text
string | id
string | dump
string | url
string | date
string | file_path
string | license_abbr
string | license_version
string | license_location
string | license_in_head
bool | license_in_footer
bool | potential_licenses
dict | license_parse_error
bool | license_disagreement
bool | language_script
string | language
string | language_score
float64 | found_in_fw
bool |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Benita Hume
Jump to navigation
Jump to search
Benita Hume | |
Geboorte | 14 Oktober 1906 |
---|---|
Nasionaliteit | Engels |
Sterfte | 1 November 1967 (op 61) |
Kinders | 1 |
Beroep(e) | Aktrise en skryfster |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Benita Hume (14 Oktober 1906 – 1 November 1967) was 'n Engelse aktrise en skryfster. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Balaclava (1928), The Constant Nymph (1928), The Lady of the Lake (1928), en Clear All Wires! (1933).
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1927: Second to None
- 1928: Balaclava
- 1928: The Constant Nymph
- 1928: The Lady of the Lake
- 1928: A South Sea Bubble
- 1928: A Light Woman
- 1929: The Wrecker
- 1929: High Treason
- 1929: The Clue of the New Pin
- 1930: Symphony in Two Flats
- 1930: The House of the Arrow
- 1931: Footsteps in the Night
- 1931: The Flying Fool
- 1932: Blame the Woman
- 1932: Help Yourself
- 1932: Lord Camber's Ladies
- 1932: Sally Bishop
- 1932: Reserved for Ladies
- 1932: Men of Steel
- 1932: Women Who Play
- 1933: Clear All Wires!
- 1933: Gambling Ship
- 1933: The Little Damozel
- 1933: Looking Forward
- 1933: The Worst Woman in Paris?
- 1933: Discord
- 1934: Power
- 1934: The Private Life of Don Juan
- 1935: This Woman Is Mine
- 1935: The Gay Deception
- 1935: The Divine Spark
- 1936: The Garden Murder Case
- 1936: Tarzan Escapes
- 1938: Peck's Bad Boy with the Circus
Televisiereekse[wysig | wysig bron]
- 1954: The Halls of Ivy
|
<urn:uuid:eb904e77-5e43-419a-906c-a5424ccf3f5f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Benita_Hume
|
2019-07-17T06:51:12Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00037.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.697405
| false
|
Verwante veranderings
Jump to navigation
Jump to search
Tik 'n bladsynaam om veranderinge aan bladsye te sien wat daarvan of daarheen skakel. (Om inskrywings van 'n kategorie te sien, tik Kategorie:Naam van kategorie). Veranderinge aan bladsye op u dophoulys word in vetdruk aangedui.
Lys van afkortings:
- N
- Met die wysiging is 'n nuwe bladsy geskep. (sien ook die lys van nuwe bladsye)
- k
- Hierdie is 'n klein wysiging
- b
- Hierdie wysiging is deur 'n bot gemaak
- D
- Wikidata-wysiging
- (±123)
- Bladsy is met die aantal grepe gewysig
16 Julie 2019
- Module:Citation/CS1; 20:38 -23 768 K175 Wysigings deur K175 teruggerol na laaste weergawe deur Fluxbot Etiket: Terugrol k
- Module:Citation/CS1; 20:37 +23 768 K175 Sinchroniseer vanaf en:Module:Citation/CS1
|
<urn:uuid:6c5c0a7a-b285-42d5-8488-593ad268664c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:OnlangseVeranderingsMetSkakels/Etshenilenduna
|
2019-07-17T07:25:31Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00037.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999922
| false
|
Airco DH.2
Airco DH.2 | |
---|---|
Tipe | Vegvliegtiug |
Vervaardiger | Airco |
Ontwerp deur | Geoffry de Havilland |
Nooiensvlug | Julie 1915 |
Status | Uit diens gestel |
Hoofgebruiker | Britse Lugmag |
Aantal gebou | 453 |
Ontwikkel van | Airco DH.1 |
Die Airco DH.2 was 'n Britse enkelsitplek, dubbeldekker vegvliegtuig wat in die tweede jaar van die Eerste Wêreldoorlog diens gedoen het. Die vliegtuig is ontwerp deur Geoffrey de Havilland wat later sy eie vliegtuie vervaardig het. De Havilland het in Junie 1914 diens by Airco aanvaar. Die DH.2 was Airco se tweede projek, die eerste was die DH.1, trouens die DH.2 was 'n kleiner, enkelsitplekweergawe van die DH.1. Die DH.2 was toegerus met 'n lugverkoelde stermotor in 'n stootformaat; die skroef was agter die kajuit. Die vliegtuig was so ontwerp omrede gesinchroniseerde masjiengeweervuur deur die skroef nog nie bestaan het nie.
Die vliegtuig se bewapening was ietwat ongewoon; dit het bestaan uit 'n Lewis-masjiengeweer wat weerskante van die kajuit gemonteer kon word. Die vlieënier kon in die vlug die masjiengeweer van een kant na die ander kant verskuif, terwyl hy ook nog die vliegtuig moes beheer. Later is die masjiengeweer bo-op die neus gemonteer. Die vlieëniers het die vliegtuig geloof, dit was beweeglik, kon goed klim en het aan die begin van 1916 daarin geslaag om beheer oor die lugruim oor die front te herwin.
Daar is ongeveer 450 van die Airco DH.2 gebou, maar teen die einde van 1916 oorskadu deur die nuwe geslag Duitse vliegtuie. Dit is eindelik in Maart 1917 onttrek aan die front nadat 29 Eskader vyf uit ses vliegtuie verloor het teen Duitse Albatros D.III's op 20 Desember 1916.
Tegniese besonderhede[wysig | wysig bron]
Item | Statistiek |
---|---|
Aantal motors | 1 |
Tipe motor | Skroef |
Vervaardiger | Gnome Monosoupape negesilinder stermotor |
Kraglewering per motor | 100 perdekrag |
Vlerkspan | 8,61 m |
Lengte | 7,68 m |
Hoogte | 2,91 m |
Vlerkoppervlakte | 23,13 m2 |
Maksimum opstygmassa | 654 kg |
Maksimum snelheid | 150 km/h |
Operasionele hoogte | 4 265 m |
Uithouvermoë | 2 uur en 45 minute |
Klimvermoë | 1 830 m in 11 minute |
Bewapening | Een 7,7 mm Lewis-masjiengeweer |
Sien ook[wysig | wysig bron]
Bron[wysig | wysig bron]
- Crosby, Francis: THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9
|
<urn:uuid:d0de2e9d-892b-4f8b-ab31-1321656ea654>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Airco_DH.2
|
2019-07-22T05:52:42Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00117.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999968
| true
|
Kolkata
Kaart | Wapen |
Satellitefoto | |
Land | Indië |
Provinsie | Wes-Bengale |
Koördinate | |
Gestig op | 1690 |
Oppervlakte: | |
- Totaal | 185 vk km |
Hoogte bo seevlak | 9 m |
Bevolking: | |
- Totaal (2011) | 4 486 679 |
- Bevolkingsdigtheid | 24 000/vk km |
- Metropolitaanse gebied | 14 112 536 |
Tydsone | UTC +5:30 |
Burgemeester | Sovan Chatterjee |
Kolkata (voorheen Kalkutta; voormalige Engels: Calcutta, Bengaals: কলকাতা) is die hoofstad van die Indiese staat Wes-Bengale en is met 'n bevolking van 4 486 679 die vierde grootste stad in Indië. Kolkata lê aan die ooskus van Indië aan die Indiese Oseaan en is die grootste hawestad in Oos-Indië. Tot 1912 was Kolkata die hoofstad van Brits-Indië.
|
<urn:uuid:0a998bcd-5b2c-4892-8df6-f754c3c12c29>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kalkutta
|
2019-07-22T05:43:47Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00117.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.996252
| false
|
Kategorie:Wikipedia-artikels met BNF-identifiseerders
Jump to navigation
Jump to search
(vorige bladsy) (volgende bladsy)
Vir meer inligting, sien Wikipedia:Gesagbeheer.
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
Bladsye in kategorie "Wikipedia-artikels met BNF-identifiseerders"
Die volgende 200 bladsye is in hierdie kategorie, uit 'n totaal van 13 576.
(vorige bladsy) (volgende bladsy)O
- O ewiges Feuer, o Ursprung der Liebe, BWV 34
- O Ewigkeit, du Donnerwort, BWV 60
- O heilges Geist- und Wasserbad, BWV 165
- O holder Tag, erwünschte Zeit, BWV 210
- Renee O'Connor
- Alex O'Loughlin
- Ryan O'Neal
- Tatum O'Neal
- Tim O'Reilly
- Peter O'Toole
- Oahu
- Jack Oakie
- Oakland
- Vivien Oakland
- Ethelmary Oakland
- Warren Oates
- Oaxaca de Juárez
- Obadja
- Barack Obama
- Dan O'Bannon
- Olusegun Obasanjo
- Philip Ober
- Obesiteit
- Teodoro Obiang Nguema Mbasogo
- Objekgeoriënteerde programmering
- Jacqueline Obradors
- Elena Obraztsova
- Hugh O'Brian
- Dave O'Brien (akteur)
- Dylan O'Brien
- Edmond O'Brien
- George O'Brien (akteur)
- John B. O'Brien
- Margaret O'Brien
- Pat O'Brien (akteur)
- Virginia O'Brien
- Sigbjørn Obstfelder
- Silvina Ocampo
- Arthur O'Connell
- Helen O'Connell
- Jack O'Connell (akteur)
- Carroll O'Connor
- Donald O'Connor
- Flannery O'Connor
- Frank O'Connor (akteur)
- Kevin J. O'Connor (akteur)
- Loyola O'Connor
- Una O'Connor (aktrise)
- Anita O'Day
- Nell O'Day
- Bob Odenkirk
- Clifford Odets
- Leslie Odom jr.
- Cathy O'Donnell
- Chris O'Donnell
- Keir O'Donnell
- Rosie O'Donnell
- Spec O'Donnell
- Michael O'Donoghue
- Martha O'Driscoll
- Odussee
- Johannes Oekolampad
- Oekraïens
- Oekraïne
- Oeraalse tale
- Oeralgebergte
- Oerknal
- Hans Christian Oersted
- Oesbekistan
- Oester
- Østfold
- Oethman
- Offenbach am Main
- Ian Ogilvy
- Ogyen Trinley Dorje
- Catherine O'Hara
- Jenny O'Hara
- Kelli O'Hara
- Maureen O'Hara
- Dan O'Herlihy
- Georg Simon Ohm
- Carol Ohmart
- David Oistrakh
- Oita-prefektuur
- OK Go
- Oka
- Okayama-prefektuur
- Dennis O'Keefe
- Jodi Lyn O'Keefe
- Michael O'Keefe
- Don O'Kelly
- Oklahoma
- Oklahoma City
- Sofi Oksanen
- Oksitaans
- Yuji Okumoto
- OLAF
- Ólafur Darri Ólafsson
- Warner Oland
- Heinrich Wilhelm Olbers
- Old Man's Child
- Oldenburg
- Oldenzaal
- Mike Oldfield
- Gary Oldman
- Olga Konstantinowna van Rusland
- Groothertogin Olga Nikolajewna van Rusland
- Groothertogin Tatjana Nikolajewna van Rusland
- Olimpiese Somerspele 1896
- Olimpiese Spele
- Olimpiese Winterspele
- Olimpiese Winterspele 1924
- Olimpiese Winterspele 1928
- Olimpiese Winterspele 1936
- Olimpiese Winterspele 1968
- Olimpiese Winterspele 1972
- Olimpiese Winterspele 1980
- Olimpiese Winterspele 1998
- Olimpiese Winterspele 2006
- Oliver Goldsmith
- Barret Oliver
- Deanna Oliver
- Edna May Oliver
- Jamie Oliver
- Robert Oliveri
- Laurence Olivier
- Tony Oller
- Olmeke
- Edward James Olmos
- Gertrude Olmstead
- Ashley Olsen
- Elizabeth Olsen
- Eric Christian Olsen
- Mary-Kate Olsen
- Merlin Olsen
- Susan Olsen
- Renee Olstead
- Olympique de Marseille
- Timothy Olyphant
- Om die wêreld in 80 dae
- Mike O'Malley
- Oman
- Omar
- Omaruru
- Omdoerman
- Omkopery
- Timothy Omundson
- Andy On
- Jacqueline Kennedy Onassis
- Michael Ondaatje
- Patrick O'Neal (akteur)
- Ron O'Neal
- Shaquille O'Neal
- Barbara O'Neil
- Sally O'Neil
- Amy O'Neill
- Ed O'Neill
- Eugene O'Neill
- Jennifer O'Neill
- Ongewerweldes
- Peter Onorati
- Onse Vader
- Onsekerheidsbeginsel
- Ontario
- Lupe Ontiveros
- Narda Onyx
- Oog
- Oorgangsmetaal
- Oorkruipers
- Oorlog
- Oorstroming
- Oos-Kantons
- Oos-Pruise
- Oos-Slawiese tale
- Oostende
- Oostenryk
- Oostenryk-Hongarye
- David Opatoshu
- Opel
- Wilhelm von Opel
- Openbare Beskermer
- Openbaring
- OpenStreetMap
- OpenSUSE
- Harry Frederick Oppenheimer
- J. Robert Oppenheimer
- Opper-Oostenryk
- Opper-Sorbies
- D.J. Opperman
- Optika
- OPUL
- Rita Ora
- Oradea
- Oranienburg
- Jerry Orbach
- Orchestre de Paris
|
<urn:uuid:307498d5-f787-4506-b9ae-4fc4a83153b4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Wikipedia-artikels_met_BNF-identifiseerders?from=Ny
|
2019-07-22T06:11:53Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00117.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.885688
| false
|
Boekbronne
Jump to navigation
Jump to search
Biblioteke
Suid-Afrika:
- Soek die boek in die Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika se katalogus
- Soek die boek in die SEALS Konsortium se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van Suid-Afrika se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van die Witwatersrand se biblioteek
- Soek die boek in die Kaapse Hoër Onderwys Konsortium se biblioteek
Wêreldwyd:
- Soek die boek deur WorldCat in jou plaaslike biblioteek se katalogus
Boekwinkels
Suid-Afrika:
Ander lande:
|
<urn:uuid:a863b3ba-ab7b-49c9-b191-475d68955edc>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Boekbronne/0-231-10213-5
|
2019-07-22T06:01:11Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00117.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999935
| false
|
William John Burchell
William John Burchell | |
William John Burchell
Skildery deur Thomas Herbert Maguire (1854) | |
Gebore | 23 Julie 1781 Fulham, Londen, Verenigde Koninkryk |
---|---|
Oorlede | 3 Maart 1863 Fulham, Londen, Verenigde Koninkryk |
Nasionaliteit | Verenigde Koninkryk |
Beroep | Ontdekkingsreisiger, natuurkundige, botanikus, kunstenaar en skrywer |
Bekend vir | Travels in the Interior of Southern Africa, twee boekdele (1822 en 1824) |
William John Burchell (* 23 Julie 1781, † 3 Maart 1863 in Fulham, Londen) was 'n Engelse ontdekkingsreisiger, natuurkundige, botanikus, kunstenaar en skrywer. Hy word by die belangrikste natuurkundiges gereken wat ekspedisies op die vasteland van Afrika onderneem het, waaronder 'n botaniese en dierkundige reis na die binneland van Suid-Afrika tussen 1810 en 1815. Sy ervarings en vakkennis van land en natuur het 'n beslissende rol by die beplanning van die eerste Britse volksplanting in die Oos-Kaap, die 1820-Setlaars, gespeel.
Burchell se amptelike botaniese outeursafkorting is Burch.
Inhoud
Lewe[wysig | wysig bron]
Vroeë lewe en opleiding[wysig | wysig bron]
Burchell is as die oudste seun van Matthew Burchell gebore, 'n welgestelde botanikus en eienaar van die Fulham-plantkwekery wat nege en 'n half akkers grond langsaan die tuine van die Fulham-paleis beslaan het. William het al vroeg in natuurkunde begin belangstel. Hy het sy opleiding as leerling-botanikus in die Koninklike Botaniese Tuin in die Londense stadsdeel Kew ontvang. In 1803 is hy as lid van die Linnean Society verkies. In hierdie tyd het hy verlief geraak op Lucia Green, 'n jong dame uit Fulham. Sy ouers was egter gekant teen hul verlowing.
St. Helena[wysig | wysig bron]
Op 7 Augustus 1805 het Burchell aan boord van die Northumberland, 'n skip van die Oos-Indiese Kompanjie, na St. Helena vertrek. Hy was van voorneme om saam met 'n Londense sakevennoot, William Balcombe (1779-1829), 'n handelsonderneming op dié Suid-Atlantiese eiland te vestig. Nadat hy een jaar lank by handelsaktiwiteite op St. Helena betrokke was, het hy sy ontevredenheid met sy situasie uitgespreek, en die sakevennootskap is kort daarna ontbind. Drie maande later het hy 'n pos as onderwyser op die eiland aanvaar en is later as amptelike botanis aangestel.
Alhoewel sy verloofde Lucia Green van voorneme was om met hom te trou, het sy tydens haar skeepsreis na St. Helena in 1807 op die kaptein van haar skip verlief geraak en Burchell ná haar aankoms op die eiland afgesê. Green het vervolgens met die kaptein getrou, en Burchell was tot sy dood 'n vrygesel.
Op St. Helena het Burchell onder andere kennis gemaak met Jan Willem Janssens, die laaste Nederlandse goewerneur van die Kaapkolonie, en die Duitse natuurkundige Martin Heinrich (Hinrich) Lichtenstein wat enkele jare tevore saam met Janssens uitgebreide reise deur die Kaap onderneem het. In 1810 het Burchell op aanbeveling van Janssens na Kaapstad geseil om self plant- en dierkundige navorsing in Suid-Afrika te doen en sy botaniese versameling uit te brei.
Verkenningstogte in Suider-Afrika[wysig | wysig bron]
Stormagtige weer het die aankoms van Burchell se skip in Suid-Afrika met dertien dae vertraag, maar op 26 November 1810 het hy uiteindelik in Tafelbaai geland. Die aanleer van die Kaaps-Nederlandse omgangstaal was deel van sy voorbereidings. In Junie 1811 het hy met 'n goed toegeruste ossewa vanuit Kaapstad vertrek vir sy ekspedisie na die binneland. Hy is deur Khoikhoi-gidse vergesel wat tydens sy reis verskeie kere deur ander inheemses vervang is.
Burchell het vyf jaar lank, tot en met 1815, oor 'n afstand van 7 000 km deur grotendeels onverkende gebiede van Suid-Afrika gereis en meer as 50 000 monsters versamel, waaronder diervelle met skedels. Vyfhonderd tekeninge het tydens sy ekspedisie ontstaan, terwyl hy ook sterre- en weerkundige waarnemings gedokumenteer het.
Burchell het sy ekspedisie later in sy Travels in the Interior of Southern Africa beskryf, 'n werk wat in twee boekdele in 1822 en 1824 verskyn het. Daar is min twyfel dat hy van voorneme was om 'n derde boekdeel te publiseer aangesien die tweede deel lank voor die voltooiing van sy reis eindig. 'n Fotomeganiese herdruk van sy werk is in 1967 deur C. Struik Uitgewers in Kaapstad uitgegee.[1] In respektiewelik 2010 en 2012 het Nabu Press en Ulan Press herdrukte uitgawes vrygestel wat deur amazon.com verkoop word.
Op 25 Augustus 1815 het Burchell aan boord van die Kate vanuit Kaapstadhawe vertrek, met 48 kiste van botaniese en dierkundige monsters, waaronder dié van Burchell se sebra en 'n witrenoster. Die skip het op sy reis in St. Helena aangedoen. Op 11 November 1815 het Burchell in Fulham aangekom. In die volgende tien jaar het Burchell sy versamelings georden en gedokumenteer. Groot dele daarvan het hy aan die Britse Museum se Natuurhistoriese afdeling (tans die Natuurhistoriese Museum) geskenk. Ongelukkig is baie van sy monsters beskadig omdat hulle in die museum nie op 'n professionele manier gestoor is nie, tot onsteltenis van Burchell.
'n Dispuut oor dié saak het tussen Burchell en die museum se bestuurders ontstaan wat kwade gevoelens aan albei kante ontlok het. Dr. John Edward Gray (1800-1875), die destydse kurator van die Britse Museum se dierkundige versamelings, het ná die dispuut aan Burchell se sebra die Latynse naam Asinus burchelli gegee, welwetende dat asinus ook die Latynse term vir "domkop" is.[2] Die huidige wetenskaplike naam is Equus burchelli.
Ekspedisies na Brasilië[wysig | wysig bron]
Burchell het tussen 1825 en 1830 verdere ekspedisies onderneem, hierdie keer in Brasilië waar hy weer tienduisende monsters versamel het, waaronder meer as 20 000 insekte en 362 voëlspesies. In Maart 1825 het hy uit Engeland vertrek. Op pad na Suid-Amerika het hy twee maande lank monsters in Portugal en op die Kanariese eiland Tenerife versamel.
Burchell het in Julie 1825 in Rio de Janeiro aangekom waar hy meer as 'n jaar sou deurbring. Tydens sy verblyf in die stad het hy 'n reeks van aansigte van Rio de Janeiro geteken wat later as voorbeeld vir Robert Burford se panoramiese skildery sou dien. Daarnaas het hy talle sterre- en weerkundige waarnemings gedoen, botaniese, entomologiese en mineralogiese monsters in die omliggende distrikte versamel en 'n besoek aan Minas Gerais gebring.
Vanuit Rio de Janeiro het Burchell verder suidwaarts na Santos geseil, waar hy drie maande lank monsters versamel het, en verder na Cubatão gereis waar hy twee maande in 'n afgeleë boshut deurgebring het. Sy volgende bestemming was São Paulo waar hy sewe maande lank sou bly. Vir sy ekspedisie na Goiás het hy muile en muildrywers gehuur. Burchell was oorspronklik van plan om enkele jare lank monsters in die Brasiliaanse binneland te versamel, maar nadat die nuus hom bereik het dat een van sy ouers ernstig siek was het hy sy ontdekkingsreis verkort. Hy het noordwaarts na Porto Real getrek en in Junie 1829 in Pará aangekom van waar hy terug na Engeland gevaar het.
Die enigste verslae oor sy Brasiliaanse ekspedisies kom in twee briewe voor wat hy aan William Hooker geskryf het en wat later deur die Linnean Society in boekdeel II van Botanical Miscellany gepubliseer is. Die reisjoernale het egter verlore gegaan, net soos die dagboeke wat Burchell gedurende sy latere reise geskryf het. Sy veldnotaboeke met noukeurige beskrywings van sy plantversameling, waaruit die laaste deel van sy reis gerekonstrueer kan word, word in Kew bewaar.
Latere lewe en dood[wysig | wysig bron]
Tydens sy laaste ekspedisies, wat ook 'n groot finansiële las op hom geplaas het, het Burchell uitgeput geraak. Die omvang en betekenis van sy wetenskaplike werk is nie deur al sy tydgenote raakgesien en gewaardeer nie. Burchell het hom in sy latere lewe in toenemende mate aan die openbare lewe onttrek en is as gedesillusioneerde enkeling beskryf. In sy laaste jare het hy bowendien aan 'n siekte gely. In 1863 het Burchell in sy woning in Fulham, Churchfield-huis, selfmoord gepleeg.
Burchell se versamelings[wysig | wysig bron]
Burchell se omvattende Afrika-versameling het plante, diervelle, geraamtes, insekte, plantsade, bolle en visse ingesluit. Twee jaar ná sy afsterwe het sy suster Anna Burchell die grootste deel van sy versamelings aan wetenskaplike instellings geskenk. Die meeste plantmonsters word sedertdien in die botaniese tuin in Kew bewaar, terwyl sy entomologiese, etnologiese, geologiese en dierkundige versamelings, waaronder baie insekte, voël- en soogdierspesies, aan die nuut geopende Oxfordse Universiteitsmuseum vir Natuurgeskiedenis oorgedra is.
Burchell het bekend gestaan vir sy omvangryke en breedvoerige beskrywings wat elke versamelde monster vergesel het, met besonderhede oor habitat en gewoontes, asook vir sy talle tekeninge en skilderye van landskapstonele, mense, kleredragte, diere en plante. Die Pruisiese regering het Burchell genader en vir hom 'n aansienlike pensioen in vooruitsig gestel, onder voorwaarde dat hy sy hele versamelings na Berlyn sou saamneem om daar te werk en te woon. Hy het die aanbod nie aanvaar nie omdat hy van voorneme was om die resultate van sy navorsingsreise in sy eie land te publiseer, 'n plan wat hy nooit verwesenlik het nie.[3]
Burchell en die 1820-Setlaars[wysig | wysig bron]
In 1819 is Burchell deur 'n gekose komitee van die Britse Laerhuis ondervra oor die geskiktheid van emigrasie na Suid-Afrika, gegewe sy vlak van kennis en ervaring. Sy Hints on emigration to the Cape of Good Hope is in dieselfde jaar gepubliseer. So is reeds een jaar later die eerste Britse emigrasieskema van stapel gestuur waarvolgens die 1820-Setlaars hulle met staatsubsidies in die Oos-Kaap gevestig het.
Toekennings[wysig | wysig bron]
Die Universiteit van Oxford het in 1830 'n eredoktersgraad aan Burchell toegeken. Hy is daarnaas met 'n reeks plant- en diername vereer, waaronder die monotipiese plantgenus Burchellia R. Br., en 'n verskeidenheid benamings soos Burchell se sebra (Equus burchelli), Burchell se rooivlerkie, die Engelse benaming vir die Gewone vleiloerie (Burchell's coucal), Gevlekte sandpatrys (Pterocles burchelli) en Echiton burchellii, 'n trekmierspesie uit die Nuwe Wêreld.
Werke[wysig | wysig bron]
- W.J. Burchell: Hints on emigration to the Cape of Good Hope. Londen 1819
- W.J. Burchell: Travels in the Interior of Southern Africa. Boekdeel I. Londen: Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown 1822
- W.J. Burchell: Travels in the Interior of Southern Africa. Boekdeel II. Londen: Longman, Hurst, Rees, Orme and Brown 1824
Verwysings[wysig | wysig bron]
- E.H. Raidt: Afrikaans en sy Europese Verlede. Derde hersiene en uitgebreide uitgawe. Kaapstad: Nasou Beperk 1991, bl. 169
- Oxford University Museum of Natural History: William Burchell
- Henry Manners Chichester: Dictionary of National Biography, 1895-1900, boekdeel 7: William John Burchell
|
<urn:uuid:f6127a84-5fb2-435f-a805-fb1b55073ca2>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/William_John_Burchell
|
2019-07-22T05:46:59Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00117.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999985
| false
|
rykke
Naar navigatie springen
Naar zoeken springen
Inhoud
- 1 Deens
- 2 Noors
- 3 Nynorsk
- ryk·ke
- Afkomstig van het Oudnoorse werkwoord rykkja
Naar frequentie | 3749 |
---|
stamtijd | |||
---|---|---|---|
onbepaalde wijs |
tegenwoordige tijd |
verleden tijd |
voltooid deelwoord |
rykke |
rykker |
rykkede |
rykket |
volledig |
rykke
- rukken (kort en hard trekken)
- ryk·ke
- Afkomstig van het Oudnoorse werkwoord rykkja
Naar frequentie | 8720 |
---|
vervoeging | ||
---|---|---|
onbepaalde wijs | rykke | rykke |
tegenwoordige tijd | rykker | rykker |
verleden tijd | rykka rykket |
rykte |
voltooid deelwoord |
rykka rykket |
rykt |
onvoltooid deelwoord |
rykkende | rykkende |
lijdende vorm | rykkes | rykkes |
gebiedende wijs | rykk | rykk |
vervoegingsklasse | Klasse 1 zwak | Klasse 2 zwak |
opmerking | optioneel |
rykke
- rukken (kort en hard trekken)
, trekke
- ryk·ke
- Afkomstig van het Oudnoorse werkwoord rykkja.
vervoeging | |
---|---|
onbepaalde wijs | rykke rykka |
tegenwoordige tijd | rykker |
verleden tijd | rykte |
voltooid deelwoord |
rykt |
onvoltooid deelwoord |
rykkande |
lijdende vorm | rykkast |
gebiedende wijs | rykk |
vervoegingsklasse | Klasse 2 zwak |
opmerking |
rykke
|
<urn:uuid:25d94e7f-b55a-4de4-888a-80f1df98c5da>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://nl.wiktionary.org/wiki/rykke
|
2019-07-22T05:32:52Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00141.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.926399
| false
|
Bespreking:Yusuf Cassim
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Yusuf Cassim-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:e7b8323e-58af-4db9-88dd-9f2d7f7adb45>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Yusuf_Cassim
|
2019-07-17T07:15:57Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00085.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99997
| false
|
Sjabloon:Enkelspelers
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Enkelspelers
vanaf
Enkelspelers
Sjabloondokumentasie
[
skep
]
Redigeerders kan eksperimenteer in hierdie sjabloon se sandput
(
skep
spieël
)
en toetsgevalle
(
skep
)
blaaie.
Plaas asseblief kategorieë op die
/doc
-subbladsy.
Subbladsye vir die sjabloon
.
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:Enkelspelers&oldid=1605164
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Sjabloon
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Print/export
Download as PDF
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
العربية
مصرى
Azərbaycanca
Беларуская (тарашкевіца)
भोजपुरी
বাংলা
Brezhoneg
Català
کوردی
Čeština
Ελληνικά
English
Español
Eesti
فارسی
Suomi
Føroyskt
Français
Hrvatski
Հայերեն
Bahasa Indonesia
日本語
ქართული
한국어
Kurdî
Latviešu
Bahasa Melayu
Português
Română
Русский
Scots
සිංහල
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Српски / srpski
Svenska
Kiswahili
Тоҷикӣ
ไทย
Türkçe
Українська
اردو
Tiếng Việt
中文
粵語
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 7 November 2017 om 11:18 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:6c2db6b9-be3d-496b-b873-a13a001b6706>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Enkelspelers
|
2019-07-18T11:18:25Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00245.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.994615
| false
|
Witmosselkraker
Witmosselkraker | ||||||||||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bewaringstatus | ||||||||||||||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||||||||||||||
Sparodon durbanensis (Castelnau, 1861) | ||||||||||||||||||||||||||||
Sinonieme | ||||||||||||||||||||||||||||
Sandstompkop[1] |
Die Witmosselkraker (Sparodon durbanensis) is 'n endemiese vis wat aan die Suid-Afrikaanse suid- en ooskus voorkom. Dit staan ook bekend as 'n Witbiskop, Sandbloue, Sandstompkop,[2] Beenbek of 'n Silwersteenbras en in Engels as die White musselcracker.
Voorkoms[wysig | wysig bron]
Habitat[wysig | wysig bron]
Die vis kom voor op rotsbodems aan die strandgebied. Die vis word tot 1.2 m lank en weeg dan 23 kg. Dit is 'n gewilde rotshengelvis en eetvis.
Sien ook[wysig | wysig bron]
- Alfabetiese lys van visse
- Lys van Suider-Afrikaanse visse volgens wetenskaplike name
- Lys van varswater visfamilies
- Lys van visfamilies
Bronne[wysig | wysig bron]
- Sea Fishes of Southern Africa. Rudy van der Elst & Dennis King. 2006. ISBN 978-1-77007-345-6.
- Gids tot die kusgebiede van Suid-Afrika. Jacana Media. 2007. ISBN 978-1-77009-215-0.
- Coastal Fishes of Southern Africa. Phil & Elaine Heemstra. 2004. ISBN 1-920033-01-7
|
<urn:uuid:0a337b31-ee30-4f53-ac43-601de053634d>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Witmosselkraker
|
2019-07-22T05:57:25Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00165.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.884386
| false
|
Bespreking:18de Dinastie van Egipte
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die 18de Dinastie van Egipte-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:6ccfd86f-7b72-4df0-ad5e-abb3ce1ce1d0>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:18de_Dinastie_van_Egipte
|
2019-07-23T11:26:02Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529276.65/warc/CC-MAIN-20190723105707-20190723131707-00325.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999934
| false
|
Duikboot
'n Duikboot (vroeër ook onderseeboot en onderseër) is 'n watervoertuig wat spesifiek ontwerp is om onder water te vaar. Duikbote word gebruik om onderwaternavorsing te doen en om dieper onder die water te werk as wat mense kan duik. Sulke gebruike sluit eksplorasie in en die terugbring van voorwerpe wat gesink het. Die meeste groot vlote gebruik duikbote vir militêre doeleindes.
Die Engelsman, William Bourn het in 1580 die eerste beskrywing van 'n duikboot gepubliseer. Die eerste werkende duikboot is in 1623 ontwerp vir koning Jakobus I van Engeland deur die Hollander Cornelius Drebbel. Volgens berigte was die duikboot 'n omgekeerde roeiboot met twaalf roeiers wat langs die Teemsrivier af gevaar het. Daar is egter geen aanvaarde verduidelikings van hoe die boot werklik gewerk het nie.
Die eerste duikbote is gebruik om navorsing te doen onder die water. Daar is egter gou gesien dat duikbote geweldige voordele inhou op militêre gebied. Die eerste militêre duikboot is die Skilpad ("Turtle") genoem. Die Turtle het plek gehad vir een persoon en moes met die hand bestuur word. Die geskiedenis van duikbote is deurspek met verhale van duikbote wat gesink of verdwyn het.
Sommige moderne duikbote is kernaangedrewe, kan baie diep duik en kan maande lank onder die water bly.
Inhoud
Diesel-/elektriese duikbote[wysig | wysig bron]
Die eerste duikbote is aangedryf deur 'n kombinasie van diesel-/elektriese enjins. Wanneer die duikbote op die oppervlak van die see vaar het hy sy dieselenjin gebruik. Terselfdertyd het die dieselenjin ook 'n stel batterye gelaai. Wanneer die duikboot moes duik is die dieselenjin afgeskakel en die elektriese motor aangeskakel. Die duikboot se vermoë om lank onder water te bly is beperk deur twee faktore: die kapasiteit van die batterye en die hoeveelheid suurstof beskikbaar in die duikboot. In beide gevalle moes die duikboot opgaan na die oppervlakte sodra een van die faktore kritiek raak. Sodra die dieselenjin aangeskakel het, het dit ook suurstof in die duikboot ingesuig.
Duikbote se spoed tydens die Tweede Wêreldoorlog op die oppervlakte was ongeveer 18 knope en onderwater sowat 7 knope. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het die Duitsers spesiale voorraadskepe gehad wat die Duitse duikbote van voorrade (voedsel, brandstof en torpedo's) voorsien het in die middel van die oseaan. Sodoende kon die duikbote langer operasioneel bly.
Kernaangedrewe duikbote[wysig | wysig bron]
Die eerste kernaangedrewe duikboot was die Amerikaanse Nautilus wat op 21 Januarie 1954 te water gelaat is. Die Nautilus was toegerus met 'n hoëdrukwaterverkoelde reaktor. Die volgende kernaangedrewe duikboot was die Seawolf wat in 1957 te water gelaat is, en toegerus was met 'n vloeibare natrium verkoelbare reaktor. Dit was egter nie 'n groot sukses nie en was twee jaar later ook met 'n hoëdrukwaterverkoelde reaktor toegerus. Die Seawolf het egter 'n rekord opgestel deurdat dit vir sestig dae aaneen onder water was en in die tyd 13 000 seemyl afgelê het.
Gedurende 1960 het die Amerikaanse kernaangedrewe duikboot Triton van amper 8 000 ton verplasing (onder die water en amper twee keer so groot as die Nautilus en Seawolf) die rekord verbeter toe dit 41 500 seemyl onderwater afgelê het en in die proses om die wêreld gevaar het. Dit het 60 dae en 21 uur geneem om die tog te voltooi.
Die kernduikboot se vermoë om onder water te bly hang net van een faktor af: die uithouvermoë van die bemanning, dit wil sê hoe lank hulle voedsel hou en die mens se uithouvermoë in so 'n beperkte omgewing. Die duikboot het toerusting wat die lug suiwer hou.
Die volgende groot stap in kernaangedrewe duikbote was die traandruppelontwerp; die duikboot se voorkoms was meer spoelvormig soos dié van 'n vis en is spesifiek gebaseer op die voorkoms van die walvis. Die USS Albacore was 'n eksperimentele duikboot wat met dié vorm ontwerp is. Die Albacore was diesel aangedrewe maar het aanleiding gegee tot die Skipjack-klas duikbote. Alhoewel die hantering van die duikboot op die oppervlakte baie moeiliker was, kon die duikboot 'n groter spoed onder die water handhaaf van sowat 33 knope. Die vinnigste wat 'n tradisionele diesel-/elektriese duikboot in die 1950's onderwater kon vaar was 16 knope. Vandag word alle duikbote met die spoelvorm ontwerp.
Ongelukke van kernaangedrewe duikbote[wysig | wysig bron]
Die ontwikkeling van kernaangedrewe duikbote het egter ook sy kwota ongelukke opgelewer.[1]
- Die USS Thresher, 'n aanvalsduikboot, het op 10 April 1963 in die Atlantiese Oseaan met sy hele bemanning gesink. Gebaseer op die kommunikasie tussen die Thresher en sy basis, word daar vermoed dat 'n hoëdrukwaterpyp moontlik gebars het wat elektriese foute veroorsaak het. Die wrak lê 2 600 m onder water.
- Op 22 Mei 1968 het die USS Scorpion gesink (die tweede duikboot met die naam Scorpion nadat die eerste herdoop is na George Washington tydens 'n ombouing) met sy bemanning van 66 naby die Asore. Geen amptelike verklaring is ooit uitgereik omtrent die oorsaak van die ongeluk nie en die wrak lê onder 3 006 m water.
- Op 11 April 1970 het 'n Russiese duikboot van die November-klas naby Spanje gesink. Die wrak lê 4 680 m diep.
- Op 3 Oktober 1986 sink 'n Russiese duikboot oos van Bermuda. Die radioaktiewe plutonium het die seebodem vergiftig. Die wrak lê 5 000 m diep.
- Op 7 April 1989 sink die Russiese duikboot Komsomolets naby die kus van Noorweë. Die wrak lê 1 371 m diep.
- Op 12 Augustus 2000 sink die Russiese kernduikboot, Koersk in die Barentssee en 118 seemanne sterf.
Kernduikbootontwikkeling in ander lande[wysig | wysig bron]
Met die beskikbaarheid van twee kernkragaangedrewe duikbote gedurende die 1950's het Amerika 'n groot strategiese voordeel gehad. Die duikbote kon onder die Noordpool deurvaar en onder die yspak skuil en het selfs by die pool deur die ys gebreek.
Die Sowjetunie het hulle eerste kernduikbote in die loop van 1958 voltooi, die November klas. Die Verenigde Koninkryk het eers in 1963 oor 'n kernkragduikboot beskik nadat hulle kernaandryfreaktor van Amerika gekoop en dit in die Dreadnought geïnstalleer het. Op 15 September 1966 het Brittanje die HMS Resolution te water gelaat, die eerste duikboot wat geheel en al in Brittanje gebou is.
Frankryk het eers in 1969 oor 'n kernkragduikboot beskik toe die Le Redoutable met toetsvaarte begin het.
Wapenstelsels in duikbote[wysig | wysig bron]
Tradisioneel is duikbote toegerus met torpedo's en enkele ligte kanonne en masjiengewere. Na afloop van die Tweede Wêreldoorlog het die groot militêre moondhede hulself toegerus met interkontinentale ballistiese missiele (( ICBM) wat op land gebaseer en met ) kernplofkoppe toegerus was. Amerika het op daardie stadium ook voortdurend strategiese bomwerpers in die lug gehad wat kernwapens gedra het.
Die Amerikaners was onseker oor die betroubaarheid van die stelsel en het beplan om hulle Jupitermissiele op die duikbote aan te bring. Uiteindelik het hulle die Polaris A.1 missiel ontwerp wat uit duikbote gelanseer kon word terwyl hulle onderwater is. Die eerste duikboot (die voormalige Scorpion word USS George Washington na die ombouing) het sestien sulke missiele gedra. Die latere Polaris A.3 missiel se reikafstand is 2 500 myl.
Die voordeel van missieldraende duikbote is dat hulle voortdurend rondbeweeg onder die water, byna nooit sigbaar is nie, selfs onder die Noordpool se ys kan skuil en letterlik uit enige plek in die oseaan missiele kan lanseer.
Sulke duikbote kan slegs met groot moeite opgespoor word. Jagterduikbote is spesiaal ontwerp en toegerus met sonar onderwateropsporingstoerusting vir die taak.
[wysig | wysig bron]
Duikbote word gebruik om navorsing te doen en die oseane te bestudeer aangesien die mens nie op sy eie so diep kan duik nie. Op 23 Januarie 1960 het die Trieste, met Lt. Don Walsh en Jacques Piccard aan boord, die bodem van die Mariana-trog bereik, sowat 35 800 voet diep.[2]
Duikbote in Suid-Afrika[wysig | wysig bron]
Die Suid-Afrikaanse Vloot het gedurende die vroeë 1970's hulle eerste drie Daphne-klas-duikbote van Frankryk gekoop met diesel-/elektriese aandrywing.
Sien ook[wysig | wysig bron]
Bron[wysig | wysig bron]
- The Encyclopedia of Sea Warfare. Spring Books. 1975. ISBN 0-600-33111-3
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Simbool van Sowjetunie se val. Beeld, 22 Augustus 2015
- Collier's Encyclopedia. Vol 21. 1970. Bl 578
- * QUEST: Science for South Africa. Volume 8. Nommer 1. ISSN 1729-830X
|
<urn:uuid:6ca0d338-f8c9-4350-9a61-e35f46c2af6a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Duikbote
|
2019-07-23T11:25:05Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529276.65/warc/CC-MAIN-20190723105707-20190723131707-00325.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99999
| false
|
Sjabloon:Gebruiker ar-4
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
ar-4
هذا المستخدم يستطيع المساهمة
بالعربية
بمستوى
ممتاز
.
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:Gebruiker_ar-4&oldid=1226300
"
Kategorie
:
Babelsjablone
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Sjabloon
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Ander projekte
Wikimedia Commons
Wiktionary
Print/export
Download as PDF
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
Acèh
العربية
ܐܪܡܝܐ
Asturianu
Авар
Brezhoneg
Bosanski
ᨅᨔ ᨕᨘᨁᨗ
Нохчийн
کوردی
Dansk
Deutsch
English
Esperanto
Euskara
فارسی
Fulfulde
Français
Gagauz
Galego
עברית
Հայերեն
Bahasa Indonesia
Italiano
Қазақша
한국어
Къарачай-малкъар
Kurdî
Lietuvių
Latgaļu
Bahasa Melayu
مازِرونی
Nederlands
Norsk
Diné bizaad
Polski
Română
Русский
Саха тыла
Simple English
Shqip
Türkçe
Українська
اردو
Oʻzbekcha/ўзбекча
Tiếng Việt
Wolof
中文
粵語
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 25 Desember 2013 om 23:34 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:e44bec85-65a7-4ec4-b29e-0ebce5033639>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Gebruiker_ar-4
|
2019-07-18T11:18:57Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00269.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.983125
| false
|
Hierdie is 'n dokumentasie / toetsbladsy vir Sjabloon:Landdata Zaïre. Dit word outomaties gegenereer deur Sjabloon:Land vertoondata (edit talk links history) te roep
Sjabloon:Landdata Zaïre is bloot 'n datahouer wat nie bedoel is om direk geroep te word nie. Dit word indirek gebruik deur sjablone soos sjabloon:vlagikoon, sjabloon:vlagland en so aan. Kyk en:Wikipedia:WikiProject Flag Template (die dokumentasie/besprekingsblad op die Engelse wikipedia waar die vlagsjabloon stelsel in groter besonderhede bespreek word).
Maak asb die kas skoon nadat veranderinge aan die sjabloon gemaak is.
Sien asb die volgende verwante landdata sjablone:
|
<urn:uuid:ebf764bf-bacf-4e75-afb9-f4c6ac3ea95f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Landdata_Za%C3%AFre
|
2019-07-18T11:17:07Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00269.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999699
| false
|
Ward McAllister (akteur)
Jump to navigation
Jump to search
Ward McAllister | |
Geboorte | 1891 |
---|---|
Nasionaliteit | Amerikaans |
Beroep(e) | Akteur |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Ward McAllister (1891 – 1981) was 'n Amerikaanse akteur. Hy was bekend vir sy rol in die rolprent Trapped by the Mormons (1922).
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1916: Sequel to the Diamond from the Sky
- 1921: A Woman of No Importance
- 1921: General John Regan
- 1922: Trapped by the Mormons
- 1922: Cocaine
- 1922: Repentance
|
<urn:uuid:aa395eef-7b36-4061-b9f8-2d34c4f76c15>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Ward_McAllister_(akteur)
|
2019-07-18T11:50:37Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00269.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.986465
| false
|
Bespreking:Moksja
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Moksja-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:11e9bb35-25c7-4606-a558-de7a33b701d4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Moksja
|
2019-07-22T06:25:57Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00189.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999983
| false
|
NG gemeente Bethanie
Die NG gemeente Bethanie is 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die suide van Namibië. Die gemeente is in 1938 gestig met drie dienspunte, Bethanie, Lüderitz en Aus. In 1949 het die gemeente Lüderitz (met Aus) van Bethanie afgestig.
Inhoud
Agtergrond[wysig | wysig bron]
Afrikaanssprekendes het hulle eers in die twintigerjare van die vorige eeu in die gebied rondom die dorpie Bethanie kom vestig. Bearbeiding deur leraars van die NG Kerk het maar langsaam gekom, want in die noorde en middel van die destydse Suidwes-Afrika is reeds in 1902 die NG gemeente Otjiwarongo en NG gemeente Gibeon gestig, maar in die suide eers in 1924 die NG gemeente Keetmanshoop en in 1928 die NG gemeente Warmbad, weens 'n tekort aan leraars. Keetmanshoop het aanvanklik bestaan uit die huidige Keetmanshoop, Bethanie en Lüderitz, wat oor 'n geweldige gebied van anderkant Aroab tot by Lüderitz gestrek het, amper 650 km van oos na wes, waarvan groot dele moeilik was om te bereis.
Die baanbrekers vir die kerk in die suide van die huidige Namibië was manne soos di. Manie Potgieter (1925) en S. Fouche (1931), wat die moeilike werk op hulle geneem het. Laasgenoemde het begin met die afstigting van die gemeente Bethanie (Lüderitz), wat toe in 1938 vir ds. M.C. Hattingh as leraar kry. Dit is ook die stigtingsjaar van die gemeente.[1]
Die uitgestrektheid van die gemeente was so dat dit moeilik was om te besluit waar die pastorie sou staan. Die pastoriegebou op Bethanie, die beste wat hulle kon kry, was nie doeltreffend nie, maar die leraar moes eers wag totdat 'n gerieflike kerksaal op Bethanie en op Aus opgerig is. Op albei plekke is 'n huis as pastorie gehuur en op Aus is later een gekoop. Ook is besluit om 'n saal op Lüderitz te bou, maar daarmee is uitgestel. Op 28 September 1940 wy ds. Hattingh 'n ruim, gerieflike kerksaal op Bethanie in, wat £3 500 gekos het. Op Aus is 'n saal gehuur en op Lüderitz is van die Duitse kerk gebruik gemaak. Kerkraadsvergaderings is om die beurt op Bethanie, Aus en Lüderitz gehou.
Afstigting[wysig | wysig bron]
Omdat Aus meer sentraal was, het die leraar daar gaan woon en daar is toe besluit om Bethanie as dorp en wyk van die res af te stig. Dit het gebeur in die dienstyd van ds. Petrus Swart, wat ná meer as ses jaar diens na Soutpan vertrek het. Ds. P.A.M. Brin van Gansbaai volg in 1949 en hy voltrek dadelik die skeiding tussen Bethanie en Lüderitz. Hy word na Lüderitz beroep en vertrek daarheen.
In Oktober 1950 is dr. G. Kikillus van die NG gemeente Barrydale hier bevestig. Voor die tyd het ds. Brink hom reeds beywer om op Bethanie 'n groot en ruim pastorie te laat oprig, waaraan hulle met die aankoms van dr. Kikillus nog besig was. Dit het sowat £3 600 gekos. Met die inwyding daarvan het die gemeente aan kontant £2 400 gegee om die skuld wat nog daarop rus, te demp.
Geleidelik het die platteland van Namibië is so 'n mate ontvolk dat Bethanie en sy buurgemeente Maltahöhe teen 2010 deur een leraar, ds. Gert Peens, bedien is. Bethanie het toe 151 belydende lidmate gehad en Maltahöhe 143.
Enkele leraars[wysig | wysig bron]
- Marthinus Cornelis Hattingh, 1938–1943
- Petrus Hermanus Jacobus Swart, 1944–1949
- Philippus Albertus Myburgh Brink, 1949–1950
- Gustav Theodore Tobias Kikillus, 1951–?
- Albertus Johannes de Bruyn, 1954–1959, waarna Lüderitz tot 1961
- Hesterius Goosen, 1960–1966
- Johannes Jacobus Burger Combrinck, 5 November 1966 - ?
Sien ook[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
Bronne[wysig | wysig bron]
- Olivier, ds. P.L. (samesteller). 1952. Ons gemeentelike feesalbum. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-Uitgewers.
|
<urn:uuid:ce7e7b93-49dc-4153-a753-4732dcebd849>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/NG_gemeente_Bethanie
|
2019-07-22T05:55:01Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00189.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999948
| false
|
Bespreking:1170
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die 1170-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
Afrikaanse naam[wysig bron]
Is Kantelberg nog in gebruik as naam in Afrikaans vir Canterbury. In Nederlands het dit uitgesterf Jcwf 15:09, 30 12 2004 (UTC)
- Dit is debateerbaar. Volgens Die Burger se argiewe word "Aartsbiskop van Kantelberg" wel gebruik, maar dan gebruik hulle ook "Canterbury Katedraal". Volgens my woordeboek is "Kantelberg" korrek vir Canterbury, Engeland, waarteenoor "Canterbury" korrek is vir die Nieu-Seelandse plek. Die gebruik van "Kantelberg" is, myns insiens, redelik beperk. --Dewet 11:46, 1 01 2005 (UTC)
|
<urn:uuid:920f7610-58b8-4549-a085-f3454dcb09ec>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:1170
|
2019-07-16T00:41:51Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524290.60/warc/CC-MAIN-20190715235156-20190716021156-00533.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999868
| false
|
Bespreking:Sentenaar
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Sentenaar-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:e1543e7e-bfbe-49a6-b279-1690c8720bb5>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Sentenaar
|
2019-07-16T00:44:24Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524290.60/warc/CC-MAIN-20190715235156-20190716021156-00533.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999993
| false
|
Republic F-84 Thunderstreak
Republic F-84 Thunderstreak | |
---|---|
Tipe | Vegvliegtuig/bomwerper |
Vervaardiger | Republic Aviation |
Nooiensvlug | 3 Junie 1950 |
Vrygestel | 12 Mei 1954 |
Hoofgebruikers | United States Army Air Forces Belgiese Lugmag Duitse Lugmag Nederlandse Lugmag |
Aantal gebou | 3 428 |
Ontwikkel van | Republic F-84 Thunderjet |
Die Republic F-84 Thunderstreak is ‘n Amerikaanse vegvliegtuig wat uit die Republic F-84 Thunderjet ontwikkel is. Anders as die Thunderjet het dit swiepvlerke gehad en was 'n nuwe ontwerp. Dit het eers bekend gestaan as model YF-84A en die eerste prototipe het sy nooiensvlug op 3 Junie 1950 voltooi. Dit is die enigste Amerikaanse vegvliegtuig wat uit 'n reguitvlerk vliegtuig ontwikkel is. Onder die Mutual Defence Assistance Program is meer as 2000 F-84's aan verskeie Europese Lugmagte verskaf om NAVO te versterk tydens die Koue Oorlog. In Amerika is die laaste Thunderstreak in 1971 uit diens onttrek.
Tegniese besonderhede[wysig | wysig bron]
Item | Statistiek |
---|---|
Aantal motors | 1 |
Tipe motor | Straalmotor |
Vervaardiger | Wright J65-W-3 turbostraal |
Kraglewering per motor | 15 917 kg stukrag |
Vlerkspan | 10,24 m |
Lengte | 13,23 m |
Hoogte | 4,39 m |
Vlerkoppervlakte | 30,19 m2 |
Maksimum opstygmassa | 12 701 kg |
Maksimum snelheid | 1 118 km/h |
Operasionele hoogte | 14 020 |
Togafstand | 1 384 km |
Klimvermoë | 2 257m per minuut |
Bewapening | Ses 12.7 mm masjiengewere en tot 2,722 kg se bomme |
Sien ook[wysig | wysig bron]
Bron[wysig | wysig bron]
- Crosby, Francis: THE WORLD ENCYCLOPEDIA OF FIGHTERS & BOMBERS. 2015. ISBN 978-1-84476-917-9
|
<urn:uuid:0bb25ae4-114f-448c-a39f-b2b8a9356353>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Republic_F-84_Thunderstreak
|
2019-07-22T06:07:07Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00213.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999023
| false
|
Kategorie:Wikipedia-artikels met BNF-identifiseerders
Jump to navigation
Jump to search
Vir meer inligting, sien Wikipedia:Gesagbeheer.
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
Bladsye in kategorie "Wikipedia-artikels met BNF-identifiseerders"
Die volgende 17 bladsye is in hierdie kategorie, uit 'n totaal van 13 571.
(vorige bladsy) (volgende bladsy)(vorige bladsy) (volgende bladsy)
|
<urn:uuid:7e831e74-8ddf-4edf-9d5d-59c16d7f82ec>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Wikipedia-artikels_met_BNF-identifiseerders?from=Zm
|
2019-07-19T16:37:08Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526324.57/warc/CC-MAIN-20190719161034-20190719183034-00477.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999328
| false
|
On-line version ISSN 2305-0853
Print version ISSN 1018-6441
In Skriflig (Online) vol.46 n.1 Pretoria Aug. 2012
ORIGINAL RESEARCH
Aangaande die vervulling van drie generasies van regte: 'n Teologiese bydrae deur Koos Vorster
Nico N. Koopman
Faculty of Theology, Stellenbosch University, South Africa
ABSTRACT
In this article the theological contribution of Koos Vorster to human rights discourses was discussed. It was shown how he focused upon all three generations rights, namely the first generation civil and political rights, second generation social, economic and cultural rights, and third generation developmental and ecological rights. He appreciates the importance of nurturing citizens and leaders of public and civic virtue and character for the implementation of rights and the creation of a human rights culture. He also gives special attention to the implementation of ecological rights and therefore discussed various forms of ecocide. Ultimately, Vorster stimulates systematic theological discourses on ecological rights by viewing the implementation of ecological rights as a theological matter. It had to do with the heart of Christian faith.
OPSOMMING
In hierdie artikel was die teologiese bydrae van Koos Vorster tot menseregte-diskoerse bespreek. Dit dui aan dat hy op al drie generasies van menseregte gefokus het, naamlik eerste generasie burgerlike en politieke regte, tweede generasie sosiale, ekonomiese en kulturele regte en derde generasie ontwikkelings- en ekologiese regte. Hy waardeer die belangrikheid van die vorming van burgers en leiers van burgerlike en openbare deug en karakter vir die implementering van regte en die bou van 'n menseregtekultuur. Hy het spesiale aandag gegee aan die implementering van ekologiese regte en hy het derhalwe die verskillende vorme van die vernietiging van die natuurlike omgewing bespreek. Hy stimuleer sistematies-teologiese denke oor ekologiese regte. Hy het die implementering van ekologiese beskou as 'n teologiese saak. Dit het met die hart van die Christelike geloof te make gehad.
“Full text available only in PDF format”
References
Berkhof, H., 1979, Christelijk Geloof, Een inleiding tot de geloofsleer, 4th edn., G.F. Callenbach B.V., Nijkerk. [ Links ]
Boxx, T.W. & Quinlivan, G.M. (eds.), 2000, Public morality, civic virtue, and the problem of modern liberalism, Eerdmans, Grand Rapids. [ Links ]
Conradie, E.M., 2000, Hope for the earth, Vistas on a new century, University of the Western Cape, Bellville. [ Links ]
Conradie, E.M., 2005, An ecological Christian anthropology: At home on earth?, Ashgate Publishing Limited, Aldershot. [ Links ]
Galston, W., 1991, Liberal purposes: Goods, virtues, and duties in the liberal state, Cambridge University Press, Cambridge. [ Links ]
Gewirth, A., 1984, 'Are there any absolute rights?', in J. Waldron (ed.), Theories of rights, Oxford readings in philosophy, pp. , University of Oxford Press, Oxford. [ Links ]
Putnam, R., 1993, Making democracy work: Civic traditions in modern Italy, Princeton University Press, Princeton. [ Links ]
Republic of South Africa, 1996, 'Bill of Rights', in Constitution of the Republic of South Africa, [ Links ]
South African Congress Alliance, 1955, Freedom Charter, [ Links ]
Van de Beek, A., 1996, Schepping, De wereld als voorspel voor de eeuwigheid, Callenbach, Baarn. [ Links ]
Vorster, J.M., 2004, Ethical perspectives on human rights, Potchefstroom Theological Publications, Potchefstroom. [ Links ]
Correspondence:
Nico Koopman
Faculty of Theology Theology
Stellenbosch University, 171
Dorp Street, Stellenbosch
7600, South Africa
Email: firstname.lastname@example.org
Received: 22 Mar. 2011
Accepted: 20 June 2011
Published: 25 Oct. 2012
|
<urn:uuid:eb07a18b-7bb4-41cc-8820-83847a60a6b2>
|
CC-MAIN-2019-30
|
http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S2305-08532012000100010&lng=en&nrm=iso&tlng=en
|
2019-07-23T11:00:56Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529276.65/warc/CC-MAIN-20190723105707-20190723131707-00397.warc.gz
|
by
|
3.0
|
a_tag
| false
| false
|
{
"abbr": [
"by",
"by"
],
"in_footer": [
false,
false
],
"in_head": [
false,
false
],
"location": [
"a_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.676446
| false
|
Kritici van etnobotaniese navorsing kan moontlik die vraag vra wat die relevansie daarvan is om die inheemse kennis rondom plantgebruike van verskillende kultuurgroepe op te teken. Hierdie artikel fokus op die waarde en voordele van etnobotaniese studies in die 21ste eeu. Die konteks is kwantitatiewe etnobotaniese opnames wat die afgelope klompie jare in Suid-Afrika gedoen is. Vir die bespreking van die Matriksmetode, wat deur Van Wyk en De Beer ontwikkel is, word daar verwys na sodanige opnames in die Hantam, in Calvinia se distrik, en die Kamiesberg in Namakwaland. Die praktiese implikasies van etnobotaniese studies word bespreek, en daar word spesifiek verwys na regsaspekte en intellektuele eiendomsreg. Daar word gekyk na die praktiese voordele en aanwending van etnobotaniese werk in (1) die kommersialisering van plantprodukte; (2) die bemagtiging van plaaslike gemeenskappe deur eko-toerisme; en (3) die rol van etnobotanie in skoolonderwys. Vervolgens word daar gekyk na die kulturele aanwending van etnobotanie, onder meer in (4) die skone kunste; (5) musiek; (6) kookkuns; (7) skryfkuns en poësie; (8) onomastiek (die oorsprong van plekname –met die naam ‘Hantam’ as spesifieke voorbeeld). Laastens word die kollig geplaas op ‘n gemarginaliseerde en dikwels afgeskeepte aspek van etnobotaniese navorsing, naamlik die magiese gebruike van toorplante.
The affordances of ethnobotanical research in the 21st century. Critics of ethnobotanical research may ask the question what the relevance is of documenting the indigenous knowledge of different cultural groups. This article focuses on the value and advantages of ethnobotanical research in the 21st century. The context is quantitative ethnobotanical surveys conducted in South Africa in recent years. For the discussion of the Matrix Method that was developed by Van Wyk and De Beer, reference is made to such surveys in the Hantam, Calvinia district in the Northern Cape, and the Kamiesberg in Namaqualand. The practical implications of ethnobotanical studies are discussed, specifically referring to legal aspects and issues of intellectual property rights. The affordances of ethnobotanical research are then considered, in (1) the development and commercialisation of products; (2) the empowerment of members of the community and the role of eco-tourism in socio-economic development, and (3) education. The cultural implications of ethnobotany is discussed next, such as found in (4) the arts, (5) music, (6) cuisine, (7) writing and poetry, (8) onomastics (the origin of place names – with the name ‘Hantam’ as specific example). Lastly, the focus is on a marginalised and often neglected aspect of ethnobotanical research, namely the magical uses of charm plants.
Etnobotanie word deur Balick en Cox (1996) beskryf as die studie van die verhoudings tussen mense en plante. Meer spesifiek, verwys dit na die kennis en vaardighede van mense in plaaslike gemeenskappe wat plante vir verskillende doeleindes gebruik. Outeurs soos Liengme (1983) en Van Wyk (2008) wys op die feit dat 'n groot deel van Suid-Afrikaanse inheemse kennis nie sistematies opgeskryf is nie (veral die inheemse kennis van Khoi- en Sanoorsprong), en omdat dit mondelinge tradisies is, dit die gevaar loop om vir ewig vir die nageslag verlore te gaan. Die afgelope paar jaar was daar wel 'n beduidende oplewing van belangstelling in etnobotaniese studies, waarskynlik gedeeltelik aangevuur deur die Inheemse Plantgebruik-Forum (Indigenous Plant Use Forum, of IPUF). In Junie 2015 het IPUF sy 18de jaarlikse kongres gehou op Clanwilliam –'n jaarlike hoogtepunt op die etnobotaniese kalender wat vanjaar in samewerking met die VSA-gebaseerde internasionale Society for Economic Botany aangebied is (dit was hul 56ste jaarkongres). Hierdie forum het die afgelope paar jare 'n bydrae gemaak om veral swart studente te inspireer en bewus te maak van die inheemse kennis wat in die Suid-Afrikaanse flora opgesluit is.
Ongelukkig word etnobotanie dikwels gekritiseer dat dit onwetenskaplik en nie rigoristies is nie. Verdere kritiek is dat inheemse kennis oor plantgebruike irrelevant is in die 21ste eeuse samelewing en bloot as anakronistiese kuriositeite beskou behoort te word. 'n Algemene beskouing is dat die tradisionele gebruike van plante van weinige waarde is in 'n moderne, digitale wêreld wat deur kommersiële produkte in supermarkte, apteke en klinieke oorheers word.
Die doel van hierdie artikel is om eerstens te wys dat diepsinnige en rigoristiese etnobotaniese inligting ingewin kan word deur gebruik te maak van verbeeldingryke en toepaslike metodologie. In die tweede plek word die enorme werklike en potensiële impak wat inheemse kennis van plante inhou, uitgewys. Daar word gepoog om die vraag te beantwoord wat dikwels gevra word, naamlik: Wat is die doel en waarde van etnobotaniese studies?
Die voordele van rigoristiese metodologie in etnobotaniese studies
Die mees algemeen gebruikte metode vir ethnobotaniese opnames staan bekend as die Snelle Taksasie-metode (‘Rapid Appraisal’) (Martin 1995) en kan inderdaad gekritiseer word in soverre dit dikwels 'n lukrake en onvolledige insameling van feite is, wat nie onderwerp kan word aan statistiese analise nie. In die konteks van die opskrywing en bewaring van inheemse kennis is daar wel ruimte vir sodanige metodologieë indien tyd baie beperk is, maar as wetenskaplike metode laat dit veel te wense oor omdat dit nie die kwantifisering van data toelaat nie. 'n Wysiging, wat genoem word Deelnemende Landelike Taksasie (‘Participatory Rural Appraisal’) is ook al voorgestel (Martin 1995). 'n Kwantitatiewe benadering tot etnobotanie is vir die eerste keer deur Prance et al. (1987) voorgestel, maar is eers relatief onlangs vir die eerste keer in Suid-Afrika toegepas. Verskeie statistiese metodes is beskikbaar om gebruikspatrone uit te wys, o.m. die Kulturele Belange-Indeks (‘Cultural Importance Index’, CII) van Tardío en Pardo-de-Santayana (2008), die Indeks van Ooreenkoms van Rate (‘Index of Agreement onRemedies, IAR) van Trotter en Logan (1986):91–112), asook hul Konsensusfaktor (‘Consensus Factor’, Fic) en ook die Getrouheidsvlak (‘Fidelity Level’, FL) van Friedman et al. (1986). Hierdie metodes word breedvoerig deur Heinrich et al. (2009) en Mutheeswaran et al. (2011) bespreek. Tydens 'n etnobotaniese studie in die Agter-Hantam (Figuur 1) het ons 'n eenvoudige nuwe benadering ontwikkel om vir die tekortkominge in bestaande metodes te vergoed. Aangesien die data met sodanige metode in die vorm van 'n matriks aangebied word en onderhewig is aan statistiese analisering, het ons dit die Matriksmetode genoem. Die besonderhede en voordele word sorgvuldig en breedvoerig uitgewys in 'n artikel in die Suid-Afrikaanse Tydskrif vir Plantkunde in 2011 (De Beer & Van Wyk 2011a). Vir die doel van hierdie artikel word slegs enkele van die voordele kortliks uitgelig: geen valse negatiewe rekords nie (alle plantsoorte word aan alle deelnemers vertoon in die vorm van foto's en/of gedroogde plantmateriaal), geen beperking ten opsigte van seisoene en tyd van die jaar nie (foto's van blomme word buite seisoen gebruik), geen beperkende weersomstandighede nie (die werk word binnehuis gedoen), geen fisieke beperkings nie (die rykste kennis kom dikwels van senior burgers met beperkte mobiliteit en/of swak sig, wat ten volle kan deelneem) en die geleentheid om kennisvlakke binne die gemeenskap (en tussen gemeenskappe) te kwantifiseer (De Beer & Van Wyk 2011a).
FIGUUR 1: Etnobotaniese opnames in die Hantam, (a) Opnames met plaaslike mense; (b) Herbariumbewysstuk wat aan mense vertoon is (in hierdie geval, Sutherlandia frutescens; (c) Jan Baadjies, 'n plaaslike kenner van bruikbare plante, met blommende stingels van ghaap (Hoodia gordonii). |
Die belangrikste voordeel van die Matriksmetode is dat dit navorsers in staat stel om die vlakke van inheemse kennis en die relatiewe belang van bruikbare plantsoorte te kwantifiseer op 'n lokale sowel as globale, direk vergelykbare skaal. Die metode word alreeds in Mexiko toegepas, waar skoolkinders in groepe blootgestel word aan die metode (dr. Kalina Bermúdez Torres, persoonlike mededeling). Sodoende word statistiese data bekom van die vlakke van etnobotaniese kennis in Mexiko, wat soos Suid-Afrika 'n brandpunt is van botaniese en kulturele diversiteit. Vervolgens word daar stilgestaan by die fundamentele rol van inheemse kennis oor plantgebruike in die huidige en toekomstige sosio-ekonomiese konteks van Suid-Afrika. Eerstens word praktiese implikasies uitgewys, waarna 'n bespreking van die kulturele implikasies van etnobotaniese studies volg.
Praktiese implikasies van etnobotaniese studies
Produkontwikkeling en wetgewing
Twee stukke wetgewing is veral van belang in die konteks van inheemse kennis. Die eerste is die Wet op Biodiversiteit (Wet nr. 10 van 2004), gepubliseer in die Staatskoerant nr. 26436 van 07 Junie 2004 (tesame met die Regulasies, in Staatskoerant nr. 8831 van 08 Februarie 2008). Die onlangse Wysigingswet op Intellektuele Eiendomsreg (Wet nr. 28 van 2013), gepubliseer in die Staatskoerant nr. 37148 van 10 Desember 2013, het ook betrekking. Beide hierdie wette het ten doel om te verseker dat die houers van inheemse kennis die nodige beskerming teen uitbuiting geniet en dat hulle op 'n regverdige manier vergoed word vir die bydrae wat sodanige inheemse kennis lewer tot produkte en dienste. Hoewel hierdie wetgewing goed bedoel word, is daar fundamentele praktiese probleme met die toepassing daarvan. Enige etnobotaniese opnames wat in die plaaslike gemeenskap gedoen word, moet eerstens voorsiening maak vir etiese beginsels en tweedens moet dit die nodige erkenning gee aan plaaslike mense vir hul bydrae tot die kulturele erfenis van Suid-Afrika. Sodanige erkenning is ietwat problematies omdat die meeste van die inheemse kenners ongeletterd is en dus nie die volle impak van erkenning in 'n wetenskaplike artikel verstaan en waardeer nie. Die etnobotaniese opnames in die Agter-Hantam en Kamiesberg was hoogs sensitief vir hierdie oorwegings, en behels verskeie maatreëls om te verseker dat deelnemers op sinvolle en regverdige manier vergoed word vir hul deelname. Veral van belang, uit 'n regsoogpunt, is dat persoonlike erkenning gegee word aan alle anekdotes sodat die spesifieke oorsprong van inheemse kennis eksplisiet aangedui word in wetenskaplike artikels (byvoorbeeld ook in De Beer & Van Wyk 2011a). Indien daar dus 'n dispuut sou ontstaan oor die houer(s) van inheemse kennis, verskaf die publikasies 'n onbetwisbare begindatum vir enige aansprake wat gemaak word. Hiermee word dus histories 'n vaste punt geskep vir die bronne van die inheemse kennis, en daarmee saam ook hopelik die nodige erkenning aan die dikwels ongeletterde intellektueles vir hul besondere ryke en inspirerende deelname aan navorsingsprojekte.
Een van die probleme met die toepassing van die biodiversiteitswet is die identifisering van die houers van kennis. Konsepwetgewing is waarskynlik gebaseer op die idee dat plaaslike gemeenskappe van mekaar geïsoleer is soos byvoorbeeld tipies wel die geval is in die Amasonewoude, en dat elke bepaalde gemeenskap dus unieke besit van hul eie intellektuele eiendom het. In Suider-Afrika kan hierdie beginsel moeilik toegepas word omdat grootskaalse historiese uitruiling van kennis tussen gemeenskappe en kultuurgroepe plaasgevind het, wat waarskynlik oor duisende jare strek. Die feit dat die meeste volksname van Kaapse plante vandag Afrikaans is, is 'n duidelike demonstrasie van die grootskaalse uitruiling van kennis tussen die Khoi- en Saninwoners van die Kaap en die vroeë Europese setlaars. So is daar soortgelyke uitruiling tussen Xhosas en die Khoi in die Oos-Kaap, en selfs voorbeelde van interaksie tussen Sotho's en die San in Lesotho. Basothomense praat vandag nog van Athrixia-spesies as die ‘boesman se tee’, en in die Oos-Kaap word na Catha edulis verwys as boesmanstee. Die bekende Sanusi, tradisionele geneser Credo Mutwa, het in privaat gesprekke genoem dat intellektuele persone, dikwels die tradisionele helers (ook ‘toordokters’ of ‘bossiedokters’ genoem) gewoonlik na ander gebiede gereis het om meer inligting oor tradisionele medisyne te bekom, en ander kulture se medisinale plante te bestudeer. Dit is nie 'n ongewone praktyk nie, want hedendaagse akademici heg ook groot waarde aan internasionale reise, om op kongresse kennis uit te ruil en sodoende nuwe en meer globale perspektiewe te verkry. Waarom sal dit anders wees vir hoogs intelligente mense wat bloot nie kan lees of skryf nie, maar wat die rykdom van inheemse kennis in hul geheues vasgelê het? Die praktiese implikasie hiervan is dus dat geen enkele gemeenskap in Suid-Afrika noodwendig eienaarskap van bepaalde inheemse kennis kan opeis nie. In sommige gevalle, veral waar die plant se verspreiding hoogs gelokaliseerd is, kan daar dalk wel sprake wees van beperkte eienaarskap. 'n Oënskynlik goeie voorbeeld hiervan is dié van Sceletium of kougoed, die heel eerste Suid-Afrikaanse plant wat as potensiële medisinale gewas en bron van inkomste uitgewys is (Van der Stel 1685). Aangesien die sentrum vir die gebruik van hierdie plant in Namakwaland, en veral die Kamiesberg is, is een van die eerste voorbeelde van 'n ooreenkoms wat tussen 'n kommersiële maatskappy en 'n Khoi-gemeenskap gesluit is, dié van die ontwikkeling van Zembrin, wat tans ook in die VSA bemark word.
Dit is noemenswaardig dat dit die enigste plant is wat eksplisiet deur Van der Stel (1685) uitgewys is as een met besondere kommersiële potensiaal, om gekweek en verwerk te word as 'n nuwe produk. Wat egter maklik misgekyk kan word, is die feit dat Van der Stel aangeteken het dat Sceletium of kougoed, ook genoem kanna, deur die Namakwas en omliggende stamme gebruik is. Die werklike benutting van kanna strek dus veel wyer as Namakwaland, en dit kom ook voor in die Klein- en Groot Karoo, met ander woorde die volle geografiese verspreidingsgebied van die genus Sceletium. Die alternatiewe naam vir die Klein Karoo, naamlik Kannaland, verwys trouens na dié plant. Hier is dus 'n werklike voorbeeld van die problematiek om intellektuele eiendomsreg toe te ken aan 'n bepaalde gemeenskap.
'n Tweede interessante voorbeeld van eksplisiete, historiese dokumentering van kosbare inheemse kennis, is dié van die bekende apteker en botanis, dr. Rudolph Marloth, skrywer van die eerste Flora van Suider-Afrika. As apteker het Marloth besondere belangstelling gehad in die medisinale gebruike van plante en het hy dikwels in sy Flora van vier volumes na die praktiese gebruike van die plante verwys (Marloth 1913–1932). In volume 3 van 1932 verwys Marloth spesifiek na die gebruik van Hoodia of ghaap (in hierdie geval Hoodia pilifera) om dors en honger te onderdruk. Hy skryf soos volg op bladsy 94:
This is the real ghaap of the natives who use it as a substitute for food and water when both are scarce. The sweet sap reminds one of liquorice, and, when on one occasion thirst compelled me to follow the example of my hottentot guide, it saved further suffering and removed the pangs of hunger so efficiently that I could not eat anything for a day after having reached the camp.
Die heel eerste ooreenkoms tussen 'n kommersiële entiteit of agent (die WNNR) en 'n plaaslike gemeenskap, was die ontwikkeling van Hoodia as aptytonderdrukker (Wynberg 2010:127–140). Dit is 'n verdere voorbeeld van die problematiek geassosieer met die toekenning van regte aan 'n hoogs gelokaliseerde plaaslike gemeenskap, terwyl die gebruike en inheemse kennis van Hoodia oor 'n baie wyer area strek. Hierdie ooreenkoms met die Khomani San in die Kalahari kan dus bloot as 'n simboliese gebaar beskou word wat nie noodwendig verband hou met eiendomsreg nie. Die Sankultuur is veel ouer as dié van die Khoi en ander plaaslike kulture, en dus word daar skynbaar bloot aanvaar dat hulle die ‘ontdekkers’ moet wees van alle prakties bruikbare plante van Suider-Afrika. Dié aanname kan betwis word, aangesien die inheemse medisynesisteem verbasend dinamies is. Talle uitheemse plante (veral uit Europa en Suid-Amerika) word vandag gebruik as tradisionele medisyne en vorm tans deel van die Khoi-San se materia medica. Na die beste van my wete is daar geen direkte bewyse dat die Khomani San of enige ander San-gemeenskap die eerste gebruikers van Hoodia was nie. Die studie in die Agter-Hantam het aangetoon dat die aptytonderdrukkende effek van Hoodia bekend was aan die meeste plaaslike inwoners. Ek het trouens in my jeug as 'n 12-jarige seun eersterangs die hongerstillende effek van Hoodia gordonii in die Agter-Hantam ervaar, toe my gesette tante tydens 'n hele dagreis sonder kos of water, drie baie klein stukkies van die uiters bitter plant met groot entoesiasme verorber het.
Die beste strategie is waarskynlik om maatreëls in te stel wat die totale Khoi- en Sanbevolkings sal bevoordeel in gevalle waar gebruiksplante gekommersialiseer word. Dit lyk redelik en logies om aan te neem dat dit die Staat se verantwoordelikheid is om die inkomste wat uit belasting op suksesvolle, inheemse, kommersiële produkte bekom word, op 'n regverdige manier te versprei, en dus toe te sien dat arm gemeenskappe wie se kennis bygedra het tot die sukses van die produk op regverdige manier vergoed word. Sodanige maatreëls is waarskynlik reeds in plek, byvoorbeeld die bou van skole en klinieke in arm gemeenskappe, waar veel meer hulpbronne deur die Staat voorsien word as wat plaaslike gemeenskappe op sigself kan genereer.
'n Derde interessante voorbeeld is dié van rooirabas (Pelargonium sidoides) wat as hoogs suksesvolle bronchitismedisyne in Duitsland bemark word (en tans ook in ander lande). Die regsaspekte rondom dié en ander voorbeelde word breedvoerig deur Myburg (2011) bespreek. Soortgelyke beginsels, met die gepaardgaande gevaar dat onrealistiese verwagtinge geskep sal word, geld ook vir plante soos Sutherlandia, Aloe ferox, boegoe, rooibostee, heuningbostee, die peperbasboom, Afrikagemmer en wilde-als. Koorsbossie (Lippia javanica) is ook 'n interessante voorbeeld, wat gesamentlik deur inwoners van Giyani en die WNNR ontwikkel is as 'n effektiewe muskietafweerder.
Dit is nie net produkontwikkeling wat voordeel uit inheemse kennis trek nie. Daar is ook verskeie kulturele aktiwiteite en dienste wat op inheemse kennis gebaseer kan word, byvoorbeeld publikasies en boeke, gemeenskapsbemagtiging deur onderwys (skole), asook ekotoerisme, en verskeie ander minder ooglopende toepassings wat in die volgende afdeling in die kollig geplaas word.
Ekotoerisme
Suid-Afrika is wêreldbekend as 'n sentrum van botaniese en kulturele diversiteit. Gevolglik het akademici, en meer spesifiek etnobotaniste, die verantwoordelikheid om hierdie erfenis tot voordeel van toekomstige geslagte behoorlik te dokumenteer. Toerisme het vandag een van die leidende industrieë in die wêreld geword, en die aantrekkingskrag van bepaalde bestemmings hou direk verband met die biologiese en kulturele uniekheid wat daar ervaar kan word. Dit is duidelik dat die bevordering en toepassing van inheemse kennis, veral wat plante betref, 'n fundamentele bydrae kan maak tot die sosio-ekonomiese opheffing van Suid-Afrika en die Afrika-kontinent as 'n geheel, en dat dit in werklikheid die wese en gees van die konsep van die veelbesproke Afrika-Renaissance verteenwoordig. Die meeste van die produkte en dienste wat die moderne wêreld bied, was tot relatief onlangs slegs abstrakte moontlikhede (dink maar aan kernkrag, die rekenaar en die selfoon). Dit is dus moeilik om die volle impak van plante en die gebruike wat hulle in die toekoms moontlik kan hê, in hierdie stadium te visualiseer. Wat egter duidelik is, is dat ekotoerisme 'n toenemende bydrae tot werkskepping kan lewer. Die moderne toeris het gesofistikeerd geraak, en dus is dit lankal nie meer slegs olifante en leeus wat vandag die aantrekkingskrag vir buitelanse besoekers is nie. Japanse toeriste besoek Tafelberg byvoorbeeld in Januarie om die wonder van die Disa uniflora-plant in volle glorie te aanskou. Europese toeriste, veral Duitsers, is intens geïnteresseerd in medisinale plante, omdat sulke plante ook 'n groot rol in hul eie kulture speel. 'n Groot deel van die onlangse sukses in die aalwynbedryf in Suid-Afrika is te danke aan die feit dat die sentrum van die bedryf – Albertinia in die Wes-Kaap – strategies geplaas is om die maksimum voordeel te trek uit toeriste wat reis op die Tuinroete tussen Kaapstad en Port Elizabeth (busse wat in die oggend uit Kaapstad vertrek, bereik Albertinia teen teetyd). Die potensiaal van inheemse kennis om te dien as toeristemateriaal wat deur talentvolle plaaslike kenners aangebied kan word, is onbeperk.
Tydens navorsing met 'n kundige deelnemer soos Jan Baadjies in die Agter-Hantam in Calvinia (Figuur 1) het die gedagte ontstaan dat hy 'n besondere goeie toerleier kan wees in die ekotoerismebedryf, waar hy etnobotaniese uitstappies kan lei om mense bewus te maak van die veldkos en medisinale plante in Calvinia se distrik. Dit is 'n onontginde aspek van etnobotanie. In 'n land wat onder hoë werkloosheidsyfers gebuk gaan, kan etnobotaniese ekotoerisme baie individue bemagtig.
Onderwys
Etnobotaniese ondersoeke het reeds inslag gevind in die skoolkurrikulum. Die Kurrikulum- en Assessering-sbeleidverklaring in die natuurwetenskappe stel dit duidelik dat inheemse kennis in die klaskamer bevorder moet word. Onderwysers en onderwysowerhede benodig egter die kundigheid om dit te implementer, en hier kan etnobotaniese navorsing waardevol wees. De Beer en Van Wyk (2011b) het aangedui hoe etnobotaniese opnames met net die minimum apparaat in die Suid-Afrikaanse klaskamer gedoen kan word. Die afgelope drie jaar is kursusse ontwikkel om indiensopleiding te verskaf aan onderwysers oor hoe om sodanige etnobotaniese ondersoeke in hul klaskamers te fasiliteer.
Kulturele implikasies van etnobotaniese opnames
Die planterykdom van Suid-Afrika is een van die uniekhede van ons land wat groot potensiële voordele inhou en wat as 'n unieke verkoopargument vir die land beskou kan word. Genadendal in die Wes-Kaap is 'n inspirerende, maar onderskatte sentrum van die Khoi se kulturele erfenis, tot so 'n mate dat president Nelson Mandela in 1995 die amptelike residensie van die president in Kaapstad van Westbrook na Genadendal herdoop het, as 'n huldeblyk aan die ryke en unieke nalatenskap van die Khoi. Dit is egter tragies om te sien dat die inheemse kennis van plante in hierdie sentrum agterweë gebly het, en dat daar tans skynbaar geen kenners is van die gebruike van tradisionele plante in die omgewing van Genadendal nie.
Plante maak 'n bydrae tot talle fasette van kultuur. Hulle dien as inspirasie vir die kuns (beide skilderkuns en botaniese illustreerkuns), lirieke, ontwerpe, naamgewing (plekname), kookkuns, asook skryfkuns en poësie, om slegs 'n paar te noem.
Skilderkuns
Plante en blomme dien dikwels as inspirasie vir kunstenaars. Dit is veral in die botaniese kuns dat Suid-Afrika internasionale erkenning kry vir die gehalte van die werk van botaniese illustreerders. South African botanical art; peeling back the petals (Arnold 2001) verskaf 'n oorsig van die ryke tradisie van die botaniese illustreerkuns in Suid-Afrika. Pierneef se bome, en Maggie Laubser se aronskelke (varklelies) is enkele bekende voorbeelde van meer abstrakte uitbeeldings van plante in die skilderkuns.
Lirieke
Musiek is 'n belangrike aspek van kultuur, en plante soos waterblommetjies (Aponogeton distachyos) is byvoorbeeld verewig in die liedjie deur Anton Goosen met dieselfde naam. 'n Ander bekende voorbeeld is Coenie de Villiers se ‘ruik jy katbos en kambroo, as dit reën in die Klein Karoo?’
Kookkuns
Figuur 2 toon enkele praktiese voorbeelde van die rol van plante in ons kookkuns, soos goewerneursboontjies (Phaseolus lunatus), wat tot vandag toe aan die Kaapse Weskus verbou word, waterblommetjiebredie (Aponogeton distachyos), veldkool en duinekool (onderskeidelik Trachyandra falcata en Trachyandradivaricata) en Leipoldt se jakkalskos-soufflé (Hydnora africana) (Leipoldt 1976, 1978; Rood 1994; Van Wyk 2011; Van Wyk en Gericke 2000). Betsie Rood (1994) se boek Uit die veldkombuis, en die onlangse boek van Renata Coetzee en Volker Miros (2009), getiteld Koekemakranka: Khoi-Khoin kultuurgoed en kom-kuier-kos is voorbeelde van 'n nuwe bewuswording van die enorme potensiaal om inheemse plante in die kookkuns op te neem en in spesialisrestaurante aan toeriste te bied as 'n unieke Suid-Afrikaanse ervaring.
FIGUUR 2: Voorbeelde van eg-Suid-Afrikaanse voedselplante: (a) Goewerneursboontjies (Phaseolus lunatus), volgens oorlewering ingevoer deur Simon van der Stel vanaf Suid-Amerika en sedert die 17de eeu in die Kaap verbou; (b) waterblommetjies (Aponogeton distachyos); (c en d) veldkool en duinekool (onderskeidelik Trachyandra falcata en Trachyandra divaricata); (e en f) Jakkalskos (die ondergrondse vrug van Hydnora africana). |
Skryfkuns en poësie
Een van die mees treffende voorbeelde van die gebruik van plante in die skryfkuns is sekerlik dié van Boerneef (die skuilnaam van die digter I. W. van der Merwe, 1897–1967). Hier is 'n bekende voorbeeld, 'n gedig uit Palissadryne (Boerneef 1977):
Ek wil 'n ruik kan ruik as ek koffiewater kook soos tkoiinghoutkole of anosterbosrook. (bl. 51)
Daar word verwys na die renosterbos (Elytropappus rhinocerotis) as brandhout en sy kenmerkende reuk, wat deur sommige kenners as 'n essensiële geurkomponent van roosterkoek beskou word. Tkoiinghout verwys na die stamme (stompies) van dooie karoobossies (soos renosterbos) wat as brandhout benut word. Hierdie digter besing in sy digkuns talle plante, o.m. boegoe, ghaap, kambro, perslyn, pypsteelbos, geelbossies, kattekruie, aandblom, botterboom, santolien, waboom, sederhout, suikerbossie, ghwarriebos, melkbos, appelliepie (=appelliefie), spaansriet, koekmakrank, vinkel, jakkalskos, gousblom, kokerboom, ganna, doringboom, kraalbos, vygie en suurvy. Plante vorm ook 'n belangrike deel van Marlene van Niekerk se digkuns. In Sprokkelster (Van Niekerk 1977) lees ons o.m. van suikerkanne, keurtjiebos, kruidjie-roer-my-nie, koekmakranke, kapokbos, kiesieblaar, wildemosterd, waterblommetjie, gousblom, pietsnot, spekbos, kanniedood, seeroogblom, twa, gannabos, seeboon, bergrose, wilde-anys, salie, boegoe, jantjiebêrend, klokkiesheide, tjienkerientjee, fluitjiesriet en skaapbossie. Die bome en houtsoorte van die Knysnabosse speel 'n belangrike rol in Dalene Matthee (1984) se bekende boek Kringe in 'n bos, met verwysings na onder meer stinkhout, kalander, assegaai, ysterhout en saffraan.
Onomastiek: Plekname en die oorsprong van die naam ‘Hantam’
Etnobotaniese veldopnames kan ook 'n bydrae maak om die oorsprong van plekname verder te ontrafel. Khorixas in Namibië is, byvoorbeeld, die Damaranaam vir Salvadora persica, die relatief skaars mosterdboom, wat volop in die rivier by die dorp voorkom en plaaslik as medisyne benut word.
Volgens Nienaber (1971):233) is ‘Hantam’ 'n Afrikaanse vervorming van 'n Hottentotse samestelling!Han‡ami wat ‘rooiuintjiesberg’ beteken. Aldus Nienaber was dit oorspronklik die naam van 'n bergreeks, wes van Gibeon. Later is die naam Hantam ook gegee aan die bergreeks in die distrik Calvinia. Du Plessis (1973) verwys na Pettman se afleiding dat Hantam gebaseer is op 'n verwysing van J.E. Alexander na 'n berg:
From Tuais we saw the long line of the Un'uma, or Bulb Mountain, two or three thousand feet high, east of us. [Van Tuais kon ons die lang lyn van die Un'uma, of Bolberg, twee of drie duisend voet hoog, oos van ons sien.] (p. 100, [author's own translation])
Unúma en Hantam is volgens hierdie outeur 'n poging om die Hottentotwoord!han?ami (!hani, Wachendorfia sp. en!homi, 'n berg; dus ‘red veld bulb mountain’ voor te stel. Nienaber sê uitdruklik dat hierdie interpretasie verkeerd is. Volgens hom kan dié afleiding nie na aanleiding van Alexander se Un'uma gemaak word nie.
Smith (1966) noem die plantnaam heyntame wat in Simon van der Stel se joernaal voorkom. Dit verwys na die bolplant Pelargonium bifolium, en aldus Smith is dit die naam waarvan Hantam afgelei is, want Pettman se Wachendorfia sp. (rooiwortel) kom nie daar voor nie, maar eerder verskeie Pelargonium-soorte met kenmerkende bloedrooi wortels of stingels, soos o.m. Pelargonium antidysentericum. Nienaber en Raper (1983) verbind die naam Hantam ook aan die heyntamewortel, Pelargonium bifolium.
Die name aree (vir Pelargonium carnosum) en wilde aree (vir P. antidysentericum) wat tydens die opnames in die Agter-Hantam vir die eerste keer sedert 1685 aangeteken is, is dus van besonderse betekenis in die naspeuring van die oorsprong van die naam Hantam. Die enigste oorspronklike literatuurverwysing na aree is in die ‘Dagh Register’ van Simon van der Stel se Namakwalandse ekspedisie (Van der Stel 1685), waar dit gelys word as die Griekwanaam vir twee spesies van Pelargonium (die Nama-ekwivalent is Heyntame). Hiervolgens sou Smith (1966) se voorstel dus daarop neerkom dat die naam Hantam afgelei is van Pelargonium antidysentericum en ander Pelargonium-soorte wat algemeen voorkom in die omgewing rondom die Hantamberg. Die logiese afleiding is dat Heyntame of Heyntam en aree onderskeidelik die Nama (khoekhwoegowab) en generiese Griekwa-name is vir die genus (geslag) Pelargonium (die Afrikaanse ekwivalent is malva of wilde-malva) (Figuur 3).
FIGUUR 3: Pelargonium antidysentericum (Eckl. and Zeyh.) Kostel. (Geraniaceae): (a) Blare en blomme van Pelargonium antidysentericum; (b) blare van Pelargonium antidysentericum; (c) wortel van Pelargonium antidysentericum; (d) die Hantamberg. |
Raper, Möller en Du Plessis (2014), wys egter daarop dat die pleknaam nooit as Heyntam aangegee is nie, maar altyd as ‘Hantam’. Volgens hierdie outeurs is daar 'n nuwe en meer waarskynlike verklaring vir die naam ‘Hantam’, gebaseer op ouer literatuur wat daarop dui dat ‘Hantam’ en ‘Vaderlandsche Rietfontein’ sinonieme is. Laasgenoemde is skynbaar 'n etimologiese aanpassing van die Khoikhoi-naam vir vaderlandsriet (Phragmites communis), naamlik Han-ta of han-?a, saamgestel uit die Khoikhoi-woorde han (=‘vaders’, aangeteken in 1752) en t'a of ?a (=‘riet’, aangeteken in 1801).
Magiese gebruike van plante (paljas en toorplante)
'n Uitsonderlike en raaiselagtige aspek van inheemse plantgebruik en inheemse kultuur is die benutting of toepassing van plante wat nie maklik wetenskaplik verklaar kan word nie. Bygelowe en metafisiese rituele vorm deel van die kulture en literatuurerfenisse van die meeste lande ter wêreld, maar Suid-Afrika is waarskynlik uniek omdat die magiese gebruik van plante in die verlede aktief onderdruk is (Die Bekamping van Heksery, Wet van 1957, wat voortspruit uit vroeër wetgewing van 1895 [Ashforth 2005]). Dit was deel van 'n algemene patroon van kulturele meerderwaardigheid van die polities dominante kultuurgroep. So byvoorbeeld is toegang tot klinieke verbied wanneer dit aan die lig gekom het dat tradisionele medisyne gebruik is. 'n Wanbegrip van die oënskynlik irrasionele gebruik van plante het gelei tot konsepte soos ‘toordokter’ en ‘heksery’, en die gedagte dat sulke twyfelagtige praktyke onderdruk moet word. Daar is talle voorbeelde van die gebruik van plante wat op die oog af onwetenskaplik en metafisies voorkom, maar wat by nadere ondersoek verbasende nuwe insig gee in die kultuur van mense wat nie kon lees of skryf nie, en wat nie toegang gehad het tot moderne tegnologie soos die mikroskoop nie.
Die manier waarop uitdrukking gegee is aan konsepte soos kieme (‘bose geeste’) en koors (‘die toestand van die voël’) is sprekende voorbeelde van die misverstand wat kan ontstaan tussen die reduksionistiese Westerse beskouing, en die meer holistiese en metafisiese beskouing van ongeletterde mense wat tot onlangs nog totaal aangewese was op natuurprodukte vir hul oorlewing, en wat nie die tegniese insig gehad het om dramatiese natuurverskynsels op 'n rasionele manier te verklaar nie (meer hieroor later in hierdie afdeling). Daar is ook 'n sterk element van psigologiese behandelings wat deel uitmaak van 'n holistiese genesingskultuur: talle plante word dus gebruik, nie as chemiese entiteite met 'n biochemiese werking nie, maar as demonstrasies en rituele wat dien om bepaalde emosionele en/of spirituele doelwitte te bereik. 'n Interessante voorbeeld is die opstandingsplant (Myrothamnus flabellifolius). In Zoeloe word dit ‘Uvukwabafile’ genoem, en volgens Credo Mutwa is die plant tradisioneel gebruik as teenvoeter vir rou, en om die trauma van verlies aan die dood te behandel, asook ernstige depressie. Die plant is relatief onbekend, omdat dit slegs in gelokaliseerde rotsagtige plekke voorkom. 'n Tradisionele geneser kan daarop reken dat die pasiënt waarskynlik nie met dié plant en sy besondere eienskappe vertroud sal wees nie. Die opstandingsplant verleen sy naam aan die unieke vermoë om in die droë wintermaande op te krul en bruin te word sodat dit lyk asof dit doodgegaan het. Die blare aan so 'n oënskynlik dooie takkie kan egter binne enkele ure wonderbaarlik oopvou en verkleur tot heldergroen nadat dit in water geplaas is. Die naïewe wetenskaplike sal hom dadelik na die laboratorium haas om die chemiese bestanddele te isoleer wat vir die antidepressante werking verantwoordelik is. Die tradisionele gebruik het egter niks met biochemie te doen nie. Die tradisionele geneser gee 'n takkie van die plant aan die persoon in rou, met die opdrag om dit in 'n glas water op 'n vensterbank te plaas en die volgende dag te rapporteer wat gebeur het. Die heler sal dan aan die pasiënt verduidelik dat daar altyd hoop is, en dat lewe na die dood nie onmoontlik is nie, soos wat die oënskynlik dooie takkie gedemonstreer het. Hier is dus 'n voorbeeld van 'n sielkundige behandeling, wat maklik verkeerd geïnterpreteer kan word, veral deur mense wat nie vertroud is met die fyner besonderhede van die Zoeloes se geneeskunde nie.
Vroeër is die voorbeeld van kieme en bose geeste genoem, wat nou verder belig word. Verwysings na ‘bose geeste’ (byvoorbeeld in die huis) sal waarskynlik onmiddellik met agterdog bejeen word deur 'n Westerse persoon wat geen ervaring van inheemse kultuur het nie. Bose geeste in 'n huis is geassosieer met aansteeklike siektes, en dit verwys na een of ander onverklaarbare mag wat mense siek of selfs dood kan maak. Sonder toegang tot die mikroskoop kon daar tog nie van mense verwag word om 'n wetenskaplike verklaring vir die oorsake van siektes te gee nie. Talle plante word tradisioneel teen bose geeste gebruik. 'n Treffende voorbeeld is ‘impinda’ of slangklimop (Adenia gummifera), 'n dodelik giftige rankplant waarvan die stamme vryelik op tradisionele markte verkoop word. 'n Afkooksel van die kenmerkende heldergroen stamme word tradisioneel in en om die huis gesprinkel om bose geeste te onderdruk. Vandag gebruik ons bleikmiddels en antiseptiese kommersiële produkte vir dieselfde doel, naamlik om skadelike mikroörganismes te bekamp.
Vervolgens meer inligting oor koors, en die metafoor van die voël, waarna vroeër verwys is: 'n Merkwaardige voorbeeld van Afrika-mitologie is aangeteken tydens 'n besoek aan die sentrale Kalahari. Hierdie verhaal word vertel in Van Wyk en Gericke (2000), asook in Dugmore en Van Wyk (2008), en word kortliks hier herhaal om die belang van mitologie in 'n niegeletterde samelewing te demonstreer. Die storie van die skaduwee van die blouvalkie behels die gebruik van die Kalahari-koorsbossie (Dicoma schinzii) om die toestand (siekte van die skaduwee van die blouvalkie) te genees. Daar is gesê dat as die skaduwee van die blouvalkie op 'n baba val, die baba siek sal word, en dat hierdie siekte maklik herken word aan die spastiese rukbewegings van die arms van die baba, soortgelyk aan die fladdering van die vlerke van die blouvalkie wanneer hy oor sy prooi hang. Daar is verder gesê dat wanneer die toestand onbehandeld bly, babas dalk vere kan ontwikkel op hul arms. 'n Aftreksel van die plant word beide uitwendig en inwendig toegedien, en sal die simptome teenwerk en genesing bewerkstellig. Die diepsinnigheid van die storie het eers duidelik geword toe dit blyk dat die persoon die tradisionele behandeling van koorsstuipe in babas beskryf. Die simbool van die voël verteenwoordig koors, omdat voëls 'n hoër natuurlike liggaamstemperatuur van gemiddeld 40 °C het, teenoor die 37 °C by die mens. Dit het later geblyk dat ‘die toestand van die voël’ ook onder ander Afrika-kulture na koors verwys. Die verwysing na vere op die arms wat op die oog af totaal irrasioneel voorkom, het egter sy ekwivalent in ander kulture ook (in Afrikaans verwys ons na hoendervleis; in Engels ‘the gooseflesh of fever’) –een van die simptome van stuipe in babas. Wat die storie nog interessanter maak, is die ongelooflike mnemoniese waarde wat dit moet hê vir 'n persoon wat gereeld in kontak met blouvalkies kom. Elke keer wanneer die blouvalkie sy opwagting maak, word almal herinner aan die gevaar dat die skaduwee van die voël op die baba kan val, en sodoende word die behandeling van stuipe by babas, oor en oor in die geheue verfris. Dit is interessant dat al die belangrike feite van die behandeling in die vorm van 'n storie verweef is, wat nie maklik vergeet sal word deur mense wat nie die voordele van literatuur of argiewe het nie.
In die ondersoek in die Hantam was dit opvallend hoe Jan Baadjies, 'n persoon wat die plante van die streek en die medisinale waarde daarvan baie goed ken, dikwels na die paljasgebruike van plante verwys het. In 'n onderhoud het hy byvoorbeeld verwys na interessante metafisiese manifestasies, byvoorbeeld hoe Kaatjie Hoesaar, die Sanvrou by wie hy sy opleiding ontvang het, in 'n leeu kon verander het. Low (2004) verwys daarna dat die Ju/'hoan, /num of /Gais tradisioneel gesien word as die ‘krag’ binne-in die tradisionele geneser. Hierdie /num of /Gais gee aan die geneser sekere vermoëns – in hierdie geval die transformasie tot 'n leeu, alhoewel daar nie vasgestel kon word of Jan dit metafories bedoel het nie. Jan Baadjies kan dalk na die intense ‘energievloei’ of n/um, soos bespreek deur Lee (1967) verwys het, of na Marshall se interpretasie van n/um as ‘toormedisyne’, of 'n ‘vlug’ (soos aangehaal deur Low 2004). Low (2004):178) verwys na Köhler (1963) wat opgemerk het dat in die Khoi- en Sankulture diere (byvoorbeeld leeus) gesien word as die vermoë om mense te toor met tçó, wat beteken om ‘siek te maak’. Jan Baadjies kan dus verwys het na Kaatjie Hoesaar se vermoë om paljas te gebruik om mense siek te maak.
Nog 'n baie interessante bevinding tydens etnobotaniese opnames, beide in die Agter-Hantam (De Beer & Van Wyk 2011a) en in die Kamiesberg in Namakwaland (Nortjé & Van Wyk 2015) was die vele verwysings na ‘die waterslang’. In die literatuur is daar ook velerlei verwysings na die waterslang, soos die volgende aanhaling uit Von Wielligh (1921):
The large Watersnake carries a beautiful shiny gemstone on her head. At a great distance, the gleam of this gemstone can be seen, and it shimmers with exceptional light rays that far exceed the light of the Moon; because it can clearly be seen at noon on the brightest sunshiny day. [Die groot Waterslang dra 'n pragtige, glinsterende halfedelsteen op haar kop. Die glans kan van 'n groot afstand gesien word, en dit skyn met ligstrale wat helderder is as die strale van die maan, want dit kan selfs in die middag op 'n baie helder dag gesien word.] (p. 75, [author's own translation])
Etnobotanie as 'n vakgebied is met rasse skrede aan die groei, en die ontwikkeling van die rigoristiese en stipte Matriksmetode vir sodanige ondersoeke, hou die voordeel in dat die patrone van plantgebruike in verskillende gebiede en selfs wêrelddele direk met mekaar vergelyk kan word. Tydens die studie in die Hantam, kon die oorsprong van die gebied se naam herlei word na die plant Pelargonium antidysentericum (en verwante soorte). Die bydrae wat etnobotaniese studies kan lewer tot die onomastiek is nog nie behoorlik ontgin nie, hoewel talle plekname hul oorsprong by plantname het. Omdat inheemse kennis mondeling oorgedra word, kan etnobotaniese studies verseker dat hierdie kennis in die vorm van publikasies en boeke vir toekomstige nageslagte bewaar word. Verder hou etnobotaniese navorsing ook die moontlikheid in om kommersiële plante te identifiseer wat 'n potensiële bron van inkomste vir mense kan wees indien die ontwikkelingsproses 'n sukses sou wees. Etnobotaniese ekotoerisme hou ook baie belofte in. Die insluiting van tradisionele kennis oor die gebruik van plante in die skoolkurrikulum kan baie bydra om inheemse kennis in Suid-Afrika te bevorder en om mense trots en bewus te maak van die diepsinnige waarde van wat gewoonlik as alledaagse en onbelangrike feite beskou word. Etnobotaniese inligting vind ook neerslag in die kunste en selfs in kookkuns. Die relevansie daarvan om tradisionele inligting op te teken, en die waarde daarvan in die 21ste eeu, kan in die lig van bogenoemde argumente inderdaad as vanselfsprekend beskou word maar hopelik gee hierdie oorsig 'n beter begrip van die omvang en diepte van inheemse etnobotaniese kennis.
Mededingende belange
Die outeur verklaar dat hy geen finansiële of persoonlike verhouding(s) het wat hom op 'n positiewe of negatiewe wyse by die skryf van die artikel kon beïnvloed het nie.
Arnold, M. (ed.), 2001, South African botanical art: Peeling back the petals, Fernwood Press, Vlaeberg.
Ashforth, A., 2005, ‘Muthi, medicine and witchcraft: Regulating African science in post-Apartheid South Africa’, Social Dynamics 31(2), 211–242.
Balick, M.J. & Cox, P.A., 1996, Plants, people and culture: The science of ethnobotany, Scientific American Library, New York.
Boerneef (Van der Merwe, I.W.), 1977, Versamelde poësie, Tafelberg-Uitgewers, Kaapstad.
Coetzee, R. & Miros, V., 2009, Koekemakranka; Khoi-Khoin kultuurgoed en kom-kuier-kos, Lapa Uitgewers, Kaapstad.
De Beer, J. & Van Wyk, B-E., 2011a, ‘An ethnobotanical survey of the Agter-Hantam, Northern Cape Province, South Africa’, South African Journal of Botany 77, 741–754. http://dx.doi.org/10.1016/j.sajb.2011.03.013
De Beer, J. & Van Wyk, B-E., 2011b, ‘Doing an ethnobotanical survey in the Life Sciences classroom’, The American Biology Teacher 73(2), 90–97. http://dx.doi.org/10.1525/abt.2011.73.2.7
Dugmore, H. & Van Wyk, B-E., 2008, Muti en mites uit Afrika, Marula Books, Pretoria.
Du Plessis, E.J., 1973, 'n Ondersoek na die oorsprong en betekenis van Suid-Afrikaanse berg- en riviername, Tafelberg-Uitgewers, Kaapstad.
Friedman, J., Yaniv, Z., Dafni, A. & Palewitch, D., 1986, ‘A preliminary classification of the healing potential of medicinal plants, based on a rational analysis of an ethnopharmacological field survey among Bedouins in the Negev Desert, Israel’, Journal of Ethnopharmacology 16, 275–287. PMID: 3747566, http://dx.doi.org/10.1016/0378-8741(86)90094-2
Heinrich, M., Edwards, S., Moerman, D.E. & Leonti, M., 2009, ‘Ethnopharmacological field studies: A critical assessment of their conceptual basis and methods’, Journal of Ethnopharmacology 124, 1–17. http://dx.doi.org/10.1016/j.jep.2009.03.043
Köhler, O., 1963, ‘Observations on the central Khoisan language group’, Journal of African Languages 2, 227–234.
Lee, R.B., 1967, ‘Trance cure of the! Kung Bushman’, Natural History 76(9), 31–37.
Leipoldt, C.L., 1976, Leipoldt's Cape cookery, W.J. Flesch and Partners, Kaapstad.
Leipoldt, C.L., 1978, Kos vir die kenner, 2de uitgawe, Tafelberg-Uitgewers, Kaapstad.
Liengme, C.A., 1983, ‘A survey of ethnobotanical research in southern Africa’, Bothalia 14, 621–629.
Low, C., 2004, ‘Khoisan healing: Understandings, ideas and practices’, unpublished D.Phil thesis, Christ Church, University of Oxford, Oxford.
Marloth, R., 1913–1932, The flora of South Africa, 4 vols., Darter, Kaapstad and William Wesley, London.
Martin, G., 1995, Ethnobotany, Chapman & Hall, London.
Matthee, D., 1984, Kringe in 'n bos, Tafelberg-Uitgewers, Kaapstad.
Mutheeswaran, S., Pandikumar, P., Chellappandian, M. & Ignacimuthu, S., 2011, ‘Documentation and quantitative analysis of the local knowledge on medicinal plants among traditional Siddha healers in Virudhunagar district of Tamil Nadu, India’, Journal of Ethnopharmacology 137, 523–533. PMID: 21718779, http://dx.doi.org/10.1016/j.jep.2011.06.003
Myburg, A.F., 2011, ‘Legal developments in the protection of plant-related traditional knowledge: An intellectual property lawyer's perspective of the international and South African legal framework’, South African Journal of Botany 77(4), 844–849. http://dx.doi.org/10.1016/j.sajb.2011.09.003
Nienaber, P.J., 1971, Pleknaamwoordeboek (Deel 1), Tafelberg-Uitgewers, Kaapstad.
Nienaber, G.S. & Raper, P.E., 1983, Hottentot (Khoekhoen) place names, Human Sciences Research Council, Pretoria.
Nortjé, J.M. & Van Wyk, B-E., 2015, ‘Medicinal plants of the Kamiesberg, Namaqualand, South Africa’, Journal of Ethnopharmacology 171, 205–222. PMID: 25944008, http://dx.doi.org/10.1016/j.jep.2015.04.049
Prance, G.T., Balee, W., Boom, B.M. & Carneiro, R.L., 1987, ‘Quantitative ethnobotany and the case for conservation in Amazonia’, Conservation Biology 1(4), 296–310. http://dx.doi.org/10.1111/j.1523-1739.1987.tb00050.x
Raper, P.E., Möller, L.A. & Du Plessis, L.T., 2014, Dictionary of Southern African place names, Jonathan Ball Publishers, Johannesburg.
Rood, B., 1994, Kos uit die veldkombuis, Tafelberg-Uitgewers, Kaapstad.
Smith, C.A., 1966, Common names of South African plants, Botanical Survey Memoir No. 35, Department of Agricultural Technical Services, Pretoria.
Tardío, J. & Pardo-de-Santayana, M., 2008, ‘Cultural importance indices: A comparative analysis based on the useful plants of Southern Cantabria (Northern Spain)’, Economic Botany 62(1), 24–39. http://dx.doi.org/10.1007/s12231-007-9004-5
Trotter, R.T. & Logan, M.H., 1986, ‘Informant consensus: A new approach for identifying potentially effective medicinal plants’, in N.L. Etkin (ed.), Plants in indigenous medicine and diet, biobehavioural approaches, Redgrave Publishers, Bedford Hills, NY.
Van der Stel, S., 1685, ‘Simon van der Stel's journey to Namaqualand in 1685’, in G.C. de Wet & R.H. Pheiffer (eds.), 1979, facsimilee edition, Human & Rosseau, Kaapstad.
Van Niekerk, M., 1977, Sprokkelster, Human & Rousseau, Kaapstad en Pretoria.
Van Wyk, B-E., 2008, ‘A review of Khoi-San and Cape Dutch medical ethnobotany’, Journal of Ethnopharmacology 119, 331–341. PMID: 18703129, http://dx.doi.org/10.1016/j.jep.2008.07.021
Van Wyk, B-E., 2011, ‘The potential of South African plants in the development of new food and beverage products’, South African Journal of Botany 77, 857–868. http://dx.doi.org/10.1016/j.sajb.2011.08.003
Van Wyk, B.E. & Gericke, N., 2000, People's plants: A guide to useful plants of Southern Africa, Briza Publikasies, Pretoria.
Von Wielligh, G.R., 1921, Boesman-Stories. Deel 1: Mitologie en legendes, 2de uitgawe, De Nationale Pers, Kaapstad.
Wynberg, R., 2010, ‘Policies for sharing benefits from Hoodia’, in R. Wynberg, D. Schroeder & R. Chennells (eds.), Indigenous peoples, consent and benefit sharing: Lessons from the San-Hoodia Case, Springer, New York.
|
<urn:uuid:5cd507ef-6360-4012-86a3-bbf9da700499>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://journals.satnt.aosis.co.za/index.php/satnt/article/view/1349/3002
|
2019-07-19T16:46:41Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526324.57/warc/CC-MAIN-20190719161034-20190719183034-00501.warc.gz
|
by
|
4.0
|
a_tag
| false
| true
|
{
"abbr": [
"by",
"by"
],
"in_footer": [
true,
false
],
"in_head": [
false,
false
],
"location": [
"a_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"4.0",
"2.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999713
| false
|
1266
Jump to navigation
Jump to search
1266 |
◄ | 12de eeu | ◄13de eeu► | 14de eeu | ► |
Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
Sien ook: Kategorie:1266 |
Kalenders | |
Slag van Benevento | |
Die jaar 1266 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Vrydag begin het. Dit was die 66ste jaar van die 13de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Gebeure[wysig | wysig bron]
- 22 Februarie – Slag van Benevento: Karel van Anjou verslaan en dood Manfred.
- Die Hebride-eilande word deur die Nore aan die Skotse koning verkoop.
|
<urn:uuid:2513f5d9-a4fe-49d1-8af3-25b518014c5b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/1266
|
2019-07-21T00:57:23Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526799.4/warc/CC-MAIN-20190720235054-20190721021054-00101.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999954
| false
|
Bespreking:Eerstegoud
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Eerstegoud-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:23131c2b-b741-476b-972f-1fd710e2e2bb>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Eerstegoud
|
2019-07-23T11:21:00Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529276.65/warc/CC-MAIN-20190723105707-20190723131707-00421.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999989
| false
|
Boerneef
Izak van der Merwe | |
Boerneef
Bynaam | Prof. Izak van der Merwe |
---|---|
Geboortenaam | Izak Wilhelmus van der Merwe |
Gebore | 11 Mei 1897 Ceres |
Oorlede | 2 Julie 1967 (op 70) Kaapstad |
Nasionaliteit | Suid-Afrikaans |
Titel | Prof. |
Beroep | Skrywer en digter |
Huweliksmaat | Maria Hugo Roux (1924–1940) Anna de Kock (1941–1943) Francina Gobregts (1956) |
Kind(ers) | Carl Petrus van der Merwe |
Izak van der Merwe (ook bekend as Boerneef; 1897–1967) was ’n Suid-Afrikaanse skrywer, digter, leksikograaf en akademikus. Hy word beskou as 'n fyn prosaïs en die beste onder die Afrikaanse skrywers wat "klein-realisme" of "fantasie-realisme" gelewer het.[1] Hierdie skrywers het hulself buite die groter lewensproblematiek gestel, en hul blik gevestig op volkstipes, eenvoudige lui, kleindorpse lewe en die noue lewenskringe daarvan.
Die Hertzogprys vir digkuns word in 1968 postuum aan hom toegeken. Talle van sy gedigte is getoonset, onder meer Voshaarnooi en Die berggans het ’n veer laat val. Hy het ook 'n toonaangewende Afrikaans-Engelse woordeboek gelewer.[2]
Inhoud
Lewe en werk[wysig | wysig bron]
Boerneef (die skrywersnaam van Izak Wilhelmus van der Merwe) is op 11 Mei 1897 op Boplaas in Ceres se Koue Bokkeveld gebore.[3] Sy ouers is Carel Petrus van der Merwe en Eliza Lubbe. Boplaas is sedert 1743 in die familie se besit en die plaaswerf met die historiese gebou is in 1973 tot ’n nasionale gedenkwaardigheid verklaar. By die plaasskole op Boplaas en die buurplaas Houdenbek kry hy sy laerskoolonderrig, waarna hy in 1914 op die dorpskool in Ceres matrikuleer. Hierna boer hy ’n jaar lank op die familieplaas en studeer dan vanaf 1916 verder aan die South African College (vandag die Universiteit van Kaapstad) waar hy in 1918 ’n B.A.-graad en in 1919 ’n M.A.-graad in Afrikaans-Nederlands en ’n Onderwysdiploma behaal. Hy gee ’n jaar aan die South African College School onderwys in Hollands, waar N.P. van Wyk Louw een van sy leerlinge was.[4] Vanaf 1922 tot 1961 is hy as dosent in Afrikaans en Nederlands aan die Universiteit van Kaapstad verbonde, later as senior lektor en die laaste aantal jare (1956–1961) as medeprofessor.[5] In hierdie tyd is hy ’n gereelde deelnemer aan radioprogramme.
Moeilike jare[wysig | wysig bron]
In 1929 kry hy tering, wat hom etlike maande van die werk af weghou. Vir ’n tyd is hy in die sanatorium van dr. D.P. Marais van Kloofnekweg en hy kry ook behandeling in die Vrystaat, maar gelukkig herstel hy volkome. In 1933 verhuis die gesin na Tamboerskloof in Kaapstad, waar hulle in Byronstraat 2 ’n huis gebou het, wat hy Hantam noem. Wanneer sy enigste kind vyftien jaar oud is, sterf sy vrou op 27 Augustus 1940 op 44-jarige ouderdom aan maagkanker. Hy trou weer kort daarna, op 31 Oktober 1941 met Annie de Kock. Slegs ses weke na die huwelik word ontdek dat Annie borskanker het en haar bors word voor Kersfees verwyder. Die kanker was egter reeds te ver versprei en op 9 Mei 1943 sterf sy, slegs vyf en dertig jaar oud. Kort voor sy aftrede trou hy in 1956 met Francina Alida (Fannie) Jordaan, weduwee van J.J. Jordaan, die eerste hoof van die Hoërskool Jan van Riebeeck in Kaapstad. Sy is die moeder van Willem Jordaan, wat as boekkunstenaar die tegniese en kreatiewe versorging van ’n groot aantal Afrikaanse boeke behartig het. Hulle gaan bly in haar huis, Berg-en-See, in Moltenoweg 28 in Oranjezicht in Kaapstad.
Betrokkenheid by Kaapstad se literêre beweging[wysig | wysig bron]
In die dertigerjare is hy een van die leidende figure in die Kaapse letterkundige kring, wat ook N.P. van Wyk Louw, W.E.G. Louw, Hettie Smit, F.J. le Roux en J. du P. Scholtz insluit. Hy is in 1936 ’n stigterslid van die Vereniging vir die Vrye Boek, wat onder meer Hettie Smit se Sy kom met die sekelmaan en Van Wyk Louw se Die halwe kring publiseer. In 1934 word die Kaapstadse Afrikaanse Toneelvereniging (K.A.T.) gestig,[5] waarvan hy saam met H.A. Fagan en sy vrou Queenie, A.M. Viljoen, Anna Neethling-Pohl, M.I. Murray, Herman Rooseboom, N.P. van Wyk Louw en Jacques Malan die eerste bestuurslede is. Die doel van die K.A.T. is om die Afrikaanse toneel deur opvoerings, besprekings en vertalings te bevorder, ’n toneelbiblioteek en ’n teater met die nodige fasiliteite op te rig en die Afrikaanse Eisteddfod te ondersteun. Self tree hy op die verhoog op in die 1936 opvoering van Die heks.[6] Wanneer die Nederlander Jan Greshoff hom in 1939 in Kaapstad vestig, word Boerneef goeie vriende met hom, asook met D.J. Opperman nadat hy in 1949 as dosent aan die Universiteit van Kaapstad aangestel word.
Liefde vir kuns[wysig | wysig bron]
Hy reis nie baie in sy leeftyd nie en verkies om eerder sy geld op kunswerke te bestee. So koop hy skilderye aan van kunstenaars soos Cecil Higgs, Pranas Domsaitis, Irma Stern, Enslin du Plessis, François Krige, Erik Laubscher en Jean Welz, wat in vandag se waarde ’n fortuin van baie miljoene rand werd is. Hy skenk die kern van sy versameling in 1962, vyf jaar voor sy dood, aan die Hoërskool Jan van Riebeeck in Kaapstad. Hierdie skenking beloop altesaam 64 skilderye.
Skryfwerk[wysig | wysig bron]
Prosa[wysig | wysig bron]
Boerneef se eerste skryftaak (onder sy regte naam) was om saam met professor D.B. Bosman (en later ook L.W. Hiemstra) ’n Tweetalige Woordeboek vir Engels en Afrikaans saam te stel, wat dan ook die standaardwerk op hierdie gebied word (eerste uitgawe in 1936 en daarna telkens hersien en aangevul).[3]
Sy vriende moedig hom aan om die stories wat hy aan hulle vertel, neer te skryf. Vanaf 1935 verskyn hierdie stories dan ook in Die Huisgenoot en word dit later in boekvorm gepubliseer. Hoewel baie van die vertellings by anekdotes bly en nie veel spanning het nie, tref dit met die woordgevoeligheid, die pretensieloosheid, opregtheid en die menslikheid daarvan. Hierin spreek hy sy verlange na ’n kinderwêreld uit en gebruik hy woorde en uitdrukkings wat eie is aan sy grootwordjare en andersins verlore sou geraak het. Waar die werke van sy tydgenote die plaaslewe sterk romanties gekleur het, munt Boerneef se bydrae uit in die nugter uitbeelding van die wrede en harde aard van hierdie lewe, sowel as aan die heerlik-heid daarvan. Vir sy tyd, waar die romantiese rigting in die prosa oorheers, is hierdie een-voud en natuurlikheid van segging iets besonders. Gewilde temas uit sy werk sluit in die jaarlikse trek met die veetroppe uit die Koue Bokveld na Ceres se Karoo, die oes, die gees-tigheid, gebruike en gewoontes van die outydse wêreld van die boer en die talle bruin men-se en feitlik simbolies geworde diere (voorbokke, osse en perde met hulle treffende name soos Mooiveld, Stokwil, Douland) uit hierdie kontrei, wat soms op die periferie beweeg en soms sentraal in die vertelling staan. Wat die bruin mense betref, is daar Jakob April, Jan Skotland, Pensie en bowenal Dirk Ligter.
Sy eerste bundel kortverhale of sketse is Boplaas, waarin hy stories vertel oor sy jeugherinneringe van sy kontrei en ook die legendariese Dirk Ligter aan ’n breër publiek bekendstel . Die lewe op ’n plaas in vergange jare word in sy voorspoed en teenspoed geteken, met die plaaswerkers en plaasdiere as belangrike karak-ters. P.G. du Plessis neem Dirk Ligter – die nimlike hy in die versamelbundel Halfeeu op, waarin hoogtepunte uit die eerste vyftig jaar van Die Huisgenoot saamgebundel word. Dit is ’n humoristiese verhaal van die besoek wat die verteller en sy broer Frans by Dirk Ligter gaan aflê. Hulle spoor hom op by Tankwafontein en luister die hele dag na sy verhale oor sy we-dervaringe.
Van my kontrei is soortgelyk van aard, met plaassketse wat die bundel oor-heers. Hierdie herinneringe aan die lewe op die plaas word vertel in kleurryke taal, deur-spek met die volksidioom. Die geaardheid van die plaaswerkers en die interaksie tussen die boer en sy werkers word in verskeie humoristiese insidente verhaal. Ook Dirk Ligter maak weer sy verskyning, hierdie keer op sy oudag in ’n Kaapse tehuis, waar hy verteer word deur verlange na sy kontrei.
In Stad en land bevat, soos die titel aandui, sketse uit die plaaslewe wat aansluit by sy vorige bundels, en sketse uit die stadslewe. Op die plaas word Dirk Ligter se prominente plek nou gevul deur Hans Saal, wat doepa gooi en deur al die plaaswerkers met ontsag behandel word. ’n Hoogtepunt uit Boerneef se sketse uit die stad is Stortreën, waarin hy hulde bring aan ’n Kleurlingseun wat ten spyte van die yskoue reën wat hom deurdrenk laat, met opregte vrolikheid sy stootkarretjie met vis stoot terwyl hy onophoude-lik sing. Die skaapwagter se vrou ontgin die waansin op ontroerende wyse. Ook treffend is die skets oor ’n aantal teringlyers in ’n sanatorium, waar hulle verhoudings onderling en hul-le geestestoestand met goeie insig geteken word. In ’n paar sketse verskuif die agtergrond na die Vrystaat in die tyd van die Anglo-Boereoorlog.
Sketsboek bevat weer verskeie sketse oor die Kaapse Kleurlinge, vol simpatie en humor. Elize Botha neem Dennepitte uit hierdie bundel op in Afrikaanse essayiste. In hierdie opstel word die temas van herinnering, verlange en verlatenheid wat gereeld in sy werk voorkom, goed gekombineer met die vereistes van die werklikheid en hoe die beste uit albei wêrelde behou kan word. Hierdie bundel bevat ook die kinderreeks oor Oupie, die koerantverkopertjie.
Teen die helling munt uit in die sober weergawe van die gebeure, waarin telkens die karakters, oomblik en stemming helder vasgevat en weergegee word. Dit geskied alles sonder boodskap of strekking en bly slegs suiwer weergawe waarop die leser self sy eie gevolgtrekkings moet maak, sodat elke skets tot nadenke stem. Die bundel bevat onder andere die aangrypende verhaal van Klara Men-toor, wat in yskoue weer uitgaan om haar byna blinde vader te gaan soek en in die koue omkom, terwyl haar vader veilig was by ’n vriend . Papadiamantopoulos is ’n ou Griekse ka-fee-eienaar wat gereeld skaak speel met die digter Dietlof. Dit is sy enigste intieme kontak met ander mense, want hy slyt sy lewe in eensaamheid en met baie geldelike probleme in ’n vreemde land waar sy gebrekkige taalkennis kommunikasie feitlik onmoontlik maak. Iewers in sy verlede was daar egter ’n vrou en ’n hartseer storie, verklap deur die skildery van ’n pragtige jong vrou wat in die verwaarloosde kafeetjie hang. Teen die helling, die titelstuk in hierdie bundel, het die Kleurling Andries Harlekyn as hoofkarakter. Hy bly in die stad maar hunker steeds terug na die plaas, ’n ver en onbereikbare wêreld. In sy taalgebruik, vertelwy-se en wanaangepastheid in die stad vorm hy ’n band met die verteller. Dialoog beslaan die oorgrote meerderheid van die lengte van die verhaal, waardeur dit ook ’n sterk dramatiese karakter kry. Die titel is simbolies van die steilte van die laaste dae, voor die dood ons kry. Hoewel hierdie stuk hoofsaaklik beskrywend van aard is, slaag die skrywer daarin om met fyn vakmanskap die gegewe te verdig sodat meerduidige interpretasies van die teks moont-lik word.[7][8] Vir Teen die helling ontvang Boerneef in 1956 die W.A. Hofmeyr-prys.
Ook vir die jeug lewer hy ’n bydrae met sy boeke Pensie (oor ’n kleurlingseuntjie), Van my kinderdae (waarin veral Heldermuis en Joors Jorie ’n hoogtepunt is) en Vlettervlie en Koesnaat-jie. Hierdie boeke bestaan hoofsaaklik uit sketse uit die lewe van bruin kinders uit sy ge-boortekontrei.
Boerneef se jonger broer C.P. van der Merwe maak ’n Keur uit sy prosa, wat kort na sy dood gepubliseer word.[9] C.N. van der Merwe publiseer Tromboniusdagboekenkaart, ’n boek oor sy werk met vyf hoofstukke en ’n bibliografie.[10] Die hoofstukke behandel sy persoonlike lewe, sy prosa, sy poësie, verklarende woordelys van sy buitengewone woorde en laastens verwy-sings, problematiese versreëls en strofes uit sy werk. Later word Boerneef se Versamelde prosa deur Merwe Scholtz in een band saamgebundel. Hierdie omvattende versameling bevat alles wat in boekvorm verskyn het, plus drie verhale wat verskyn het na die publikasie van Teen die helling, sy laaste prosabundel. Hulle is Kortverhaal (Standpunte Maart-April 1958), Die verskietende ster (’n Kersverhaal wat verskyn het in Die Burger van 25 Desember 1964) en Hy wat Jan Kellerman is, ken nou nog dele van Lukas, die tweede kapittel… (Die Burger van 25 Desember 1965).[11][12][13][14] Twee verhale is gepubliseer in Die Huisgenoot maar nooit in ’n bundel opge-neem nie en omdat Boerneef dit self in ’n bundel sou kon opgeneem het as hy wou, is hierdie verhale uit die bundel weggelaat. Hierdie stukke is Die dans (Die Huisgenoot no. 8 van 1935) en Ontmoeting (Die Huisgenoot 12 Junie 1942). Wium van Zyl maak ’n keur uit sy prosa en poësie wat as Die berggans het ’n veer laat val gepubliseer word.[15]
Van sy kortverhale word in versamelbundels opgeneem, soos Mooiveld in Kortpad en Tussen die engtes en Dirk Ligter – Die nimlike hy in Halfeeu, waarin P.G. du Plessis hoogte-punte uit die eerste vyftig jaar van Die Huisgenoot saambundel. Ander versamelbundels waar-in sy werk verskyn, sluit in Borde borde boordevol en Vuurslag, beide onder redaksie van Hennie Aucamp, Uit dorp en veld van Abraham H. Jonker, Kernbeeld van die Afrikaanse kort-verhaal van F.V. Lategan; Moderne Afrikaanse verhaalkuns van F.E.J. Malherbe, Vertellers en Vertellers 2 van Merwe Scholtz, Op Afrikaanse werf van A. Schwerdtfeger en N.J. Snyman en Kort keur en Die Afrikaanse kortverhaalboek van Abraham H. de Vries. Van sy verhale ver-skyn ook in tydskrifte soos Standpunte en Die Huisgenoot.
Poësie[wysig | wysig bron]
Hoewel Boerneef hom aanvanklik op die prosa toespits, slaan hy later oor na die poësie, eers met ’n paar gedigte in die verhalebundel Teen die helling en later met volwaardige digbundels. Sy volksverse bring vernuwing in die digkuns weens die aardsheid en moderniteit daarvan. Die musikaliteit en ritme is veral kenmerkend van sy gedigte. Deurlopende tegnieke is die gebruik van aanhalings uit die Nederlandse Bybelvertaling en psalmberyming, die afwesigheid van interpunksie en die herhaling van reëls, veral van die insetreël of sleutelwoorde, om die gedig se eenheid te versterk. Met sy landelike beelde, vernuftige woord- en klankspel, volkse segging en gewestelike taal skryf hy gedigte wat aan die een kant aansluit by Leipoldt en die Klipwerk-gedigte van N.P. van Wyk Louw en later ook die tipe verse wat onder andere by Everwyn Wessels, Peter Blum en Adam Small voorkom, maar tog heeltemal eiesoortig in Afrikaans is. Dis veral sy taal wat eiesoortig is aan die streek waaroor meeste van sy gedigte gaan. Hy bly weg van digterlike woorde en taalgebruik en wend hom tot die spreektaal in sy aardse vorm. Die tematiek bly, met geringe wysigings, deurgaans feitlik dieselfde deur al sy bundels, met die heimwee oor die plaaswêreld van sy jeug, die vrese en vreugdes van die onbevange en plat-op-die-aarde-mens, die spontane uiting van gevoelens, die bepeinsinge oor die verhoudings met die medemens en oor die digkuns en die krag van en spel met die woord wat deurentyd ’n rol speel. Sy groot liefde vir woorde blyk duidelik uit die oorspronklike titels vir sy bundels, maar ook met sy kreatiewe neologismes.[16]
Krokos (streektaal vir Karookos) is die debuut van sy unieke primitiewe, embrionale verse vol klank en kleur, waar die aarde met sy gewoonheid maar ook sy kosbaarheid direk tot die leser spreek en die aardsgebonde, natuurlike mens aan die woord is. Die klankspel so kenmerkend van sy poësie word in talle verse uitgestal, onder meer Geel kapel en skurwejankoggel. By Pramberg blêr ’n moflam betreur die sterfte van die moflam, met ’n ironiese kontras tussen die naam wat juis voeding beteken. ’n Vers wat die kind ook aanspreek is Klein Karel Kraan van ou Karel Kraan. In hierdie bundel en ook in Ghaap en kambro is die temas van die gedigte hoofsaaklik die landskap, diere, mense en gebruiksvoorwerpe uit die verbygegane jeugwêreld, waarna die digter terug verlang. Dikwels word raaisels, doprympies en werksliedjies verwerk en sluit die gedigte aan by die ritme van die volksvers. Besonder indrukwekkend is die fonetiese spel met die klank van die woorde, waardeur ’n soort inkanterende effek bereik word wat op sigself ’n verdere betekenislaag aan die samestelling gee.[17][18] Verstegnies vind dit uiting in die veelvuldige heffinge op die vers-einde, met ’n resonerende effek, soos byvoorbeeld in Dis die bielie met die biesie op die bruidswa.[19] Die musikaliteit van gedigte maak dat vele daarvan getoonset word. Bantom hom so en flennie die snare word as Die voshaarnooi besonder gewild, terwyl Lappa lei vir Bella koud ook deur vele kunstenaars opgeneem word. Die berggans het ’n veer laat val is ’n besondere hoogtepunt, waarin die ongesofistikeerde spreker na aanleiding van die veer sy liefdesbelydenis teenoor die geliefde aflê en aan haar die, vir hom, kosbare veer aanstuur. Verskeie van die gedigte in die bundels is ook toeganklik vir kinders, soos byvoorbeeld Die bloedrooi kapokhaan van Vandaan en Bobbejaan loop in die straat.
Vanaf Mallemole begin Boerneef ook om die stadswêreld te betrek, waar die verlatenheid en eensaamheid te midde van die gewoel uitgebeeld word. Die bundel bevat dan ook hipermoderne verse soos Varkleerbaadjie en klinknaelbroek, waarin die heel nuutste neigings onder die jongmense in die stad skitterend saamgevat word. Sy poësie is paradoksaal in die sin dat dit die bestaan van die primitiewe mens en ding vertolk, maar terselfdertyd ’n geraffineerde stilering het wat van sofistikasie getuig. Sonder om te bely of ’n les te bevat, dokumenteer die gedigte ’n waarneming van ’n wêreldbeeld in ’n vaardige spel met eenvoudige woorde.[20][21]
In Palissandryne is dit duidelik dat hy die jeugwêreld as herinnering en afgehandel beskou en op nostalgiese manier daaraan terugdink, terwyl die gedigte oor die ouderdom, eensaamheid en dood meer dominant en indrukwekkend word. Die woord “palissandryne” is ’n eieskepping, wat sy besondere tipe ligte lied aandui, so op die voorbeeld van Leipoldt se “slampamperliedjies” mee. Die woord is waarskynlik ’n samevoeging van “palin” (Grieks vir nogmaals, opnuut), “palimpses” (’n perkamentrol waarop die geskryf keer op keer uitgevee word sodat die rol weer gebruik kan word vir ’n nuwe boodskap) en (ironies genoeg) “aleksandryn” (plegstatig en streng formeel). Van al my land se Tafelberge beskryf die digter se kinderlike huil en lag by Boplaas se Tafelberg, terwyl hy by Tafelberg in Kaapstad soos ’n ou man dink en wag. So dig Boerneef dan om die nood van die lewe in woorde vas te vang en te besweer, al is dit net vir die oomblik. Hy bewys ook sy moderniteit deur gedigte soos Die teerstraat suig my voete vas, Die meisiekind vleg swaaiboud-swaaiboud, Ek is Billieboomskraap met die vlamrooi snor en ander, wat as die eerste beatnik-gedigte in Afrikaans bestempel kan word. Hiermee word die nuwe stedelike volksmens beskryf, wat in sterk kontras staan teenoor die tradisionele plattelandse volksmens. Waar die stadsmense aanvanklik in hulle luidrugtigheid geteken word, sien die digter later ook hulle eensaamheid en soeke na geborgenheid raak, sodat die grense tussen die mense opgehef word. Horie petryse ennie fisane is ’n voorbeeld van ’n spontane weergawe van natuurlike klank. In ’n Tortelduif op ’n betonperron is ’n treffende uitbeelding van die tortelduif wat uit sy plek op soek is na kos en ’n vaste verblyfplek, met ’n verdieping wat kom met die vergelyking met die duif wat Noag uitgestuur het om “’n holte vir die voet” te vind. Hierdie soeke na ’n geborgenheid word dan ook van toepassing gemaak op die mens.[22]
Op die flottina sluit ten nouste aan by sy vorige bundel. “Flottina” verwys na ’n klein trekklaviertjie. Hier is daar weer moderne gedigte soos Met transistor innie hand, gemeng met nostalgiese gedigte soos Makie mooigoed eeneen staan. Boplaas se berg en Gister kry ’n spogkarwats persent speel effektief die verlede teen die hede en die platteland teen die stad af. Die Hertzogprys word in 1968 postuum aan hom toegeken vir al sy digbundels (Krokos, Ghaap en kambro, Mallemole, Palissandryne en Op die flottina).
En Tafelberg praat Krotaal is ’n bloemlesing uit al sy gepubliseerde werk wat saamgestel word deur Ernst Lindenberg.
Uit sy ongepubliseerde nagelate verse stel F.I.J. van Rensburg die bundel Sesde hoepel saam. In hierdie bundel skyn die teenstelling wat in al sy poësie teenwoordig is, baie helder deur. Daar is aan die een kant die oënskynlik ligte aanslag in eenvoudige rympies, maar aan die ander kant die fyn woordmanskap met suggestie van dieper betekenis wat dwing tot dieper en nader lees. Op fyn sintuiglike wyse word natuurverskynsels en die lewe en die dood ondersoek, met vernuftige oorgange en verbinding tussen geluk en troosteloosheid. Hoewel die bundel nie ’n nuwe blik op sy poësie gee nie, bevat dit gedigte van hoë gehalte wat sy erfenis waardig is.[23][24][25][26]
In sy testament spreek Boerneef die wens uit dat sy individuele digbundels nooit herdruk moet word nie, wat lei tot die verskyning van Versamelde poësie (met ’n verantwoording deur L.W. Hiemstra) in 1977 om in die vraag na sy gedigte te voorsien.[27][28][29] Van sy gedigte verskyn in tydskrifte soos Standpunte en word meermale in versamelbundels opgeneem, onder andere in Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte, Groot verseboek, Afrikaanse verse, Digters en digkuns, Faune, Die dye trek die dye aan, Miskien sal ek die wingerd prys, Liggaamlose taal, Kraaines, Nuwe Kleuterverseboek, Woordpaljas, Die goue vreugde, Voorspraak en Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte.
Eerbewyse[wysig | wysig bron]
Weens die musikaliteit van sy gedigte word dit meermale getoonset, onder andere deur Pieter de Villiers, wat reeds in 1961 sy eerste siklus verwerk onder die titel Sewe Boerneefliedjies. Ander liedjies volg en De Villiers laat in 2004 die bundel Boerneef sing van sy Boerneef-liedjies publiseer.[30] Dit word ook deur kunstenaars soos Mimi Coertse en Louis van Rensburg gesing terwyl Helena Conradie en Annalise Wiid die CD Makie mooigoed staan uitgee, waarin Helena van sy gedigte voorlees en Annalise toonsettings sing. Louis van Rensburg se weergawe van Voshaarnooi word in die bekende televisiereeks Ballade vir ’n enkeling gebruik. Gert van Tonder, Kristie Herbst en Yvonne Schoeman stel ’n Boerneef-produksie saam onder die titel Raad vir Maandagmôre: Boerneef op sy beste, wat in 2000 by Aardklop en in 2001 in Londen by die UKkasie Kunstefees opgevoer word. Hierin sing Gert toonsettings van Boerneef se gedigte, terwyl Kristie en Yvonne gedramatiseerde verse en sketse opvoer. Boerneef se werk word ook getoonset deur Ansie Loots, ma van die aktrise Tinarie van Wyk Loots, en word onder regie van Albert Maritz deur Jannie du Toit en ander kunstenaars in 2013 op verskeie Bolandse dorpe opgevoer, met ’n spesiale opvoering op Boplaas.[31] Verskeie strate in Suid-Afrikaanse dorpe en stede, insluitende Johannesburg, Midrand en Bloemfontein, word na hom vernoem.
Publikasies[32][33][wysig | wysig bron]
Jaar | Publikasie |
---|---|
1936 | Tweetalige woordeboek (saam met D.B. Bosman) |
1938 | Boplaas
Pensie Van my kontrei |
1939 | Van my kinderdae |
1941 | Stad en land |
1942 | Vlettervlie en Koesnaatjie |
1942? | Tweetalige skoolwoordeboek (saam met D.B. Bosman) |
1947 | Sketsboek |
1956 | Teen die helling |
1958 | Krokos |
1959 | Ghaap en kambro |
1962 | Mallemole |
1964 | Palissandryne |
1967 | Op die flottina
’n Keur uit sy prosa |
1968 | En Tafelberg praat Krotaal |
1976 | Sesde hoepel |
1977 | Versamelde poësie |
1979 | Versamelde prosa |
1998 | Die berggans het ’n veer laat val |
2004 | Boerneef sing |
Bronne[wysig | wysig bron]
Boeke[wysig | wysig bron]
- Antonissen, Rob. Die Afrikaanse letterkunde van aanvang tot hede. Nasou Beperk. Elsiesrivier. Derde hersiene uitgawe. Tweede druk, 1964
- Antonissen, Rob. Kern en tooi. Nasou Beperk. Eerste uitgawe. Eerste druk Elsiesrivier, 1963
- Antonissen, Rob. Spitsberaad. Nasou Beperk. Elsiesrivier. Eerste uitgawe Eerste druk, 1966
- Askes, H. en Landman, J.N. (samestellers) Voorspraak. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe Tiende druk, 1994
- Aucamp, Hennie. Dagblad. HAUM-Literêr Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. Eerste Druk, 1987
- Aucamp, Hennie. Woorde wat wond. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, Eerste druk, 1984
- Beukes, Gerhard J. en Lategan, F.V. Skrywers en rigtings. J.L. van Schaik Bpk. Pretoria Eerste uitgawe, 1952
- Botha, Danie. Die helder dae. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 2014
- Botha, Elize. Afrikaanse essayiste. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Vyfde druk, 1975
- Cloete, T.T. (red.) Die Afrikaanse literatuur sedert sestig. Nasou Beperk. Eerste uitgawe, 1980
- Cloete, T.T. Faune. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Derde druk, 1971
- Dekker, G. Afrikaanse Literatuurgeskiedenis. Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk, 1970
- De Vries, Abraham H. Kortom. Academica. Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1983
- De Vries, Abraham H. Kortom 2. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1989
- Grobler, Hilda. Halfeeu. Blokboeke 33 Academica. Pretoria en Kaapstad. Eerste uitgawe, 1980
- Grové, A.P. Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans. Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk, 1988
- Kannemeyer, J.C. Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 1. Academica, Pretoria en Kaapstad. Tweede druk, 1984
- Kannemeyer, J.C. Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg Eerste uitgawe. Eerste druk, 1983
- Kannemeyer, J.C. D.J. Opperman: ’n Biografie. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 1986
- Kannemeyer, J.C. (red.) Kraaines. Human & Rousseau. Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe, 1988
- Kannemeyer, J.C. Verse vir die vraestel. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe, 1998
- Kannemeyer, J.C. Die Afrikaanse literatuur 1652-2004. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe, 2005
- Krige, Uys. Die naamlose muse. Protea Boekhuis. Pretoria, Eerste uitgawe, 2002
- Lategan, F.V. Kernbeeld van die Afrikaanse kortverhaal. Nasionale Boekhandel Bpk. Kaapstad, Bloemfontein en Johannesburg, 1961
- Lindenberg, E. (red.) Inleiding tot die Afrikaanse letterkunde. Academica. Pretoria en Kaapstad. Vierde uitgawe Eerste druk, 1973
- Nasionale Pers Beperk. Ons skrywers en hul werke: ’n Plate-album. Nasionale Pers Bpk. Kaapstad, 1936
- Nienaber, P.J., Roodt, P.H. en Snyman, N.J. (samestellers) Digters en digkuns. Perskor-Uitgewers. Kaapstad. Vyfde uitgawe Sewende druk, 2007
- Nienaber, P.J,; Senekal, J.H en Bothma, T.C. Mylpale in die geskiedenis van die Afrikaanse letterkunde. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Tweede hersiene uitgawe 1963
- Nienaber, P.J. et al. Perspektief en Profiel. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969
- Opperman, D.J. Digters van Dertig. Nasou Beperk Kaapstad Eerste druk, 1953
- Pheiffer, R.H. Woordpaljas. Human & Rousseau. Kaapstad en Johannesburg. Derde uitgawe. Derde druk, 1993
- Scholtz, Merwe. Slampampers en spoiings in Boerneef Versamelde prosa. Tafelberg-Uitgewers Bpk. Kaapstad Eerste uitgawe, 1979
- Schoonees, P.C. Die prosa van die tweede Afrikaanse beweging. J.H. de Bussy, Pretoria / Hollandsch-Afrikaansche Uitgevers Maatschappij v/h J. Dusseau & Co, Kaapstad 1939 (derde druk)
- Schoonees, P.C. Tien jaar prosa. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg 1950
- Schwerdtfeger, A en Snyman, N.J. Op Afrikaanse werf. Tafelberg-Uitgewers Beperk. Kaapstad. Tweede uitgawe, 1988
- Snyman, Henning. Kort keur: Abraham H. de Vries. Reuse-Blokboek 3. Academica. Pretoria Kaapstad en Johannesburg. Tweede druk, 1983
- Van Biljon, Madeleine. Geliefde leesgoed. Quellerie-Uitgewers Edms. Bpk. Kaapstad. Eerste uitgawe, 1996
- Van Coller, H.P. (red.) Perspektief en Profiel Deel I. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998
- Van Coller, H.P. (red.) Perspektief en Profiel Deel 2. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe,1999
- Van Rensburg, F.I.J. Boerneef. in Nienaber, P.J. et al. Perspektief en Profiel. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe, 1969
- Van Rensburg, F.I.J. Boerneef (1897-1967 in Van Coller, H.P. (red.) Perspektief en Profiel Deel I. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe, 1998
Tydskrifte en koerante[wysig | wysig bron]
- Aucamp, Hennie. Nuwe volksmens by Boerneef. Die Burger, 19 November 1982
- Botha, Amanda. Boerneef, ‘kunsliefhê-er’. Rapport, 18 Maart 2012
- Botha, Danie. Die stil oom met die baret praat troostaal. Beeld, 19 Desember 2011
- Kannemeyer, J.C. Die wêreld van Boerneef. Standpunte. Nuwe reeks 148, Augustus 1980
- Meintjes, Godfrey. ‘Stokwil’ en ‘Mooiveld’ as transtekstuele tekens. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 29 no. 2, Mei 1991
- Meintjes, Godfrey. Verlewendiging of funksioneel? Enkele aantekeninge oor die funksie van poësie in ’n Boerneef-prosateks. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 31 no. 4, November 1993
- Pauw, Rina. Enkele patroonmatighede in Boerneef se verse. Standpunte. Nuwe reeks 73, Oktober 1967
- Rina Pauw. ’By Pramberg blêr ’n moflam’ uit ‘Krokos’; ‘Jy’s man alleen’ uit ‘Mallemole’; “Die berggans het ’n veer laat val’ uit ‘Ghaap en kambro'. Tydskrif vir Letterkunde. Nuwe reeks 18 no. 4, November 1980
- Pieterse, Henning. Drie verhale uit ‘Hoogtepunte in die Afrikaanse verhaalkuns’. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28, Februarie 1990
- Van der Merwe, C.N. Beyers, C.J., red. Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek (Hardeband) . Pretoria: Chris van Rensburg nms. die RGN. p. 962. ISBN 0-7969-0419-7.
- Van Heerden, Ernst. Die beste Afrikaanse prosawerke van die jaar. Jaarboek van die Afrikaanse Skrywerskring. Johannesburg 1941
- Van Heerden, Ernst. Van Reenen, Rykie en Hiemstra, L.W. Boerneef – drie waarderings. Lantern. Jaargang XVII no. 3, Maart 1968
- Van Zyl, Wium. C.N. van der Merwe se Boerneef-boek. Standpunte. Nuwe reeks 162, Desember 1982
- Van Zyl, Wium. Van ‘Djokjakarta’ tot ‘Die ballade van die onwaarskynlike seun’. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 28 no. 3, Augustus 1990
- Van Zyl, Wium. Boerneef en die volkspoësie. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 40, 2003
- Verhage, J.A. Izak Wilhelmus van der Merwe Boplaas 11 Mei 1897 – Kaapstad 2 Julie 1967. Jaarboek van de Maatschappij der Nederlandse Letterkunde te Leiden 1971-1972.
Internet[wysig | wysig bron]
- Die Burger hoofartikel 10 Mei 1997: http://220.127.116.11/argief/berigte/dieburger/1997/05/10/12/10.html
- Die Burger: http://18.104.22.168/argief/berigte/dieburger/1997/11/19/14/15.html
- Die Burger: http://22.214.171.124/argief/berigte/dieburger/2004/09/08/DB/2JANNk/02.html
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Antonissen, Rob (1955). Die Afrikaanse Letterkunde van die Aanvang tot die Hede. Pretoria / Kaapstad: H.A.U.M. pp. 237–239.
- HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
- NB-Uitgewers: http://www.nb.co.za/Authors/7967
- Steyn, J.C. Van Wyk Louw: ’n Lewensverhaal Deel I. Tafelberg-uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998 bl 35-36
- Esaach: http://esaach.org.za/index.php?title=Van_der_Merwe,_Izak_Wilhelmus
- Esat: http://esat.sun.ac.za/index.php/I.W._van_der_Merwe
- Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 16, Februarie-April 1957
- Antonissen, Rob. Kern en tooi. Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963
- Bekker, Pirow. Standpunte. Nuwe reeks 72, Augustus 1967
- Brink, André P. Rapport, 28 Februarie 1982
- Aucamp, Hennie. Dagblad. HAUM-Literêr Uitgewers Pretoria Eerste uitgawe Eerste Druk 1987
- Brink, André P. Rapport, 25 November 1979
- Grové, A.P. Tydskrif vir Letterkunde, nuwe reeks 18 no. 4, November 1980
- Olivier, Fanie. Die Transvaler, 14 Julie 1979
- Grové, A.P. Beeld, 28 September 1998
- Vrouekeur: http://www.vrouekeur.co.za/artikel.aspx?id=54607
- Antonissen, Rob. Standpunte, Nuwe reeks 31, Oktober 1960
- Antonissen, Rob. Kern en tooi. Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963
- Antonissen, Rob. Kern en tooi. Nasou Beperk Eerste uitgawe Eerste druk Elsiesrivier 1963
- Antonissen, Rob. Standpunte. Nuwe reeks 42, Augustus 1962
- Antonissen, Rob. Spitsberaad. Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966
- Antonissen, Rob. Spitsberaad. Nasou Beperk Elsiesrivier Eerste uitgawe Eerste druk 1966
- Brink, André P. Rapport, 29 Augustus 1976
- Brink, André P. Tweede Voorlopige Rapport. Human & Rousseau Kaapstad Pretoria Johannesburg Eerste uitgawe 1980
- Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 17 no.2, Junie 1977
- De Vries, Abraham. Beeld, 28 Junie 1976
- Brink, André P. Rapport, 30 April 1978
- Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 18 no. 2, Junie 1978
- Kannemeyer, J.C. Beeld, 20 Maart 1978
- Boekkooi, Paul. Beeld, 28 Maart 2005
- Netwerk24: http://www.netwerk24.com/Vermaak/Boerneef-se-woorde-sing-opnuut-20130919
- Springbokboeke: http://www.springbokboeke.co.za/html/skrywers.html#B
- Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n79-106338/
|
<urn:uuid:3bfabb33-4fb8-40e3-afe6-660ade9db7db>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Izak_Wilhelmus_van_der_Merwe
|
2019-07-23T12:05:59Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529276.65/warc/CC-MAIN-20190723105707-20190723131707-00421.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999976
| false
|
Luciano Floridi
Luciano Floridi | |
Gebore | 16 November 1964 Rome, Italië |
---|---|
Vakgebied | Filosofie van inligting, inligtingsetiek, filosofie van tegnologie, filosofie van logika, Epistemologie |
Alma mater | Sapienza Universiteit van Rome Universiteit van Warwick |
Beïnvloed deur | Sextus Empiricus, Immanuel Kant, Neo-Kantianisme, Charles Sanders Peirce, Michael Dummett, Susan Haack |
Luciano Floridi is op 16 November 1964 in Rome gebore. Hy het filosofie aan die Universiteit van Rome "La Sapienza" studeer en het sy doktorsgraad in filosofie behaal aan die Universiteit van Warwick. Hy is professor in filosofie aan die Oxford Universiteit en Bari Universiteit.
Werke[wysig | wysig bron]
- Augmented Intelligence — A Guide to IT for Philosophers. Roma: Armando, 1996.
- Scepticism and the Foundation of Epistemology - A Study in the Metalogical Fallacies. Leiden: Brill, 1996.
- Internet - An Epistemological Essay. Milano: Il Saggiatore, 1997.
- Philosophy and Computing: An Introduction. London/New York: Routledge, 1999.
- Sextus Empiricus, The Recovery and Transmission of Pyrrhonism. Oxford: Oxford University Press, 2002.
- The Blackwell Guide to the Philosophy of Computing and Information. Oxford: Blackwell, 2003.
Wikiskakels[wysig | wysig bron]
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
- www.philosophyofinformation.net
- Interview for the American Philosophical Association — Philosophy And Computing Newsletter
- Biography
- Biography, in Italian, from Cervelli in Fuga (Roma: Accenti, 2001)
- Where are we in the philosophy of information? The Bergen podcast
- Floridi's Information Ethics, video of a workshop at NA-CAP
|
<urn:uuid:2f8ec460-4b5e-472c-a981-b69b4d51e8d8>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Luciano_Floridi
|
2019-07-23T11:30:21Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529276.65/warc/CC-MAIN-20190723105707-20190723131707-00421.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.684894
| false
|
Bespreking:Jaghonde (sterrebeeld)
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Jaghonde (sterrebeeld)-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:5ba2bbf0-7a4d-4484-bf6d-9f57f9406d9c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Jaghonde_(sterrebeeld)
|
2019-07-17T06:47:15Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00205.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999973
| false
|
Ek is nie seker wat die protokol is nie, maar ek wil graag hierdie artikel vir die voorblad nomineer. JCBrand (kontak) 09:28, 9 Junie 2015 (UTC)
|
<urn:uuid:78ddb2b9-3cba-4dd0-884d-7e6a8bf1dc61>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Wynand_Louw
|
2019-07-17T06:52:30Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00205.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999931
| false
|
Anorexia nervosa
Anorexia nervosa | ||
Klassifikasie en eksterne bronne | ||
"Miss A-" afgebeeld in 1866 en na behandeling in 1870. Uit die gepubliseerde mediese geskrifte van sir William Gull. | ||
ICD-10 | F50.0-F50.1 | |
ICD-9 | 307.1 | |
OMIM | 606788 | |
DiseasesDB | 749 | |
MedlinePlus | 000362 | |
eMedicine | emerg/34med/144 | |
MeSH | D000856 | |
Mediese waarskuwing |
Anorexia nervosa (of anoreksie)[1] is 'n eetsteuring wat deur 'n lae gewig, vrees om gewig op te tel, 'n desperate begeerte om maer te wees, en voedselbeperking gekenmerk word.[2] Baie mense met anoreksie beskou hulleself as oorgewig, selfs al is hulle in werklikheid ondergewig.[2][3] Hulle weeg hulleself gereeld, eet net klein hoeveelhede, en eet net sekere kosse. Sommige oefen oormatig, forseer hulleself om te braak of gebruik lakseermiddels om gewigsverlies te bevorder. Komplikasies kan osteoporose, onvrugbaarheid en hartskade insluit.[2] Vroue sal dikwels ophou menstrueer.[4]
Inhoud
- 1 Tekens en simptome
- 2 Oorsake
- 3 Diagnose
- 4 Behandeling
- 5 Prognose
- 6 Epidemiologie
- 7 Verwysings
- 8 Verdere leesstof
- 9 Eksterne skakels
Tekens en simptome[wysig | wysig bron]
Anorexia nervosa is 'n eetsteuring gekenmerk deur pogings om gewig te verloor, soms tot die dood toe. 'n Persoon met anorexia nervosa kan verskeie tekens en simptome van wisselende erns toon, maar dit is nie altyd waarneembaar nie.[5]
Anorexia nervosa, en die wanvoeding wat met selfopgelegde verhongering gepaard gaan, kan komplikasies in al die hooforgaanstelsels in die liggaam veroorsaak.
Simptome kan die volgende insluit:
- Versuim om 'n normale liggaamsmassa-indeks te handhaaf
- Amenorree, 'n simptoom wat ná langdurige gewigsverlies voorkom; veroorsaak dat menstruasie ophou, hare bros word, en die vel geel en ongesond word
- Vrees vir selfs die mees geringe gewigstoename; doen alles moontlik om dit te vermy[6]
- Vinnige, dramatiese gewigsverlies tot minstens 15% onder die normale liggaamsgewig[7]
- Lanugo: sagte, fyn hare wat op die gesig en liggaam groei[8]
- Obsessie met kalorieë en vetpersentasie van voedsel
- Beheptheid met kos, resepte, of kosmaak; berei oordadige etes vir ander, maar nie eet nie self nie
- Kosbeperkings ondanks die feit dat hulle ondergewig is
- Kosrituele soos om hulle kos in klein stukkies te sny, te weier om voor ander te eet, kos weg te steek of uit te gooi
- Suiwering: Gebruik lakseermiddels, dieetpille of waterpille; selfveroorsaakte braking.
- Oormatige oefening[9] insluitend mikro-oefeninge, soos om klein, aanhoudende bewegings met vingers of tone te maak[10]
- Persepsie van die self as oorgewig ten spyte van die feit dat ander vir hulle sê dat hulle te maer is
- Onvermoë om koue te hanteer en kla dikwels dat hulle koud kry; liggaamstemperatuur kan val (hipotermie) in 'n poging om energie te bewaar[11]
- Hipotensie of ortostatiese hipotensie
- Bradikardie of tagikardie
- Depressie
- Afsondering: kan vriende en familie vermy; onttrek hulleself en word geheimsinnig
- Abdominale distensie
- Halitose (as gevolg van braking of ketose weens uithongering)
- Droë vel en hare; hare wat uitval
- Chroniese moegheid[6]
- Vinnige gemoedskommelings
Geassosieerde probleme[wysig | wysig bron]
Obsessief-kompulsiewe steuring (OKS) en obsessief-kompulsiewe persoonlikheidsteuring (OKPS) is hoogs komorbied met anoreksie.[12] Die oorsaaklikheid tussen persoonlikheidsteurings en eetsteurings is egter nog nie volledig vasgestel nie. Ander komorbiede toestande sluit in: depressie,[13] alkoholisme,[14] grenslyn- en ander persoonlikheidsteurings,[15][16] angssteurings,[17] aandaggebrek-hiperaktiwiteitsteuring,[18] en liggaamsdismorfiese steuring.[19] Depressie en angs is die mees algemene komorbiede toestande,[20] en depressie word met 'n swakker prognose geassosieer.[20]
Oorsake[wysig | wysig bron]
Daar is bewyse vir biologiese, sielkundige, ontwikkelings-, en sosiokulturele risikofaktore, maar die presiese oorsaak van eetsteurings is onbekend.[22]
Biologies[wysig | wysig bron]
Vroeë teorieë oor die oorsaak van anoreksie het dit aan seksuele misbruik van kinders of disfunksionele gesinne gekoppel;[23][24] bewyse is egter teenstrydig, en deeglik beplande navorsing word benodig.[22] Die vrees vir kos word sitofobie[25] genoem en vorm deel van die differensiële diagnose.[26][27] Ander sielkundige oorsake van Anoreksie sluit in 'n lae selfbeeld, die gevoel dat 'n persoon nie beheer het nie, depressie, angs en eensaamheid.[28] Groepsdruk en konstante druk van die media en ander mense kan tot 'n lae selfbeeld en ander sielkundige simptome lei, en veroorsaak eetversteurings soos anoreksie.[29]
Diagnose[wysig | wysig bron]
'n Diagnostiese assessering sluit die persoon se huidige omstandighede, biografiese geskiedenis, huidige simptome en familiegeskiedenis in. Verder behels dit ook 'n ondersoek van die individu se geestestoestand waar daar veral op sienings van gewig en eetpatrone gefokus word.
DSM-5[wysig | wysig bron]
In die jongste weergawe van die Diagnostiese en Statistiese Handleiding van geestesversteurings (DSM 5) word Anorexia nervosa onder Voeding- en Eetsteurings geklassifiseer.
Subtipes[wysig | wysig bron]
- Ooreet-/suiweringstipe: die individu ooreet of toon suiweringsgedrag as 'n manier om gewig te verloor.[31] Dit verskil van bulimia nervosa met betrekking tot die individu se gewig. 'n Persoon met ooreet-/suiweringstipe anorexia handhaaf nie 'n gesonde of normale gewig nie, maar is aansienlik ondergewig. Aan die ander kant kan persone met bulimia nervosa soms oorgewig wees.[6]
- Beperkende tipe: persone se voedselinname is beperk en hulle vas, drink dieetpille of oefen as 'n manier om gewig te verloor;[30] hulle kan oormatig oefen om gewig af te hou of gewigstoename te voorkom, en sommige individue eet net genoeg om aan die lewe te bly.[6][30]
Behandeling[wysig | wysig bron]
Daar bestaan nie afdoende getuienis dat enige spesifieke behandeling vir anorexia nervosa beter as ander is nie; daar is egter genoeg getuienis dat vroeë intervensie en behandeling meer effektief is.[32] Behandeling van anorexia nervosa fokus op drie hoofareas.
- Die herstel van 'n persoon se gesonde gewig;
- Die behandeling van die sielkundige steurings wat met die siekte verband hou;
- Die vermindering of uitskakeling van gedrag of gedagtes wat oorspronklik tot die eetsteuring gelei het.[33]
Hoewel daar in die eerste plek op die herstel van 'n persoon se gewig gefokus word, behels optimale behandeling ook gedragsverandering.[34] Daar bestaan getuienis dat hospitalisasie 'n nadelige invloed op die langtermynuitkoms kan hê.[35]
Psigoterapie vir individue met AN is uitdagend aangesien hulle waarde daaraan heg om maer te wees, en graag in beheer wil bly en verandering weerstaan.[36] Sommige studies toon dat gesinsterapie vir adolessente met AN beter as individuele terapie is.[37]
Dieet[wysig | wysig bron]
Eetgewoontes is die noodsaaklikste faktor waaraan daar by mense met anorexia nervosa gewerk moet word, en elke persoon se dieet moet by sy/haar behoeftes aangepas word. Voedselverskeidenheid en die insluiting van kossoorte met 'n hoër energiedigtheid is belangrik wanneer maaltydplanne uitgewerk word.[38] Mense moet meer kalorieë inneem, aanvanklik in klein hoeveelhede maar geleidelik meer.[9]
Terapie[wysig | wysig bron]
Gesinsterapie blyk meer suksesvol as individuele terapie vir adolessente met AN te wees.[39][40] Voorstanders van gesinsterapie voer aan dat dit belangrik is om ouers by die adolessent se behandeling in te sluit.[39]
Medikasie[wysig | wysig bron]
Farmaseutiese produkte hou 'n beperkte voordeel vir anoreksie self is.[42]
Hospitalisasie[wysig | wysig bron]
AN het 'n hoë sterftesyfer[43] en pasiënte wat in 'n kritieke toestand by 'n mediese eenheid opgeneem word, kan in groot gevaar verkeer. Diagnosering en risiko-assessering word nie altyd akkuraat gedoen nie; hervoedingsindroom kan oorgesien of swak behandel word en die gedrags- en gesinsprobleme in AN kan oorgesien of swak bestuur word.[44] Die MARSIPAN-riglyne beveel aan dat mediese en psigiatriese kundiges saamwerk in die behandeling van AN-lyers wat ernstig siek is.[45]
Voeding[wysig | wysig bron]
Dit kan moeilik wees om die hervoedingstempo vas te stel, want vrees vir die hervoedingsindroom kan tot ondervoeding lei.
Prognose[wysig | wysig bron]
AN is die sielkundige afwyking met die hoogste sterftesyfer.[39] Dit is 11 tot 12 keer hoër as die normale, en die selfmoordrisiko is 56 keer hoër; die helfte van die vroue met AN herstel ten volle terwyl 'n bykomende 20-30% gedeeltelik kan herstel.[46] Indien anorexia nervosa nie behandel word nie, kan ernstige komplikasies soos harttoestande[5] en nierversaking ontstaan en uiteindelik tot die dood lei.[47]
Epidemiologie[wysig | wysig bron]
Na beraming sal 0.9% tot 4,3% vroue en 0.2% tot 0.3% mans in Westerse lande op een of ander tyd in hulle lewe aan anoreksie ly.[48] Dit ontstaan dikwels gedurende die tienerjare of by jong volwassenes.[2]
Alhoewel anoreksie gedurende die 20ste eeu meer algemeen gediagnoseer is, is dit onduidelik of die steuring werklik toegeneem het en of die diagnosering bloot verbeter het.[3]
Onderverteenwoordiging[wysig | wysig bron]
Eetsteurings word nie so dikwels in pre-industriële, nieverwesterse lande soos in Westerse lande aangemeld nie.
Weens die verskillende skoonheidstandaarde vir mans en vroue word mans selde as anoreksies gediagnoseer. Mans wat aan hulle liggame verander, doen dit oor die algemeen eerder om lenig en gespierd as skraal te wees. Daarbenewens voldoen mans wat andersins met anoreksie gediagnoseer sou word, moontlik ook nie aan die DSM IV-kriteria vir LMI nie aangesien hulle spiermassa het, maar baie min vet.[49] Mans- en vroue-atlete word dikwels oorgesien as anoreksies.[49] Geritualiseerde aktiwiteite soos inweging plaas klem op gewig en kan die ontwikkeling van eetsteurings by atlete bevorder. Terwyl die gebruik van dieetpille 'n aanduiding van ongesonde gedrag en eetsteurings by vroue is, gebruik mans steroïede, wat ook op 'n beheptheid met hulle liggaam en moontlike eetsteurings dui.[22]
Etimologie[wysig | wysig bron]
Die term is van Griekse oorsprong: an- (ἀν-, voorvoegsel wat op ontkenning dui) en orexis (ὄρεξις, "eetlus"), wat dus letterlik 'n verlies aan eetlus beteken.[50]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Sari Fine Shepphird (2009). 100 Questions & Answers About Anorexia Nervosa. Jones & Bartlett Learning. p. xvi. ISBN 978-1-4496-3079-9.
- "What are Eating Disorders?". NIMH. Besoek op 24 Mei 2015.
- Attia E (2010). “Anorexia Nervosa: Current Status and Future Directions”. Annual Review of Medicine 61 (1): 425–35. doi:10.1146/annurev.med.050208.200745.
- Diagnostic and statistical manual of mental disorders : DSM-5 (5 uitg.). Washington: American Psychiatric Publishing. 2013. pp. 338–345. ISBN 978-0-89042-555-8.
- (2013) “Assessment of anorexia nervosa: an overview of universal issues and contextual challenges”. J Eat Disord 1 (1): 29. doi:10.1186/2050-2974-1-29.
- Nolen-Hoeksema S (2013). Abnormal Psychology. New York: McGraw Hill. pp. 339–41. ISBN 978-0-07-803538-8.
- "Anorexia Nervosa". National Association of Anorexia Nervosa and Associated Disorders. Besoek op 15 April 2014.
- (2000) “Detection, evaluation, and treatment of eating disorders the role of the primary care physician”. J Gen Intern Med 15 (8): 577–90. doi:10.1046/j.1525-1497.2000.02439.x.
- (2013) “Nutritional rehabilitation in anorexia nervosa: review of the literature and implications for treatment”. BMC Psychiatry 13 (1): 290. doi:10.1186/1471-244X-13-290.
- Robinson, Paul H. (2006). Community treatment of eating disorders. Chichester: John Wiley & Sons. p. 66. ISBN 978-0-470-01676-3.
- Haller E (1992). “Eating disorders. A review and update”. The Western Journal of Medicine 157 (6): 658–62.
- (2014) “Compulsivity in anorexia nervosa: a transdiagnostic concept”. Front Psychol 5: 778. doi:10.3389/fpsyg.2014.00778.
- Casper RC (1998). “Depression and eating disorders”. Depression and Anxiety 8 (Suppl 1): 96–104. doi:<96::AID-DA15>3.0.CO;2-4 10.1002/(SICI)1520-6394(1998)8:1+<96::AID-DA15>3.0.CO;2-4.
- Zernig G, Saria A, Kurz M, O'Malley S (24 Maart 2000). Handbook of Alcoholism. CRC Press. p. 293. ISBN 978-1-4200-3696-1.
- Sansone RA, Levitt JL (21 Augustus 2013). Personality Disorders and Eating Disorders: Exploring the Frontier. Routledge. p. 28. ISBN 1-135-44280-0.
- Halmi KA (2013). “Perplexities of treatment resistance in eating disorders”. BMC Psychiatry 13: 292. doi:10.1186/1471-244X-13-292.
- (2007) “The co-morbidity of eating disorders and anxiety disorders: a review”. European Eating Disorders Review : the Journal of the Eating Disorders Association 15 (4): 253–74. doi:10.1002/erv.784.
- (2007) “Attention-deficit/hyperactivity disorder (ADHD) and binge eating”. Nutrition Reviews 65 (9): 404–11. doi:10.1111/j.1753-4887.2007.tb00318.x.
- Wilhelm S, Phillips KA, Steketee G (18 Desember 2012). Cognitive-Behavioral Therapy for Body Dysmorphic Disorder: A Treatment Manual. Guilford Press. p. 270. ISBN 978-1-4625-0790-0.
- (2006) “Management of eating disorders” (PDF). Evid Rep Technol Assess (Full Rep) (135): 1–166.
- (2013) “Autism spectrum disorders in eating disorder populations: a systematic review”. Eur Eat Disord Rev 21 (5): 345–51. doi:10.1002/erv.2244.
- (2013) “A critique of the literature on etiology of eating disorders”. Annals of Neurosciences 20 (4): 157–161. doi:10.5214/ans.0972.7531.200409.
- (1997) “Relationship of childhood sexual abuse and eating disorders”. J Am Acad Child Adolesc Psychiatry 36 (8): 1107–15. doi:10.1097/00004583-199708000-00018.
- (1993) “Sexual abuse and eating disorders: A review”. The International Journal of Eating Disorders 13 (1): 1–11. doi:<1::aid-eat2260130102>3.0.co;2-p 10.1002/1098-108x(199301)13:1<1::aid-eat2260130102>3.0.co;2-p.
- Worthen, Dennis (2001). P & G Pharmacy Handbook. p. 65.
- Colman, Andrew (2015). A Dictionary of Psychology. OUP Oxford. p. 851. ISBN 978-0-19-105784-7.
- Textbook of Clinical Gastroenterology and Hepatology (2 uitg.). John Wiley & Sons. 2012. p. 69. ISBN 978-1-118-32142-3.
- "Factors That May Contribute to Eating Disorders | National Eating Disorders Association". www.nationaleatingdisorders.org. Besoek op 1 Maart 2016.
- Field, Alison E. (1 Januarie 2001). “Peer, Parent, and Media Influences on the Development of Weight Concerns and Frequent Dieting Among Preadolescent and Adolescent Girls and Boys” (in en). Pediatrics 107 (1): 54–60. doi:10.1542/peds.107.1.54.
- Strumia R (2009). “Skin signs in anorexia nervosa”. Dermatoendocrinol 1 (5): 268–70. doi:10.4161/derm.1.5.10193.
- (2009) “Validity and utility of subtyping anorexia nervosa”. Int J Eat Disord 42 (7): 590–4. doi:10.1002/eat.20717.
- (2009) “Anorexia nervosa”. BMJ Clin Evid 2009.
- National Institute of Mental Health. "Eating disorders". Besoek op 23 Maart 2015.
- National Collaborating Centre for Mental Health (2004).
- Gowers S. G. (2000). “Impact of hospitalisation on the outcome of adolescent anorexia nervosa”. Br J Psychiatry 176: 138–141. doi:10.1192/bjp.176.2.138.
- Nolen-Hoeksema, S (2014). Abnormal Psychology (Sixth uitg.). McGraw-Hill Education. p. 357. ISBN 978-1-259-06072-4.
- Blessitt, E., et al. (2015).
- Whitnet E, Rolfes SR (2011). Understanding Nutrition. United States: Wadsworth Cengage Learning. p. 255. ISBN 1-133-58752-6.
- (2015) “Focus on anorexia nervosa: modern psychological treatment and guidelines for the adolescent patient”. Adolesc Health Med Ther 6: 9–16. doi:10.2147/AHMT.S70300.
- Russell, Gerald (1987). “An Evaluation of Family Therapy in Anorexia Nervosa and Bulimia Nervosa”. Arch Gen Psychiatry 44 (12): 1047–56. doi:10.1001/archpsyc.1987.01800240021004.
- Whitfield G, Davidson A (2007). Cognitive Behavioural Therapy Explained. Radcliffe Publishing. ISBN 978-1-85775-603-6. Besoek op 9 April 2015.
- (2015) “Alexithymia in eating disorders: therapeutic implications”. Psychol Res Behav Manag 8: 1–15. doi:10.2147/PRBM.S52656.
- Arcelus J. (2011). “Mortality rates in patients with anorexia nervosa and other eating disorders. A meta-analysis of 36 studies”. Arch Gen Psychiatry 68 (7): 724–731. doi:10.1001/archgenpsychiatry.2011.74.
- Robinson P (2012) Avoiding deaths in hospital from anorexia nervosa: the MARSIPAN project.
- Royal_College_of_Psychiatrists (2014).
- Miller KK (2013). “Endocrine effects of anorexia nervosa”. Endocrinol. Metab. Clin. North Am. 42 (3): 515–28. doi:10.1016/j.ecl.2013.05.007.
- (2012) “Anorexia nervosa and the kidney”. Am. J. Kidney Dis. 60 (2): 299–307. doi:10.1053/j.ajkd.2012.03.019.
- (Augustus 2012) “Epidemiology of eating disorders: incidence, prevalence and mortality rates.”. Current psychiatry reports 14 (4): 406–14. doi:10.1007/s11920-012-0282-y.
- (2008) “National athletic trainers' association position statement: Preventing, detecting, and managing disordered eating in athletes”. Journal of Athletic Training 43 (1): 80–108. doi:10.4085/1062-6050-43.1.80.
- (2004) “Eating disorders: clinical features and pathophysiology”. Physiol. Behav. 81 (2): 359–74. doi:10.1016/j.physbeh.2004.02.009.
Verdere leesstof[wysig | wysig bron]
- Bailey AP, Parker AG, Colautti LA, Hart LM, Liu P, Hetrick SE (2014). "Mapping the evidence for the prevention and treatment of eating disorders in young people". J Eat Disord. 2 (1): 5. doi:10.1186/2050-2974-2-5. PMC . PMID 24999427.
- Coelho GM, Gomes AI, Ribeiro BG, Soares Ede A (2014). "Prevention of eating disorders in female athletes". Open Access J Sports Med. 5: 105–13. doi:10.2147/OAJSM.S36528. PMC . PMID 24891817.
- Luca A, Luca M, Calandra C (2015). "Eating Disorders in Late-life". Aging Dis. 6 (1): 48–55. doi:10.14336/AD.2014.0124. PMC . PMID 25657852.
|
<urn:uuid:3eb522d7-611c-4ff8-b0d4-39bf78c49564>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Anoreksie
|
2019-07-18T11:25:03Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00389.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.994326
| false
|
Louis le Grange
Louis le Grange | |
Kabinetsminister
Ampstermyn 1978 – 1986 | |
Ampstermyn 1987 – 1991 | |
Voorafgegaan deur | Johan Greeff |
Opgevolg deur | Gene Louw |
Persoonlike besonderhede
Gebore | 16 Augustus 1928 Ladybrand, Oranje-Vrystaat |
Sterf | 25 Oktober 1991 (op 63) Potchefstroom |
Politieke party | Nasionale Party |
Alma mater | Potchefstroomse Universiteit vir C.H.O. |
Religie | N.G. Kerk |
Politieke loopbaan[wysig | wysig bron]
Le Grange word in 1966 tot die Parlement verkies vir die kiesafdeling Potchefstroom (1966-1991). Hy sluit by die kabinet aan in 1975, as adjunkminister van Inligting (1975–1978), Binnelandse Sake en Immigrasie (1975-1978), asook Openbare Werke (1978) tydens die bewind van John Vorster. Later word hy bevorder tot Minister van Toerisme en Openbare Werke (1978–1979), Gevangenisse (1979–1980), Polisie (1979–1982) en Wet en Orde (1982–1986) in die verskeie kabinette van Eerste Minister PW Botha.
Hierna val die eer hom te beurt om as Speaker van die Parlement op te tree (1987–1991).
Hy is aan 'n hartaanval oorlede in Potchefstroom, in die ouderdom van 64. 'n Hoofstraat wat noordwaarts uit Potchefstroom loop is na hom vernoem.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Beeld koerant, 28 Oktober 1991, getiteld: "Louis le Grange het gesterf soos hy geleef het tussen vriende"
|
<urn:uuid:54e7cc58-033d-4e84-a3d2-329ebdc07f27>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Louis_le_Grange
|
2019-07-21T00:22:14Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526799.4/warc/CC-MAIN-20190720235054-20190721021054-00149.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99948
| false
|
Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae
Die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae (Engels: The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints) is 'n Mormoonse kerk wat in 1830 deur Joseph Smith in die VSA begin is.[1] Dit is die grootste Mormoonse kerk en die vyfde grootste geloofsgemeenskap in die Verenigde State wat byna twee persent van die Amerikaanse bevolking en ook die meerderheid in die deelstaat Utah verteenwoordig. Die Anglikaanse, Katolieke en Protestantse Kerke weier om die Mormoonse Kerk as 'n egtelike Christelike kerk te aanvaar as gevolg van besondere verskille in doktrine, byvoorbeeld die Mormoonse geloof dat die leier van hul kerk 'n "lewende profeet" en die opvolger van Jesus Christus is.[2]
Saam met ander geloofsgemeenskappe, soos die liberale Community of Christ en kleiner splintergroepe, wat naas die Bybel ook die Boek van Mormon as 'n heilige skrif aanvaar, word na hierdie denominasie ook as Mormone of Mormoonse Kerk verwys.
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
Die kerk is amptelik deur Joseph Smith jr. op 6 April 1830 in Fayette in die VSA-deelstaat New York gestig. As gevolg van die Mormone se groot trek na die weste in die 19de eeu het die kerk sy hoofkwartier tans in Salt Lake City, die administratiewe hoofstad van Utah. Volgens die kerk se eie statistieke is daar tans sowat 15,4 miljoen lede in meer as 160 lande en gebiede wêreldwyd, waarvan 6,5 miljoen in die VSA en 61 221 in Suid-Afrika en 793 in Namibië. Die eerste Mormoonse sendelinge het op 19 April 1853 by Kaapstad in Afrika aangekom.[3]
Lede van die kerk, wat na hulself as "Heiliges van die Laaste Dae" verwys, beskou hul geloof as 'n deur God geïnspireerde herstigting van die oorspronklike kerk wat volgens die Christelike tradisie deur Jesus van Nasaret ("Jesus Christus") gestig is. Die kerk staan volgens sy eie leerstellings nie in die Katolieke, Ortodokse of Protestantse tradisie nie en gebruik naas die Bybel – wat as "onvolledig" beskou word – ander religieuse geskrifte soos die Boek van Mormon.
Kritiek[wysig | wysig bron]
Die kerk word deur ander Christelike denominasies gevolglik as 'n sinkretistiese nuwe religieuse beweging geklassifiseer (die Duitse Handbuch Religiöse Gemeinschaften und Weltanschauungen, 'n Evangelies-Lutherse standaardwerk oor religieuse gemeenskappe, beskou die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae nie as 'n Christelike gemeenskap nie), en sy dope word nie deur ander kerke en sektes erken nie, terwyl die Mormone-kerk die geldigheid van ander kerke en sektes se sakramente betwis. Die geloofsoortuigings van ander Christene word nogtans gerespekteer, en naas die samewerking met ander Christelike gemeenskappe op humanitêre gebied spreek Mormone hulle ten gunste van religieuse verdraagsaamheid uit en maak finansiële bydraes tot die oprigting van kerke en tempels van ander religieuse gemeenskappe soos die Gereformeerde Joodse sinagoge in Salt Lake City en die Hindoeïstiese tempel in Spanish Fork (Utah).
Omstrede aktiwiteite van die kerk sluit sy diskriminasie van homofiele,[4] sy kritiek op aborsies[5] en sy sendingprogram in waarvolgens jongmense as sendelinge in ander lande optree. Die kerk het vroeër ook teen Swartes gediskrimineer en tot by die jaar 1978 geweier om hulle as priesters toe te laat.[6]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
- Kennedy, John W. (February 2004), "Winning them softly", Christianity Today 48 (2), http://www.christianitytoday.com/ct/2004/february/14.18.html, besoek op October 7, 2006
- JG Cannon, "Mormonism's Jesse Haven and the Early Focus on Proselytising the Afrikaner at the Cape of Good Hope, 1853–1855," Nederduitse Gereformeerde Teologiese Tydskrif 48 (3&4) / Sep/Dec, bl. 446-456.
- Religious Tolerance.org (Ontario): The LDS church & homosexuality
- The LDS church and abortion
- Gorski, Eric: Mormons mark '78 ban on black priests. In: Denver Post, 21 Desember 2003
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints. |
- Die Boek van Mormon – elektroniese teks
- ( ) Teks van die Universiteit van Michigan
- ( ) Teks van Die Kerk van Jesus Christus van die Heiliges van die Laaste Dae
- The Joseph Smith Papers – Die Joseph Smith Papiere
|
<urn:uuid:da45ca45-fad8-43da-8e4a-3121ce84e28d>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kerk_van_Jesus_Christus_van_die_Heiliges_van_die_Laaste_Dae
|
2019-07-17T06:47:31Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00253.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999967
| false
|
Wolgaïese tale
Wolgaïes | |
---|---|
Geografiese verspreiding: |
In Rusland weerskante van die Wolgarivier |
Genetiese klassifikasie: |
Oeraals Fins-Oegries Fins-Permies Fins-Wolgaïes[1] Wolgaïes |
Onderafdelings: | |
ISO 639-2: | fiu |
Die Wolgaïese tale of Wolga-Finse tale is 'n deelgroep van die Fins-Oegriese tale in die Oeraalse taalfamilie wat in die omgewing van die Wolgarivier deur die sogenaamde Wolga-Finne gepraat. Die groep sluit die Mari-taal en die Mordwiense tale in wat weer uit die Moksja en Erzja tale bestaan.[2] Uitgestorwe tale wat volgens aanname aan die Wolgaïese tale behoort het sluit Merjanies, Mesjtjeries (Russies: Мещерский) en Moeromies in.
Wolgaïes te same met die Oosseefinse tale vorm die Fins-Wolgaïese groepering van die Fins-Permiese tale wat na raming in die 3de millennium v.C. van die Permiese tale geskei het.[3] Daar word geskat dat Wolgaïes self in sy onderskeie deeltale verdeel het in ongeveer 1200 v.C.[4]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Jacek Fisiak, Raymond Hickey, Stanisław Puppel, Language History and Linguistic Modelling: A Festschrift for Jacek Fisiak on His 60th Birthday, Contributor Jacek Fisiak, Uitgegee deur Walter de Gruyter, bl. 831, 1997, ISBN 3-11-014504-9, 9783110145045
- The Uralic Language Family: Facts, Myths and Statistics; deur Angela Marcantonio; bl. 57; ISBN 0-631-23170-6
- The Finno-ugric republics and the Russian state By Rein Taagepera; ISBN 0-415-91977-0; bl. 33
- Encyclopedia Britannica s.v. "Volga-Finns".
|
<urn:uuid:c74ed466-1c1e-4b10-9ba6-cc0b8bf136a7>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Wolga%C3%AFese_tale
|
2019-07-18T11:13:18Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00413.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.993052
| true
|
Eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika
Nasionale leuse: E Pluribus Unum (tradisioneel) (Latyn: Uit baie, een) In God We Trust (sedert 1956) | |||||
Ligging van die eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika | |||||
Kaart van die eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika | |||||
Amptelike tale | Engels | ||||
Hoofstad | Washington, D.C. | ||||
Grootste stad | Geen | ||||
President | Barack Obama | ||||
Oppervlakte - Totaal |
10 553,18 vk km | ||||
Bevolking - Totaal (2010) - Bevolkingsdigtheid |
4 411 808 418/vk km | ||||
Geldeenheid | Amerikaanse dollar ($) USD | ||||
Tydsone | UTC: −12 tot −4 | ||||
Volkslied | The Star-Spangled Banner |
Die Eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika (Engels: Insular Areas of the United States) is 'n term vir 'n groep van eilande van die Verenigde State van Amerika, wat geen deel van die 50 deelstate van die Verenigde State van Amerika of die Distrik van Columbia uitmaak nie.[1] Die eilandgebiede is in die Karibiese See en die Stille Oseaan geleë en sluit die klein afgeleë eilande van die Verenigde State van Amerika in.
Inhoud
Karibiese SeeWysig
Vlag | Argipel of eiland | Oppervlakte (km²) |
Lagoon (km²) |
Bevolking | Verkryging | Koördinate | ISO 3166-1 ISO 3166-2 |
---|---|---|---|---|---|---|---|
Puerto Rico | 8 959 | 3 994 259 | 10 Desember 1898 | PR | |||
Amerikaanse Maagde-eilande | 349 | 108 605 | 31 Maart 1917 | VI | |||
Klein afgeleë eilande | 5,4 | 0 | UM | ||||
Navassa[nb 1] | 5,4 | 0 | 31 Oktober 1858 | UM-76 | |||
Bajo Nuevo Bank[nb 2] | 0,02 | 155 | 0 | 22 November 1869 | |||
Serranilla Bank[nb 2] | 0,02 | 1200 | 0 | 8 November 1879 13 November 1880 |
Stille OseaanWysig
Vlag | Argipel of eiland | Oppervlakte (km²) |
Lagoon (km²) |
Bevolking | Verkryging | Koördinate | ISO 3166-1 ISO 3166-2 |
---|---|---|---|---|---|---|---|
Guam | 549 | 168 564 | 1898 | GU | |||
Noordelike Mariana-eilande | 463,64 | 82 459 | 1945 | MP | |||
Amerikaans-Samoa | 199 | 57 881 | 1899 | AS | |||
Klein afgeleë eilande | 28,14 | 244 | 40 | UM | |||
Baker-eiland | 1,64 | 0 | 28 Oktober 1856 | UM-81 | |||
Howland-eiland | 1,85 | 0 | 28 Oktober 1856 | UM-84 | |||
Jarvis-eiland | 4,50 | 0 | 28 Oktober 1856 | UM-86 | |||
Johnston-atol[nb 3] | 2,67 | 130 | 0 | 6 September 1859 | UM-67 | ||
Kingman-rif | 0,01 | 60 | 0 | 8 Februarie 1860 | UM-89 | ||
Midway-atol[nb 3] | 6,20 | 40 | 40 | 28 Augustus 1867 | UM-71 | ||
Palmyra-atol[nb 3] | 3,9 | 8 | 0 | 21 Februarie 1912 | UM-95 | ||
Wake-eiland[nb 4] | 7,37 | 6 | 0 | 17 Januarie 1899 | UM-79 |
Vrye geassosieerde stateWysig
Voormalige gebiedeWysig
Sien ookWysig
NotasWysig
VerwysingsWysig
- "Definitions of Insular Area Political Organizations". Office of Insular Affairs. U.S. Department of the Interior. 2007-01-11. Besoek op 2012-02-02.
Eksterne skakelsWysig
Wikimedia Commons bevat media in verband met Eilandgebiede van die Verenigde State van Amerika. |
- Office of Insular Affairs ( )
- Department of the Interior Definitions of Insular Area Political Types ( )
- Rubin, Richard, "The Lost Islands", The Atlantic Monthly, Februarie 2001 ( )
- Chapter 7: Puerto Rico and the Outlying Areas, U.S. Census Bureau, Geographic Areas Reference Manual ( )
Verenigde State van Amerika | ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
<urn:uuid:46edf6ca-8c10-4266-a910-96363eb6a822>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Eilandgebiede_van_die_Verenigde_State_van_Amerika
|
2019-07-19T18:28:26Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00013.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.981999
| false
|
Lido di Venezia
Lido di Venezia (afgelei van die Latynse litus "strand, kus") is die sentrale van drie lang smal eilande of strandwalle van die Laguna Veneta of Venesiaanse strandmeer wat van Chioggia in die suide tot Jesolo in die noorde strek en die strandmeer van die oop Adriatiese See skei. Lido di Venezia, wat deel uitmaak van die Stad Venesië, strek oor 'n lengte van 11 km, maar is net enkele honderd meter wyd. Dit beslaan 4 km².
In die 19de eeu is dit tot 'n elegante strandoord ontwikkel, met villa's en luukse hotelle soos die Grand Hotel Excelsior, die Grand Hôtel des Bains en die hotel Hungaria Palace (tans bekend as Grande Albergo Ausonia & Hungaria). Die plaaslike Belle Époque-boukuns het van die beste voorbeelde van die Italiaanse Liberty-styl (stile Liberty) opgelewer, 'n plaaslike variant van Art Nouveau-boukuns wat hoogtyd gevier het tydens die Lido se bloeitydperk. Die 20ste eeuse munisipale stadsbeplanning het voorsiening gemaak vir die ontwikkeling van Lido di Venezia as 'n suiwer residensiële buurt met toeristiese infrastruktuur.
Die Internasionale filmfees van Venesië word jaarliks in Augustus en September hier gehou. In teenstelling met die historiese middestad van Venesië, die Centro storico, is daar in Lido di Venezia geasfalteerde strate en word motorvoertuie toegelaat (motorvoertuie word per veerboot tussen die Lido en die parkeerterreine op die eiland Tronchetto in die weste van die Centro storico vervoer). Die eiland is ook gewild by fietsryers.
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
Toe welvarende Amerikaanse toeriste, wat nog teen die middel van die 1920's in groot getalle hul vakansies in Lido di Venezia deurgebring het, met die begin van die Groot Depressie begin wegbly het, het die stadsregering, Biënnale-bestuurders en rolspelers uit die toeristebedryf, ook met die oog op mededingende strandoorde in ander dele van Italië, in die 1930's 'n poging onderneem om feesbedrywighede as toeristemagnete verder uit te bou. Naas die Biënnale-kunsuitstalling het in die 1920's strand- en somerfeeste (Feste d'Estate a Venezia-Lido) baie gewild geraak.
Een van die hoofdryfkragte agter die nuwe inisiatief, die Venesiaanse entrepreneur Nicolo Spadà se Compagnia Italiana Grandi Alberghi (CIGA) as eienaar van meerdere groot hotelle in Venesië, het aktiwiteite soos opelug- en salonopvoerings, gala-aande, musiekfeeste, modeskoue en internasionale tennistoernooie aangekondig[1]. Ook die Circolo Golf Venezia, wat in 1930 gebou is nadat die Amerikaanse motormagnaat Henry Ford beswaar gemaak het oor die gebrek aan gholfgeriewe, is danksy die inisiatief van CIGA verwesenlik.
In die 21ste eeu het plaaslike rolspelers uit die toerismebedryf, hoofsaaklik familie-ondernemings, die voortou geneem met 'n inisiatief om die Lido as 'n reisbestemming vir volhoubare toerisme te ontwikkel.[2]
Strande[wysig | wysig bron]
Die sandstrande van Lido di Venezia strek oor byna die volle lengte van die eiland se seewaartse kant en is, danksy hul effense helling see toe, geskik vir gesinne met kinders. Aan die strande is blouvlagstatus toegeken.
Net 'n klein deel van die strande is as openbare geriewe geklassifiseer (spiaggia communale in Italiaans), waaronder die Spiaggia di San Nicolò in die uiterste noorde en die Oasi WWF Dune degli Alberoni in die uiterste suide. Die res word deur sogenaamde stabilimenti (balneari) beslaan - strande in privaat besit wat teen betaling allerlei geriewe bied soos capanne (historiese badhuisies wat van hout gebou is en vanaf die 1850's deel van die plaaslike strandkultuur geword het), strandwagters, stortbaddens, sluitkaste en sonskerms. Sommige van die badhuisies word deur Venesiaanse gesinne gehuur, soms op 'n permanente basis, of is bestem vir die eksklusiewe gebruik van hotelgaste.
Grand Hôtel des Bains[wysig | wysig bron]
Die Grand Hôtel des Bains is deur die argitek Francesco Marsich (1858–1919) volgens die Italiaanse Liberty-styl, met invloede van klassieke Venesiaanse villa-boukuns, ontwerp en op 5 Julie 1900 geopen. As die toneel, waar Thomas Mann se novelle Der Tod in Venedig afspeel, wat in 1912 gepubliseer is (en hier in 1971 deur die Italiaanse regisseur Luchino Visconti verfilm is), het die Grand Hôtel des Bains ingang tot die wêreldliteratuur gevind. Thomas Mann (1875–1955) het hier tussen 26 Mei en 2 Junie 1911 saam met sy vrou Katia en sy broer Heinrich sy vakansie deurgebring. Die novelle handel oor die bewondering wat die protagonis, die skrywer Gustav Aschenbach, 'n man in sy vyftigs, in die geheim vir 'n blonde Poolse jongeling, Tadzio, koester. Die twee praat nooit mekaar nie, en die enigste oplossing vir Aschenbach se homoërotiese gevoelens, wat in sy tyd té gewaagd is, is sy dood aan hartversaking, net op die strand waar hy Tadzio dophou.
Die outobiografiese karakter van Der Tod in Venedig, wat deur Jan Esterhuizen in 1961 as Die dood in Venesië in Afrikaans vertaal is, het tot spekulasies oor die ware identiteit van Tadzio gelei. In 1965 het 'n Poolse adellike, baron Władysław Moes (1900–1986), beweer dat hy die jongeling was wat Mann beskryf het. Sy bewerings word nogtans bevraagteken - Moes was in 1911 net tien jaar oud, en so pas Mann se beskrywing glad nie by hom nie.[3]
In 1929 is die Russiese ballet-impresario Sergei Diaghilev, bekend deur sy Ballets Russes, hier oorlede. 'n Tweede rolprent, The English Patient wat in Kairo se Shepheard's Hotel afspeel, het in 1996 hier ontstaan. Die hotel is tans nie meer toeganklik vir die publiek nie. Daar was planne om dit te herontwikkel as luukse woonstelgebou, alhoewel die boubedrywighede daarvoor in Junie 2019 nog nie aan die gang was nie. Die hotel is reeds in 2008 aan die eiendomsontwikkelaar EstCapital SGR verkoop, maar staan sedert 2010 leeg.[4] EstCapital SGR het intussen bankrot gespeel en die hotel se interieur deur middel van 'n aanlyn-veiling verkoop.
Die hotel, wat deur verval bedreig word, het volgens nuusberigte intussen van eienaar gewissel. London + Regional Properties, wat reeds die Hotel Excelsior Venice Lido Resort met sukses herontwikkel het, het na bewering die hotel se heropening in 2024 aangekondig.[5] Die onderneming se webtuiste vermeld niks daaroor nie.
Grand Hotel Excelsior[wysig | wysig bron]
Die volgende groot hotelprojek, die Grand Hotel Excelsior, het danksy die inisiatief van Nicolo Spadà as hoof van die CIGA-hotelkonsortium ontstaan wat in die vroeë 20ste eeu 'n beslissende bydrae tot die ontwikkeling van Lido di Venezia tot 'n eersterangse internasionale luukse strandoord gelewer het. Die hotel se unieke boustyl het voortgespruit uit die vrugbare samewerking tussen Spadà en die argitek Giovanni Sardi. 'n Derde sleutelfiguur was graaf Giuseppe Volpi di Misurata, 'n dinamiese Venesiaanse politikus en sakeman wat die hotel as die plek gekies het waar Venesië se eerste filmfees in 1932 gehou sou word.[6]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Jan Andreas May: La Biennale di Venezia. Kontinuität und Wandel in der venezianischen Ausstellungspolitik 1895−1948. Berlin: Akademie-Verlag 2009, bl. 138
- The Independent, 25 Julie 2017: Venice Lido: The island reinventing itself as a sustainable tourist destination. Besoek op 16 Junie 2019
- Der Spiegel - Literatur, 21 Desember 2002: Tadzios schönes Geheimnis. Besoek op 18 Junie 2019
- Kino-Zeit, 6 September 2018: Die Schönheit des dekadenten Zerfalls. Besoek op 16 Junie 2019
- New York Social Diary, 11 Maart 2019: La Belle Époque: Splendor in the Past. Besoek op 16 Junie 2019
- Hotel Excelsior Venezia: Storia. Besoek op 18 Junie 2019
|
<urn:uuid:e20e8184-ffca-4f53-a5a1-397b77ecb4c4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Lido_di_Venezia
|
2019-07-16T02:35:22Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524475.48/warc/CC-MAIN-20190716015213-20190716041213-00117.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999831
| false
|
Nakop
Nakop | |
Koördinate: Koördinate: | |
Land | Suid-Afrika |
---|---|
Provinsie | Noord-Kaap |
Distrik | ZF Mgcawu |
Plaaslike Munisipaliteit | Kai !Garib |
Tydsone | SAST (UTC+2) |
Nakop is een van die grensposte tussen Suid-Afrika en Namibië. Dit lê op die N10 nasionale pad in die rigting van Ariamsvlei en Karasburg in Namibië. Dit is 2 km oos van die werklike grens en 10 km van Ariamsvlei. Nakop lê 138 km noordwes van Upington en 134 km oos van Karasburg. Die Nakop-grenspos is heeljaar en 24-uur oop. Aan die Namibiese kant is die grenspos aan die oostekant van die dorp Ariamsvlei op die pad B3.
Suid-Afrika | Namibië | |
---|---|---|
Streek | Noord-Kaap | Suidoos |
Dorp | Nakop | Ariamsvlei |
Pad | N10 | B3 |
Koördinate | ||
Besigheidsure - Reisigers | 24 uur | 24 uur |
Telefoonnommer | +27 (0) 54 571 0008 / 0077 | |
Faksnommer | +27 (0) 54 571 0009 |
|
<urn:uuid:13eab6db-93a7-4872-b0ed-8e343c52bdaf>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Nakop
|
2019-07-16T02:59:47Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524475.48/warc/CC-MAIN-20190716015213-20190716041213-00117.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.994675
| false
|
Die R29 is 'n provinsiale roete in Suid-Afrika wat Johannesburg verbind met Leandra via Germiston, Benoni, Boksburg en Springs. Vir 'n lang ent van die roete heet dit Hoofrifweg (Main Reef Road).
Die R29 het voorheen naby die Golela-grenspos geëindig, maar die deel van Evander na Ermelo is nou deel van die N17.
R31 R33 · R34 · R35 · R36 · R37 · R38 · R39 · R40
R41 · R42 · R43 · R44 · R45 · R46 R48 · R49 · R50
R51 · R52 · R53 · R54 · R55 · R56 · R57 · R58 · R59 · R60
R61 · R62 · R63 · R64 · R65 · R66 · R67 · R68 · R69 · R70
R71 · R72 · R73 · R74 · R75 · R76 · R80 · R81 · R82
|
<urn:uuid:d9a25e23-3fdc-4a1a-8583-1edba962c580>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/R29_(Suid-Afrika)
|
2019-07-16T02:32:39Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524475.48/warc/CC-MAIN-20190716015213-20190716041213-00117.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.873309
| false
|
Straalvliegtuig
'n Straalvliegtuig of kortweg straler is 'n vliegtuig wat deur 'n straalmotor aangedryf word. Vliegtuie wat deur vuurpyle aangedryf word, word ook straalvliegtuie en stralers genoem. Dit is in teenstelling met skroefaangedrewe vliegtuie wat gebruik maak van 'n binnebrandenjin. Daar is sommige vliegtuie wat wel 'n kombinasie van 'n straalmotor en 'n skroef het en nie 'n binnebrandenjin nie.
Stralers is in die algemeen meer effektief teen hoë snelhede en -hoogtes waar skroefvliegtuie weer meer effektief is teen lae snelhede en -hoogtes. Stralers het die vermoë om supersoniese vlug te haal maar kan ook heelwat stadiger vlieg.
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
Vuurpylaangedrewe[wysig | wysig bron]
Die eerste vliegtuie sonder skroewe is deur vuurpyle aangedryf. Vuurpylaangedrewe vliegtuie is eerste in Duitsland ontwikkel, waar die eerste een om te vlieg die Lippisch Ente in 1928 was.[1] Die Ente is eintlik vir die doel as 'n sweeftuig ontwikkel maar is aangepas om 'n vuurpyl te huisves. 'n Jaar later in 1929 het die doelgeboude vuurpylvliegtuig die Opel RAK.1 die eerste geword om suksesvol te vlieg.
Straal aangedrewe[wysig | wysig bron]
Frank Whittle, 'n Engelse uitvinder het die konsep van die straalmotor ontwikkel in 1928.[2] Die Duitser Hans von Ohain het 'n dekade later aan die einde van die 1930's die konsep onafhanklik ontwikkel. Hy het in Februarie 1936 'n brief aan Ernst Heinkel geskryf, waarin hy hom vertel het van die ontwerp en die moontlikhede van 'n straalmotor.
Verwysings[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Straalvliegtuie. |
- The Internet Encyclopedia of Science: Experimental Aircraft.. "Lippisch Ente.". URL besoek op 26 September2012.
- http://www.cwn.org.uk/heritage/people/whittle/biography.html
|
<urn:uuid:12833af6-3f2a-4ef9-85ff-5187c886ce26>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Straler
|
2019-07-16T02:31:30Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524475.48/warc/CC-MAIN-20190716015213-20190716041213-00117.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999992
| false
|
Gebruiker:Anrie/Sandput
Aardverwarming:
123 |
---|
In 1972 het wetenskaplikes George Kukla en Robert Matthews 'n brief aan die Amerikaanse president Richard Nixon geskryf oor hulle kommer rakende drastiese veranderinge in die klimaat en hulle vrees dat oorlog, pes en hongersnood onderweg was. Die brief het die president egter nie teen aardverwarming gewaarsku nie, maar teen aardverkoeling. |
Inhoud
- 1 Vroeë geskiedenis
- 2 Ontwikkeling van die wetenskap
- 3 Aardverwarmingskeptici se teenaanval
- 4 Word aardverwarming deur die son veroorsaak?
- 5 Verwysings
Vroeë geskiedenis[wysig | wysig bron]
In 1972 het wetenskaplikes George Kukla en Robert Matthews 'n brief aan die Amerikaanse president Richard Nixon geskryf oor hulle kommer rakende drastiese veranderinge in die klimaat en hulle vrees dat oorlog, pes en hongersnood onderweg was. Die brief het die president egter nie teen aardverwarming gewaarsku nie, maar teen aardverkoeling.[1]
Die wetenskaplikes was egter nie die enigste twee doemprofete nie: die begin van die sewentigerjare het ’n tydperk ingelui waarin die ondergang van die aarde wyd en syd voorspel is. Suurreën het baie mere en woude aangetas en daar was vrese dat oorbevolking tot massa-hongersnood kon lei. Tydens 'n opname van die wetenskaplike BBC-program Horizon in 1971, het dr. Paul Ehrlich gesê dat die kanse dat die mensdom die 20ste eeu sal oorleef 'n skrale een of twee persent is.[2] In 1974 het die Engelse klimatoloog Hubert Lamb ook teen aardverkoeling gewaarsku: dat "ons onsself moet voorberei vir 'n lang periode van hoofsaaklike kouer seisoene" en dat "tensy ons anders leer, dit verstandig sou wees om te veronderstel dat die volgende ystydperk op enige oomblik kan begin byt".[3]
Alhoewel die wetenskaplikes en omgewingsaktiviste van die tyd die bal misgeslaan het, is die wetenskap van die tydperk steeds vandag van waarde. Destydse wetenskaplike ondersoek het daarop gedui dat die planeet besig is om af te koel. In die sestigerjare het weerverslae die wêreld oor gewys dat die aarde besig was om yskoue winters te deurstaan en 'n teorie het ontstaan wat die waargeneemde aardverkoeling probeer verduidelik het. Die wêreld se ekonomie het in die vyftig- en sestigerjare 'n bloeityd gesien: steenkool is op 'n ongekende skaal verbrand in kragstasies en fossielbrandstowwe was vir 'n tyd lank geblameer vir die veronderstelde verkoeling. Volgens die aanvaarde destydse teorie sou die rook van die kragstasies en skoorstene 'n laag van roetpartikels in die atmosfeer skep, wat sou keer dat die son se strale die aarde bereik; iets wat tot 'n koeler planeet sou lei. Een van die wetenskaplikes wat ten gunste van hierdie teorie was, is Stephen Schneider, wie 'n beroemde verslag in 1971 geskryf het waarin hy beweer dat die wêreldwye temperatuur met tot drie grade kan daal. Hy het beweer dat dit genoeg sou wees om moontlik 'n nuwe glasiaal te veroorsaak.[4]
Die waargeneemde verkoeling van die aarde en die gepaardgaande teorie het vir 'n wyle sin gemaak, maar die tweede helfte van die 1970's het 'n einde aan byna dertig jaar van afkoeling gebring.[5][6][7] Die warmer, en in sommige gevalle bloedhete, weer het die begin van 'n waarneembare verwarming van die aarde aangedui en het beteken dat die wetenskap wat die nosie van aardverkoeling verduidelik het, foutief moet wees. Met die nuwe data moes wetenskaplikes hulle teorieë aanpas, in die hoop om uit te vind hoekom dit geblyk het dat die aarde skielik aan’t verwarm was.
'n Aantal wetenskaplikes het tydens die periode van "aardverkoeling" 'n paar jaar aan 'n alternatiewe teorie gewerk wat probeer verduidelik het wat besig is om met die klimaat te gebeur. Een van hulle was David Keeling, die eerste persoon wat gewaarsku het oor die effekte van die kweekhuiseffek en aardverwarming. In 1956 het Keeling aangesluit by die Scripps Institution of Oceanography in San Diego en laat 1950's begin het om die koolstofdioksied in die atmosfeer te meet, hoofsaaklik by die Mauna Loa-observatorium in Hawaiï. Dit was die ideale plek om lugmonsters te neem, siende dat die observatorium in die middel van die Stille Oseaan geleë is, ver verwyder van industriële, lugbesoedelende sentrums, op 'n vulkaan wat se piek meer as 3 km hoog is: die lug wat Keeling getoets het, word onder die skoonste in die wêreld gereken.[8] In dié tyd was Keeling se ondersoek nie belangrik geag nie, maar dit het mettertyd een van die belangrikste navorsingswerke in die geskiedenis geword.
Keeling het die koolstofdioksied gemeet deur 'n glassfeer te neem wat met 'n vakuum gevul is en dit aan die lug blootgestel. Die lug het die vakuum gevul en die sfeer is met 'n klep afgesluit. Dit was egter heelwat moeiliker om daarna te bereken presies hoeveel koolstofdioksied in die fles was: soortgelyke pogings is reeds deur ander wetenskaplikes aangewend, maar hulle resultate het só verskil dat dit nie vertrou kon word nie. Keeling het egter in 1958 daarin geslaag om 'n apparaat te bou wat die koolstofdioksied suksesvol uit de lugmonster kon onttrek en die konsentrasie daarvan meet. Moderne apparate wat vir dieselfde doeleindes gebruik word, word steeds na aanleiding van Keeling se apparaat gestandardiseer.
Keeling was nie tevrede daarmee dat hy nou in staat was om die koolstofdioksiedvlakke in die atmosfeer te meet nie: hy het ook gewonder of die toenemde uitpomping van koolstofdioksied deur motorkarre, kragstasies, fabrieke en vliegtuie die vlak van die koolstofdioksied mettertyd sou affekteer. Hy het dus jare aangehou met sy eksperimente en opnames van koolstofdioksiedvlakke. Keeling se volgehoue vasberadenheid (en sy seun wat sy werk na sy dood voortgesit het) het gelei tot 'n grafiek wat dui op die dramatiese styging van koolstofdioksiedvlakke in die atmosfeer. In 1958 was daar 315 deeltjies per miljoen, in teenstelling met 386 deeltjies per miljoen in 2008. Hierdie grafiek, wat die volgehou styging van koolstofdioksiedvlakke aandui, is die een onbetwiste bewysstuk in die hele aardverwarmingdebat.
Die betekenis van Keeling se ontdekking is eenvoudig: CO2 is in staat om hitte vas te vang, ook in die aarde se atmosfeer. Dit keer dat hitte na die buitenste ruim ontsnap en verhit die atmosfeer. Hoe meer koolstofdioksied in die lug is, hoe meer hitte word vasgevang: hierdie fenomeen staan as die kweekhuiseffek bekend. Keeling se grafiek het die toenemende warm somers van die 1970's verduidelik, maar nie die koue winters van die vyftiger en sestigerjare nie. Dit het later geblyk dat die verkoelende effek van roet, afkomstig van rookspuwende industriële skoorstene, die verwarmende effek van koolstofdioksied in die atmosfeer uitgekanseleer het. Dit het egter nie lank geduur nie, siende dat die stygende vlakke koolstofdioksied gou die dominerende faktor geword het.
Nou het wetenskaplikes begin fokus op die teenoorgestelde van 'n nuwe ystyd: aardverwarming.
Ontwikkeling van die wetenskap[wysig | wysig bron]
Die skielike veranderinge het nie ongesien gebeur nie – in die hoogste vlakke van die Amerikaanse regering het amptenare gewonder of aardverwarming 'n nuwe bedreiging is en hulle na JASON gewend . JASON is 'n onafhanklike groep wetenskaplikes wat die V.S.-regering raad gee oor sake rakende wetenskap en tegnologie; die oorgrote meerderheid van hul werk het met verdediging te maak. In 1978 het die regering hulle genader om die groeiende bewyse vir aardverwarming te ondersoek. Die groep het 'n rekenaarmodel van die wêreld se klimaatstelsel gebou: die JASON-model van die wêreld en hulle verslag, The Long Term Impact of Atmospheric Carbon Dioxide on Climate ("Die langtermyn-impak van atmosferiese koolstofdioksied op klimaat") is in April 1979 vrygestel. Die verslag het 'n aantal voorspellings gemaak wat, van agterna beskou, redelik in die kol was. Voorbeelde hiervan is:
- Volgens verwagting sal die konsentrasie CO2 in die atmosfeer teen 2035 sal verdubbel. (Huidige modelle voorspel dat die konsentrasie CO2 teen 2050 sal verdubbel.)
- 'n Temperatuurstyging van 2 tot 3 grade teen die einde van die 21ste eeu. (Ongeveer gelyk aan huidige voorspellings.)
- Poolstreke sal meer verhit as wat algemeen is – miskien selfs 10 of 12 grade meer. (Ook in hierdie geval is hulle nie heeltemal teenstrydig met die huidige teorieë nie.)
Die verslag is met sy verskyning as uiters omstrede beskou en die regering het 'n groep klimaatwetenskaplikes genader om 'n tweede opinie. Dié wetenskaplikes se konklusies was egter baie eenders.
Enige potensiële pogings om op hierdie verslae te reageer is in die wiele gery in 1980, na die verkiesing van Ronald Reagan tot President van die Verenigde State. In die tyd was Amerika erg gekritiseer a.g.v. suurreën en Reagan wou nie dat die VSA ook nog die skuld vir aardverwarming moes dra nie. (Dié land is steeds die grootste verspreider van CO2-emissies per capita.)
Reagan het die wetenskaplike William Nierenberg opdrag vir 'n derde verslag gegee: Nierenberg het bekendheid verwerf vir sy werk aan die Manhattan-projek, waar hy gehelp het om die atoombom te ontwikkel. Later het hy die beroemde Scripps Institution of Oceanography bestuur, waar hy die afdeling vir klimaatnavorsing geskep het. Nierenberg was ook 'n lid van JASON. Nierenberg se verslag het in sommige opsigte van die twee voorafgaande verslae verskil. Die verslag gee toe dat 'n bietjie verwarming waarskynlik is, maar dat enige verwarming stadigaan sal plaasvind en dat die samelewing meer as genoeg tyd sal hê om daarby aan te pas. Die verslag het beteken dat daar geen rede tot bekommernis was nie en ook geen rede om uitlatings van CO2 te beperk nie. Die kwessie van aardverwarming is met hierdie verslag uitgestel as 'n toekomstige probleem.
In die vroeë tagtigs was dit maklik om met Nierenberg se sienings te simpatiseer. Aardverwarming was steeds net 'n voorspelling en die wetenskap daaragter steeds in sy kinderskoene. Bewyse uit die geskiedenis het ook daarop gedui dat klimaatverandering nie noodsaaklik kommerwekkend hoef te wees nie. Klimaatverandering is ten slotte iets wat natuurlik plaasvind en die mensdom het nog altyd daarmee moes saamlewe.
Klimaatverandering vind voortdurend plaas, maar hoe die mensdom daarby aanpas verander. In die verlede (en steeds in sommige lande) het nomadiese stamme die reëns gevolg. Tans word damme soos die Hoover-dam gebou om die Colorado-rivier te tem: die resulterende Mead-meer help die westelike V.S. om die siklus van droogte en oorstromings in die woestynagtige streek te bekamp – 'n goeie voorbeeld van hoe die mensdom klimaatverandering trotseer. Die Meade-meer was in 2008 egter reeds in die agste jaar van 'n ernstige droogte; in Oktober 2008 was die meer se inhoudsmaat 47% van sy kapasiteit.
Nierenberg het later 'n leidende dinktenk gestig wat die nosie van "aardverwarming" teëgesit het en het gehelp om die beweging van aardverwarmingskeptisisme te stig. Die eerste groep aardverwarmingskeptici het geredeneer dat enige moontlike verwarming waarskynlik stadig sal plaasvind en dus maklik sal wees om by aan te pas, dat die aarde se klimaatstelsel eenvoudig te groot is om vatbaar vir menslike aktiwiteit te wees en dat daar te min bewyse is dat dit mense is wat klimaatverwarming veroorsaak . Hierdie drie stellings vorm steeds deel van die kern van die skeptici se redenasies, maar word sedert die 1980's deur ander wetenskaplikes aangeval.
Spoed waarteen aardverwarming plaasvind[wysig | wysig bron]
Een van die redenasies van die skeptici is dat enige moontlike aardverwarming uiters stadig sal plaasvind, sodat die mensdom meer as genoeg tyd sal hê om daarby aan te pas.
Meer as 80% van Groenland se oppervlak word deur 'n ysplaat bedek – dit is die tweede-grootste ysliggaam op aarde (Antarktika is die grootste). Die ysplaat is oor die algemeen meer as 2 km dik (tot 3 km by sy diepste punt) . Alhoewel die eiland uiters afgeleë is, versamel wetenskaplikes van regoor die wêreld in Groenland om die effekte van klimaatverandering op die ys te bestudeer. Vyftig jaar gelede was die Amerikaanse leër egter die enigste groep wat daar wetenskaplike ondersoek gedoen het. In die laat vyftigerjare het die Amerikaanse leër 'n militêre basis binne-in die ysplaat gebou. Die basis, genaamd Camp Century (dit was 100 myl van die kus geleë), het ook as "die stad onder die ys" bekend gestaan en meer as 200 mense gehuisves. Die "stad" het biblioteek, 'n hospitaal, 'n gimnasium en 'n kernkragstasie gehad. Camp Century is oorspronklik gebou om ondersoek te doen na die vegkondisies in 'n koue klimaat, maar word vandag onthou vir die wetenskaplike onthullings wat die nosie dat klimaatverandering slegs stadig kan plaasvind in twyfel sou trek.
Wetenskaplikes by Camp Century het antieke ysmonsters gebruik om die klimaat van die verlede te rekonstrueer. Die Groenlandysplaat is saamgestel uit jaarlikse sneeuval; vallende sneeu maak 'n rekord van die atmosfeer se toestand, wat dan in die yslae behoue bly. Voorbeelde hiervan is as wat vrygestel is tydens 'n uitbarsting van Krakatau, stof uit Mongolië, afkomstig van antieke stofstorms en selfs titseltjies lood, afkomstig van Romeinse smelterye. Dié deeltjies word deur die wind gewaai, deur sneeu na die aarde gebring en dan in die ys begrawe. Sneeu kan ook 'n indirekte waarneming aanteken van die temperatuur wat geheers het toe die sneeuvlokke geval het. Ook hierdie inligting word deur die ys bewaar.
Wetenskaplikes het in die ysplaat geboor en silinders antieke ys uit die ysplaat gehaal – die monsters staan as "yskerns" bekend. Die yskerns het hulle in staat gestel om 'n rekord van die geskiedenis se temperature aan te teken. In die mid-1980’s het hulle hierdeur ontdek dat klimaatverandering nie altyd stadig plaasvind nie. Die beeld hiernaas wys hoe die klimaat drastiese veranderings in relatief kort periodes ondergaan het in die verlede. Wetenskaplikes het met behulp van hierdie yskerns besef presies hoe vinnig, dikwels en drasties die aarde se klimaat kan verander. In die tagtigerjare was daar egter steeds baie wetenskaplikes wat nie die teorie van drasties vinnige klimaatverandering nie voldoende bewys is nie.
Sien figuur 1.1 hiernaas vir 'n deursnit van 'n ongeveer 16250-jaar oue yskern wat van Groenland afkomstig is. Die vertikale lyne dui op die seisoenale wisseling in die sneeuval.
Beïnvloeding van die wêreld se klimaatstelsel[wysig | wysig bron]
Die tweede van die aardverwarmingskeptici se redenasies was (en is steeds in sommige gevalle) dat die aarde se klimaatstelsel eenvoudig te groot is om vatbaar vir menslike aktiwiteit te wees.
Chloorfluoorkoolstof, of CFK, is 'n gas wat in die 1980's toenemend in spuitkannetjies (haarsproei, lugverfrissers, spuitverf, ens.) en yskaste gebruik is. Oorspronklik het die gebruik van CFK sin gemaak: dit was goedkoop en klaarblyklik veilig. Die CFK wat in die atmosfeer vrygestel is, het egter osoon vernietig, 'n belangrike gas wat die aarde teen die son se dodelike strale beskerm. Wetenskaplikes wat in 1984 in Antarktika gewerk het, het ontdek dat daar 'n groot gat in die aarde se osoonlaag ontstaan het.
Sommige van die gebruike van CFK's is reeds vroeër in sommige verbiede verban gewees, maar dit is eers ná die ontdekking van die osoongat dat 'n groep wêrelddiplomate in 1984 in Montreal byeengekom het om die Montreal-protokol te smee, wat die drastiese afname in die produksie van CFK's vereis.
Die gat in die osoonlaag het bewys dat die mensdom wel daartoe in staat is om die aarde se atmosfeer in 'n kort tyd katastrofiese skade te berokken. Bewerings dat die klimaatstelsel te groot is om deur die mens geaffekteer te word, is tot niet gemaak.
Klimaatverandering is nie sorgwekkend nie[wysig | wysig bron]
Sommige skeptici wat wél toegegee het dat aardverwarming besig is om plaas te vind, het in die tagtigerjare volgehou dat dit geen gevaar vir die mensdom inhou nie.
Die rekordtemperature wat in die sewentigerjare aangeteken is, is egter in die 1980's gebreek.
In 1988 het 'n NASA-wetenskaplike James Hansen tydens 'n Amerikaanse Kongresondersoek 'n toespraak gelewer waarin hy drie hoofgevolgtrekkings gemaak het:
- Die aarde is in 1988 warmer as in die geskiedenis van temperatuurmeting met behulp van instrumente.
- Aardverwarming is só groot, dat wetenskaplikes met 'n groot mate van sekerheid 'n oorsaak-en-gevolg-verhouding aan die kweekhuiseffek kan toeskryf.
- Rekenaarsimulasies van die aarde se klimaat het getoon dat die kweekhuiseffek reeds groot genoeg is die waarskynlikheid van uiterse gebeurtenisse soos hittegolwe te beïnvloed.
Hansen het sy bevindings met die volgende woorde opgesom.
Danksy Hansen se toespraak het aardverwarming 'n oornagsensasie geword. 'n Paar maande ná Hanson se aankondiging het die Verenigde Nasies gehelp om 'n internasionale komitee te stig wat ondersoek na aardverwarming sal doen: die Interregeringspaneel oor klimaatverandering. Talle wetenskaplikes en ander politici het ook nou by die stryd teen aardverwarming aangesluit. Een van hulle was Margaret Thatcher, wat tydens haar toesprake teen die gevare van aardverwarming gewaarsku het:[10]
Die gevare van aardverwarming is tans nog onsigbaar, maar werklik genoeg vir ons om veranderinge en opoffers te maak, sodat ons nie ten koste van toekomstige geslagte lewe nie. |
Teen die begin van die 90's het dit geblyk asof die wetenskaplike en politieke geveg verby is: meeste wetenskaplikes en politici het saamgestem dat die mensdom besig is om die klimaat te verander en dat daar iets daaraan gedoen moet word.
Toe kom die teenreaksie: tydens die 1990's sou aardverwarming een van die grootste wetenskaplike omstredenhede word. Wetenskaplikes wat dit eens was met Hanson nie en nie geglo het dat aksie onderneem moes word om aardverwarming stop te sit nie, het hul hieroor uitgespreek. Baie van hulle het ook ondersteuning van ander politici en groot besighede ontvang en die nosie van aardverwarming (en die mens se rol daarin) sou in die komende jare deur talle as 'n poets en bedrieëry beskryf word.
Aardverwarmingskeptici se teenaanval[wysig | wysig bron]
Ten spyte van die bewyse vir aardverwarming en die mens se rol daarin, het 'n groep wetenskaplikes die laaste 20 jaar die nosie van 'n klimaatkrisis teëgesit. Hierdie aardverwarmingskeptici het van aardverwarming een van die mees omstrede kwessies in moderne wetenskap gemaak. Die feit dat aardverwarming deur die mens of deur stikstof veroorsaak word, of dat dit hoegenaamd gebeur, word deur verskeie groepe ontken. Alles wat vroeër as feit aanvaar word, is opnuut bevraagteken.
In die vroeë negentigerjare het dit gelyk asof die argumente teen aardverwarming bygelê is. Wetenskaplikes het gewys dat aarde besig is om te verwarm, as gevolg van stikstof en ander kweekhuisgasse, vrygestel deur menslike aktiwiteite. Indien die mensdom nie daarin sou slaag om hierdie verwarming stop te sit nie, sou die planeet 'n klimaatkrisis in die gesig staar.
In 1992 het 108 staatshoofde in Rio, Brasilië, vergader, waar onder ander die Klimaatverdrag onderteken is. Die verdrag word tans deur 192 lande bekragtig.[11] Sedert 1992 het 'n aantal politici, besigheidsmanne en later ook wetenskaplikes begin om die klimaatkrisis te ontken. Die Internasionale Konferensie oor Klimaatverandering 2008 in New York het talle wetenskaplikes, ekonome, beleidskeppers en besigheidsleiers gelok wat kwessies wou bespreek wat volgens hulle deur die Verenigde Nasies se Interregeringspaneel oor klimaatverandering oor die hoof gesien het.[12] Die konferensie is gekritiseer vir die feit dat dit aangebied is deur die Heartland-instituut, wat beide klimaatverandering en die negatiewe effekte van passiewe rook ontken én donasies van die oliekorporasie ExxonMobil en die internasionale tababmaatskappy Philip Morris ontvang.[13] Die Competitive Enterprise Institute, wat medeborg van die konferensie was, het fondse van die oliemaatskappy Texaco ontvang.[14]
Sommige van die bewerings wat deur van die aardverwarmingskeptici gemaak word sluit in:<bbc>
- aardverwarming is nie 'n krisis nie;
- aardverwarming is nie besig om plaas te vind nie;
- koolstofdioksied dra geensins tot aardverwarming by nie;
- koolstofdioksied is nie 'n besoedelende stof nie;
Vind aardverwarming ooit plaas?[wysig | wysig bron]
Een van die aardverwarmingskeptici se eerste teenargumente is dat die aarde nié besig is om warmer te word nie.
Dwarsoor die wêreld kan termometer- of weerstasies gevind word wat die daaglikse minimum- en maksimumtemperatuur meet en sodoende 'n daaglikse gemiddeld verskaf. Hierdie metings word deur vrywilligers gemaak en vind op meeste plekke reeds sedert die 19de eeu plaas, wat wetenskaplikes die moontlikheid bied om 'n vergelyking tussen destydse en huidige gemiddelde temperature te maak. Volgens hierdie metode het die wêreldwye temperatuur in 1910 begin styg. Hierdie periode van verwarming het tot die 1940's geduur en toe weer in die sewentigerjare begin styg. Baie lande het sedert die 80's en 90's dikwels rekordbrekende somers gehad. Die wêreldwye temperatuur het in die laaste eeu met byna 1 graad celsius gestyg. 'n Skamele graad klink moontlik nie so opspraakwekkend nie, maar vir klimatoloë is dit 'n besonderse verskil.
Vir aardverwarmingskritici was dit te dik vir 'n daalder. Selfs met data van duisende weerstasies regoor die wêreld, was daar vir groot dele van die wêreld geen temperatuurdata beskikbaar is nie, veral in onbewoonde gebiede. Vir sulke gebiede (en ander) word daar sedert 1979 weersatelliete soos NASA se TIROS-N-reeks gebruik om die wêreldwye temperatuur te meet. Hulle resultate was onverwags: in plaas van bewyse dat die aarde besig was om te verwarm, het die satellietmetings aangedui dat die aarde besig was om ietwat af te koel.[15][16]
Die wetenskaplikes Roy Spencer en John Christy het die temperatuurmetings van satelliete vir die eerste keer in 1990 saamgevoeg om 'n beeld van die wêreldwye temperatuurveranderinge van die laaste 10 jaar te gee. Hierdie metings het gou een van die sleutelbewyse teen die nosie van aardverwarming geword.
Die metings van die weersatelliete het daartoe gelei dat aardverwarmingskeptici en ook ander wetenskaplikes begin get om die waarde van die metings van die weerstasies in twyfel te trek. Volgens die skeptici was daar ook 'n ander ernstige fout met die weerstasies waarmee rekening gehou moet word: verstedeliking. Baie weerstasies is opgerig in onbewoonde of ligbevolkte gebied wat sedertdien tot digbevolkte of stedelike gebiede gegroei het, iets wat 'n outomatiese toename in temperatuur meebring. Dit is naamlik altyd warmer in stede as in die omliggende, onbewoonde gebiede, 'n fenomeen wat as die stedelike hitte-eiland-effek bekend staan. Volgens die skeptici het hierdie effek die vals indruk gegee van 'n planeet wat besig is om warmer te word. Las Vegas se weerstasie, byvoorbeeld, is in 1942 in die middel van die woestyn gebou, langs 'n plaaslike vliegveld. Las Vegas is VSA se vinnigste groeiende stad en die bevolking het in 30 jaar verdrievoudig en die plaaslike vliegveld het intussen tot Las Vegas-lughawe ontwikkel en die stad so uitgebrei dat die lugawe - en die weerstasie - nou binne-in die stad is. Die weerstasie meet tans dus temperature wat verskil van die natuurlike temperature buite die stad en ook 'n drastiese toename dui in vergelyking met destydse temperature, soveel as 4 grade oor die laaste vyftig jaar. 'n Ander weerstasie wat in dieselfde omgewing geleë is en hom steeds in die woestyn bevind, dui op 'n toename van minder as 1 graad.
Die skeptici het dus die weerstasies se toenemende hoë metings aan verstedeliking toegeskryf en volgehou dat die planeet in sigself nie besig is om warmer te word nie. Ander wetenskaplikes het egter daarop gedui dat nie slegs weerstasies in of naby stede 'n toename in temperatuur gewys het nie: daar was ook ander tekens wat op wêreldwye verwarming gedui het, soos vervroegde lentes in die platteland en gletsers wat verder teruggetrek het as wat hulle in eeue gedoen het. Ook die oseane was besig om te verhit. Hierdie gebeurtenisse het die data van die weerstasies ondersteun en was teenstrydig met dié van die satelliete afkomstig. Dit sou ongeveer 10 jaar neem voor een van die twee as foutief bewys kon word en die satelliete was die verloorder.
In 2001 het Carl A. Mears en Frank J. Wentz, wetenskaplikes by Remote Sensing Systems, a maatskappy wat satellietdata-analise vir NASA doen, begin om Spencer en Christy se data van nader te bekyk. Sedert hulle oorspronklike ondersoek het ook ander wetenskaplike spanne begin om die oorspronklike berekenings te evalueer en daar is 'n aantal foute gevind.[17]
Alhoewel die satelliete ongeveer 800 km bo die aarde gewentel het, het wrywing met die aarde se atmosfeer hulle beweging geaffekteer. Die satelliete het stadiger begin weeg en elke jaar byna een kilometer nader aan die aarde gesak. Een van die veranderlikes wat in die berekening van die aarde se temperatuur gebruik is, was die hoogte van die satelliet bo die aarde: 'n verkeerde hoogte het verkeerde antwoorde meegebring. Die vertraging van die satelliet se beweging het ook sy metings beïnvloed, waar hy aan die begin 'n gegewe gebied teen byvoorbeeld 2-uur smiddags gemeet het, was hy 'n paar jaar later eers teen 6-uur by dieselfde gebied om die temperatuur te meet. Hierdie twee ongekende foute het berekenings laat lyk asof die aarde besig is om af te koel. Spencer en Christy het hulle foutte erken en na nuwe berekenings verklaar dat ook die satelliete op 'n ietwat toenemende wêreldwye temperatuur dui.
Baie skeptici het die verskynsel van aardverwarming as feit begin aanvaar, maar het nou gevra of dit dan werklik deur die mens veroorsaak word.
Wat is die mens se rol in aardverwarming?[wysig | wysig bron]
Word aardverwarming deur die mens veroorsaak? Baie aardverwarmingskeptici bevraagteken die mens se rol in aardverwarming (indien enige) en glo dat aardverwarming bloot deel van die planeet se natuurlike siklus is.
Om hierdie idee te ondersteun word daar na die Middeleeuse Warm Periode (ook genoem die Middeleeuse Klimaatoptimum) verwys. 'n Tydperk tussen ongeveer 800 en 1300 n.C. Daar word verwys na die feit dat die Wikings Groenland in hierdie periode gekoloniseer het, gewasse aangebou het en vee geteel het. Ook ander lande blyk in hierdie tyd 'n warp periode te geniet het: geskiedkundige rekords dui daarop dat die eeue rond 1000 n.C. in Engeland warm en gunstig was. Oese was goed en die bevolking het aansienlike groei gesien. Dit was selfs warm genoeg om druiwe in Engeland te groei (soos ook vandag die geval is). Die Middeleeuse warm periode dui dus daarop dat die aarde in die verlede van nature klimaatskommelinge deurstaan het.
All the evidence shows that the variable warming was a great deal warmer than it is today. So there's nothing unusual about the current warming. |
- Dr. S. Fred Singer - Science and Environmental Policy Project
As die Middeleeuse Warm Periode regtig warmer was as wat dit vandag is, sou dit die skeptici se idee van aardverwarming as deel van die planeet se natuurlike siklus ondersteun. Daar is egter geen instrumentele rekords wat uit hierdie tydperk dateer nie. Wetenskaplikes beskik vir slegs die laaste eeu oor wêreldwye instrumentele temperatuurrekords. Vir die voorafgaande jare, ongeveer tot in die middel van die 1800's is daar slegs rekords vir die noordelike halrond beskikbaar en voor dié tyd word die aantekeninge minder en minder.
Wetenskaplikes, soos Michael Mann van Penn State Universiteit, moes hulle dus tot ander rekords wend om die temperatuur uit hierdie tyd te meet. Sommige maniere waarop wetenskaplikes indirekte metings kan neem, is die jaarringe in boomstamme, isotopiese wisselinge in yskerns, koraalriwwe in die Rooi See en die antieke lae sneeu op die berge in Peru. Om die temperatuur van honderde of selfs duisende jare terug na te kan gaan word egter bome van dieselfde ouderdom benodig. Twee boomsoorte wat duisende jaar oud word is spardenne in Swede en dennebome in Kalifornië. Mann en sy span het die bome in Kalifornië ondersoek; die dennebome hier kan tot 5000 jaar oud word.
Deur die indirekte metings van hierdie bome, die koraalriwwe, sneeu ens. saam te voeg het Mann 'n temperatuurgrafiek van die laaste 1000 jaar saamgestel. Uit die grafiek het dit geblyk dat, alhoewel die Middeleeuse Warm Periode moontlik ietwat warmer as die omliggende eeue was, die temperatuur geensins met die huidige temperature vergelyk kan word nie. Die vorm van die grafiek het daartoe gelei dat daar na die grafiek as die "hokkiestok" verwys is en hierdie hokkiestok sou een van die bekendste en mees omstrede wetenskaplike grafieke word.
Siende dat die Middeleeuse Warm Periode volgens Mann se grafiek nie aansienlike temperatuurverhogings gesien het nie, het aardverwarmingskeptici die geldigheid van die grafiek ontken. Sommige skeptici voel dat Mann gebrekkige data vir sy berekings gebruik het, terwyl ander meen sy berekenings self is foutief.[18][19][20] Joseph L. Bast, die Heartland-instituut se president, beskryf die grafiek as "skandalig". Sommige het Mann selfs van bedrog beskuldig.
Ander wetenskaplike groepe het egter ook hulle eie grafieke begin opstel met behulp van soortgelyke indirekte en direkte metings. Alhoewel hierdie grafieke verskil, verskil hulle nie aansienlik nie en al die grafieke kom ooreen dat die huidige verwarming ongeken in die laaste 1000 jaar was. In effek het die skeptici se aanvalle gelei tot meer bewyse dat aardverwarming wel plaasvind en dat die tweede helfte van die 20ste eeu warmer as enige ander tydperk in die laaste 1000 jaar was. Hierdie indirekte metings word deur die meer onlangse weerstasies en weersatelliete ondersteun.
Word aardverwarming deur die son veroorsaak?[wysig | wysig bron]
Een groep skeptici het egter volgehou dat die feit dat die wêreld in die tweede helfte van die 20ste eeu warmer as in die laaste 1000 jaar was, nie noodwendig aan menslike aktiwiteit toegeskryf kan word nie. Dat aardverwarming nie deur koolstofdioksied veroorsaak word nie, maar deur die son.
Geen wetenskaplike twyfel dat die son 'n rol in ons klimaat het nie: dit is immers die bron van hitte en die oorsaak van die weer op aarde. Die skeptici het geredeneer dat die aarde se weerstelsel só afhanklik van die son is, dat die kleinste wisseling in sonaktiwiteit 'n groot effek op die aarde se klimaat sou hê. In die meting van sonaktiwiteit word daar veral na sonvlekke gekyk: donker kolle op die son se oppervlak wat in der waarheid magnetiese storms is. Hierdie storms verander voortdurend en sommige skeptici glo dat hulle die oorsaak van klimaatverandering kan verduidelik. Wanner die son aktief is, met ander woorde, wanneer daar 'n groot aantal sonvlekke is, gee die son golwe van gelaaide deeltjies bekend as sonwind af.
Wetenskaplikes meet al eeue lank die hoeveelheid sonvlekke op die son. In die 17de was daar 'n periode van ongeveer 50 jaar waartydens ons son uiters onaktief was; byna geen sonvlekke is in hierdie tyd waargeneem nie. Hierdie periode stem ooreen met 'n uiters koue periode op aarde: een van die koudste dele van die Klein Ystyd, 'n relatief koue periode van ongeveer 1450 tot 1820. Dit het nie lank geduur voor wetenskaplikes 'n konneksie tussen die weer en die aantal sonvlekke gemaak het nie. William Herschel 'n teorie ontwikkel gebaseer op die konneksie tussen het voorgestel dat die hoeveelheid sonvlekke en die prys van koring. Volgens Herschel was koring duur wanneer daar min sonvlekke was en goedkoop wanneer sonvlekke meer volop was, hy het afgelei dat, wanneer daar min sonvlekke is, die son minder hitte en lig uitstraal, wat beteken dat minder koring gegroei het en dus duurder was.[22] Ten spyte van Herschel en ander wetenskaplikes se teorieë, kon niemand wys hoe die sonvlekke die klimaat beïnvloed nie. Die hoeveelheid hitte wat deur die son afgegee word het in der waarheid nie werklik verskil tussen tye van baie of min sonvlekke nie.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Origins of a "diagnostics climate center", deur Robert W. Reeves en Daphne Gemmill, by die Climate Prediction Center-werf van die V.S. se National Weather Service.
- BBC “Horizon” . Oorspronklike aanhaling: “If you had to ask me know what the chances are of civilization reaching the turn of the century, I’d say one or two percent if we’re lucky.” (in ‘n onderhoud oor sy verslag: “Eco-catastrophe!”).
- Oorspronklike Engels: "we should be preparing ourselves for a long period of mainly colder seasons" en "unless we learn otherwise, it will be prudent to suppose that the next ice age could begin to bite at any time". Soos in "The Weather Machine" 1974. TV 1974, Regisseur en geproduseer deur Alec Nisbett, geskryf deur Nigel Calder.
- Weather forecast: doom: in the 1970s, both the media and climatologists sounded the alarm about catastrophic climate change. But they imagined a very different scenario from today's forecasts., deur Gary Benoit in die New American, 5 Maart 2007.
- Three hot, hot spring days: 47 daily high temperature records smashed in areas throughout the Northeast last week, deur Blaine P. Friedlander Jr. in die Chronicle Online, die digitale nuusblad van Cornell-universiteit. Bevat 'n lys van die rekordtemperature in die noordooste van die VSA in 1976.
- The 1976 Drought, deur Ian Currie. BBC-artikel oor die droogte wat saam met die 1976-hittegolf gepaard gegaan het.
- Volgens die artikel Australia's hottest year on record was slegs vier jare sedert 1979 nie warmer as die gemiddeld gewees nie.
- Behind the Inconvenient Truth, deur Rose Kahele.
- BBC
- BBC
- Status of Ratification by unfccc.int. Verkry op 19 April 2009.
- The Heartland Institute: The 2008 International Conference on Climate Change.
- Tobacco and oil pay for climate conference deur Steve Connor vir The Indepentent.
- Tobacco and oil pay for climate conference deur Steve Connor vir The Indepentent.
- http://www.newscientist.com/article/mg12617111.400-satellites-search-in-vain-for-global-warming-.html Satellites search in vain for global warming] in die New Scientist van 7 April 1990. Verkry op 27 April 2009.
- Satellites Find No Sign of Global Warming in 80's in die New York Times van 30 Maart 1990. Vekry op 27 April 2009.
- Errors Cited in Assessing Climate Data deur Andrew C. Revkin. 12 Augustus 2005. Verkry op 30 April 2009.
- Broken Hocky Stick!, bywww.freerepublic.com.
- A Graphic Used in Climate Debate Faces Attack, The Wall Street Journal: 14 Februarie 2005
- The Hockey Stick scam that heightened global warming hysteria, deur Tim Ball van Canada Free Press.
-
Hierdie data is van die volgende bronne verkry:
- 1000-1991: P.D. Jones, K.R. Briffa, T.P. Barnett en S.F.B. Tett (1998). High-resolution Palaeoclimatic Records for the last Millennium: Interpretation, Integration and Comparison with General Circulation Model Control-run Temperatures. Soos verskyn in The Holocene. Volume 8. Bl. 455-471.
- 1000-1980: M.E. Mann, R.S. Bradley en M.K. Hughes (1999) Northern Hemisphere Temperatures During the Past Millennium: Inferences, Uncertainties, and Limitations soos verskyn in Geophysical Research Letters. Volume 26:6. Bl. 759-762.
- 1000-1965: Crowley en Lowery (2000). Northern Hemisphere Temperature Reconstruction, soos verskyn in Ambio. Volume 29, bl. 51-54 en Causes of Climate Change Over the Past 1000 Years soos verskyn in Science. Volume 289, bl. 270-277.
- 1402-1960: K.R. Briffa, T.J. Osborn, F.H. Schweingruber, I.C. Harris, P.D. Jones, S.G. Shiyatov, S.G. en E.A. Vaganov (2001).Low-frequency temperature variations from a northern tree-ring density network, soos verskyn in J. Geophys. Res.. Volume=106, bl. 2929-2941.
- 831-1992: J. Esper, E.R. Cook, en F.H. Schweingruber (2002). Low-Frequency Signals in Long Tree-Ring Chronologies for Reconstructing Past Temperature Variability, soos verskyn in Science. Volume 295:5563, bl.2250-2253.
- 200-1980: M.E. Mann en P.D. Jones (2003). Global Surface Temperatures over the Past Two Millennia, soos verskyn in Geophysical Research Letters. Volume 30:15, bl. 1820. doi:10.1029/2003GL017814.
- 200-1995: P.D. Jones en M.E. Mann (2004). Climate Over Past Millennia, soos verskyn in Reviews of Geophysics. Volume 42, bl. RG2002. doi:10.1029/2003RG000143.
- 1500-1980: S. Huang (2004) Merging Information from Different Resources for New Insights into Climate Change in the Past and Future, soos verksyn in Geophys. Res Lett.. Volume 31, bl. L13205. doi:10.1029/2004GL019781
- 1-1979: A. Moberg, D.M. Sonechkin, K. Holmgren, N.M. Datsenko en W. Karlén (2005). Highly variable Northern Hemisphere temperatures reconstructed from low- and high-resolution proxy data, soos verskyn in Nature. Volume 443, bl. 613-617. doi:10.1038/nature03265
- 1600-1990: J.H. Oerlemans (2005). Extracting a Climate Signal from 169 Glacier Records, soos verskyn in Science. Volume 308. bl. 675-677. doi:10.1126/science.1107046.
- 1856-2004: Die data is saamgestel deur die Climatic Research Unit en die UK Meteorological Office se Hadley Centre. Die nuutste weergawe hiervan verskyn in P.D. Jones and A. Moberg (2003). Journal of Climate. 16: 206-223
- Douglas V. Hoyt, Kenneth H. Schatten (1997). The role of the sun in climate change. Oxford University Press. ISBN 0195094131, 9780195094138.
|
<urn:uuid:f9d7eb3a-2bdd-43b3-a880-1db5aa68a777>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Anrie/Sandput
|
2019-07-17T06:57:18Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00277.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999962
| false
|
Mongoolse inval in Europa
Die Mongoolse inval in Europa in die 13de eeu was die verowering van Europa deur die Mongoolse Ryk deur middel van die verwoesting van die Oos-Slawiese vorstedomme soos Kiëf en Wladimir. Ook Sentraal-Europa is binnegeval, en dit het gelei tot oorlog in Pole en Hongarye.[1]
Die operasies is deur generaal Soeboetai gelei, en was onder bevel van Batoe Khan en Kadan. Albei laasgenoemde mans was kleinseuns van Djengis Khan; met hul verowerings het hulle groot dele van Europa by die ryk van die Goue Horde gevoeg. Europese vorste wat in oorloë betrokke was, het gou besef hulle sal moet saamstaan teen die Mongole, en dus is plaaslike oorloë en konflik in dele van Sentraal-Europa beëindig – dit is hervat nadat die Mongole teruggeval het.[2]
Inval in Roes-grondgebied[wysig | wysig bron]
Ögedei Khan het Batoe Khan in 1235 gelas om Kiëf-Roes te verower.[3] Die hoofmag, wat deur Jotsji se seuns en hulle neefs Möngke Khan en Güyük Khan aangevoer is, het in Desember 1237 in Rjazan aangekom. Die stad het geweier om oor te gee en die Mongole het dit verwoes. Hulle het daarna na Soezdal opgeruk. Baie Russiese leërs is verslaan, en grootvors Joeri is in die Slag van die Sitrivier (4 Maart 1238) gedood. Groot stede soos Wladimir, Torzjok en Kozelsk is verower.
Daarna het die Mongole hulle na die steppe gewend, die Kiptsjakke en Alane verower en die Krim verwoes. Batoe het in 1239 in Kiëf-Roes aangekom en Perejaslawl en Tsjernigof verwoes. Die meeste van die prinse van Roes het gevlug toe dit duidelik word hulle kan geen weerstand bied nie. Die Mongole het Kiëf op 6 Desember 1240 verwoes en Galitsj en Wladimir-Wolinski verower.
Inval in Sentraal-Europa[wysig | wysig bron]
Die Mongole het Chinese buskruit gebruik en groot sukses daarmee behaal in gevegte in Europa.[4] Die aanval op Europa is deur Soeboetai beplan en uitgevoer, en sy oorwinnings daar het hom dalk sy grootste roem besorg. Nadat hy die Roes-vorstedomme verwoes het, het hy spioene na Pole, Hongarye en so ver oos as Oostenryk gestuur in voorbereiding op ’n aanval op die hartland van Europa.[5] Hy het ’n duidelike prentjie van die Europese koninkryke gehad en het opdrag gegee vir ’n aanval deur Batoe Khan en twee ander verwante prinse. Batoe Khan was die algehele leier, maar Soeboetai was die strateeg en aanvoerder op die veld, en was dus teenwoordig in die noordelike én suidelike veldtogte teen Roes-vorstedomme.[6] Hy het ook die sentrale kolonnade aangevoer wat teen Hongarye opgeruk het. Terwyl Kadan se noordelike mag die Slag van Legnica gewen en Güyük se leër in Transilvanië geseëvier het, het Soeboetai vir hulle op die Hongaarse vlakte gewag. Die verenigde leër het na die Sajórivier opgetrek, waar hulle ’n beslissende oorwinning oor koning Béla IV van Hongarye behaal het by die Slag van Mohi. Soeboetai was weer eens aan die hoof, en dit sou later blyk een van sy grootste oorwinnings te wees.
Die Mongole het Sentraal-Europa met drie leërs binnegeval. Een leër het die magte van Pole en sy bondgenootskappe onder Hendrik II van Pole by Legnica verslaan. ’n Tweede leër het die Karpate oorgesteek en ’n derde een het die Donau gevolg. Die leërs het hergroepeer en Hongarye op 11 April 1241 by die Slag van Mohi oorrompel. Die invallende Mongola het die helfte van Hongarye se bevolking vermoor.[7] Die leërs het in die Europese somer oor die vlaktes van Hongarye geswiep en hulle beheer in die lente van 1242 na Dalmasië, Morawië, Kroasië en Wallachye uitgebrei.
Intussen het koning Wenceslaus I van Boheme versterkings probeer kry om sy koninkryk te beskerm. Hy het sy troepe in die bergstreke van Boheme gestasioneer waar die Mongole nie hulle ruiters doeltreffend sou kon gebruik nie.[8] Toe die Mongole Boheme aanval, het hulle voor die verdediging gestuit en teruggetrek na Othmachau.[9][8] ’n Klein mag het Kłodzko en Olomouc aangeval, maar die Boheemse ruiters onder Wenceslaus het hulle afgeweer.[10][11][8][12][13] Boheme was een van ’n paar koninkryke in Sentraal-Europa wat nooit verower is nie.[8]
Hongarye se oorgawe het beteken die Mongole het ’n pad gehad waarlangs hulle Wene kon binneval. Hulle het eers geïsoleerde nedersettings aan die stad se buitewyke met klein leërs aangeval in ’n poging om vrees en paniek onder die bevolking te saai.[14] Frederick II, Hertog van Oostenryk, het voorheen by Olomouc slaags geraak met die Mongole. Anders as in Hongarye het die hertog en sy bondgenote vinnig ’n verdediging opgebou en ’n klein Mongoolse leër verslaan.[15][16] Oostenrykse ridders het daarna die Mongole ook in Theben verslaan.[17]
In Desember 1241 het die hoofkhan, Ögedei, gesterf, en teen Soeboetai se wens in het die "bloedprinse" glo na hul hoofstad, Karakoroem, teruggekeer om ’n nuwe khan te kies. So het Wes-Europa die Mongoolse invalle vrygespring, volgens Winston Churchill.[18][19]
Daar word gedebatteer of Ogedei se dood die ware rede vir die Mongole se onttrekking was. Rashid Al-Din, ’n Mongoolse historikus, verklaar dat die Mongole nie bewus was van Ogedei se dood toe hulle begin onttrek het nie.[21] In werklikheid het Batoe besluit om nie die verkiesing van ’n nuwe leier by te woon nie, en dit het daartoe gelei dat die seremonie met ’n paar jaar uitgestel is.[22]
’n Ander moontlike rede is dat die droë warm somers in 1242 plek gemaak het vir ’n koeler klimaat met ’n groter reënval en dat dit nie ideaal was vir die Mongoolse ruitery nie.[23] Daarom het hulle onttrek vervroeg. Dit word ook betwis, want die Mongole het China in ’n tropiese klimaat met meer reënval en ’n hoër humiditeit as in Europa verower.
Wat ook al die rede was, die Mongole het teen die einde ’n klompie duur verowerings gehad, met min buit en sterk weerstand. Hulle het ook baie soldate verloor. Eindelik was hulle dun gesaai in Europa, terwyl die Kumane en die Kaukasus in opstand gekom het. Batoe het teruggekeer om dit te stuit, en dit het hom omtrent ’n jaar geneem.[24]
Teen middel 1242 het die Mongola heeltemal aan Sentraal-Europa onttrek.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Thomas T. Allsen (2004-03-25). Culture and Conquest in Mongol Eurasia. Cambridge University Press. ISBN 9780521602709.
- Francis Dvornik (1962). The Slavs in European History and Civilization. Rutgers UP. p. 26. ISBN 9780813507996.
- Michell, Robert; Forbes, Nevell (1914). "The Chronicle of Novgorod 1016–1471". Michell. Londen, Offices of the society. p. 64. Besoek op 4 Junie 2014.
- Odette Keun (1944). Continental stakes: marshes of invasion, valley of conquest and peninsula of chaos. Letchworth printers ltd. p. 53. Besoek op 2011-11-28.
- Bitwa pod Legnicą Chwała Oręża Polskiego Nr 3. Rzeczpospolita and Mówią Wieki. Rafał Jaworski et al. 12 Augustus 2006 (in Pools) bl. 8
- Bitwa pod Legnicą Chwała Oręża Polskiego Nr 3. Rzeczpospolita en Mówią Wieki. Rafał Jaworski et al. 12 Augustus 2006 (in Pools) bl. 4
- "Hungary - Culture, History, & People". britannica.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2008. Besoek op 28 April 2018.
- de Hartog, Leo. Genghis Khan: Conqueror of the World. Tauris Parke Paperbacks (17n Januarie 2004). bl. 173. ISBN 978-1860649721
- Hildinger, Eric. Warriors Of The Steppe: Military History Of Central Asia, 500 Bc To 1700 Ad. Da Capo Press; 3de uitg. (21 Julie 1997). bl. 144. ISBN 978-1885119438
- Hickman, Kenneth. "Mongol Invasions: Battle of Legnica". ThoughtsCO.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2017-04-29. 29 Augustus 2016
- Zimmermann, Wilhelm. A Popular History of Germany from the Earliest Period to the Present Day . Nabu Press (24 Februarie 2010). bl. 1109. ISBN 978-1145783386
- Maurice, Charles Edmund. The Story of Bohemia from the Earliest Times to the Fall of National Independence in 1620: With a Short Summary of Later Events - Primary Source Edition. Nabu Press (18 Maart 2014). bl. 75. ISBN 978-1294890225
- Berend, Nora, Central Europe in the High Middle Ages: Bohemia, Hungary and Poland, c.900-c.1300 . Cambridge University Press (17 Februarie 2014). bl. 447. ISBN 978-0521786959
- "Map Walk 20132013: The Conquests of the Mongols". Cleveland History. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2017-03-09.
- Jackson, Peter. The Mongols and the West: 1221-1410. Routledge; 1ste uitg. (9 April 2005). bl. 67. ISBN 978-0582368965
- Howorth, Henry Hoyle. History of the Mongols from the 9th to the 19th Century: Part 1 the Mongols Proper and the Kalmyks. Cosimo Classics (1 Januarie 2013). bl. 152. ISBN 978-1605201337
- Howorth, Sir Henry Hoyle. History of the Mongols: From the 9th to the 19th Century, Volume 1. Forgotten Books (June 15, 2012). p. 152. ASIN B008HHQ8ZY
- Sir Winston Churchill, Winston Spencer Churchill (1999). Sir Winston Churchill, Winston Spencer Churchill, red. The great republic: a history of America. Random House. p. 7. ISBN 978-0-375-50320-7. Besoek op 2011-11-28.
- Hildinger, Erik. Mongol Invasions: Battle of Liegnitz Geargiveer 22 Julie 2008 op Wayback Machine. Eers gepubliseer as "The Mongol Invasion of Europe" in Military History, (Junie 1997).
- Андреев (Andreev), Йордан (Jordan); Лалков (Lalkov), Милчо (Milcho) (1996). Българските ханове и царе (The Bulgarian Khans and Tsars) (in Bulgarian). Велико Търново (Veliko Tarnovo): Абагар (Abagar). ISBN 954-427-216-X.pp. 192–193
- Rashid al-Din, Successors, 70-71.
- J. J. Saunders, The History of the Mongol Conquests (Londen: Routledge & Kegan Paul, 1971), 79.
- "Climate probably stopped Mongols cold in Hungary, Science News, Science Ticker: Climate, Anthropology". By Helen Thompson. 2016. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 Augustus 2016. Besoek op 26 Mei 2016.
- Rashid al-Din, Successors, 71-72.
|
<urn:uuid:1b673d36-3bc6-4a27-aadf-c985b44e2e45>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Mongoolse_inval_in_Europa
|
2019-07-17T06:41:47Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00277.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999599
| false
|
Ooskuskreef
Ooskuskreef | ||||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bewaringstatus | ||||||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||||||
Panulirus homarus (Linnaeus, 1758) | ||||||||||||||||||||
Subspecies [2] | ||||||||||||||||||||
Sinonieme [3] | ||||||||||||||||||||
Die ooskuskreef (Panulirus homarus) is 'n Stekelkreef wat voorkom in die westelike Stille Oseaan en die Indiese Oseaan; meer spesifiek aan die kus van Oos-Afrika, suidwaarts tot by die Oos-Kaap. Sy kleur varieer van bruin tot baksteenrooi met fyn, klein wit kolletjies op. Daar is ook helder blou en groen merke op die kop. Die karapaks is doringagtig en daar kom twee skerp horings tussen die oë voor.
Die seedier leef in skeure en gate op koraalriwwe in water wat 1 tot 15 m diep is; hulle is egter ook al gevind in 90m diep water. Hulle leef in groepe saam en kom meestal snags uit om te vreet. Hulle is omnivore wat vis, weekdiere (veral mossels), wurms, skaaldiere en sommige plante vreet. Hulle is al gesien waar hulle as aasdiere optree.
Die seedier word 25 cm lank en die stert is geskulp. Die ooskuskreef is 'n beskermde spesie.
Bronne[wysig | wysig bron]
- Gids tot die Kusgebiede van Suid-Afrika. Jacana Media. 2007. ISBN 978-1-77009-215-0
- The Reef Guide: Fishes, corals, nudibranchs & other invertebrates: East & South Coasts of Southern Africa. Dennis King & Valda Fraser. Struik Nature. 2014 ISBN 978-1-77584-018-3
Verwysings[wysig | wysig bron]
- M. Butler, A. Cockcroft & A. MacDiarmid (2009). "Panulirus homarus". IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies. Weergawe 3.1. Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur. Besoek op 22 Augustus 2011.
- T. Chan (2010). "Panulirus homarus (Linnaeus, 1758)". World Register of Marine Species. Besoek op 1 Junie 2010.
- Holthuis, Lipke (1991). "Panulirus homarus". FAO Species Catalogue, Volume 13. Marine Lobsters of the World. FAO Fisheries Synopsis No. 125. Food and Agriculture Organization. pp. 139–141. ISBN 92-5-103027-8.
|
<urn:uuid:14ccf3b1-8375-49e7-8e6d-cf2769c0d8db>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Ooskuskreef
|
2019-07-17T06:52:17Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00277.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.990284
| false
|
Phil du Plessis
Inhoud
- 1 Lewe en werk
- 2 Skryfwerk
- 3 Publikasies
- 4 Bronnelys
Lewe en werk[wysig | wysig bron]
Herkoms en opleiding[wysig | wysig bron]
Johannes (Phil) du Plessis is op 22 Maart 1944 in Fouriesburg in die Vrystaat (naby die grens van Lesotho) gebore as kind van die onderwyser Karel Erasmus du Plessis (oorspronklik van Petrusburg) en Hester Petronella Janse van Rensburg (oorspronklik van Kestell). Sy moeder is ’n kleinniggie van Hans van Rensburg, leier van die Ossewa-Brandwag. Hulle bly op die plaas Modderfontein buite die dorp en hy gaan skool op Viljoenskroon en later op Shannon buite Bloemfontein. Wanneer sy pa skoolinspekteur in houtwerk word, trek sy ouers na Kroonstad. Hy gaan skool aan Grey-kollege in Bloemfontein, waar hy by sy vioolonderwyser en bekende skrywer van memoires en dierestories, Victor Pohl, loseer. Pohl se dogter, die sangeres Martlé, en hy raak baie goeie vriende en haar dood in November 1967 raak hom diep. In 1961 matrikuleer hy in Bloemfontein aan Grey Kollege. Hierna studeer hy vanaf 1962 verder in die medisyne aan die Universiteit van Pretoria en kwalifiseer in 1968 as ’n geneesheer.[1] Tydens sy universiteitsjare is hy aktief betrokke by musiek en ontvang vioolonderrig van Alan Solomon. Dit is ook in hierdie tyd wat hy deur die veiligheidspolisie gearresteer en vir ’n nag by John Vorster-plein aangehou word vir ondervraging.
Loopbaan as mediese dokter[wysig | wysig bron]
Hy praktiseer vanaf 1969 tot 1972 op Stilfontein en dan op Crown Mines as geneesheer, waarna hy vir twee jaar (vanaf 1972 tot 1974) op Lüderitz in die destydse Suidwes-Afrika (nou Namibië) praktiseer. Hier woon hy in een van die ou Duitse huise van weleer en die omgewing, mense en atmosfeer maak ’n diep indruk op hom, wat later ook neerslag vind in sy poësie. In 1974 vestig hy hom in Kalkbaai naby Kaapstad in ’n Victoriaanse huis wat van omstreeks 1830 dateer en wat hy Liscard noem. Hy restoureer die huis, wat dan as ’n Nasionale Gedenkwaardigheid verklaar word.[2] Hy het ’n besondere belangstelling in die psigoanalise en is vir ’n ruk by Valkenberg Hospitaal as kliniese assistent werksaam, waarna hy betrokke raak by ’n algemene praktyk as ’n psigiatriese aanstelling. Hy was die geneesheer van die Amerikaanse skrywer en antropoloog Robert Ardrey en sy vrou, die aktrise Berdine Grunewald, wat in St. James in Kaapstad kom aftree het.
Loopbaan as vryskutjoernalis[wysig | wysig bron]
As vryskutjoernalis beywer hy hom vir die bewaring van ons erfenis en van sy artikels oor musiek, opera, kuns, teater en bewaring verskyn in onder andere Beeld, Die Vaderland, Rapport, De Kat, Buurman, Insig, New Nation, Leadership en Die Woongids. Hy is ’n musiekkritikus vir Die Burger, Die Transvaler en The Argus.
Loopbaan as violis[wysig | wysig bron]
As violis tree hy van sy studentejare gereeld in die openbaar op, as solis asook in die orkes van die Toonkunsakademie, die orkes van die Collegium Musicum en in kamergroepe. Hy doen verskeie musiekuitsendings oor Radio Suid-Afrika.
Persoonlike lewe en sterfte[wysig | wysig bron]
Die beeldende kunste is ook een van sy belangstellings en hy het ’n groot versameling. Hy is laat in sy lewe getroud met Catherine Lauga, ’n lektor in Frans aan die Universiteit van Kaapstad en het ’n stiefdogter, Elsa. Op 28 November 2011 is hy in die Constantiaberg Medi-Clinic oorlede nadat hy sedert Mei 2011 gereeld in en uit die hospitaal was.[3]
Skryfwerk[wysig | wysig bron]
Reeds gedurende sy skooljare begin hy poësie skryf en publiseer vir die eerste keer in 1965 in Sestiger. Sy ontmoeting met die digter Wilhelm Knobel aan die Universiteit van Pretoria in 1964 motiveer hom om Afrikaans indringend te begin lees. In hierdie tyd maak hy ook kennis met De Waal Venter, Casper Schmidt en D.P.M. Botes, asook die Engelse digters Peter Horn en Walter Saunders. Op universiteit is hy ’n stigterlid van die tydskrif Wurm, waarvan hy in 1967 saam met Marié Blomerus die redaksie waarneem.
Hy publiseer gedigte in die tydskrifte Trek, Sestiger, Donga, Inspan, Stet, Ensovoort, Upstream, De Arte, Worp, Tydskrif vir Letterkunde, Standpunte, Ophir, Contrast, Izwe en New Nation. In 1968 sluit hy ook aan by die redaksie van New Nation. Na kontak met Vlaamse digters publiseer hy in Labris, Yang, Argo en Artisjok, terwyl hy ook vir ’n ruk redakteur is van die tydskrifte Izwe, New Nation en die Vlaamse blad Argo. Sy musikale en literêre kritiek verskyn in Die Transvaler en News / Check en hy lewer ook boekresensies en praatjies oor die Afrikaanse radiodiens. Hy sien die taak van die skrywer as sosiale erosie en in sy kuns hanteer hy gereeld abstraksies en beoefen Dadaïsme, of anti-kuns, ’n beweging wat die voorloper was vir surrealisme en ook op die postmodernisme invloed uitgeoefen het. Hy herskep en gee gestalte aan die woord, wat nie kan stagneer nie maar ook nie werklik nuut kan wees nie. Die verlies van geliefdes aan die dood en die kwesbaarheid van die mens en sy vreugdes is ook ander belangrike temas in sy werk.
Digkuns[wysig | wysig bron]
Sy eerste bundel is Geskrifte om ’n houtgesig, waarin hy eksperimenteer met die mitologie en veral die Bybelverhale.[4] Die vier afdelings van die bundel is Totem, Sewe gedigte vir Martlé (waar Martlé die dogter van Victor Pohl is wat onverwags jonk oorlede is), Credo en Eskaton. Die titel van die bundel word verklaar deur die totempaal van die Rooi Indiane, wat ’n primitiewe nieverbale beswerende objek is wat simbolies heenwys na dinge. Hy maak dan ook oorvloedig gebruik van verwysings, wat ongelukkig in baie gevalle nie verklarend nie maar eerder verduisterend inwerk op die verstaan van die gedig. Meeste van die gedigte word opgebou rondom ’n figuur, ’n ritueel, ’n beskouing uit die geskiedenis, die mitologie of die godsdiens, sodat ’n baie wye tematologie bestryk word. Die eenvoudige liefdesgedigte in die tweede afdeling (Sewe gedigte vir Martl) en die gevoelvolle 21 Augustus 1968 (wat die bloedige Russiese inval in Tsjeggo-Slowakye in 1968 uitbeeld) is van die hoogtepunte in die bundel, veral oor die groter verstaanbaarheid en egte emosie daarvan.[5]
Die diep soet afgeronde stem van my dooies[6] bevat elegiese verse.[7] Die gedigte ondersoek dood vanaf verskeie gesigspunte: spesifieke sterfgevalle, die tydsame vergaan van die land en die mens, lewe wat nie werklike lewe sou wees sonder die teenstelling met die dood nie, herrysenis en reïnkarnasie.[8] Musiek speel ook ’n groot rol, met verwysings na musiekinstrumente en die vooropstelling van die treursang, die fado, die elegie en die lyklied. Ten spyte van die ietwat eenselwige tema en stemming is die bundel goed afgerond en is dit ’n goeie ontwikkeling vanaf sy debuut. Die bundel word opgedra aan sy vriend Wilhelm Knobel, wat kort tevore oorlede is en bevat ook Afskeid aan Wilhelm, ’n tweeluik gedigte waarin hy hulde aan sy ontslape vriend bring. Hoogtepunte in die bundel is Brief aan ’n swart koning en veral die afdeling Te deum: Lüderitzbucht. Hierin ondersoek hy in agt gedigte hierdie afgeleë en eensame landstreek om sin en betekenis te probeer kry en spreek God dan ook direk aan in hierdie soeke. Die bundeltitel word verkry uit Genesis, die eerste gedig in hierdie siklus.
Wanneer twee uitgewers sy volgende bundel,[4] Lyksang,[9] vir verskillende redes afkeur vir publikasie, gee hy die bundel self in afgerolde vorm uit. Hierin eksperimenteer hy met illustrasies uit beide die Tibettaanse boek van die dooies en Frazer se ondersoeke na die betekenis van die boom as deurlopende tema van die mitologie.[10] Binne ’n jaar word die bundel, met heelwat wysigings, egter tog deur die uitgewer Perskor uitgegee. Soos die titel aandui word die klem op beide die dood en die sang of treurmare oor die dood gelê. Die bundel bevat dan ook verskeie verse aan afgestorwenes, waaronder ’n hele aantal gerig aan die afgestorwe digter Wilhelm Knobel. Du Plessis verduidelik dat die bundel ’n samevloeiing van drie temas is, naamlik die landskap, argaïese godsdienste en ook die hoekom en oorwinning van die dood[11] Ek sing waar ek staan verteenwoordig groot vooruitgang op sy vorige bundels, veral in die taalgebruik, wat soberder en meer ekonomies is as die ietwat geswolle en aangedikte taal wat sy eerste bundels kenmerk. Die bundel ondersoek veral menslike eensaamheid, die tyd en die dood en dit word ’n eksistensiële ontginning van waar die digter hom in die wêreld bevind. Die titel van[12] Dae voor winter[13] sinspeel op die elegiese natuurpoësie van die bundel, veral die kort verse oor Kalkbaai.[14] Daar is ook vrye vertalings van haikoes deur beroemde Japanse digters en van Patrick Cullinan se Engelse gedigte, terwyl die bundel ook in gesprek tree met die Middeleeuse Provençaalse digter Betran de Born. Die gedigte oor die erotiek en liefde is ’n hoogtepunt in hierdie bundel.
Na die publikasie van Dae voor winter verbreek hy sy bande met gevestigde uitgewers en gee daarna self bibliofiele uitgawes van sy gedigte uit, waarin die poësie gekombineer word met die werk van beeldende kunstenaars.[15][16] Openbaringe en Johannes bevat tekeninge deur Braam Kruger.[17] Hier speel die visioene wat Johannes in die Openbaring-boek van die Bybel sien,[18] die bindende element. Die ses afdelings van die bundel word elkeen vergesel van ’n aanhaling uit die Bybel, wat die tema as eenheid deur die bundel trek. Dit is ’n doelbewuste poging van die digter om sy gevoelens oor die geweld in die land en die politieke situasie uit te druk in terme van die laaste Bybelboek. Die bundel berus dan ook op Openbaring in die Bybel as verwysingsraamwerk en die lewe van die digter, die Johannes (eerste naam van die digter) van die titel, wat self apokaliptiese visioene sien oor Suid-Afrika. Hierdie wisselspel tussen die Bybelse gegewe en die eietydse ondervinding word weerspieël deur die “en” van die bundeltitel. Die rooi perd is die eerste afdeling, waarin die wreedheid en geweld oorheers en die vrede en genade vir eers uitbly. In die gedig Babilon verbind die digter hierdie simboliese hoer uit die Bybel met ’n moderne moeder van die nasie, ’n Winnie Mandela-agtige figuur wat nie vir wreedhede terugdeins nie. Mater Dolorosa verwys na ’n vorige era toe die “rooi koningin” Victoria in onverskilligheid heers terwyl die vrou van generaal Piet Joubert smarte ly. Die tweede afdeling, Die wit perd, behandel voorvalle uit die bloedige Middeleeuse godsdiensoorloë voortspruitend uit die Kruisvaarte en die stryd tussen die Christen Kruisvaarders en die Sarasene. Die Franse bedevaartsoord Vezelay dien as saamtrekkingspunt, aangesien volgens Rooms-Katolieke geloof die beendere van Maria Magdalena hier begrawe lê. Die vaal perd bevat gedigte uit die vertroude wêreld van Valsbaai, waarin die dood oorheers in beide die historiese perspektief (Getuigskrif) en die hede se persoonlike verliese (Dieter en Brief in rook, laasgenoemde ’n elegie vir Etienne Leroux met toespelings op veral die krap en Osiris in sy werk). Die swart perd is die vierde afdeling, waarin die persoonlike eensaamheid en die onmin tussen mense uitgebeeld word. Die twee slotafdelings is Die nuwe Jerusalem en Die bruid, waarin sterk op die Bybelboek gesteun word vir ’n weergawe van die komende gelukstaat, al is hierdie staat meer persoonlik van aard. Hierdie bundel word in 1993 genomineer vir die Rapportprys. Een van sy gewildste werke, Op Koueberg (vrye verwerkings van die Sjinese digter Han-Sjan se werk), is aangevul met sketse deur Gus Ferguson. Hierdie Sjinese digter is reeds in Afrikaans bekend deur die werk en vertalings van Breyten Breytenbach en Petra Müller. In sy inleiding tot die bundel verklaar Du Plessis dat Han-Sjan (wat Koue Berg beteken) se byna driehonderd gedigte al is wat ons van hom weet of het. Uit die tekste kan ons aflei dat hy aan die einde van die agtste eeu, begin van die negende eeu geleef het en dat hy ’n vriend, die kok Sji Te, gehad het. Hy skryf sy gedigte sommer op bome, kranse of selfs die mure van huisies in die berge en die gedigte is hoofsaaklik ’n viering van die natuur, met ’n sterk mistieke toon. Vir hierdie bundel het Du Plessis Engelse vertalings verwerk van meer direkte gedigte sonder te veel verwysings.
Engel uit die paradys[19] se illustrasies is van Hugo Slabber.[20] Die aard van die bundel is ’n sonate in vier dele en die musiekbeeld word volgehou deur die vier afdelings na musikale tempowisselings te vernoem.[21] Die eerste afdeling (nadenkend, stemmig) belig die spanning tussen die goeie en die bose, wat maklik omgeruil kan word.[22] Dit beskryf die geboorte van die engel waarop die bundeltitel gebaseer is. Die tweede afdeling (ligvoets en landelik) onderneem ’n sintuiglike reis deur die platteland van die Weskus, Namakwaland en die Richtersveld, waar die reis ook ondertone van sterflikheid en verganklikheid het. Daarna volg gedigte oor die homofiele liefde (eers volks, dan onstuimig), met die veroweraarsdrang wat uitloop op onvervuldheid na die hooggety van drif. Die laaste afdeling (romanties en verlangend, maar met wisselende pas) bevat liefdesgedigte. Die bundel fokus meer op die persoonlike stemming met sye eie soort geweld, eerder as op die buitewêreld.[23] Nagjoernaal se tekeninge en skilderye is van Judith Mason.[24] Die bundel is ’n stel gedigte en digreekse waar ’n soektog geloods word na die Boeddha-pêrel van verhelderde insig, wat op die buiteblad en deur die teks figureer. Hierdie deursigtige pêrel is die vaartuig vir erotiese ekstase waardeur die sigbare wêreld gebore, gevier en getransendeer word. Inperking is ’n verdere motief, hetsy dit kolonialisme is of ’n sielsieke in ’n inrigting. Die terugkerende motiewe in sy werk van homo-erotiek en musiek is ook hier teenwoordig. Daar is ook gedigte en verwysings na verskeie ander skrywers, soos in Thomas Stearns Eliot besoek homself in Little Gidding en Jorge Luis Borges bekyk sy wagter.
Herakles by Valsbaai bevat pentekeninge deur Jan Visser. Die Herakles van die titel verwys oënskynlik na ’n hedendaagse dwelmverslaafde met wie die verteller ’n verhouding het wat op noodlottige wyse eindig. Die eerste siklus gedigte, Om te vergeet, het ’n sterk elegiese inslag. Soos in vele van sy ander bundels is daar ook ’n vers vir Wilhelm Knobel, Die faun van Bethlehem. Die aantreklikste verse in die bundel is egter natuurindrukke van die Valsbaai kus, soos in Noordoos.
Met sy laaste bundel keer hy terug na ’n hoofstroom uitgewer, hierdie keer Protea Boekhuis.[25] Woordweer se titel gee reeds die spel weg wat binne die bundel gespeel word, want hier is weer woorde waarmee jy jou kan verweer en weer is die klimaat of omstandighede vir woorde. Die gedigte in die bundel handel onder andere oor herinneringe aan vriende, familie en verbygegane tye en vrye verwerkings van ander skrywers se werk, insluitende Lewis Carroll, Brecht en Gilgamesj. Hy eindig die bundel af met doodgekrapte gedigte (van Brecht in Afrikaans), wat die uitwissing van skryf simboliseer. Dit is relevant dat dit Brecht is, omdat Brecht die Nazi’s uitgedaag het om sy werk te verbrand en so uit te wis. Benewens die eksperimentele werk bevat Woordweer blues, ’n stadslegende (Die fabel van die visserman en die klipvis), proteseverse, ’n hermetiese vers (Onbekende meisie in die Koesj – Arthur in die dodehuis), praatstories, haikoes en gewone liriese verse.
Versamelbundels[wysig | wysig bron]
Sy gedigte word in Engels vertaal deur Patrick Cullinan en in 1985 gepubliseer onder die titel I sing where I stand.
Die vernaamste versamelbundel van die Afrikaanse poësie, Groot verseboek, neem van sy gedigte op, terwyl dit ook in ander versamelbundels verskyn, waaronder Die Afrikaanse poësie in ’n duisend en enkele gedigte, Die mooiste Afrikaanse liefdesgedigte, Nuwe verset, The Penguin Book of Southern African Verse (in vertaalde vorm), Die dye trek die dye aan, Liggaamlose taal en Goudaar.
In samewerking met Leon Rousseau en Daniël Hugo stel hy die bloemlesing [26]Nuwe verset saam, waarin digters uitgenooi is om kommentaar te lewer oor die nuwe politieke bedeling en aspekte daarvan waarteen hulle beswaar het.
Publikasies[wysig | wysig bron]
Jaar | Publikasies |
---|---|
1971 | Geskrifte om ’n houtgesig |
1975 | Die diep soet afgeronde stem van my dooies |
1980 | Lyksang |
1984 | Gebed vir Wilhelm |
1986 | Ek sing waar ek staan |
1989 | Dae voor winter |
1992 | Openbaringe en Johannes |
1993 | Op Koueberg |
1994 | Engel uit die paradys |
1996 | Nagjoernaal |
1999 | Herakles by Valsbaai |
2004 | Woordweer |
Samesteller | |
2000 | Nuwe verset (saam met Daniel Hugo en Leon Rousseau) |
Bronnelys[wysig | wysig bron]
Boeke[wysig | wysig bron]
- Cloete, T.T. (red.) Die Afrikaanse literatuur sedert sestig. Nasou Beperk. Eerste uitgawe. 1980
- Grové, A.P. Letterkundige sakwoordeboek vir Afrikaans. Nasou Beperk. Vyfde uitgawe. Eerste druk. 1988
- Kannemeyer, J.C. Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk. 1983
- Kannemeyer, J.C. Die Afrikaanse literatuur 1652–2004. Human & Rousseau. Kaapstad en Pretoria. Eerste uitgawe. 2005
- Van Coller, H.P. (red.) Perspektief en Profiel Deel 2. J.L. van Schaik-Uitgewers. Pretoria. Eerste uitgawe. 1999
Tydskrifte en koerante[wysig | wysig bron]
- Botha, Amanda: Phil du Plessis – ’n beheptheid met die dood. Die Transvaler. 8 Mei 1981.
- Burger, Lucia: Liscard, Kalkbaai… Aan die seekant. De Kat. Maart 1992.
- Engelbrecht, Theunis: Vyftig, maar nie uitgeskryf. Beeld 26 Mei 1994.
- Engelbrecht, Theunis: Immuun teen minagting Rapport. 18 April 2004.
- Knobel, Deon: Phil du Plessis, deur ’n straal van die son deurboor…. Beeld. 3 Desember 2011.
Internet[wysig | wysig bron]
- Engelbrecht, Theunis Rapport: http://188.8.131.52/argief/berigte/rapport/2004/04/18/R1/17/04.html
- Koopman, Leighton Die Burger: http://184.108.40.206/argief/berigte/dieburger/2011/11/29/SK/3/lkPhilldoep.html
- Pople, Laetitia Die Burger: http://220.127.116.11/argief/berigte/dieburger/2011/12/02/SK/16/PhilduplessisHULDE.html
- Remembered: http://remembered.co.za/obituary/view/8492
Ongepubliseerde dokumente[wysig | wysig bron]
- Du Plessis, Phil: Curriculum vitae. Nasionale Afrikaanse Letterkundige Museum en Navorsingsentrum (NALN). Bloemfontein.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Esaach: http://www.esaach.org.za/index.php?title=Du_Plessis,_Phil
- Van Bart, Martiens: Phil du Plessis raak liries oor Kalkbaai-huis en restoureer. Die Burger. 8 Augustus 1992.
- Koopman, Leighton: Bekende woordman Du Plessis oorlede. Beeld. 30 November 2011.
- Coetzee, A.J. Standpunte. Nuwe reeks 102, Augustus 1972
- Brink, André P. Rapport. 13 Julie 1975.
- Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 16 no. 2, Junie 1976
- Johl, Johann. Standpunte. Nuwe reeks 125. Oktober 1976
- Van Zyl, Wium. Beeld, 25 Augustus 1975
- Cloete, T.T. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 21 no. 2, Junie 1981
- Pretorius, Wessel. Die Transvaler, 6 April 1981
- Hambidge, Joan. Die Burger, 28 Augustus 1986
- Hambidge, Joan. Insig, Junie 1990
- Van Vuuren, Helize. Die Burger, 25 Januarie 1990
- Van Zyl, Wium. Rapport. 26 Augustus 1990
- Botha, Amanda: Du Plessis publiseer bundel self. Die Transvaler 27 Oktober 1979
- Cloete, T.T. Insig, Augustus 1992
- Kannemeyer, J.C. Op weg na 2000. Tafelberg-Uitgewers Beperk Eerste uitgawe 1998
- Olivier, Fanie. Die Burger, 28 Julie 1992
- Botma, Riëtte. Die Burger, 3 Mei 1994
- Grové, A.P. Beeld, 9 Mei 1994
- Grové, A.P. Tydskrif vir Geesteswetenskappe. Jaargang 34 no. 3, September 1994
- Ohlhoff, Heinrich. Insig, Julie 1994
- Hambidge, Joan. Insig, Maart 1997
- Hambidge, Joan. Tydskrif vir Letterkunde. Jaargang 35 no. 2, Mei 1997
- Olivier, Fanie. Beeld, 1 November 2004
- Cloete, T.T. Beeld, 20 November 2000
- Digitale bibliotheek voor Nederlandse letteren: http://www.dbnl.org/tekst/auwe002schr02_01/auwe002schr02_01_0016.php
|
<urn:uuid:dc587e66-5a62-417c-8c1b-119da8f80827>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Phil_du_Plessis
|
2019-07-17T07:15:31Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00277.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999999
| false
|
Stella Hammerstein
Jump to navigation
Jump to search
Stella Hammerstein | |
Geboorte | 1882 |
---|---|
Nasionaliteit | Amerikaans |
Beroep(e) | Aktrise |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Stella Hammerstein (1882 – 1975) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Anna Karenina (1915) en Social Hypocrites (1918).
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1915: Anna Karenina
- 1918: Social Hypocrites
|
<urn:uuid:9940ef44-adb1-4c03-b5f1-acef66451b6a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Stella_Hammerstein
|
2019-07-17T06:49:12Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00277.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99731
| false
|
Original Research
Trust and formalisation of the industrial relations structure with reference to purcell's model of industrial relations patterns
Submitted: 20 June 1994 | Published: 20 June 1994
About the author(s)
J. Kritzinger, University of Stellenbosch, South AfricaG. G. Cillie, University of Stellenbosch, South Africa
Abstract
Opsomming
Vertroue en formalisering van arbeidsverhoudingestruktuur met verwysing na Purcell se model van arbeids-verhoudingepatrone. Purcell (1984) stel dit dat die vertroue tussen bestuur en vakbond asook die formalisering van die arbeidsverhoudingestruktuur twee kritiese dimensies is in die daarstelling van effektiewe arbeidsverhoudinge. Die doel van hierdie studie is om empirics vas te stel of Purcell (1984) se model in die Suid-Afrikaanse arbeidsverhoudingestelsel van toepassing is. 'n Vraelys wat op die teoretiese bespreking en gestelde navorsingshipoteses gebaseer is, is ontwikkel. Die resultate van hierdie studie bevestig die bestaan van beduidende verbande tussen die twee dimensies en 'n indeks van arbeidsverhoudinge-effektiwiteit.
Keywords
Metrics
Total abstract views: 2128Total article views: 3601
|
<urn:uuid:3df2412c-74cd-4613-86d3-d9153815ec57>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://sajip.co.za/index.php/sajip/article/view/567
|
2019-07-18T11:20:20Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00437.warc.gz
|
by
|
4.0
|
a_tag
| false
| true
|
{
"abbr": [
"by",
"by"
],
"in_footer": [
true,
false
],
"in_head": [
false,
false
],
"location": [
"a_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"4.0",
"4.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.979007
| false
|
Linne (kleur)
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
#FAF0E6
Kleurkoördinate
[
wysig
wysig bron
]
Volgens verskeie kleurskemas word
linne
as volg voorgestel:
Model
Koördinate
Heksadesimale
kode
#FAF0E6
RGB-kleurmodel
(250, 240, 230)
CMYK
(0, 4, 8, 2)
HSV
(30°, 8%, 98%)
Sien ook
[
wysig
wysig bron
]
Lys van kleure
s
b
w
Kleurskakerings van wit
Wit
Beige
Bloeiselwit
Eierdopwit
Ivoor
Linne
Navajowit
Room
Sneeu
Spookwit
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Linne_(kleur)&oldid=1824614
"
Kategorie
:
Kleure
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Druk/eksporteer
Skep boek
Laai af as PDF
Drukbare weergawe
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Haal dié blad aan
Ander tale
Voeg skakels by
Die bladsy is laas op 21 September 2018 om 07:13 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:163123b8-c012-48da-a86f-34db33d5c14d>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Linne_(kleur)
|
2019-07-22T06:00:46Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00357.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999111
| false
|
Maputaland
Maputaland is 'n natuurlike streek van Suider-Afrika. Dit is in die noordelike deel van die provinsie van KwaZulu-Natal tussen eSwatini en die kus geleë.[1] In 'n wyer sin kan dit ook die suidelike streek van Mosambiek insluit. Die voëlroetes en koraalriwwe aan die kus is groot toeriste-aantreklikhede.
Geografie[wysig | wysig bron]
Maputaland word begrens deur die Lebomboberge in die weste en die Indiese Oseaan in die ooste. Dit beslaan 'n gebied van ongeveer 10,000 km2, wat benaderd vanaf die dorp Hluhluwe en die noordelike dele van die iSimangaliso-vleilandpark na die grens tussen Mosambiek en Suid-Afrika strek, of selfs oor die grens tot by Maputo in Mosambiek.[2]
Tongaland[wysig | wysig bron]
'Tongaland', die naam van die tradisionele streek van die Tsonga, word nie meer algemeen gebruik nie. Dit kan egter steeds in wetenskaplike studies gevind word,[3] sowel as in die name van sekere spesies, soos die Tongaland kannibaal-slak (Natalina wesseliana).
|
<urn:uuid:a0c75b31-5149-4ed0-a89d-c9686a481055>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Maputaland
|
2019-07-22T05:45:47Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00357.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999992
| false
|
Per Sundby
Hy het in 1951 sy graad in geneeskunde aan die Universiteit van Oslo behaal. Hy was 'n spesialis in psigiatrie in 1958 by die Gaustad Hospitaal. Vanaf 1965 het Sundby by die Departement Sosiale Geneeskunde by die Universiteit van Oslo gewerk, eers as assistent-professor en toe as 'n mede-professor. Hy het 'n mediese doktorsgraad in 1967 behaal, met sy proefskrif getiteld Alkoholisme en mortaliteit. Van 1971 tot 1992 was hy professor in sosiale geneeskunde aan die Universiteit van Oslo en 'n senior dokter by die Departement Sosiale Geneeskunde by Rikshospitalet.
Sundby was van 1993 tot 2006 'n mediese regter by die Nasionale Versekeringshof.
|
<urn:uuid:b270281a-9839-4052-8a49-8c3c8c3ff79a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Per_Sundby
|
2019-07-22T05:43:18Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00357.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999967
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Nowokoeznetsk" skakel
←
Nowokoeznetsk
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Nowokoeznetsk
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Siberië
(
← skakels
wysig
)
Kemerowo-oblast
(
← skakels
wysig
)
Wes-Siberiese ekonomiese streek
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Burgert Behr/Rusland
(
← skakels
wysig
)
Noord-Asië
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Nowokoeznetsk
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Nowokoeznetsk
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:843f3574-ce52-4876-8518-a498d6964464>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Nowokoeznetsk
|
2019-07-22T06:17:48Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00357.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.996269
| false
|
Sydney Fairbrother
Jump to navigation
Jump to search
Sydney Fairbrother | |
Geboorte | 31 Julie 1872 |
---|---|
Nasionaliteit | Engels |
Sterfte | 4 Januarie 1941 (op 68) |
Beroep(e) | Aktrise |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Sydney Fairbrother (31 Julie 1872 – 4 Januarie 1941) was 'n Engelse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprente Don Quixote (1923), Down Our Street (1932), The Temperance Fete (1932), en Chu Chin Chow (1934).
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1915: Iron Justice
- 1916: Under Suspicion
- 1916: Me and M'Pal
- 1916: Temptation's Hour
- 1917: The Mother of Dartmoor
- 1917: Auld Lang Syne
- 1919: Faith
- 1919: Faith
- 1920: A Temporary Gentleman
- 1920: Laddie
- 1920: The Children of Gibeon
- 1921: The Bachelor's Club
- 1921: The Rotters
- 1921: The Golden Dawn
- 1923: Don Quixote
- 1923: Heartstrings
- 1923: Love, Life and Laughter
- 1923: The Beloved Vagabond
- 1923: Sally Bishop
- 1923: Married Love
- 1923: The Rest Cure
- 1924: Réveille
- 1926: Nell Gwyn
- 1927: My Lord the Chauffeur
- 1927: The Silver Lining
- 1928: Confetti
- 1931: Bindle
- 1932: Down Our Street
- 1932: The Temperance Fete
- 1932: Lucky Ladies
- 1932: Murder on the Second Floor
- 1932: Double Dealing
- 1933: Excess Baggage
- 1933: Home, Sweet Home
- 1934: Chu Chin Chow
- 1934: Gay Love
- 1934: The Crucifix
- 1935: Brewster's Millions
- 1938: Make It Three
Televisierolprente[wysig | wysig bron]
- 1939: Rope
|
<urn:uuid:a078045c-909f-4c39-9196-194f1d5071e7>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sydney_Fairbrother
|
2019-07-22T06:15:50Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00357.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.768972
| false
|
Filippyne
Die Filippyne (Filippyns: Pilipinas [ˌpɪlɪˈpinɐs] of Filipinas [ˌfɪlɪˈpinɐs]; Engels: Philippines, [ˈfɪlɨpiːnz], ), amptelik die Republiek van die Filippyne (Filippyns: Republika ng Pilipinas; Engels: Republic of the Philippines), is 'n eilandnasie wat uit sowat 7 500 eilande bestaan en in die tropiese westelike Stille Oseaan geleë is, ongeveer 100 km suidoos van die vasteland van Asië. Die land is hoofsaaklik Rooms-Katoliek en een van die mees verwesterse lande in Asië. Spanje en die Verenigde State, wat beide vroeër die land gekoloniseer het, het die grootste invloed op die Filippynse kultuur gehad – naamlik 'n mengsel van Oosterse en Westerse invloede. Die grootste eiland van die Filippyne is Luzon in die noorde, gevolg deur Mindanao in die suide, met die Visayas daartussen. Die hoofstad is Manila en die grootste stad is Quezon Stad.
Nasionale leuse: Maka-Diyos, Maka-Tao, Makakalikasan at Makabansa[1] (Filippyns vir: "Vir God, Mense, Natuur en Land") | |||||
Volkslied: Lupang Hinirang (Filippyns vir: "Gekose Land") | |||||
Hoofstad | Manila[2] | ||||
Grootste stad | Quezon Stad
Amptelike tale | Filippyns en Engels | ||||
Regering | Unitêre presidensiële grondwetlike republiek Rodrigo Duterte Leni Robredo | ||||
Onafhanklikheid | ca. 900 – ca. 1521 12 Junie 1898 10 Desember 1898 21 Januarie 1899 4 Julie 1902 24 Maart 1934 4 Julie 1946 2 Februarie 1987 | ||||
Oppervlakte - Totaal - Water (%) |
343 448[3] km2 (63ste) 132 606 myl2 0,61[4] | ||||
Bevolking - 2016-skatting - 2015-sensus - Digtheid |
102 635 000 (12de) 100 981 437[5] 294 / km2 (37ste) 761,5 / myl2 | ||||
BBP (KKP) - Totaal - Per capita |
2018-skatting | ||||
BBP (nominaal) - Totaal - Per capita |
2018-skatting | ||||
MOI (2015) | 0,682[7] (116de) – medium | ||||
Gini (2012) | 43,0[8](44ste) – medium | ||||
Geldeenheid | Peso (Filippyns: piso) (₱) ( PHP )
Tydsone - Somertyd |
PST (UTC+8) nie toegepas nie (UTC+8) | ||||
Internet-TLD | .ph | ||||
Skakelkode | +63 |
Inhoud
GeskiedenisWysig
Die Filippyne is in 1521 tydens Ferdinand Magellaan se wêreldomseiling vir Spanje in besit geneem, maar hy is deur inheemse inwoners gedood. Die Spaanse ontdekkingsreisiger Ruy López de Villalobos het die eilandgroep in 1542 na Filips II van Spanje genoem. In 1565 het die kolonisasie begin en Cebu Stad is as eerste Europese nedersetting gestig. In 1571 is Manila as hoofstad van Spaans-Oos-Indië gestig. Tussen 1565 en 1821 is die Filippyne as deel van die Vise-Koninkryk Nieu-Spanje bestuur en vanaf die Meksikaanse Onafhanklikheidsoorlog (1810–1821) direk deur Madrid beheer.
Bonifacio en Katipunan het in 1896 die Filippynse Rewolusie begin en in 1898 het die Spaans-Amerikaanse Oorlog vanaf Kuba die Filippyne bereik en op 12 Junie 1898 is die onafhanklikheid van Spanje verklaar. As gevolg van die Verdrag van Parys in 1898 het Spanje die Filippyne vir $20 miljoen aan die Verenigde State afgestaan. Tydens die Tweede Wêreldoorlog is die Filippyne deur Japan beset en het tientalle menseregskendings beleef. In 1945 is die Filippyne deur die Geallieerdes herower en op 24 Oktober 1945 het dié land een van die Verenigde Nasies se stigtingslede geword. Op 4 Julie 1946 het die Verenigde State die Filippyne se onafhanklikheid erken.
Geografie en klimaatWysig
Die Filippyne is een van die grootste argipele ter wêreld en beslaan sowat 7 500 eilande. Dit is wes van die Filippynse See, suid van Taiwan, oos van die Suid-Chinese See, noord van Indonesië en noordoos van Maleisië geleë. Die eiland Borneo is net suidwes, die Molukke en Sulawesi suid en die eilandnasie Palau is in die suidooste geleë. Die argipel van die Filippyne bestaan uit die drie eilandgroepe Luzon in die noorde, die Visayas in die sentrum en Mindanao in die suide.
Die Filippynse Eilande is 'n eilandgroep in die weste van die Stille Oseaan. Dit vorm 'n boog van sowat 1 800 km en loop tussen die Indonesiese eilande Borneo en Celebes en die eiland Taiwan voor die vasteland van Suidoos-Asië verby. Altesame 7 100 eilande behoort tot hierdie groep met 'n totale oppervlakte van 300 000 km². Slegs 2 800 van die eilande het name en slegs sowat 2 000 word bewoon, hoewel net 400 daarvan permanent bewoon word. Byna 95 % van die totale oppervlakte word beslaan deur 10 eilande, naamlik Luzon, Mindoro, Masbate, Samar, Leyte, Panay, Negros, Cebu, Bohol en Mindanao.
Sowat 65 % van die gesamentlike oppervlakte bestaan uit heuwels en bergreekse wat met 'n tropiese reënwoud bedek is. Die grootste laagliggende vlakte is op die eiland Luzon, wat sowat 'n derde van die totale oppervlakte van die eilandgroep uitmaak. Die groot suidelike eiland Mindanao, met ʼn grootte van sowat 'n derde van die totale oppervlakte, het twee laagliggende vlaktes weerskante van 'n sentrale gebergte. 'n Noordoostelike passaatwind waai reg deur die jaar oor die eilandgroep, wat aan die oostekant goeie reënval, versprei deur die jaar, meebring.
Die westelike deel van die eilande het 'n moesonklimaat met betreklik baie reën tussen Junie en Oktober, wanneer die suidoosmoeson waai, en ʼn droër periode van Oktober tot Mei, wanneer die koue noordwesmoeson waai. Hewige tifone kom soms oos van die Filippynse Eilande voor in die periode wanneer die suidoosmoeson afneem en voordat die noordwestelike en noordoostelike winde begin waai.
PolitiekWysig
Die Filippyne is 'n unitêre presidensiële grondwetlike republiek met 'n president as staatshoof. Dié land het op 24 Oktober 1945 'n stigterslid van die Verenigde Nasies asook op 8 Augustus 1967 van die ASEAN geword.
Die huidige president is Rodrigo Duterte wat die amp op 30 Junie 2016 aangetree het.
DemografieWysig
Die Filippyne het volgens die laaste sensus van 2016 'n bevolking van 102 635 000 gehad, waarvan sowat die helfte op Luzon woon. Dié land het in 2014 die 100-miljoen-mylpaal verbygesteek en daarmee die 12de land geword, wat dit kon bereik.
Volgens die sensus van 2000 is 28,1% van die Filippyne Tagalog, 13,1% Cebuano, 9% Ilokano, 7,6% Bisaya/Visayans, 7,5% Hiligaynon, 6% Bikol, 3,4% Waray en 25,3% behoort aan ander etniese groepe. Die belangrikste tale is Tagalog (25 miljoen), gevolg deur Cebuano (16 miljoen), Ilokano (10 miljoen), Hiligaynon (9 miljoen) en Bikol (5 miljoen). Die amptelike tale is Engels en Filippyns, 'n standaardvariant van Tagalog.
BevolkingWysig
Die bevolking van sowat 49 miljoen is oneweredig versprei oor die eilande. Die helfte van die bevolking woon byvoorbeeld op Luzon, terwyl die ander groot eiland, Mindanao, betreklik yl bevolk is. Noukeurige tellings van die stedelike bevolking word bemoeilik omdat die meeste landarbeiders tussen die oeste tydelik in die stede werk soek. Die grootste stad is Manila, wat ook die regeringsetel is. Quezon City is egter die amptelike hoofstad, wat so na aan Manila lê dat dit as 'n voorstad daarvan beskou kan word. Ander groot stede is Davao op Mindanao, Zamboanga op die skiereiland met dieselfde naam, Cebu op die eiland Cebu, Iloilo op Panay en Bacolod op Negros. Die Filippino's (die versamelnaam van die inwoners van die Filippynse Eilande) behoort tot die Mongolideras en sowat 80 % is Maleiers. Die Negrito's, die oorspronklike bewoners van die eilande, maak slegs nog sowat 0,05 % van die totale bevolking uit. In die hooglande woon wei nog stamme met eie tale en godsdienste, maar hulle vermeng al hoe meer met die Filippino's van die kusgebiede. Engels is die omgangstaal en onderwystaal. Spaans word slegs nog deur sowat 2 % van die bevolking, hoofsaaklik 'n paar ou families, gepraat. Die nasionale taal is Filippino, wat op die Tagalog, die stamtaal met die grootste verspreidingsgebied, gebaseer is. Sowat 55 % van die bevolking praat Filippino.
Die Rooms-Katolieke geloof is in 1565 deur Spaanse priesters ingevoer en is deur sowat 80 % van die bevolking aangeneem. Op die suidelike eilande woon sowat 4 % Moslems. Tussen die Moslems en die Christene heers spanning sedert die Spanjaarde met kerstening begin het. Hierdie spanning lei van tyd tot tyd tot gewelddadige botsings. Net soos by die meeste onderontwikkelde lande is die onderwys en die voorsiening van mediese geriewe op die Filippynse Eilande gebrekkig. Daar bestaan 'n groot tekort aan boeke, skole en onderwysers. Sowat 20 % van die bevolking is analfabete. Die tekort aan hospitale, beddens en opgeleide mediese personeel is net so ernstig. Om die tekort op die platteland op te hef en die emigrasie van dokters en verpleegsters na Amerika en Kanada teen te werk, word mediese personeel op die platteland finansieel tegemoetgekom.
EkonomieWysig
Die ekonomie van die Filippynse Eilande is swak en word gekenmerk deur 'n baie oneweredige inkomsteverdeling tussen 'n klein elitegroep en die res van die bevolking, van wie sowat twee derdes in die landbou werksaam is en armoede Iy. Die belangrikste uitvoerprodukte is kurk en hout, terwyl die vernaamste akkerbougewas rys is. Die rysopbrengs is egter van die laagste ter wêreld. Die mynbou speel sedert die Tweede Wêreldoorlog 'n belangrike rol in die ekonomie. Goud, silwer, sink en ystererts word onder meer ontgin.
Die swak ekonomiese vooruitsigte op die Filippynse Eilande is grootliks te wyte aan die groot sosiale verskille tussen ʼn klein elitegroep en die res van die bevolking, wat arm is. Sowat 80 % van die suikerplantasies is byvoorbeeld in die hande van 400 miljoenêrs. Sowat 10% van die beroepsbevolking beheers 90 % van die kapitaal en produksiemiddele. Twee derdes van die bevolking het 'n inkomste van minder as 100 dollar per jaar, terwyl sowat 10% van die beroepsbevolking werkloos is en die helfte net tydelike werk het. Rys is die vernaamste akkerbougewas, maar die opbrengs per hektaar is van die laagste ter wêreld. Naas rys word baie mielies, die stapelvoedsel van 'n kwart van die bevolking, kassawe en grondboontjies verbou.
Die belangrikste handelsgewasse is suikerriet, kokos- en oliepalms, manilla-hennep, tabak, koffie, kakao en rubber. Hout en kurk is sedert 1966 die belangrikste uitvoerprodukte. Die meeste woude is op Luzon en Mindanao. Die mynbou het na die Tweede Wêreldoorlog danksy Amerikaanse kapitaal sterk na vore getree. Op Luzon word goud, koper, silwer, sink, steenkool en ystererts ontgin. Op Mindanao word ook ystererts aangetref. Die steenkool is egter nie voldoende nie en saam met ʼn gebrek aan ander energiebronne belemmer dit die ontwikkeling van ʼn swaar nywerheid. Nywerhede is tot dusver grootliks tot die verwerking van landbouprodukte en ingevoerde halfprodukte beperk.
InfrastruktuurWysig
Die groot aantal eilande bemoeilik onderlinge verbinding en baie van die eilande is feitlik nog nie ontsluit nie. Die padnetwerk is die digste op die ekonomiesbelangrike en digbevolkte eilande, maar is selfs daar gebrekkig. Die verbindings tussen die eilande bestaan uit veerdienste en brûe. Meer as die helfte van die brûe is net van tydelike aard. Lugverkeer is van groot belang en daar is vliegvelde op sowat 100 eilande. Die skeepsvaart bedien sowat 70 hawens.
GebiedeWysig
- Noordwestelike Luzon Area (Area I)
- Cagayan-vallei (Area II)
- Sentraal-Luzon (Area III)
- CALABARZON (Area IV-A) ¹
- MIMAROPA (Area IV-B) ¹
- Bicol Area (Area V)
- Westelike Visayas (Area VI)
- Sentrale Visayas (Area VII)
- Oostelike Visayas (Area VIII)
- Zamboanga Skiereiland (Area IX)
- Noordelike Mindanao (Area X)
- Davao Area (Area XI)
- SOCCSKSARGEN (Area XII) ¹
- Caraga (Area XIII)
- Mindanao (Tagalog)
- Cordillera Administratiewe Area (CAR)
- Nasionale Hoofstadarea (NCR) (Metro Manila)
VerwysingsWysig
- ( ) "Republic act no. 8491". Republiek van die Filippyne. Besoek op 30 Junie 2016.
- ( ) "Presidential Decree No. 940". 9 Augustus 2014.
- ( ) "The Philippines". Manila: Regering van die Filippyne. Besoek op 13 Januarie 2018.
- ( ) "East & Southeast Asia :: Philippines". The World Factbook. Washington, D.C.: Author: Central Intelligence Agency. 28 Oktober 2009. Besoek op 13 Januarie 2018.
- ( ) "Highlights of the Philippine Population 2015 Census of Population – Philippine Statistics Authority". www.psa.gov.ph. Besoek op 13 Januarie 2018.
- ( ) "Philippines". Internasionale Monetêre Fonds. Besoek op 13 Januarie 2018.
- ( ) "2016 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Besoek op 13 Januarie 2018.
- ( ) "Gini Index". Wêreldbank. Besoek op 13 Januarie 2018.
- Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409486 band
Eksterne skakelsWysig
Wikimedia Commons bevat media in verband met Filippyne. |
Amptelike webwerweWysig
- www.gov.ph – Regering
- www.op.gov.ph – Kantoor van die President
- www.senate.gov.ph – Senaat
- www.congress.gov.ph – Huis van Verteenwoordigers
- www.supremecourt.gov.ph – Hooggeregshof
- www.comelec.gov.ph – Komissie van Verkiesings
Nuus WebwerweWysig
- Philippine Daily Inquirer en GMA Nuus
- ABS-CBN Nuus
- Philippine Star
- The Manila Bulletin Online
- The Manila Times Online
- Sun Star Network Online
- The Daily Tribune Online
- Malaya Online
- Today Online
- Kabayan Online
|
<urn:uuid:1504fc76-8560-4ef6-9619-65ae25b327bb>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Filippyne
|
2019-07-19T18:28:56Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00061.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999841
| false
|
Napoleon Bonaparte
Napoleon Bonaparte [napɔleɪˈõ bɔnaˈpart] (15 Augustus 1769 – 5 Mei 1821) was 'n generaal en regeerder van Frankryk. Hy was 'n generaal van die Franse Rewolusie, en was effektief regeerder vanaf 1799: Eerste Konsul (Premier Consul) van die Franse Republiek vanaf 11 November 1799 tot 18 Mei 1804, daarna Keiser van die Franse (Empereur des Français) as Napoleon I vanaf 18 Mei 1804 tot 11 April 1814, en weer kortliks van 20 Maart tot 22 Junie 1815.Hy word beskou as een van die grootste bevelvoerders in die geskiedenis, en sy oorloë, veldtogte en militêre strategie word wêreldwyd aan militêre skole bestudeer.
Napoleon Bonaparte | |
---|---|
Keiser van die Franse en koning van Italië | |
Napoleon Bonaparte op sy troon
Vorstehuis | Bonaparte |
Titels | Keiser van die Franse en koning van Italië |
Keiser van die Franse | 18 Mei 1804 – 11 April 1814 20 Maart 1815 – 22 Junie 1815 |
Koning van Italië | 17 Maart 1805 – 11 April 1814 |
Kroning as Keiser van die Franse | 2 Desember 1804 |
Kroning as Koning van Italië | 26 Mei 1805 |
Voorganger as President van Frankryk | Napoleon Bonaparte |
Opvolger as Keiser van die Franse | Lodewyk XVIII |
Voorganger as President van Italië | Napoleon Bonaparte |
Opvolger as Koning van Italië | Monargie afgeskaf |
Volle naam | Napoleon Bonaparte |
Gebore | 15 Augustus 1769; Ajaccio, Korsika |
Oorlede | 5 Mei 1821; Sint Helena |
Begrawe | Mei 1821; Sint Helena |
Eggenoot | Joséphine de Beauharnais Marie Louise van Oostenryk |
Kinders | Napoleon II |
Vader | Carlo Buonaparte |
Moeder | Letizia Ramolino |
Begrawe | Les Invalides, Parys |
Inhoud
PolitiekWysig
Napoléon, oor die loop van effe meer as 'n dekade, het beheer verkry oor meeste van of die hele westelike en sentrale Europa deur oorwinning of alliansie. In 1812 het hy Rusland binnegeval en sy leër tot by Moskou gelei. Sy soldate het verskriklik gely in die Russiese winter, en die meeste van hulle is dood toe hulle die aftog moes blaas.
Die geallieerde leërs van Oostenryk, Pruise, Rusland en ander lande het in Oktober 1813 by Leipzig 'n oorwinning oor Frankryk se troepe behaal. Die keiser het weer teruggeslaan in wat bekend is as die Honderd Dae (les Cent Jours), maar was oortuigend deur die Britte onder bevel van die hertog van Wellington en Pruisiese soldate gelei deur von Blücher verslaan tydens die Slag van Waterloo in België op 18 Junie 1815, en is kort daarna deur die Britse magte gevang en verban na die eiland Sint Helena, waar hy oorlede is.
Napoleon het baie lede van die Bonaparte-familie as monarge aangestel, maar hulle het, oor die algemeen, nie ná sy ondergang aanhou regeer nie. Napoleon was een van die "verligte monarge."
BiografieWysig
"Op die een-en-twintigste dag van Julie van die jaar eenduisend sewe-honderd een-en-sestig is die sakrament van die Heilige Doop bedien aan Napoleon, gebore op die vyftiende dag van Augustus van die jaar eenduisend sewehonderd nege-en-sestig, seun van Carlo Bonaparte en sy wettige eggenote, Maria Laetitia, gebore Ramolino..."
Hierdie doopseel, wat volgens die destydse Franse gebruik ook as geboortesertifikaat beskou is, dokumenteer nie alleen die begin van 'n menselewe nie, maar van 'n hele tydvak in die geskiedenis. Napoleon word as een van die grootste veldhere en staatsmanne van alle tye beskou.
As Napoleon 'n bietjie meer as 'n jaar vroeër gebore was, sou hy 'n Italianer gewees het. Op 15 Mei 1786 het die Italiaanse Republiek van Genua die eiland Korsika aan die Franse regering verkoop. Hoewel Napoleon dus as Franse onderdaan gebore is, was sy ouers Italianers. Sy ouers stam uit ou Toskaanse families uit wat hulle reeds in die 16e eeu op die eiland gevestig het. Sy pa was van adellikke afkoms.
Napoleon is as die tweede van agt kinders in 'n huis in die middestad van Ajaccio gebore. Sy moeder het hom liefdevol maar redelik streng opgevoed. Hy het reeds as jong seun glo eiesinnig opgetree en leierskap getoon.
Sy onderwysers is getref deur sy bo-gemiddelde intelligensie, en as skoolseun het hy veral in die wiskunde en geskiedenis belang gestel. In Mei 1779 het hy toelating verkry tot 'n Franse militêre skool by Brienne, waar hy vyf jaar lank gestudeer het om hom voor te berei vir 'n loopbaan as offisier in die Franse leër. Hy was doelgerig, buitengewoon gesteld op sy eer en het alles met deursettingsvermoë aangepak.
Militêre loopbaanWysig
Napoleon Bonaparte (Napoleone Buonaparte) is op 15 Augustus 1769 in Ajaccio op die eiland Korsika gebore, 'n jaar nadat dit in Franse hande oorgegaan het. Vroeër het die eiland aan die Republiek van Genua behoort. Napoleon is opgelei aan die militêre akademies van Brienne en Parys, maar as een van talle artillerie-Iuitenante was sy kanse op roem maar uiters skraal.
Sy groot kans het egter met die Franse Revolusie gekom, toe talent in plaas van adellike afkoms ʼn vereiste geword het vir 'n sukses volle loopbaan. Sy lewensideaal was om Korsika van Franse gesag te bevry, maar nadat hy daar in ʼn burgeroorlog die onderspit gedelf het, het hy as 'n hawelose offisier sonder toe koms na Frankryk teruggekeer. In 1793, tydens die beleg van Toulon, wat in die hande van die Engelse geval het, het hy egter as bedrewe artitierie-offisier na vore getree.
Met sy briljante optrede het hy daarin geslaag om die stad te herower en die rang van brigadiergeneraal is aan hom toegeken. Weens sy verbintenis met die broer van Robespierre (1758-1794), leier van die Jakobyne tydens die Skrikbewind (1791-1794), is sy loopbaan byna vroeg verongeluk. In 1794 is Napoleon in hegtenis geneem, maar hy het die dood vrygespring.
'n Jaar later het hy sy rang verloor omdat hy geweier het om na La Vendée op te ruk om die opstand daar te onderdruk. In 1795 het die Konvensie egter sy dienste benodig om 'n oproer van die rojaliste in Parys onder beheer te kry. Sy bloedige en geslaagde optrede het aan hom die kommandantskap van die binnelandse leër besorg, en die opperbevel van die Franse leër in Italië is kort daarna aan Hom opgedra. Daar is dikwels beweer dat die bevordering 'n trougeskenk was van die belangrikste lid van die Direktoraat, Paul Barras (1755-1829), omdat Napoleon toe met Barras se verwerpte minnares, Joséphine de Beauharnais (1763-1814), in die huwelik getree het.
Dit kon 'n rol gespeel het, maar die opperbevel was waarskynlik tog in die eerste plek 'n beloning vir sy militêre prestasies. In Italië het die generaal so gewild geword dat hy 'n bedreiging vir die Direktoraat geword het. Deur sy oorwinnings in die veldslae van Lodi (1796), Areole (1796) en Rivoli (1797) het hy die Oostenrykse leër uit Noord-Italië verdryf. Hy het daarna op sy eie die Vrede van Campo Formio (Oktober 1797) gedikteer, waardeur Oostenryk afstand moes doen van België, die linkeroewer van die Rynrivier en Milaan, en Venesië in ruil daarvoor ontvang het.
Dit het 'n einde gebring aan die Eerste Koalisieoorlog (1792-1797), maar Engeland het as enigste oorblywende teenstander verbete voortgeveg. Napoleon het vervolgens ʼn ekspedisie na Egipte gelei waardeur hy die Engelse roete na Indië wou afsny. Tydelike suksesse op land kon egter nie verhinder dat die Engelse admiraal Horatio Nelson (1758-1805) die Fransevloot in die Seeslag van Aboekir, oos van Alexandrië, verslaan en die Franse ekspedisieleer van Frankryk afsny nie.
Dit het nou geblyk dat Napoleon nie onoorwinlik was nie, en Engeland, Oostenryk en Rusland het die Tweede Koalisieoorlog (lot 1802) begin. Groot verwarring het in Frankryk ontstaan en Napoleon het onmiddellik na Frankryk teruggekeer, waar hy 'n helde-ontvangs gehad het. Van sy terugslag in Egipte het die Franse nog nie geweet nie. Hulle was ook nie bewus daarvan dat Napoleon se nederlaag deur Franse oorwinnings in Holland en Switserland uitgekanselleer is nie.
Op uitnodiging van 'n lid van die Direktoraat, Emmanuel Sieyes (1748-1836), het Napoleon op 9 November 1799 die sogenaamde "staatsgreep van 18 Brumaire" onderneem, wat op die laaste oomblik geslaag het vanweë die tussenkoms van Napoleon se broer Lucien.
KonsulaatWysig
Die Direktoraat (1795-1799), wat met moeite 'n balans tussen allerlei aanslae van links en regs bewaar het, het weinig gesag uitgeoefen. Dit het die weg gebaan vir ʼn outoritêre (alleen-) bestuur. Napoleon het die regte oomblik benut toe die gematigde republikeine op soek was na 'n sterk leier om die verworwe ideale van die Franse Revolusie te beskerm. Sieyès en sy makkers het gemeen Napoleon sou 'n marionet wees wat hulle wense sou deurvoer, maar hy het spoedig na vore getree as iemand wat die alleenseggenskap het.
Napoleon het as uitvoerende gesag aan die hoof gekom van ʼn voorlopige regering waarvan die grondwet deur Sièyes opgestel is. Met die skeiding van die wetgewende, die uitvoerende en die regterlike gesag, soos deur die Franse Revolusie bepaal is, het die wetgewende mag voortaan by 3 liggame berus. Die tribunaat van 100 lede sou wette bespreek, die wetgewende liggaam van 300 lede sou sonder bespreking oor die wette stem, en die senaat (60 tot 80 lede) sou besluit of die wette in ooreenstemming met die grondwet was en sou, indien nodig, dit hersien:
Die tribunaat en die wetgewende liggaam is indirek deur die volk benoem, terwyl die Senaat homself aangevul het maar origens van weinig waarde was. Teen 1802 was hierdie 3 wetgewende liggame niks meer nie as ʼn fassade waaragter Napoleon, op advies van sy staatsraad, sy diktatuur uitgeoefen het. Hy het wei daarvoor gesorg dat sy uitvoerende gesag sterk was. Teoreties het die uitvoerende gesag uit 3 konsuls (ʼn konsulaat) bestaan, maar in die praktyk het die eerste konsul, Napoleon, alle mag gehad.
Aanvanklik is hy vir 10 jaar benoem, maar in 1802 is hy lewenslank aangewys. Hy het alle offisiere, amptenare en regters aangestel en nuwe wette ingedien. Napoleon is aan die bewind gestel om die onsekere binnelandse situasie te stabiliseer en om 'n einde te maak aan die uitputtende buitelandse oorloë. Hy het albei oogmerke verwesenlik, hoewel die internasionale vrede van korte duur was. In Frankryk het Napoleon die beroerings wat op die Franse Revolusie gevolg het, beëindig en ʼn tydperk van konsolidasie het aangebreek.
Daar is weggedoen met politieke partye en nasionale versoening was die leuse. Deur middel van 'n lang reeks hervormings is die doelstellings van die revolusie afgerond. Die konsolidasie is verstewig deur die uitskakeling van die godsdienstige tweedrag wat tydens die revolusie ontstaan het. Daar was naamlik skerp verdeeldheid onder die gelowiges van wee die verkoop van kerklike besittings en die onderwerping van die geestelikes aan die staat.
Na uitgerekte onderhandelinge het Napoleon in 1801 die Konkordaat met die pous aangegaan - suiwer om staatsbelang, want hy het afsydig gestaan teenoor die godsdiens. Die Kerk en die Revolusie is hierdeur met mekaar versoen. Die pous hel berus by die verkoop van die kerklike besittings, maar sy herderskap oor die Franse Kerk was sterker as voor 1789. Die konsolidasie is in die eerste plek verseker deur die aanvaarding van wat die revolusie op sosiale gebied verwerf het.
Die sogenaamde notabelemaatskappy of hoe bourgeoisie wat tydens die Nasionale Vergadering (1789-1791) geskep is en na die Skrikbewind (1791-1794) teruggekeer het, was stewig in Frankryk veranker. Die nuwe sosiale ordening is egter gekenmerk deur gelykheid voor die wet van alle burgers en die afskaffing van die feodale standegemeenskap en bevoorregte eiendom. Grond het die basis van rykdom gebly: grondbesit was 'n waardevolle en vaste verskansing sedert die rampspoedige inflasie tydens die revolusie, en grondbesit het aan die eienaar ook sosiale prestige besorg.
Tot die heersende klasse van landeienaars het ook die deel van die ou adel behoort wat tydens Napoleon se bewind teruggekeer en daarin geslaag het om 'n kwart van hul besittings van voor 1789 terug te kry. Tot hierdie heersende klasse het ook baie van die bourgeoisie van die Ancien Régime behoort (renteniers, koopliede, regsgeleerdes en hoe amptenare), wat hul fortuin tydens die revolusie uitgebrei en in onroerende goed belê het. In werklikheid hel ʼn konserwatiewe klas van landeienaars, van wie die meeste groot landgoedere van ou oorsprong besit het, die heersende groep uitgemaak.
Hierdie landeienaars het die leiersgroep geword wat die politieke lewe van Frankryk in die 19e eeu sou oorheers. Hoewel die revolusie op maatskaplike gebied konsolidasie gebring het, het dit op politieke gebied nie gevlot nie. Wat die revolusie wel op politieke gebied bereik het, was dat die gesag van die volk uitgegaan het en nie van die absolute heerser nie. 'n Verteenwoordigende en konstitusionele regeringsvorm met algemene stemreg vir mans is inderdaad bereik.
Napoleon het egter gesorg dat die volk, wat hy gevrees en verag het, slegs 'n skynmag gehad het. In werklikheid het die demokrasie en die parlementere regeringstelsel van die tydperk tussen 1789 en 1791 nie meer bestaan nie. Napoleon het die politieke situasie in Frankryk gekonsolideer deur ʼn militêr georiënteerde diktatuur in te stel. 'n Sterk polisie-apparaat asook streng sensuur, wat deur Joseph Fouche (1759-1820) georganiseer is, het gesorg dat opposisiebesware doeltreffend stilgemaak is.
Om aan die bewind te bly, moes Napoleon se regering sukses behaal, en dit het hy gedoen deur die Oostenrykers in 1800 in die Slag van Marengo te verslaan. Generaal Moreau se oorwinning oor die Oostenrykers by Hohenlinden het die keiser verplig om die Vrede van Lunéville in 1801 met Frankryk te sluit. Hierdeur is die Vrede van Campo Formio bevestig. 'n Jaar later het die Vrede van Amiens (1802) met Engeland ʼn einde gemaak aan 10 jaar van ononderbroke oorlogvoering tussen die twee lande. Sinne 3 jaar het Napoleon dus vir sowel binnelandse as buitelandse vrede gesorg.
Frankryk het sodoende natuurlike (geografiese) grense bereik en satellietstate in Nederland, Switserland en Noord-Italië tot stand gebring. Vir Napoleon met sy grenslose ambisie was dit nie genoeg nie. Hy sou met militêre oorwinnings op die slagveld aan sy fantasieë uiting gee, en hy het sy uiteindelike ondergang ook op die wyse bewerkstellig Slegs 'n jaar na die Vrede van Amiens het die stryd met Engeland weer opgevlam. Hieraan het Napoleon met sy aggressiewe buitelandse en ekonomiese beleid die meeste skuld gehad.
Hy het die satellietstate steeds nouer aan Frankryk gebind en na verdere uitbreiding bly strewe. Hierdie houding moes noodwendig bots met die eeue-oue buitelandse beleid van Engeland wat daarop gemik was om 'n magsewewig tussen die groot moondhede op die Europese vasteland te bewaar. Daarbenewens het Napoleon geprobeer om die Franse koloniale ryk in Amerika te laat herleef, wat 'n direkte aanslag op die Britse wêreldryk was.
Die kwaai ekonomiese wedywering waardeur Frankryk Engelse produkte probeer uitsluit het, het die spanning verder verhoog. Napoleon se ambisie het hom steeds verder laat wegdryf van die ideale van die Franse Revolusie. In 1804 het hy van 'n koningsgesinde komplot om hom te vermoor, gebruik gemaak om Frankryk in ʼn keiserryk te omskep. Hy het die Franse volk oorreed dat die behoud van die ideale van die revolusie van hom afhang, en sameswerings teen sy lewe moes dus die hoof gebied word deur Frankryk in 'n erflike keiserskap te konsolideer. Tydens 'n groot plegtigheid het Napoleon op 2 Desember 1804 in die Notre Dame-katedraal, in die teenwoordigheid van pous Pius VII, homself tot keiser gekroon.
KeiserrykWysig
Van 1804 af het Napoleon al hoe meer soos 'n 18e-eeuse verligte despoot opgetree. Die staatsraad is sy magte ontneem en, soos dit die geval was onder die Lodewyks, het willekeurigheid die reël geword onder 'n drukkende sensuur- en polisiestelsel. Van hervormings was daar nie juis meer sprake nie, en tog was daar weinig verset onder die volk. Die liberale en koningsgesinde opposisie was tot enkelinge beperk en die intriges van generaals en ministers het min gevaar ingehou vir Napoleon se posisie.
In 1808 het Napoleon hom nog verder van die revolusie gedistansieer deur 'n nuwe adel te skep wat die gelykheid van alle burgers aangetas het, selfs al het hierdie adel geen belastingvoordele gekry nie. Die ekonomiese situasie in Frankryk was ook nie gesond nie. Tussen 1792 en 1815 het Frankryk in die eindfase van die lang ekonomiese tweestryd met Engeland sy status as groot handelsmoondheid verloor. In die Atlantiese hawens en die omliggende gebiede het die wêreldhandel en –nywerheid vanweë die oorloë en die Engelse oormag ter see in duie gestort.
Die uitbreiding van die handel was nie meer die ruggraat van die nywerheidsgroei nie. Ook in die landbousektor het die Franse Revolusie vooruitgang vertraag. Deur die verkoop van kerklike landgoedere is baie eiendom versnipper en onder die boere verdeel. Die boere het baie waarde aan tradisionele verbouingsmetodes geheg en die produktiwiteit het gevolglik daaronder gely. Ook die grootgrondbesitters het tegniese vooruitgang in die wiele gery.
Dit was vir hulle belangrik om met die ou tradisionele metodes soveel wins moontlik te maak en nuwerwetse metodes was vir hulle 'n te groot waagstuk. Onder hierdie omstandighede was 'n landbou- of agrariese revolusie nie moontlik nie. Industrialisasie het ook nie vlot verloop nie. Nywerhede het tydens die revolusie 'n kwaai knou gekry en die groei van die jare 1800-1819 het gedeeltelik vir die verliese van die verlede vergoed. Hierdie groei was veral te danke aan 'n sterk proteksionisme en aan die sogenaamde Kontinentale Stelsel wat in 1806 ingestel is om Engeland te troef.
Die krisis wat in 1810 ontstaan het, het die verskriklike ellende van 'n groot deel van die bevolking aan die lig gebring. Vir die meeste boere en arbeiders was die keiserryk beslis geen goue tydperk nie. Die eindelose oorlog met die inkwartiering van soldate by huise, die baie slagoffers en die lotingstelsel vir krygsdiens, tesame met die belasting en inflasie, het 'n swaar las op die volk geplaas. Tog het Napoleon sy gewildheid tot die einde toe by die massa behou en sy militêre roem het van hom 'n volksheld gemaak.
Hierdie militêre roem is behaal met 'n leer wat steeds minder die karakter van 'n nasionale revolusieleer gehad het. Aan die een kant het die aantal buitelandse hulptroepe voortdurend toegeneem, en aan die ander kant het die oorspronklike geesdrif by die Franse soldate grootliks verdwyn. Die ekspansie was immers nie meer 'n nasionale verdedigingsoorlog of 'n ideologiese kruistog nie, en die persoonlike band van lojaliteit het steeds belangriker geword - in hierdie geval 'n lojaliteit teenoor Napoleon as persoon.
Oor hierdie leer het Napoleon met grenslose vertroue in sy eie briljantheid en geluk die bevel gevoer, hoewel hy nie juis taktiese en strategiese vernuwings deurgevoer het nie. Tog het hy baie van die artillerie gebruik gemaak, en hom daarop toegelê om blitsvinnig op te ruk en sy troepe te ontplooi. Napoleon het sy troepe op die regte oomblik op die swakste punt in die vyandelike stellings saamgetrek. Hy kon ʼn militêre situasie blitssnel opsom en 'n oplossing vind, met 'n voorliefde vir verrassende en waaghalsige planne.
Dit het hom min geskeel hoeveel menselewens op die spel was. Sommige historici skat dat sowat 400 000 Franse gesterf het. Die meeste is egter nie op die slag- veld dood nie, maar weens die swak mediese versorging. Grootskaalse drostery het die leërs nog vinniger uitgedun. 'n Inval op Engeland is voorberei, maar weens die Engelse oormag ter see het daar niks van gekom nie. Die Slag van Trafalgar (1805), waarin die Engelse admiraal Nelson gesneuwel het, het die Engelse oorheersing ter see finaal bevestig. Napoleon het sy invalsplanne egter al vroeër laat vaar sodat hy Oostenryk en Rusland die hoof kon bied.
Hierdie lande het intussen met Engeland die sogenaamde Derde Koalisie (1805- 1807) gevorm vanweë die steeds groter bedreiging wat Frankryk vir die magsewewig ingehou het. In die Slag van Austerlitz (Driekeiserslag) het Napoleon 'n briljante oorwinning behaal en by die Vrede van Pressburg (1805) moes Oostenryk Venesië, Dalmasië en verdere Duitse gebiede afstaan. Napoleon het nou in Suid-Duitsland 'n sterk invloedsfeer geskep en Italië heeltemal in sy mag gehad. In 1806 het Napoleon die Rynbond van Suid- en Wes-Duitse state onder sy gesag tot stand gebring en die Oostenrykse keiser gedwing om van sy Duitse keiserskroon afstand te doen.
So het Napoleon 'n einde aan die duisend jaar oue Heilige Romeinse Ryk gemaak. Hannover, wat aan Engeland behoort het, is deur Napoleon aan Pruise oorhandig, maar toe Pruise begin vermoed dat Napoleon Hannover wil terughê, het Pruise Frankryk die stryd aangesê. In 1806 is Pruise binne 2 weke in die Slag van Jena en die Slag van Auerstädt militêr en moreel verslaan. Rusland was nou saam met Engeland die enigste oorblywende teenstander.
Vir die eerste keer moes die Franse leer op die eindelose vlaktes van Oos-Europa veg. Die Franse gevegswyse was nog altyd gebaseer op 'n oorlogvoering sonder voorrade, sonder magasyne en sonder geld. In die lande waardeur hulle getrek het, het die soldate hulle deur plunder- en rooi- togte bevoorraad. Met hierdie strategie was blitssnelle oorwinnings uiters noodsaaklik. ʼn Vyand wat kwaai weerstand bied of sy voorrade aan die brand steek, kon die Napoleontiese manier van oorlogvoering baie skade berokken.
Die rampspoedige ekspedisie na Rusland in 1812 het dit duidelik bewys, maar Napoleon het reeds in 1807 hiervan 'n voorsmakie gekry met die afgryslike bloedbaddens in die onbesliste Slag van Eylau en die oorwinning in die Slag van Friedland. Die Vrede van Tilsit (1807) het na die strategiese hoogtepunt van Napoleon se politieke loopbaan gelyk. Frankryk (Napoleon) en Rusland (tsaar Alexander I, 1777-1825) het bondgenote geword en Europa tussen hulle verdeel. Pruise het al sy grond wes van die Elbe, asook die Poolse verowerings verloor. Konsolidasie van hierdie uitbreidings was Napoleon se volgende oogmerk. Die Groot Ryk (Frankryk), met sy 130 departemente, was baie sentraal geleë.
Rondom Frankryk was daar afhanklike vasalstate wat meestal deur familielede van Napoleon geregeer is en oor wie hy beheer gehou het. Die derde groep was Frankryk se bondgenote. Frankryk se aartsvyand, Engeland, het Napoleon se blokkade van die Franse kus beantwoord met 'n teenblokkade van Engelse nywerheidsprodukte en koloniale ware. Met die instelling van die Kontinentale Stelsel in 1806 het Napoleon hierdie politiek tot die hele Groot Ryk en sy vasalstate uitgebrei.
Pruise en Rusland het hulle by Tilsit by die Kontinentale Stelsel aangesluit en Portugal en die res van Italië is beset. Napoleon se mikpunt was nie net om die Engelse ekonomie dodelik te tref nie, maar ook om 'n ekonomie van die Europese vasteland onder Franse oorheersing op die been te bring, al was dit ten koste van die ander state. Engeland is aanvanklik deur die Kontinentale Stelsel benadeel, maar hy het deur middel van die groot smokkelhandel in Europa en die opening van nuwe markte in die VSA herstel. Tussen 1810 en 1812 het hy egter swaar verliese gely. Die Kontinentale Stelsel het uiteindelik tog nie in sy doel geslaag nie. Napoleon het deur die Kontinentale Stelsel ook by die Spaanse opvolgingstryd betrokke geraak.
Nadat hy lank gehuiwer het, het hy die land in 18081aat beset. Dit was egter 'n groot flater, want ʼn grootskaalse nasionale versetgesteun deur Engeland – het spoedig teen die Franse besetters losgebars. Napoleon kon die situasie met 'n groot leër tydelik onder beheer bring. Oostenryk het egter ook nou kans gesien om hom van die Franse juk te bevry, veral nadat Napoleon se betrekkinge met Rusland na die Konferensie van Erfurt in 1808 afgekoel het. Die Slag van Aspern (1808) was Napoleon se eerste nederlaag. Na 'n moeisame oorwinning in die Slag van Wagram (1809) het hy met Oostenryk ʼn vredesooreenkoms gesluit waarvolgens hy groot gebiedstoegewings moes doen.
Die vrede is bevestig deur die huwelik van Napoleon met die aartshertog in Marie Louise (1791-1847) van Oostenryk. Hierdie huwelik met ʼn lid van 'n keiserlike familie was een van Napoleon se pogings om sy keiserlike regime te wettig aangesien die Europese regerings hom as 'n voorstander van die revolusie en die beginsels van vryheid en gelykheid beskou het. Hierdie verbintenis het gelei tot die vervulling van 'n diep gekoesterde ideaal: 'n seun, en dus 'n troonopvolger.
Hy is Napoleon II genoem (1811-1832), maar het nooit geregeer nie. Oppervlakkig gesien het Napoleon in 1810 die toppunt van sy mag bereik. Afgesien van Engeland en Rusland, was die hele Europa in sy mag. Alles het rustig voorgekom behalwe in Spanje, waar die guerrillaoorlog steeds meer Franse troepe vereis het. 'n Nuwe bedreiging was die opkomende nasionalisme, wat Napoleon totaal misken het. Die spanning tussen Napoleon en Alexander I het ook steeds toegeneem en wedersydse verwagtinge van steun in die Kontinentale Stelsel en in oorloë teen die Turke het nie gerealiseer nie. Die toenemende Franse uitbreiding en die aarselende Russiese houding tydens die oorlog met Oostenryk het die teenstelling verskerp.
Napoleon se ambisie en selfvertroue was grensloos en hy het sy eie magsposisie oorskat. Deur 'n oorwinning oor Rusland en die invoering van die Kontinentale Stelsel wou hy Engeland op die knieë dwing. In 1812 het Napoleon Rusland met 'n leër van 600 000 man (van wie slegs een derde Franse troepe was) binnegeval. Die gevaar van die Napoleontiese wyse van oorlogvoering sonder voorrade, magasyne en geld het nou duidelik geblyk.
Die vyande het onder Franse druk bly terugwyk en die aarde agter hulle totaal vernietig sodat die Franse troepe geen voedsel in die hande kon kry nie. Vanweë 'n gebrek aan voorrade het die leer homself uitgewis: drostery, siekte, ondervoeding, selfmoord en die ontrouheid van die bondgenote het hul tol geëis. Met die besetting van Moskou na die afgryslike Slag van Borodino het tsaar Alexander steeds geweier om oor vrede te onderhandel, sodat Napoleon onverrigter sake moes terugkeer.
Die koue en die Kosakke het ook hul tol geëis. Net soos in 1799 het Napoleon die "oorblyfsels" van sy groot leer in die steek gelaat; hierdie keer omdat daar in Parys ʼn sameswering aan die broei was. 'n Vrywillige terugkeer na die toestand van 1801 en 1802 sou die situasie waarskynlik nog vir Napoleon gered het, want die vyand was onderling sterk verdeel. So ʼn vrede was vir hom egter onaanvaarbaar. Sy ryk was op oorwinnings gebou en sou hiersonder waarskynlik inmekaarstort.
'n Vierde Koalisieoorlog (1813-1814) was nou onvermydelik en het al die vyande byeengebring. Intussen het verskeie volke hulle al begin bevry. Hulle was moeg vir die verwoesting en plundering, die inkwartiering van soldate en die Kontinentale Stelsel. Ook die nasionalisme het as onderstroming dikwels 'n rol gespeel. Met 'n leer wat nie meer van dieselfde gehalte was nie, het Napoleon die Slag van Leipzig (die sogenaamde Volkereslag, 1813) verloor. Ondanks geniale strategie ter verdediging van Frankryk was die einde in sig.
Die teenstanders het hulle steeds meer verenig en Frankryk se leer het al hoe meer verdeeld geraak. Met die verbrokkeling van die front het 'n sterk opposisie in Frankryk vir die eerste keer na vore getree en die skuld vir alles is op Napoleon gepak. Met die val van Parys in 1814 moes Napoleon van sy keiserskroon afstand doen, en Elba is as verblyfplek aan hom gegee. Frankryk het na die grense van 1792 teruggekeer.
Staatkundige veranderingeWysig
Napoleon het byna al sy hervorminge tydens die Konsulaat tot stand gebring, hoofsaaklik as afronding van die werk van die revolusie. Die sentraliseringstendens van die revolusie is op bestuursvlak voortgesit, en prefekte en onderprefekte met groot bevoegdhede is onderskeidelik aan die hoof van departemente en arrondissemente geplaas. Op juridiese gebied is meer veranderinge aangebring en is gekose regters deur benoemde amptenare vervang.
Die kodifisering van die reg is afgerond met die burgerlike regskode wat spoedig bekend was as die Code Napoléon. Dit het ook elemente van gewoontereg en Romeinse reg verenig. Dit wat die revolusie op maatskaplike gebied verwerf het, is hierdeur behou, en 'n gesekulariseerde burgerlike staat met vryheid van gewete, burgerlike huwelike en die moontlikheid van egskeiding is ingestel. Wat inderdaad erken is, is die afskaffing van die standegemeenskap, die gelykstelling van alle burgers voor die wet en die beskerming van eiendom.
Op ekonomiese gebied het Napoleon ook die doelstelling van die revolusie afgehandel. Belastings is verhoog en die wyse van invordering is verbeter. Dit was nie Napoleon wat die frank gestabiliseer het, soos dikwels beweer word nie, maar die Direktoraat voor 1799. Die Bank van Frankryk, wat Napoleon in 1800 opgerig het, was nie besonder suksesvol nie. In die middelbare en hoër onderwys was Napoleon se hervormings oorspronklik en het dit nie slegs die afhandeling van andere se werk behels nie. Die onderwys is gesekulariseer, gesentraliseer en gedissiplineer.
BuitelandWysig
Ondanks alle pogings om wettige erkenning vir sy regime te verkry, is Napoleon steeds deur die monargieë met die idees van die Franse Revolusie vereenselwig. Die Europese state het dus net uit noodsaak met hom onderhandel. Dit was egter nie vreemd nie aangesien Napoleon deur sy militêre verowerings allerlei idees van die revolusie deur die hele Europa versprei het, terwyl hierdie lande nog absolute koningskappe gehad het. In lande wat voor 1799 beset is en in lande waar 'n ontwikkelde middelklas aanwesig was, het dit die meeste welslae gehad.
Feodale regte, lyfeienskap en tiendes vir die kerk is oral afgeskaf, al is dit in verskeie Duitse state en in Pole nie so sterk beklemtoon nie sodat die heersende adel se vriendskap darem behou kon word. Ook die burgerlike regskode is oral ingevoer. Dit het gelykheid voor die wet en sekularisering van die staat verseker, en trouens die weg gebaan vir talentvolle mense om goeie ampte te bekom. Daarnaas is daar in die meeste lande konstitusies en juridiese, finansiële en militêre organisasies na die Franse model ingevoer. Maar net soos in Frankryk het daar geen politieke vryheid tot stand gekom nie. Outoritêre regerings het oral hoogty gevier, gesteun deur 'n skerp sensuur en 'n uitgebreide polisiemag.
Honderd DaeWysig
Die terugkeer van die Bourbons in die persoon van Lodewyk XVIII (1755-1824) het geen herstel van die Ancien Régime beteken nie: die nuwe koning moes aanvaar wat die revolusie in 1789 tot stand gebring het. Die arrogansie van die teruggekeerde rojaliste en die antirevolusionêre elemente het ou haatgevoegvoelens weer laat opvlam. Onder hierdie omstandighede het Napoleon sy kans gesien: op 1 Maart 1815 het hy na Parys teruggekeer.
Die teenstanders van die Bourbons was verheug, maar die grootste deel van die bevolking het onbetrokke gebly en Napoleon het hom gedwonge gevoel om die ingestelde konstitusionele monargie soos onder Lodewyk XVIII te aanvaar. In die daaropvolgende 3 maande, die sogenaamde Honderd Dae, het dit duidelik geword dat Napoleon nie in staat was om sy nuwe rol as konstitusionele monarg te handhaaf nie. Dit was ook duidelik dat hy by die eerste die beste geleentheid na die diktatuur sou terugkeer.
Die hoë bourgeoisie was egter op soek na ʼn staat wat hulle sou beskerm en nie terselfdertyd verstik nie, Die groot moondhede was nie bereid om Napoleon te aanvaar nie, en het die stryd hervat. Die Slag van Waterloo (18 Junie 1815) het ʼn besliste einde aan Napoleon se mag gemaak, maar selfs al het hy die slag gewen, sou hy met ʼn uitgeputte Frankryk uiteindelik tog maar die onderspit gedelf het teen die groot oormag. Die keer is Frankryk nie met soveel genade behandel soos in 1814 nie, toe hy slegs na die grense van 1792 moes terugkeer.
Frankryk moes nou terugkeer na die grense van 1789 en moes 'n skadevergoeding van 700 miljoen frank betaal. Napoleon is na St. Helena verban, waar hy die laaste 6 jaar van sy lewe deurgebring het. Gedurende hierdie tyd op die eiland het hy 'n legende rondom sy eie persoon geskep, deur onder meer die te boekstelling van sy herinneringe. Hy is op 5 Mei 1821 oorlede.
GeskiedskrywingWysig
As Napoleon slegs die situasie in Frankryk na die Franse Revolusie gestabiliseer het, sou hy nie lank onthou gewees het nie. Omdat hy egter na 'n eindelose reeks veldtogte - wat altyd maklik tot die verbeelding spreek - die hele Europa aan sy voete gehad het, het sy naam bekend geword. Napoleon se persoonlikheid en sy bewind het aanleiding gegee tot 2 basiese denkrigtings: die sogenaamde "wit" en "swart" legendes. Die "wit" legende is op St. Helena deur Napoleon self bedink.
Hy was daarop gesteld dat sy optrede altyd as korrek deur die publiek beskou moes word. In hierdie legende was Napoleon die romantiese held wat links en regs geprobeer vrede maak het. Hy wou 'n federasie van vrye volkere op die been bring en oorlog was altyd aan hom opgedring deur koalisies onder aanvoering van die "verderflike" Engeland. Die onkreukbare held het almal met sy seges bevoordeel, en is slegs deur verraad tot 'n val gebring. Die "swart" legende kom van tydgenootlike teenstanders van Napoleon.
Volgens hulle tree hy as ongevoelige massamoordenaar, as 'n despoot wat God en gebod verag het, en as 'n liefdelose tiran na vore. Tot met Napoleon se dood in 1821 het die "swart" legende – die negatiewe beeld van Napoleon oorheers, hoofsaaklik van wee die voortdurende oorloë. Sy dood het egter alle negatiewe aspekte spoedig op die agtergrond geskuif. Die "wit" legende - die positiewe beeld van Napoleon - wat van sy herinneringe en ander werke op St. Helena afkomstig was, het oral byval gevind.
Die diktatuur van Napoleon III (1808- 1873) het na 1851 hierdie beeld verander. Hierdie diktatuur van Napoleon se broerskind het meegebring dat die republikeinse en die rojalistiese geskiedskrywers ook die bewind van Napoleon self as negatief beskou het. Die nederlaag wat Frankryk in die Frans-Pruisiese Oorlog (1870- 1871) gely het, het hierdie gesindheid egter weer verander. Die toenemende nasionalisme en die weerwraakgedagte het Napoleon se skitterende oorwinnings opgehemel en die "wit" legende laat oorheers.
Sedert die begin van die 20e eeu het die wetenskaplike geskiedskrywing veld gewen, waarin die "wit" en die "swart" legendes in verswakte vorm sigbaar gebly het. Lede van die Académie Francaise, soos Bainville en Madelin, het Napoleon onthef van aanspreeklikheid deur 'n streng historiese determinisme te steun: hulle het geglo dat die revolusie noodwendig tot die diktatuur moes lei, en dat die natuurlike grense wat Frankryk bekom het, Frankryk in ʼn permanente oorlog gewikkel het. Andere, soos Aulard, Lefebvre en Soboul, was veel meer krities. Hulle erken dat 'n outoritêre regime nodig was vir die konsolidasie van die revolusie, maar die keiserskap, die nuwe aristokrasie en die groot beeld uitbreiding is volgens hierdie geleerdes slegs aan Napoleon te wyte.
NalatenskapWysig
Die idee van die moderne professionele dienspligtige weermag is deur Napoleon aan Europa bekendgestel, 'n uitvinding wat ander state noodgedwonge moes volg.
In Frankryk word Napoleon geag as die persoon wat die Rewolusie bewaar het, en die mite geskep en aangeblaas het. Daar word wyd geglo dat, sou hy nie mag opgeneem het en die Franse samelewing (tesame met die kaart van Europa) só drasties verander het nie, die Franse monargie se instelling sou ontwikkel het in 'n parlementêre konstitusionele monargie, soortgelyk aan die manier wat die Britse monargie ontwikkel het.
Verder het die Napoleontiese Oorloë die Rewolusie na die res van Europa versprei, en daar word geglo dat die bewegings van nasionale vereniging en die verrys van die nasiestaat, veral in Italië en Duitsland, direk gewortel was in en voorafgegaan is — indien nie veroorsaak is nie — deur Napoleontiese regering van daardie areas.
Die Code Napoleon is deur die meeste lande van Europa aangeneem, en het voortbestaan ná Napoleon se nederlaag. Professor Dieter Langewiesche van die Universiteit van Tuebingen beskryf die kode as 'n "rewolusionêre projek" wat die ontwikkeling van bourgeois-samelewing in Duitsland aangevuur het deur die reg om eiendom te besit uit te brei en die rug van feodalisme te breek. Langewiesche skryf ook aan Napoleon die herorganisering van wat die Heilige Romeinse Ryk toe, wat uit 1000 entiteite bestaan het, na 'n meer vaartbelynde netwerk van 40 state wat die basis van die Duitse Konfederasie sou word, asook die toekomstige eenheidswording van Duitsland onder die Duitse Keiserryk in 1871.
|
<urn:uuid:e8f5e403-a6df-4c7b-bed0-72b1b9b31a1f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Napoleon
|
2019-07-19T18:32:38Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00061.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 1
| false
|
Livingstone-Stanley-gedenkteken
Die Livingstone–Stanley-denkmaal by Moegere in Burundi is 12 km suid van die hoofstad Bujumbura geleë, en kyk uit oor die Tanganjikameer. Dit merk die ligging van 'n besoek deur die ontdekkingsreisiger en sendeling Dr. David Livingstone en die joernalis en ontdekkingsreisiger Henry Morton Stanley, wat twee nagte naamlik tussen 25–27 November 1871 hier deurgebring het. In Frans word daarna verwys as La Pierre de Livingstone et Stanley. Sekere Burundiane beweer hierdie ligging is die plek waar die beroemde eerste ontmoeting tussen Livingstone en Stanley plaasgevind het, waarby die laasgenoemde die bekende woorde geuiter het: "Dr. Livingstone, neem ek aan?".
Daardie ontmoeting het egter plaasgevind in Oedjidji in Tanzanië op 10 November 1871 soos duidelik uitgewys in Stanley se boek, "How I Found Livingstone".[1] David Livingstone se joernaal bevestig ook Oedjidji as die ligging, met 'n inskrywing die dag voor die ontmoeting, wat lees "Vertrek met dagbreek en gaan na Oedjidji", 'n dorp wat aan hom welbekend was. Livingstone gee dan besonderhede van ontmoetings met verskeie Arabierinwoners van Oedjijdi, insluitend van een wat veronderstel was om sy goedere van 'n vorige besoek te stoor, voordat hy Stanley se besoek aanhaal.[2]
Uit hulle geskrifte wil dit blyk dat die besoek aan Moegere die een van 25–27 November is, wat deur Livingstone en Stanley beskryf word as een van die mees gasvrye wat hulle geniet het. Die uitgekerfde datum, 25 November 1871, is op die rots waarneembaar. Hulle het in Oedjidji gerus vir ses dae, en toe per kano vertrek langs die noordoostelike meeroewer, op soek na riviere wat moontlik uit die Tanganjikameer kon vloei. By die Moegererivier het hulle die stat van hoofman Moekamba teëgekom, wat hulle verwelkom het en hulle 'n hut aangebied het om in te rus. Hulle het twee nagte oorgebly, en Stanley teken aan dat Livingstone se bediende Soesi weens die hoofman se gasvryheid baie dronk geword het.[1] As die eerste Europeërs om die area te besoek, was hulle aankoms heuglik en sou die gebeurtenis by 'n sekere latere geleëntheid deur sekere mense verwar word met die eerste ontmoeting tussen Livingstone en Stanley. Op 'n aantal webblaaie kan die foutiewe aanduiding aangetref word.
Sien ook[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Henry M. Stanley: How I Found Livingstone op die Projek Gutenberg webblad, besoek op 13 April 2007.
- David Livingstone & Horace Waller (red.): The Last Journals of David Livingstone in Central Africa from 1865 to his Death. In twee bande. John Murray, London, 1874. (Let daarop dat na verskeie jare sonder kontak met Europeërs, Livingstone se dagboek met 18 dae van die Europese kalender verskil het, weens die vele dae wat hy in koorsbeswymings verkeer het, en aangesien sy bediendes nie 'n kalender gehou het nie. Tot hy deur Stanley gekorrigeer is, was hy van mening dat die datum van die ontmoeting 24 Oktober was.)
|
<urn:uuid:461994af-f3fc-4c5a-b4a3-37bc439b17bd>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Livingstone-Stanley-denkmaal
|
2019-07-19T18:59:48Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00061.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999985
| false
|
Sjabloon:Koninklike wonings VK
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
s
b
w
Koninklike wonings in die Verenigde Koninkryk
Bewoon
Bagshot Park
Balmoral-kasteel
Birkhall
Buckingham-paleis
Clarence House
Gatcombe Park
Highgrove House
Hillsborough-kasteel
Holyrood-paleis
Sint James-paleis
Kensington-paleis
Llwynywermod
Royal Lodge
Sandringham House
Thatched House Lodge
Windsor-kasteel
Histories
Paleis van Beaulieu
Beaumont-paleis
Brantridge Park
Bridewell-paleis
Carlton House
Coombe Abbey
Coppins
Cumberland Lodge
Dunfermline-paleis
Edinburg-kasteel
Eltham-paleis
Falkland-paleis
Fort Belvedere
Hampton Court-paleis
Kew-paleis
Linlithgow-paleis
Marlborough House
Kasteel van Mey
Osborne House
Paleis van Placentia
Queen's House
Royal Pavilion
Savoy-paleis
Stirling-kasteel
Londense Tower
Paleis van Westminster
Paleis van Whitehall
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:Koninklike_wonings_VK&oldid=1812244
"
Kategorie
:
Argitektuur-reekssjablone
Versteekte kategorie:
Navigasiebokse met agtergrondkleure
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Sjabloon
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Print/export
Download as PDF
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
Беларуская
Dansk
Deutsch
English
हिन्दी
Magyar
Bahasa Indonesia
Italiano
Norsk
Polski
Português
Русский
Simple English
ไทย
Українська
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 11 September 2018 om 18:54 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:9384d654-b981-464a-94c5-06072a88b1e5>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Koninklike_wonings_VK
|
2019-07-19T19:20:54Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00061.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.985516
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "1374" skakel
←
1374
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
1374
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
14de eeu
(
← skakels
wysig
)
1474
(
← skakels
wysig
)
1400
(
← skakels
wysig
)
1304
(
← skakels
wysig
)
1364
(
← skakels
wysig
)
1369
(
← skakels
wysig
)
1370
(
← skakels
wysig
)
1371
(
← skakels
wysig
)
1372
(
← skakels
wysig
)
1373
(
← skakels
wysig
)
1375
(
← skakels
wysig
)
1376
(
← skakels
wysig
)
1377
(
← skakels
wysig
)
1378
(
← skakels
wysig
)
1379
(
← skakels
wysig
)
1384
(
← skakels
wysig
)
1274
(
← skakels
wysig
)
Renaissance
(
← skakels
wysig
)
1332
(
← skakels
wysig
)
Pous Gregorius XI
(
← skakels
wysig
)
Solingen
(
← skakels
wysig
)
Teenpous Clemens VII
(
← skakels
wysig
)
Kategorie:Geboortes in 1374
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:1374
(
← skakels
wysig
)
Houttier (astrologie)
(
← skakels
wysig
)
Francesco Petrarca
(
← skakels
wysig
)
Kategorie:Sterftes in 1374
(
← skakels
wysig
)
Renaissance (kuns)
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/1374
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:f0506b89-2419-4608-a780-bb345c7deb85>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/1374
|
2019-07-19T18:47:19Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00061.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998607
| false
|
Aladin Sky Atlas
Aladin is ’n interaktiewe sagteware-ruimte-atlas wat digitale sterrekundebeelde vertoon, inskrywings van sterrekundekatalogusse of -databasisse superimponeer, en verwante inligting van die Simbad-databasis, die VizieR-diens en ander argiewe op ’n interaktiewe manier wys.
Dit is in 1999 geskep en word wyd gebruik as ’n virtuele sterrewag (VS) met besonderse funksies soos om spesifieke data op te spoor, datastelsels te verken en multilengtegolfdata visueel voor te stel. Van die eienskappe wat dit ’n kragtige werktuig maak, is dat dit gebruik kan word saam met bestaande of nuut ontwikkelde VS-standaarde en ander ontledingsmeganismes, en ’n vermoë het om heterogene data maklik te vergelyk.
|
<urn:uuid:7b540289-7a01-450c-92e3-ab6a8c8d262e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Aladin_Sky_Atlas
|
2019-07-18T11:21:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00485.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999897
| false
|
Cambridge
Cambridge (in outydse Afrikaans, Kambrugge) is 'n stad en distrik in die graafskap Cambridgeshire in die suidooste van Engeland. Die stad is ongeveer 80 kilometer noordoos van Londen langs die Camrivier geleë. Cambridge beslaan 'n oppervlakte van 115,65 km² en het sowat 126 000 inwoners, waarvan min of meer 22 500 studente is, in 2010 gehad.
Cambridge | |
Cambridge op 'n reënerige dag. | |
Koördinate: Koördinate: | |
Land | Verenigde Koninkryk |
---|---|
Land | Engeland |
Graafskap | Cambridgeshire |
Stigting | 1ste eeu |
Stadstatus | 1951 |
Regering | |
- Burgemeester | Paul Saunders |
Oppervlak | |
- Stad | 44,65 vk m (115,65 km²) |
Hoogte | 20 vt (6 m) |
Bevolking (2010) | |
- Stad | 125 700 |
- Metropolitaans | 752 900 |
Tydsone | MGT (UTC+00:00) |
- Somer (DST) | BST (UTC+01:00) |
Poskode | CB1 – CB5 |
Skakelkode(s) | 01223 |
Webwerf: cambridge.gov.uk |
Die stad is veral bekend as die tuiste van die Universiteit van Cambridge, wat naas die Universiteit van Oxford een van die twee belangrikste Engelse universiteite is. Die verskillende kolleges is oor die stad versprei, maar ressorteer almal onder dieselfde universiteit. Die stad het ook 'n bekende wetenskappark en is die tuiste van talle rekenaar- en elektronika-maatskappye.[1]
Cambridge beteken letterlik brug oor die Cam.[2] Talle groen parke kan langs die Camrivier gevind word.
|
<urn:uuid:03cf3619-b6bb-4a7f-b706-ab93b718e2a2>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Cambridge
|
2019-07-19T19:03:57Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00085.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998563
| false
|
Salem, Oos-Kaap
Salem | |
1820 Metodistekerk in Salem | |
Koördinate: Koördinate: | |
Land | Suid-Afrika |
---|---|
Provinsie | Oos-Kaap |
Distriksmunisipaliteit | Sarah Baartman |
Plaaslike Munisipaliteit | Makana |
Tydsone | SAST (UTC+2) |
GeskiedenisWysig
Die dorpie is in 1820 deur Hezekiah Shepton en sy groep van 344 setlaars gestig en vernoem deur eerwaarde William Shaw. Die eerste kerk is in 1822 gebou en in 1832 vervang deur 'n gebou wat vandag as die laerskool dien.
|
<urn:uuid:62e0d3d3-12d7-45c7-b1be-ba0b0ef9bba4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Salem,_Oos-Kaap
|
2019-07-19T18:50:40Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00085.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999888
| false
|
Bespreking:Yoshinori Shigematsu
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Yoshinori Shigematsu-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:bcfdfdb7-b13a-40e4-952c-ce33612fea3e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Yoshinori_Shigematsu
|
2019-07-21T00:32:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526799.4/warc/CC-MAIN-20190720235054-20190721021054-00245.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999976
| false
|
Stonewall Inn
Die Stonewall Inn, dikwels net Stonewall genoem, is ’n gay kroeg in die buurt Greenwich Village van Manhattan, New York. Dit was in 1969 die terrein van die Stonewall-onluste, wat algemeen beskou word as die belangrikste enkele gebeurtenis wat in Amerika en die wêreld tot die gaybevrydingsbeweging en die moderne stryd om LGBT-regte gelei het.[1]
Die oorspronklike kroeg, wat in 1969 gesluit het, was te Christopherstraat 51 tot 53 geleë.[2] Die Stonewall het in 1972 onder dieselfde bestuur te 22ste Straat 211 in Miami Beach heropen, maar het twee jaar later afgebrand.[3][4] In 1990 het ’n kroeg as "Stonewall" geopen in die westelike helfte van die oorspronklike gebou in Manhattan (Christopherstraat 53). Die gebied daaromheen is in 1969 verklaar tot die Greenwich Village- historiese distrik en die gebou self is in 2000 verklaar tot ’n nasionale historiese landmerk.
Op 24 Junie 2016 is die Stonewall- nasionale monument afgekondig, die eerste sodanige monument wat aan die LGBT-gemeenskap gewy is.[5]
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
Die gebou is aanvanklik tussen 1843 en 1846 as perdestalle gebou. Tydens die verbod op drank het dit gedien as ’n teerestaurant met die naam Bonnie's Stone Wall, genoem na die eienares, ene Bonnie. Dit is later omskep in ’n restaurant met die naam Bonnie's Stonewall Inn. Die naam is nog later verander in Stonewall Inn Restaurant.[6]
In 1966 het drie lede van die Mafia geld in die gebou belê en dit in ’n gay kroeg omskep nadat dit ’n restaurant en nagklub vir heteroseksuele was. Dit was op sy tyd die grootste gay onderneming in Amerika en gewild onder gays en lesbiërs. Polisieklopjagte was egter algemeen.[7] Een keer per week sou ’n polisieman koeverte met omkoopgeld kom haal; die Stonewall Inn het nie ’n dranklisensie gehad nie. Hoewel die kroeg nie vir prostitusie gebruik is nie, het dwelmverkope en ander "geldtransaksies" daar plaasgevind. Dit was die enigste kroeg vir gay mans in New York-stad waar die klante kon dans.[8] Dit was die grootste trekpleister vandat dit ’n gay kroeg geword het.[9]
Polisieklopjagte op gay kroeë was volop – sowat een keer per maand per kroeg. Baie kroeë het ekstra drank agter ’n geheime paneel of in ’n motor verder af in die straat gehou sodat sake soos normaal kon voortgaan as die polisie beslag op hul drank gelê het.[10] Die bestuurders van die kroeë het gewoonlik vooraf van die klopjagte geweet danksy wenke van die polisie af, en die klopjagte het vroeg genoeg plaasgevind sodat sake daarna kon voortgaan.[11]
Onluste[wysig | wysig bron]
Die Stonewall-onluste was ’n reeks gewelddadige demonstrasies by die kroeg deur lede van die gay gemeenskap in die vroeë oggendure van 28 Junie 1969.
Omstreeks 01:20 het polisiemanne onverwags ’n klopjag op die kroeg uitgevoer.[12] Dit het egter nie verloop soos beplan nie. ’n Skare het buite die kroeg begin saamdrom en het mettertyd al hoe groter geword. Die skare het hulle begin teensit en die polisie het hulself naderhand saam met ’n klompie ander mense in die kroeg togesluit vir hul eie veiligheid.
Die laaste strooi was toe ’n gestoei uitbreek met ’n vrou in boeie wat na die vangwa begelei is. Sy het herhaaldelik ontsnap en omtrent 10 minute lank met die polisie baklei. Nadat sy vir die skare geskree het hoekom hulle haar nie help nie en die polisie haar in die vangwa getel het, het die skare woedend en veglustig geraak. Die onluste het voortgegaan todat die Tactical Police Force (TPF) van die New Yorkse polisie opgedaag het om die polisie wat in die kroeg gevange was, te bevry. Hulle het probeer om die mense uit die strate te kry deur ’n falanksformasie te vorm, maar dit het tot 04:00 geduur voordat die orde herstel is.
Die gebeure het gelei tot die eerste Gay Pride-optogte in Amerika en elders in die wêreld.
Ná die onluste[wysig | wysig bron]
Oor die volgende 20 jaar is die terrein gebruik vir verskeie ondernemings, soos ’n bagelwinkel, ’n Chinese restaurant en ’n skoenwinkel. Min mense was bewus van die gebou se geskiedenis en sy verbintenis met die Stonewall-onluste. In die vroeë 1990's het ’n nuwe gay kroeg, bloot Stonewall genoem, in die westelike deel van die oorspronklike terrein geopen.
In Junie 1999 het die Amerikaanse departement van binnelandse sake Christopherstraat 51 en 53 en die omliggende gebied aangewys as ’n nasionale historiese landmerk, die eerste een van belang vir die LGBT-gemeenskap. Die gebou is in die laat 1990's gerestoureer en het ’n gewilde nagklub geword. Dit het egter sy deure in 2006 gesluit.[13] Intussen is dit in 2000 as ’n nasionale historiese landmerk aangewys. Dit is geleë in die Greenwich Village- historiese distrik, ’n bewaarde gebied.[14]
In Maart 2007 het die gebou weer sy deure geopen ná ’n omvattende restourasie.[15] Dit is steeds gewild en bied ’n verskeidenheid shows en deesdae ook gay huweliksonthale aan.
Op 24 Junie 2016 het president Obama die aanwysing van die Stonewall- nasionale monument aangekondig.[16] Dit beskerm Christopherstraat en die omliggende gebied. Die terrein van die Stonewall Inn is binne die grense van die monument, maar bly in privaat besit.[17]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- National Park Service (2008). "Workforce Diversity: The Stonewall Inn, National Historic Landmark National Register Number: 99000562". US Department of Interior. Besoek op 2008-12-30.
- "The Stonewall Inn on Christopher Street, interactive Google Street View image and map". Geographic.org/streetview. Besoek op 2016-06-27.
- Artikel deur Sandra Hernandez in die Sun-Sentinel 2004-06-21
- Artikel deur Jim Burroway in Box Turtle Bulletin 2015-07-02
- Eli Rosenberg (24 Junie 2016). "Stonewall Inn Named National Monument, a First for the Gay Rights Movement". The New York Times. Besoek op 24 Junie 2016.
- http://www.stonewallvets.org/Stonewall_Era_Club_People_Rebellion.htm#name
- Carter, David (2005). Stonewall: The rebellion That Sparked the Gay Revolution (First uitg.). New York: Macmillan. ISBN 0-312-34269-1.
- Duberman, p. 182.
- Carter, p. 71.
- Duberman, p. 183.
- Duberman, pp. 192–193.
- "Gale - Enter Product Login". go.galegroup.com. Besoek op 2016-11-17.
- Halbfinger, David M. (29 Julie 1997). "For a Bar Not Used to Dancing Around Issues, Dancing Is Now the Issue". The New York Times. Besoek op 24 Mei 2010.
- Weill, Kelly (1969-06-28). "REBNY backs landmark status for Stonewall Inn". Capital New York. Besoek op 2015-06-23.
- http://www.gomag.com/article/100_women_we_love_stacy_l/
- "President Obama Designates Stonewall National Monument" (Withuis; 24 Junie 2016)
- Johnson, Chris (24 Junie 2016). "Obama designates Stonewall national monument". Washington Blade. Besoek op 2016-06-24.
Bibliografie[wysig | wysig bron]
- Carter, David (2004). Stonewall: The Riots that Sparked the Gay Revolution. St. Martin's Press. ISBN 0-312-34269-1.
- Duberman, Martin (1993). Stonewall. Penguin Books. ISBN 0-525-93602-5.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
- Amptelike webtuiste
- Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Stonewall Inn.
- Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
|
<urn:uuid:4dcd2983-7400-450a-9b01-98c66ea30eaa>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Stonewall_Inn
|
2019-07-21T00:40:54Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526799.4/warc/CC-MAIN-20190720235054-20190721021054-00245.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999879
| false
|
Ray Smith Bassler
Bibliografie[wysig | wysig bron]
Bassler is in 1878 in Philadelphia in Pennsilvanië in die VSA gebore. Toe hy op hoërskool was, het hy fossiele vir Edward Oscar Ulrich verkoop. Hy het sy baccalaureusgraad in 1902 aan die Universiteit van Cincinnati, Ohio behaal, sy meestersgraad in 1903 en 'n Ph.D. in 1905 van die George Washington Universiteit. Vanaf 1904 tot 1948 was hy 'n assistent professor. Van 1905 tot 1931 het hy saam met Ferdinand Canu van Frankryk op Tersiêre Polyzoa van die Atlantiese Oseaan en Golfkus gewerk. Vanaf 1910 tot 1922 was hy werksaam as kurator vir die Afdeling Paleontologie, en vanaf 1923 tot 1928 vir die Stratigrafiese Paleontologie Afdeling van die Amerikaanse Nasionale Museum. Teen 1929 is hy aangestel as hoof kurator van die Departement Geologie, 'n werk wat hy behou het tot hy in 1948 bevorder is tot assosiaat in Paleontologie. Hy het in 1961 gesterf. [1]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- "Biography". Smithsonian Institution Archives. Besoek op April 20, 2012.
- Classification and stratigraphic use of the conodonts. RS Bassler - Geological Society of America Bulletin, 1925
- A classification of the toothlike fossils, conodonts, with descriptions of American Devonian and Mississippian species. EO Ulrich and RS Bassler, 1926
|
<urn:uuid:59a35365-a851-4b1e-8860-83a8c54a4198>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Ray_Smith_Bassler
|
2019-07-23T14:01:07Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529406.97/warc/CC-MAIN-20190723130306-20190723152306-00005.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999252
| false
|
Materialisme
Die term materialisme verwys na die lewensbeskouings en filosofiese rigtings wat die wêreld, soos 'n mens dit kan waarneem, vanuit 'n suiwer materiële, nie-geestelike perspektief probeer beskryf.
Inhoud
Praktiese materialisme[wysig | wysig bron]
Die praktiese materialisme is 'n leefwyse wat uiterlike sake en sinnelike genot as sy dryfkrag het.
Teoretiese materialisme[wysig | wysig bron]
Die teoretiese materialisme is 'n filosofiese rigting, wat die wêreld en alle natuurlike verskynsels as die enige en ewige sfeer beskou wat bestaan. Materie, insluitende die massa van byvoorbeeld die menslike liggaam, is dus die grondslag van die heelal, terwyl die geestelike en sielkundige wêreld nie onafhanklik van die materiële bestaan nie, maar ondergeskik is aan die stoflike wêreld. Die hoofsaaklike voordenkers van hierdie filosofiese rigting is die Duitse filosowe Ludwig Büchner (1824-1899), Ludwig Feuerbach (1804-1872) en Ernst Haeckel (1834-1919); die Engelse filosoof Thomas Hobbes (1588-1679); en die Franse filosoof Julien Offray de Lamettrie (1709-1751, Die mens - 'n masjien).
Die filosowe van die idealisme beskryf die wêreld vanuit die teenoorgestelde sienswyse.
Psigologiese materialisme[wysig | wysig bron]
Die psigologiese materialisme beweer dat geestelike en sielkundige verskynsels stoflik van aard is of ten minste as die gevolge van materiële ontwikkelinge beskou moet word.
Historiese materialisme[wysig | wysig bron]
Die historiese materialisme beskryf die geestelike en maatskaplike ontwikkeling van die mens vanuit sy materiële en ekonomiese lewensomstandighede. As gevolg van hierdie sienswyse kan die geskiedenis vanuit 'n suiwer ekonomiese perspektief ontleed word. Die belangrikste rigting is die dialektiese materialisme ("diamat") van Karl Marx (1818-1883). Karl Marx, wat sy filosofie gedeeltelik uit die werk en die dialektiese metode van Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831) ontwikkel, erken dat die maatskaplike teenstellings moet omslaan na 'n rewolusionêre vryheidsstryd.
In sy werk Zur Kritik der politischen Ökonomie (1859) verklaar Karl Marx die geskiedenis as 'n proses wat volgens presiese wette afloop (determinisme). Daar is 'n maatskaplike en ekonomiese fundering van sowel die mens asook die geskiedenis, waarvan die ideologiese bowebou of die bewussyn afhanklik is. Kuns, wetenskap, die bedeling van 'n staat, godsdiens en reg kan dus nie geskei word van die ekonomie en sosiale werklikheid nie, en die lewenshouding of bewussyn van die mens word deur hierdie basis bepaal.
Binne die ekonomiese en maatskaplike basis word die produktiewe faktore van 'n maatskappy ontwikkel (werktuie, tegnologie, arbeidskrag en opleiding), maar ook die omstandighede waaronder produksie plaasvind. Die konsepte van private eiendom en werkverdeling is enersyds noodsaaklik vir die ekonomiese en tegnologiese vooruitgang, hulle lei andersyds tot die ontvreemding van die mens, wat hom nie meer met sy werk en homself kan vereenselwig nie. Die klasse, wat in hierdie maatskaplike en ekonomiese stelsel uitgebuit word, strewe na 'n verandering of selfs omwenteling, terwyl die besittersklas hom reaksionêr gedra en die ou toestand wil bewaar.
Dit is dus net klassestryd, wat vooruitgang in die verloop van die geskiedenis kan teweegbring, en dit lei noodsaaklik tot rewolusies, wat die teenstellings van die sosiale en ekonomiese basis kan oplos, die bowebou verander en 'n nuwe historiese tydperk met beter lewensomstandighede vir almal inlei. Volgens Marx is daar 'n historiese ontwikkeling, wat uitgaan van die anvanklike oerkommunisme en uiteindelik uitmond in 'n moderne kommunisme sonder klasverskille.
Godsdiens en owerhede[wysig | wysig bron]
Die materialisme is sterk gekant teen die ou maatskaplike orde, wat deur die godsdiens en outeritêre owerhede aan die mens opgedwing word, en dien as die ideologiese wapen van die vooruitstrewende klasse. Karl Marx ontmasker byvoorbeeld radikaal die poging van godsdienstige instellings om die ou orde te steun deur gelykheid via die konstruk van 'n onsterflike siel eers vir 'n latere "hiernamaals" te belowe ("Religion ist Opium für das Volk" - "Godsdiens is opium vir die volk"). Die historiese materialisme dien as grondslag vir die marxisme en marxisme-leninisme, wat - net soos die Christelike geloof - as 'n soort heilsleer kan beskou word, waarby die idealistiese opvatting van 'n paradys deur 'n meer realistiese konsep van 'n kommunistiese maatskappy vervang word.
Sekere invloede van die materialisme kan ook in die Protestants-Christelike ideologie van die calvinisme aangewys word. Alhoewel hier geen werklike uiteensetting met die materialisme plaasvind nie, word 'n veranderende ekonomiese basis - veral die konsep van private eiendom - geskik by die Christelike tradisie aangepas.
Vulgêre materialisme[wysig | wysig bron]
Die belangrikste voorstander van die 19de eeuse vulgêre materialisme is Karl Vogt (1817-1895), wat sy sienswyse met die leuse "Die mens is wat hy eet" ("Der Mensch ist, was er isst") opsom.
|
<urn:uuid:ece8cd2b-dd79-4b99-9b5f-704f0f514cae>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Materialisme
|
2019-07-16T02:38:13Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524475.48/warc/CC-MAIN-20190716015213-20190716041213-00189.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 1.000007
| false
|
Kategorie:Wikipedia-artikels met BNF-identifiseerders
Jump to navigation
Jump to search
(vorige bladsy) (volgende bladsy)
Vir meer inligting, sien Wikipedia:Gesagbeheer.
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
Bladsye in kategorie "Wikipedia-artikels met BNF-identifiseerders"
Die volgende 200 bladsye is in hierdie kategorie, uit 'n totaal van 13 567.
(vorige bladsy) (volgende bladsy)I
- Île-de-France
- Ilias
- Ille-et-Vilaine
- Pola Illéry
- Ivan Illich
- Illinois
- Ilmenau
- Imhotep
- Max Immelmann
- Michael Imperioli
- In allen meinen Taten, BWV 97
- In Flames
- Ralph Ince
- Thomas H. Ince
- Incubus
- Indiana
- Indianapolis
- Indië
- Indiese Oseaan
- Indium
- Indo-Europese tale
- Indonesië
- Arnaldur Indriðason
- Infanterie
- Ingenieurswese
- Lloyd Ingraham
- Rex Ingram (akteur)
- Jean Auguste Dominique Ingres
- Helge Ingstad
- Ink
- Inkomstebelasting
- Inkunabel
- Inkwisisie
- Inligtingkunde
- Laura Innes
- Scott Innes
- Innsbruck
- Insane Clown Posse
- Insek
- Institusie van die Christelike godsdiens
- Internasionale Burgerlugvaartorganisasie
- Internasionale Geregshof
- Internasionale Mineralogiese Vereniging
- Internasionale Monetêre Fonds
- Internasionale Olimpiese Komitee
- Internasionale Ruimtestasie
- Internasionale Sterrekundige Vereniging
- Internasionale Tafeltennis Federasie
- Internasionale Vereniging van Atletiekfederasies
- Internet
- Interpol
- Interregeringspaneel oor klimaatverandering
- Inuïete
- Ioniserende straling
- Ioon
- Iowa
- IPod
- Iqaluit
- Iquitos
- Irak
- Iran
- Irannese volke
- Jill Ireland
- John Ireland (akteur)
- Kathy Ireland
- Irenaeus van Lyon
- Luce Irigaray
- Iris Murdoch
- Iron Maiden
- Jeremy Irons
- Max Irons
- Jeremy Irvine
- Amy Irving
- George Irving (Amerikaanse akteur)
- George S. Irving
- Bill Irwin
- Bindi Irwin
- Steve Irwin
- Isaac Albeniz
- Oscar Isaac
- Jason Isaacs
- Chris Isaak
- Isabelle Boulay
- Katharine Isabelle
- ISBN
- Kazuo Ishiguro
- Islamitiese Revolusionêre Wagkorps
- Islamitiese Staat
- ISO
- Israel
- Israel-museum
- ISSN
- Istanboel
- Italianers
- Johannes Itten
- ITU
- Agustín de Iturbide
- IUSTC
- Jurga Ivanauskaitė
- Željko Ivanek
- Vladimir Ivashov
- Jonathan Ive
- Peter Ivers
- Burl Ives
- Dana Ivey
- Judith Ivey
- Ivoorkus
- Iwan IV van Rusland
- Iwan VI van Rusland
- Iwano-Frankifsk
- Iwanowo
- Boris Izaguirre
- Izmir
- Eddie Izzard
J
- J-five
- J. Paul Getty Museum
- Jabir ibn Hayyan
- Jaca
- Jacques Jaccard
- Michael Jace
- Jack Liebeck
- Jack the Ripper
- Hugh Jackman
- Andrew Jackson
- Anne Jackson
- Cheyenne Jackson
- Freda Jackson
- Glenda Jackson
- Janet Jackson
- Jeremy Jackson
- Jonathan Jackson (akteur)
- Joshua Jackson
- Kate Jackson
- Mahalia Jackson
- Mary Jackson (aktrise)
- Robert H. Jackson
- Samuel L. Jackson
- Thomas E. Jackson
- Derek Jacobi
- Gillian Jacobs
- Peter Marc Jacobson
- Hattie Jacques
- Celina Jade
- Claude Jade
- Richard Jaeckel
- Sam Jaeger
- Sam Jaffe
- Jag
- Jag (plesierboot)
- Dean Jagger
- Jagielloniese Universiteit
- Jagluiperd
- Nur Jahan
- Shah Jahan
- Helmut Jahn
- Jaipur
- Philip Jaisohn
- Jakobus I van Engeland
- Jakobus II van Engeland
- Jakobus V van Skotland
- Jakobyn
- Jalal Uddin Rumi
- Jalisco
- Jamaika
- Tomojoeki Jamasjita
- Bradley James
- Brion James
- Duncan James
- Geraldine James
- Henry James
- Jesse James (akteur)
- Jesse E. James
- Kevin James
- Kevin James (pornografiese akteur)
- Lennie James
- P. D. James
- Steve James (akteur)
- Theo James
- Wilmot James
- Jenna Jameson
- Joyce Jameson
- Bud Jamison
- Jan Mayen
- Jan van Engeland
- Jan van Gent
- Jan van Lancaster, 1ste Hertog van Bedford
- Jane Eyre
- Jane Seymour
- Thomas Jane
- Conrad Janis
- Elsie Janis
- Vivi Janiss
- Allison Janney
- Leon Janney
- Emil Jannings
- David Janssen
- Japan
- Japan Airlines
- Japannees
- Jared Taylor
|
<urn:uuid:c905c044-464e-49fe-b78d-81bfcf65bb33>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Wikipedia-artikels_met_BNF-identifiseerders?from=Il
|
2019-07-18T11:28:55Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00509.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.89893
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Beverly Hills, Kalifornië" skakel
←
Beverly Hills, Kalifornië
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Beverly Hills, Kalifornië
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Lys van nedersettings in die Verenigde State van Amerika
(
← skakels
wysig
)
Los Angeles
(
← skakels
wysig
)
Hollywood
(
← skakels
wysig
)
Madonna
(
← skakels
wysig
)
Glenn Ford
(
← skakels
wysig
)
Whitney Houston
(
← skakels
wysig
)
De Beers
(
← skakels
wysig
)
Golden Globe
(
← skakels
wysig
)
Annenbergstigting
(
← skakels
wysig
)
73ste Golden Globe-toekenningsaand
(
← skakels
wysig
)
72ste Golden Globe-toekenningsaand
(
← skakels
wysig
)
Diane Keaton
(
← skakels
wysig
)
James Woods
(
← skakels
wysig
)
Giorgio Armani
(
← skakels
wysig
)
Century City, Los Angeles
(
← skakels
wysig
)
Bijan (ontwerper)
(
← skakels
wysig
)
Michael Kors
(
← skakels
wysig
)
Beverly Hills
(aanstuurblad)
(
← skakels
wysig
)
Howard Hughes
(
← skakels
wysig
)
Elizabeth Taylor
(
← skakels
wysig
)
Charlton Heston
(
← skakels
wysig
)
Grammy
(
← skakels
wysig
)
Mark Ruffalo
(
← skakels
wysig
)
Ryan Gosling
(
← skakels
wysig
)
Ray Charles
(
← skakels
wysig
)
74ste Golden Globe-toekenningsaand
(
← skakels
wysig
)
75ste Golden Globe-toekenningsaand
(
← skakels
wysig
)
William Randolph Hearst
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Beverly Hills, Kalifornië
(
← skakels
wysig
)
76ste Golden Globe-toekenningsaand
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Beverly_Hills,_Kalifornië
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:d386e158-943b-4018-810f-e8f62e0b4911>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Beverly_Hills,_Kaliforni%C3%AB
|
2019-07-18T11:15:11Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00509.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.997606
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Kruisplatform" skakel
←
Kruisplatform
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Kruisplatform
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
C (programmeertaal)
(
← skakels
wysig
)
PHP
(
← skakels
wysig
)
Ruby on Rails
(
← skakels
wysig
)
Freevo
(
← skakels
wysig
)
KDE
(
← skakels
wysig
)
Microsoft .NET Framework
(
← skakels
wysig
)
Joomla
(
← skakels
wysig
)
FreeMind
(
← skakels
wysig
)
Partimage
(
← skakels
wysig
)
Subversion
(
← skakels
wysig
)
Informix
(
← skakels
wysig
)
Ogg Vorbis
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Geselshoekie/Argief2011
(
← skakels
wysig
)
Kruis-platform
(aanstuurblad)
(
← skakels
wysig
)
Mozilla Firefox
(
← skakels
wysig
)
Mozilla
(
← skakels
wysig
)
QBittorrent
(
← skakels
wysig
)
Rust (programmeertaal)
(
← skakels
wysig
)
WordPress
(
← skakels
wysig
)
Godot (rekenaarspeletjie enjin)
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Kruisplatform
(
← skakels
wysig
)
Clam AntiVirus
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Kruisplatform
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:ebc43288-004e-4996-b583-af59954b1907>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Kruisplatform
|
2019-07-18T11:38:18Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00509.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.996291
| false
|
Tektosilikaat
'n Tektosilikaat is 'n silikaat wat deur die deling van al vier suurstofatome van die SiO4-tetraëders gekenmerk word.[1] Hierdeur verkry die mineraal 'n driedimensionale netwerkstruktuur. Die mees bekende voorbeeld is kwarts en sy nege polimorfe. In hierdie stowwe is die Si:O-verhouding 1:2. Ander voorbeelde is Chalsedoon, Crisopraas, Agaat en Oniks.[2]
Verwysings[wysig | wysig bron]
Silikate |
|
<urn:uuid:720cf093-0b74-4261-9beb-09ce8a9ecc6b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Tektosilikaat
|
2019-07-18T11:42:58Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00509.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999917
| false
|
23 November
datum
<< | November 2018 | >> | ||||
So | Ma | Di | Wo | Do | Vr | Sa |
1 | 2 | 3 | ||||
4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 |
18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 |
25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | |
Al die dae |
Inhoud
GebeureWysig
- 1165 – Pous Alexander III keer na Rome terug na sy eerste ballingskap.
- 1644 – Areopagitica, 'n toespraak aan die parlement teen sensuur, word deur John Milton uitgegee.
- 1700 – Pous Clemens XI volg Pous Innocentius XII op as pous van die Rooms-Katolieke Kerk.
- 1732 – Pous Clemens XII verklaar Catherine del Ricci salig.
- 1761 – Pous Clemens XIII stel 10 nuwe kardinale aan, waaronder Christoph Anton von Migazzi von Waal und Sonnenthurn, aartsbiskop van Wene.
- 1848 – NG gemeente Smithfield gestig.
- 1869 – In Dumbarton in Skotland word die skip Cutty Sark te water gelaat.
- 1890 – Koning Willem III van Nederland sterf sonder 'n manlike opvolger en 'n spesiale wet word aangeneem om sy dogter prinses Wilhelmina in staat te stel om loningin te word.
- 1899 – Tweede Vryheidsoorlog: Die Slag van Belmont vind plaas.
- 1971 – Volksrepubliek China word 'n permanente lid van die Verenigde Nasies se Veiligheidsraad.
- 1988 – Suid-Afrika se president Pieter Willem Botha begenadig die Sharpeville-ses wat ter dood veroordeel is vir hulle beweerde aandeel in die dood van die onderburgemeester van Sharpeville, Kuzwayo Jacob Dlamini, in September 1984.
- 2007 – ’n Nuwe geotermiese kragsentrale (sien ook: Geotermiese energie) in Landau, Duitsland word in gebruik geneem. Dit lewer 22 MW geotermiese krag en ± 2.5 MW elektriese krag wat genoeg elektrisiteit vir sowat 6000 huishoudings is. Verder word die 160°C warm water uit ’n diepte van 3000m nie net gebruik om elektrisiteit op te wek nie, maar ook om in die koue winterdae die huise te verwarm.
GeboortesWysig
- 1221 – Alfonso X van Kastilië († 1284).
- 1804 – Franklin Pierce, die veertiende President van die Verenigde State († 1869).
- 1864 – Herbert Castens, Suid-Afrika se eerste Springbokkaptein († 1929).
- 1887 – Hendrik van der Bijl, Suid-Afrikaanse wetenskaplike en “vader” van Yskor († 1948).
- 1888 – Theo Pienaar, Suid-Afrika se dertiende Springbokkaptein († onbekend).
- 1901 – Bennie Osler, Suid-Afrika se sewentiende Springbokkaptein († 1960).
- 1933 – Krzysztof Penderecki, Poolse komponis.
- 1967 – Gary Kirsten, Suid-Afrikaanse krieketspeler
SterftesWysig
Vakansie-, vierings- en waarnemingsdaeWysig
Wikimedia Commons bevat media in verband met 23 November. |
|
<urn:uuid:828b111c-feff-4081-8e9c-aed8796f9bcf>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/23_November
|
2019-07-19T18:32:07Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00109.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999221
| false
|
Karas (kiesafdeling)
AgtergrondWysig
In 1950 het die Suid-Afrikaanse Parlement 'n wet deurgevoer wat aan Suidwes-Afrika ses setels in die Unie-Volksraad en vier in die Senaat (waarvan twee verkose en twee genomineer) gegee het. Met hierdie stap het dr. D.F. Malan, die eerste minister sedert 1948 se oorwinning deur die Nasionale Party, onteenseglik aan die buitewêreld gesê dat hy Suidwes-Afrika as 'n vyfde provinsie van Suid-Afrika beskou. Dit was in antwoord op die Verenigde Nasies se besluit in 1946 dat genl. Smuts nie Suidwes-Afrika by die Unie mag inlyf nie.
Die ses kiesafdelings was Windhoek, Namib, Karas, Etosha, Middelland en Omaruru. Terselfdertyd is die destydse Wetgewende Vergadering, gedeeltelik benoem, omskep in 'n nuwe met 18 verkose lede. Die Verenigde Party, wat die wetgewing oor die regstreekse verteenwoordiging van Suidwes tydens sy bewind onder genl. Jan Smuts aangevoor het, was gekant teen die hoë getal setels wat buite verhouding tot die blanke bevolking van die mandaatgebied was, maar wou nie die kiesers daar vervreem deur dit heftig teen te staan nie. Die party het boonop gehoop sy leiers se deelname aan die besetting van die eertydse Duitse kolonie in 1915 sou in hul guns tel.
Die eerste verkiesing in Suidwes is op 30 Augustus 1950 gehou. Die V.P.-regering het altyd stryd gevoer teen alle pogings van die Verenigde Nasies om Suidwes onder voogdy van die V.N. te plaas, maar het nietemin ingestem om jaarlikse verslae oor die gebied aan die wêreldliggaam voor te lê. Nadat die eerste verslag van die N.P. heftig gekritiseer is, het die nuwe regering besluit om die gebruik te staak. In 1949 besluit die V.N. om die Wêreldhof om 'n adviserende mening oor die Unie se internasionale verpligtinge in verband met Suidwes te nader. Die meerderheidsuitspraak in Julie 1950 het beslis die Unie was nie wetlik verplig om die gebied onder die V.N. se voogdy te plaas nie, maar dat die V.N. tog toesig oor die gebied moes hou soos die ou Volkebond dit gedoen het.
Die woelinge oor Suidwes-Afrika op die wêreldtoneel het aan die Nasionaliste voldoende skietgoed gegee om die Verenigde Nasionale Suidwes-party (V.N.S.W.P.), wat onafhanklik van die V.P. sou staan tot 1971, maar nietemin die steun van die Suid-Afrikaanse opposisie geniet het, oortuigend te verslaan. Die N.P. se slagkreet was dat hy nie voor die V.N. sou buk nie en ook nie die gebied "vir die wolwe" sou gooi nie. Die kiesers het Nasionaliste in al ses kiesafdelings vir die Unie-Volksraad verkies en 15 uit 18 vir die Wetgewende Vergadering. Albei verkose senatore was Nasionaliste wat saam met die twee benoemdes die regering se gevaarlike klein meerderheid in die hoërhuis met vier vergroot het. Anders as in Suid-Afrika in 1948 sowel as in 1953 het die meeste Suidwes-kiesers wel vir die Nasionale Party gestem, naamlik 12 434 (55,4%) vergeleke met 10 003 (44,6%) vir die V.N.S.W.P. Dit het aan die regering 'n baie gemakliker meerderheid van 13 in die Unie-Volksraad besorg. In al die Suidwes-kiesafdelings, buiten Etosha waar die party 'n meerderheid van 846 behaal het, het die party naelskraaps gewen. In Karas was sy meerderheid 67, Middelland 229, Namib 441, Omaruru 584 en Windhoek 234.
Vanaf 1953 is die verkiesing in Suid-Afrika en Suidwes-Afrika gelyktydig gehou. In 1953 het die N.P. 13 305 (56,6%) stemme op hom verenig en die V.N.S.W.P. 10 021 (42,6%). Die N.P.-meerderheid in Etosha was 1 205, Karas 238, Middelland 272, Namib 554, Omaruru 826 en Windhoek 189. Teen 1958 het die N.P. sy houvas versterk met 'n meerderheid van 1 334 in Etosha, 449 in Karas, 604 in Middelland, 689 in Namib, 1 204 in Omaruru en 506 in Windhoek. In daardie jaar het die N.P. 16 390 (58,2%) stemme gekry en die V.N.S.W.P. 11 568 (41,1%).
UitslaeWysig
In die eerste verkiesing in Karas wen die Herenigde Nasionale Party se Johannes von Strauss von Moltke met 'n skrale meerderheid van net 67 stemme teen die V.N.S.W.P. se L.C.F. Taljaard. Van die 3 533 geregistreerde kiesers het 96,5% gestem. In die algemene verkiesing van 1953 behou Von Moltke die setel met 'n meerderheid van 238 teen die V.N.S.W.P. se J.P. de M. Niehaus en in 1958 skuif Von Moltke sy meerderheid op tot 449 teen die V.N.S.W.P. se M.J. Kritzinger. Die Nasionale Party verstewig sy houvas in die 1960-volkstemming oor republiekwording toe 2 933 van Karas se kiesers "ja" stem, vergeleke met 2 092 nee-stemme.
In 1961 se algemene verkiesing vergroot Von Moltke sy meerderheid die derde keer agtereenvolgens toe hy die V.N.S.W.P. se C.J. van den Berg met 841 stemme klop. In 1966 se algemene verkiesing is dit die N.P. se Johannes Marthinus de Wet wat die setel vir sy party behou toe hy 3 315 stemme kry vergeleke met J.L. Pienaar van die V.N.S.W.P. se 1 999 vir 'n meerderheid van 1 316. De Wet was van 1964 tot 1966 LV vir Namib, maar bly net LV vir Karas tot in 1970. In daardie jaar se algemene verkiesing wen Stefanus François Coetzee van die N.P. met 'n meerderheid van 1 323, ook teen Van den Berg.
In 1974 sterf Van den Berg, die Verenigde Party se kandidaat, saam met John Thompson, V.P.-kandidaat in Pinelands, in 'n vliegtuigongeluk ná nominasiedag en so word daar nie op stemdag 'n verkiesing in Karas gehou nie. In die tussenverkiesing op 12 Junie 1974, dieselfde dag as in Pinelands, word die N.P. se Coetzee, die dienende LV, onbestrede verkies.
BronneWysig
- Böeseken, dr. A.J., Krüger, prof. D.W. en Kieser, dr. A. 1953. Drie eeue. Die verhaal van ons vaderland. Kaapstad: Nasionale Boekhandel.
- Krüger, prof. D.W. 1978. The making of a nation. A history of the Union of South Africa, 1910-1961. Johannesburg & London: Macmillan.
- Mostert, J.P.C. 1986. Politieke Partye in Suid-Afrika. Bloemfontein: Instituut vir Eietydse Geskiedenis, U.O.V.S.
- Potgieter, D.J. (red.) 1972. Standard Encyclopaedia of Southern Africa. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
- Schoeman, B.M. 1977. Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910-1976. Pretoria: Aktuele Publikasies.
- Van der Spuy, D.C. (hoofred.). 1975. Amptelike Jaarboek van die Republiek van Suid-Afrika 1975 (Eerste Uitgawe). Pretoria: Departement van Inligting.
|
<urn:uuid:6c1475a3-a2ad-4eec-8902-12ba59581560>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Karas_(kiesafdeling)
|
2019-07-19T18:25:33Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00109.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999983
| false
|
Wêreldgesondheidsorganisasie
Die Wêreldgesondheidsorganisasie is 'n agentskap van die Verenigde Nasies met sy hoofkwartier in Genève, Switserland. Sy doel is om as koördineerder op te tree ter bevordering van internasionale openbare gesondheid. Die WGO (Engels: WHO – World Health Organisation) het op 7 April 1948 totstand gekom (7 April word ook as internasionale Wêreldgesondheidsdag gevier). Die WGO het tans 192 lidlande.
Inhoud
Organe, personeel en begrotingWysig
Die WGO se organe is die jaarlikse Wêreldgesondheidsvergadering, die Uitvoerende Raad met 34 lede en die Sekretariaat met die Direkteur-Generaal (tans Margaret Chan uit Hong Kong) en nege uitvoerende direkteure. Die WGO beskik daarnaas oor ses streekkantore.
Die WGO het tans 4 000 medewerkers, waarvan 1 500 in sy hoofkwartier werk. Die jaarlikse begroting het in die 2006/07 fiskale jaar 3,313 miljard VSA-$ beloop, waarvan 924 miljoen $ in die reëlmatige begroting (ledegelde van lidlande) en 2,398 miljard $ se vrywillige bydraes.[1]
StreekkantoreWysig
Die WGO se streekkantore het hulle setels in die volgende stede:
- Brazzaville (Afrika)
- Washington, D.C. (Amerika)
- Nieu-Delhi (Suidoos-Asië)
- Kopenhagen (Europa)
- Kaïro (Oostelike Middellandse See)
- Manila (Westelike Stille Oseaan)
Die WGO strewe daarna om in steeds meer lidlande verteenwoordig te wees. Die WGO se lopende programme word deur sowat 200 koöperatiewe sentrums en navorsingsinstellings ondersteun.
HooftakeWysig
Die WGO is teen die einde van die 1990's in organisatoriese opsig herstruktureer en konsentreer nou op 'n aantal hooftake soos
- die wêreldwye dokumentasie en inligting oor aansteeklike siektes, hulle oorsake en gepaardgaande sterfgevalle.
- die ondersteuning van Derde-Wêreldlande by die daarstelling van gesondheidsdienste, veral die handhawing en verbetering van gesondheid deur middel van goeie voeding, toegang tot drinkwater en voorsiening van benodigde artsenymiddels,
- die bevordering van mediese navorsing en
- die bestryding van Vigs.
Die klassifikasie van siektes en mediese diagnoses (International Classification of Diseases of ICD-10-kodering), gesondheidsregulasies (International Health Regulations, IHR), van geneesmiddels (Anatomical Therapeutic Chemical, ATC-kodering) asook fisiese gestremdhede (International Classification of Functioning, Disability and Health, ICF) val ook onder die WGO se beheer.
VerwysingsWysig
- Der Fischer Weltalmanach 2007. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 600
|
<urn:uuid:94cac807-2849-4033-a009-4a67e342329b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/W%C3%AAreldgesondheidsorganisasie
|
2019-07-19T18:50:02Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00109.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999585
| false
|
Bespreking:Bannik
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Bannik-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:25536d30-a9f6-42ed-a307-957358a995d1>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Bannik
|
2019-07-19T18:59:34Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00109.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999985
| false
|
C.A. Groenewald
Coenrad Adolph Groenewald is 'n Afrikaanse skrywer. Hy skryf verhale onder sy eie naam asook die skuilname Adolf Koen en Justus van Rhyn.
Skryfwerk[wysig | wysig bron]
Onder sy eie naam skryf hy die bundel kortverhale Stilrooi aarde, wat hoofsaaklik handel oor onvergenoegdes, veral in die liefde. Harte van staal is ’n avontuurroman wat die lotgevalle van Jan Jacobz beskryf. Na die Anglo-Boereoorlog verhuis hy na Duits-Oos-Afrika (later Tanganjika en deesdae Tanzanië), omdat hy in sy eie land ten onregte as ’n verraaier aangesien word. In sy aangenome land laat hy hom vir politieke wanpraktyke misbruik deur ’n gewetenlose skurk. Boeiende jagervarings uit die dagboek van ’n grootwildjagter word ook in die verhaal ingewerk. Die spannende verhaalgegewe vergoed vir gebrekkige karaktertekening.
Hy is verantwoordelik vir ’n groot aantal vertalings van hoofsaaklik kinderverhale in Afrikaans. Die lewenswonder is didakties van aard en gemik op die opvoeding in seksuele etiek by kinders.
Publikasies[wysig | wysig bron]
Jaar | Publikasies |
---|---|
C.A. Groenewald[1][2] | |
1945 | Stil rooi aarde |
1946 | Harte van staal |
1948 | Folterende liefde |
1950 | Vergeef my liefde |
1952 | So diep die begeerte |
1966 | Oomblikke van betowering |
1982 | Verdwaalde liefde |
Vertalings | |
1950 | Heidi, die kind van die berge – Johanna Spyri |
1951 | Die lewenswonder |
Tennis vir beginners – John Olliff | |
1952 | Duursame hartstog – Marie Charlotte Carmichael Stopes |
1955 | Moses, skaapwagter en prins – Lucy Diamond |
1959 | Die eendjie vaar op die see – Fleur Conkling |
Die katjies wat van hulle mamma weggeloop het – Louise P. Woodcock | |
Klein Jan-kleintjie – Charlotte Steiner | |
My eerste boekie van gebede – Mary Juergens | |
Die speel-speel optog – Jan Margo | |
Speeltyd vir Nellie – Margaret O. Hyde | |
Die spelerige hondjie – Jean Horton Berg | |
’n Storie van ’n plaas in lewende prentjies – Radcliffe Howarth | |
Die verhaal van die Christus-kind – Annette Edwards | |
Vir die kind: Verhale uit die Bybel in lewende prentjies – Lilian Ryder | |
Wie bly op die plaas? – Mary Elting | |
Die wonder-boekie van Bybelverhale – Mary Juergens | |
1957 | Die sakboekie oor baba- en kindersorg – Benjamin Spock |
1960 | Avontuur vir Jesus – Mary Miller |
Jesus en sy vriende – Mary Miller | |
Jesus die herder – Mary Miller | |
Jesus maak gesond – Mary Miller | |
Die koms van Jesus – Mary Miller | |
Die mense wat Jesus ontmoet het – Mary Miller | |
Stories van treine – John Ryder | |
Verhale wat Jesus vertel het – Mary Miller | |
1961 | David Livingstone – L. du Garde Peach |
Florence Nightingale – L. du Garde Peach | |
Stories van Jesus, die helper – Hilda I. Rostron | |
Verhale van Jesus, die vriend – Hilda I. Rostron | |
1962 | Luisterryke obsessie – Lloyd Cassel Douglas |
1963 | Fransinatjie se slaaptyd – Russell Hoban |
Adolf Koen[3][4] | |
1961 | Haar verlore jare |
Spore op die water | |
1962 | Die gewetelose bruidegom |
Man onder verdenking | |
Die wit ster van haat | |
1963 | Verslaafde sonder siel |
Justus van Rhyn[5] | |
1950 | Die lafaard se kus |
1954 | Die engel van Geluksplaas |
Vergeef die moederhart |
Bronnelys[wysig | wysig bron]
Boeke[wysig | wysig bron]
- Dekker, G. Afrikaanse Literatuurgeskiedenis. Nasou Beperk. Kaapstad. Elfde druk. 1970.
- Kannemeyer, J.C.: Geskiedenis van die Afrikaanse literatuur 2. Academica, Pretoria, Kaapstad en Johannesburg. Eerste uitgawe. Eerste druk. 1983.
- Nienaber, P.J. et al: Perspektief en Profiel. Afrikaanse Pers-Boekhandel. Johannesburg. Derde hersiene uitgawe. 1969.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Worldcat: http://www.worldcat.org/identities/lccn-n93066045/
- Worldcat: http://www.worldcat.org/search?q=au%3AGroenewald%2C+Coen.&qt=hot_author
- Softcoverbooks: http://www.softcoverbooks.co.za/adolf%20koen%20pronk%20boeke.html
- Worldcat: http://ww.worldcat.org/identities/lccn-no2007131345/
- Worldcat: http://ww.worldcat.org/identities/lccn-no2007131344/
|
<urn:uuid:9bdd3c11-6c46-4960-8c12-f93a28eda328>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/C.A._Groenewald
|
2019-07-19T19:12:09Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00109.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999438
| false
|
Haïtiaanse Kreools
Haïtiaanse Kreools kreyòl | ||
---|---|---|
Uitspraak: | [kɣejɔl] | |
Gepraat in: | Haïti | |
Gebied: | Karibiese See | |
Totale sprekers: | 7,7 miljoen[1] | |
Taalfamilie: | Kreools Frans Haïtiaanse Kreools | |
Skrifstelsel: | Latynse alfabet | |
Amptelike status | ||
Amptelike taal in: | Haïti | |
Gereguleer deur: | Akademi Kreyòl Ayisyen (Haïtiaanse Kreools-akademie)[2] | |
Taalkodes | ||
ISO 639-1: | ht | |
ISO 639-2: | hat | |
ISO 639-3: | hat | |
Nota: Hierdie bladsy kan IFA fonetiese simbole in Unicode bevat. |
Haïtiaanse Kreools (Kreyòl ayisyen of kort kreyòl[3][4] [kɣejɔl]) is 'n Kreools wat deur sowat 7,7 miljoen mense in Haïti op die Karibiese eiland Hispaniola en 'n verdere 2 miljoen wêreldwyd gepraat word.[5] Dit baseer op Frans en is die mees verspreide Kreools.[6] Haïtiaanse Kreools vorm saam met Frans die amptelike tale van Haïti. Sowat 95% van dié land se bevolking praat Haïtiaanse Kreools en 5% Frans.[7][8] Haïtiaanse Kreools is grootliks op die 18de-eeuse Frans gebaseer met invloede uit Portugees, Spaans, Taino en Wes-Afrikaanse tale soos die Niger-Kongo-tale Wolof, Fon en Ewe.[9] Haïtiaanse Kreools het 'n laer sosiale status as Frans.[10]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- ( ) "Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Haitian Creole". Ethnologue. Besoek op 25 Februarie 2018.
- ( ) "Cérémonie de lancement d'un partenariat entre le Ministère de l'Education Nationale et de la Formation Professionnelle et l'Académie Créole". Port‑au‑Prince, Haiti: Government of the Republic of Haiti. 8 Julie 2015. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Julie 2015.
- ( Faraclas, Nicholas; Spears, Arthur K.; Barrows, Elizabeth; Piñeiro, Mayra Cortes (2012) [1st pub. 2010]. ) "II. Structure and Use § 4. Orthography". The Haitian Creole Language: History, Structure, Use, and Education. Lanham, Maryland: Lexington Books. p. 100. ISBN 978-0-7391-7221-6. LCCN 2010015856. OCLC 838418590. Onbekende parameter
|editor1last=
geïgnoreer (help); Onbekende parameter|editor2last=
geïgnoreer (help); Onbekende parameter|editor2first=
geïgnoreer (help);|first1=
missing|last1=
in Editors list (help) - ( Valdman, Albert (2002). “ ) Creole: The National Language of Haiti”. Footsteps 2 (4): 36–39.
- ( ) "Haitian Creole to English and English to Haitian Creole Translation Services". Besoek op 21 April 2016.
- ( Nadeau, Jean-Benoît; Barlow, Julie (2008) [1st pub. 2006]. "Far from the Sun". ) The Story of French. New York: St. Martin's Press. p. 97. ISBN 978-0-312-34184-8. LCCN 2006049348. OCLC 219563658.
- ( DeGraff, Michel; Ruggles, Molly (1 Augustus 2014). ) "A Creole Solution for Haiti's Woes". The New York Times. p. A17. ISSN 0362-4331. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 September 2015.
- ( Léonidas, Jean-Robert (1995). ) Prétendus Créolismes: Le Couteau dans l'Igname. Montréal: Editions du CIDIHCA. ISBN 978-2-920862-97-5. LCCN 95207252. OCLC 34851284. OL 3160860W.
- ( Bonenfant, Jacques L. (2011). “ ) History of Haitian-Creole: From Pidgin to Lingua Franca and English Influence on the Language”. Review of Higher Education and Self-Learning 3 (11).
- ( DeGraff, Michel (2003). “ ) Against Creole exceptionalism”. Linguistic Society of America 79 (2): 391–410. doi:10.1353/lan.2003.0114.
|
<urn:uuid:b3cc4a32-2c8c-4fb2-9ccc-1ed626c28072>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Ha%C3%AFtiese_Kreool
|
2019-07-19T19:20:12Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00109.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.790433
| false
|
Verwante veranderings
Jump to navigation
Jump to search
Tik 'n bladsynaam om veranderinge aan bladsye te sien wat daarvan of daarheen skakel. (Om inskrywings van 'n kategorie te sien, tik Kategorie:Naam van kategorie). Veranderinge aan bladsye op u dophoulys word in vetdruk aangedui.
Lys van afkortings:
- N
- Met die wysiging is 'n nuwe bladsy geskep. (sien ook die lys van nuwe bladsye)
- k
- Hierdie is 'n klein wysiging
- b
- Hierdie wysiging is deur 'n bot gemaak
- D
- Wikidata-wysiging
- (±123)
- Bladsy is met die aantal grepe gewysig
16 Julie 2019
- Module:Citation/CS1; 20:38 -23 768 K175 Wysigings deur K175 teruggerol na laaste weergawe deur Fluxbot Etiket: Terugrol k
- Module:Citation/CS1; 20:37 +23 768 K175 Sinchroniseer vanaf en:Module:Citation/CS1
- Grieks; 17:15 -24 Dmitri Lytov
14 Julie 2019
- Grieks; 19:55 +252 Dmitri Lytov →Skryfstelsel
- Grieks; 19:51 +1 Dmitri Lytov
- Grieks; 19:50 +60 Dmitri Lytov
- Sjabloon:Cite web; 12:51 -3 641 K175 Vervang bladsyinhoud met '<includeonly>{{#invoke:citation/CS1|citation |CitationClass=web }}</includeonly><noinclude> {{documentation}} </noinclude>' Etiket: Vervanging
|
<urn:uuid:3a2ad39f-13ab-4aef-a5fe-05d5a02410df>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:OnlangseVeranderingsMetSkakels/Interkalasie_(tydmeting)
|
2019-07-19T18:56:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00109.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.997649
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Kategorie:Religie in Duitsland" skakel
←
Kategorie:Religie in Duitsland
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Kategorie:Religie in Duitsland
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Kategorie:Duitse okkultiste
(insluiting)
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Legobot/Wikidata/General
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Kategorie:Religie_in_Duitsland
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Kategorie
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:1c373d49-767a-4106-8369-19665294df21>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Kategorie:Religie_in_Duitsland
|
2019-07-19T19:07:19Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00109.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.990544
| false
|
27 Februarie
Jump to navigation
Jump to search
<< | Februarie 2019 | >> | ||||
So | Ma | Di | Wo | Do | Vr | Sa |
1 | 2 | |||||
3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 |
10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 |
17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 | 23 |
24 | 25 | 26 | 27 | 28 | ||
Al die dae |
Gebeure[wysig | wysig bron]
- 380 – Edik De fide Catholica van keiser Theodosius I wat die Roomse geloof die staatsgodsdiens van die Romeinse Ryk maak.
- 1287 – Karel van Salerno onderteken 'n kontrak waarin hy afstand doen van die koninkryk van Sisilië. Pous Honorius IV erken nie die kontrak nie.
- 1594 – Die Koning van Navarre word gekroon as Koning Henri IV van Frankryk by die Katedraal van Chartres naby Parys, wat die Bourbon-dinastie begin.
- 1617 – Swede teken die Verdrag van Stolbovo om die Ingrianoorlog met Rusland te beëindig en slaag in aansienlike gebiedsuitbreiding.
- 1639 – Giulio Rospigliosi (later Pous Clemens IX) se komiese opera Chi soffre speri het sy premiêre in Rome.
- 1782 – Pous Pius VI vertrek na Wene om te onderhandel met keiser Joseph II.
- 1801 – Washington, D.C. word onder die jurisdiksie van die Kongres van die VSA geplaas.
- 1881 – Eerste Vryheidsoorlog: Die Slag van Majuba vind plaas.
- 1900 – Tweede Vryheidsoorlog: Die Slag van Paardeberg eindig in ’n Britse oorwinning tydens die Tweede Vryheidsoorlog.
- 1933 – Die Reichstag-gebou word, in ’n sleutelgebeurtenis in die vestiging van die Naziregering in Duitsland, aan die brand gesteek.
- 1971 – Die olietenkskip SS Wafra loop op die rotse van die Northumberlandrif naby Agulhas en veroorsaak massiewe olie besoedeling.
- 1976 – Die Polisario verklaar in Tindouf die onafhanklikheid van die Arabiese Demokratiese Republiek Sahara met Laayoune as hoofstad.
Geboortes[wysig | wysig bron]
- 272 – Keiser Konstantyn die Grote († 337).
- 1902 – C.M. van den Heever, Afrikaanse skrywer en digter († 1957).
- 1902 – John Steinbeck, Afrikaanse († 1968).
- 1932 – Elizabeth Taylor, Brits-Amerikaanse aktrise († 2011).
- 1953 – Ian Khama, Botswana-politikus en vierde president van Botswana (2008–hede).
- 1958 – Naas Botha, Suid-Afrika se veertigste Springbokkaptein.
- 1962 – Adam Baldwin, Amerikaanse akteur.
- 1994 – Hou Yifan, Chinese skaakspeler.
Sterftes[wysig | wysig bron]
- 364 – Keiser Jovianus (* 331)
- 1881 – Sir George Pomeroy Colley, Britse soldaat en Goewerneur van Natal; tydens die Slag van Majuba (* 1835).
- 1979 – Salty du Rand, Suid-Afrika se vyf-en-twintigste Springbokkaptein (* 1926).
- 2003 – Fred Rogers, Amerikaanse akteur (* 1928).
- 2015 – Boris Nemtsof, Russiese wetenskaplike, staatsman en liberale politikus (* 1959).
- 2015 – Leonard Nimoy, Amerikaanse akteur, regisseur, digter, musikant en fotograaf (* 1931).
Vakansies, vierings, en waarnemingsdae[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met 27 February. |
|
<urn:uuid:052b8d1f-a85b-4c23-bcdf-99202da13b2e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/27_Februarie
|
2019-07-21T01:02:29Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526799.4/warc/CC-MAIN-20190720235054-20190721021054-00269.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999129
| false
|
Alfred Beit
Alfred Beit | |
Portretskildery deur Giovanni Boldini
Gebore | 15 Februarie 1853 Hamburg, Duitse Bond |
---|---|
Oorlede | 16 Julie 1906 Tewin Water-huis, Tewin, Verenigde Koninkryk |
Nasionaliteit | Verenigde Koninkryk |
Beroep | Goud- en diamantemagnaat |
Alfred Beit (* 15 Februarie 1853 in Hamburg; † 16 Julie 1906 op die Tewin Water-landgoed in Tewin, 'n dorp naby Welwyn in die Engelse graafskap Hertfordshire) was 'n Brits-Suid-Afrikaanse goud- en diamantemagnaat (Randlord) van Duitse afkoms. Sir Otto Beit was sy broer.
Beit is in 'n welgestelde Hamburgse koopmansfamilie van Joodse afkoms gebore, wat die Christengeloof aangeneem het, en het in 1875 na Suid-Afrika geëmigreer. In Kimberley het hy sy eie besigheid gestig en hier in 1879 die belangstelling van Cecil John Rhodes gewek. Die twee sakemanne, wat later deur 'n noue "finansiële vriendskap" verbind is, het in 1888 die beroemde mynboumaatskappy De Beers Consolidated Mines Ltd gestig. In politieke opsig het Beit Rhodes se imperialistiese aspirasies gedeel. Beit was een van die welvarendste mans van sy tyd wat naas sy mynboubelange ook voordeel uit infrastruktuurprojekte in Sentraal- en Suider-Afrika getrek het.
Nog in 1888 het Beit hom in Londen gevestig. Hy het groot dele van sy fortuin aan 'n verskeidenheid weldadigheidsorganisasies en opvoedkundige instellings in Hamburg, Londen en Suid-Afrika geskenk. 'n Ruim bedrag het hy in sy eie kunsversameling belê wat hy vanaf 1888 opgebou het. Beit het in 1898 Britse burgerskap aanvaar. As 'n Brit van Joodse afkoms en gebore Duitser het Beit, 'n uiters beskeie man, 'n lae profiel in die gegoede burgerlike kringe in Londen gehandhaaf. Toe die politieke spanninge tussen die Britse en die Duitse Ryk in die jare voor die Eerste Wêreldoorlog hand oor hand toegeneem het, het Beit 'n vergeefse poging onderneem om as bemiddelaar tussen Londen en Berlyn op te tree.
In sy geboortestad het Beit, net soos sy familie, byna in vergetelheid geraak. Eers in 1967 is 'n straat in die Hamburgse stadsdeel Harvestehude na hom vernoem. In Suider-Afrika herinner onder andere die Alfred Beitbrug, wat die grens tussen Suid-Afrika en Zimbabwe vorm, aan die entrepreneur.
Die Beit-Trust[wysig | wysig bron]
Die Beit-Trust het ontstaan na 'n nalatenskap van sir Alfred Beit met die hoofdoel om ontwikkeling van vervoer en ander algemene projekte in Rhodesië (nou Zimbabwe) en Sentraal-Afrika te finansieer. Alfred Beit het in 1906 £1,2 miljoen nagelaat aan die Trust. Sir Otto Beit het die trust beheer na sy broer Alfred se afsterwe in 1906. Deur goeie beleggings is die bedrag verskeie kere verdubbel en uitbetalings van miljoene is aan brûe, swembaddens vir klein gemeenskappe, beurse en ander verdienstelike projekte gemaak.[1]
|
<urn:uuid:28f6653b-23e9-4bfe-b428-d75ad3cc8c48>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Beit-Trust
|
2019-07-22T06:05:08Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00429.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999937
| false
|
Gamma Corvi
Gamma Corvi
Gamma Corvi se ligging (in die rooi sirkel). | ||||
Sterrebeeld | Kraai | |||
Spektraaltipe | B8 III[1] | |||
Soort | Dubbelster | |||
Waarnemingsdata (Epog J2000) | ||||
Regte klimming | 12h 15m 48.37081s[2] | |||
Deklinasie | -17° 32′ 30.9496″[2] | |||
Skynmagnitude (m) | 2,585[3] | |||
Absolute magnitude (M) | -0,9[4] | |||
B-V-kleurindeks | -0.111[3] | |||
U-B-kleurindeks | -0,344[3] | |||
Besonderhede | ||||
Massa (M☉) | γ Crv A: 4,2+0,4−0,3[5] γ Crv B: 0,8[6] | |||
Ligsterkte (L☉) | γ Crv A: 331[4] | |||
Ouderdom (jaar) | γ Crv A: 160+40−30 miljoen[5] | |||
Rotasiespoed (km/s) | γ Crv A: 30[7] | |||
Ander name | ||||
4 Corvi, BD–16 3424, FK5 457, HD 106625, HIP 59803, HR 4662, SAO 157176 | ||||
Gamma Corvi (afgekort as γ Crv) is ’n dubbelster en die helderste ligpunt in die sterrebeeld Kraai (Corvus), met ’n skynbare magnitude van 2,59.[8] Die stelsel se twee komponente word Gamma Corvi A (amptelik Gienah, wat tradisioneel die naam van die stelsel was)[9][9][10]) en Gamma Corvi B genoem. Hulle is sowat 154 ligjare van die Son af.[2]
Name[wysig | wysig bron]
"Gamma Corvi" is die stelsel se Bayer-naam. Die tradisionele naam, "Gienah", is afgelei van die Arabiese, الجناح الغراب اليمن al-janāħ al-ghirāb al-yaman, "die regtervlerk van die kraai", hoewel dit op moderne kaarte as die linkervlerk aangedui word.[11] Die ster Epsilon Cygni het ook dié tradisionele naam gehad en Gamma Corvi is "Gienah Corvi" of "Gienah Ghurab" genoem om dit van die ster in die Swaan te onderskei.
In 2016 het die Internasionale Astronomiese Unie se sternaamwerkgroep (WGSN)[12] besluit om eiename aan individuele sterre te gee eerder as aan stelsels.[13] Die WGSN het op 6 November 2016 die naam "Gienah" toegeken aan die komponent Gamma Corvi A en op 30 Junie 2017 die naam "Aljanah" aan Epsilon Cygni Aa omdat hulle eiename aan individuele sterre toegeken het eerder as aan stergroepe.
Eienskappe[wysig | wysig bron]
Gamma Corvi A is ’n reusester met ’n sterreklassifikasie van B8 III.[1][3] Sy massa is sowat 4,2 keer dié van die Son.[5] Dit het ’n blouwit kleur.[14] Sy spektrum toon ’n hoër as normale hoeveelheid kwik en mangaan, wat dit ’n kwik-mangaanster maak.[15] Ook van ander elemente is daar ’n hoër of laer hoeveelheid as normaalweg teenwoordig.[16] Dié chemiese afwyking in ’n andersins stabiele steratmosfeer kan moontlik toegeskryf word aan die skeiding van die elemente deur verstrooiing en swaartekragbesinking.[15]
γ Crv A het ’n bevestigde metgesel met ’n massa van sowat 0,8 keer dié van die Son wat met ’n periode van 158 jaar sowat 50 AE van hom af wentel.[5] Dié ster se sterreklassifikasie is in die omgewing van K5-M5 V.[6]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Houk, Nancy (1978), "Michigan catalogue of two-dimensional spectral types for the HD stars", Michigan Catalogue of Two-dimensional Spectral Types for the HD Stars. Volume 4 (Ann Arbor: Dept. of Astronomy, University of Michigan) 4, Bibcode: 1988mcts.book.....H
- van Leeuwen, F. (November 2007), "Validation of the new Hipparcos reduction", Astronomy and Astrophysics 474 (2): 653–664, doi:10.1051/0004-6361:20078357, Bibcode: 2007A&A...474..653V
- Cousins, A. W. J. (1984), "Standardization of Broadband Photometry of Equatorial Standards", South African Astronomical Observatory Circulars 8: 59, Bibcode: 1984SAAOC...8...59C
- Anderson, E.; Francis, Ch. (2012), "XHIP: An extended hipparcos compilation", Astronomy Letters 38 (5): 331, doi:10.1134/S1063773712050015, Bibcode: 2012AstL...38..331A.
- Roberts, Lewis C., Jr.; Turner, Nils H.; ten Brummelaar, Theo A. (Februarie 2007), "Adaptive Optics Photometry and Astrometry of Binary Stars. II. A Multiplicity Survey of B Stars", The Astronomical Journal 133 (2): 545–552, doi:10.1086/510335, Bibcode: 2007AJ....133..545R
- Abt, Helmut A.; Levato, Hugo; Grosso, Monica (Julie 2002), "Rotational Velocities of B Stars", The Astrophysical Journal 573 (1): 359–365, doi:10.1086/340590, Bibcode: 2002ApJ...573..359A
- Kaler, James B. (Jim) (2004), "Gienah Corvi", Stars (University of Illinois), http://stars.astro.illinois.edu/sow/gienah.html, besoek op 18 Maart 2015
- Kunitzsch, Paul; Smart, Tim (2006). A Dictionary of Modern star Names: A Short Guide to 254 Star Names and Their Derivations (2de hersiene uitg.). Cambridge, Massachusetts: Sky Pub. ISBN 978-1-931559-44-7.
- "Naming Stars". IAU.org. Besoek op 16 Desember 2017.
- Allen, Richard Hinckley (1899), "Star-names and their meanings", New York (G.E. Stechert): 182, Bibcode: 1899sntm.book.....A, https://books.google.com/books?id=5xQuAAAAIAAJ&pg=PA197
- IAU Working Group on Star Names (WGSN), International Astronomical Union, https://www.iau.org/science/scientific_bodies/working_groups/280/, besoek op 22 Mei 2016.
- "WG Triennial Report (2015-2018) - Star Names" (PDF). p. 5. Besoek op 2018-07-14.
- "The Colour of Stars", Australia Telescope, Outreach and Education (Commonwealth Scientific and Industrial Research Organisation), 21 Desember 2004, archived from the original on 2012-03-10, https://www.webcitation.org/6630AbtJZ?url=http://outreach.atnf.csiro.au/education/senior/astrophysics/photometry_colour.html, besoek op 2012-01-16
- Adelman, S. J. et al. (Februarie 2006), "Elemental abundance analyses with DAO spectrograms. XXIX. The mercury-manganese stars 53 Tau, β Tau, γ Crv, and υ Her", Astronomy and Astrophysics 447 (2): 685–690, doi:10.1051/0004-6361:20053581, Bibcode: 2006A&A...447..685A
- Fremat, Y.; Houziaux, L. (April 1997), "Elemental abundances in the Hg-Mn star γ Corvi", Astronomy and Astrophysics 320: 580–585, Bibcode: 1997A&A...320..580F
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
- Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
|
<urn:uuid:2b3ccb2b-13f9-43f4-8166-9472422ac8d5>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Gamma_Corvi
|
2019-07-22T05:52:10Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00429.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.957715
| false
|
Hulp
Kategorie:Kraters
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Bladsye in kategorie "Kraters"
Hierdie kategorie bevat slegs die volgende bladsy.
V
Victoria-krater
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorie:Kraters&oldid=781736
"
Kategorie
:
Topografie
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Kategorie
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Druk/eksporteer
Skep boek
Laai af as PDF
Drukbare weergawe
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
العربية
Azərbaycanca
Български
Català
Čeština
Dansk
Deutsch
English
Esperanto
Español
Suomi
Français
Galego
Bahasa Indonesia
Italiano
日本語
한국어
Lietuvių
Македонски
Plattdüütsch
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk
Polski
Português
Română
Русский
Simple English
Slovenčina
Svenska
ไทย
Türkçe
Українська
中文
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 23 Mei 2011 om 11:11 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:4a1524da-2361-41e2-8003-297abb07800d>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Kraters
|
2019-07-22T05:45:17Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00429.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.995452
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:35aa795f-6c94-4b28-9b91-3a32c4debbb1>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Zf
|
2019-07-23T14:02:10Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529406.97/warc/CC-MAIN-20190723130306-20190723152306-00029.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
Wikings
Die woord Wikings (dikwels ook Vikings) is afgelei van die Oud-Noorse vikingr. Hulle staan ook as Noormanne bekend. Onder die naam Wikings val die bewoners van Denemarke, Noorweë en Swede, vir sover hulle van die einde van die agtste tot laat in die elfde eeu in Wes- en Oos-Europa verskyn het, eers as seerowers en plunderaars, maar later as veroweraars, stigters van state en handelaars.
Die naam "Wikings" is sinoniem met die woeste, slinkse, wrede krygsmanne wat gedurende die Middeleeue in hul smal, vinnige bote uit Skandinawië die ander Europese lande binnegeval het om te plunder en te vernietig so ver hulle gegaan het. Dit is inderdaad waar dat die Wikings van die negende tot die elfde eeu 'n spoor van verwoesting oor die hele Europa gelaat het.
Nogtans wys navorsers en geskiedkundiges daarop dat handel en rooftogte vir die Wikings twee kante van dieselfde munt was. Die meeste Middeleeuse tydgenote het die Wikings dan ook eerder as slim handelaars beskou wat volgens sommige navorsers moontlik die eerste groot handelsnetwerk geskep en handelsbande met lande dwarsoor die wêreld aangeknoop het.
Die uitvinding van vinnige langbote het die tegniese basis vir hierdie ongekende ekonomiese uitbreiding gevorm: die bote se maste kon binne drie minute neergelaat word sodat brûe en ander hindernisse nie die Wikingbote belemmer het nie. Die Wikings kon op die Europese rivierstelsels vinniger na die binneland toe seil en roei as enige berede mag aan land.
Inhoud
Politieke en sosiale struktuur[wysig | wysig bron]
Die Wiking-bevolking het uit die nakomelinge van die vroeë jagters en versamelars en latere boere en vissers bestaan wat Skandinawië al baie eeue lank bewoon het. Gedurende die klassieke Wiking-tydperk tussen die 8ste en 11de eeu n.C. het die Noord-Europese volke hul eie kenmerkende beskawing ontwikkel wat as basis vir die Wiking-maatskappy gedien het. Die Wes-Skandinawiese landskapsvorme met hul geïsoleerde nedersettings wat deur seeroetes met mekaar verbind is, en bestaansboerdery het 'n groot invloed op die ontwikkeling van die plaaslike beskawings uitgeoefen.
Die Wikings was veral 'n boerevolk, en hul politieke en sosiale strukture het hulle landelike boerderyoorsprong weerspieël. Hul samelewing was gegrond op boere en hul groot gesinne, maar ook slawerny. In administratiewe opsig het die boereplase hulle in landelike dorpsgemeenskappe saamgesluit, wat op hul beurt weer die basis van die Skandinawiese provinsies gevorm het.
Geleidelik het die Skandinawiese konings hul magsbasis begin uitbrei, en die politieke onafhanklikheid van die provinsies en die oligargiese jarls of grawe, wat hulle oorheers het, het duidelik afgeneem. Naas die landelike boeregemeenskappe het vinnig ook gemeenskappe van ambagsmanne, boumeesters en skeepsbouers begin vorm wat hul nedersettings selfvoorsienend gemaak het. Net soos die slawerny die basis van die Wiking-landbou was, het die ambagsmanne die basis vir die Skandinawiese handel met die res van Europa geskep.
Die oorsake van die Wikings se plunder- en veroweringstogte was die betreklike oorbevolking en die politieke onrus in hul land van oorsprong, die sug na avontuur en in sekere mate ook die aantrekkingskrag van die ryker suidelike geweste, naamlik die Frankiese Ryk in die Weste, Bisantynse Ryk en later die Ottomaanse Ryk in die Ooste. Terwyl die rooftogte van die Deense en Noorse Wikings hoofsaaklik Engeland en die weskus van Europa geteister het (veral in die negende en tiende eeu), het die Sweedse Wikings in die Ooste die Baltiese gebied binnegeval, waarna hulle langs die Dnjepr en die Wolga tot aan die Swart See en die Bosporus opgeruk het.
Alhoewel die Wikingrooftogte in die destydse Europa baie aandag geniet het, was die ekonomiese en politieke ontwikkeling in Skandinawië eerder deur nuwe handelsbetrekkinge gekenmerk. Danksy nuwe handelsroetes op Duitse en Russiese riviere het handelsentrums soos Hedeby in Denemarke en Helgö in Swede ontstaan waar Skandinawiese slawe, pelse en walvistande uitgevoer en edelmetale, wapens en huishoudelike ware ingevoer is. Skandinawië se ekonomie het dus naas landbou en die houtbedryf ook op handel gesteun wat deur die plaaslike heersers bevorder is.
Die Sweedse Wikings het in Rusland nedersettings gestig, waarvan die belangrikste Nowgorod (Gardarike), Smolensk en Kiëf was. Die naam Rus (vandaar Rusland), is deur die Slawiese bevolking aan dié Wikings gegee. Die oostelike togte van die Wikings het hulle herhaaldelik tot naby Konstantinopel (nou Istanboel) gebring. Hulle het ook die kalifaat van Bagdad bereik. Dié plundertogte het uiteindelik verander in handelsekspedisies, waarby heuning, pelse en slawe geruil is vir speserye en systowwe. Van dié uitgebreide handel getuig die vondste van Bisantynse en Arabiese munte op die eiland Gotland en op Birka. Weens hul geskiedkundige gevolge moet die togte van die Wikings in die Weste as die belangrikste beskou word.
Die ryk kloosters van Wes-Europa was geliefkoosde teikens van die heidense Wikings. Aangesien die meeste geskiedenisinskrywings en notas in daardie dae deur monnike gedoen is, is dit verstaanbaar waarom die Wikings altyd in so 'n swak lig gestel is.
Togte van die Wikings[wysig | wysig bron]
Die eerste togte dagteken uit die einde van die agtste eeu. Die Wikings het hierdie togte oor die see onderneem met vlote wat bestaan het uit lang smal skepe (drakkar), beman met 50-60 roeiers. Oorblyfsels van dié Wikingskepe is op verskeie plekke gevind, onder meer in Oseberg en Lokstad.
Die togte het altyd in die lente begin en die Wikings aan die mondings van die riviere gebring, waarlangs hulle tot diep in die binneland gevorder het. Die togte het later van langdurige aard geword, sodat die Wikings moes oorwinter in die land wat hulle geteister het. Nog later het die invalle die aard van emigrasietogte gekry, wat geëindig het met 'n blywende vestiging van die Noormanne (en hul vroue en kinders) in die gebiede wat hulle bereik het (byvoorbeeld Oos-Engeland en Normandië, Frankryk).
By die invalle van die Wikings in die Weste word onderskei tussen die togte van die Deense en Noorse Wikings op die Britse Eilande en dié op die vasteland (Frankiese Ryk). Die aanvalle op die Britse Eilande het begin met die verwoesting van die abdy Lindisfarne op die noordooskus van Engeland in 793 nC.
Die Wikings het nie net altyd verwoesting gesaai en geplunder nie, maar was ook van die grootste ontdekkingsreisigers in die geskiedenis. Hulle het later in Skotland, Ierland, op die eiland Man, die Faroëreilande, die Hebride en die Orkade ingetrek. Hulle het ook Ysland in 867 verken, Groenland ontdek en het hoogs waarskynlik selfs die kuste van Noord-Amerika bereik (Erik die Rooie, omtrent 1000). Op die Europese vasteland het die Wikings met die Nederlandse riviere (Ryn, Maas en Schelde), asook die Franse riviere (Seine, Loire en Gironde), opgevaar - veral tydens die regerings van die swak opvolgers van Karel die Grote.
Dorestad, Utrecht, Antwerpen, Gent, Rouaan en Parys is geplunder en verniel. Die gebiede was aanvanklik weerloos teen die invallers, maar die Wikings was later gestuit deur die hardnekkige verset van die Karolingiese vorste. Hulle is teruggedryf en in 881 tydelik verslaan by Saucourt-en-Vimeu en in 891 by Leuven. Hul aftog is dikwels ook met goud afgekoop. Karel die Dikke het in 886 'n groot losprys vir Parys betaal, maar aan die Wikings 'n vrye hand in Boergondië gelaat.
Ten slotte is 'n einde gemaak aan die rooftogte deurdat Karel die Eenvoudige met die Verdrag van St Clair-sur-Epte (911) aan die Wiking-leier Rollo die gebied aan die monding van die Seine afgestaan het, wat as die hertogdom van Normandië weldra 'n stewiggeorganiseerde leengebied van die Franse Kroon geword het.
Ondernemingsgees[wysig | wysig bron]
Dit alles toon dat die Wikings baie ondernemingsgees aan die dag kon lê. Hulle het ook aan die nageslag tekens van 'n lewendige beskawing nagelaat. Al was dié beskawing nie so goed ontwikkel as dié van die Christelike Wes-Europa nie, toon argeologiese ontdekkings duidelik dat die Wikings ook intelligent en aktief was.
Intussen het die Wikings ook tot die Middellandse See deurgedring, waar hulle ryke op Sisilië en in die suide van Italië gestig het. As uitloper van die Wikingtogte kan ook die verowering van Engeland deur Willem die Veroweraar, hertog van Normandië, genoem word. Die Wikings het hul dooies dikwels in skepe begrawe en van hul besittings is gevind in grafheuwels in Groot-Brittanje en Skandinawië. Die grafvondste bestaan uit wapens (onder meer spiese met soms baie aantreklik bewerkte hewwe van edelmetale), houtskilde, gereedskap ensovoorts. Uit die grafte van die vroue het sierade soos gekleurde krale, borsspelde van skilpaddop, haarkamme van been, ensovoorts, te voorskyn gekom.
Een van die merkwaardigste oorblyfsels van die Wiking-beskawing is seker hul skepe. Hierdie skepe was van die bestes in hul tyd in Europa en was grotendeels verantwoordelik vir die merkwaardige seemansprestasies van die Wikings. Heelwat van hierdie skepe het bekend geraak met die opgrawings van Wiking-grafhope. Van die rykste vondste was dié van die sogenaamde Osebergskip en die Gokstadskip. Die grafte het dikwels ook silwer munte bevat. Dit is bekend dat die Wikings self munte geslaan het, maar die waarde daarvan is bepaal deur die gewig en nie deur die uitvoering nie. Dit is duidelik dat die waardevolste grafvondste nie uit kunsprodukte van die Wikings self bestaan nie, maar uit oorlogsbuit. Baie van hierdie buit is afkomstig van die Kelte.
In 1936 is daar 'n ou gereedskapkis uit die Wikingtyd ontdek. In hierdie kis was van 'n swaar hamer tot 'n pons vir ornamentele werk. Hierdie gereedskap bewys dat die Wikings werktuie gehad het wat so goed soos dié van enige ander volk van hul tyd was.
Die Wikings se skrif[wysig | wysig bron]
Ons kennis van die Wikings se literatuur is baie beperk. Hul beskawing was ook nie sodanig dat hulle digters kon oplewer soos o ns vandag ken nie. Wat ons wel weet, is dat hulle 'n alfabet en 'n skrif gehad het en dat party digters, wat skalde genoem is, aan die hof van die vorste die heldedade van beroemde oorlogshelde en die gode besing het. Hierdie liedere is baie lank mondeliks van die een geslag na die ander oorgedra voordat mense daaraan gedink het om dit neer te skryf.
Die Wikings het die runeskrif, die oudste Germaanse alfabet, gebruik. Daar was oorspronklik 24 tekens, afgelei van die Griekse en die Romeinse alfabet, en hul vorms het mettertyd verander sodat dit makliker op klip uitgekerf kon word. In Brittanje, waar dieselfde soort skrif gebruik is, was daar tot 33 tekens. In Skandinawië het daar na die 8ste eeu 'n vereenvoudigde, onvolkome alfabet van 16 tekens ontstaan. Die Wikings het uitsluitend op grafkelders, gedenkstene en gelukbringers geskryf, en dit was meestal towerspreuke en -kodes wat net deur die priesters verstaan is.
Wikings se geloof[wysig | wysig bron]
Voor hul bekering tot die Christendom het die Wikings Germaanse gode soos Wodin (Odin), die groot krygsman, en Thor met sy onoorwinlike donderhamer aanbid. Hul hemel was Walhalla, waar die vermaaklikhede van die aardse lewe soos feeste, gevegte, drink uit die skedels van vyande en storievertelling bedryf is in die geselskap van helde uit die verlede.
Bronne[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Wikings. |
- Konstam, Angus: Die Wikinger. Geschichte, Eroberungen, Kultur. Wene: tosa/Carl Ueberreuther 2007, bl. 9
- Kennis, Volume 2, 1980, bl.217-219, ISBN 0-7981-0824-X
|
<urn:uuid:e8f86cc0-8fb5-447f-bfcd-7ce123e25560>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Wiking
|
2019-07-23T13:35:31Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529406.97/warc/CC-MAIN-20190723130306-20190723152306-00029.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 1.000003
| false
|
Kategorie:Liedartikels sonder liedskrywers
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
This category is for articles about songs where the article is missing the songwriters, because it has not been researched, noted in the relevant article, or available in a reliable source. If the songwriter is never likely to be known (e.g. for historical works), please use Category:Songwriter unknown.
Hierdie kategorie bevat geen bladsye of media nie.
|
<urn:uuid:b3cbfd00-2ebf-4452-a1f2-f05b30f8efcf>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Liedartikels_sonder_liedskrywers?from=Nb
|
2019-07-16T02:54:48Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524475.48/warc/CC-MAIN-20190716015213-20190716041213-00213.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.909397
| false
|
Osiou Gregoriou-klooster
Die Osiou Gregoriou-klooster (Grieks: Μονή Οσίου Γρηγορίου) is ’n Oosters-Ortodokse klooster in die suidoostelike deel van Berg Athos in Griekeland. Dit is 17de in rang van die skiereiland se kloosters. Dit is na sint Joris genoem en aan sint Nikolaas toegewy. Daar was in 1990 altesaam 71 monnike.
Die klooster besit 279 manuskripte, waarvan 11 op perkament geskryf is, en sowat 6 000 gedrukte boeke.
Sien ook[wysig | wysig bron]
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
- Gregoriou op Berg Athos se webtuiste
- Griekse departement van kultuur: Gregoriou
- Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
Kloosters van Berg Athos (volgens senioriteit) | ||
Koördinate:
|
<urn:uuid:db0a6235-2aa3-424a-ab4a-4339bd8c2096>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Osiou_Gregoriou-klooster
|
2019-07-16T02:25:32Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524475.48/warc/CC-MAIN-20190716015213-20190716041213-00213.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999741
| false
|
Bestand:Flag of Belarus.svg
Oorspronkelijk bestand (SVG-bestand, nominaal 1.890 × 945 pixels, bestandsgrootte: 9 kB)
Bestandsgeschiedenis
Klik op een datum/tijd om het bestand te zien zoals het destijds was.
(nieuwste | oudste) (10 nieuwere | 10 oudere) (10 | 20 | 50 | 100 | 250 | 500) bekijken.Datum/tijd | Miniatuur | Afmetingen | Gebruiker | Opmerking | |
---|---|---|---|---|---|
huidige versie | 30 apr 2019 13:48 | 1.890 × 945 (9 kB) | Tcfc2349 | fixed | |
30 apr 2019 13:45 | 1.890 × 945 (9 kB) | Tcfc2349 | fixed | ||
30 dec 2018 04:28 | 1.890 × 945 (19 kB) | IDiamond | User created page with UploadWizard | ||
9 sep 2018 09:36 | 900 × 450 (2 kB) | Perhelion | Fulfilling edit request by Tcfc2349. Thanks for helping! | ||
28 okt 2017 00:20 | 900 × 450 (2 kB) | Perhelion | remove scaling factor (per talk) | ||
25 okt 2017 14:57 | 900 × 450 (1 kB) | Perhelion | try fix unknown Inkscape bug per talk // Editing SVG source code using User:Rillke/SVGedit.js; upload handled by User:Rillke/MwJSBot.js | ||
16 jul 2012 20:04 | 900 × 450 (1 kB) | Sarang | last version slimmed | ||
7 jun 2012 22:40 | 900 × 450 (2 kB) | Achim1999 | reverted to version of 16:46, 7 June 2012 (good hand-quality SVG-code). For rendering bugs these 12 values "h*.5" or changed into "h*.6" such that they overlap a bit and the horicontal split in the middle of the ornament is hopefully gone. | ||
7 jun 2012 21:24 | 900 × 450 (7 kB) | Zscout370 | I cloned the ornament to reduce code. | ||
7 jun 2012 18:56 | 900 × 450 (12 kB) | Zscout370 | Reverted to version as of 06:55, 13 May 2012 (there was a split in the ornament) |
Bestandsgebruik
Globaal bestandsgebruik
De volgende andere wiki's gebruiken dit bestand:
- Gebruik op ace.wikipedia.org
- Gebruik op ady.wikipedia.org
- Gebruik op af.wikipedia.org
- Europa
- Comrades-maraton
- Satelliet
- Nobelprys vir Letterkunde
- Rusland
- Lys van hoofstede
- Cyrilliese alfabet
- Lets
- Litaus
- Wit-Russies
- Jiddisj
- Pools
- Russies
- Oekraïens
- Lys van lande volgens bevolking
- Russe
- Tartaars
- Lys van lande
- Lys van lande volgens Menslike-ontwikkelingsindeks
- Sjabloon:Landdata Belarus
- Lys van lande volgens BBP (nominaal) per capita
- Lys van lande volgens BBP (koopkragpariteit) per capita
- Lys van lande volgens oppervlak
- Lys van lande volgens geletterdheidskoers
- Wit-Rusland
- Riga
- YouTube
- Minsk
- Kategorie:Wit-Rusland
- Australiese Ope (tennis)
- Teheran
- Olimpiese Somerspele 2008
- Olimpiese Somerspele 2012
- Olimpiese Somerspele 2004
- Olimpiese Somerspele 2000
- Olimpiese Somerspele 1996
- Olimpiese Somerspele 2016
- Olimpiese Winterspele 2010
- Olimpiese Winterspele 2014
- Olimpiese Winterspele 2006
- Moderne vyfkamp
- Olimpiese Winterspele 2002
- Olimpiese Winterspele 1998
- Paralimpiese Somerspele 2008
- Paralimpiese Somerspele 2004
- Paralimpiese Somerspele 2012
- Olimpiese Somerspele 2008 medaljes
Globaal gebruik van dit bestand bekijken.
|
<urn:uuid:0ee81e8a-4008-4644-8ed9-3c806d092733>
|
CC-MAIN-2019-30
|
2019-07-18T10:56:40Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525627.38/warc/CC-MAIN-20190718104512-20190718130512-00533.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.729361
| false
|
|
Pous Clemens XIII
Pous Clemens XIII | |
---|---|
Geboortenaam | Carlo Castelbarco Pindemonte della Torre di Rezzonico |
Pontifikaat begin | 6 Julie 1758 |
Pontifikaat eindig | 2 Februarie 1769 |
Voorganger | Benedictus XIV |
Opvolger | Clemens XIV |
Gebore | 7 Maart 1693 Venesië, Republiek Venesië |
Sterf | 2 Februarie 1769 Rome, Italië |
Ander pouse genaamd Clemens |
Clemens XIII was die 248ste pous van die Rooms-Katolieke Kerk vir 10 jaar, 6 maande en 28 dae, van 1758 tot 1769. Hy is veral bekend vir sy verdediging van die Jesuïte en die bedekking van die geslagsdele van die klassieke beelde in die Vatikaan met vyeblare.
Inhoud
Biografie[wysig | wysig bron]
Pous Clemens XIII[1][2] is gebore as Carlo Castelbarco Pindemonte della Torre di Rezzonico (ook Carlo Rezzonico) op 7 Maart 1693 in Venesië, Republiek Venesië. Hy is die seun van Giovanni Battista Rezzonico, senator van die Republiek van Venesië en sy vrou Vittoria Barbarigo. Hy studeer kanonieke reg by die Jesuïte van Bologna. In 1716 begin hy sy loopbaan die Roomse kurie as referendaris by die Tribunaal van die Apostolies Signatura. Op 12 Mei 1718 word hy goewerneur van Rieti en op 12 Julie 1721 goewerneur van Fano. In 1725 word hy ouditeur by die Roomse Rota vir die republiek van Venesië. Op 23 Desember 1731 word Carlo tot priester gewy. Op 20 Desember 1737 word hy kardinaal en op 27 Januarie 1738 kardinaal-diaken van San Nicola in Carcere en op 11 Maart 1743 biskop van Padua. Op 15 Mei 1747 word Carlo kardinaal-priester van S. Maria in Ara Coeli en op 17 Februarie 1755 van S. Marco. Op 6 Julie 1758 volg hy Pous Benedictus XIV op en word gekroon op 16 Julie 1758 deur kardinaal Alessandro Albani. Hy regeer tot sy dood op 2 Februarie 1769 en word opgevolg deur Pous Clemens XIV. Die naam ‘Clemens’ beteken 'die sagmoedige'.
Kerklike loopbaan[wysig | wysig bron]
- 23 Desember 1731 Priester gewy.
- 20 Desember 1737 Bevorder tot kardinaal.
- 27 Januarie 1738 Kardinaal-diaken van S. Nicola in Carcere.
- 11 Maart 1743 Biskop van Padua.
- 19 Maart 1743 Biskop gewy.
- 15 Mei 1747 Kardinaal-priester van S. Maria in Ara Coeli.
- 17 Februarie 1755 Kardinaal-priester van S. Marco.
- 6 Julie 1758 Pous van Rome.
Pontifikaat[wysig | wysig bron]
Pous Clemens XIII[3] was minsaam en beskeie en behoudend van opinie. Hy het die klassieke beelde in die Vatikaan op strategiese plekke met vyeblare toegerus. Hy het hom ook verset teen die vrye denke van die Renaissance. Hy het die Ensiklopedie van D'Alembert en Diderot op die Indeks (lys van verbode boeke) geplaas. Die Renaissance het ook die Jesuïte in die moeilikheid gebring en hulle is deur Frankryk, Spanje, Portugal, Parma en Sisilië verban. Op 2 Augustus 1762 het die Franse parlement die Jesuïte verbied. Pous Clemens het heftig beswaar aangeteken, maar koning Lodewyk XV het hulle finaal geskors in 1764. Pous Clemens vaardig toe die bul "Apostolicum Pascendi" uit op 7 Januarie 1765 waarin hy die kritiek op die Jesuïte verwerp. In 1766 skryf hy in "Christianae republicae Salus" skerp teen die Renaissance.
Die kollege van kardinale[wysig | wysig bron]
Pous Clemens XIII het 52 nuwe kardinale aangestel in sewe konsistories. Weens die omvang van die lys word dit hier gehou.
Heiligverklarings[wysig | wysig bron]
Bulle, briewe, ensiklieke en dekrete[wysig | wysig bron]
- 11 September 1758 – Venimus in altitudinem – Proklamasie van 'n volle aflaat.
- 13 September 1758 – A Quo Die – Oor Christelike eenheid.
- 17 September 1759 – Cum Primum – Oor die nakom van die Kanoniese Sanksies.
- 20 Desember 1759 – Appentente Sacro – Oor die geestelike voordele van vas.
- 14 Junie 1761 – In Dominico Agro – Oor godsdiensonderrig.
- 9 Junie 1762 – Quanto in dolore – Oor die belediging van die Kerk.
- 14 Januarie 1764 – Ubi primum accepimus –Gelukwensing aan Aartshertog Joseph van Oostenryk met sy verkiesing as Duitse koning.
- 7 Januarie 1765 – Apostolicum Pacendi – Verdediging van die Jesuïte.
- 25 Junie 1766 – Quam graviter – Aan Franse biskoppe om te kla oor 'n Franse regeringsbesluit.
- 25 November 1766 – Christianae Reipublicae – Oor die gevaar van anti-christelike geskrifte.
- 6 Januarie 1768 – Summa Quae – Oor die Poolse Kerk.
- 25 Junie 1768 – Accedamus cum fiducia – Proklamasie van 'n universele jubileum vir alle Christene.
Bibliografie[wysig | wysig bron]
- Artaud de Montor, Alexis, Chevalier de. (1911) The lives and times of the popes (vertaal vanaf "Les vies des papes") The Catholic publication Society of America, New York. Heruitgee: Kessinger Publishing. http://www.saint-mike.org/library/ papal_library/default.asp
- Duff, Eamon (2001). Saints and Sinners: A History of the Popes, Yale University Press. ISBN 0-300-09165-6.
- Maxwell-Stuart, P. G. (2002). Chronicle of the Popes: The Reign-by-Reign Record of the Papacy from St. Peter to the Present, Thames & Hudson. ISBN 0-500-01798-0.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- De Montor, Artaud, Chevalier de. 1911. The Lives and Times of the Popes. The Catholic Publications Society, New York.
- Clement XIII. (2008). Encyclopædia Britannica. Deluxe Edition. Chicago: Encyclopædia Britannica.
- Smith, S. (1908). Pope Clement XIII. In The Catholic Encyclopedia. New York: Robert Appleton Company. Besoek April 2, 2011 by: http://www.newadvent.org/cathen/04032a.htm
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
- CE Inskrywing in die Catholic Encyclopedia (Engels)
- CF Inskrywing in die Catholic Forum (Engels)
- BBKL Inskrywing (met Literatuurverwysings) in die Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (Duits)
- PTA Inskrywing in "Popes through the Ages" deur J. Brusher S.J. (Engels)
- Bulle 'n Databasis van pouslike ensiklieke, dekrete en bulle (in Engels)
- VH Inskrywing in die Vatican History (in Duits).
- CA Inskrywing in die "Cardinals of the Holy Roman Church".
- Inskrywing in die Catholic Hierarchy (Engels)
- Inskrywing in die Giga Catholic Information (Engels).
- Inskrywing in die Saint-Mike Papal Library (Engels).
Wikimedia Commons bevat media in verband met Clemens XIII. |
Nota[wysig | wysig bron]
Opvolging[wysig | wysig bron]
Voorafgegaan deur Benedictus XIV |
Pous (Pontifex Maximus) 1758 – 1769 |
Opgevolg deur Clemens XIV |
Basis URL: fr:Clément XIII
|
<urn:uuid:84a2649e-635e-4367-a4a5-8ed972894d4a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Pous_Clemens_XIII
|
2019-07-21T00:51:30Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526799.4/warc/CC-MAIN-20190720235054-20190721021054-00293.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99883
| false
|
Bespreking:David Eigenberg
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die David Eigenberg-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:37840295-ce60-463e-8a03-d9396ef346a6>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:David_Eigenberg
|
2019-07-16T02:29:38Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524475.48/warc/CC-MAIN-20190716015213-20190716041213-00237.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999967
| false
|
Sjabloon:NGR
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Nigerië
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:NGR&oldid=980374
"
Kategorie
:
Vlagsjablone
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Sjabloon
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Ander projekte
Wikimedia Commons
Print/export
Download as PDF
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
Alemannisch
العربية
مصرى
Azərbaycanca
تۆرکجه
Башҡортса
Boarisch
Беларуская
Беларуская (тарашкевіца)
Български
বাংলা
Brezhoneg
Català
کوردی
Deutsch
Dolnoserbski
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
فارسی
Suomi
Føroyskt
Français
Nordfriisk
Gagauz
Galego
Hornjoserbsce
Magyar
Հայերեն
Interlingua
Bahasa Indonesia
Ilokano
Ido
Íslenska
Italiano
日本語
Jawa
ქართული
Қазақша
한국어
Кыргызча
Lëtzebuergesch
Lumbaart
Latviešu
മലയാളം
Монгол
मराठी
Bahasa Melayu
မြန်မာဘာသာ
Nāhuatl
नेपाली
नेपाल भाषा
Nederlands
Norsk nynorsk
Norsk
Occitan
Papiamentu
Português
Runa Simi
Română
Tarandíne
Русский
Sicilianu
Scots
سنڌي
සිංහල
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Soomaaliga
Basa Sunda
Svenska
Kiswahili
தமிழ்
తెలుగు
Тоҷикӣ
ไทย
Tagalog
Türkçe
Татарча/tatarça
Українська
Oʻzbekcha/ўзбекча
Vèneto
Vepsän kel’
Tiếng Việt
West-Vlams
Wolof
吴语
Yorùbá
中文
粵語
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 2 Julie 2012 om 18:24 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:0af474d7-b55f-408f-8b40-cc4c0918cc8d>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:NGR
|
2019-07-17T06:43:37Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00397.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.918538
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Kategorie:Gebruiker id" skakel
←
Kategorie:Gebruiker id
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Kategorie:Gebruiker id
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Wikipedia:Babel
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Janwo
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Edmundwoods
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Tjmoel
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Humboldt
(
← skakels
wysig
)
Sjabloon:Gebruiker id
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Riemogerz
(
← skakels
wysig
)
Sjabloon:Gebruiker id-3
(
← skakels
wysig
)
Sjabloon:Gebruiker id-1
(
← skakels
wysig
)
Sjabloon:Gebruiker id-4
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Kategorie:Gebruiker_id
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Kategorie
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:db5a44f6-7a84-428f-8e42-76b9e46b49d0>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Kategorie:Gebruiker_id
|
2019-07-17T07:10:50Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525094.53/warc/CC-MAIN-20190717061451-20190717083451-00397.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.995121
| false
|
Lampade
Die Lampades (Grieks: Λαμπάδες) was in die Griekse mitologie die nimfe van die onderwêreld. Hulle was deel van die gevolg van Hekate, die Titaanse godin van heksery en kruispaaie. Hulle was ’n geskenk van Zeus vir Hekate se lojaliteit in die Titanestryd. Hulle het fakkels gedra en Hekate vergesel op haar nagtelike reise en ronddwalery. Volgens sommige mites kon die fakkels mense tot waansin dryf.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel en:Lampads
|
<urn:uuid:920ba042-6728-4de7-80ef-02341de2e87a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Lampades
|
2019-07-19T18:55:35Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00157.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99998
| false
|
Sjabloon:ARGru
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Argentinië
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:ARGru&oldid=1219136
"
Kategorie
:
Nasionale rugbyspansjablone
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Sjabloon
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Print/export
Download as PDF
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
Deutsch
Nederlands
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 30 November 2013 om 07:27 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:205ada9e-f387-4464-bb12-5306060301a4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:ARGru
|
2019-07-19T19:03:31Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00157.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998932
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Kategorie:Lyste van lande" skakel
←
Kategorie:Lyste van lande
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Kategorie:Lyste van lande
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Kategorie:Lyste van lande
(insluiting)
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Legobot/Wikidata/General
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Kategorie:Lyste_van_lande
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Kategorie
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:46d47de3-7f20-43ab-9985-2c26b2cf5aac>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Kategorie:Lyste_van_lande
|
2019-07-19T18:49:11Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00157.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.991524
| false
|
Brighton
- Hierdie artikel handel oor die Engelse dorp. Vir ander gebruike, sien Brighton (dubbelsinnig).
Brighton | |
Uitsig oor die stad | |
Koördinate: Koördinate: | |
Land | Verenigde Koninkryk |
---|---|
Land | Engeland |
Graafskap | Oos-Sussex |
Bevolking | |
- dorp | 155 919 |
Tydsone | MGT (UTC+00:00) |
- Somer (DST) | BST (UTC+01:00) |
Brighton (uitgespreek /ˈbraɪtən/) is 'n kusdorp aan die suidkus van Engeland in die graafskap Oos-Sussex wat veral vir sy strande bekend is. Die nedersetting behels die grootste deel van die stad en die unitary authority van Brighton and Hove wat uit die vroeëre nedersettings Brighton, Hove, Portslade en 'n aantal ander dorpe gevorm is.[1]
Brighton het oorspronklik deel uitgemaak van die nie-metropolitaanse graafskap Oos-Sussex. Dit maak steeds deel uit van die seremoniële graafskap Oos-Sussex in die historiese graafskap Sussex.
Die historiese nedersetting Brighthelmstone dateer uit die tyd voor die Domesday Book (1086), maar het in die 18de eeu tot 'n gewilde strand- en gesondheidsoord ontwikkel waar onder meer die Prinsregent (die latere koning George IV) ontspan het. Ná die bou van 'n spoorlyn in 1841 het steeds meer Londenaars uitstappies na Brighton onderneem. Die nedersetting se bevolking het vinnig gegroei tot meer as 160 000 in 1961.
Vandag maak Brighton saam met Worthing en Littlehampton deel uit van 'n verstedelikte gebied langs die kus met 'n totale bevolking van sowat 480 000.
Die Universiteit van Brighton is hier geleë.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
|
<urn:uuid:cc1ace9b-984a-4cf6-a06e-79d459edb892>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Brighton
|
2019-07-21T00:27:34Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526799.4/warc/CC-MAIN-20190720235054-20190721021054-00317.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999887
| false
|
Fluoor-18
Algemeen | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Naam | Fluoor-18 | |||||||||||||||
Protone | 9 | |||||||||||||||
Neutrone | 9 | |||||||||||||||
Kernspin | 1 | |||||||||||||||
Status | ||||||||||||||||
Status | radioaktief, sinteties | |||||||||||||||
Halfleeftyd | 109 minute | |||||||||||||||
Vervalvorm | β+ | |||||||||||||||
Navigasie | ||||||||||||||||
Lys van isotope |
Mediese aanwendings[wysig | wysig bron]
Die isotoop het 'n halfleeftyd of 109 minute en sy verval stel 'n positron vry wat skielik saam met 'n elektron annihileer en twee γ-fotone van 511 MeV in teenoorgestelde rigtings vrystel. Die isotoop word byvoorbeeld in 'n gefluorineerde suikermolekuul (fluorodeosksiglukose FDG) ingebou wat aan pasiënte gegee word. Die vrygestelde γ-fotone word in spesiale kameras waargeneem. Hierdie afbeeldingstegniek word positronemissietomografie genoem en dikwels in die onkologie aangewend.[1]
|
<urn:uuid:be2c3f86-9aa2-4170-bf00-1293207dc173>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Fluoor-18
|
2019-07-21T00:33:10Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526799.4/warc/CC-MAIN-20190720235054-20190721021054-00317.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.995943
| false
|
Kladistiek
Kladistiek of kladisme (van die Griekse κλάδος klados, "tak")[1] is ’n benadering in wetenskaplike klassifikasie wat wegbeweeg van die tradisionele taksonomiese klassifikasie. Dit gebruik ’n stelsel waarin organismes saam gegroepeer word gebaseer op of hulle een of meer gedeelde unieke eienskappe het wat kom van die groep se laaste gemeenskaplike voorsaat en wat nie teenwoordig is in vroeëre voorsate nie. Die lede van een groep het dus vermoedelik ’n gemeenskaplike geskiedenis en word beskou as nader verwant.[2][3][4][5]
Die oorspronklike metodes wat in kladistiese ontledings gebruik word, en die skool van kladistiek wat daarop gevolg het, spruit uit die werk van die Duitse entomoloog Willi Hennig, wat daarna verwys het as filogeniese sistematiek (dit was ook die titel van sy 1966-boek). Die terme "kladistiek" en "klade" is deur ander wetenskaplikes gewild gemaak.
Verskille[wysig | wysig bron]
Kladistiek verskil van taksonomiese klassifikasies deurdat slegs monofiletiese groepe gebruik word – dit is groepe wat alle spesies bevat wat afstam van ’n bepaalde voorsaat plus die voorsaat self (sogenaamde klades). Nie parafiletiese of polifiletiese groepe is in ’n kladistiese klassifikasie teenwoordig nie. Eersgenoemde is groepe wat wel die laaste gemeenskaplike voorsaat bevat, maar nie alle afstammelinge nie. Laasgenoemde is groepe wat die meeste afstammelinge van die voorsaat bevat, maar nie die voorsaat self nie.
Ander gebruike[wysig | wysig bron]
Die tegnieke van kladistiek, en soms die terminologie, word ook suksesvol in ander dissiplines toegepas, soos om die verwantskappe te bepaal tussen die manuskripte van The Canterbury Tales wat bewaar gebly het,[6] of tussen die 53 manuskripte van die Sanskrit Charaka Samhita.[7]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- "clade". Online Etymology Dictionary.
- Columbia Encyclopedia
- "Introduction to Cladistics". Ucmp.berkeley.edu. Besoek op 2014-01-06.
- Oxford Dictionary of English
- Oxford English Dictionary
- "Canterbury Tales Project". Besoek op 4 Julie 2009.
- Maas, Philipp (2010), Computer Aided Stemmatics — the Case of Fifty-Two Text Versions of Carakasaṃhitā Vimānasthāna 8.67-157, in Jürgen, Hanneder; Maas, Philipp, "Text Genealogy, Textual Criticism and Editorial Technique", Wiener Zeitschrift für die Kunde Südasiens (Wene: Austrian Academy of Sciences), 52-53: 63–120, doi:10.1553/wzks2009-2010s63
|
<urn:uuid:d63eadfa-81b1-4ea5-9f72-80d10164ff25>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kladistiek
|
2019-07-21T00:18:42Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526799.4/warc/CC-MAIN-20190720235054-20190721021054-00317.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999824
| false
|
Slag by Waterloo
Slag by Waterloo | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Deel van oorlog van die Sewende Koalisie | |||||||||
Slag by Waterloo deur William Sadler | |||||||||
Strydende partye | |||||||||
Frankryk | Sewende Koalisie: Verenigde Koninkryk Nederland Hannover Nassau Brunswick Koninkryk Pruise | ||||||||
Aanvoerders | |||||||||
Napoleon I Michel Ney |
Hertog van Wellington Gebhard von Blücher | ||||||||
Sterkte | |||||||||
72 000 | 118 000 | ||||||||
Ongevalle en verliese | |||||||||
51 000 | 24 000 |
Die Slag by Waterloo was 'n veldslag wat op Sondag, 18 Junie 1815 naby Waterloo in die Verenigde Koninkryk van die Nederlande (hedendaagse België) plaasgevind het. Die Franse magte onder bevel van Napoleon is verslaan deur die leërs van die Sewende Koalisie, 'n kombinasie van 'n Anglo-geallieerde leër onder leiding van Arthur Wellesley, 1ste hertog van Wellington, en 'n Pruisiese leër onder leiding van Gebhard Leberecht von Blücher.
|
<urn:uuid:685c677b-a4c8-4907-a352-8055944f7cd7>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Slag_van_Waterloo
|
2019-07-21T00:56:29Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526799.4/warc/CC-MAIN-20190720235054-20190721021054-00317.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998573
| false
|
The Apostolic Church of Queensland
The Apostolic Church of Queensland is 'n Australiese kerk wat ontstaan het uit die hervormingsbeweging van die Katoliek Apostoliese Kerk van die 19de eeu. Dit is in 1883 in Queensland, Australië deur H.F. Niemeyer gestig en die huidige naam is in 1911 aangeneem.
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
In 1883 word H.F. Niemeyer as Evangelis na Australië gestuur deur Apostel Friedrich Krebs. Hy begin 'n klein gemeente onder Duitse immigrante in Hatton Vale. In 1886 word hy tot Apostel verordineer tydens 'n besoek aan Duitsland. Nadat Hermann Niehaus die leierskap as Hoofapostel oorgeneem het, na die afsterwe van Krebs, kom Niemeyer in stryd met Niehaus en verbreek kontak met die kerk in Duitsland. In 1911 verklaar hy onafhanklikheid.
Tydens die Eerste Wêreldoorlog word Apostel Niemeyer geïnterneer. Sy gesondheid gaan agteruit en hy sterf in 1920. Sy seun Willie Niemeyer, wat reeds in 1912 as Apostel verordineer is, neem die leierskap van die kerk oor. Vanaf 1918 word alle dienste van die kerk in Engels gehou. In daardie tyd word die amp van Profeet ook afgeskaf.
Willie Niemeyer is opgevolg deur Emil Zielke wat in 1961 twee Apostels verordineer het. Hierdie Apostels is Arnold Edward Zielke (1905–1988) en Arnan Niemeyer (1908–1995). Die kerk is in twee distrikte verdeel, die Noordelike en Suidelike Distrikte. In 1977 volg Meryn Zischke (1927–1988) Arnan Niemeyer as Apostel op. Albei Apostels sterf skielik in 1988 en die Europese Apostels van die Federasie het nuwe opvolgers aangewys. Op 23 September 1990 word Oudste Kenneth Dargusch van Suid-Queensland en Priester Clifford Flor van Noord-Queenslland in die Hatton Vale Sentrale gemeente in die teenwoordigheid van 2000 lidmate verordineer.
Die Suidelike Distrik bestaan uit 11 gemeentes wat deur Apostel Kenneth L. Dargusch vanaf Haton Vale geadministreer word. Die Noordelike Distrik bestaan uit 16 gemeentes en word gelei deur Apostel Clifford Flor van Bundaberg.
Ekumeniese betrekkinge[wysig | wysig bron]
The Apostolic Church of Queensland het in die laaste jare ekumeniese bande begin soek met ander kerke. In 1956 het hierdie ekumeniese bande gelei tot die formasie van 'n internasionale organisasie van kerke wat afgestig het van die Nuwe Apostoliese Kerk. Hierdie liggaam staan bekend as die Verenigde Apostoliese Kerk.
In die laaste per jaar was gesprekke met die Nuwe Apostoliese Kerk aangeknoop maar sedert 4 Desember 2007 is hierdie gesprekke effektief opgeskort na opmerkings wat Distriksapostel Drave van die Nuwe Apostoliese Kerk gemaak het ten opsigte van voormalige Assistent Hoofapostel Peter Kuhlen [1]
Leringe[wysig | wysig bron]
In 1970 is die leringe van die kerk deur die Apostels hervorm. In 1984 is 'n kort kategisme uitgegee getiteld "Book of Faith". Hierdie kategisme is sedertdien hersien. In 1990 het die Europese vennote van die kerk begin om vroue te verordineer. Die Australiese kerk, en die Suid-Afrikaanse Apostoliese Kerk – Aposteleenheid het nie gevolg nie. Daar is ook verskille in leringe en liturgie met die Europese vennote.
In die Suidelike halfrond word daar meer klem geplaas op die lering van die bediening van die Apostel en belangrikheid van die Apostel vir saligheid. Die lering van die Priesterskap van alle gelowiges word verwaarloos.
|
<urn:uuid:f385b9b6-b7e7-4774-8a0c-aad486a96f80>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/The_Apostolic_Church_of_Queensland
|
2019-07-22T05:59:02Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195527531.84/warc/CC-MAIN-20190722051628-20190722073628-00477.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999984
| false
|
Saad
Die reserwe voedsel in die saadjie is nodig vir die suksesvolle ontkieming in die grond voordat die kiemplant verder kan ontwikkel (deur bv. opneem van eie voedingstowwe via die worteltjie). Dit is die produk van die rypgeworde ovule of gimnosperm en angiosperm plante wat na bevrugting ontstaan, saam met 'n mate van groei binne-in die moederplant
Die moederplant vorm gewoonlik in die lente nuwe blomme, waarin die saadjies dan ontwikkel en ryp word in die nasomer. Die saadjies versprei daarna op verskillende maniere, bv. deur wind, water, insekte of voëls; hierdie verspreiding verseker die plant se voortbestaan vir generasie op generasie.
Die kenmerke van sade is ook 'n hulpmiddel by die uitkenning en klassifisering van plante, selfs meer belangrik as die kenmerke van die blare van plante. Elke saad besit sy eie unieke grootte, vorm en kleur.
Die vrugbeginsel ontwikkel later in 'n vrug en 'n vrug is dus 'n struktuur wat slegs by die bedeksadige plante (afdeling Anthophyta) aangetref word en waarin die saad of sade gehuisves word. Benewens die ontwikkelende embrio bevat die sade van die meeste plante 'n mindere of meerdere hoeveelheid reserwevoedsel waarvan die embrio leef. Vanweë hierdie reserwevoedsel word baie plantsade deur diere geëet en 'n groot aantal plantspesies word vir hut sade deur die mens gekweek.
Anatomie[wysig | wysig bron]
Die saadknop waaruit ʼn saad ontwikkel, kan as 'n megasporangium (vroulike sporangium) beskou word en bestaan oorspronklik uit 'n hoeveelheid nusellusweefsel om ring deur een (naaksadige plante) of 2 (bedeksadige plante) integumente. Die 1 of 2 integumente vorm later die saadhuid of testa. In die integumente is 'n klein opening, die poortjie of mikropilum, waardeur stuifmeel die saadknop binnedring. 'n Saadknop is deur middel van ʼn naelstring (funikulus) aan 'n saadlys (plasenta) bevestig.
Die aanhegtingspunt van die naelstring aan die saadknop, die chalasa, is later aan die saad nog as die hilum sigbaar. Regopstaande saadknoppe waar die hilum en mikropilum reg teenoor mekaar lê, staan bekend as atropiese saadknoppe. Meestal hang die saadknop egter en lê die hilum en mikropilum langs mekaar. Sulke saadknoppe staan bekend as anatropiese saadknoppe. Die lyn waar die funikulus en die integument mekaar raak, staan bekend as die saadnerf of rate.
Wanneer die saadknop gedeeltelik hang en die funikulus en die integumente nie aan mekaar raak nie, staan die saadknop bekend as 'n kampilotropiese saadknop. By die naaksadige plante ontwikkel een van die nusellusselle van die saadknop uiteindelik tot ʼn vroulike gametofiet met argegonia waarin die eierselle voorkom. By die bedeksadige plante ontwikkel ʼn kiemsak in die nusellus met 8 haploïede kerne daarin, waaronder 1 eierkern en 2 poolkerne.
Hierdie eierkern versmelt later met 'n stuifmeelkern en vorm 'n sigoot, waaruit die embrio ontwikkel. Nog 'n stuifmeelkern versmelt met die poolkerne en vorm 'n triploïede sel, wat oorsprong gee aan die endosperm. By sommige plante absorbeer die saadlobbe reeds die endosperm, tydens die ontwikkeling van die embrio, en die sade van hierdie plante staan dan bekend as endospermloos (kiemwitloos). Voorbeelde van sulke sade is akkers, grondboontjies, boontjies en appels.
Die sade van sommige plante, byvoorbeeld orgideë, het hoegenaamd geen reserwevoedsel nie en die sade kan slegs ontkiem wanneer daar 'n fungus aanwesig is waarmee hulle in simbiose leef. Net voordat die saad ontkiem, bestaan die embrio uit 'n plumula (embrioniese stingel). 'n radikula (embrioniese wortel) en een of meer saadlobbe. Die gedeelte tussen die plumula en die radikula staan bekend as die hipokotiel en is die eerste gedeelte wat verleng na ontkieming.
By die naaksadige plante is daar gewoonlik meer as 2 saadlobbe, maar by die bedeksadige plante is daar altyd 1 of 2 saadlobbe. Die hoofindelings van die bedeksadige plante (afdeling Anthophyta), naamlik die klas Dicotyledones (tweesaadlobbiges) en die klas Monocotyledones (eensaadlobbiges), berus juis op die aantal saadlobbe wat by die embrio aanwesig is en ander gepaardgaande eienskappe. Wanneer 'n saad ontkiem, neem dit water op en vanweë die verhoogde waterdruk bars die saadhuid oop.
By hipogeale kieming verleng die hipokotiel nie en die saadlobbe bly onder die grond, terwyl die radikula uitgroei en die wortel gevorm word. Daarna gee die plumula oorsprong aan die stingel wat dan bo die grond verskyn. By epigeale kieming (die meeste plante) verleng die hipokotiel en trek die saadlobbe uit die grond. Die saadlobbe dien dan as die eerste blaartjies van die plant en word dikwels groen. Wanneer genoeg ander blare gevorm het, val die saadlobbe meestal af.
Saadverspreiding[wysig | wysig bron]
Alle saad moet op een of ander manier versprei word ten einde aan nuwe plante oorsprong te kan gee. By die meeste sade is daar een of ander aanpassing sodat hulle op 'n bepaalde manier versprei kan word. Baie sade is byvoorbeeld lig en het vlerkies sodat hulle deur die wind versprei kan word. Ander sade is aangepas sodat hulle deur waterstrome vervoer kan word. Su Ike sade het meestal 'n dik saadhuid sodat hulle nie water kan opneem as hulle vervoer word nie.
'n Baie algemene manier van saadverspreiding vind deur middel van diere plaas. Baie sade het byvoorbeeld 'n arillus, wat ʼn uitgroeisel van die funikulus van die saadknop is, en wat meestal helderkleurig is. Hierdie arillus is gewoonlik of ryk aan koolhidrate, of relatief ryk aan proteïene. Albei soorte trek diere (meestal voëls) aan wat die sade eet, die arillus verteer en die sade ongeskonde in hul ontlasting uitskei. Omdat die verteringsproses 'n hele ruk duur, beland die sade gewoonlik 'n hele ent van die moederplant af.
Sommige sade kan glad nie ontkiem voordat hulle nie deur die spysverteringskanaal van voëls gegaan het nie By sommige plante groei die rand van die integumente uit tot 'n klein wit struktuurtjie, bekend as 'n elaiosoom, wat 'n groot aantrekkingskrag vir miere het. Hierdie sade word dan deur die miere na hul neste getrek, waar die elaiosoom afgeëet word. Benewens die feit dat die sade dan weg van die moederplant is, is hulle ook beskerm teen diere soos knaagdiere.
Die uitheemse Argentynse miere eet ook die elaiosome van die fynbosplante, maar laat die sade op die plek lê waar hulle aangetref is, en die sade bly dus blootgestel aan knaagdiere. Die inheemse miere daarenteen versamel 'n saad gewoonlik binne 'n paar minute nadat dit van die plant geval het en neem dit dan na hul nes. Die implikasies daarvan is dat die voortdurende verspreiding van die Argentynse mier daartoe kan lei dat 'n groot aantal plantspesies in die Kaap deur uitwissing bedreig word, omdat hulle sade skielik aan knaagdiere blootgestel word.
Dikwels is dit die hele vrug wat as verspreidingseenheid (diaspoor) dien. Bessies, appels, perskes en talle ander vrugte het byvoorbeeld ʼn vlesige deel wat deur diere geëet word, en waarvan die doel die verspreiding van die sade is.
Bronne[wysig | wysig bron]
- Wêreldspektrum, 1982, ISBN 0908409656, volume 24, bl. 196, 197
Sien saad in Wiktionary, die vrye woordeboek. |
- Senior Biologie, Du Toit, Van Rensburg, Du Toit, Botha, Van der Merwe, Volschenk, Van der Westhuyzen, De Kock, Niebuhr. Nasionale Opvoedkundige Uitgewery Beperk, 1989.
|
<urn:uuid:498ed33d-0e19-4033-8e94-4d92a8418b18>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Saad
|
2019-07-18T13:51:38Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525634.13/warc/CC-MAIN-20190718125048-20190718151048-00021.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99999
| false
|
Escape The Fate
Escape The Fate | ||
---|---|---|
Oorsprong | Las Vegas, Nevada (VSA) | |
Genre(s) | Post-hardcore, screamo | |
Aktiewe jare | 2004 - huidig | |
Etikette | Epitaph | |
Webwerf | www.escapethefate.net | |
Lede | Craig Mabbitt, Max Green, Bryan 'Monty' Money, Robert Ortiz | |
Gewese lede | Ronnie Radke, Omar Espinosa, Carson Allen | |
Assosiasies | blessthefall, On the Last Day, The Word Alive, Perfect Like Me, Falling In Reverse | |
Musiekportaal |
Escape the Fate is 'n Amerikaanse musiekgroep wat in 2004 in Las Vegas, Nevada gevorm is. Hul eerste vollengteateljeealbum, Dying Is Your Latest Fashion, is op 26 September 2006 vrygestel en hul tweede vollengtealbum, This War Is Ours, op 21 Oktober 2008. Die groep is deur Ronnie Radke gestig. Die oorspronklike lede was Max Green, Bryan Money, Omar Espinosa en Robert Ortiz.
DiskografieWysig
- Demo (2005)
- There's No Sympathy for the Dead (2006)
- Dying Is Your Latest Fashion (2006)
- This War Is Ours (2008)
- Escape the Fate (2010)
|
<urn:uuid:999b77e5-dd3d-4f81-b21f-4dae2006336a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Escape_The_Fate
|
2019-07-19T18:52:30Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00181.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.793935
| false
|
National Oceanic and Atmospheric Administration
Die NOAA is op 3 Oktober 1970 gestig, nadat die Amerikaanse president Richard Nixon voorgestel het dat 'n nuwe organisasie in die lewe geroep word vir beter beskerming teen natuurgevare, vir 'n beter begrip van die omgewing, en vir die eksplorasie en ontwikkeling van mariene hulpbronne.
Eksterne Skakels[wysig | wysig bron]
- NOAA www.noaa.gov URL besoek op 6 Julie 2014
|
<urn:uuid:667167bc-fdc4-4ec8-9daa-36e2467a2a4e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/NOAA
|
2019-07-19T19:20:02Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00181.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999961
| false
|
Verwante veranderings
Jump to navigation
Jump to search
Tik 'n bladsynaam om veranderinge aan bladsye te sien wat daarvan of daarheen skakel. (Om inskrywings van 'n kategorie te sien, tik Kategorie:Naam van kategorie). Veranderinge aan bladsye op u dophoulys word in vetdruk aangedui.
Lys van afkortings:
- N
- Met die wysiging is 'n nuwe bladsy geskep. (sien ook die lys van nuwe bladsye)
- k
- Hierdie is 'n klein wysiging
- b
- Hierdie wysiging is deur 'n bot gemaak
- D
- Wikidata-wysiging
- (±123)
- Bladsy is met die aantal grepe gewysig
16 Julie 2019
- Module:Citation/CS1; 20:38 -23 768 K175 Wysigings deur K175 teruggerol na laaste weergawe deur Fluxbot Etiket: Terugrol k
- Module:Citation/CS1; 20:37 +23 768 K175 Sinchroniseer vanaf en:Module:Citation/CS1
|
<urn:uuid:aa2eb22f-72bb-46fc-8b03-3a31117eb438>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:OnlangseVeranderingsMetSkakels/Bilateria
|
2019-07-19T19:04:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00181.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999922
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Thabong" skakel
←
Thabong
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Thabong
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Welkom
(
← skakels
wysig
)
Bultfontein
(
← skakels
wysig
)
Hoopstad
(
← skakels
wysig
)
Verkeerdevlei
(
← skakels
wysig
)
Sjabloonbespreking:SA grootste stede
(
← skakels
wysig
)
Winburg
(
← skakels
wysig
)
Bothaville
(
← skakels
wysig
)
Brandfort
(
← skakels
wysig
)
Hennenman
(
← skakels
wysig
)
Theunissen
(
← skakels
wysig
)
Odendaalsrus
(
← skakels
wysig
)
Boshof
(
← skakels
wysig
)
Allanridge
(
← skakels
wysig
)
Dealesville
(
← skakels
wysig
)
Ventersburg
(
← skakels
wysig
)
Hertzogville
(
← skakels
wysig
)
Virginia
(
← skakels
wysig
)
Wesselsbron
(
← skakels
wysig
)
Riebeeckstad
(
← skakels
wysig
)
Soutpan
(
← skakels
wysig
)
Whites
(
← skakels
wysig
)
Kgotsong
(
← skakels
wysig
)
Tikwana
(
← skakels
wysig
)
Meloding
(
← skakels
wysig
)
Sjabloonbespreking:Suid-Afrikaanse distriksmunisipaliteit navbox
(
← skakels
wysig
)
Balkfontein
(
← skakels
wysig
)
Phahameng, Tswelopele
(
← skakels
wysig
)
Seretse
(
← skakels
wysig
)
Malebogo
(
← skakels
wysig
)
Bronville
(
← skakels
wysig
)
Kutloanong
(
← skakels
wysig
)
Mmamahabane
(
← skakels
wysig
)
Tswelangpele
(
← skakels
wysig
)
Phomolong
(
← skakels
wysig
)
Phathakahle
(
← skakels
wysig
)
Masilo
(
← skakels
wysig
)
Makeleketle
(
← skakels
wysig
)
Ikgomotseng
(
← skakels
wysig
)
Tshepong
(
← skakels
wysig
)
Majemasweu
(
← skakels
wysig
)
Vista-universiteit
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Thabong
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Thabong
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:d5182c1b-1990-4527-8fe2-28b38714a1fa>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Thabong
|
2019-07-19T19:08:05Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526337.45/warc/CC-MAIN-20190719182214-20190719204214-00181.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998675
| false
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.