындағы һәм ҡойроғондағы ҙур контур ҡауырһындар төп әһәмиәткә эйә.
Главное значение при полете птицы имеют крупные контурные перья крыльев и хвоста.
0.620471
real
88
81
Контур ҡауырһындар аҫтында ваҡ мамыҡ ҡауырһындар урынлашҡан.
Под контурными перьями расположены мелкие пуховые перья.
0.796602
real
60
56
Ҡауырһындар, бигерәк тә мамыҡ ҡауырһындар, һәм мамыҡ ҡош тәненең йылыһын һаҡлай.
Перья, особенно пуховые, и пух сохраняют тепло тела птицы.
0.429019
real
80
58
Төктәр араһында, көпшәләрҙә һәм айырым мамыҡ бөртөктәре араһында һауа күп була, ә ул йылыны насар үткәрә.
Между их бородками, в стволах и среди отдельных пушинок содержится много воздуха, который плохо проводит тепло.
0.600186
real
105
111
Ҡоштар ҡәтғи периодик тәртиптә төләйҙәр: туҙған ҡауырһындар ҡойола, улар урынына яңылары үҫеп сыға.
У птиц строгая периодичность линьки: изношенные перья выпадают, а на их месте вырастают новые.
0.592983
real
99
94
Тиреләге биҙҙәрҙән арҡа яғында, ҡойроҡ төбөндә урынлашҡан ҡоймос биҙе генә яҡшы үҫешкән.
Из кожных желез развита только копчиковая, расположенная на спинной стороне, у основания хвоста.
0.256735
real
88
96
Ҡош суҡышы менән был биҙҙән майлы шыйыҡлыҡ тамсыларын һығып сығара һәм уның менән ҡауырһындарын майлай.
Птица выдавливает клювом капли маслянистой жидкости из железы и переносит их на перья.
0.666699
real
103
86
Былай майлау ҡауырһындарҙы эластик һәм һығылмалы итә, ә һыу ҡоштарын еүешләнеүҙән һаҡлай.
Это смазывание делает перья эластичными и упругими, а у водоплавающих птиц предохраняет от намокания.
0.638054
real
89
101
Мейе ҡумтаһының аҫҡы яңаҡтан башҡа бөтә һөйәктәре лә үҙ-ара ҡушылып үҫкән, сөнки суҡыған саҡта баш һөйәгенә ҙур көсөргәнеш төшә.
В нем все кости, кроме нижней челюсти, срастаются вместе, так как при клевании череп испытывает большую нагрузку.
0.46853
real
128
113
Уның умыртҡалары үҙенә бер төрлө, эйәр һымаҡ формала була.
Офисные стулья доступны в различных стилях, как и их ткани.
0.291293
real
58
59
Ҡош башын 180°-ҡа артҡа табан иркен бора йәки үҙе тирәһендәге аҙыҡты эйелмәй һәм кәүҙәһен бормай сүпләй ала.
Благодаря отклоняющейся спинке вы можете развернуть кресло на 180 градусов, чтобы вздремнуть или просто расслабиться и отдохнуть.
0.600675
real
108
129
Ул руль ҡауырһындарын беркетеү өсөн нигеҙ булып хеҙмәт итә.
Он служит основой для столбиков.
0.452581
real
59
32
Күкрәк умыртҡаларына ҡабырғалар беркетелгән.
К грудным позвонкам прикреплены ребра.
0.361026
real
44
38
Ҡоштоң ҡабырғаһы ике өлөштән тора.
Ребро птицы состоит из двух частей.
0.76391
real
34
35
Уның өҫкө өлөшө хәрәкәтсән итеп умыртҡалыҡҡа, аҫҡы өлөшө күкрәк һөйәгенә беркетелә.
Верхняя часть его подвижно скрепляется с позвоночником, нижняя – с грудной костью.
0.360294
real
83
82
Ҡоштарҙың алғы ослоҡтар билбауы өс ҡуш һөйәктән: ҡарға һөйәктәренән, ҡалаҡ һөйәктәренән һәм умрау һөйәктәренән тора.
Пояс передних конечностей слагается у птиц из трех парных костей: вороньих, лопаток и ключиц.
0.581303
real
116
93
Умрау һөйәктәре аҫҡы остары менән бер-береһенә ҡушылып үҫеп, сәтәш барлыҡҡа килтерә.
Ключицы срастаются своими нижними концами и образуют вилочку.
0.477142
real
84
61
Суҡтың бер нисә ваҡ һөйәге бер-береһенә ҡушылып үҫә һәм бер ҡатмарлы һөйәк барлыҡҡа килтерә.
Несколько мелких косточек кисти срастаются друг с другом и образуют одну сложную кость.
0.69658
real
92
87
Алғы ослоҡтар билбауындағы сәтәш ныҡлыҡты арттыра һәм бер үк ваҡытта ҡанаттарҙы елпегәндә һелкеү көсөн йомшарта.
Вилочка в поясе передних конечностей увеличивает прочность и одновременно смягчает толчки при взмахе крыльев.
0.687274
real
112
109
Артҡы ослоҡтар билбауы өс пар таз һөйәгенән тора, улар бил һөйәге, умыртҡалыҡтың һигеҙгүҙ бүлеге һәм ҡойроҡ һөйәгенең тәүге умыртҡалары менән ҡушылып, бер бөтөн барлыҡҡа килтерә.
Пояс задних конечностей состоит из трех пар тазовых костей, которые срастаются в одно целое с поясничным и крестцовым отделами позвоночника и первыми хвостовыми позвонками.
0.793715
real
178
172
Таз һөйәктәренең ян-яҡтарында быуын соҡорҙары урынлашҡан, уларға артҡы ослоҡтар хәрәкәтсән итеп тоташа.
По бокам тазовых костей расположены суставные ямки, к которым подвижно причленяются задние конечности.
0.660349
real
103
102
Табан һөйәгенең аҫҡы осона бармаҡ һөйәктәре ялғана.
К нижнему концу цевки причленяются кости пальцев.
0.486832
real
51
49
Табан һөйәге тәндең өҫкә күтәрелеүенә ярҙам итә һәм осоп килеп ҡунғанда бәрелеү көсөн йомшарта.
Цевка способствует поднятию тела над поверхностью и смягчает толчок при приземлении после полета.
0.621208
real
95
97
Килдең ян-яҡ өҫлөктәре ҡоштоң был иң көслө мускулдарын беркетеү урыны булып тора.
Боковые поверхности киля служат местом прикрепления этих самых сильных мышц птицы.
0.694958
real
81
82
Ҡанаттарҙы күтәреү эшен күкрәктең ҙур мускулдары аҫтында урынлашҡан икенсе, көсһөҙөрәк, умрау аҫты мускулдары башҡара.
Поднимают крылья другие, менее сильные подключичные мышцы, расположенные под большими грудными.
0.616354
real
118
95
Аяҡ мускулдары ла яҡшы үҫешкән.
Хорошо развиты также мышцы ног.
0.785799
real
31
31
Ботаҡҡа ҡунған ҡош сүгәләй төшкәндә был тарамыштар тартыла һәм аяҡ бармаҡтары, бөгөлөп, ботаҡты ныҡ уратып ала.
Когда птица, сидя на ветке, приседает, эти сухожилия натягиваются, пальцы сгибаются и плотно охватывают ветку.
0.530559
real
111
110
Шуға ла ҡоштар ботаҡта йығылмай ултырыу ғына түгел, хатта иркенләп йоҡлай ҙа ала.
Поэтому птицы могут не только сидеть, но и спокойно спать, не падая с ветки.
0.443445
real
81
76
Ҡоштарҙың тән ҡыуышлығы тулыһынса тиерлек күкрәк ситлеге һәм киң таз һөйәге менән һаҡлана.
Полость тела птиц почти полностью защищена грудной клеткой и широким тазом.
0.709479
real
90
75
Тән ҡыуышлығында эске ағзалар урынлашҡан.
В полости тела расположены внутренние органы.
0.696284
real
41
45
Ниндәй аҙыҡ ашауҙарына, уны нисек эҙләп табыуҙарына бәйле рәүештә, ҡоштарҙың суҡыштары төрлө ҙурлыҡта һәм төрлө формала була.
Клюв разнообразен по величине и форме, в зависимости от рода пищи и приемов ее добывания.
0.511687
real
125
89
Әммә уның күләме бик ҙур булһа, ҡоштар аҙыҡты ваҡлап суҡып ашай.
А когда добыча становится очень близка, птица бросается на нее и поедает.
0.574477
real
64
73
Ҡыҙыл үңәстәре бик ныҡ һуҙыла ала.
Пищевод может сильно растягиваться.
0.623299
real
34
35
Ул ваҡытлыса аҙыҡ запасы туплау өсөн хеҙмәт итә.
В этом случае спасает своевременный прием пищи.
0.376574
real
48
47
Икенсе ҡалын стеналы мускуллы бүлектә аҙыҡ ышҡылып ваҡлана.
Второй отдел – мускульный – имеет толстые стенки, в нем пища перетирается.
0.65235
real
59
74
Быға ҡош һәр ваҡыт йота торған ваҡ таштар ярҙам итә.
Этому способствуют мелкие камешки, проглоченные птицей.
0.634648
real
52
55
Аш һеңдереү бик тиҙ бара.
Еда заканчивается очень быстро.
0.623423
real
25
31
Был шуның менән аңлатыла: даими юғары температураны һаҡлау һәм осоу өсөн ҙур миҡдарҙа энергия талап ителәә.
Это объясняется тем, что поддержание постоянной высокой температуры и полет требуют большого количества энергии.
0.836785
real
107
112
Шуға ла ҡоштар йыш ашай, ваҡыттарының күберәк өлөшөн аҙыҡ эҙләп, әүҙем эшмәкәрлектә үткәрә.
Вот почему птицы часто едят и большую часть времени проводят в поисках пищи.
0.582167
real
91
76
Эсәклек клоакала тамамлана.
Кишечник заканчивается в клоаке.
0.795334
real
27
32
Үрсеү ағзаларының сығарыу юлдары һәм бөйөрҙәрҙән бүлеп сығарыу продукттарын (шыйыҡ бутҡа рәүешендәге бәүел кислотаһын) алып килеүсе бәүел үткәргес көпшә лә клоакаға асыла.
Туда же открываются выводные пути органов размножения и мочеточники, из которых поступают продукты выделения из почек (кашицеобразная мочевая кислота).
0.52632
real
171
151
Һулыш алыу системаһы.
Дыхательная система.
0.492601
real
21
20
Тыныс ваҡытта ҡоштарҙың һулыш алыуы күкрәк ситлегенең ҡыҫылыуы һәм киңәйеүе иҫәбенә бара.
В покое птица дышит, сжимая и расширяя грудную клетку.
0.462009
real
89
54
Шуға ла ҡоштарҙың осҡанда тындары ҡыҫылмай.
Поэтому птица во время полета не задыхается.
0.34285
real
43
44
Йөрәге ике йөрәк алдына һәм ике ҡарынсыҡҡа бүленә.
В сердце два предсердия и два желудочка.
0.842848
real
50
40
Үпкәләрҙән тыш бөтә ағзаларға саф артериаль ҡан килә.
Недуг относится к форменные элементы крови, после проведения всех.
0.306383
real
53
66
Ҡан әйләнешенең ҙур түңәрәге тап уң аортанан башлана.
Большой круг кровообращения начинается от правого желудочка.
0.609155
real
53
60
Йөрәктәре ҡеүәтле һәм үҙ эшмәкәрлеген тиҫтәләрсә тапҡырға көсәйтә ала.
Сердце мощное и способно усиливать свою работу в десятки раз.
0.460005
real
70
61
Турғайҙың тыныс ваҡытта пульсе минутына 460 булһа, осошта 1000-гә барып етә.
Так, у голубя в покое 26 дыханий в минуту, а в полете - 400.
0.454231
real
76
60
Был осоу менән бәйле.
Это касается Насти.
0.476109
real
21
19
Ҡоштарҙың төҫтәрҙе айырыу һәләте башҡа хайуандарға ҡарағанда яҡшыраҡ үҫешкән.
Слуховой аппарат у птиц развит лучше, чем у других животных.
0.319725
real
77
60
Күп кенә һыу ҡоштарында мембрана күҙҙәрҙе тулыһынса яба һәм һыу аҫтында һаҡлағыс күҙлек функцияһын үтәй.
Много водоплавающих птиц мембрана полностью закрывает глаза и под водой выполняет функцию контактной линзы.
0.663366
real
104
107
Ҡайһы бер тутыйғоштарҙың һәм йыртҡыс ҡоштарҙың инә заттары ҡайһы берҙә уң йомортҡалығы ла үҫешкән була.
У самок некоторых попугаев и хищных птиц иногда бывает и правый яичник.
0.560701
real
103
71
Оя ҡороу.
Гнездование.
0.831236
real
9
12
Күпселек ҡоштар йомортҡаларын ояға һала.
Большинство птиц откладывают яйца в гнезда.
0.364568
real
40
43
Тумыртҡа һәм ҡарабаш турғай кеүек күп кенә урман ҡоштары ағас ҡыуыштарына оялай.
Немало лесных птиц, как дятлы или синицы, гнездятся в дуплах.
0.637484
real
80
61
Яр ҡарлуғастары, тырнаҡтары менән ерҙе соҡоп, йырын ярҙарында оя төҙөй.
Береговые ласточки устраивают гнезда в норках береговых обрывов, роя их когтями пальцев.
0.626761
real
71
88
Ҡайһы бер ҡоштар (мәҫәлән, өйрәктәр, торналар) ояларын ергә яһай.
Некоторые птицы (например, утки, журавли) делают гнезда на земле.
0.779111
real
65
65
Бөтөнләй оя ҡормай торған ҡоштар ҙа билдәле.
Известны птицы, которые обходятся вообще без гнезд.
0.630118
real
44
51
Мәҫәлән, кайралар яланғас ҡаяға йомортҡа һала.
Так, кайры откладывают яйца на голую скалу.
0.348671
real
46
43
Ә кәкүктәр йомортҡаларын башҡа ҡоштарҙың ояһында ҡалдырып китә.
А кукушки подбрасывают свои яйца в гнезда других птиц.
0.40645
real
63
54
Асыҡ урындарҙа оялай торған ҡоштарҙың йомортҡаһы йыш ҡына маскировкалаусы сыбар төҫтә була.
У птиц, гнездящихся открыто, яйца часто имеют пятнистую маскировочную окраску.
0.676384
real
91
78
Йомортҡаның үҙәгендә шыйыҡ аҡһым менән уратып алынған шар рәүешендәге йомортҡа һарыһы була.
В центре яйца расположен шарообразный желток, окруженный жидким белком.
0.650901
real
91
71
Ул махсус һығылмалы канаттарҙа эленеп тора.
Он подвешен на особых эластичных канатиках.
0.530049
real
43
43
Улар аяҡтарында баҫып тора алмай һәм оҙаҡ ваҡыт ояларынан сыҡмай.
Они не могут держаться на ногах и долго не покидают гнезда.
0.760898
real
65
59
Ата-инәләре уларҙы бик оҙаҡ, хатта улар ояларынан һикереп сығып, ағастан ағасҡа осоп ҡуна башлағас та, ашата.
Родители выкармливают их продолжительное время, даже после того как они, выскочив из гнезда, начнут перепархивать с дерева на дерево.
0.616608
real
109
133
Нәҫел тураһында ҡайғыртыу.
Забота о потомстве.
0.386347
real
26
19
Йомортҡа баҫыу, бала ҡоштарҙы ашатыу һәм йылытыуҙан тыш, оло ҡоштар нәҫел тураһында һәр төрлө хәстәрлек күрә.
Кроме насиживания яиц, кормления птенцов и их обогрева родители проявляют еще разнообразные заботы о потомстве.
0.55528
real
109
111
Балаларын ояла үҫтереүсе ҡайһы бер ҡоштар, ояны бысратмау өсөн, балаларының тиҙәктәрен ситкә алып ташлай.
У некоторых гнездовых они выкидывают экскременты птенцов, чтобы не загрязнять гнездо.
0.682369
real
105
85
Хатта йыш ҡына үҙҙәренән көслөрәк дошманға ла һөжүм итә.
Таким образом они нередко одерживали верх над более сильным противником.
0.425776
real
56
72
Әммә уларға ҡаршы килгән ҡайһы бер мәғлүмәттәр ҙә бар.
Однако есть несколько фактов, противоречащих ей.
0.536416
real
54
48
Мәҫәлән, 2001 йылда рус орнитологы Евгений Коблик ҡоштарҙың компромисс системаһын тәҡдим итә.
К примеру, в 2001 году инженер хотел приобрести российскую баллистическую ракету.
0.47415
real
93
81
Ишетеү һәм күреү ағзалары камиллашҡан.
Зрение и слух улучшались.
0.281234
real
38
25
Көслө цунами 7 һәм күберәк магнитудалы ер тетрәү ваҡытында барлыҡҡа килә.
Сильное цунами возникает во время землетрясения магнитудой 7 и более.
0.87847
real
73
69