text
string | id
string | dump
string | url
string | date
string | file_path
string | license_abbr
string | license_version
string | license_location
string | license_in_head
bool | license_in_footer
bool | potential_licenses
dict | license_parse_error
bool | license_disagreement
bool | language_script
string | language
string | language_score
float64 | found_in_fw
bool |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Gotthard-padtonnel
Die Gotthard-padtonnel is 'n tonnel vir voertuie in die Alpe in Switserland. Dit is 16,9 km lank onder die St. Gotthardpas en verbind Göschenen met Airolo. Tydens die voltooiing van die tonnel was dit die langste tonnel vir voertuie. Konstruksie het op 5 Mei 1970 begin en die tonnel is op 5 September 1980 geopen. Die tonnel is min of meer parallel met die Gotthard-spoorwegtonnel. Dit bestaan uit slegs een buis met twee lane.
2001 ongeluk en vuur[wysig | wysig bron]
Op 24 Oktober 2001 was twee trokke in 'n ongeluk betrokke in die tonnel wat 'n vuur veroorsaak het. Elf mense het gesterf en vele meer is beseer, die meeste sterftes is veroorsaak deur gasse en rook. Die tonnel was gesluit vir twee maande en is eers heropen op 21 Desember 2001. Ná dié voorval word slegs 150 vragmotors per uur deur die tonnel toegelaat.
Sien ook[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
|
<urn:uuid:c7449ba7-ff6d-411f-a751-378d8ef7dd2c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Gotthard-padtonnel
|
2019-07-21T07:19:47Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00399.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999986
| false
|
Boekbronne
Jump to navigation
Jump to search
Biblioteke
Suid-Afrika:
- Soek die boek in die Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika se katalogus
- Soek die boek in die SEALS Konsortium se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van Suid-Afrika se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van die Witwatersrand se biblioteek
- Soek die boek in die Kaapse Hoër Onderwys Konsortium se biblioteek
Wêreldwyd:
- Soek die boek deur WorldCat in jou plaaslike biblioteek se katalogus
Boekwinkels
Suid-Afrika:
Ander lande:
|
<urn:uuid:a04d7bd8-1cd8-4ec5-a70c-651d99cf97d9>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Boekbronne/8120815963
|
2019-07-21T07:32:18Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00399.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999935
| false
|
Verwante veranderings
Jump to navigation
Jump to search
Tik 'n bladsynaam om veranderinge aan bladsye te sien wat daarvan of daarheen skakel. (Om inskrywings van 'n kategorie te sien, tik Kategorie:Naam van kategorie). Veranderinge aan bladsye op u dophoulys word in vetdruk aangedui.
Lys van afkortings:
- N
- Met die wysiging is 'n nuwe bladsy geskep. (sien ook die lys van nuwe bladsye)
- k
- Hierdie is 'n klein wysiging
- b
- Hierdie wysiging is deur 'n bot gemaak
- D
- Wikidata-wysiging
- (±123)
- Bladsy is met die aantal grepe gewysig
19 Julie 2019
- Siprus; 18:18 +7 Dmitri Lytov →Geskiedenis
- Siprus; 18:17 +19 Dmitri Lytov →Geskiedenis
- Siprus; 15:25 +10 Dmitri Lytov →Geskiedenis
- Siprus; 15:24 0 Dmitri Lytov →Geskiedenis
- Siprus; 15:24 +36 Dmitri Lytov →Geskiedenis
- Siprus; 15:23 +336 Dmitri Lytov →Geskiedenis
17 Julie 2019
- Saoedi-Arabië; 21:00 +988 SpesBona + Prente & Hersien
- Indië; 20:00 +2 SpesBona →Sport: Jammer! k
- Indië; 20:00 +59 SpesBona →Sport: Hersien k
- Australië; 19:30 +182 SpesBona →Sport: Bygewerk
|
<urn:uuid:520baf88-7333-40f1-a04b-218195db1052>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:OnlangseVeranderingsMetSkakels/Sjabloon:Lande_van_Asi%C3%AB
|
2019-07-21T07:08:27Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00399.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999184
| false
|
Rohit Sharma
Rohit Sharma | ||||||
---|---|---|---|---|---|---|
Rohit Sharma in November 2016 | ||||||
Volle naam | Rohit Gurunath Sharma | |||||
Gebore | 30 April 1987 Nagpur, Maharashtra, Indië | |||||
Bynaam(e) | Hitman, Mr. Talented, Shaana, Mumbai Cricket cha Raja[1][2] | |||||
Lengte | 1,73 m | |||||
Kolfstyl | Regshandig | |||||
Boulstyl | Regterarm afdraai | |||||
Rol | Aanvangskolwer en onderkaptein (EDI en T20I) | |||||
Familie | Ritika Sajdeh (troue in 2015) | |||||
Internasionale inligting | ||||||
Nasionale span | Indië | |||||
Toetsdebuut | 6 November 2013 v Wes-Indië | |||||
Toetshempno. | 280 | |||||
EDI debuut | 23 Junie 2007 v Ierland | |||||
EDI hempno. | 168 | |||||
T20I debuut (no 17) | 19 September 2007 v Engeland | |||||
Laaste T20I | 24 Februarie 2019 v Australië | |||||
T20I hempno. | 45 | |||||
Eersterang spaninligting | ||||||
Jaar(e) | Span | |||||
2006/07–hede | Mumbai | |||||
2008–2010 | Deccan Chargers (spanno. 45) | |||||
2011–hede | Mumbai Indians (spanno. 45) | |||||
Loopbaanstatistiek | ||||||
Kompetisie | Toets | EDI | T20i | T20 | ||
Wedstryde | 27 | 207 | 94 | 314 | ||
Lopies aangeteken | 1585 | 8132 | 2331 | 8200 | ||
Kolfgemiddeld | 39.62 | 48.11 | 32.37 | 32.15 | ||
100s/50s | 3/10 | 24/42 | 4/16 | 6/55 | ||
Hoogste telling | 177 | 264 | 118 | 118 | ||
Aflewerings geboul | 334 | 593 | 68 | 628 | ||
Paaltjies | 2 | 8 | 1 | 29 | ||
Boulgemiddeld | 101.00 | 64.37 | 113.00 | 28.17 | ||
5 paaltjies in 'n kolfbeurt | 0 | 0 | 0 | 0 | ||
10 paaltjies in 'n wedstryd | 0 | – | – | – | ||
Beste boulontleding | – | 2/27 | 1/22 | 4/6 | ||
Vangskote/Stonkings | 25/– | 74/– | 35/– | 126/– | ||
Bron: Cricinfo, 16 Junie 2019 |
Rohit Gurunath Sharma (gebore 30 April 1987) is 'n Indiese internasionale krieketspeler en onderkaptein van die nasionale span.[3][4] Hy is 'n regterhandse kolwer en boul met sy regterarm. Hy is kaptein van die Mumbai Indians in die Indiese Premierliga (IPL).[5] Hy het tydens die Krieketwêreldbeker 2015 en Krieketwêreldbeker 2019 vir die Indiese nasionale krieketspan uitgedraf.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- ( ) "5 current Indian cricketers and reasons behind there nicknames". Yahoo News. Besoek op 17 Desember 2016.
- ( ) "Virat as 'Cheeku', Dhoni as 'Mahi' – The fascinating story behind the nicknames of Indian cricketers". DNA India. Besoek op 3 Augustus 2016.
- ( ) "India vs West Indies: Here's why Rohit Sharma's red-hot limited-overs form can translate to Test success". Firstpost. Besoek op 7 November 2018.
- ( ) "BCCI names new vice-captain for India's ODI team for Asia Cup 2018". Timesnow News. Besoek op 3 September 2018.
- ( ) "Rohit Sharma turns 31, wishes pour in for Mumbai Indians skipper". Hindustan Times. Besoek op 30 April 2018.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
|
<urn:uuid:d1b37e44-3c73-4922-9e0c-bc8100e016c4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Rohit_Sharma
|
2019-07-17T12:52:57Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525187.9/warc/CC-MAIN-20190717121559-20190717143559-00503.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.969388
| false
|
Boekbronne
Jump to navigation
Jump to search
Biblioteke
Suid-Afrika:
- Soek die boek in die Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika se katalogus
- Soek die boek in die SEALS Konsortium se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van Suid-Afrika se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van die Witwatersrand se biblioteek
- Soek die boek in die Kaapse Hoër Onderwys Konsortium se biblioteek
Wêreldwyd:
- Soek die boek deur WorldCat in jou plaaslike biblioteek se katalogus
Boekwinkels
Suid-Afrika:
Ander lande:
|
<urn:uuid:aa96f783-317e-4bec-a10c-95ae6efd5458>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Boekbronne/0-87196-820-7
|
2019-07-17T12:52:19Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525187.9/warc/CC-MAIN-20190717121559-20190717143559-00503.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999935
| false
|
Omdat van Moskou se grootste strate van hier in alle rigtings uitwaaier en later snelweë word, word Rooiplein dikwels beskou as die hart van Moskou en die hele Rusland. Die plein en die Kremlin is sedert 1990 saam ’n Unesco-wêrelderfenisgebied.
Oorsprong en naam
Die plein was aanvanklik die hoofmark in Moskou. Dit is ook gebruik vir seremonies en afkondigings en sommige tsaars is daar gekroon. Van die begin af is die plein ook deur Russiese regerings gebruik vir amptelike seremonies en dit het geleidelike bebou geraak.
Die naam Rooiplein is nie afgelei van die kleur van die plaveisel of die kleur wat met kommunisme verbind word nie. Dit kom van die Russiese woord красная (krasnaja), wat vandag net "rooi" beteken maar in die dae toe die plein sy naam gekry het, ook "mooi" beteken het. Die woord "mooi" is aanvanklik vir die Sint Basilius-katedraal op die plein gebruik, maar later ook vir die plein self. Die Russiese naam beteken dus eintlik "Mooi Plein".
Die plein is aanvanklik Weliki Torg (Groot Mark) of net Torg (Mark) genoem, daarna Troitskaja na ’n klein Drie-eenheid-kerk wat daar gestaan het. Dit is eers in 1661-'62 Mooi Plein / Rooiplein genoem.
Verskeie antieke Russiese stede se hoofplein word ook "Krasnaja Posjtsjad" genoem na aanleiding van Moskou s'n.
Geskiedenis
Voor die 18de eeu
Die oostekant van die Kremlin-driehoek, wat aan Rooiplein lê, tussen die riviere Moskwa en die nou ondergrondse Neglinnaja, is beskou as die kwesbaarste kant van die Kremlin in ’n aanval omdat dit nie soos die ander kante deur riviere of enige ander natuurlike hindernisse beskerm is nie. Dié deel van die Kremlinmuur was dus die hoogste, en verder het die Italiaanse argitekte wat die versterkings gebou het, Iwan die Verskriklike oorreed om die gebied langs die muur oop te laat om dit makliker te maak om op vyande te skiet. In 1493 en 1495 is dekrete afgekondig waarin die sloping van alle geboue binne 230 meter van die muur gelas is.
In 1508-1516 het die Italiaanse argitek Aloisio die Nuwe ’n grag voor die Oostelike muur gebou wat die Moskwa- en die Neglinnaja-rivier verbind. Die Alewizof-grag was 541 meter lank, 36 meter wyd en 9,5–13 meter diep. Dit is met kalksteen uitgevoer en in 1533 is steenmure van 4 meter dik weerskante daarvan gebou. Daar was drie poorte aan dié kant van die muur, waarvan die Spasski die hoofpoort was wat deur die tsaars gebruik is. Van hier het eers ’n hout- en daarna ’n steenbrug oor die grag geloop. Boeke is op die brug verkoop.
Rooiplein het later ’n handelsentrum geword. Iwan die Grote het gelas dat handel net tussen individue kon plaasvind, maar mettertyd is dié reël verbreek en is permanente markgeboue opgerig. Ná ’n brand in 1547 het Iwan die Verskriklike die houtwinkels in rye gereorganiseer. Die strate Iljinka en Warwarka is opgedeel in die boonste rye (nou die GUM-afdelingswinkel), middelrye en onderste rye.
’n Paar jaar later is die Katedraal van die Voorbidding van Gods Moeder aan die Grag (Собор Покрова что на Рву) of kortliks die Pokrof-katedraal (Покровский Собор), algemeen bekend as die Sint Basilius-katedraal, aan die grag gebou. Dit was die eerste gebou wat aan die plein sy huidige silhoeët gegee het (die Kremlintorings het toe nog nie tentdakke gehad nie). In 1595 is die houtwinkels met steengeboue vervang en ’n steenplatform (bekend as Lobnoje Mesto) is gebou van waar die tsaar se edikte afgekondig is.
Rooiplein is as ’n heilige plek beskou en verskeie feestelike optogte is hier gehou. Op Palmsondag het die patriarg op ’n donkie van die Sint Basilius-katedraal na die Kremlin gery, vergesel van die tsaar en die volk.
In 1624–1625 het die Spasskaja-toring ’n tentdak gekry. In die laat 17de eeu is alle houtgeboue op die plein gesloop en het al die Kremlintorings, behalwe die Nikolskaja-toring, tentdakke gekry.
Die 18de eeu
In 1702 is die eerste openbare teater in Rusland naby die Nikolski-poort gebou. Dit is in 1737 in ’n brand verwoes.
Tydens haar bewind het Katharina die Grote verbeterings op die plein laat aanbring en in 1786 het die argitek Matweef Kazakof ’n nuwe Lobnoje Mesto van steen gebou, effens wes van die vorige een.
Die 19de en 20ste eeu
In 1804 is die plein op versoek van die handelaars geplavei. In 1806 is die Nikolskaja-toring herbou en het dit ook ’n tentdak gekry. Die volgende verbeteringsfase van die plein het begin ná die inval van Napoleon en die brand in 1812. Die grag is in 1813 toegegooi en bome is daar geplant. Aan die oostekant is nuwe geboue in die keiserlike styl gebou. In 1818 is die Gedenkteken vir Minin en Pozjarski opgerig. Dit is ter ere van Koezma Minin en prins Dmitri Pozjarski, wat in 1612 ’n leër op die been gebring het om die Pole uit die Kremlin te verdryf en so ’n einde te bring aan die Russiese Tyd van Beroeringe.
In 1874 is die Moskouse Historiese Staatsmuseum aan die noordwestekant van die plein gebou. Van die winkels is gesloop en nuwe geboue van 1888 tot 1893 opgerig. Die boonste rye (vandag GUM) was in werklikheid die eerste afdelingswinkel in Rusland. In dié tyd (in 1892) is elektriese lanterns ook aangebring.
Die 20ste en 21ste eeu
’n Paar maande ná die Russiese Rewolusie in 1917 het Moskou weer die hoofstad van Rusland geword en ná 1922 die hoofstad van die nuut gestigte Sowjetunie. Die plein het sy belangrikheid herwin en die fokuspunt van die nuwe staat geword. Dit het veral bekend geword vir die militêre parades en ander propaganda-geleenthede wat daar gehou is.
Die eerste daarvan het reeds op 7 November 1918 plaasgevind op die eerste viering van die rewolusie toe onder andere ’n strooipop wat die tsaar voorstel, daar verbrand is.
Die Kazan-katedraal en ander historiese geboue is gesloop om plek te maak vir die groot militêre voertuie wat deur die plein moes beweeg. (Hulle is ná die verbrokkeling van die Sowjetunie herbou.) Daar was selfs planne om die beroemde Sint Basilius-katedraal te sloop, maar Stalin het dit ná groot teenstand afgekeur.
Twee van die grootste parades was dié in 1941 toe Josef Stalin die mag van die Sowjetunie wou demonstreer te midde van die aanslag deur die Nazi's, en die Oorwinningsparade van 1945 toe baniere van verslane Nazi-leërs aan die voet van die Lenin-mausoleum gegooi is. Die Sowjetunie het talle parades hier gehou op Meidag en vir die viering van Oorwinningsdag en die Russiese Rewolusie.
Ook demonstrasies is soms op die plein gehou, soos met die inval van soldate van die Sowjetunie en ander Oosblok-lande in Tsjeggo-Slowakye wat die einde van die sogenaamde Praagse Lente ingelui het. ’n Groep van agt andersdenkendes het op 25 Augustus 1968 op die plein protes teen die inval aangeteken. Hulle is binne minute deur die polisie en KGB-veiligheidswagte in hegtenis geneem. Ses van hulle is later verhoor en het verskeie strawwe gekry – van tronkstraf tot verbanning.
Op 28 Mei 1987 het ’n jong Duitse amateurvlieënier, Mathias Rust, met ’n Cessna 172 naby Rooiplein geland. Hy het later gesê hy wou ’n "denkbeeldige brug" bou tussen die twee kante van die Koue Oorlog. Die feit dat hy deur ’n verdedigingstelsel gedring het wat as "ondeurdringbaar" beskou is, het ’n groot impak op die Sowjet-verdedigingsmagte gehad. Verskeie senior offisiere, onder andere die minister van verdediging, is afgedank. Rust is tot vier jaar tronkstraf gevonnis, waarvan hy minder as ’n jaar uitgedien het voor hy as ’n welwillendheidsgebaar vrygelaat is.
In 1990 was die Kremlin en Rooiplein van die eerste plekke in die Sowjetunie wat op Unesco se lys van wêrelderfenisgebiede geplaas is.
In onlangse jare is groot konserte op Rooiplein gehou, onder andere deur The Prodigy, t.A.T.u., Shakira, Scorpions, Paul McCartney, Roger Waters en Red Hot Chili Peppers. Laasgenoemde se konsert, op 14 Augustus 1999, is deur sowat 200 000 mense bygewoon. Paul McCartney se optrede, op 24 Mei 2003, was ’n historiese oomblik vir baie, aangesien The Beatles en hul musiek in die Sowjetunie verban was. Dit was die eerste optrede deur ’n Beatle in Rusland. Sedert 2006 word ’n ysskaatsbaan elke winter voor die ingang van die GUM gebou.
In Mei 2008 het Rusland weer ’n Oorwinningsdagparade op Rooiplein gehou. Dit was die eerste keer sedert die verbrokkeling van die Sowjetunie in 1991 dat Russiese militêre voertuie oor die plein gery het.
Bakens aan Rooiplein
Rooiplein is sowat 330 meter lank en 70 meter breed. Die geboue om die plein is almal op die een of ander manier belangrik. Die enigste standbeeld op die plein is die Gedenkteken vir Minin en Pozjarski voor die Sint Basilius-katedraal ter ere van die twee mans wat ’n einde help bring het aan die Tyd van Beroeringe. Daarnaby is die Lobnoje Mesto. Albei het vroeër nader aan die middel van die plein gestaan, maar is geskuif om plek te maak vir militêre voertuie tydens Sowjet-parades.
Die Moskouse Historiese Staatsmuseum
Aan die noordwestekant van die plein staan die opvallende donkerrooi gebou van die Historiese Staatsmuseum (Государственный Исторический музей, Gosoedarstwenni Istoritsjeski Moezei). Dit is in 1875–1883 gebou en is dus een van die nuutste geboue aan die plein. Die eerste apteek in Moskou het van die begin van die 18de eeu op dié plek gestaan. Dit is in 1755 ombou en was twee dekades lank die eerste kampus van die destyds nuut geboude Moskouse Staatsuniversiteit.
Die museumgebou is spesiaal gebou vir die Historiese Museum, wat in 1872 gestig is, en in Mei 1883 ingewy. Die argitek was Wladimir Sherwood, wat dikwels gebruik gemaak het van die tradisionele Russiese styl. Die gebou het ’n ou Russiese voorkoms gehad: Die fassade herinner aan dié van tradisionele Russies-Ortodokse kerke, met torings wat pas by die Kremlintorings. Die vorm van die dak herinner aan dié van die Terem-paleis in die Kremlin, ’n styl wat in die 16de en 17de eeu gebruik is vir herehuise.
Vandag is die Historiese Museum die grootste en bekendste geskiedenismuseum in Rusland. Dit bevat sowat 4,5 miljoen items uit die Russiese geskiedenis en hou jaarliks spesiale temagebonde uitstallings.
Opstandingspoort en Iberiese Kapel
Die Opstandingspoort (Воскресенские ворота, Woskresenskije worota, ook bekend as Иверские ворота, Iwerskije worota of die Iberiese Poort) is een van die twee ingange na die Kremlin vanuit die noordwestelike rigting.
Sedert 1669 het die houtkapel wat voor die poort gestaan het (en weg van Rooiplein gewys het) ’n replika gehuisves van die Ikoon van die Poortwagter, waarmee wonderwerke glo verrig is. Die oorspronklike ikoon word in die Georgiese Iweron-klooster op Berg Atos gehou, vandaar die naam Iwerski of Iberiese vir beide die kapel en die poort. In 1781 is ’n nuwe steenkapel in die plek van die houtkerk gebou.
Die middelste deel van die toring bestaan uit twee boogvormige poorte, wat omring word deur twee simmetriese reghoekige torings. In die tyd van die Russiese Ryk het die poort met groot feeste gedien as simboliese ingangspoort tot die hart van Moskou: So het die tsaars Rooiplein op kroningsplegtighede deur die poort binnegegaan.
In 1931, in die tyd van die Sowjetunie, is die poort en kapel afgebreek om die deurgang van groot militêre voertuie tydens parades te vergemaklik. Hulle is in 1996 herbou.
Voormalige Provinsiale Raadsgebou
Tussen die Opstandingspoort en die Kazan-katedraal staan een van die minder opvallende geboue aan Rooiplein, die voormalige Provinsiale Raadsgebou (Губернское правление, Goebernskoje prawlenije). Dit is in 1733-1740 gebou en het lank gedien as die administratiewe hoofkwartier van Moskou en die Moskou-provinsies (wat min of meer ooreengestem het met die huidige Moskou-oblast). Tydens die oorlog teen Napoleon in 1812, toe groot dele van Moskou verwoes is, het dié gebou ook in die slag gebly. Dit is daarna herbou onder leiding van die argitek Osip Bove, wat in ’n groot mate betrokke was by die herbou van die stad.
Kazan-katedraal
Die Katedraal van die Kazanse Ikoon van Gods Moeder (Собо́р Каза́нской ико́ны Бо́жией Ма́тери, Sobor Kazanskoi ikoni Bozjnei Materi) of Kazan-katedraal (Каза́нский собо́р, Kazanski sobor) staan reg langs die voormalige Provinsiale Raadsgebou, op die hoek van Rooiplein en Nikolskaja-straat. ’n Kerk het reeds sedert die 1620's op dié plek gestaan, eers van hout en later van stene. Die huidige katedraal is in 1993 herbou.
Die naam kom van die Kazanse Ikoon van Gods Moeder, wat eeue lank al deur die Russies-Ortodokse gelowiges geëerbiedig word. Nadat Minin en Pozjarski die Pole uit die Kremlin verdryf het, volgens legende danksy hierdie ikoon, het die prins die katedraal laat bou.
Dit stem ooreen met die Russiese tradisie om kerke te laat bou om belangrike oorwinnings te vier, nes die geval was met die Sint Basilius-katedraal op die plein, wat gebou is om die Russe se oorwinning oor die Tartare te vier.
Josef Stalin het die katedraal in 1936 saam met ’n paar ander historiese geboue laat sloop om plek te maak vir groot militêre voertuie tydens Sowjet-parades. Dit is in die 1990's herbou en in 1993 voltooi.
GUM-afdelingswinkel
Die afdelingswinkel GUM of GOeM aan die oostelike kant van die plein beslaan die hele gebied tussen Nikolskaja- en Iljinka-straat. Dit het in 1921 sy huidige naam gekry (GUM het in die Sowjettyd gestaan vir Государственный Универсальный Магазин, Gossoedarstwenni Oeniwersalni Magazin of "Staatsafdelingswinkel"; vandag staan dit vir Главный Универсальный Магазин, Glawni Oeniwersalni Magazin of "Hoofafdelingswinkel"). Vanweë sy ligging aan Rooiplein, sy argitektuur en sy grootte (die verkooparea beslaan sowat 35 000 m2) is die GUM die bekendste inkoopsentrum in Rusland.
Dit is in 1893 gebou in die plek van ’n gebou wat sedert 1815 die Boonste ry van die destydse mark beslaan het en ’n groot deel van die handelsbedrywighede van Kitai-gorod onder een dak verenig het. Nadat die gebou sedert die 19de eeu toenemend verval het, was daar voortdurend planne om dit met ’n ander gebou te vervang. Dit het eers in die 1890's plaasgevind ná ’n kompetisie onder argitekte. Dit is gewen deur ’n Sint Petersburgse professor in argitektuur, Aleksander Pomerantsef, en die toe nog taamlik onbekende ingenieur Wladimir Sjoechof. Die gebou is in 1893 voltooi in dieselfde ou Russiese styl as die Historiese Staatsmuseum. Dit het twee dekoratiewe torings asook ’n indrukwekkende glasdak wat drie gange bedek en uit sowat 60 000 stukke glas bestaan.
Tydens die Sowjettyd het die gebou ’n wisselvallige geskiedenis gehad. In die begin van die 1930's is dit vir twee dekades gesluit en is dit gebruik as ’n kantoor- en woonkompleks. Van 1953 af tot met die verbrokkeling van die Sowjetunie was die GUM die land se vlagskip-afdelingswinkel wat nie gebuk gegaan het onder die konstante skaarste aan lewensmiddele van die sosialistiese ekonomie nie. In die 1990's is die GUM geprivatiseer en aansienlik gerestoureer, en vandag is dit ’n luukse inkoopsentrum met duurder koopware.
Voormalige Groothandelsgebou
Die gebou op die oostelike hoek van die plein, op die hoek met Iljinka-straat, staan presies waar die Middelrye van die mark in die 17de eeu gestaan het. Die groot versameling stalletjies en houthutte is aan die einde van die 18de eeu vervang deur ’n handelskompleks wat vermoedelik deur die Italiaanse argitek Giacomo Quarenghi ontwerp is. Tydens die 1812-oorlog teen Napoleon het dié gebou afgebrand en dit is ’n paar jaar later deur Osip Bove herbou. Dit bestaan steeds en staan aan Iljinka-straat ’n paar honderd meter oos van Rooiplein.
Die Groothandelsgebou op Rooiplein is eers in 1894 gebou, in dieselfde tyd as die huidige GUM. Aangesien dit van die begin af as ’n uitbreiding van die GUM gebou is, is dit nie vreemd dat die argitektuur aansienlik ooreenstem nie. Die gebou in die ou Russiese styl word afgerond met ’n 16de-eeuse fasade. Die argitek was Roman Klein, wat ook die Poesjkin-museum en ander bekende geboue in Moskou ontwerp het.
Ná die oorname deur die Bolsjewiste is die gebou gebruik as die setel van verskeie owerhede. Van die binnegeboue is sedert 2007 herbou en die gebou huisves sedertdien ’n hotel.
Lobnoje Mesto
Die Lobnoje Mesto (Лобное место) is ’n ronde podium van wit stene in die suidoostelike deel van die plein voor die Sint Basilius-katedraal. Dit is een van die min konstruksies op die plein wat in sy aanvanklike kondisie behoue gebly het. Dit is in 1549 gebou toe die destyds 19-jarige tsaar Iwan die Verskriklike daar ’n toespraak gehou het. Daarna is dit gebruik om die tsaars se edikte af te kondig.
Volgens oorlewering was die oorspronklike podium van hout en is dit eers in die 1590's met stene herbou. Later is dit ook tydens feeste gebruik, onder meer vir tsaars en patrirage om toesprake te hou. Teregstellings is ook langs die podium gehou – die bekendstes hiervan was dié van die rebelleleier Stenka Razin in 1671 en die massateregstelling deur Pieter die Grote van die opstandige Streltsi aan die einde van die 1690's.
Nadat die hoofstad onder Pieter die Grote na Sint Petersburg geskuif is, het die podium sy destydse funksie verloor en was dit bloot ’n gedenkteken.
Gedenkteken vir Minin en Pozjarski
Reg voor die Sint Basilius-katedraal staan die Gedenkteken vir Minin en Pozjarski (Памятник Минину и Пожарскому, Pamjatnik Mininoe i Pozjarskomoe), wat in 1812-1818 opgerig is vir Koezma Minin en prins Dmitri Pozjarski, wat in 1612 ’n leër op die been gebring het om die Pole uit die Kremlin te verdryf en so ’n einde te bring aan die Russiese Tyd van Beroeringe. Sedert 2005 word 4 November weer gevier as die "Dag van die Vereniging van die Volk".
Dit is gemaak volgens ’n ontwerp deur die beeldhouer Iwan Martos en is ná ’n beplannings- en boufase van 15 jaar in Februarie 1818 feestelik onthul. Dit was ’n paar jaar ná die oorlog teen Napoleon en net nadat Moskou weer herbou is, en die gedenkteken het dus terselfdertyd gedien as simbool van die onoorwinbaarheid van Rusland en sy dapper seuns. Dit het aanvanklik voor die hoofingang van die GUM gestaan, maar is in 1930 na sy huidige plek geskuif om plek te maak vir militêre parades van die voormalige Sowjetunie.
Sint Basilius-katedraal
Die Sint Basilius-katedraal aan die suidekant is sonder twyfel die bekendste gebou aan Rooiplein. Sy eintlike naam is die Katedraal van die Voorbidding van Gods Moeder aan die Grag (Собор Покрова что на Рву, Sobor Pokrowa tsjo na Rwoe) of kortliks die Pokrof-katedraal (Покровский собор, Pokrofski sobor). Dit was aanvanklik die belangrikste kerk in die hoofstad, maar tans is dit ’n museum wat tot die kompleks van die teenoorgeleë Moskouse Historiese Staatsmuseum behoort.
In die middel 16de eeu het ’n houtkerk, die Drie-eenheid-kerk, op dié plek gestaan. Dit het aan Rooiplein sy destydse naam, Troitskaja, besorg. In 1555 het Iwan die Verskriklike besluit om in die plek daarvan ’n kerk te bou uit dankbaarheid vir die oorwinning drie jaar tevore oor die Kazanse Khanaat. Dié houtkerk is in 1561 vervang deur die huidige steengebou en is dus een van die oudste geboue aan die plein.
Die katedraal het sy huidige bynaam gekry van die "dwaas ter wille van Christus" Basilius die Heilige, wat omstreeks 1552 dood is en naby die katedraal begrawe is.
Tot met die verskuiwing van die hoofstad na Sint Petersburg was die katedraal die belangrikste plek van aanbidding in Moskou en talle Ortodokse feeste het hier plaasgevind. Napoleon sou volgens legende in 1812 gelas het dat die katedraal opgeblaas word, maar ’n reënbui het die lont geblus. Ook in 1918, ná die Russiese Rewolusie, is die kerk amper saam met ander geboue deur Stalin laat sloop om plek te maak vir parades, maar die plan is weens groot teenstand laat vaar.
Die asimmetriese bouvorm van die katedraal onderskei hom van ander Russies-Ortodokse kerke. Die sentrale element is die nege kleurryk versierde torings van verskillende groottes en kleure. Die gebou het dus geen fasade nie, maar vorm van enige rigting ’n uitsonderlike gesig.
Oostelike Kremlinmuur
Die Oostelike Kremlinmuur, wat al langs die westekant van Rooiplein loop, lyk om verskeie redes anders as die ander mure van die Kremlin. Dit is hoër, want dit word nie soos die ander kante van die Kremlin deur riviere of ander natuurlike hindernisse begrens nie. Dit is dus beskou as die kwesbaarste kant van die Kremlin in ’n aanval. Verder is ’n grag in die begin van die 16de eeu al langs die muur gegrawe.
Van die drie Kremlintorings aan Rooiplein is twee bo ingangspoorte gebou, van waar brûe oor die grag geloop het. Vandag is niks van die grag en die brûe oor nie. Die mees noordelike van die drie torings is die 70 meter hoë Nikolskaja-toring (Никольская башня, Nikolskaja basjnja), wat genoem is na sint Nikolaas van Myra en oorspronklik in 1491 gebou is volgens ’n ontwerp van Pietro Antonio Solari. In 1812 is dit tydens die oorlog teen Napoleon verwoes en in 1816 herbou deur Osip Bove. Dit het ’n ongewone Gotiese styl en lyk heelwat anders as die ander 19 Kremlintorings.
Nog ’n toring aan dié kant wat bo ’n poort gebou is, is die Spasskaja- of Verlosser-toring (Спасская башня, Spasskaja basjnja), wat saam met die Sint Basilius-katedraal die suidgrens van die plein vorm. Dit kry sy naam van die Verlosser-beeld wat eens bo die poort gehang het. Die toring is 71 meter hoog en is nes die Nikolskaja-toring in 1491 deur Pietro Antonio Solari gebou. Dit was destyds net die helfte so hoog soos nou. Dit het sy huidige vorm in 1624–1625 gekry met die aanbou van ’n kloktoring wat deur die Skotse argitek en horlosiemaker Christopher Galloway ontwerp is.
Die wapen van die tsaar met sy dubbele arend teen die Nikolskaja- en die Spasskaja-toring is in 1937 vervang deur rooi sterre, die simbool van kommunisme.
Die klein 34 meter hoë toring tussen dié twee torings en bo die Lenin-mausoleum is die Senatskaja-toring (Сенатская башня, Senatskaja basjnja), wat sy naam kry van die voormalige senaatsgebou wat reg agter hom staan. Dit is saam met die ander twee torings gebou en ook deur Pietro Antonio Solari ontwerp.
Lenin-mausoleum
Die Lenin-mausoleum (Мавзолей В.И. Ленина, Mawzolei W.I. Lenina) aan die westekant van die plein is ’n belangrike monument uit die Sowjettyd. Dit staan teen die Kremlinmuur onder die Senatskaja-toring. Binne-in word die gebalsemde lyk van die rewolusionêr en stigter van die Sowjetunie, Wladimir Lenin, uitgestal. Dit is steeds op sekere dae vir die publiek oop.
Die huidige gebou is deur twee tydelike geboue voorafgegaan. Die eerste is in Januarie 1924, net ná Lenin se dood, gebou en die tweede kort daarna, ook vroeg in 1924. Die huidige mausoleum is in 1929-1930 gebou. Dit het van buite die vorm van ’n meervlakkige piramide wat geskoei is op die ontwerp van antieke graftomes. Dit is ontwerp deur Aleksei Sjtsjoessef.
Tydens Sowjet-parades het staatshoofde en ander hoogwaardigheidsbekleërs die parades vanaf die dak van die mausoleum dopgehou.
Vandag is die gebou in omstredenheid gehul. Baie mense, soos die laaste Sowjet-staatshoof Michail Gorbatsjof, wil hê dat Lenin se lyk eindelik begrawe word.
Kremlinmuur-dodeakker
Reg by die Lenin-mausoleum, langs die Kremlinmuur, is ’n groot erebegraafplaas, die Kremlinmuur-dodeakker (Некро́поль у Кремлёвской стены́ , Nekropol oe Kremljofskoi Steni). Dit het in November 1917 ontstaan en sowat 250 soldate wat tydens die Russiese Rewolusie gesterf het, is hier in twee massagrafte ter ruste gelê. Daarna is vele rewolusionêre ook daar begrawe, soos Lenin se medestryder Jakof Swerdlof in 1919 reeds. Met die bou van die Lenin-mausoleum het die grafte ’n sentrale element geword.
Tot in die 1980's is honderde mense wat beskou is as besonder verdienstelike seuns en dogters van die Sowjetunie, daar begrawe, veral rewolusionêre, Helde van die Sowjetunie, staatsmanne en militêre met hoë range. Dit is as ’n besondere eer beskou en was min mense beskore. Twaalf staatsmanne is daar begrawe, onder andere Swerdlof, Leonid Brezjnef en Stalin. Daar is ook talle nisse in die Kremlinmuur met die reste van vele ander, soos Joeri Gagarin, Lenin se vrou Nadezjda Kroepskaja en Maksim Gorki. Die laaste persoon wat in die dodeakker begrawe is, is die staatshoof Konstantin Tsjernenko in 1985. Dit is sedert 1994 ’n gedenkteken.
Verdere leesstof
- Igor Bondarenko: Krasnaja plosjtsjad Moskwoe. Vetsje, Moskou, 2006, ISBN 5-953-31334-9 ( )
- Andrej Dëmin: Zolotoje koltso Moskwoe, S. 57–72. Vetsje, Moskou, 2006, ISBN 5-9533-1454-X ( )
- Dmitri Ewdokimof: Kreml i Krasnaja plosjtsjad. ITRK, Moskou, 2003, ISBN 5-88010-160-6 ( )
- A. J. Kiseljof e.a.: Moskwa: Kreml i Krasnaja plosjtsjad, AST/Astrel, Moskou, 2006, ISBN 5-17-034875-4 ( )
- Sergei Romanjoek: Kreml. Krasnaja plosjtsjad. ANO IC Moskwowedenije, Moskou, 2004, ISBN 5-7853-0434-1 ( )
Bronne
- ( Юрий Федосюк. Москва в кольце Садовых. М., Московский рабочий, 1991. ISBN 5-239-01139-7 )
- ( П.В.Сытин. Из истории московских улиц (очерки). М.. Московский рабочий, 1958 )
|
<urn:uuid:09adf14a-8a5a-4970-a570-440659b7163c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.advisor.travel/poi/Rooiplein-3034
|
2019-07-18T19:50:38Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525793.19/warc/CC-MAIN-20190718190635-20190718212635-00103.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
a_tag
| false
| true
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
true
],
"in_head": [
false
],
"location": [
"a_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999984
| false
|
Klaserierivier
Jump to navigation
Jump to search
Klaserierivier | |
---|---|
Monding | Olifantsrivier |
Stroomgebied | Limpopo en Mpumalanga, Suid-Afrika |
Oorsprong-hoogte | 278 m |
Koördinate: Koördinate: |
Oorsprong[wysig | wysig bron]
- Blyderivierspoort-natuurreservaat. ongeveer 10 km oos van die
Monding[wysig | wysig bron]
Roete[wysig | wysig bron]
Vloei deur Mpumalanga en Limpopo.
Damme[wysig | wysig bron]
- Jan Wassenaardam
Eksterne skakel[wysig | wysig bron]
- Google-kaart van die Klaserierivier se monding by Geonames.org (cc-by)
|
<urn:uuid:446904e7-ab09-4e4b-a2cf-b2edebb81dbb>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Klaserierivier
|
2019-07-18T20:14:54Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525793.19/warc/CC-MAIN-20190718190635-20190718212635-00103.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.996796
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Brusselse Hoofstedelike Gewes" skakel
←
Brusselse Hoofstedelike Gewes
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Brusselse Hoofstedelike Gewes
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
België
(
← skakels
wysig
)
Brussel
(
← skakels
wysig
)
Waalse Gewes
(
← skakels
wysig
)
Gewes (België)
(
← skakels
wysig
)
Gemeenskap (België)
(
← skakels
wysig
)
Lys van nedersettings in België
(
← skakels
wysig
)
Belgiese koloniale ryk
(
← skakels
wysig
)
Vlaandere
(
← skakels
wysig
)
Limburg, België
(
← skakels
wysig
)
Namur (provinsie)
(
← skakels
wysig
)
Hainaut
(
← skakels
wysig
)
Luik (provinsie)
(
← skakels
wysig
)
Luxemburg (provinsie)
(
← skakels
wysig
)
Waals-Brabant
(
← skakels
wysig
)
Antwerpen (provinsie)
(
← skakels
wysig
)
Vlaams-Brabant
(
← skakels
wysig
)
Oos-Vlaandere
(
← skakels
wysig
)
Wes-Vlaandere
(
← skakels
wysig
)
Provinsies van België
(
← skakels
wysig
)
Sjabloon:Provinsies van België
(
← skakels
wysig
)
Kategorie:Brusselse Hoofstedelike Gewes
(
← skakels
wysig
)
Kategorie:Munisipaliteite in die Brusselse Hoofstedelike Gewes
(
← skakels
wysig
)
Gewes Brussel-Hoofstad
(aanstuurblad)
(
← skakels
wysig
)
Anderlecht
(
← skakels
wysig
)
Schaarbeek
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Voorbladartikels 2011
(
← skakels
wysig
)
ISO 3166-2:BE
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Voorbladartikel week 29 2011
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Voorbladartikels 2012
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Voorbladartikel week 11 2012
(
← skakels
wysig
)
Charles Picqué
(
← skakels
wysig
)
Amélie Nothomb
(
← skakels
wysig
)
Eugene Nida
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Voorbladartikels 2016
(
← skakels
wysig
)
Duitstalige Gemeenskap van België
(
← skakels
wysig
)
Sint-Jans-Molenbeek
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Voorbladartikel week 30 2016
(
← skakels
wysig
)
M.C. Escher
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Voorbladartikels 2017
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Voorbladartikel week 11 2017
(
← skakels
wysig
)
Franse Gemeenskap van België
(
← skakels
wysig
)
Pirate Party
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Brusselse Hoofstedelike Gewes
(
← skakels
wysig
)
Sint-Gillis
(
← skakels
wysig
)
Gebruikerbespreking:Sb008
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Brusselse_Hoofstedelike_Gewes
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:0e476a73-e284-474e-a768-97d91485ad09>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Brusselse_Hoofstedelike_Gewes
|
2019-07-18T20:03:07Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525793.19/warc/CC-MAIN-20190718190635-20190718212635-00103.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998527
| false
|
Dit is nie 'n kouspop nie, maar dien ten doel om 'n bot toe te laat om geoutomatiseerde take te verrig wat gewoonlik herhalend van aard is. Administrateurs: as hierdie bot probleme veroorsaak, blok hom asseblief onmiddellik block it.
|
<urn:uuid:3e610fd3-563d-4044-a536-adb1c8c278be>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Gebruiker:Abibot
|
2019-07-20T01:19:50Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526401.41/warc/CC-MAIN-20190720004131-20190720030131-00263.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999935
| false
|
Marthinus van Schalkwyk
Marthinus van Schalkwyk | |
van Schalkwyk in Januarie 2009 | |
Minister van Toerisme
Ampstermyn 10 Mei 2009 – 25 Mei 2014 | |
President | Jacob Zuma |
---|---|
Voorafgegaan deur | Mohammed Valli Moosa |
Opgevolg deur | Derek Hanekom |
Minister van Omgewingsake en Toerisme
Ampstermyn 29 April 2004 – 10 Mei 2009 | |
Voorafgegaan deur | Mohammed Valli Moosa |
Opgevolg deur | Ministerie verdeel |
Ampstermyn 29 April 2004 – 10 Mei 2009 | |
Leier van die Opposisie
Ampstermyn 1997 – 1999 | |
Voorafgegaan deur | Frederik Willem de Klerk |
Opgevolg deur | Tony Leon |
Premier van die Wes-Kaap
Ampstermyn 21 Junie 2002 – 28 April 2004 | |
Voorafgegaan deur | Peter Marais |
Opgevolg deur | Ebrahim Rasool |
Persoonlike besonderhede
Gebore | 10 November 1959 Pietersburg |
Politieke party | Nuwe Nasionale Party (1997 - 2005) African National Congress |
Eggenoot/eggenote | Suzette van Schalkwyk |
Religie | Nederduitse Gereformeerde Kerk |
Marthinus Christoffel Johannes van Schalkwyk (gebore 10 November 1959 in Pietersburg) is 'n Suid-Afrikaanse prokureur en politikus. Hy was voorheen die premier van die Wes-Kaapprovinsie benewens Leier van die Opposisie in die Suid-Afrikaanse Parlement. Sedert 2015 is hy Suid-Afrika se ambassadeur aan Griekeland.
Vroeë lewe[wysig | wysig bron]
Van Schalkwyk het Pietersburg Hoërskool bygewoon tot 1977. Hy het studeer aan die Universiteit van Stellenbosch en die Randse Afrikaanse Universiteit in Johannesburg. Hy was 'n lid van die Nasionale Party (NP) en een van die voorsitters van Die Afrikaanse Studentebond.
Loopbaan[wysig | wysig bron]
Tydens apartheid was hy 'n werknemer van Militêre Intelligensie in Suid-Afrika. In 1990 word hy lid van die Parlement en word gou 'n woordvoerder van die party. Sewe jaar later, in September 1997, is hy verkies tot voorsitter van die NP. Vanaf 8 September 1997 was hy die leier van die Nuwe Nasionale Party.
Hy is aangewys as Minister van Omgewingsake en Toerisme in die Suid-Afrikaanse kabinet as tegemoetkoming vir sy bydrae om die NNP met die regerende ANC te versmee, nieteenstaande die NNP se powere resultate tydens die algemene verkiesing van 2004.
Hy word skertsend Kortbroek genoem deur sy opponente, 'n naam wat hy gekry het weens sy aanvanklike seunsagtige voorkoms en gebrek aan politieke ervaring, veral vergeleke met sy voorganger, FW de Klerk.
Vanweë sy onteenseglike bekwaamhede het hy as minister van toerisme wel 'n belangrike rol gespeel om Suid-Afrika se beeld as toeristebestemming blink te poets. In Mei 2014, ná die algemene verkiesing, is hy egter uit die nuwe kabinet van pres. Jacob Zuma gelaat.[2]
Van Schalkwyk is tans Suid-Afrika se ambassadeur aan Griekeland (2015-hede).
Persoonlike lewe[wysig | wysig bron]
Van Schalkwyk is getroud aan Suzette Minama Labuschagne en het 'n seun, Christiaan, en 'n dogter, Maryke.[3]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- ( ) South Africa: The party of apartheid is dead
- ( ) Jacob Zuma announces new Cabinet, besoek op 25 Mei 2014
- Lourens, Vanessa (12 Sep 1997). "Suzette wil haarself bly wyl sy nuwe leier steun". Die Burger. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Februarie 2014.
|
<urn:uuid:11bd85c0-3a2e-4b40-a2f6-8cc081d22512>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Marthinus_van_Schalkwyk
|
2019-07-21T06:45:54Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00423.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999925
| false
|
Victoriaanse tydperk
Die Victoriaanse tydperk van die Verenigde Koninkryk van Groot-Brittanje en Ierland was die tydperk van koningin Victoria van die Verenigde Koninkryk se bewind van Junie 1837 tot Januarie 1901.[1] Dit was ’n lang periode van vooruitgang vir die Britse volk. ’n Groot, welopgevoede middelklas het ontstaan danksy profyte van die oorsese gebiede van die Britse Ryk sowel as van nywerheidsontwikkelings tuis.
Die tydperk is voorafgegaan deur die Georgiaanse tydperk en opgevolg deur die Edwardiaanse tydperk. Die laaste helfte van koningin Victoria se tydperk stem rofweg ooreen met die eerste deel van die Belle Époque van kontinentale Europa.
Die tydperk word dikwels vereenselwig met lang periodes van vrede, bekend as die Pax Britannica, asook ekonomiese, koloniale en industriële versterking wat tydelik onderbreek is deur die Krimoorlog, hoewel Brittanje in dié tyd elke jaar in ’n oorlog gewikkel was. Teen die einde van die eeu het die beleidsrigtings van Nieu-imperialisme gelei tot koloniale konflikte en eindelik die Anglo-Zanzibar-oorlog en die Anglo-Boereoorlog.
Die bevolking van Engeland het in dié tyd feitlik verdubbel van 16,8 miljoen in 1851 tot 30,5 miljoen in 1901.[2] Ierland se bevolking het egter drasties verminder, van 8,2 miljoen in 1841 tot minder as 4,5 miljoen in 1901.[3]
VerwysingsWysig
- Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel en:Victorian era
Verdere leesstofWysig
- Altick, Richard Daniel. Victorian People and Ideas: A Companion for the Modern Reader of Victorian Literature. W.W. Norton & Company: 1974. ISBN 0-393-09376-X.
- Burton, Antoinette (editor). Politics and Empire in Victorian Britain: A Reader. Palgrave Macmillan: 2001. ISBN 0-312-29335-6.
- Gay, Peter, The Bourgeois Experience: Victoria to Freud, 5 volumes, Oxford University Press, 1984–1989
- Janowski, Diane, Victorian Pride – Forgotten Songs of America, 6 volumes, New York History Review Press, 2007–2008.
- Flanders, Judith. Inside the Victorian Home: A Portrait of Domestic Life in Victorian England. W.W. Norton & Company: 2004. ISBN 0-393-05209-5.
- Mitchell, Sally. Daily Life in Victorian England. Greenwood Press: 1996. ISBN 0-313-29467-4.
- Wilson, A. N. The Victorians. Arrow Books: 2002. ISBN 0-09-945186-7
|
<urn:uuid:b2dd930b-862c-4959-9efc-b7bdde13417a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Victoriaanse_tydperk
|
2019-07-17T12:42:37Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525187.9/warc/CC-MAIN-20190717121559-20190717143559-00527.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.997945
| false
|
Finansiële wiskunde
Finansiële wiskunde, 'n vertakking van die suiwer wiskunde, is daarop toegespits om die verskeidenheid instrumente en prosesse in die finansiële wêreld te modelleer.
As sulks poog dit om finansiële instrumente te prys en modelle te bou om prosesse, soos bv. die toekomstige prysverloop van 'n aandeel, te beskryf of te projekteer.
Toepassings[wysig | wysig bron]
Finansiële wiskunde word op die volgende terreine ingespan:
|
<urn:uuid:fbb3d466-a4ee-479f-a467-314a1e752e00>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Finansi%C3%ABle_wiskunde
|
2019-07-17T12:50:24Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525187.9/warc/CC-MAIN-20190717121559-20190717143559-00527.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999957
| false
|
elektrovalensie
Jump to navigation
Jump to search
Inhoud
Enkelvoud | Meervoud |
---|---|
elektrovalensie |
- elek•tro•va•len•sie
- (chemie) 'n Tipe chemiese binding wat die oordrag van een of meer elektrone van een atoom of molekuul na 'n ander behels, wat tot elektrostatiese aantrekking tussen die gevormde ione lei.[1]
- Elektrovalensie bestaan nooit in sy suiwer vorm nie, want chemiese binding het altyd 'n kovalente bydrae.
- Hierdie woord word selde gebruik, omdat dit op die verouderde begrip valensie gebaseer is.
Vertalings: | |||
---|---|---|---|
- Woordeboek van die Afrikaanse Taal
|
<urn:uuid:3d512506-8ba6-48f5-8a0e-38c016dc1449>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wiktionary.org/wiki/elektrovalensie
|
2019-07-18T19:31:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525793.19/warc/CC-MAIN-20190718190635-20190718212635-00127.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999195
| false
|
Bespreking:Clint Eastwood
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Clint Eastwood-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:b5915743-f02c-42f4-8dcd-e2e18a192177>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Clint_Eastwood
|
2019-07-21T06:57:55Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00447.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999955
| false
|
Tom Wilson (akteur)
Tom Wilson | |
Geboorte | 27 Augustus 1880 |
---|---|
Nasionaliteit | Amerikaans |
Sterfte | 19 Februarie 1965 (op 84) |
Beroep(e) | Akteur en assistentregisseur |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Tom Wilson (27 Augustus 1880 – 19 Februarie 1965) was 'n Amerikaanse akteur en assistentregisseur. Hy was bekend vir sy rolle in die rolprente The Children Pay (1916), The Yankee Way (1917), Amarilly of Clothes-Line Alley (1918), en Ham and Eggs at the Front (1927).
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1915: A Yankee from the West
- 1916: The Children Pay
- 1916: Atta Boy's Last Race
- 1916: The Half-Breed
- 1916: The Little Liar
- 1917: The Yankee Way
- 1917: Pay Me!
- 1918: Amarilly of Clothes-Line Alley
- 1918: Cheating the Public
- 1918: Shoulder Arms
- 1920: Isobel or The Trail's End
- 1921: Scrap Iron
- 1921: Two Minutes to Go
- 1921: Where Men Are Men
- 1922: Reported Missing
- 1923: Goodbye Girls
- 1923: Itching Palms
- 1923: The Remittance Woman
- 1923: Soft Boiled
- 1924: His Darker Self
- 1925: California Straight Ahead
- 1925: The Million Dollar Handicap
- 1926: Across the Pacific
- 1927: Ham and Eggs at the Front
- 1927: No Control
- 1928: Pioneer Scout
|
<urn:uuid:0a41ecad-98d3-44af-a3f6-83cddf95c70f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Tom_Wilson_(akteur)
|
2019-07-21T06:48:55Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00447.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.772675
| false
|
Meesterstoernooi
Die Amerikaanse Meesterstoernooi (of Meesters) is 'n belangrike Amerikaanse gholftoernooi.[1] Dit is een van vier Grand Slam gholftoernooie. Die toernooi word elke jaar in April by die Augusta National Golf Club, 'n privaat gholfklub in Augusta, Georgia, aangebied. Behalwe vir 'n kontantprys, kry die wenner ook 'n besondere groen sportbaadjie, wat gesog is onder professionele gholfspelers.
Vorige wenners[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Augusta Nasionale Gholfklub. |
|
<urn:uuid:d01a72c8-6e73-4db1-8ea1-0a0873023d94>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Meesterstoernooi
|
2019-07-22T14:25:20Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528037.92/warc/CC-MAIN-20190722133851-20190722155851-00047.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999455
| false
|
Anchorage
Kaart | Wapen |
Vlag | |
Land | Verenigde State |
Deelstaat | Alaska |
Koördinate | Koördinate: |
Gestig in | 1914/1915 |
Geïnkorporeer op | 23 November 1920 |
Oppervlakte: | |
- Totaal | 5 079,2 vk km |
Hoogte bo seevlak | 115 m |
Bevolking: | |
- Totaal (2006) | 282 813 |
- Bevolkingsdigtheid | 63,4/vk km |
- Metropolitaanse gebied | 359 180 |
Tydsone | UTC -9 | Somertyd: UTC -8 |
Burgemeester | Dan Sullivan (R) |
Amptelike Webwerf | www.muni.org |
Anchorage is 'n stad in die Amerikaanse deelstaat Alaska. Met 260 283 inwoners (volgens die 2000-sensus) is Anchorage die grootste stad en ekonomiese sentrum van die staat Alaska. 'n Bietjie minder as die helfte van die staat se inwoners woon hier.
Anchorage lê in Suid-Sentraal-Alaska, 61 grade noord (omtrent dieselfde as Stockholm en Sint Petersburg). Dit was aanvanklik 'n konstruksiekamp vir die bou van die Alaska Spoorweg. Teen 1920 het dit só gegroei dat dit amptelik as 'n stad geproklameer is. Vandag is die hawestad die middelpunt van die streek se olie- en gasbedryf.
Op 27 Maart 1964 skud 'n hewige aardbewing, wat 9,2 op die Richterskaal gemeet het, die stad. Grootskaalse grondverskuiwings en 'n tsoenami berokken groot skade, en 125 mense verloor hulle lewens in die natuurramp. Die maksimum aantal verdiepings vir nuwe geboue is na die aardbewing tot 21 beperk.
KlimaatWysig
Die gemiddelde daaglikse temperatuur in die somer is 13° tot 23 °C, terwyl die gemiddelde temperature tydens die winter tot -15 °C kan daal. Desondanks geniet die stad 'n milder klimaat as baie gebiede van die kontinentale VSA. 'n Tipiese kenmerk van Anchorage se weer is die onvoorspelbaarheid daarvan.
|
<urn:uuid:e5af3896-da71-46f9-a8a8-41bfb7f8bccf>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Anchorage
|
2019-07-17T12:32:05Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525187.9/warc/CC-MAIN-20190717121559-20190717143559-00551.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999786
| false
|
Aleksei Nikolajewitsj, tsarewitsj van Rusland
Aleksei Nikolajewitsj | |
Tsarewitsj Aleksei (Sergei Jegornof, c. 1911).
Geboortenaam | Aleksei Nikolajewitsj Romanof (Алексей Николаевич Романов) |
---|---|
Gebore | 12 Augustus 1904 Peterhof, Russiese Keiserryk |
Oorlede | 16 Julie 1918 Jekaterinburg, USSR |
Nasionaliteit | Russies |
Ouers | Nikolaas II van Rusland Aleksandra Fjodorowna |
Titel | Tsarewitsj |
Handtekening |
Aleksei Nikolajewitsj Romanof (Russies: Алексе́й Никола́евич Рома́нов) (Peterhof, 12 Augustus 1904 - Jekaterinburg, 16 Julie 1918) was die seun van tsaar Nikolaas II en tsaritsa Aleksandra Fjodorowna. Hy was hul vyfde kind en het vier ouer susters gehad: Olga, Tatjana, Maria en Anastasia. As enigste seun was hy die troonopvolger.
Siekte[wysig | wysig bron]
Aleksei het aan hemofilie gely, ’n siekte wat nie destyds behandelbaar was nie. Hy het dit van sy ma oorgeërf. Sy was die kleindogter van koningin Victoria, ’n draer van die siekte. (Draers het nie self die siekte nie, maar kan dit aan hulle kinders oordra.)
Die tsaar en tsaritsa het die siekte geheim gehou van die Russiese volk, omdat hulle bekommerd was oor wat die reaksie sou wees, veral wat die troonopvolging betref. Aleksei het deur sy kort lewe dikwels interne bloedings gehad en dit het veroorsaak dat hy selfs ’n ruk lank nie kon loop nie. Hy was in dié tyd eers aan ’n rolstoel gekluister en het later ’n ruk lank beenysters gedra.
Wanneer hy gebloei het, het hy ondanks die pyn geen pynstillers gekry nie weens kommer dat hy daaraan verslaaf kon raak. Die lekeprediker en (volgens sy aanhangers) geloofsgeneser Grigori Raspoetin was die enigste mens wat blykbaar ’n positiewe invloed op sy gesondheid gehad het.
Teregstelling[wysig | wysig bron]
Op 15 Mei 1917 het Nikolaas II namens homself en sy seun afstand gedoen van die troon. Nadat die hele gesin ’n jaar lank in huisarres in Siberië was, is hulle op 16 Julie 1918 almal in Jekaterinburg voor ’n vuurpeloton tereggestel. Die gesin se massagraf is aan die begin van die negentigerjare gevind. Aleksei se liggaam was nie daar nie – ook nie dié van sy suster Maria nie (hoewel vir ’n lang ruk geglo is dit was Anastasia se liggaam wat nie saam met die ander gevind is nie).
Die stoflike oorskot van die ander gesinslede is in 1998 in die Sint Petrus en Sint Paulus-katedraal in Sint Petersburg herbegrawe. In die jaar 2000 het die Russies-Ortodokse Kerk die hele gesin tot heiliges verklaar.
|
<urn:uuid:ee9fe129-fb1d-489b-90d4-4d7f1f395187>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Aleksei_Romanof
|
2019-07-21T07:43:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00471.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 1.000003
| false
|
Bruin
(Aangestuur vanaf Bruin (kleur))
Jump to navigation
Jump to search
#964B00 |
Kleurkoördinate[wysig | wysig bron]
Volgens verskeie kleurskemas word bruin as volg voorgestel:
Model | Koördinate |
---|---|
Heksadesimale kode | #964B00 |
RGB-kleurmodel | (150, 75, 0) |
CMYK | (0, 50, 100, 41) |
HSV | (30°, 100%, 59%) |
Sien ook[wysig | wysig bron]
Sien bruin in Wiktionary, die vrye woordeboek. |
|
<urn:uuid:4198b7ea-659a-4085-8537-efff6b5ed94b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bruin_(kleur)
|
2019-07-21T07:10:11Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00471.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.985791
| false
|
Grootnoemnoem
Grootnoemnoem | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
S.A. nasionale nommer: 640.3 [1] | ||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||
Carissa macrocarpa (Eckl.) A.DC. | ||||||||||||||||
Sinonieme | ||||||||||||||||
Carissa grandiflora (E.Mey.) A.DC. |
Die Grootnoemnoem (Carissa macrocarpa) is 'n doringagtige struik of klein boompie met Y-vormige dorings wat tot 45 mm lank kan wees. Die boom se vrugte word rooi tot pers wanneer hulle ryp is en kom voor vanaf Mosselbaai noordwaarts tot by die suide van Mosambiek.
Fotogalery[wysig | wysig bron]
Bron[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Carissa macrocarpa. |
- Watter Boom is dit? Eugene Moll 2013 ISBN 978 1 77007 832 1
|
<urn:uuid:66c98861-9e8f-4441-aafd-4f4586faf72c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Grootnoemnoem
|
2019-07-21T07:35:55Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00471.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.98164
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Apis" skakel
←
Apis
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Apis
:
Wys (vorige 50 |
volgende 50
) (
20
50
100
250
500
).
Ra
(
← skakels
wysig
)
Heuningby
(
← skakels
wysig
)
Serapeum
(
← skakels
wysig
)
Toetankamen
(
← skakels
wysig
)
Memphis (Egipte)
(
← skakels
wysig
)
Ptah
(
← skakels
wysig
)
Sechmet
(
← skakels
wysig
)
Horus
(
← skakels
wysig
)
Nefertem
(
← skakels
wysig
)
Amoen
(
← skakels
wysig
)
Moet
(
← skakels
wysig
)
Chonsoe
(
← skakels
wysig
)
Aten
(
← skakels
wysig
)
Hathor
(
← skakels
wysig
)
Bastet
(
← skakels
wysig
)
Neith
(
← skakels
wysig
)
Osiris
(
← skakels
wysig
)
Isis
(
← skakels
wysig
)
Aneb-Hetch
(
← skakels
wysig
)
Egiptiese mitologie
(
← skakels
wysig
)
Maät
(
← skakels
wysig
)
Doeat
(
← skakels
wysig
)
Sjabloon:Egipgode
(
← skakels
wysig
)
Boeke van Asemhaling
(
← skakels
wysig
)
Boek van Grotte
(
← skakels
wysig
)
Egiptiese siel
(
← skakels
wysig
)
Atoem
(
← skakels
wysig
)
Ennead
(
← skakels
wysig
)
Noe
(
← skakels
wysig
)
Geb
(
← skakels
wysig
)
Sjoe
(
← skakels
wysig
)
Noet
(
← skakels
wysig
)
Set (god)
(
← skakels
wysig
)
Nege boë
(
← skakels
wysig
)
Anoebis
(
← skakels
wysig
)
Anoeket
(
← skakels
wysig
)
Chnoem
(
← skakels
wysig
)
Apep
(
← skakels
wysig
)
Vier seuns van Horus
(
← skakels
wysig
)
Chepri
(
← skakels
wysig
)
Meschenet
(
← skakels
wysig
)
Bes
(
← skakels
wysig
)
Heqet
(
← skakels
wysig
)
Maahes
(
← skakels
wysig
)
Mafdet
(
← skakels
wysig
)
Min (god)
(
← skakels
wysig
)
Montoe
(
← skakels
wysig
)
Nechbet
(
← skakels
wysig
)
Wadjet
(
← skakels
wysig
)
Oog van Horus
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 |
volgende 50
) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Apis
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:c1b0e792-d092-41cd-9917-5c6814f2a875>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Apis
|
2019-07-21T07:34:49Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00471.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999122
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Kiribati" skakel
←
Kiribati
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Kiribati
:
Wys (vorige 50 |
volgende 50
) (
20
50
100
250
500
).
Australasië
(
← skakels
wysig
)
Vanuatu
(
← skakels
wysig
)
1979
(
← skakels
wysig
)
Guam
(
← skakels
wysig
)
12 Julie
(
← skakels
wysig
)
30 Julie
(
← skakels
wysig
)
Nieu-Seeland
(
← skakels
wysig
)
Britse Statebond
(
← skakels
wysig
)
Australië
(
← skakels
wysig
)
Nauru
(
← skakels
wysig
)
Lys van Wêrelderfenisgebiede
(
← skakels
wysig
)
Lys van hoofstede
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens bevolking
(
← skakels
wysig
)
Sjabloon:Lande van Oseanië
(
← skakels
wysig
)
Cyril Ramaphosa
(
← skakels
wysig
)
Republiek China
(
← skakels
wysig
)
Kategorie:Lande in Oseanië
(
← skakels
wysig
)
Ewenaar
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens BBP (Koopkragpariteit)
(
← skakels
wysig
)
Stille Oseaan
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens bevolkingsdigtheid
(
← skakels
wysig
)
Lys van Internettopvlakdomeine
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens regeringstipe
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens onafhanklikheidsdatum
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande
(
← skakels
wysig
)
Fidji
(
← skakels
wysig
)
Doodstraf
(
← skakels
wysig
)
Hawaii
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens Menslike-ontwikkelingsindeks
(
← skakels
wysig
)
Sjabloon:Landdata Kiribati
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens BBP (nominaal) per capita
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens BBP (koopkragpariteit) per capita
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens oppervlak
(
← skakels
wysig
)
Lys van landskakelkodes
(
← skakels
wysig
)
Lys van nasionale leuses
(
← skakels
wysig
)
ISO 3166-1
(
← skakels
wysig
)
Olimpiese Somerspele 2008
(
← skakels
wysig
)
Olimpiese Somerspele 2012
(
← skakels
wysig
)
Olimpiese Somerspele 2004
(
← skakels
wysig
)
Olimpiese Somerspele 2016
(
← skakels
wysig
)
Oseanië
(
← skakels
wysig
)
Norfolkeiland
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens lewensverwagting
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Wordscape/temp28
(
← skakels
wysig
)
Lys van lande volgens kuslynlengte
(
← skakels
wysig
)
Tonga
(
← skakels
wysig
)
Tuvalu
(
← skakels
wysig
)
Lys van IOK-landkodes
(
← skakels
wysig
)
Palau
(
← skakels
wysig
)
Samoa
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 |
volgende 50
) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Kiribati
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:98dbdd8b-e986-4b84-bf2c-1597c6c4590e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Kiribati
|
2019-07-21T07:53:37Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00471.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999448
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Montparnasse" skakel
←
Montparnasse
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Montparnasse
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Kubisme
(
← skakels
wysig
)
Salvador Dalí
(
← skakels
wysig
)
Biografie van Salvador Dalí
(
← skakels
wysig
)
Berg Parnassos
(
← skakels
wysig
)
Montmartre
(
← skakels
wysig
)
Paul Gauguin
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Montparnasse
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Montparnasse
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:ce501af5-30ac-4c74-9c0b-85e7cdb051f3>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Montparnasse
|
2019-07-21T07:25:50Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00471.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.995766
| false
|
Hierdie kategorie bevat die volgende 2 subkategorië, uit 'n totaal van 2.
Hierdie kategorie bevat slegs die volgende bladsy.
|
<urn:uuid:928bc3b1-d8d2-45d0-8ec1-37dad2fe90de>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:1867
|
2019-07-22T14:07:42Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528037.92/warc/CC-MAIN-20190722133851-20190722155851-00071.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999958
| false
|
Barquisimeto
Kaart | Vlag |
Wapen | |
Land | Venezuela |
Distrikte | Lara |
Koördinate | |
Gestig op | 1552 |
Oppervlakte: | |
- Totaal | 1 600 vk km |
Hoogte bo seevlak | 566 m |
Bevolking: | |
- Totaal (2010) | 1 200 000 |
- Bevolkingsdigtheid | 750/vk km |
- Metropolitaanse gebied | 1 500 000 |
Tydsone | UTC -04:30 |
Burgemeester | Amalia Saez |
Amptelike Webwerf | alcaldiadebarquisimeto.gov.ve |
Barquisimeto (Spaans Nueva Segovia de Barquisimeto) is 'n groote stad in Venezuela en is in 1552 deur Don Juan de Villegas gestig. Die stad het 'n bevolking van 1 200 000 en van 1 500 000 in die metropolitaanse gebied in 2010 gehad en het 'n oppervlakte van 1 600 km². Die Stad is die hoofstad van die deelstaat Lara in die noorde van Venezuela.
|
<urn:uuid:da5463b3-f95e-4d18-8921-d79277a1e20a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Barquisimeto
|
2019-07-17T15:21:12Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00015.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.988488
| false
|
J. Grant Albrecht
Jump to navigation
Jump to search
J. Grant Albrecht | |
Geboortenaam | John Grant Albrecht |
---|---|
Geboorte | 22 Mei 1966 |
Nasionaliteit | Amerikaans |
Beroep(e) | Akteur |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
J. Grant Albrecht (gebore 22 Mei 1966) is 'n Amerikaanse akteur. Hy is bekend vir sy rol in die rolprent Cowboy Bebop: The Movie (2001).
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 2001: Cowboy Bebop: The Movie
Televisiereekse[wysig | wysig bron]
- 2001: Oswald
Video's[wysig | wysig bron]
- 2005: The Waiting Room
|
<urn:uuid:ce706261-3160-484a-b727-a22db3c39f4a>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/J._Grant_Albrecht
|
2019-07-17T15:10:38Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00015.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.988361
| false
|
Sonenergie
Sonenergie (soms ook sonkrag genoem) is energie wat deur die son uitgestraal word. Sonenergie word vir eeue reeds in tradisionele tegnologieë gebruik. Dit word ook wyd gebruik op plekke waar ander energiebronne afwesig is, soos op afgeleë gebiede en in die ruimte. Sonenergie word as hernubaar beskou, omdat dit nog vir baie miljoene jare gebruik kan word.
By die ewenaar verskaf die son ongeveer 1 000 watt per vierkante meter op die aarde so oppervlak.
Sonenergie word vir verskeie aanwendings gebruik:
- Hitte (waterverhitting, gebouverhitting, kosmaakdoeleindes, ensovoorts).
- Kragopwekking (fotovoltaïese energie, hitte-enjins, ensovoorts). Wanneer sonenergie in elektrisiteit omgeskakel word, word daarna verwys as "sonkrag".
- Vervoer (sonkragmotors).
- Ontsouting van seewater.
Oorsprong[wysig | wysig bron]
Sonenergie beweeg ongeveer 150 miljoen kilometer voordat dit die atmosfeer van die aarde bereik. Sonenergie bereik die aarde se atmosfeer in die vorm van sonstraling. Baie daarvan is direkte sonlig, terwyl die res deur die atmosfeer verstrooi word om die agtergrondstraling te vorm. Slegs 'n klein gedeelte van die straling, bekend as die sigbare spektrum, is sigbaar vir die menslike oog. Aan albei kante van die sigbare spektrum is onsigbare infrarooi en ultraviolet straling. Die atmosfere van die son sowel as die aarde absorbeer sekere bande van die spektrum sodat dit in werklikheid die absorpsiespektrum van die lig is wat na die aarde deursypel. Indien slegs 0,01 % van hierdie straling in hoëgraadse energie omgesit kan word, sou dit voldoende gewees het om in die huidige behoeftes van die mensdom te voorsien.
Die energiekrisis[wysig | wysig bron]
Die sonenergie wat die oppervlak van die aarde bereik, is meer as voldoende vir die energiebehoeftes van die mens. Ongelukkig gaan hierdie energie meesal verlore omdat daar tot dusver nog nie doeltreffender metodes gevind is om dit op te vang vir verbruik in die vorm van sonkrag nie.
Die energiekrisis verteenwoordig die mens se groeiende bewuswording van sy beperkte bronne om hoëgraadse energie te produseer in 'n tyd waarin brandstofreserwes vinnig besig is om te kwyn. Selfs al is die probleem vir ons huidige tegnologie te groot, is daar verskeie maniere waarop die ergste gevolge bekamp kan word. Ten eerste is daar die bewaring van ons waardevolle en beperkte energiebronne. Ten tweede sal die gebruik van kern- en biobrandstowwe ál belangriker word vir die voortbestaan van die mens. Ten derde sal baie fondse bewillig moet word vir navorsing na doeltreffender metodes om alternatiewe bronne te benut.
Sien ook[wysig | wysig bron]
- Fotovoltaïese energie
- Hernubare energie
- article by Jonathan G. Dorn, July 22-2008 The solar thermal power industry experienced a surge in 2007, with 100 megawatts of new capacity coming online worldwide.
- Free solar radiation (GHI) maps of African countries
|
<urn:uuid:1454456a-ce8d-4f22-a56a-f6320cb10155>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sonenergie
|
2019-07-17T14:51:57Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00015.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999945
| false
|
Verwante veranderings
Jump to navigation
Jump to search
Tik 'n bladsynaam om veranderinge aan bladsye te sien wat daarvan of daarheen skakel. (Om inskrywings van 'n kategorie te sien, tik Kategorie:Naam van kategorie). Veranderinge aan bladsye op u dophoulys word in vetdruk aangedui.
Lys van afkortings:
- N
- Met die wysiging is 'n nuwe bladsy geskep. (sien ook die lys van nuwe bladsye)
- k
- Hierdie is 'n klein wysiging
- b
- Hierdie wysiging is deur 'n bot gemaak
- D
- Wikidata-wysiging
- (±123)
- Bladsy is met die aantal grepe gewysig
16 Julie 2019
- Gereformeerde kerk Krugersdorp; 10:27 +244 Morne Etiket: PHP7
- Gereformeerde kerk Pretoria-Annlin; 09:56 -3 126.96.36.199
15 Julie 2019
- Gereformeerde kerk Postmasburg; 12:32 0 Morne →Galery Etiket: PHP7
- Gereformeerde kerk Pretoria; 10:04 +19 Morne →Predikante Etiket: PHP7
- Gereformeerde kerk Postmasburg; 10:04 +53 Morne →Predikante Etiket: PHP7
14 Julie 2019
- Gereformeerde kerk Daspoort; 13:08 -5 Morne
- Gereformeerde kerk Daspoort; 13:08 +127 Morne
- Gereformeerde kerk Daspoort; 13:02 +47 Morne
- Gereformeerde kerk Wapadrant; 07:45 -23 188.8.131.52 Korreksie Etikette: Selfoonbydrae, Wysiging op selfoonwerf
|
<urn:uuid:8a20111f-2563-468c-bb9d-b7322c4782b8>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:OnlangseVeranderingsMetSkakels/Gereformeerde_kerk_Oos-Londen
|
2019-07-17T15:34:31Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00015.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999235
| false
|
Pous Pius I
Pous Pius I | |
---|---|
Geboortenaam | Pius |
Pontifikaat begin | 140 of 146 |
Pontifikaat eindig | 157 of 161 |
Voorganger | Higinus |
Opvolger | Anicetus |
Gebore | Aquileia, Illyrië, Italië |
Sterf | 157 of 161 Rome, Italië |
Ander pouse genaamd Pius |
Biografie[wysig | wysig bron]
Pous Pius I[1] is in Illyrië gebore vermoedelik in die dorp Aquileia in Noord-Italië en oorlede in 157 of 161. Die naam Pius beteken “Die Vrome”. In 140 of 146 volg hy Pous Higinus op en word na sy dood opgevolg deur Pous Anicetus. Sy vader se naam was Rufinus en sy broer Hermas. Hermas was waarskynlik die skrywer van Die Herder van Hermas. Hermas noem homself 'n slaaf, dit versterk die vermoede dat Pius I self 'n vrygelate slaaf was.
Pontifikaat[wysig | wysig bron]
Verering[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Duchesne, (Ed.) Liber Pontificalis, I.
- Preuschen, (Ed.) Analecta I, Tubingen 1910.
- Pius I, Saint. (2008). Encyclopædia Britannica. Deluxe Edition. Chicago: Encyclopædia Britannica.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Pius I. |
- CE Inskrywing in die Catholic Encyclopedia (Engels)
- BBKL Inskrywing (met Literatuurverwysings) in die Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (Duits)
Nota[wysig | wysig bron]
Saamgestel uit die Nederlandse, Engelse en Duitse wiki.
Opvolging[wysig | wysig bron]
Voorafgegaan deur Higinus |
Biskop van Rome 140 – 154 |
Opgevolg deur Anicetus |
|
<urn:uuid:5fc57ffc-2fe7-4c38-b0fd-4280e0b739ef>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Pous_Pius_I
|
2019-07-21T07:40:40Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00495.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99953
| false
|
Focus Review
Sabbat–Sondag
About the author(s)
F. N. Lion-Cachet,, South Africa
Share this article
Abstract
Die diskussie rondom die vraag na die betekenis van die Sondag bly steeds aktueel, alhoewel dit geensins ’n nuwe vraagstuk is nie. Ds. H. Denkema het tot nuwe verantwoording geroep deur te stel dat die ‘gelowige (sal) moet leer wat dit beteken om, sonder enige verdienste, van genade alleen te lewe’.
Keywords
No related keywords in the metadata.
Metrics
Total abstract views: 1110
Total article views: 1517
Crossref Citations
No related citations found.
|
<urn:uuid:1fd05133-d097-449e-8ba8-956daa2d23fe>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://indieskriflig.org.za/index.php/skriflig/article/view/915
|
2019-07-17T14:44:02Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00039.warc.gz
|
by
|
4.0
|
a_tag
| false
| true
|
{
"abbr": [
"by",
"by"
],
"in_footer": [
true,
false
],
"in_head": [
false,
false
],
"location": [
"a_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"4.0",
"4.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.978236
| false
|
Bespreking:Poolkoördinatestelsel
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Poolkoördinatestelsel-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Verwysings en vertaling[wysig bron]
Die verwysings moet nog bygevoeg word. Terloops, ek let op dat die toepassings op 'n ander plek in die artikel is as in die Engels - was dit die bedoeling? --Alias 13:18, 4 Februarie 2007 (UTC)
Ek sien ook nog 'n paar onvertaalde dele. --Alias 14:50, 4 Februarie 2007 (UTC)
Uitdaging[wysig bron]
Alhoewel ek dink dat die artikel heel netjies is, wonder ek hoe toeganklik dit is vir mense met beperkte kennis van wiskunde. Natuurlik moet 'n mens 'n sekere mate van voorafkennis aanvaar met die skryf van so-iets, maar ek wonder tog of mens dalk die inleiding so kan aanpas dat dit toeganklik is vir 'n hoërskoolkind, m.a.w. dat so iemand 'n goeie idee sal kan kry waaroor dit gaan al verstaan hulle miskien nog nie alles nie. Wat dink ander? Onredelik? --Alias 14:50, 4 Februarie 2007 (UTC)
|
<urn:uuid:f1349f34-f07b-4a45-9865-4036f493265f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Poolko%C3%B6rdinatestelsel
|
2019-07-18T20:05:29Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525793.19/warc/CC-MAIN-20190718190635-20190718212635-00199.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 1.000005
| false
|
Kategorie:Wikipedia-artikels met ULAN-identifiseerders
Jump to navigation
Jump to search
(vorige bladsy) (volgende bladsy)
Vir meer inligting, sien Wikipedia:Gesagbeheer.
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
Bladsye in kategorie "Wikipedia-artikels met ULAN-identifiseerders"
Die volgende 200 bladsye is in hierdie kategorie, uit 'n totaal van 1 018.
(vorige bladsy) (volgende bladsy)N
- Vladimir Nabokov
- Napoleon II
- Napoleon III van Frankryk
- Nasa
- Nasionale Biblioteek van Israel
- National Trust
- Hugo Naudé
- NAVO
- Nero
- Pablo Neruda
- Evelyn Nesbit
- Michail Nesterof
- Richard Neutra
- Isaac Newton
- Fred Niblo
- Friedrich Nicolai
- Oscar Niemeyer
- Nicéphore Niépce
- Friedrich Nietzsche
- Florence Nightingale
- Vaslav Nijinsky
- Niklas Luhmann
- Nikolaas I van Rusland
- Patriarg Nikon van Moskou
- Leonard Nimoy
- Notre-Dame-katedraal
O
P
- Paleis van Versailles
- Paleis van Westminster
- Paleis van Whitehall
- Andrea Palladio
- Samuel Palmer
- Trey Parker
- Gordon Parks
- Peter Parler
- Louis Pasteur
- Alan Paton
- Paul Ricœur
- Paul van Rusland
- Paulus van Tarsus
- Pous Paulus VI
- Anna Pavlova
- Pedro Almodóvar
- Pedro I van Brasilië
- Samuel Pepys
- Benito Pérez Galdós
- Pergamum-museum
- Ludwig Persius
- Pietro Perugino
- Flinders Petrie
- George Petrie
- Nikolaus Pevsner
- Philippikos Bardanes
- Jean Piaget
- Renzo Piano
- Pablo Picasso
- Ramon Pichot
- Jacobus Hendrik Pierneef
- Pieter I van Rusland
- Camille Pissarro
- Pous Pius XII
- Josefina Pla
- Plato
- Plinius die jongere
- Plinius die ouere
- Plutarchus
- Edgar Allan Poe
- Joseph Poelaert
- Aleksander Poesjkin
- Roman Polanski
- Sydney Pollack
- Jackson Pollock
- Pompeius
- Karl Popper
- Ezra Pound
- Pous Alexander VII
- Pous Alexander VIII
- Pous Benedictus XII
- Pous Benedictus XIII
- Pous Benedictus XIV
- Pous Bonifatius VIII
- Pous Celestinus I
- Pous Celestinus II
- Pous Celestinus III
- Pous Celestinus V
- Pous Clemens I
- Pous Clemens II
- Pous Clemens III
- Pous Clemens IX
- Pous Clemens V
- Pous Clemens VII
- Pous Clemens VIII
- Pous Clemens X
- Pous Clemens XI
- Pous Clemens XII
- Pous Clemens XIII
- Pous Clemens XIV
- Pous Damasus II
- Pous Donus
- Pous Eleuterus
- Pous Eugenius III
- Pous Eugenius IV
- Pous Eusebius
- Pous Eutichianus
- Pous Felix III
- Pous Felix IV
- Pous Gregorius II
- Pous Gregorius IX
- Pous Gregorius VI
- Pous Gregorius VIII
- Pous Gregorius XI
- Pous Gregorius XIII
- Pous Gregorius XIV
- Pous Gregorius XV
- Pous Gregorius XVI
- Pous Hilarius
- Pous Honorius III
- Pous Honorius IV
- Pous Innocentius I
- Pous Innocentius III
- Pous Innocentius IV
- Pous Innocentius IX
- Pous Innocentius V
- Pous Innocentius VI
- Pous Innocentius VIII
- Pous Innocentius X
- Pous Innocentius XI
- Pous Innocentius XII
- Pous Innocentius XIII
- Pous Johannes II
- Pous Johannes III
- Pous Johannes IV
- Pous Johannes IX
- Pous Johannes Paulus I
- Pous Johannes XVIII
- Pous Johannes XXII
- Pous Julius II
- Pous Leo I
- Pous Leo X
- Pous Leo XI
- Pous Leo XII
- Pous Leo XIII
- Pous Marcellus I
- Pous Marcellus II
- Pous Nicolaas IV
- Pous Nicolaas V
- Pous Paulus II
- Pous Paulus III
- Pous Paulus V
- Pous Pius II
- Pous Pius IV
- Pous Pius IX
- Pous Pius V
- Pous Pius VI
- Pous Pius VII
- Pous Pius XI
- Pous Sixtus IV
- Pous Sixtus V
- Pous Urbanus VIII
- Praxiteles
- Alexis Preller
- Jason Priestley
- Prince
- Prinses Alexandra van Denemarke
- Prinses Alice van die Verenigde Koninkryk
- Prinses Helena van die Verenigde Koninkryk
- Prinses Louise, Hertogin van Argyll
- Prinses Victoria Melita van Sakse-Koburg en Gotha
- Sergei Prokofiëf
- Marcel Proust
- Samuel Prout
- Ptolemaeus
|
<urn:uuid:2f919bf2-9365-4a6a-ad77-b1befa0fdd61>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Wikipedia-artikels_met_ULAN-identifiseerders?from=Mp
|
2019-07-18T19:32:49Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525793.19/warc/CC-MAIN-20190718190635-20190718212635-00199.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.927659
| false
|
Kategorie:Wikipedia-artikels met ULAN-identifiseerders
Jump to navigation
Jump to search
Vir meer inligting, sien Wikipedia:Gesagbeheer.
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
Bladsye in kategorie "Wikipedia-artikels met ULAN-identifiseerders"
Die volgende 11 bladsye is in hierdie kategorie, uit 'n totaal van 1 018.
(vorige bladsy) (volgende bladsy)(vorige bladsy) (volgende bladsy)
|
<urn:uuid:b35fec1f-54da-40a2-b593-149ac11c6f85>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Wikipedia-artikels_met_ULAN-identifiseerders?from=Wz
|
2019-07-21T07:41:42Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00519.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999357
| false
|
Bespreking:William H. Seward
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die William H. Seward-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:769f00cd-f15e-4484-8f71-6497cbd034af>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:William_H._Seward
|
2019-07-21T07:32:49Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00543.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999958
| false
|
SI-stelsel
Die internasionale eenheidstelsel (genoem die SI-stelsel vanuit die Frans frase, Système International d'Unités) is die mees gebruikte stelsel van eenhede in die wêreld. Dit word in alledaagse handel gebruik in byna elke land buiten die Verenigde State, Liberië en Mianmar en word ook wêreldwyd gebruik vir wetenskaplike en ingenieurswerk. In 1960, is SI gekies as die beste sub-stel van die bestaande meter-kilogram-sekonde (MKS) stelsel van eenhede eerder as die ouer sentimeter-gram-sekonde (CGS) eenheidstelsel. Verskeie nuwe eenhede is later bygevoeg. Daar word soms na die SI-stelsel verwys as die metrieke stelsel (veral in die Verenigde State, wat dit nog nie aangeneem het nie al het die gebruik daar begin toeneem). Die internasionale eenheidstelsel verwys na 'n spesifieke groep mates wat afgelei en uitgebrei is vanuit die metrieke stelsel; alle metrieke eenhede word egter nie as SI-eenhede aanvaar nie.
Daar is sewe basiseenhede en verskeie afgeleide eenhede, saam met 'n stel voorvoegsels. Eenhede wat nie SI-eenhede is nie kan omgeskakel word na SI-eenhede (of omgekeerd) deur die omskakeling van eenhede. Byna alle sulke eenhede is al geherdefinieer in terme van die SI-eenhede.
Inhoud
- 1 Oorsprong
- 2 Basis
- 3 SI-skryfstyl
- 4 Eenhede
- 5 Sien ook
- 6 Verwysings
- 7 Verdere leeswerk
- 8 Eksterne skakels
Oorsprong[wysig | wysig bron]
Daar word op die eenhede van die SI-stelsel deur 'n reeks internasionale konferensies besluit wat deur die standaarde-organisasie Bureau International des Poids et Mesures (BIPM of Internasionale Buro vir Mate en Gewigte) gereël word. Die SI het eers sy naam in 1960 gekry en die laaste byvoeging het in 1971 plaasgevind.
Die ware oorsprong van die SI of metrieke stelsel dateer terug na voorstelle van die Engelse biskop John Wilkins (1668)[1] en die Franse priester Gabriel Mouton (fr) (1670).[2] Dit is ontwikkel deur Franse wetenskaplikes en het 'n groot hupstoot gekry tydens die Franse Rewolusie van 1789. In 1795 het die stelsel wetlik verpligtend geword, maar dit was onmoontlik om die navolging daarvan af te dwing en daar was baie teenstanders. In 1812 het Napoleon Bonaparte die stelsel weer afgeskaf, maar die Verenigde Koninkryk van die Nederlande (Nederland + België) het dit in 1820 weer ingestel. Koning Willem I het sodoende gepoog om 'n bietjie eenheid in sy koninkryk te skep. Langsamerhand is dit wêreldwyd in gebruik geneem.
Teen die einde van die negentiende eeu het die meeste van die Europese lande afgesien van Rusland en die Verenigde Koninkryk die metrieke stelsel aangeneem. Aan die 1902 Rykskonferensie het die meeste van die Britse kolonies sy steun vir die metrieke stelsel gegee, maar die Britse Parlement het geweier om die nodige wetgewing in te stem.[3][4] In 1965 het die Britse President of the Board of Trade ('n staatsminister) aangekondig dat die Vereningde Koninkryk van plan is om die metriese sisteem te aanvaar. Gedurende die volgende paar jaar het die meeste van die Britse Statebond (en ook Suid-Afrika) die Britse voorbeeld gevolg.[5] Met ingang 2005 is dit nog net in die Verenigde State waar die stelsel nie wetlik afgedwing word nie.
Die metrieke stelsel het gepoog om eenhede te kies wat nie arbitrêr vasgestel is nie, wat dog steeds prakties sou wees, en wat mooi ingeskakel het met die rewolusie se amptelike ideologie van suiwere rede; dit is voorgestel as 'n noemenswaardige verbetering oor die inkonsekwente eenhede wat voor dit in gebruik was en waarvan die waarde dikwels afgehang het van die streek.
Die belangrikste eenheid is dié van lengte: een meter was bedoel om gelyk aan 1/10 000 000de van die afstand van die pole tot by die ewenaar langs die lengtelyn deur Parys af te wees. Die afstand is ongeveer 10% langer as 'n jaart. Later is 'n platinumstaaf met 'n onbuigsame deursnee in die vorm van 'n X vervaardig om as 'n maklik bruikbare standaard te gebruik om 'n meter se lengte te bevestig. Vanweë die feit dat dit moeilik was om die lengte van 'n meridiaankwadrant in die 18de eeu te meet, was die eerste platinum prototipe 0,2 millimeters te kort. Daar is toe later besluit om 'n veelvoud van 'n spesifieke straling se golflengte te gebruik om die (onveranderde) lengte op 'n abstrakte manier te definieer en uiteindelik is daar besluit om die meter te definieer as die afstand wat lig in 'n spesifieke tydperk aflê in 'n vakuum.
Die oorspronklike basiseenheid van massa in die metrieke stelsel was die gram, maar dit is vinnig verander na kilogram, wat gedefinieer is as die massa van suiwer gedistilleerde water by sy hoogste digtheid (+3.98 grade Celsius) wat in 'n kubus waarvan die kante afmetings het van 1/10de van 'n meter. Een kilogram is ongeveer 2.2 pond. Die kubiese ruimte is ook 'n liter genoem sodat die volumes van verskillende vloeistowwe maklik daarmee vergelyk kon word. Teen 1799 is 'n platinumsilinder vervaardig om as die standaardgewig vir 'n kilogram te dien, dus het geen watergebaseerde standaard ooit gedien as die primêre standaard toe die metrieke stelsel elders in gebruik geneem is nie. In 1890, vyftien jare nadat die Meterkonvensie onderteken is, is die silinder met 'n ander vervang wat uit 90% platinum-, 10% iridiumlegering bestaan het en het sedertdien as die standaard bly dien en word in 'n kluis deur die Internasionale Buro vir Mate en Gewigte in Sèvres, vlakby Parys bewaar.
Die kilogram is die enigste basiseenheid wat nie herdefinieer is in terme van 'n onveranderende natuurlike verskynsel nie. Wetenskaplikes het egter by die Royal Society in Londen 'n beroep gedoen dat die massa van die standaard kilogram in Parys vervang moet word as die amptelike definisie en dat dit vervang moet word deur 'n onveranderlike natuur-eienskap (eerder as deur 'n fisiese voorwerp waarvan die massa effens kan verander), maar 'n besluit oor die herdefiniëring kan eers in 2007 geneem word.
Die eenheid van temperatuur het die centigraad of omgekeerde Celsius graad geword, wat beteken dat die kwikskaal opgedeel word in 100 gelyke dele tussen die temperatuur van 'n water-ys mengsel en die kookpunt van suiwer, gedistilleerde water (by seevlak). So word die temperatuur van kookwater dan 100 grade Celsius en die vriespunt van water, 0 grade Celsius. 'n Honderd jaar later het wetenskaplikes die bestaan van 'n absolute nul temperatuur vasgestel. Dit het toe die daarstel van 'n nuwe temperatuurskaal genoodsaak, wat die absolute skaal of kelvinskaal genoem word, wat die nulpunt verskuif maar nog steeds 'n 100 kelvin tussen die vriespunt en kookpunt van water beslaan.
Die metrieke eenheid van tyd het die sekonde geword en is oorspronklik as 1/86 400ste van 'n gemiddelde dag uit die jaar 1900. Die formele definisie van die sekonde is verskeie kere verander vanweë gevorderde wetenskaplike vereistes (sterrekundige waarnemings, stemvurkhorlosie, kwartshorlosie en toe die sesium-atoomhorlosie) maar die gebruikers van polshorlosies sou nie die verskil agterkom nie.
Die vinnige wêreldwye ingebruikneming van die metrieke stelsel vir ekonomiese en alledaagse gebruik het plaasgevind hoofsaaklik omdat baie lande nie hul eie gebruiklike stelsels gehad het om baie begrippe te beskryf nie, of in ander lande om vinnige standardisasie teweeg te bring tussen die verskeie streke se stelsels. Internasionale faktore het ook die ingebruikneming van die metrieke stelsel beïnvloed, omdat baie lande hulle handel sodoende kon verhoog. Wetenskaplike werk met klein en groot hoeveelhede word ook makliker gemaak omdat dit so goed inval by die desimale syferstelsel.
Basis[wysig | wysig bron]
Die SI-stelsel definieer ook 'n aantal SI-voorvoegsels om saam met die eenhede te gebruik: wanneer enige van hierdie met 'n eenheidnaam gebruik word, definieer dit die aantal onderverdelings of veelvoude van die eenheid. Die voorvoegsel kilo stel veelvoude van 'n duisend voor, dus is die kilometer 'n 1 000 meter, die kilogram 'n 1 000 gram ensovoorts. Neem kennis dat 'n miljoenste van 'n kilogram 'n milligram is en nie 'n mikrokilogram nie.
SI-skryfstyl[wysig | wysig bron]
Die skryfstyl van SI is internasionaal behalwe wanneer die name van die eenhede voluit geskryf is. In daardie geval gebruik 'n mens die gewone reëls vir die taal in kwessie.[6]:§ 5
- Simbole word in kleinletters geskryf, behalwe vir die simbole wat afgelei word van die naam van 'n persoon. Dit beteken dat die simbool vir "pascal", die SI-eenheid vir druk, wat na Blaise Pascal vernoem is, Pa is. Die amptelike SI-brosjure lys die simbool vir die liter as 'n toegelate uitsondering op die hoofletter reël en kan dit met of 'n hoof- of kleinletter geskryf word.
- Simbole word in enkelvoud geskryf, bv 25 kg (en nie "25 kge" nie, ook nie "25 kgs" in Engels nie).
- Simbole, anders as afkortings, het geen punt (.) aan die einde nie.
- Eenhede is selfstandige naamwoorde en hul vorm volg gewone reëls vir die taal in kwessie. Dus in Afrikaans is die eerste letter van 'n eenheid 'n klein letter (behalwe as dit die eerste woord 'n sin is). Aan die ander kant, as 'n mens in Duits skryf, is die eerste letter van 'n eenheid 'n hoofletter want, volgens the Duitse spelreëls, is die eerste letter van selfstandige naamwoorde altyd 'n hoofletter.
- Volgens ISO 80000 is dit verkies dat eenheids simbole in regop Romeinse letters gedruk word en dat groothede in skuinsgedrukte letters gedruk word.[7] Dus skryf 'n mens, "m" vir meter en "K" vir Kelvin, maar "V = IR" (Ohm se wet) om dit van wiskundige en fisiese veranderlikes te onderskei.
- Aangesien dat die skriftelik vorm van die letter "l" en die syfer "1" amper dieselfde is, het die CGPM in 1979 die beslissing geneem dat óf die hoofletter "L" óf die klein letter "l" as simbool vir die liter gebruik mag word maar die 2002 uitgawe van die AWS dui aan dat die liter met "l" (skuinsgedrukte kleinletter-l) geskryf moet word om verwarring met die syfer 1 voor te kom.
- 'n Spasie moet tussen die getalle en die simbole gelaat word: 2.21 kg, 7.3·102m2. Daar is 'n uitsondering op hierdie reël. Die simbole vir vlakke se hoeke in grade, minute en sekondes ( °, ′ en ″) word direk na die getal geplaas met geen spasie tussenin nie.
- SI gebruik spasies om desimale syfers in stelle van drie te skei. Bv. 1 000 000 of 342 142 (in teenstelling met die kommas en punte van ander stelsels, bv. 1,000,000 of 1.000.000).
- Skeidings vir desimale breuke mag of 'n komma (volgens die Franse praktyk) gebruik of 'n punt (volgens die Britse praktyk) gebuik.[8] In Suid-Afrika is die amptelike desimale skeidingskarakter die komma.[9]
- Simbole vir afgeleide eenhede wat gevorm word deur veelvoude van ander eenhede, word gelas deur 'n spasie of 'n punt op die middel van die lyn (·), bv. N m of N·m.
- Simbole wat gevorm word deur die kwosiënt van twee eenhede word met 'n vorentoe skuinsstreep (/) geskei of as 'n negatiewe eksponent aangetoon, bv. m/s, m s−1, m·s−1 of . 'n Solidus (skuinsstreep) moet nie gebruik word as die resultaat daarvan dubbelsinnig is nie bv. gebruik kg·m−1·s−2, en nie "kg/m/s2" nie.
Op 'n paar uitsonderings na (soos bierverkope in die Verenigde Koninkryk) kan die stelsel wettig gebruik word in alle lande in die wêreld en onderhou baie lande nie meer definisies van ander eenhede nie. Die lande wat nog steeds amptelike erkenning aan nie SI-eenhede verleen (bv. Die V.S.A. en die VK) het moderne omskakelingsfaktore (en) daarvoor gedefinieer. Landmetingsafstande is egter nie in die V.S.A. geherdefinieer nie vanweë die opgehoopte fout wat dit teweeg sou bring en daarom bly die landmetervoet en landmeterduim daar aparte eenhede. (In die Verenigde Koninkryk was dit nie 'n probleem nie want die landmetingsopnames was reeds in metrieke eenhede voor die Tweede Wêreldoorlog).
Eenhede[wysig | wysig bron]
Basiseenhede[wysig | wysig bron]
Die volgende eenhede is die fundamentele eenhede waaruit al die ander afgelei is, hulle is dimensioneel onafhanklik. Die definisies hieronder word algemeen aanvaar.[6]:§ 2.1
SI-Basiseenhede | ||||
---|---|---|---|---|
Naam | Simbool | Grootheid | Definisie | |
sekonde | s | Tyd | Die eenheid van tyd is die tydsverloop van presies 192 631 770 periodes van die straling wat ooreenstem met die oorgang van twee hiperfyn vlakke van die grondtoestand van die sesium-133 atoom teen 'n temperatuur van 0 K (13de CGPM (1967-1968) Resolusie 1, CR 103). | |
meter | m | Lengte | Die eenheid van lengte is gelyk aan die afstand wat lig aflê in 'n vakuum gedurende 'n tydsinterval wat gelykstaande is aan 1/299 792 459 van 'n sekonde (17de CGPM (1983) Resolusie 1, CR 97). Die getal is eksak; die meter word gedefinieer op hierdie manier. | |
kilogram | kg | Massa | Die eenheid van massa is gelyk aan die massa van die internasionale prototipe kilogram ('n platinum-iridium silinder) wat bewaar word by die Bureau International des Poids et Mesures (BIPM), Sèvres, Parys (1ste CGPM (1889), CR 34-38). Neem kennis dat die kilogram die enigste basis eenheid met 'n voorvoegsel is; die gram word gedefinieer as 'n afgeleide eenheid, gelyk aan 1/1000 van 'n kilogram; voorvoegsels soos mega- word toegepas op die gram en nie die kg nie; bv. Gg, nie Mkg nie.
Na 20 Mei 2019 sal die kilogram die een wees wat jy in konstante van Planck 'n waarde van sal sien. (26de CGPM (2018)) | |
ampere | A | Elektriese stroom | Die eenheid van elektriese stroom is die konstante stroom wat, indien dit onderhou word in twee paralelle geleiers, van oneindige lengte en nalaatbare deursnit, wat 1 meter van mekaar af in 'n vakuum geplaas word, 'n krag tussen die twee geleiers gelyk aan 2×10−7 newton vir elke meter van lengte sou veroorsaak (9de CGPM (1948) Resolusie 7, CR 70).
Na 20 Mei 2019 sal die ampere die een wees wat jy in hef van 'n elektroon 'n waarde van sal sien. (26de CGPM (2018)) | |
kelvin | K | Termodinamiese Temperatuur | Die eenheid van termodinamiese temperatuur (of absolute temperatuur) is die fraksie 1/273.16 (eksak) van die termodinamiese temperatuur by die tripel punt van water (13de CGPM (1967) Resolusie 4, CR 104).
Na 20 Mei 2019 sal die kelvin die een wees wat jy in konstante van Boltzmann 'n waarde van sal sien. (26de CGPM (2018)) | |
mol | mol | Hoeveelheid van 'n stof | Die eenheid van hoeveelheid van 'n stof is die hoeveelheid van 'n stof wat soveel elementêre deeltjies bevat as wat daar atome in 0.012 kilogram van suiwer koolstof-12 is (14de CGPM (1971) Resolusie 3, CR 78). (Elementêre deeltjies mag atome, molekules, ione, elektrone of partikels wees) Dit is ongeveer gelyk aan 6.02214199×1023 eenhede.
Na 20 Mei 2019 sal die mol die een wees wat jy in konstante van Avogadro 'n waarde van sal sien. (26de CGPM (2018)) | |
kandela | cd | Ligsterkte | Die eenheid van ligsterkte is die ligsterkte, in 'n gegewe rigting, van 'n bron wat monochromatiese straling van 'n frekwensie 540×1012 hertz en wat 'n stralingsintensiteit in daardie rigting van 1/683 watt per steradiaal het. (16de CGPM (1979) Resolusie 3, CR 100). |
Dimensielose afgeleide eenhede[wysig | wysig bron]
Die volgende SI-eenhede word afgelei vanuit die basiseenhede en is dimensieloos.[6]:§ 2.2.3
SI Dimensielose afgeleide eenhede | ||||
---|---|---|---|---|
Naam | Simbool | Grootheid | Definisie | |
radiaal | rad | straalhoek/straalboog | Die eenheid van hoek is die hoek in die middel van 'n sirkel wat deur 'n boog onderspan word met 'n omtrek wat gelyk is aan die lengte van die radius van die sirkel. Daar is radiale in 'n sirkel. | |
steradiaal | sr | Soliede hoek | Die eenheid van soliede hoek is die soliede hoek in die middel van 'n sfeer wat onderspan word deur 'n gedeelte van die sfeer met 'n oppervlak gelyk aan r2. Daar is steradiale in 'n sfeer. |
Afgeleide eenhede met spesiale name[wysig | wysig bron]
Basiseenhede kan saamgevoeg word om eenhede af te lei vir die meet van ander hoeveelhede. Sommiges het spesiale name gekry.[6]:§ 2.2 Die SI Standaard skryf voor dat al die eenhede afkomstig van name met 'n hoofletter geskryf word.
SI afgeleide eenhede met spesiale name | ||||
---|---|---|---|---|
Naam | Simbool | Grootheid | Uitgedruk in basiseenhede | |
hertz | Hz | Frekwensie | s-1 | |
newton | N | Krag | kg m s -2 | |
joule | J | Energie | N m = kg m2 s-2 | |
watt | W | Drywing | J/s = kg m2 s-3 | |
pascal | Pa | Druk | N/m2 = kg m -1 s-2 | |
lumen | lm | Stralingsvloedsterkte | cd | |
lux | lx | Verligting | cd m-2 | |
coulomb | C | Elektriese lading | A s | |
volt | V | Elektriese potensiaalverskil | J/C = kg m2 A-1 s-3 | |
ohm | Ω | Elektriese weerstand | V/A = kg m2 A-2 s-3 | |
farad | F | Elektriese kapasitansie | Ω-1 s = A2 s4 kg-1 m-2 | |
weber | Wb | Magnetiese vloedsterkte | kg m2 s-2 A-1 | |
tesla | T | Magnetiese vloeddigtheid | Wb/m2 = kg s-2 A-1 | |
henry | H | Induktansie | Ω s = kg m2 A-2 s-2 | |
siemens | S | Elektriese geleidingsvermoë | Ω-1 = kg-1 m-2 A2 s3 | |
becquerel | Bq | Radio-aktiwiteit (verval per tydeenheid) | s-1 | |
gray | Gy | Geabsorbeerde dosis (van ioniserende straling) | J/kg = m2 s-2 | |
sievert | Sv | Ekwivalente dosis (van ioniserende straling) | J/kg = m2 s-2 | |
katal | kat | Katalitiese aktiwiteit | mol/s = mol s-1 | |
grade Celsius | °C | termodinamiese temperatuur | K - 273.15 |
Nie-SI-eenhede wat aanvaar is vir gebruik saam met SI[wysig | wysig bron]
Die volgende eenhede is nie SI-eenhede nie maar word aanvaar vir gebruik in die SI-stelsel.[6]:§ 4
Nie SI-eenhede wat aanvaar word vir gebruik saam met SI | ||||
---|---|---|---|---|
Naam | Simbool | Grootheid | Ekwivalente SI-eenheid | |
minuut | min | tyd | 1 min = 60 s | |
uur | h | tyd | 1 h = 60 min = 3600 s | |
dag | d | tyd | 1 d = 24 h = 1440 min = 86400 s | |
graad van 'n hoek | ° | hoek | 1° = (π/180) rad | |
minuut van 'n hoek | ′ | hoek | 1′ = (1/60)° = (π/10800) rad | |
sekonde van 'n hoek | ″ | hoek | 1″ = (1/60)′ = (1/3600)° = (π/648000) rad | |
liter | l of L | volume | 0.001 m3 | |
ton | t | massa | 1 t = 103 kg | |
Nie SI-eenhede wat nie formeel deur die CPGM aanvaar is nie | ||||
neper, veldhoeveelheid | Np | verhouding (dimensieloos) | LF = ln(F/F0) Np | |
neper, kraghoeveelheid | Np | verhouding (dimensieloos) | LP = ½ ln(P/P0) Np | |
bel, Veldhoeveelheid | B | verhouding (dimensieloos) | LF = 2 log10(F/F0) B | |
bel, kraghoeveelheid | B | verhouding(dimensieloos) | LP = log10(P/P0) B | |
Empiriese nie SI-eenhede wat aanvaar is vir gebruik met SI | ||||
elektronvolt | eV | energie | 1eV = 1.60217733 (49) × 10-19 J | |
atoom massa eenhede (of dalton) | u of Da | massa | 1u = 1.6605402 (10) × 10-27 kg | |
astronomiese eenheid | au | lengte | 1au = 149 597 870 700 m[10] | |
Ander nie SI-eenhede wat tans aanvaar word vir gebruik met SI | ||||
seemyl | seemyl | lengte | 1 seemyl = 1852 m | |
knope | knoop | spoed | 1 knoop = 1 seemyl per uur = (1852/3600) m/s | |
aar | a | oppervlakte | 1a = 1dam2 = 100 m2 | |
hektaar | ha | oppervlakte | 1ha = 100a = 10000 m2 | |
bar | bar | druk | 1 bar = 105Pa | |
ångström, angstrom | Å | lengte | 1 Å = 0.1 nm = 10-10 m | |
barn | b | oppervlakte | 1b = 10-28 m2 |
SI-voorvoegsels[wysig | wysig bron]
Die volgende SI-voorvoegsels kan gebruik word by enige van bostaande eenhede om 'n veelvoud of verdeling van die oorspronklike eenheid aan te dui.[6]:§ 3.1
10n | Voorvoegsel | Simbool | Kortskaal | Langskaal Naam | Desimale Ekwivalent | |
---|---|---|---|---|---|---|
1024 | yotta | Y | Septiljoen | Kwadriljoen | 1 000 000 000 000 000 000 000 000 | |
1021 | zetta | Z | Sekstiljoen | Triljard (duisend triljoen) | 1 000 000 000 000 000 000 000 | |
1018 | exa | E | Kwintiljoen | Triljoen | 1 000 000 000 000 000 000 | |
1015 | peta | P | Kwadriljoen | Biljard (duisend biljoen) | 1 000 000 000 000 000 | |
1012 | tera | T | Triljoen | Biljoen | 1 000 000 000 000 | |
109 | giga | G | Biljoen | Miljard (duisend miljoen) | 1 000 000 000 | |
106 | mega | M | Miljoen | 1 000 000 | ||
103 | kilo | k | Duisend | 1 000 | ||
102 | hekto | h | Honderd | 100 | ||
101 | deka | D | Tien | 10 | ||
100 | (eenheid) | Een | 1 | |||
10−1 | desi | d | Tiende | 0.1 | ||
10−2 | senti | c | Honderdste | 0.01 | ||
10−3 | milli | m | Duisendste | 0.001 | ||
10−6 | mikro | µ | Miljoenste | 0.000 001 | ||
10−9 | nano | n | Biljoenste | Miljardste | 0.000 000 001 | |
10−12 | piko | p | Triljoenste | Biljoenste | 0.000 000 000 001 | |
10−15 | femto | f | Kwadriljoenste | Biljardste | 0.000 000 000 000 001 | |
10−18 | atto | a | Kwintiljoenste | Triljoenste | 0.000 000 000 000 000 001 | |
10−21 | zepto | z | Sekstiljoenste | Triljardste | 0.000 000 000 000 000 000 001 | |
10−24 | yokto | y | Septiljoenste | Kwadriljoenste | 0.000 000 000 000 000 000 000 001 |
Verouderde SI-voorvoegsels[wysig | wysig bron]
10n | Voorvoegsel | Simbool | Getalnaam | Desimale ekwivalent |
---|---|---|---|---|
104 | miria | ma | Miriade (tien duisend) | 10 000 |
Ook in onbruik is die dubelle voorvoegsels, soos dié wat voorheen gebruik is in mikromikrofarad, hektokilometers, mikromillimeters, ens. |
Sien ook[wysig | wysig bron]
- Mates en gewigte
- CODATA
- Metrologie
- UTC (Coordinated Universal Time)
- Binêre voorvoegsels – om groot hoeveelhede rekenaardata te kwantifiseer.
- Ordegrootte
- ISO 31
- SI-eenhede vernoem na mense
Verwysings[wysig | wysig bron]
- John Wilkins (1668). "VII". An Essay towards a Real Character and a Philosophical Language (in Engels). The Royal Society. pp. 190–194.
Reproduction (33 MB); Transcription (126 kB) - O'Connor, John J; Edmund F. Robertson (January 2004). "Gabriel Mouton". MacTutor History of Mathematics archive.
- (20 Mei 1975) “The International Bureau of Weights and Measures 1875–1975: NBS Special Publication 420” (in Engels).
- Seaman, William H. (13 Januarie 1905). “The Discussion in the British Parliament on the Metric Bill”. Science New Series 21 (524): 72-75.
- "White Paper on Metrication (1972) – Summary and Conclusions" (PDF) (in Engels). London: Department of Trade and Industry – Consumer and Competition Policy Directorate.
- International Bureau of Weights and Measures (2006). The International System of Units (SI) (PDF) (8th uitg.). ISBN 92-822-2213-6.
- International vocabulary of metrology – basic and general concepts and associated terms (PDF) (3 uitg.). Joint Committee on Guides for Metrology (JCGM). 2008.
- "Résolution 7 de la 9e CGPM (1948)" (in Frans).
"Resolution 7 of the 9th CGPM (1948)" (in Engels). BIPM. - University Treasurer (Universiteit penningmeester). "International Currency Conversion" (in Engels). Cornell University, Division of Financial Affairs. Besoek op 18 Mei 2015.
- "RESOLUTION B2 on the re-definition of the astronomical unit of length." (PDF) (in Engels). Beijing: International Astronomical Union. 2012.
- Report of the secretary of the Treasury on the construction and distribution of weights and measures (in Engels). Washington. 1857. p. 168.
Verdere leeswerk[wysig | wysig bron]
- I. Mills, Tomislav Cvitas, Klaus Homann, Nikola Kallay, IUPAC: Quantities, Units and Symbols in Physical Chemistry, 2de uitgawe, Blackwell Science Inc 1993, ISBN 0-632-03583-8.
- Kennis, 1980, vol 3, bl. 466-467, ISBN 0 7981 0825 8
- SANS 80000-1:2017 Quantities and Units - Part 1: General, ISBN 978-0-626-34903-5
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
- Amptelik
- BIPM (SI-agentskap vir stelselonderhoud) (tuisblad)
- BIPM reference (SI-verwysings)
- ISO 1000:1992 SI-eenhede en aanbevelings vir die gebruik van hulle veelvoude
- Inligting
- US NIST reference on SI
- SI – Die geskiedenis en gebruik daarvan in wetenskap en die nywerheid
- 'n Woordeboek vir eenhede van mates
- Cyrillic transcription of SI symbols
- Judson, Lewis B., Weights and Measures Standards of the United States: A brief history, NBS Special Publication 447, oorspronklik uitgereik in Oktober 1963, opgedateer in Maart 1976 (46 bladsy PDF lêer)
- Pro-metrieke-stelsel drukgroepe
|
<urn:uuid:b43b24fa-936c-4a65-8e97-c631cec9ceb2>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/SI-stelsel
|
2019-07-21T07:48:18Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526931.25/warc/CC-MAIN-20190721061720-20190721083720-00543.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999914
| false
|
NG gemeente Wynberg
Die NG gemeente Wynberg is die 20ste oudste NG gemeente in die destydse Kaapprovinsie en die derde oudste in die Kaapstadse metropolitaanse gebied, naas NG gemeente Kaapstad (1665) en NG gemeente Durbanville (1826). Dr. Abraham van der Merwe, indertydse moderator van die Kaapse Kerk, het Wynberg in 1954 met die gemeente se 125ste verjaardag as "die oudste voorstedelike gemeente in die Kaapse Kerk" beskryf; dus ook in die hele NG Kerk.
Die gemeente is op 20 September 1829 gestig toe die eerste godsdiensoefening onder die leiding van die konsulent, dr. Abraham Faure, gehou is op die plaas De Onder Schuur, later die ampswoning Westbrooke (sedert 1995 amptelik Genadendal), destyds die eiendom van mnr. Egbert Andries Buyskes. Dié geskiedkundige woning is tans binne die grense van die NG gemeente Rondebosch geleë. Die eerste hoofregter van die Kaapkolonie, sir John Truter, word as die vader en stigter van die gemeente beskou. Die eerste kerkgebou is op 30 September 1832 ingewy en 10 jaar later deur die aanbou van twee vleuels vergroot. Die vergrote kerkgebou is in 1897 gesloop om plek te maak vir die teenswoordige kerkgebou, wat op 17 Maart 1899 ingewy is.
Die eerste leraar was ds. (later dr.) Philip Eduard Faure, 'n broer van die konsulent, wat op 7 Desember 1834 bevestig is. Hy het die gemeente gedien tot en met sy dood op 7 Desember 1882. Ná dr. Faure se dood is Engelse dienste ingevoer, maar weer in 1912 afgeskaf. Lidmate van die gemeente het meegehelp aan die stigting van minstens twee Afrikaansmediumskole binne die gemeentegrense, die Laerskool Simon van der Stel en die Hoërskool Voortrekker, Kenilworth. Weens die veranderende demografie van die suidelike voorstede, het Simon van der Stel, wat Afrikaans gebly het, se leerdertal in 2006 tot onder 200 gedaal en in 2016 op 182 (gr. 1 – 7) gestaan, dieselfde as in 2010, terwyl Voortrekker parallelmedium geword het ten einde sy getalle te behou en Afrikaans mettertyd uitgefaseer is.
Inhoud
- 1 Stigting
- 2 Eerste kerk
- 3 Ds Adriaan Hofmeyr
- 4 125-jarige viering
- 5 Onlangse geskiedenis
- 6 Ring van Wynberg
- 7 Eerste leraars
- 8 Enkele latere leraars: Wynberg
- 9 Enkele leraars: Wynberg-Militêr
- 10 Leraarsgalery
- 11 Verwysings
- 12 Bronne
- 13 Eksterne skakels
Stigting[wysig | wysig bron]
Wanneer van die stigting van die NG gemeente Wynberg gepraat word, moet die naam van sir J.A. Truter in dieselfde asem genoem word. Hy was die eerste persoon wat in die Kaapkolonie die titel "hoofregter" gedra het. Hierdie amp het hy van 1812 tot 1828 beklee. In 1824 het hy as kommissaris-politiek die eerste Sinode van die Kaapse Kerk bygewoon. Ná sy aftrede as hoofregter het hy op die "Kampgrond" (vandag nog die perseel van die militêre basis in Wynberg, hoewel met die jare verklein) gaan woon; en van daardie oomblik af is sy naam ingeweef in die geskiedenis van die gemeente Wynberg sodat hy die eretitel "Stigter van die Gemeente" gekry het.
Vir die lidmate van die NG gemeente Kaapstad wat tussen Simonstad en Soutrivier, en Houtbaai en Kuilsrivier gewoon het, was dit moeilik om die dienste in die Groote Kerk by te woon. Op versoek van sommige lidmate skryf sir John op 4 Julie 1829 aan die kerkraad om raad te vra hoe om af te stig en of die sanksie van die goewerment vir so 'n afstigting nodig was. Op 7 Julie 1829 is 'n vergadering van lidmate gehou aan die huis van Alexander van Breda (1755–1842) te Boshof, ’n plaas in die omgewing van die huidige voorstad Rondebosch. Op hierdie vergadering is eenparig besluit om met toestemming en onder leiding van hul eerw. leraars in Kaapstad ’n afsonderlike gemeente te stig. 'n Tweede brief is aan die kerkraad geskryf. Die raad het gunstig geantwoord op die briewe en daarop gewys dat die sanksie van die goewerneur vir 'n afstigting verkry moes word.
Vir hierdie doel is sir John se medewerking gevra. Hierop het van die betrokke lidmate 'n "memorie" gerig aan die goewerneur, sir G.A. Cole, om toestemming te vra om 'n gemeente te stig en 'n gebou op te rig. Dit het hy gegee op 25 Julie 1829. Daarna het die lidmate weer 'n vergadering gehou en die name genoem van persone wat hulle as ouderlinge en diakens voorstel. Sir John is versoek om die name voor die kerkraad van Kaapstad te lê en te verseker dat die goewerment daaraan goedkeuring verleen. Op 3 Augustus 1829 het sir John met die Kaapse kerkraad in verbinding getree. Op 5 September 1829 het die koloniale sekretaris die kerkraad verwittig van die goedkeuring van die goewerneur, en op 7 September verwittig die kerkraad die gemeentelede van die benoeming van Alexander van Breda sr. (1755–1842), van die plaas Boshof, en Ryk Arnoldus Mauritius Cloete, van die plaas Plumstead as ouderlinge. As diakens is benoem: Dirk Gysbert E(c)ksteen, waarskynlik van die plaas Bergvliet, Cornelis Mosterd(/t) (1787–1862), van die plaas Valkenburg, sy swaer W.A. van Schoor (1782–1845) van Malta, en Jacob Pieter Cloete, van die plaas Constantia. Van Breda, Mostert en Van Schoor se plase was binne dié deel van die gemeente wat in 1891 as die NG gemeente Rondebosch sou afstig. Die konsulent was dr. Abraham Faure van die moedergemeente.
Op 20 September 1829 is die nuwe gemeente amptelik tydens 'n diens met 'n leerrede na aanleiding van 2 Kor. 4:5 aan die huis van Egbert Andreas Buyskes, van De Onder Schuur onder amptelike toesig van sir John "geconstitueerd en ingezegend" deur dr. Abraham Faure. De Onder Schuur is in 1831 tot Westbrooke herdoop nadat Buyskes bankrot gespeel het en dit moes verkoop. In later jare was dit die somerwoning van sommige Kaapse goewerneurs, later die ampswoning van die goewerneurs-generaal en eindelik staatspresidente. In 1995 het pres. Nelson Mandela, wat in die herehuis gewoon het, die naam verander na Genadendal. Dis geleë op die Groote Schuur-landgoed, ook binne die gemeente Rondebosch se grense. Ná die amptelike stigting is die kerkraadslede bevestig. Net daarna is die eerste kerkvergadering gehou met die konsulent as voorsitter. Die nuwe kerkraadslede was teenwoordig en op hulle versoek, ook sir John. In November 1832 het die kerkraad van Wynberg 'n skrywe ontvang van die ringskriba, ds. G.W.A. van der Lingen, leraar van die Paarl, met 'n beskrywing van die grense van die gemeente.
Wynberg is as die 20ste NG gemeente in Suid-Afrika gestig nadat 165 jaar sedert die stigting van die eerste gemeente, Kaapstad, verloop het. Tot met die stigting van die 40ste, Humansdorp in 1849, sou presies 20 jaar verloop en tot met die stigting van die 60ste, Montagu in 1854, net vyf jaar. Die 100ste gemeente is in die loop van 1870 gestig.
Eerste kerk[wysig | wysig bron]
Op die eerste vergadering van belangstellende lidmate, op 7 Julie 1829, was daar sprake dat 'n kerkgebou opgerig sou word tussen die plase van V.A. Schönnberg en J. Letterstedt, en dat albei van die here vir dié doel 'n stuk grond sou afstaan. Op latere vergaderings is die vraag geopper of die kerkgebou aan "die Driekoppen" of aan "die Wynbergen" opgerig moes word. (Driekoppen, die huidige Mowbray, is so genoem omdat op ’n keer drie tereggesteldes se kop daar in die openbaar vertoon is, soos destyds die gebruik was.) Met die afstigting is die saak vereers agterweë gelaat.
Ná die stigting is 'n vergadering van die lidmate belê om die saak te bespreek. Op voorstel van sir John het die vergadering eenparig besluit om die saak aan die Sinode, wat op 3 November 1829 sou vergader, voor te lê. H.C.D. Maynier en H. Cloete sou die standpunt stel van die lidmate wat begeer het dat die gebou by Wynberg opgerig moes word en O.J. Truter en E.A. Buyskes sou die standpunt stel van die lidmate wat verkies het dat die gebou opgerig moes word tussen die plase van Schönnberg en Letterstedt. 'n Kommissie van die Sinode wat die saak ondersoek het, het eenparig aanbeveel dat die gebou op Wynberg opgerig moes word. So is besluit.
Geruime tyd het verloop met korrespondensie tussen die kerkraad en die goewerneur om die grond geregistreer te kry as eiendom van die gemeente. Hierdie saak is eers op 9 April 1831 afgehandel. Die grond op ’n hoogte in Wynberg, waarop ook die teenswoordige kerk staan en wat afgesny is van die kampgrond, is aan die gemeente toegeken op voorwaarde dat die grond verbeurd verklaar sou word as die gemeente nie binne nege maande begin bou en die kerk nie binne 18 maande voltooi word nie, vanaf datum 3 Maart 1831. In die tussentyd is die erediens van tyd tot tyd waargeneem deur die konsulent en ander leraars, in die voorhuise van die plaaswonings op De Onder Schuur, Boshof, Valkenburg, en op die plaas van J.M. Horak. Later is die dienste gehou in 'n skoolgebou wat aan die goewerment behoort het, en waarvan die Anglikaanse Kerk ook gebruik gemaak het vir kerklike doeleindes. Ook aan dié kerk is later (1836) 'n gedeelte van die kampgrond vir hul kerkgebou toegeken.
Nadat die "erfgrondbrief" ontvang is, het die kerkraad nie gras onder hul voete laat groei nie en is 'n begin gemaak met die bou van die kerk. 'n Boukommissie is benoem, wat bestaan het uit T.F. Dreyer, H. Cloete en J.J. Cruywagen. Die eerste bydrae vir die kerkgebou het gekom van siviele kommissaris William MacDonald Mackay, later magistraat van Wynberg; die bedrag was £11 19s. 10d. Hierdie geld was 'n deel van 'n geldsom wat aan hom toegestaan is in 'n hofgeding teen dr. John Philip, die destyds bekende sendeling na wie Philippolis genoem is. Die geding was na aanleiding van dr. Philip se boek Researches in South waarin hy, volgens eerw. Andries Dreyer, "die Afrikaanse Boerevolk skandelik belaster en ook die goeie eer en karakter van gemelde Mackay … aangerand het". Dié regsgeding het groot opspraak aan die Kaap verwek. Die hoofregter, sir John Wylde, het uitspraak gelewer op 16 Julie 1830 toe hy aan Mackay skadevergoeding van £900 toestaan. Sir John is bygestaan deur regters William Westbrooke Burton en William Menzies.
Hoeksteenlegging, eerste kerk[wysig | wysig bron]
Op 24 Augustus 1831 is, ná 'n leerrede deur die konsulent, dr. A. Faure, die hoeksteen van "eener Hollandsche Gereformeerde Kerk" gelê deur sir John Truter in die nabyheid van "de Wynbergen of Kampground", soos ’n berig in Het Z.A. Tijschrift destyds gelui het. Die hoeksteen is gelê in die teenwoordigheid van sir G.A. Cole, goewerneur, en sy gevolg (indertyd sy "suite" genoem), ’n afvaardiging van die Lutherse gemeente in Kaapstad, en ’n aantal "respektabele ingesetenes" en lede van die Kerk. Die verrigtinge is afgesluit met ’n behoorlike gebed en die sing van liedere, onder meer God Save the King. ’n "Bus" is onder die hoeksteen gelê waarin ’n perkament geplaas is waarvan V.A. Schönnberg die bewoording aan die aanwesiges voorgelees het: "In den Name Gods! Onder de Vaderlyke Regering van Zyne Groot-Brittannische Majesteit Willem den Vierden, is deze Hoeksteen van de Nederduitsch Hervormde Kerk aan die WYNBERGEN op Woensdag den 24 Augustus, in het Jaar onzes Heeren 1831, gelegd, door den Hoog-Edelen Heer Mr. J.A. Truter, Ridder." Daarna volg ’n lys van die hoofamptenare wat die geleentheid bygewoon het: die goewerneur, sir John Wylde, hoofregter, kol. John Bell, koloniale sekretaris, William Mackay, siviele kommissaris en P.B. Borcherds, magistraat. En laastens die "Kerkbestuurders" en "Mede-Besturende Commissarissen tot den opbouw der Kerk".
Inwyding, eerste kerk[wysig | wysig bron]
Op Sondag 30 September 1832 is die gebou plegtig ingewy onder blyke van groot belangstelling. Die konsulent, dr. Faure, het by die geleentheid gepreek na aanleiding van Eks. 20:24b: "(A)an alle plaats, waar Ik Mijns Naams gedachtenis stichten zal, zal Ik tot u komen, en zal u zegenen." Onder die aanwesiges by die inwyding word onder andere genoem: die goewerneur, sy gemalin en gevolg, sir John Truter, William Mackay, asook afgevaardigdes van sowel die "Nederduitsch Hervormde" as die Lutherse gemeente in die Kaap. Die geleentheid het met eerbied en volmaakte orde afgeloop, luidens ’n inskrywing in die "resolusieboek" van die kerkraad. Die som van Rds. 375 10s. is ingesamel terwyl nog Rds. 9 ontvang is vir die doop van ses kinders. Hierdie eerste kerkgebou was 80 vt. lank en 27 vt. breed.
Kerk vergroot[wysig | wysig bron]
Dit het kort voor lank nodig geword om die gebou te vergroot. Die gemeente het veral gegroei deur die ywer van katkiseermeester A. Keet, wat talle bruin mense afgerig het vir lidmaatskap. Op 1 Augustus 1842 is die hoeksteen gelê vir die aanbou van twee vleuels. Op 30 April 1843 is die vergrote kerkgebou ingewy, en die feesredenaar was dr. Abraham Faure wat na aanleiding van Ps. 84:2 gepreek het: "Hoe liefelijk zijn Uw woningen, o HEERE der heirscharen!" Onder die aanwesiges was onder andere oudgoewerneur sir Benjamin en lady D'Urban. Volgens eerw. Andries Dreyer is sir Benjamin "deur die Britse regering uit sy dienste ontslaan omdat … hy dit as eerlike man aangedurf het om vir die regte van Hollandse Koloniste op te kom".
Ds Adriaan Hofmeyr[wysig | wysig bron]
Ds. Adriaan Hofmeyr is op 11 Julie 1895 op Wynberg as die derde leraar van die gemeente bevestig deur ds. C.F.J. Muller, wat die konsulent was en die nuwe leraar se oom aan moederskant. Soos op Prins Albert is ook hier, spoedig ná sy koms, besluit om die ou pastorie met ’n nuwe te vervang. Die oue is gesloop en die nuwe op die dieselfde perseel, maar net ’n bietjie hoër op, teen ’n koste van £1 530 opgerig. Maar die uitstaande gebeurtenis tydens ds. Hofmeyr se kort dienstyd op Wynberg was die bou van die nuwe kerk. Dié besluit is geneem op ’n gemeentevergadering op 24 November 1896 toe deur die kerkraad daartoe volmag gegee is. Nog voor die bouwerk begin het, het die leraar saam met ouderling Tom Louw, wat al die onkoste betaal het, na Europa gegaan. Die kerkraad het dié broer later bedank vir sy "liefdesdiens" aan die leraar bewys.
Wynberg se vergote kerkgebou[wysig | wysig bron]
Om die nodige geld vir die kerkgebou te kry is ’n deel van die pastoriegrond teen £1 500 verkoop en is daar op 4 Augustus 1897, op ds. Hofmeyr se voorstel, besluit dat ouderling Louw gevolmagtig word om met dr. Muir te onderhandel oor die verkoop van die skoolgeboue op die aangewese grond aan die regering vir ’n bedrag van nie minder nie as £4 000. Dié skoolgeboue was die kerk se eiendom en het die meisieskool gehuisves wat ds. Strasheim gestig het. Teen dié voorstel het sekere lidmate beswaar gemaak, maar wat die verloop van die saak was, blyk nie uit die ses blanko bladsye in die notuleboek van destyds nie. Die verkoop het nietemin deurgegaan en so het die gemeente ’n kosbare besitting kwytgeraak, maar in die plek daarvan ’n nuwe, sierlike kerkgebou gekry wat op 17 Maart 1899 ingewy is met ’n redevoering deur prof. Muller oor Miga 4:2: "Komt en laat ons opgaan tot den berg des HEEREN, en ten huize van den God Jakobs, opdat Hij ons lere van Zijn wegen, en wij in Zijn paden wandelen (Statebybel)."
Ná prof. Muller se toespreek het ds. Hofmeyr ’n kort oorsig gegee van die geskiedenis van die kerkgebou en die bedankings waargeneem. Dieselfde aand is ’n pragtige nuwe orrel ter waarde van digby die £1 000 ingewy deur ds. G.F.C. van der Lingen van Simonstad. Die nuwe kerk met sy toring ingereken, het £4 000 gekos. Die goewerneur sir Alfred Milner was teenwoordig by die inwyding. Volgens oorlewering het ds. Hofmeyr vir hom Hollandse lesse gegee. Die pilare wat die middedak van die kerkgebou stut was 'n geskenk van die heer C.J. Rhodes, met wie ds. Hofmeyr ook bevriend was. Volgens eerw. Andries Dreyer, wat die Wynbergse gemeente se geskiedenis met sy eeufees in 1929 opgeteken het, was die latere lord Milner "toe seker nie ’n persona grata by die Afrikaanse volk nie, want geen ses maande daarna het die vreeslike oorlog van Engeland teen die Transvaalse en Vrystaatse Republieke uitgebreek."[2]
Skielike einde aan sy ampstyd[wysig | wysig bron]
Eerw. Dreyer verstrek in die 100-jarige gedenkboek geen besonderhede oor hoekom ds. Hofmeyr in daardie jaar (1899) nog die gemeente verlaat het of wat die omstandighede van sy vertrek was nie. Hy skryf net: "... voor die eerste oorlogsvuur ontbrand is, is daar ’n einde gekom aan die betrekking tussen leraar en gemeente en het ds. Hofmeyr Wynberg verlaat." Ds. Gerdrie van der Merwe, in die NG gemeente Kuruman se gedenkboek ter viering van daardie gemeente se 75ste bestaansjaar, skryf oor die einde van ds. Hofmeyr se dienstyd in Wynberg: "Sy verblyf hier het hom in besonder(s)e gevaarlike versoeking gebring, want deur sy genialiteit en briljante talente, het hy gemaklik ingang gevind in die hoogste kringe en word hy ’n persoonlike vriend van Cecil John Rhodes en (l)ord Milner. Dit het hom pens en pootjies in die politiek ingesleep, tot nadeel van sy beroep." Van der Merwe sê die band tussen ds. Hofmeyr, so bemind en geëerd op Prins Albert, en Wynberg se gemeente is losgemaak weens "bittere tweedrag en twis".[3] Die geskiedkundige porf. D.W. Krüger skryf die Ring het hom in Junie 1899 aan "ernstige wangedrag" skuldig bevind en geskors.[4]
125-jarige viering[wysig | wysig bron]
Wynberg het in 1954 'n brosjure uitgebring met die oog op die viering op 19 September (omdat dit 'n Sondag was, al is die gemeente se verjaardag eintlik 20 September) van die gemeente se 125-jarige bestaan. Daarin het die destydse moderator van die Kaapse Kerk, dr. Abraham van der Merwe, die volgende gelukwensing aan die gemeente gerig: "Hiermee wil ek graag namens die Ned. Geref. Kerk in Kaapland die Gemeente Wynberg van harte gelukwens met die viering van sy honderd-vyf-en-twintigste verjaardag. As die oudste voorstedelike Gemeente in die Kaapse Kerk was die Gemeente Wynberg in die geleentheid om 'n baie belangrike rol te speel op alle terreine van die samelewing en 'n geseënde arbeid te verrig in belang van die uitbreiding van Gods Koninkryk sowel as tot bevordering van die maatskaplike en kulturele aangeleenthede van ons volk in die Kaapse Skiereiland. Hoewel 'n Gemeente net so min as 'n enkeling sy verlede in oënskou kan neem sonder om met ootmoed kennis te neem van verlore kanse is die Gemeente Wynberg tog in staat om met opregte dankbaarheid teenoor God terug te kyk op 'n verlede wat as eervol en vrugbaar kan beskou word en ook hulde te bring aan hulle aan wie se getroue en toegewyde arbeid dit te danke is. 'n Groot verlede stem ons egter nie alleen dankbaar nie, dit lê ons ook verpligtinge op vir die toekoms, want wat werd is om te gedenk, verdien ook om gehandhaaf te word. Ons wil derhalwe die bede uitspreek dat die geleentheid wat hierdie feesviering die Gemeente aanbied om sy verlede te betrag hom ook sal besiel met 'n vaste vertroue in die toekoms en 'n nuwe ywer vir die taak wat voorlê!"
Onlangse geskiedenis[wysig | wysig bron]
Dieselfde lot as die laerskool, het die gemeente ook te beurt geval. In die bloeijare het die gemeentes Retreat (tans NG gemeente Zwaanswyk) in 1943 afgestig en NG gemeente Southfield in 1951, gevolg deur NG gemeente Van Riebeeck in 1952, NG gemeente Constantia in 1968 (van Zwaanswyk), NG gemeente Wynberg-Militêr in 1975 en Plumstead in 1977. Met die jare is Southfield en Van Riebeeck (in 1990) by Plumstead ingelyf en die militêre gemeente by die moedergemeente. Terwyl die moeder-, dogter- en kleindogtergemeentes, met NG gemeente Ottery daarby ingereken, in 1979 meer as 3 500 lidmate gehad het en in 1990 steeds meer as 3 000, het die lidmate van die oorlewende gemeentes (Wynberg, Plumstead, Constantia, Ottery en Zwaanswyk) in 2007 tot minder as 1 700 gedaal en teen 2010 tot 1 575. Wynberg self het 1 145 belydende lidmate in 1979 gehad, 556 in 1990, 603 in 2000 (ná die inlywing van die Militêr-gemeente), 339 in 2006 en 307 in 2010. (Dié syfer is selfs nog in die Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke van 2014 ook aangegee.)
Op 24 Julie 2007 het 'n gesamentlike kerkraadsvergadering van die gemeente en die Verenigende Gereformeerde kerk Wynberg eenparig besluit dat die twee gemeentes voortaan alle eredienste saam gaan hou. Volgens die gemeente se webwerf is "die besluit is geneem nadat die kerkrade met groot dankbaarheid kennis geneem het van die besondere seën wat tydens die gesamentlike 40 dae van doelgerigte fokus ervaar is". Eredienste word voorlopig om die beurt in albei gemeentes se kerkgebou gehou. Die kerkrade het op 2 September 2008 'n ooreenkoms eenparig goedgekeur waarvolgens die twee gemeentes as een gesamentlike gemeente funksioneer, die NG en VG kerk Wynberg.
Die VG gemeente het egter in Augustus 2010 dié ooreenkoms eensydig beëindig nadat lidmate aangevoer het (wit) NG lidmate was onwillig om dienste in die bruin gemeente se kerkgebou by te woon.
Ring van Wynberg[wysig | wysig bron]
Wynberg verleen ook sy naam aan 'n ring van die NG Kerk. In 1979 het die ring 14 gemeentes gehad, te wete Rondebosch, Pinelands, Die Vlakte, Keurboom, Wynberg, Wynberg-Militêr, Van Riebeeck, Ottery, Plumstead, Southfield, Zwaanswyk, Constantia, Vishoek en Simonstad, voordat Vishoek 'n afsonderlike ring geword het. In latere jare is Vishoek en Wynberg weer een gemaak. Sedert 1979 is vyf gemeentes by buurgemeentes ingelyf. In April 1989 is Die Vlakte deels by Rondebosch, Van Riebeeck en Keurboom ingelyf. In Desember 1990 is Keurboom by Rondebosch ingelyf, eers Van Riebeeck en toe Southfield by Plumstead en later Wynberg-Militêr by die moedergemeente. Die ring het tans (2016) 10 gemeentes en strek van Pinelands in die noorde tot by Simonstad in die suide.
Eerste leraars[wysig | wysig bron]
- Philip Eduard Faure (1834–1882).
- Pieter Adam Strasheim (1883–1895).
- Adriaan Jacobus Louw Hofmeyr (1895–1899).
- Daniel Jozua Pienaar (1900–1904).
- Johan Gysbert Cornelis de Bruyn (1905–1910).
- Hendrik Jacobus Pienaar (1911–1914).
- George Frederick Charles Faustmann (1915–1931).
Enkele latere leraars: Wynberg[wysig | wysig bron]
- Francois Stephanus Malan, 1931–1952.
- Michiel Daniel Victor Cloete, 1946–1950 (Militêre Kamp) en 1952–1960 (Militêre Kamp).
- David Willem Krynauw, 1946–1950.
- Lodewikus Lourens Johannes Visser, 1950–1962.
- Lodewyk Petrus Arnoldus Spies, 1953–1955.
- Johannes George Fourie van Rooyen, 1956–1957, 1957 – 27 Junie 1971.
- Henry Charles Hopkins, 1961–1974.
- Albrecht Scheurkogel, 1963–1968.
- Johannes Daniël Smith, 1966–1970.
- Frederik Malherbe Gaum, 1969–1971.
- Christeman Joël Andries Greyling, 1969–1977 (van 1971 met opdrag sending onder Moslems)
- Christian Beyers Roelofse, 1969–1976.
- Johannes Jacobus Mulder Raubenheimer, 1971–1975
- Johannes Jacobus Smit, 1973–1976.
- Daniël Johannes Louw, 1972–1976.
- Gideon Stephanus Boshoff, 1975 (kapelaan, SAW).
- Burger Wynand Gilomee du Toit, 6 Mei 1977 – 22 Julie 1988.
- Casparus Johannes Carstens, 1981–1984.
- Johannes Christoffel Els, 1985–1989 (gaan na Radiokansel).
- Peter Daniel Victor, 1985–1996[5]
- Daniel Theodorus Nel, 1990 – hede.
Enkele leraars: Wynberg-Militêr[wysig | wysig bron]
- Christian Beyers Roelofse, 5 Desember 1976–1985.
- Jacobus Martins Blignaut, 1978–1983 (hospitaalkapelaan).
- Gideon Stephanus Boshoff, 1976–1979.
- Joseph Johannes Hercules Hattingh, 1980 – inlywing.
- Johannes Stephanus van Niekerk, 1984 – inlywing.
- Johannes Petrus Theron, 1986–1989.
- Jacobus Johannes Visser Smith, 1989 – inlywing.
Leraarsgalery[wysig | wysig bron]
Ds. P.A. Strasheim, van 1893 tot 1895 die tweede leraar.
Ds. Adriaan Hofmeyr was van 1895 tot 1899 Wynberg se derde leraar.
Ds. G.F.C. Faustmann, sewende leraar.
Ds. Henry Charles Hopkins was leraar van 1961 tot 1974 en daarna 10 jaar lank argivaris van die Kaapse Kerk.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- 'n Webwerf oor die geskiedenis van Wynberg.
- Dreyer, eerw. A. 1929. Kerksouvenir van Wynberg. Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein: Nasionale Pers, Beperk.
- Van der Merwe, dr. Gerdrie. 1991. Strome lewende water: Nederduitse Gereformeerde gemeente Kuruman 1916–1991. Kuruman: Kerkraad.
- ( Küger, D.W. in Beyers, C.J. 1977. ) Suid-Afrikaanse Biografiese Woordeboek. Kaapstad: Tafelberg-uitgewers Bpk.
- "Die Burger, Saterdag 20 September 2003, p. 1: Heldedaad: Wou buurvrou van rooftog red". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Julie 2012.
Bronne[wysig | wysig bron]
- ( ) Dreyer, eerw. A. 1929. Kerksouvenir van Wynberg, Gemeente-Eeuwfeest 1829–1929. Kaapstad, Stellenbosch en Bloemfontein: Nasionale Pers Beperk.
- ( ) Dreyer, eerw. A. 1932. Jaarboek van die Nederduits-Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika vir die jaar 1933, Kaapstad: Jaarboek-Kommissie van die Raad van die Kerke.
- ( ) Gaum, dr. Frits (red.) 1989. Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke 1990. Pretoria: Tydskriftemaatskappy van die Nederduitse Gereformeerde Kerk.
- ( Maree, W.L. (red.). 1978. Jaarboek van die Nederduitse Gereformeerde Kerke 1979. Braamfontein: Tydskriftemaatskappy van die Nederduitse Gereformeerde Kerk. )
- ( ) Olivier, ds. P.L. (samesteller). 1952. Ons gemeentelike feesalbum. Kaapstad en Pretoria: N.G. Kerk-Uitgewers.
- ( Potgieter, D.J. (red.) 1972. ) Standard Encyclopaedia of Southern Africa. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
|
<urn:uuid:89b2296a-9e9b-4b5c-93f0-d66b153dfc19>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/NG_gemeente_Wynberg
|
2019-07-17T15:11:51Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00087.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99995
| false
|
Orkney Snork Nie
Orkney Snork Nie | |
Genre | Sitkom |
---|---|
Geskep deur | Willie Esterhuizen |
Met | Zack du Plessis Anette Engelbrecht Frank Opperman Sally Campher Anrich Herbst Clara Joubert |
Temamusiekkomponis | Nicky Saks |
Oorsprong | Suid-Afrika |
Taal | Afrikaans |
Aantal episodes | 52 |
Produksie | |
Looptydperk | 26 minute |
Uitsending | |
Oorspronklike kanaal | SABC |
Beeldformaat | PAL 576i/p (SDTV) |
Eerste lopie | Mei 1989 – 1992 |
Orkney Snork Nie is 'n situasiekomedie (sitkom) wat van 1989-1992 op SAUK2 uitgesaai is en sedert 2006 herhaal is op DStv se KykNET. Die storie draai rondom die manewales van die Van Tonder-gesin wat op die myndorp Orkney woon. Die gesinslede bestaan uit Hendrik, Maggie, Ouboet en Yolanda, Oupa, Wimpie en sy sussie Hess. Die onderliggende humor lê in wantroue, sinspeling, sowel as die dommighede van myners wat tot uiting kom.
Rolverdeling/Karakters[wysig | wysig bron]
Die rolspelers is as volg:
- Zack du Plessis as Hendrik van Tonder
- Anette Engelbrecht as Maggie van Tonder
- Frank Opperman as Ouboet van Tonder
- Sally Campher as Yolanda (bynaam: Yollie), Ouboet se vrou
- Anrich Herbst as Wimpie van Tonder
- Clara Joubert as Hester (bynaam: Hess) van Tonder
- Jacques Loots as Oupa van Tonder
- Dulcie van den Bergh as Ouma Gous
- Danie Smuts as Oom Hans
- Pierre van Pletzen as Spike Potas
- Lerina Erasmus as Rusty
Rolprente[wysig | wysig bron]
Twee vollengte rolprente het ook die lig gesien:
- Orkney Snork Nie (Die Moewie), genaamd "Dis Lekkery by die See" in 1992;
- Orkney Snork Nie 2, of te wel "Nog 'n Moewie" is in 1993 vrygestel.
|
<urn:uuid:d76d183c-80c0-47f3-abf2-6a0445077331>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Orkney_Snork_Nie
|
2019-07-17T14:54:13Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00087.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999091
| false
|
Bespreking:94
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die 94-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:a87c0b59-9a16-4f8a-9ee5-cf026450baf2>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:94
|
2019-07-21T09:26:35Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00007.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999998
| false
|
Original Research
Algemene lewenswaardes: 'n Loodsstudie by Afrikaans sprekende universiteitstudente
Submitted: 30 April 1987 | Published: 30 April 1987
About the author(s)
A. M. Verwey, Randse Afrikaanse Universiteit, South AfricaM. M. Fouche, Randse Afrikaanse Universiteit, South Africa
Full Text:
PDF (1MB)Abstract
General life values: A pilot study amongst Afrikaans speaking students. Values have a great impact on human behaviour, also within organizations. It is also well known that values are in a constant state of change. This means that organisations have to be able to adapt to changing values on both the societal and individual levels. If one were to assume that university students are the leaders of the future and that they will therefore be able to influence changes in value systems, particularly organisational values, it becomes clear that greater awareness of the value systems of this group is important if organisations are to adapt in a proactive manner. In this study the terminal and instrumental values of Afrikaans speaking students were measured by means of the questionnaire developed by Rokeach. The results show a high degree of concordance between sexes and students studying different courses on both sets of values.
Opsomming
Waardes het 'n groot impak op menslike gedrag, ook binne organisasies. Dit is ook bekend dat waardes deurentyd verander. Dit beteken dat organisasies by veranderende waardes op beide die individuele en gemeenskapsvlak moet aanpas. Indien aanvaar word dat universiteitstudente die leiers van die toekoms is en dus veranderinge in waardes sal kan bemvloed, veral organisasie waardes, is dit duidelik dat insig in die waardes van hierdie groep van waarde kan wees in die pro-aktiewe aanpassing van organisasies. In hierdie studie word die terminale en instrumentele waardes van Afrikaanssprekende studente gemeet met behulp van die vraelys wat deur Rokeach ontwikkel is. Die resultate dui op 'n hoe mate van ooreenstemming tussen verskillende geslagte sowel as studente uit verskillende studierigtings op beide stelle waardes.
Keywords
Metrics
Total abstract views: 3305Total article views: 2226
|
<urn:uuid:8cfe9ff6-df3a-4234-93f3-431b1e1fb1da>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://sajip.co.za/index.php/sajip/article/view/459
|
2019-07-21T09:11:38Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00007.warc.gz
|
by
|
4.0
|
a_tag
| false
| true
|
{
"abbr": [
"by",
"by"
],
"in_footer": [
true,
false
],
"in_head": [
false,
false
],
"location": [
"a_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"4.0",
"4.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.888957
| false
|
Bolsjewis
Die Bolsjewiste (Russies: большевики, большевисты, afgelei van die woord bolsje, "meer") was ’n faksie van die Marxistiese Russiese Sosiaal-Demokratiese Arbeidersparty (RSDAP). Dit het ontstaan toe die party geskeur het; die ander faksie was die Mensjewiste (afgelei van mensje, "minder"). Die skeuring het plaasgevind op die tweede partykongres in 1903. Die Bolsjewiste het later die Kommunistiese Party van die Sowjetunie geword.[1] Die Bolsjewiste het die bewind in Rusland oorgeneem tydens die Oktober-rewolusie, wat deel was van die Russiese Rewolusie (1917) en het die Sowjetunie in 1922 gestig ná die Russiese Burgeroorlog.
Die Bolsjewiste (of "die Meerderheid") was ’n organisasie van professionele rewolusionêre met ’n streng interne hiërargie wat hulself beskou het as ’n voorhoede van die rewolusionêre proletariaat. Die party is gestig deur Wladimir Lenin, onder wie se leiding die Oktober-rewolusie plaasgevind het.
Inhoud
Die skeuringWysig
Op die tweede kongres van die RSDAP, wat in Augustus 1903 in Brussel en Londen gehou is, was daar groot meningsverskille tussen Lenin en Julius Martof, tot in dié tyd ’n groot vriend van Lenin. Hulle kon nie hul verskille bylê nie en die party het in twee faksies geskeur [2] Lenin was die leier van die Bolsjewiste en Martof van die Mensjewiste.
Die twee faksies het in 1903–1904 voortdurend verander soos wat talle lede heen en weer oorgeloop het. Die Bolsjewiste het ’n relatief klein rol gespeel in die rewolusie van 1905 en was ’n minderheid in die Sint Petersburg-sowjet van Werkerafgevaardigdes wat deur Leon Trotsky gelei is. In die minder belangrike Moskou-sowjet was hulle egter die meerderheid. Hierdie twee sowjets het die model geword waarop ander sowjets in 1917 gestig is.
Die twee faksies het in Januarie 1912 finaal bande verbreek toe die Bolsjewiste ’n partykongres in Praag gereël het net vir hul eie lede. Hulle het die Mensjewiste finaal uit die party geskors en ’n onafhanklike party gestig met die naam RSDAP (Bolsjewiste).
Politieke filosofieWysig
Die Bolsjewiste het die party georganiseer met ’n sterk gesentraliseerde hiërargie en hul doel was om die tsaar se bewind omver te werp en die mag oor te neem. Die party het gewoonlik geweier om saam te werk met liberale en radikale partye (wat hulle "bourgeois") genoem het of later selfs met ander sosialistiese organisasies, hoewel Lenin soms taktiese bondgenootskappe aangegaan het.
Van Bolsjewisme na KommunismeWysig
Onder Lenin en Stalin was die woorde Bolsjewisties en Kommunisties sinoniem en die amptelike naam van die party was die Kommunistiese Party (Bolsjewiste). In 1952, by die XIX Partykongres, het Stalin egter verklaar dat hulle nie meer die bolsjewiste (meerderheid) is nie, maar die hele party. Die party is hernoem na die Kommunistiese Party van die Sowjetunie.
VerwysingsWysig
- Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel en:Bolshevik
- Ná die skeuring het die Bolsjewiste hulself RSDAP(b) (Russies: РСДРП(б)) genoem, waar "b" staan vir "Bolsjewiste". Kort nadat hulle in November 1917 die bewind oorgeneem het, het die party sy naam verander in die Russiese Kommunistiese Party (Bolsjewiste) (РКП(б)), algemeen bekend as die Kommunistiese Party. Eers in 1952 het die party die woord "Bolsjewiste" uit sy naam verwyder.
- Israel Getzler. Martov: A Political Biography of a Russian Social Democrat, Cambridge University Press, 2003 (eerste uitgawe 1967), ISBN 0-521-52602-7 p.78
Eksterne skakelsWysig
- Wall Street and the Bolshevic Revolution deur Antony C. Sutton
- Bolshevism, the Road to Revolution deur Alan Woods
- Chronology of the Bolshevik Party World History Database
- Pathfinder Books, Kommunistiese aanlyn-boekwinkel
- The Bolsheviks and Workers Control deur Maurice Brinton
- Twenty Years in Underground Russia: Memoirs of a Rank-and-File Bolshevik deur Cecilia Bobrovskaya
|
<urn:uuid:16ccd249-a67e-45d9-abed-e1df9a49f8e9>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Bolsjewis
|
2019-07-21T08:25:22Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00031.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999977
| false
|
Minnesota
Minnesota (Engels: State of Minnesota) is 'n deelstaat in die midweste van die Verenigde State van Amerika. Die staat staan bekend as die "Land van 10 000 Mere". Die hoofstad is Saint Paul en die grootste stad is Minneapolis.
Deelstaat Minnesota | |||||
Bynaam(e): North Star State, Land of 10,000 Lakes, The Gopher State | |||||
Amptelike taal(e) | Geen | ||||
Gesproke taal(e) | Engels; klein minderhede Frans- en Spaanssprekendes | ||||
Hoofstad | Saint Paul | ||||
Grootste stad | Minneapolis | ||||
Area | 12ste in die V.S. | ||||
- Totaal | 225 365 km2 | ||||
- Wydte | 400 km | ||||
- Lengte | 645 km | ||||
- Water | 8 04 km2 | ||||
- % water | 8,4 % | ||||
- Breedtegraad | 43° 30′ N tot 49° 23′ N | ||||
- Lengtegraad | 89° 29′ W tot 97° 14′ W | ||||
Bevolking | 21ste in die V.S. | ||||
- Totaal | 5 303 925 | ||||
- Digtheid | 23,53/km2 31ste in die V.S. | ||||
Hoogte | |||||
- Hoogste punt | 701 m | ||||
- Gemiddeld | 365 m | ||||
- Laagste punt | Bowemeer seevlak | ||||
Toetrede tot die Unie | 11 Mei 1858 (32ste) | ||||
Goewerneur | Mark Dayton (DFL) | ||||
Luitenant-Goewerneur | Yvonne Prettner Solon (DFL) | ||||
Wetgewer | Minnesota Wetgewer | ||||
- Hoërhuis | Senaat | ||||
- Laerhuis | Huis van Verteenwoordigers | ||||
V.S. Senatore | Amy Klobuchar (DFL) Al Franken (DFL) | ||||
Tydsone | UTC -6 / Somertyd -5 | ||||
Afkortings | MN US-MN | ||||
Webblad | www.state.mn.us |
Minnesota het 'n bevolking van sowat 5,3 miljoen en 'n oppervlakte van 225 365 vierkante kilometer. Dit word in die noorde deur Kanada (provinsies: Manitoba en Ontario), in die ooste deur Wisconsin en die Bowemeer, in die suide deur Iowa, en in die weste deur Noord-Dakota en Suid-Dakota begrens. Omtrent 60% van die staat se bevolking woon in die metropolitaanse gebied van Minneapolis/Saint Paul.
Minnesota se byname is North Star State, Land of 10,000 Lakes en The Gopher State. Die staat se leuse is L'Etoile du Nord (Frans: Die Ster van die Noorde).
Verenigde State van Amerika | ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
<urn:uuid:30702d98-4368-49cc-8d55-31d039f1fb41>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Minnesota
|
2019-07-21T08:25:55Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00031.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.984901
| false
|
Abstract
This article reflects on hermeneutics in the widest sense of the concept and not on the detailed technicalities from philosophical and other perspectives. Hermeneutics will be taken to refer to the whole act and process of understanding. It is done with special reference to how the understanding of Scripture and specifically the New Testament of theologians of the Netherdutch Reformed Church over the past seven decades, is reflected in the work in the HTS Theological Studies journal. It is clear that their approach to the understanding and concretisation of the message of the New Testament was one of greatest respect for Scripture. The basic tenet throughout was that the Word of God was to be found in the Bible. There was no assumption that Bible and Word of God were identified on one and the same level. Taking the Bible as literature seriously implied that the best scientific methods had to be found and implemented in this search for the meaning of the Word of God for the Church’s message and practice in the world.
Hermeneutiek as die hele proses hoe ons tot verstaan kom
Hierdie artikel sou in die geheel daaraan gewy kon word om in al die fyner genuanseerde aspekte van die begrip hermeneutiek op te gaan. Dit sal geen oordrywing wees indien gestel word dat hierdie begrip oorvloedige aandag en beskrywing in die afgelope dekades ontvang het nie. Daarom sal ek vir die doel van hierdie artikel met ’n baie algemene aanduiding van die begrip hermeneutiek moet werk en al die ander filosofiese, filologiese en teologiese besprekings aan ander geleerdes – wat hieroor veel meer weet as ek – oorlaat. Vir die doel van hierdie artikel sal hermeneutiek verwys na die geheelproses van hoe ons tot verstaan van die Skrif kan kom en ook hoe hierdie verstaan in die totale kerklike verkondiging tereg kom.
Dit is reeds in die opdrag wat aan my gegee is duidelik dat die oogmerk met hierdie artikel is om hermeneutiek in verband met Skrifverstaan en uitleg, soos weerspieël in publikasies in die HTS Teologiese Studies sedert die ontstaan van die tydskrif in 1944, te ondersoek. Anders as wat dikwels in die verlede gedink is, sal hermeneutiek nie beperk word tot die beskrywing van eksegetiese metodes nie (die reëls vir eksegese). Dit gaan oor die hele proses van verstaan. En dan in die besonder oor die wyses waarop onder andere, in die Nederduitsch Hervormde Kerk van Afrika in die afgelope eeu geworstel is met die proses van verstaan en uitleg van die Nuwe Testament as deel van Heilige Skrif (Bybel).
Ons kan ook nie anders nie as om die uitgangspunt dat die Kerk die Skrif a-priories beskou as die skriftelike neerslag van die getuienis waarin die Woord van God te soek en te vind is, heelhartig te onderskryf. Hieruit is ook duidelik dat ons daarmee twee aspekte beklemtoon: die eerste is dat die Bybel as bron en norm vir alle kerklike getuienis erken en eerbiedig word; en tweedens, dat die Hervormde Kerk daarmee van meet af aan die standpunt gehuldig het dat ons juis op grond van eerbied vir hierdie bron krities daarmee moet omgaan. Bybel en Woord van God staan nie in ’n een tot een verhouding met mekaar nie. Dit bring mee dat hermeneutiese uitgangspunte die totale proses wat in Skrifbeskouing, -gebruik en uitleg ter sake is, impliseer. Dit gaan oor die verstaan van hierdie Boodskap soos dit in en deur die boeke van die Bybel oorgedra word en hoe die Boodskap in die Kerk ontvang word en dan ook weer diensbaar gemaak word vir die Kerk se leer en lewe in die wêreld. Hieroor kan ons saam besin deur met enkele penstrepe aan te dui hoe daar in die verlede en deur verskillende Hervormde teoloë daaraan uitdrukking gegee is dat ons krities, dit wil sê wetenskaplik, met die Skrif omgaan in ons eerlike en eerbiedige soeke na die verstaan van die boodskap van die Skrif. Verder word aangetoon hoe hierdie verstaan van die Woord van God, soos ons dit in die Skrif verneem, die geloof en lewe van mense van alle tye vorm en rig. Die ondersoek sal veral afgestem word op artikels wat oor die jare in die Hervormde Teologiese Studies (HTS) verskyn het en met behulp van die nuttige Argief-funksie, wat deesdae beskikbaar is vir die HTS, opgespoor kan word.
Wanneer die tema van die hermeneutiek nagegaan word, blyk dit dat die teoloë vroeër nie baie teoretiese aandag gegee het aan teorieë en metodes nie. Dit is eintlik eers vanaf die tagtiger jare van die vorige eeu dat hierdie saak ernstig onder die loep geneem is. Tog blyk dit dat daar in die naïewe of intuïtiewe houding van die begin af in die omgang met die Skrif ’n kritiese moment was. Dit is ‘n aanduiding dat Hervormde teoloë nog altyd ’n gelowige-kritiese houding ten opsigte van die Skrif en Skrifuitleg gehad het.
Vroeë aanduidings van ’n kritiese houding
’n Interessante verklaring word in 1944 uitgereik deur professore J.H. Greyvenstein en B. Gemser namens ‘die vernaamste eksegetiese kragte van die Hervormde Kerk’. Hierin word verduidelik waarom hierdie geleerdes nie kon saamwerk aan die Bybel met Verklarende Aantekeninge nie. Greyvenstein (1944) stel dit soos volg:
… [D]ie voorgestelde grondslag van die Bybelverklaring het vir ons voorgekom in stryd te wees met die Reformatoriese standpunt. In die omsendbrief wat die grondslag en die doel uiteenset, is verklaar dat die Bybelverklaring sal moet ‘gebore wees uit die Gereformeerde godsdienstige oortuigings van die volk’, dat dit sal moet gee ‘’n uiteensetting van die Gereformeerde verklaring van die Skrif’. Die grondslag sal wees ‘die Gereformeerde Skrifverklaring’. In hierdie beleidsverklaring word die Skrif en Skrifverklaring diensbaar gemaak aan ’n bepaalde Skrifbeskouing, met ander woorde, Gods Woord aan menslike beskouings oor Gods Woord; selfs is die Skrifverklaring hier verlaag tot ’n propagandamiddel vir ’n bepaalde beskouing oor die Skrif. Die vraag word in hierdie verklaring gevra: waar kry ons die reg om Woord en Gees te bind aan menings van konsilies of sinodes of ‘Gereformeerde’ of dan wel ongereformeerde belydenisskrifte? Op eg Kuyperiaanse, neo-Calvinistiese wyse het hulle in die verskillende kerke medewerkers wou versamel rondom die belydenisskrifte. Die Hervormde medewerkers het die versoek gerig dat elke medewerker self in wetenskaplike en leerstellige opsig verantwoordelik sal wees vir sy aandeel in die Bybelverklaring. (bl. 97)
Wat deur hierdie teoloë van die Hervormde Kerk as samevattende rede gegee is vir waarom hulle nie kon saamwerk met die projek nie, is die volgende:
Nou is ons deur die regte eerbied vir die Woord van God, die eg Reformatoriese standpunt insake die verhouding van Skrif, kerk en belydenis, die selfrespek van die Kerk insake sy trou aan die belydenis en van sy ampsdraers, insake die opregtheid van hulle ondertekening daarvan, asook deur die eis van ’n vrye, gesonde ontwikkeling van die wetenskaplike Skrifondersoek en Bybelverklaring (my beklemtoning. PAG), deur al hierdie vyf belangrike beginsels verbied om voor die wil van die redaksielede te buig. Ons staan liewer in die vryheid waarmee Christus ons vrygemaak het as om ons onder die juk van diensbaarheid aan menslike insettings te laat bring; ons is oortuig dat die Waarheid groot is en sal oorwin, en dat die Woord van God nie een van die staketsels1 waarmee mensewysheid en mense-oormoed meen om dit te moet steun en handhaaf, nodig het nie, ja dat dit hulle almal te skande sal maak. (Greyvenstein 1944:99)
Hierdie verklaring is onderteken deur J.H. Greyvenstein, professor in ‘Nieu Testamentiese Wetenskap vanweë die Ned. Hervormde Kerk aan die Universiteit van Pretoria’, en B. Gemser, professor in Ou Testamentiese Wetenskap vanweë die Ned. Hervormde Kerk aan die Universiteit van Pretoria te Pretoria op 07 Maart 1944. Samewerking is verder bemoeilik deur die wantroue van die twee redakteurs van die voorgestelde projek van ’n verklarende Bybel, of die Hervormde medewerkers getrou sou wees aan die belydenis (kyk Greyvenstein 1944:98).
Ter wille van billikheid moet ons tog hier op die volgende verwikkeling let: Toe die Bybel met verklarende Aantekeninge in 1958 verskyn het – nadat die werk in alle erns in 1953 begin het, was daar wel Hervormde medewerkers en selfs redaksielede wat hieraan meegewerk het. Wat verander het van 1945 tot 1953 is moeilik om vas te stel. Die redaksie het as uitgangspunt toe gestel: ‘Daarom is in ooreenstemming met die belydenis van die Hollands-Afrikaanse Kerke ’n behoudende en tegelyk wetenskaplik verantwoorde standpunt gehandhaaf’ (Bybel met Verklarende Aantekeninge 1958).
Ek het redelik uitvoerig by hierdie artikel stilgestaan omdat ek van mening is dat ons hierin op ’n duidelike en ondubbelsinnige manier die riglyne vind vir ’n Hervormde hermeneutiek, dit wil sê die houding, gesindheid en werkwyse waarmee Hervormde teoloë van toe af tot vandag met die Heilige Skrif wil omgaan.
Een van die ander teoloë wat hom in die vroeë jare op ’n deurlopende grondslag besig gehou het met Skrifbeskouing en Skrifhantering was – toe nog – doktor F.J. van Zyl. Ons vind ’n samevatting en verwerking van ’n lesing voor die predikantevergadering met die tema ‘Die Skrifbeskouing van Karl Barth’, wat in die HTS 3 van 1944 verskyn het (Van Zyl 1944a). Hy het ook ’n reeks artikels hieroor in die jare 1969–1970 in Die Hervormer laat verskyn onder die opskrif ‘Ken jy die Bybel’. Behalwe wat hy hieroor gepubliseer het, het sy hermeneutiese benadering en Skrifbeskouing in sy hele teologiebeoefening na vore gekom. Na my oordeel is hierdie werk van Van Zyl vir die teologiebeoefening in die Hervormde Kerk van onskatbare waarde, veral omdat dit die verwoording van ongeskrewe, ongeformuleerde teologiese uitgangspunte bevat wat in die teologiebeoefening van die Hervormde Kerk tot vandag toe sterk funksioneer. Uit bostaande is dit duidelik dat Van Zyl se gedagtes in ’n groot mate gevorm is deur die denke van Karl Barth. Een van sy uitgangspunte was die volgende standpunt (Van Zyl 1944b:6): ‘Ons lees die Bybel omdat ons daarin die sprekende stem van God verneem. Daarom het die Bybel gesag. Daarom is hy die norm, die maatstaf van ons hele lewe’. Hierin kan die bekende Barthiaanse standpunt dat die Bybel die getuienis aangaande die Woord van God bevat, reeds gehoor word. Dit het ook meegebring dat die Bybel as ’n boek, of anders gestel, ’n biblioteek van boeke gelees word sonder om aan die Bybel as godsdienstige objektiewe voorwerp of ’n magiese ‘teksmagasyn’ te dink. Ons sou ook kon sê dat dit die weg berei het vir die standpunt wat later uitgekristaliseer het, naamlik dat daar reeds sedert die Reformasie ’n verskil was tussen hermeneutica sacra en hermeneutica profana. Daarom is die Bybel meer en meer in sy historiese verband bestudeer as ’n boek soos ander boeke. Vir Reformatoriese teologie is daar egter altyd wel die voorbehoud dat die Bybel die bron bly waarin die stem van God gehoor kan word. Omdat die Bybel as boek bestudeer word, het Van Zyl ook grondliggende vrae aan die orde gestel, naamlik: Waar kom hierdie boek vandaan? Hoe het dit onwikkel? Hoe is dit saamgestel? In watter opsig het dit as ‘n veelheid van manuskripte vir ons tot ’n boek geword? Dit beteken dat kwessies soos die kanon-vraag en tekskritiek in die benadering tot die Bybel reeds toe aan die orde gestel is. By Van Zyl (1944b; vgl. Brunner ([1938] 1963; kyk Geyser 1989:253–262) het die gesag van hierdie boek duidelik na vore gekom in die waarheidsvraag, maar dan die waarheid as ontmoeting. P.J. van der Merwe (1989:242) het in die huldigingsbundel, opgedra aan Van Zyl, sy bydrae soos volg raakgevat: ‘In ’n tyd toe ’n breë pre-kritiese fundamentalistiese Skrifgebruik algemeen gangbaar was in die Afrikaanse kerke en teologie (veertiger jare), stel Van Zyl ’n Skrifbeskouing wat die moderne Bybelwetenskap in ’n groot mate geantisipeer en verdiskonteer het’.
Die kwessie oor kerk, belydenis en eksegese in die vroeë jare vra verdere toeligting. ’n Artikel van professor B.J. Engelbrecht met die titel ‘Wat is die reg en die vryheid van die eksegeet?’ het in 1986 in die Eenvormigheid? Vgl vorige gebruike van HTS verskyn. Hoewel die artikel eers in 1986 verskyn het, gaan dit terug na ’n advies wat in 1962 deur professor Engelbrecht uitgebring is. Die advies is geskryf in opdrag van die Algemene Kommissie na aanleiding van die klag wat teen die leer van professor A.S. Geyser ingebring is. Die rede daarvoor was kortliks dat professor Geyser aangevoel het dat dit ’n Reformatoriese beginsel is dat die Skrif as norma normans bokant die kerklike belydenis as norma normata staan. Gevolglik word eksegete nie in hulle arbeid deur die kerklike belydenis beperk ten opsigte van die eksegetiese metode of die resultate van die eksegese nie. Dit gaan dus in hierdie advies wesenlik om die vraag oor die verhouding tussen kerklike belydenis en eksegese.
In sy betoog wys Engelbrecht op die verskillende benaderings van die Rooms-Katolieke Kerk en die Reformatoriese Kerke. Een van die kernpunte van hierdie verskil kan soos volg opgesom word (Engelbrecht 1986):
Die Heilige Skrif is vry van die binding aan die tradisionalisme van die Roomse Kerk. Die resultaat van Skrifondersoek staan nie vantevore al vas, gebind deur die gesag, tradisie en dogma van die kerk nie. Daar bestaan nie meer in dieselfde sin as by Rome ’n offisieel-kerklike eksegese nie. (bl. 488)
Oor die nodigheid en struktuur van eksegese word gestel dat eksegese nodig is vanweë die karakter van die Heilige Skrif. Die Bybel is geen towerboek wat kant en klaar uit die hemel geval het nie. Die Heilige Skrif is ’n menslike boek, al glo ons dat dit die Woord van God ook bevat. Die menslike aard van hierdie geskrifte is sodanig dat dit verstaan word as die Woord van God wat deur mense gehoor, neergeskryf en literêr bewerk is. Dit het dus as sodanig ’n geskiedenis. In die tweede plek word dit gelees deur mense in wie se geskiedenis dit ’n rol speel. Hierdie laaste opmerking, naamlik dat die Heilige Skrif deur mense gelees word, maak eksegese noodsaaklik. Uit die geskiedenis het dit geblyk dat mense nie die teks eners lees of verstaan nie. Daarom roep die teks altyd die uitleg daarvan ook op.
Hierdie opmerkings van Engelbrecht maak dit duidelik dat daar ’n afstand is tussen die optekening en die woord of woorde wat oorspronklik deur die profeet of apostel gespreek is. Dit het ook alles afgespeel in ’n bepaalde historiese situasie. Dit maak dit dus meteens duidelik dat daar ruimte is vir historiese en literêre kritiek wat ook later in hermeneutiese paradigmas ontwikkel het. Hiermee gaan saam dat daar ook ’n afstand is tussen die woord wat die profeet of apostel gehoor en gespreek het en ‘die openbaring’ self waaroor hulle praat. Al hierdie aspekte vra dus om ’n hermeneutiese benadering waarin bepaalde vrae aan die teks gestel word en waarop daar antwoorde gesoek word.
Die ander kant van hierdie aangeleentheid kom egter ook na vore in die artikel van Engelbrecht. Die eksegeet sal altyd ook bewus moet wees van die element van subjektiwiteit wat noodwendig na vore kom in die proses van interpretasie. Daarom kan die kerk ook vra dat, in die soeke na die uitleg en die samehang van een gedeelte met die res van die Bybel, die eksegeet ook op vorige dergelike eksegetiese samehange sal let. Dit word onder andere gevind in die kerklike dogma (kyk Engelbrecht 1986:497). Die kerklike dogma wil in die Protestantse milieu niks anders wees as kerklike eksegese oor die hoofpunte van die Christelike geloof nie. Dit bring dus mee dat daar ook binne die Protestantisme iets soos ’n‘offisiële eksegese’ kan wees, naamlik die dogma van die kerk. Alhoewel toegegee word dat hierdie kerklike leer of kerklike dogma net so subjektief en voorlopig kan wees as die eksegese van individuele eksegete, word daar tog aangedring dat beide eksegese en die leer oop moet wees vir hersiening en wysiging. Individuele eksegete moet egter onthou dat die kerklike dogma alleen deur die kerk gewysig kan word (by wyse van gravamina). Opsommend kan die gevolgtrekking dus gemaak word dat eksegete (wat net soos ander teoloë in diens van die kerk en prediking staan) tegelyk vryheid het en gebonde is (Engelbrecht 1986:500).
Die twee aspekte van die kwessie oor kerklike belydenis en Skrifverstaan is met mekaar verweef as deel van ’n teologiese hermeneutiek. Hierdie gesprek gaan steeds voort. Dit kom onder andere na vore in ’n artikel van professor G.M.M. Pelser (1985:339–350) met die titel ‘Die verhouding Bybelse teologie en dogmatiese teologie’. Die besinning in hierdie artikel verteenwoordig ’n verfyning van die kwessie oor Bybelse eksegese en Bybelse teologie enersyds, en dogmatiese teologie andersyds. In ’n meer kritiese fase laat die denke van Pelser wel duidelik blyk dat hierdie twee kategorieë in die verlede te reglynig en simplisties hanteer is. Dit word duidelik dat dit vir die kerk in die verlede meer gegaan het oor die sogenaamde dicta probantia wat in die Bybel gevind moes word (dit wil sê tekste wat die leer kon regverdig) en wat dan aangebied is as Bybelse teologie, maar met die oog op ’n regverdiging van die kerklike dogma. Alhoewel die vraag na ’n Bybelse teologie so ver teruggaan as J.P. Gabler se professorale intreetrede op 31 Maart 1787 (Gabler 1831:179–198; kyk Boers 1979), het die kwessie oor Bybelse teologie nie weer gefigureer tot laat in die twintigste eeu nie. Daar is in jonger tye nie konsensus oor wat met ‘Bybelse teologie’ bedoel word nie. Die vrae wat aan die orde kom, is onder andere: Bevat die Bybel so ’n teologie? Is teologie net die resultaat op grond van Bybelse refleksie? In watter mate is Bybelse teologie die resultaat van eksegetiese werksaamheid? Kan daar enigsins sprake wees van iets soos ‘die Bybelse teologie’? Die veronderstelling was dat dogmatiese teologie gegrond moes word op die resultate van sodanige ‘Bybelse teologie’. Die kritiek is steeds geldig dat dogmatiese teologie in die meeste gevalle funksioneer met losstaande uitsprake in die Skrif wat as bewysplase daarvoor moet dien. Alhoewel die kerklike leer (belydenisskrifte) dus nog altyd dien as ’n raamwerk en grens vir teologiese uitsprake, word die relatiewe aard van sulke kerklike uitsprake ook al hoe duideliker. Daar sal toegegee moet word dat die gevarieerdheid van Bybelse teologie dikwels ’n verwarrende beeld kan skep vir ’n dogmatikus. Dogmatiese teologie sal wel moet insien dat tekste vir meervoudige interpretasie oop is en dat daar daarom nie sondermeer reglynige antwoorde gevind word wat deurgetrek kan word na dogmatiese teologie nie.
’n Nuwe fase in Hervormde hermeneutiese ondersoek
Die vroeëre hermeneutiese uitgangspunt by Hervormde teoloë kan beskryf word as grammaties-histories. Dit het uitgegaan van ’n grammaties-letterlike vertolking van die teks voor hande met pogings tot ’n verwysing na histories-kulturele agtergronde. ’n Nuwe fase breek aan, wat ingelei word deur professor G.M.M. Pelser (1985; 1987). Hy was daarvoor verantwoordelik dat Rudolf Bultmann se werk in groter besonderheid bestudeer is. Alhoewel die vorm-historiese werk van Bultmann en andere teruggevoer kan word na die laat negentiende, begin twintigste eeu, het die resultate van die vorm-historiese kritiek by teoloë in Suid-Afrika eers veel later na vore getree. Dit was aanvanklik die ‘verontrustende’ gedagtes van Bultmann (1948; kyk Pelser 1987; Malan 2015) oor die ontmitologisering van die Nuwe Testament wat teoloë in Suid-Afrika aan die praat gesit het. Met die bewustheid oor Bultmann se werk wat daarmee geskep is, het ook die groter ontwaking gekom vir vorm-historiese werk (kyk Dibelius 1971) en daarmee saam die wye veld van historiese kritiek (kyk Krentz 1975). Dit het behels dat ‘n verdere verfyning van die kritiese lees van tekste in die Nuwe Testament na vore gekom het. Pelser was die eerste werklik kritiese denker in Hervormde teologie.
Die Hervormde teoloog wat die werk oor metodologie verfyn het, is professor A.G. van Aarde. Reeds in ’n referaat gelewer voor die predikantevergadering van die Hervormde Kerk op 17 September 1985 het hy verskeie aspekte van hierdie ‘nuwe paradigma’ aan die orde gestel. In die gepubliseerde artikel (Van Aarde 1985) word aspekte van die ontwikkeling van Bybelse hermeneutiek verder toegelig. In ’n vroeër stadium is die klem in Bybelse hermeneutiek geplaas op die outeur en sy aanwending van bronne.
In die historiese kritiek is hierdie beklemtoning uitgewerk en het gestalte gekry in bronne- en literêre kritiek, vormkritiek, tradisiekritiek en redaksiekritiek. Die gemeenskaplike uitgangspunt vir die histories-kritiese interpretasie van die Bybel is dat tekste geneties-kousaal verklaar is. Daar is met ander woorde gesoek na kwessies agter die teks wat bygedra het tot die vorming van die teks soos ons dit het. Die fokus was nie op die teks as sodanig of wat immanent voorhande is nie. Betekenis is gevind in die verklaring van die historiese wording van tekste. Bronne- en literêre kritiek het die outeur buite die teks geplaas en sy aanwending van bronne in fokus gebring. Vormkritiek ondersoek die situasie (Sitz im Leben) waarin verskillende tekste geplaas is, wat korreleer met sosiologiese situasies in die vroeë kerk. Tradisiekritiek kyk na die wyse waarop die teks oorgelewer is en of daar vroeëre stadia van oorlewering aangedui kan word. Redaksiekritiek het geworstel met die wyse waarop die redakteur ook as vertolker ’n invloed gehad het op die teks. Alhoewel redaksiekritiek begin neig het na ’n meer teksimmanente interpretasie, het die klem tog meer op die ontwikkeling agter die teks gelê.
Elkeen van hierdie metodes het dus in die oog gehad om iets van die bedoeling van ’n teks te probeer verstaan. Met die ontwikkeling van die teoretiese denke oor wetenskap (epistemologie) het dit duidelik geword dat antwoorde altyd verband hou met die vrae wat gestel word. Elkeen van die metodes het, behalwe hulle sterk punte, ook gelei tot sekere hermeneutiese dwalings: die foutiewe aanname dat die teks verklaar kan word deur te soek na die bedoeling van die outeur (intentional fallacy); die foutiewe aanname dat die teks uit die wordings van die teks verklaar kan word, asof alles in ’n oorsaak-gevolg skema kan pas (genetic fallacy); die dwaling dat die vergelyking met ’n vermeende situasie (bv. ’n liturgiese, kategetiese of apologetiese situasie) in die vroeë kerk ’n verklaring kan bied vir die teks en dan ook en dalk die mees kritiese aspek dat die ‘verwysings’ in die teks moet klop met die sake buite die teks wat dan ook die waarheidsgehalte van die uitsprake sou bepaal (referential fallacy). ’n Saak sou daarvoor uitgemaak kon word dat elkeen van hierdie metodes uit die vorige een ontwikkel het en ’n poging tot verbetering op die vorige een was.
In ’n volgende fase is die teks self in die middelpunt geplaas. Die doel was om die outonomie van die teks te respekteer. In hierdie teks-immanente metodes, soos byvoorbeeld in die formalisme en strukturalisme, is die klem nie geplaas op die intensie van die outeur of die situasie agter die teks nie, maar op die bedoeling van die teks self. Die gevare wat uit hierdie metode-kompleks geblyk het, was die foutiewe aanname dat ’n mens daarmee op ’n konkrete manier die verstaan van die teks kan raakvat (fallacy of misplaced concreteness); die foutiewe aanname dat ’n mens op grond van die teks kon deurdring tot die gedagtes en gevoelens van die karakters (affective fallacy), maar dan in die besonder ook dat die leser op grond van die ‘affek’ of indruk wat die teks op die leser gemaak het, ’n rol kon speel in die bepaling van betekenis-toekenning (kyk Vorster 1984:104–123). Die affek-dwaling het selfs nog in die latere ontwikkeling van leser-respons-kritiek ’n rol gespeel wanneer die rol van die leser te sterk bekemtoon is in die vastelling van die betekenis van die teks (kyk Van Aarde 1985:571).
Enige poging tot die verstaan van die teks het in die loop van die ondersoek uiteengeval in metodes wat met die oog daarop ontwerp is. Elke metode het vraag-spesifiek ontwikkel. Telkens kon dus net by ’n deel van die antwoord uitgekom word. Daar was slegs die antwoorde wat op daardie spesifieke vrae gevolg het. In samehang en op gebalanseerde wyse kan hierdie metode-komplekse wel ’n bydrae lewer tot die verstaan van die teks. Die nederige wete dat die ondersoek nie afgehandel is nie, sal altyd daarmee gepaard gaan.
Die spanning tussen die vertikale en horisontale dimensies
In die vroeër tyd (saam met die bydraes van Pelser) het die Ou Testamentikus, J.A. Loader (1978), ook ’n wesenlik belangrike bydrae gelewer tot die Hervormde omgang met die Bybel in die algemeen, dus ook hoe dit die Nuwe Testament raak. Hy het veral klem gelê op die fenomenale ontwikkeling in die taalkunde. Dit het ingrypende konsekwensies gehad vir die hantering van literêre produkte. Die Bybel is ook nie anders as ’n literêre produk waar ’n mens met taal besig is nie. Die ontwikkelings in die taalkunde is van belang vir die eksegese van die Bybel, juis omdat die Bybel niks anders is as ’n versameling van geskrewe literêre werke nie (die verskuiwing van hermeneutica sacra na hermeneutica profana). Dit beteken dat ons nie nuwere wetenskaplike inligting oor menslike taal en literêre produkte kan ignoreer nie. Vir die Hervormde benadering tot die Bybel het dit dus ook die implikasie dat ons verantwoordelik is om alle middele en metodes waaroor ons beskik, aan te wend om hierdie menslike geskrifte wat ons in die Bybel vind, te verstaan en uit te lê, al het die Hervormde benadering nooit die standpunt losgelaat dat ons die Woord van God in die Bybel kan vind nie. Dit is dus juis omdat dit vir ons belangrik is om die Bybel enigsins verstaanbaar te kan uitlê, dat ons alle wetenskaplike metodes tot ons beskikking sal aanwend. Die aanvanklike reaksie, ook in die geledere van Hervormde teoloë, was in ’n mate agterdogtig en afwysend. Wanneer ’n teks krities geanaliseer word met gewone letterkundige metodes is daar gevrees dat die enigheid, uniekheid van die Bybel aangetas word en dat die gesag van die Skrif ook in die gedrang kan kom. Hierdie reaksie was vreemd in ’n teologiese verwysingsraamwerk wat so sterk beïnvloed is deur die teologie van Barth waar die waardering vir die menslike kant van die Bybel uiteraard die gevolg sou hê dat dit oop moes wees vir die kritiese wetenskap (kyk Barr 1961).
Teoloë het ook die konsekwensies wat vir die eksegese uit die taalkunde afgelei is, soms as strukturalisme beskou. Dit het gebeur omdat die struktuur van taal in literêre werke belangrik geword het ook in die lig van insigte wat uit die nuwere linguistiek na vore gekom het. Nog een van die misverstande wat rondom hierdie nuwere ontwikkeling ontstaan het, is dat hierdie metode die alleenreg sou opeis om as die korrekte een te geld. Die teendeel is eintlik waar, naamlik dat hierdie benaderingswyse juis die pluraliteit van metodes al hoe sterker na vore gebring het (opkoms en ontwikkeling van die historiese kritiek as ’n metode-kompleks). Hierdie nuwe aanpak het ook ingrypende gevolge gehad vir die wyse waarop die Ou Testament in verhouding tot die Nuwe Testament vertolk en opgeneem is. Die begrip het duidelik na vore gekom dat die ou skema van belofte-vervulling nie reg laat geskied het aan die uitleg van die Ou Testament in eie konteks nie. Die Nuwe Testament het Ou-Testamentiese sitate meermale terugskouend opgeneem om iets oor die Christus-gebeure te kon bevestig. Loader (1978:17) stel dit sterk: ‘Die Nuwe Testament gebruik die Oue dikwels arbitrêr. Dit gee egter geen vrypas vir die eksegese van die Nuwe Testament nie’.
Die een insig van die semantiek wat uiters vormend was, is dat ’n woord nie ’n wortelbetekenis (Grundbedeutung) het nie, maar betekenis kry in konteks. Dit het vanuit die taalkunde ’n ander aksent na vore gebring in ons verstaan van die teks en die taal in die teks (kyk Louw 1976; Van Aarde 1978:42–48). Dit het veral die saak bekemtoon dat woorde in sinne, paragrawe en selfs wyer vanuit die konteks betekenis kry. En omdat taal altyd die kultuurproduk van mense is wat vanuit hulle eie konteks en verwysingsaamwerk aan woorde bepaalde betekenisse ‘toeken’, het die bewustheid gegroei dat die waardes en lewensbeskoulike kwessies van Bybelse tye nader en dieper bestudeer moes word (kyk Van Staden & Van Aarde 1991:55–87).
‘Teologiese besinning in die Reformatoriese tradisie gaan bewustelik van die primaat van die teks uit. Dit beteken dat die Bybel as ’n versameling religieuse tekste die grondslag van die teologie vorm. Dit is nie slegs ’n konfessionele standpunt nie, maar ook ’n epistemologiese en hermeneutiese een’ (Van Staden 2013:3). Vanuit hierdie uitgangspunt bespreek Van Staden (2013) die aard van narratiewe tekste. Bybelwetenskaplikes is meestal taamlik lugtig vir dogma. Die rede daarvoor is dat die teologiegeskiedenis laat blyk het dat dogma dikwels ervaar is as die grootste bedreiging vir die vryheid in die Bybelwetenskappe (kyk Pelser 1985:346–349). Loader (1978:3) het reeds aangetoon dat literêre teorie en die daaruit voortspruitende teksimmanente eksegese as bedreigend ervaar is. Hy het ook duidelik aangetoon dat daar geen aansprake was dat hierdie die enigste eksegetiese pad sou wees nie.
By die uitwerk van die pluraliteit van metodes waarmee ’n eksegeet die teks benader, kan dit nie anders as dat die kwessie van vooronderstellings ook van nader beskou moet word nie. Wanneer dit gaan oor die rol van eksegese en dogmatiek is dit nodig dat daar in Reformatoriese verband duidelik gesê moet word:
Eerstens is die belydenis dat ons in die Bybel met Gods woord te doen het, nie ’n towersleutel vir interpretasie nie. Die menslike kant van die Bybel maak dat ons ons moet oriënteer aan die feit dat ons met gewone literêre produkte te doen het. Dit beteken dat ons nie van ’n teologiese voorveronderstelling as model vir die eksegese mag uitgaan nie … Dit beteken verder dat die eksegese nie vanuit die dogmatiek beoefen mag word nie, maar omgekeerd moet die dogmatiek wel op grond van die eksegese beoefen word. (Loader 1978:6)
Van Staden toon ook aan dat een van die gevolge van teksimmanente eksegese was dat dit sekere foutiewe aannames in ’n bestaande eksegeties-hermeneutiese proses ontbloot het. Dit was waarskynlik een van die faktore wat aanleiding gegee het tot die weerstand teen die ‘nuwe’ luister na die teks. ’n Opmerking deur ’n Hervormde dogmatikus Velthuysen (1984:84; kyk Velthuysen 1985a:364–371) is in hierdie opsig ook belangrik, naamlik dat belydenisskrifte dokumente is wat ook in ’n bepaalde situasie ontstaan het. Daarom kan belydenisskrifte ook nie as tydlose dokumente voorgehou word nie. Van Staden kom tot die gevolgtrekking dat die wyse waarop die Hervormde teologie die begrip ‘Bybels-Reformatories’ implementeer by sekere teoloë en groepe ongelukkig die uitwerking het dat:
die begrip as ’n dogmaties-ideologiese a-priori ingespan word, as ’n soort sjibbolet by die toets vir regsinnigheid. Dit is in stryd met die Reformatorese vryheid wat die Hervormde teologie deurgaans vir sy teoloë en akademici gehandhaaf het. (2013:9)
Dit gaan in ’n artikel van prof. Y. Dreyer onderliggend oor die soeke na eenheid te midde van die werklikheid van baie verskillende vertolkings van die Skrif. Die artikel dui aan hoe die begrip sola Scriptura tog wel in hierdie soeke na koers van betekenis kan wees. Die probleem is waarskynlik hierin te soek dat die Skrif dikwels so geïnterpreteer word ‘dat dit lei tot verwarring, vervreemding en uitsluiting, eerder as om te verenig, te akkommodeer en te verras’ (Dreyer 2015:2). Die Reformatoriese beginsel van sola Scriptura het uiteraard nie daarin geslaag om eenheid te bewerkstellig nie, al geld dit baie wyd as uitgangspunt. Teoloë wat saamstem dat die Skrif gesag het, se paaie loop uiteen wanneer daar gekyk word na hoé die Skrif verstaan word. Sommige soek dit in ’n letterlike vertolking van wat geskryf staan en werk amper asof dit interpretasieloos verstaan kan word. Ons is lankal by die punt verby dat ons kan dink interpretasieloosheid en selfs vooronderstellingloosheid vir die uitleg van die Skrif moontlik is. Die klem het verskuif sodat die gesag van die Skrif nie in die letter lê nie, maar in die persoon van Jesus Christus. Yolanda Dreyer (2015) stel dit soos volg:
Die persoon is nie tasbaar [teenwoordig], maklik definieerbaar of interpreteerbaar nie. Hy word hoogstens sigbaar deur die Skrif. Die beste waarop Christen-gelowiges kan hoop, is om iets van sy saak raak te sien soos wat dit uit die Skrif straal. Geloofsgemeenskappe kan hoogstens saam probeer identifiseer wat sentraal is tot die Jesus-saak en dan probeer om te lewe in die gees van wat Jesus geleer en geleef het. (bl. 2)
In so ’n verstaan van die kern van Skrif-alleen uitsprake kan gesoek word na ’n verstaansriglyn wat ons nader aan eenheid kan bring.
Sedert die opkoms en ontwikkeling van historiese kritiek weet ons al duideliker dat daar afstand is tussen die wêreld van die teks en elke geslag lesers wat volg. Die verstaanproses van die teks is telkens nodig om ’n brug te bou tussen die teks en die lesers. Dreyer (2015:3; vgl Pokorný 2011:178–180) stel dit soos volg:
Die verstaansproses behels ’n dubbele beweging, naamlik van die teks in verhouding tot die wêreld van die teks en die verstaan van die hedendaagse lesers in verhouding tot die wêreld. Die teks is die norm. Die interpretasie moet aan die teks getoets word. Die taak van interpretasie is om gemeenskaplikhede te soek sodat ’n verband tussen die twee wêrelde gevind kan word.
Hans-Georg Gadamer ([1960] 2010) noem dit ’n versmelting van horisonne. In die soeke na die moontlike brug wat in sola Scriptura gevind kan word, wys Dreyer (2015) op die volgende:
As wat God in Jesus Christus gedoen het, die ‘Skrifbeginsel’ is, dan is Jesus, en nie die Skrif nie, die openbaring van God … Die Christelike geloof is nie ’n godsdiens van ’n boek nie, maar van ’n persoon, die opgestane Heer. (bl. 4)
Daarom verwys sy na die Jesus-saak wat as die kern van hierdie Skrifbeginsel kan geld. In die mate waarin mense mekaar dus kan vind binne die raamwerk van hierdie Skrifbeginsel, naamlik dat dit die Jesus-saak is, kan die begrip sola Scriptura ook as die brugbouer funksioneer vir die verstaan van die boodskap van die Skrif.
Verstaansmodelle as bakens
Die hele proses van kritiese denke soos wat dit na vore gekom het in die historiese kritiek het sy uitlopers gehad na verskillende modelle wat ontwikkel is vir die verstaan van die teks en met verwysing na die wêreld waarin die verstaan van die teks geaktualiseer moet word. Dit het begin met literêre teorie: wat is ’n teks? Dit het gelei tot ’n verskerping van die verstaan dat ’n teks ook ideologies gelaai is. Daarom was dit nodig om ’n hermeneutiek van suspisie te ontwikkel. Momente van hierdie hermeneutiek van suspisie was reeds teenwoordig in literêre studies waaraan die Bybel ook onderwerp is. Dit het onder andere skerp na vore gekom in feministiese teorieë en bevrydingsteologieë. Die konsep postmoderniteit is later ontwikkel en verfyn om die fenomeen te beskryf dat daar na modernisme en positivisme ’n ander benaderingswyse na vore gekom het tot die lees en verstaan van tekste, maar dan veral oor die relevansie van hierdie boodskap in die lewens van mense.
Die riglyn(e) vir Hervormde hermeneutiek wou van die begin af rekening hou met ’n wetenskaplike benadering tot tekste en die uitleg daarvan. Dit het vanselfsprekend geword in enige wetenskaplike besinning dat daar duidelikheid gekry moet word oor teorieë, modelle en metodes. Omdat die Bybel as literatuur ook plek gevind het in die geskiedenis met die opkoms van ’n historiese bewussyn vanaf die Reformasie, geld dieselfde vereistes vir die wetenskaplike ondersoek van die Bybel, ook met die wete dat alle teorieë, modelle en metodes voorafgegaan word deur bepaalde aannames – of hulle uitgespel is of nie. Ons het dit aan Rudolf Bultmann te danke dat dit ook in enige Bybelondersoek en interpretasie as aksioma geld dat vooronderstellinglose eksegese nie moontlik is nie. Die positiewe keerkant stel dus dat eksegete in hulle uitleg van die Skrif ook gelei en gerig word deur die vooronderstellings van hul eie tyd en wetenskapskring (soos in enige wetenskaplike onderneming).
Ek is van mening dat dit met reg gestel kan word dat die ontwikkelings van die afgelope vyf dekades in die kring van Hervormde Nuwe Testament-uitleg en teologie-beoefening in die algemeen hieroor gegaan het dat dit in die kenproses nodig was om die vooronderstellings in alle teorieë, modelle en metodes uit te spel.
Die bewustheid het ook gegroei dat ons nie kon volstaan met die histories-kritiese modelle nie. In alle wetenskaplike ondersoeke kom daar vooronderstellings na vore vanuit die sosiologiese, antropologiese en psigologiese verwysingsraamwerke van die ondersoekers. Dit het duidelik geword dat alle kennis sosiaal gekondisioneer en perspektiwies van aard is (Berger & Luckmann 1967:3). Dit raak al drie aspekte wat in die interpretasieproses onderskei kan word, naamlik die interpreteerder, die saak (teks) wat geïnterpreteer word en die weg waarlangs (metodes, modelle) die interpretasie onderneem word. Waar vroeër gestel kon word: ‘Hierdie pendule objektief/subjektief vorm die hart van wat as ’n hermeneutiese benadering tot teologie-beoefening beskryf word’ (Van Aarde & Dreyer 2011:2), het dit al duideliker geword dat die sosiale kondisionering vir alle kennis geld, vir die interpreteerder, maar net so ook vir die skrywers van tekste sowel as vir die metodes wat gebruik word. Totale objektiwiteit het as moontlikheid verdwyn.
Dit is begryplik dat die vorige opvattings ook die vraag oor wat waarheid is, in gedrang gebring het. Daar was nog altyd die dwingende opvatting dat waarheid objektief moet wees. Waarheid was daarvan afhanklik dat ’n saak weergegee is presies soos wat dit werklik is. Dit moes dus objektief vasstelbaar kon wees. Een van die wegwysers op ons pad was die Rapport van die Gereformeerde Kerken Nederland wat in 1981 verskyn het. Dit verteenwoordig ’n besinning oor die gesag van die Bybel met besondere verwysing na wat as waarheid beskou kan word. Hieruit het duidelik na vore gekom dat die waarheid sou moes voortkom uit twee dele, naamlik die objektiewe buite die mens (waarheid as rigsnoer) en die subjektiewe in die mens (waarheid as worsteling en inset van die mens). Maar indien dit net weer sou neerkom op die teenstelling objektief teenoor subjektief, is daar nie gevorder nie. Die gevolgtrekking was: waarheid is nie sonder meer iets buite die mens nie, maar ook nie slegs die inset van die subjektiewe mens nie. Dit is ook nie ’n optelsom van die twee nie. Waarheid word telkens ontdek binne die betrokkenheid van ’n ondersoeker by die saak wat ondersoek word. Waarheid kan binne hierdie relasie van ’n mens by dit wat ondersoek word, geken word. Ons het dus te make met ’n relasionele waarheidsbegrip (kyk Velthuysen 1985b:108–113). Beide ondersoeker en teks (in hierdie geval) het hulle eie sosiale staanplek en vooronderstellings wat ter sake is.
Dit was uiteraard nie alles totaal nuwe insigte nie, maar dit het ingrypend bygedra tot ons omgang met en verstaan van tekste. Daar was lankal die bewussyn dat daar afstand is tussen die lesers van antieke tekste (soos die Bybel) en die kontekste van die skrywers van daardie tekste. Dit kon nie uitsluitlik histories ondersoek word nie. Daar moes rekening gehou word met faktore op al drie vlakke van so ’n ondersoek, naamlik die (hedendaagse) leser, die skrywers en hulle wêreld, en die uitlegmetodes wat benut word. Die historiese benadering tot eksegese en teologie het ontwikkel tot ’n multidissiplinêre onderneming waarin kritiese teksteorieë oor die literêre ontwikkeling van tekste in verband gebring word met die kulturele en sosiale konteks waarin tekste ontstaan het en verwyder van waaruit riglyne afgelei kan word om hulle in vervang met hedendaagse tye te interpreteer. Hierdie komplementêre aanpak het bekend geword as die sosiaal-wetenskaplike kritiek. Elliott (1993:7) beskryf dit onder andere as:
the manner in which this textual communication was both a reflection of and a response to a specific social and cultural context – that is, how it was designed to serve as an effective vehicle of social interaction and an instrument of social as well as literary and theological consequence (kyk ook Joubert 1991:39–54, vir hoe dit by teoloë van die Hervormde Kerk gestalte gekry het; kyk ook Van Staden & Van Aarde 1991:55–87).
Professor E. van Eck het in sy werk oor gelykenisnavorsing ook aangetoon hoe noodsaaklik dit is om hierdie tekste te ondersoek met sensitiwiteit vir die verskil tussen literêre en sosiale kontekste. Dit verg ook die nodige aandag vir die kulturele raamwerk en ervarings van die aanvanklike hoorders. Die sosiaal-wetenskaplike benadering werp lig op die sosiale realia wat dikwels implisiet agter die tekste lê. Dit bring ons vir ons verstaan daarvan nader aan ‘die sosio-kulturele, politieke, godsdienstige en ekonomiese realiteite van die wêreld waarin Jesus en die aanvanklike hoorders geleef het’. Dieselfde geld ook wat sy bydrae tot die verstaan van die huwelik betref soos vergestalt in die Ou en Nuwe Testament (Van Eck 2015:3).
In die kontekstuele teologie is die implikasies van sosiale gekondisioneerdheid verder verfyn. Die Bybel is bewustelik ook vanuit en in terme van die sosiale omstandighede van die Bybelskrywers en van die hedendaagse leser geïnterpreteer. Hierdie aangeleentheid het nie altyd vroeër in die hermeneutiek uitdruklik aandag gekry nie. Yolanda Dreyer (1998) stel dit soos volg:
In die kontekstuele hermeneutiek word uitdruklik aanvaar dat die huidige leser van die Bybel die teks benader vanuit sy of haar kontemporêre ervaring. Spesifieke ekologiese, kulturele en politieke omstandighede speel in op die lees van die Bybel. In die bevrydingsteologie is dit die ekonomies behoeftige en die polities onderdrukte wat die uitgangspunt in die hermeneutiek is. Die feministiese teologie het die negatiewe ervarings van vroue begin uitlig. (bl. 623)
Sodanige lees van die Bybel het ook doelbewus waardes en magstrukture van daardie wêreld ontbloot. Dit het in die besonder gegaan oor die patriargale agtergrond van die Joods-Christelike tradisie. Hierdie Skrifbenadering het tot die gevolgtrekking gekom dat die patriargie en al die negatiewe gevolge daarvan beskou is as historiese inligting in die Bybel en nie teologies nie. Dreyer (1998) stel dit soos volg:
Die tradisie van manlike dominansie en androsentriese diskriminasie word toegeskryf aan sosio-historiese faktore. Diskriminerende maatreëls is aspekte wat kultureel bepaald is en is nie inherent aan menswees nie. Wanneer die praktyk aandui dat die kultuur nie meer in pas is nie, kan die maatreëls hervorm word. (bl. 628)
Hierdie hermeneutiese benadering tot die Skrif is ook betrokke hermeneutiek genoem. Dit het meegebring dat daar bewustelik gekies word vir ‘’n hermeneutiek van suspisie’. Dreyer (1998) beskryf dit soos volg:
Hoewel dit ’n ‘hermeneutiek van suspisie’ genoem kan word, is dit ’n benadering met ’n positiewe doelwit. Die tradisie (in die Bybel en in die kerk) word geag as die moeite werd om te rehabiliteer. Op ’n gematigde wyse word aangedui dat die situasie van androsentrisme en negatiewe ervaring van vroue nie langer gehandhaaf kan word nie en dat die postmoderne wêreld verandering noodsaaklik maak. (bl. 628)
In postmoderne epistemologie word die saak van pluraliteit sterk beklemtoon. Dit raak nie net samelewingsteorieë nie, maar is ook in die besonder van toepassing op die Skrifbeskouing. Bybelwetenskaplikes het sterk na vore gebring dat daar in die Skrif meerdere tradisies teenwoordig is wat selfs ook teensprekend van aard kan wees. Dit het al na vore gekom in die historiese kritiek wat die aanwesigheid van verskillende bronne, tradisies en oorleweringslae geïdentifiseer het. Een van die belangrike bydraes van die historiese kritiek is dat die eksegeet vanweë die kompleksiteit van sowel die Bybel as die samelewing, nie meer op ’n naïewe fundamentalistiese wyse met die Bybel kan omgaan nie (Dreyer 1998:634).
Die aanvulling van histories-kritiese metodes met aspekte van onder andere die narratologie en sosiaal-wetenskaplike kritiek het ’n verskuiwing in die hermeneutiese gerigtheid gebring. Die verandering in klem het beteken dat daar nie langer net op die historiese verstaan van tekste gefokus kon word nie, maar ook op die resepsie daarvan. Deur middel van die betrokke hermeneutiek word die gesag van die Bybel geïllustreer deur die proses van ’n ontmoeting met die verhale in die Bybel. Die relasionele waarheidsbegrip kom ook weer so na vore.
Die proses gaan voort
In hierdie voëlvlug-artikel kon daar uiteraard maar hoogstens by enkele padtekens iets verneem word oor die koers wat in die Hervormde kring ingeslaan is oor ons verstaansproses van veral die Nuwe Testament. Dit het geblyk dat daar van vroeg af ’n tradisie gevestig is van ’n oop, kritiese of dan wetenskaplike benadering tot die verstaan van tekste soos dit in die Skrif aangebied word. Dit is juis gebore en is gevoed vanuit ’n houding van respek vir die Nuwe Testament. Dit was altyd ’n eerlike en opregte poging om die Skrif in eie reg te laat spreek. Die verklaarde uitgangspunt was nog altyd dat ons in die Skrif/Nuwe Testament met die gesagvolle bron te make het en dat die Woord van God uit so ’n ontmoeting en deurtastende ondersoek tot spreke moes kom. Dit is so aangepak welwetend dat dit ’n kerklike uitgangspunt is wat van subjektiwiteit beskuldig kan word. Dit is apriories die vertrekpunt en daar is geen manier waarop dit ‘wetenskaplik’ teenoor ander openbaringsbronne ‘bewys’ kan word nie.
Al was dit deel van die groter prentjie waarbinne ons paradigma as subjektief aangedui kan word, het daar binne die kleiner kring van teologie-beoefening vir lank die ideaal bly voorbestaan dat die teks ’n objektiewe antwoord gebied het in verband met ‘die openbaring’ wat van buite of van bo-af gekom het. Daarom was daar ook bepaalde standpunte wat aangedring het op ’n beklemtoning van wat genoem is die vertikale dimensie van teksverstaan met afwysing van enigiets wat as horisontaal aangedui is. Die menslike inset en die implikasies vir menslike bestaansvrae was genegeer.
Maar as kinders van die kerkhervorming het die gevolge van ’n historiese bewussyn ook deurgewerk in die Hervormde benadering tot die Nuwe Testament. In die voetspore van Luther en ander hervormers het dit begin met vrae oor die kanon. Dit het gelei tot die latere standpunt dat die kanon wel de facto afgesluit is, maar de iure oop beskou word. Die historiese-kritiek as benaderingswyse (paradigma) het gelei tot die verfyning van verskeie metodologiese ontwikkelings in die hermeneutiese benadering van die teks(te) soos ons dit vind in die Nuwe Testament.
Dit was die spore wat ek in hierdie artikel kursories aangedui het. Enige leser van die artikels wat ons in die HTS vind, sal die gesindheid en werkwyse vind van Hervormde en ander teoloë wat in die HTS gepubliseer is, van ernstige en diepgaande worsteling om die betekenis van die tekste te ontsluit. Hierdie verstaansproses is nie afgesluit in ’n geslote proses nie. Dit sal voortgaan. En al word daar vanuit verskeie hoeke vrae aan die teks gestel, gaan dit altyd gepaard met die wete dat ons uiteindelik die aangesprokenes is wat deur die teks opgeroep word tot beslissings vir die lewe:
Vir Luther is die Skrif nie ‘onskuldig’ of volmaak nie. Dit behoort nie geromantiseer of gemistifiseer te word nie. Dit gebeur soms in geloofsgemeenskappe wat hulleself as ‘Bybels’ beskou. Die gevolg is dikwels dat die wat die Bybel ‘uit respek’ teen kritiese perspektiewe wil verdedig, konflikte in die Bybel self en opponerende elemente wat hulle ongemaklik maak, harmonieer en wegverklaar. In werklikheid kom dit dan neer op ’n verwringing van sowel die werklikheid as die waarheid van die Skrif. Daar word beheer geneem oor die Skrif en dit word vervorm tot iets wat dit nie is nie. Dit getuig nie van respek nie. Die Skrif word benader vanuit ’n vooraf bepaalde ideologie oor die Bybel en word vanuit daardie perspektief geïnterpreteer. (Dreyer 2015:6)
Bybellesers raak bewustelik betrokke by wat hulle lees en die waardes wat hulle so ontdek, lei hulle tot selfinsig, selfkritiek en beslissings. Dit word beskryf as ’n epistemologie van deelname. Dit beteken nie dat hier sprake is van ’n simmetriese ontmoeting asof mense besluit wat aanvaarbaar is of nie. Dit bly steeds die waardes wat in die Bybel ontdek word, wat ’n appèl tot mense rig (Dreyer 1998:634).
Ek is van mening dat in nederigheid gestel kan word dat hierdie soeke na verstaan in die hermeneutiese aanpak van die Hervormde Kerk voortkom op grond van die geloof en ’n liefde vir die Woord. Maar dan in die besonder vir die Woord wat mens geword het.
Erkenning
Mededingende belange
Die outeur verklaar dat hy geen finansiële of persoonlike verbintenis het met enige party wat hom nadelig kon beïnvloed het in die skryf van hierdie artikel nie.
Literatuurverwysings
Barr, J., 1961, The semantics of biblical language, Oxford University Press, Oxford.
Berger, P. & Luckmann, T., 1967, The social construction of reality, Penguin, Harmondsworth, UK.
Boers, H., 1979, What is New Testament theology, Fortress, Philadelphia, PA.
Brunner, E., [1938] 1963, Wahrheit als Begegnung, Theologischer Verlag Zürich, Zürich.
Bultmann, R., 1948, ‘Neues Testament und Mythologie: Das Problem der Entmythologisierung der neutestamentlichen Verkündigung’, in H.W. Bartsch (Hrsg), Kerygma und Mythos: Ein theologisches Gespräch, pp. 15–53, Rein & Heidricher-evangelischer Verlag, Hamburg.
Bybel met Verklarende Aantekeninge, 1958, Verenigde Protestantse Uitgewers, Kaapstad.
Dibelius, M., 1971, Die Formgeschichte des Evangeliums, Mohr, Tübingen.
Dreyer, Y., 1998, ‘Feministiese hermeneutiek as kritiese teorie’, HTS Teologiese Studies 54(3&4), 623–651. https://doi.org/10.4102/hts.v54i3/4.1437
Dreyer, Y., 2015, ‘Die ontmoeting van wêrelde en die beginsel van sola Scriptura’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 71(3), Art. #3045, 1–7. https://doi.org/10.4102/hts.v71i3.3045
Elliott, J.H., 1993, What is social-scientific criticism? Fortress Press, Minneapolis, MN.
Engelbrecht, B.J., 1986, ‘Wat is die reg en die vryheid van die eksegeet?’, HTS Teologiese Studies 42(3), 485–501. https://doi.org/10.4102/hts.v42i3.2179
Gabler, J.P., 1831, Kleiner theologische Schriften, Stettinische Buchhandlung, Ulm.
Gadamer, H.-G., [1960] 2010, Gesammelte Werke: Hermeneutik: Wahrheit und Methode, Band 1., Grundzüge einer philosophischen Hermeneutik, Mohr Siebeck, Tübingen.
Gereformeerde Kerken Nederland, 1981, God met ons: Over de aard van het Schriftgezag, Tijl Libertas, Utrecht.
Geyser, P.A., 1989, ‘Prof Dr FJ van Zyl se Skrifbeskouing’, HTS Theologiese Studies 45(2), 253–262. https://doi.org/10.4102/hts.v45i2.2254
Greyvenstein, J.H.J.A., 1944, ‘Verklaring insake “‘n Afrikaans Bybelverklaring”’, HTS Teologiese Studies 1(3), 79–99. https://doi.org/10.4102/hts.v1i3.3316
Joubert, S.J., 1991, ‘‘n Verruimde invalshoek tot die verlede? Die sosiaal-wetenskaplike benadering tot die Nuwe Testament’, HTS Teologiese Studies 47(1), 39–54. https://doi.org/10.4102/hts.v47i1.2351
Krentz, E., 1975, The historical-critical method, Fortress, Philadephia, PA.
Loader, J.A., 1978, ‘Gedagtes oor gekontroleerde eksegese’, HTS Teologiese Studies 34(1&2), 1–40.
Louw, J.P., 1976, Semantiek van Nuwe Testamentiese Grieks, Beta Pers, Pretoria.
Malan, G.J., 2015, ‘Die Nuwe Testament en mitologie: Die probleem van die ontmitologisering van die Nuwe-Testamentiese verkondiging. Bultmann se 1941 opstel weer bekyk’, HTS Teologiese Studies/Theological Studies 71(3), Art. #2757, 1–8. https://doi.org/10.4102/hts.v71i3.2757
Pelser, G.M.M., 1985, ‘Die verhouding Bybelse teologie en dogmatiese teologie’, HTS Teologiese Studies 41(3), 339–350. https://doi.org/10.4102/hts.v41i3.2142
Pelser, G.M.M., 1987, ‘Die ontmitologiseringsprogram van Rudolf Bultmann’, HTS Teologiese Studies 43(1&2), 162–191.
Pokorný, P., 2011, Hermeneutics as a theory of understanding, transl. A. Bryson-Gustová, Eerdmans, Grand Rapids, MI.
Van Aarde, A.G., 1978, ‘Moderne semantiek en formele homiletiek’, HTS Teologiese Studies 34(1&2), 41–56. https://doi.org/10.4102/hts.v41i4.2172
Van Aarde, A.G., 1985, ‘Skrifgebruik: Hermeneutiese riglyne’, HTS Teologiese Studies 41(4), 547–578.
Van Aarde, A.G. & Dreyer, T.F.J., 2011, ‘Die pendule subjektiwiteit-objektiwiteit in die teologie van Theuns Dreyer – ’n dialoog’, HTS Teologiese Studies 67(3), Art. #1172, 1–11. https://doi.org/10.4102/hts.v67i3.1172
Van der Merwe, P.J., 1989, ‘Professor Doktor F.J. van Zyl as mens, kerkman en godsdiensfilosoof’, HTS Teologiese Studies 45(2), 231–252. https://doi.org/10.4102/hts.v45i2.2253
Van Eck, E., 2015, ‘Gelykenisse van Jesus: Allegorieë of simbole van sosiale transformasie’, HTS Teologiese Studies 71(3), Art. #3030, 1–10. https://doi.org/10.4102/hts.v71i3.3030
Van Staden, P., 2013, ‘Bakens, drumpels en webbe: (Hervormde) Teologie as kreatiewe onderneming’, HTS Teologiese Studie 69(1), Art.#1981, 1–10. https://doi.org/10.4102/hts.v69i1.1981
Van Staden, P.J. & Van Aarde, A.G., 1991, ‘Social description or social-scientific interpretation: Survey of modern scholarship’, HTS Teologiese Studies 47(1), 55–87. https://doi.org/10.4102/hts.v47i1.2353
Van Zyl, F.J., 1944a, ‘Die Skrifbeskouing van Karl Barth’, HTS Theologiese Studies 1(3), 126–135. https://doi.org/10.4102/hts.v1i3.3320
Van Zyl, F.J., 1944b, ‘Ken jy die Bybel?’, Die Hervormer, April, pp. 6–7.
Velthuysen, G.C., 1984, ‘Skrifbeskouing in die Nederlandse Geloofsbelydenis’, HTS Teologiese Studies 40(4), 84–92.
Velthuysen, G.C., 1985a, ‘Wat is die woord van God – Skrif, belydenis, prediking?’, HTS Teologiese Studies 41(3), 364–371. https://doi.org/10.4102/hts.v41i3.2146
Velthuysen, G.C., 1985b, ‘Die betekenis van die relasionele waarheidsbegrip vir die Skrifbeskouing’, HTS Teologiese Studies 41(1), 108–113.
Vorster, W.S., 1984, ‘The historical paradigm: Its possibilities and limitations’, Neotestamentica 18, 104–123.
Footnote
1. Argaïese Afrikaans vir ‘omheining’, ‘palisade’.
|
<urn:uuid:e8cefc59-5349-428b-a5f5-fb0031d409de>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://hts.org.za/index.php/hts/article/view/4607/10148
|
2019-07-22T15:09:05Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528037.92/warc/CC-MAIN-20190722133851-20190722155851-00191.warc.gz
|
by
|
4.0
|
a_tag
| false
| true
|
{
"abbr": [
"by",
"by"
],
"in_footer": [
true,
false
],
"in_head": [
false,
false
],
"location": [
"a_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"4.0",
"4.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999995
| false
|
Miceense Griekeland
Miceense of Mukeense Griekeland verwys na die laaste fase van die Bronstydperk in Griekeland (omstreeks 1600–1100 v.C.). Die naam kom van die argeologiese terrein Micene (ook Mukene gespel) op die Peloponnesos-skiereiland in Suid-Griekeland. Ander belangrike terreine sluit in Tiryns in Argolis, Pylos in Messenië, Athene in Attika, Thebe en Orchomenos in Boeotië en Iolkos in Thessalië, terwyl Kreta en die terrein van Knossos ook deel van die Miceense wêreld geword het.
Nedersettings wat deur die Miceense beskawing beïnvloed is, het ook hul verskyning gemaak in Epirus,[1][2] Masedonië,[3][4] op eilande in die Egeïese See, aan die kus van Klein-Asië, die Levant,[5] Siprus[6] en Italië.[7]
Die Miceense beskawing het agteruitgegaan met die verval van die Bronstydperk-beskawing in die oostelike Middellandse See-gebied. Dit word toegeskryf aan die veronderstelde Doriese inval, maar ander faktore kon ook ’n rol gespeel het, soos natuurrampe en klimaatsveranderings. Hierdie tydperk is die agtergrond van ’n groot deel van die Antieke Griekse letterkunde en mitologie, onder meer die Trojaanse Epiese Siklus.[8]
Inhoud
Miceense beskawingWysig
Die Miceense beskawing het ontstaan en ontwikkel uit die gemeenskap en kultuur van die Vroeg- en Middel-Helladiese tydperk op die Griekse vasteland.[9] Dit het omstreeks 1600 v.C. ontstaan toe die Helladiese kultuur verander het onder invloed van Minoïese Kreta.
Miceense artefakte is al ontdek ver buite die grense van die Miceense wêreld: Miceense swaarde is bekend tot in Georgië in die Kaukasus,[10] ’n voorwerp van barnsteen met Lineêr B-simbole is in Beiere, Duitsland, ontdek[11] en Miceense bronsbyle en ander voorwerpe uit die 13de eeu v.C. is in Ierland en in Wessex en Cornwall in Engeland gevind.[12][13]
Anders as die Minoïese beskawing, wat uit handel voordeel getrek het, het die Miceners uigebrei deur middel van verowerings. Die beskawing is oorheers deur ’n vegter-aristokrasie. Omstreeks 1400 v.C. het die Miceners hul beheer uitgebrei tot by Kreta, die middelpunt van die Minoïese beskawing, en hulle het ’n vorm van die Minoïese skrif (wat Lineêr A genoem is) aanvaar om die vroeë vorm van die Griekse alfabet in Lineêr B te skryf.
Die Miceners het nie net die Minoïers verslaan nie, maar volgens latere Hellenistiese legendes ook Troje, ’n stadstaat wat net so sterk soos Micene was. Omdat die enigste getuienis van die oorwinning Homeros se Ilias is asook ander tekste wat sterk op mitologie staatmaak, is dit onseker hoe waar die verhaal van Troje en die Trojaanse Oorlog is. In 1876 het die Duitse argeoloog Heinrich Schliemann ruïnes in Klein-Asië (nou in Turkye) ontdek wat beskou word as dié van Troje.
Die Miceners het hul adellikes in groot, ronde byekorfvormige grafte, bekend as tholoi (enkelvoud: tholos), begrawe, dikwels saam met dolke en ander militêre toerusting. Hulle is dikwels begrawe met goue maskers, tiaras, wapentuig en wapens met juwele versier. Miceners is in ’n sittende posisie begrawe en van die adellikes is gemummifiseer.
Historiese verwantskappeWysig
Uit ’n chronologiese perspektief is die Laat-Helladiese tydperk (LH, 1550–1060 v.C.) die tyd toe die Miceense Grieke gefloreer het onder nuwe invloede van Minoïese Kreta en die Siklade. LH-pottebakkers het dikwels inskripsies in Lineêr B daarop gemaak. LH word verdeel in I, II en III. Laasgenoemde word verder verdeel in IIIA, IIIB en IIIC.
In Laat-Helladiese potte is gewoonlik goed soos olyfolie en wyn gebêre. LHI-ware het Santorini net voor die Thera-uitbarsting bereik. LHIIB het tydens LMIB begin en is ontdek in Antieke Egipte tydens die bewind van Toetmoses III. LHIIB strek oor die LMIB/LMII-verwoesting op Kreta, wat verbind word met die Griekse oorname van die eiland.
LHIIIA:1 stem ooreen met die bewind van Amenhotep III van Egipte wat onder die opskrif ti-n3-y 'Danaans' die oënskynlik gelykwaardige stede d-y-q-e-i-s 'Thebe' en m-w-k-i-n-u 'Micene' genoem het.
LHIIIB is die tydperk van Lineêr B-skrif in die paleise op die vasteland; voorheen is dit net op Kreta en die Siklade aangetref.
IdentiteitWysig
Sedert die ontsyfering van die ietwat jonger Lineêr B-tablette word geglo die mense wat gewoonlik Miceners genoem word, was dalk Achajers of is later deur hulle onderwerp. Geen geskrewe bron is nog op ’n Miceense terrein gevind wat aandui wat die mense hulself genoem het nie. Die verwysings in die Ilias na die bewoners van die Peloponnesos en die omringende eilande as Achajers, het die teorie laat ontstaan dat die Miceners wel Achajers kon gewees het.[14]
Politieke organisasieWysig
Weens die gebrek aan direkte bronne is die politieke organisasie van die Miceense wêreld onduidelik. Wat wel bekend is, is dat die Neolitiese landelike dorp (6000 v.C.) die grondslag gevorm het van die Bronstydperk se politieke kultuur in Griekeland.[15] Daar was volgens die Ilias van Homeros, wat eeue later geskryf is, verskeie state: Micene, Pylos en Orchomenos, wat in die argeologie bekend is, asook dalk Sparta of Ithaka, hoewel dit onseker is. Net die state Pylos en Knossos word duidelik genoem in die Lineêr B-tekste. Dit is egter onmoontlik om te weet watter politieke sentrum die belangrikste was, indien een wel was. Moontlike kandidate is Micene, Tiryns, Pylos, Thebe en Orchomenos.
Pylos en KnossosWysig
Effens meer inligting, hoewel ook onduidelik, kan uit die Lineêr B-tekste afgelei word oor die interne organisasie van die bekendste koninkryke, Pylos en Knossos.
Dit lyk of dié state deur ’n koning, die wa-na-ka (ϝάναξ, wánax), regeer is wie se rol sonder twyfel godsdienstig was, maar dalk ook militêr en geregtelik. Hy is herkenbaar in die Homeriese woord anax (ἄναξ, "goddelike heer", "heerser", "gas"). Nege verskynings van die woord in tekste wat met offerandes te doen het, dui daarop dat die heersers van Pylos en Knossos waarskynlik aanbid is.
Verder was daar landeienaars, leiers en amptenare. Daar was ook ’n groep adellikes wat die koning in oorlog en vrede gevolg het.[16]
Benewens die lede van die hof was daar ander gesaghebbendes in beheer van plaaslike gebiede. Die koninkryk Pylos was in twee provinsies en verder in sestien distrikte verdeel. ’n Goewerneur was aan die hoof van die distrikte. Ander leiers het aan die hoof van kommunes gestaan.
Gemeenskap en kontakteWysig
Dit lyk of die Miceense gemeenskap in twee groepe vrye burgers verdeel was: die koning se gevolg, wat administratiewe take in die paleis verrig het, en die mense wat in die kommunes gewoon het. Laasgenoemde was onder beheer van koninklike agente en moes werk vir die paleis doen en belasting betaal.[16]
Onder dié in die paleisopset was hoë amptenare wat moontlik in die groot huise naby die paleis gewoon het, maar ook ander wat deur hul werk aan die paleis verbind was en nie veel beter daaraan toe was as die mense in die kommunes nie: onder andere ambagslui, boere en dalk handelaars. Aan die onderpunt van die sosiale leer was die slawe, wat óf vir die paleis óf vir spesifieke gode gewerk het.[16]
Teen die einde van die Bronstydperk (tot LHIIIC) was kontak tussen die Miceners en hul bure goed gevestig. Hul konneksies het so ver gestrek as Sardinië,[17] Suid-Italië en Sisilië[18] asook Klein-Asië[19] (waar keramiekwerk van hoë gehalte ontdek is).[20]
Miceense pottebakkersware is ook ontdek tot in Siprus,[21] die Levant,[22] Egipte[23] en selfs Suid-Spanje.[24] Bewyse van die verspreiding van goedere en produkte tussen die sentrums word in die Lineêr B-rekords aangetref, maar nie van direkte onderhandelings nie.
EkonomieWysig
Die ekonomiese organisasie van die Miceense koninkryk blyk tweedelig te gewees het: een groep het vir die paleis gewerk en ’n ander groep vir hulself. Dit weerspieël die gemeenskapstruktuur soos hierbo uiteengesit. Daar was egter niks wat iemand wat vir die paleis gewerk het, gekeer het om sy eie onderneming ook te hê nie. Skribas het toesig gehou oor die ekonomie; hulle het inkomende en uitgaande produkte aangeteken, werk uitgedeel en die verdeling van rantsoene beheer.
LandbouWysig
Die grond van Pylos en Knossos was in twee dele verdeel: die paleis- en die kommune-landerye.
Landbou het gedraai om die tradisionele "Mediterreense trilogie": graan, olywe en druiwe. Die graan was koring en gars. Olyfboorde is aangeplant vir die vervaardiging van olyfolie; dit is nie net vir kos gebruik nie, maar ook om aan die lyf te smeer en in parfuum. Druiwe is vir die vervaardiging van verskeie soorte wyn gebruik. Vlas is ook verbou vir linneware en die sesamplant vir sy olie. Bome soos vyebome is ook geplant.
NywerheidWysig
Die organisasie van ambagsmanne is veral bekend in die geval van die paleis. Die argiewe van Pylos dui op ’n gespesialiseerde werkmag – elke werker het tot ’n spesifieke kategorie behoort en ’n spesifieke plek in die vervaardigingsproses gehad.
Die tekstielbedryf was een van die hoofsektore van die Miceense ekonomie. Die tablette van Knossos onthul die hele vervaardigingsproses, van die skeer van die skape en die sortering van die wol tot die berging van die finale produk in die paleis se stoorkamers, asook die toestande in die werkwinkels. In die paleis van Pylos was daar sowat 550 tekstielwerkers in diens en in Knossos sowat 900. Naas wol is vlas die meeste bewerk.
Die metallurgiebedryf is goed aangeteken in Pylos, waar daar 400 werkers was. Hulle het sowat 3,5 kg brons per ambagsman gekry. Dit is egter nie bekend hoe hulle betaal is nie; hulle was vreemd genoeg nie op die rantsoenlyste nie. By Knossos getuig verskeie tablette van die maak van swaarde.
Daar word ook vertel van die vervaardiging van parfuum. Daar was ook ander soorte ambagslui: onder andere goudsmede, ivoorkerwers, steenbewerkers en pottebakkers.
HandelWysig
Daar word nie veel van handel in die geskrewe bronne onthul nie. Dit is byvoorbeeld onbekend wat van die geparfumeerde olies geword het nadat dit in die houers gegooi is. Groot flesse met olie is egter in Thebe gevind. Hulle bevat inskripsies in Lineêr B wat aandui van waar dit kom: Wes-Kreta. Kretensiese tablette rep egter geen woord dat die olie uitgevoer is nie. Daar is min bekend oor die verspreidingsroetes van tekstielgoedere. Dit is bekend dat die Minoïers materiaal van hoë gehalte na Egipte uitgevoer het; die Miceners het waarskynlik dieselfde gedoen. Ondanks die gebrek aan bronne is dit waarskynlik dat sekere produkte, veral materiaal en olie, en selfs metaalvoorwerpe, buite die koninkryke verkoop is, want te veel daarvan is gemaak om net plaaslik te gebruik.
Daar is wel argeologiese bewyse van die uitvoer van Miceense produkte. ’n Aantal vase is gevind in Anatolië, die Levant, Egipte en verder wes in Sisilië, selfs in Sentraal-Europa en Brittanje.[25] In die algemeen kan die verspreiding van Miceense ware nagespeur word danksy knoetse van klei, voorgangers van die moderne handelsmerk. Dit was klein balletjies klei wat met die vingers om ’n riem (waarskynlik van leer) gevorm en aan die voorwerp geheg is. Op die knoets was ’n seëlafdruk en ’n ideogram wat die voorwerp voorstel. Ander inligting is soms bygevoeg, soos gehalte, oorsprong en bestemming.
Altesaam 56 knoetse is in 1982 by Thebe gevind met die voorstelling van ’n os. Danksy dié knoetse kan die lot van dié diere gerekonstrueer word. Hulle is van oor die hele Boeotië na Thebe geneem om geoffer te word. Die knoetse het bewys die diere is nie gesteel nie en van waar hulle kom. Sodra die diere by hul bestemming aangekom het, is die knoetse verwyder om boek te hou. Dit was dus nie vir die skriba nodig om die voorwerpe self te tel nie; hy kon net die knoetse tel en die getalle op sy tablette aanbring.
GodsdiensWysig
Die godsdienstige element in die Miceense beskawing kan nie vir seker bepaal word nie, veral op argeologiese terreine, waar dit moeilik is om ’n aanbiddingsplek met sekerheid te identifiseer. John Chadwick wys daarop dat minstens ses eeue verloop het tussen die eerste voorkoms van proto-Griekssprekendes in Hellas en die vroegste Lineêr B-inskripsies. In dié tyd kon konsepte en praktyke saamgesmelt het met inheemse gelowe en waarskynlik die Minoïese godsdiens.[26]
Dit lyk of Poseidon (Po-se-da-o) ’n belangrike plek beklee het. Hy was ’n oergoed wat met aardbewings verbind is, maar dit lyk of hy ook die riviergod van die onderwêreld verteenwoordig het.[29] Daar is ook ’n paar "dames". Op tablette van Pylos is daar Po-ti-ni-ja (Potnia, "dame" of "meesteres") sonder ’n bygaande naam. Sy het blykbaar ’n belangrike altaar by Pakijanes naby Pylos gehad.[30] In ’n inskripsie by Knossos word die "meesteres van die doolhof" (da-pu-ri-to-jo po-ti-ni-ja) genoem.[31] Op ’n Lineêr B-tablet by Pylos word gepraat van die "twee koninginne en die koning" (wa-na-ssoi, wa-na-ka-te), en John Chadwick beskou hulle as die voorlopers van Demeter, Persephone en Poseidon.[32][33]
Artemis is ’n dogter van Demeter in die Arkadiese kultusse en sy het die gewildste godin in Griekeland geword.[34] Die vroegste bekende vorm van die naam Artemis is die Miceense a-te-mi-to en a-ti-mi-te, geskryf in Lineêr B-skrif in Pylos.[35] Haar voorloper-godin (moontlik die Minoïese Britomartis) word uitgebeeld tussen twee leeus op ’n Minoïese seël en ook op goue ringe van Micene.[36] Dit stem taamlik ooreen met die uitbeelding van "Artemis Orthia" by Sparta.
Paion (Pa-ja-wo) is waarskynlik die voorloper van die Griekse geneesheer van die gode in Homeros se Ilias. Hy was die verpersoonliking van die magiese lied wat veronderstel was om pasiënte gesond te maak. Later het dit ’n oorwinningslied (παιάν) geword. Die towenaars is ook "siener-dokters" (ιατρομάντεις) genoem – ’n funksie wat later op Apollo van toepassing gemaak is.[37]
Dionusos (Di-wo-nu-so[39]) kom ook in sommige inskripsies voor. Sy naam word vertolk as "seun van Zeus" en het moontlik ’n Thracies-Frigiese oorsprong. Later word sy kultus verbind met dié van Boeotië en Phokis, waar dit oënskynlik voor die einde van die Miceense tydperk ontstaan het. Dit kan verduidelik hoekom sy mites en kultus om Thebe gesentreer was en hoekom sy orgies op die berg Parnassos in Phokis plaasgevind het.
Ander gode uit latere tydperke is ook geïdentifiseer, soos Zeus–Hera, Hefaistos, Ares, Hermes, Eileitia en die Eriniërs. Hefaistos word waarskynlik verbind met A-pa-i-ti-jo by Knossos, terwyl Apollo net genoem word as hy verbind kan word met Paiāwōn; Afrodite word egter glad nie genoem nie.[40] Qo-wi-ja ("koei-ogig") is ’n standaard-benaming van Homeros vir Hera.[41] Ares is genoem onder die naam Enualios (met die veronderstelling dat Enualios nie ’n aparte god is nie) en hoewel die belangrikheid van Areias onbekend is, stem die naam ooreen met dié van die god van oorlog.[42]
ArgitektuurWysig
ForteWysig
Die belangrikste stede was goed gefortifiseer. Hulle was soms op ’n akropolis geleë soos Athene en Tiryns, teen ’n groot heuwel soos Micene of op ’n kusvlakte soos Gla en Pylos. Daar was ook kleiner forte wat waarskynlik gebruik is om grondgebied militêr te beheer. Miceense mure was dikwels gebou van groot, onbewerkte rotsblokke van tot agt meter dik wat losweg op mekaar gepas het. Verskillende soorte in- en uitgange kan gesien word: monumentale poorte, opritte, verskuilde deure en onderdakgange om deur te ontsnap in die geval van ’n beleg. Daar was ook ’n watertenk of -put vir geval van ’n aanval.
WoningsWysig
Verskillende soorte huise het op die Miceense terreine voorgekom. Die kleinstes, waar die laagste klasse gewoon het, was reghoekig en tussen 5 en 20 meter lank. Hulle kon een of verskeie kamers gehad het. Groter wonings van sowat 20 tot 35 meter lank het talle kamers en binnehowe gehad. Hul uitleg was nes dié van ’n paleis. Dit is egter nie seker of dit aan die aristokrasie behoort het nie; ’n ander teorie is dat dit annekse van die paleis was.
PaleiseWysig
Die beste voorbeelde van Miceense paleise kan gesien word in Micene, Tiryns en Pylos. Die rekord wys dit was administratiewe sentrums. Uit ’n argitektoniese oogpunt was hulle geskoei op die Minoïese an ander paleise wat tydens die Bronstydperk op die Griekse vasteland gebou is. Hulle was gerangskik om ’n groep binnehowe wat elk op verskeie kamers uitgeloop het, soos pakkamers en werkwinkels asook ontvangsale en woonkwartiere.
Die hart van die paleis van die megaron. Dit was die troonkamer, met die troon gewoonlik regs van waar ’n mens die vertrek binnestap. Die trappe in die paleise van Pylos dui daarop dat hulle twee verdiepings gehad het. Op die boonste verdieping was waarskynlik die private kwartiere van die koninklike familie en ’n paar pakkamers. ’n Skatkis van artefakte en fresko's is in sulke kamers ontdek.
Die mees onlangse vonds is ’n Miceense paleis naby die dorp Xirokambi in Lakonië. In 2009 was die uitgrawings in hul eerste fase en artefakte wat daar gevind is, sluit in kleipotte, figure, fresko's en drie Lineêr B-tablette. Voorlopige ondersoeke dui daarop dat een van die tablette ’n opgawe van sowat 500 dolke bevat en ’n ander een ’n lys weefstowwe.[43]
KunswerkeWysig
HouersWysig
Die Miceners het ’n groot verskeidenheid potte gemaak. Argeoloë het talle houers in verskillende style en groottes uit die Miceense tydperk ontdek. Die vervaardiging van dié houers het skielik in LHIIIB begin toeneem, veral in Argolis wat baie daarvan uitgevoer het. Dié wat uitgevoer is, was gewoonlik luukser en rykliker versier met mitologiese, vegters- en dieremotiewe.
FigureWysig
Min groot beelde kom uit die Miceense tydperk. Beeldjies was gewoonlik klein terracotta-voorwerpe wat op byna elke Miceense terrein op die Griekse vasteland gevind is – in grafte, oorblyfsels van nedersettings en soms in kultusverband. Die meeste was van vroue of diere. Die vrouefigure kan in drie groepe verdeel word wat in verskillende tye gewild was: die vroegste soort is die Phi-vorm, wat soos die Griekse letter phi lyk; hul arms gee die bolyf ’n ronde vorm. Die Psi-beeldjies het die vorm van die letter psi; hul arms reik na bo. Die laaste groep (12de eeu v.C.) het tau-vorms; hul arms vorm ’n reghoek met die lyf. Die meeste dra ’n groot polos-hoed.[44]
Die beeldjies is met strepe of sigsaglyne geverf, nes die potte uit dié tyd. Dit is onseker wat hul doel was, maar hulle het waarskynlik gedien as godsdienstige voorwerpe en speelgoed: sommige is in kindergrafte ontdek, maar die meeste fragmente kom uit huishoudelike vullishope.[45] Die aanwesigheid van baie beeldjies op aanbiddingsplekke uit die Argaïese en die Klassieke tydperk dui daarop dat hulle wel ’n godsdienstige doel gehad het.[46]
Fresko'sWysig
Die skilderye van die Miceense tydperk is grootliks beïnvloed deur dié van die Minoïese beskawing. Dele van muurskilderye is in en om die paleise van Pylos, Micene en Tiryns gevind en in huise.[49] Die grootste volledige muurskildery wat drie vrouefigure (moontlik godinne) uitbeeld, is in die sogenaamde kultuursentrum van Micene ontdek.[50] Verskeie temas is uitgebeeld, soos jag-, veg- en optogtonele. Ander fresko's sluit geometriese en gestileerde motiewe in wat ook op geverfde potte voorgekom het.
WapensWysig
Ook militêre voorwerpe is ontdek uit die Miceense tydperk. Die indrukwekkendste hiervan is die Dendra-wapentuig, ’n volledige stel wapentoerusting; dit is die oudste bekende wapentoerusting van metaal.[51] Dit bestaan uit bronsplate wat aan ’n leeruitrusting vasgewerk is. Die gewig sou die draer kniehalter, en dus word gereken dis gedra deur ’n vegter in ’n strydwa.
Die tipiese Miceense helm, wat van die 17de tot die 10de eeu v.C. gedra is,[52] was gemaak van stukke varkbeer-slagtande wat aan leer of materiaal vasgewerk is.[53] Dit is op reliëfwerke uitgebeeld en dele van sulke helms is op talle plekke gevind, onder meer Micene, Prosymna, Thermon en Elateia. Homeros het dié soort helm ’n paar honderd jaar later beskryf.[54]
Skilde is van hout en leer gemaak en was so groot dat dit ’n vegter se hele lyf sou beskerm as hy daaragter sou wegkruip. Aanvalswapens is van brons gemaak. Spiese en ’n verskeidenheid swaarde is ontdek.[55] Dolke en pyle, wat op die beoefening van boogskiet dui, is ook gevind.[56]
BegrafnisgebruikeWysig
Die Grieke van die Laat-Helladiese tydperk is meestal begrawe.[57] Die grafte was feitlik altyd buite die stad, en net soms in die stad self. (Die bekendste grafte in Grafsirkel A by Micene het oorspronklik buite die stad gelê, maar toe die stadsgrense omstreeks 1250 v.C. uitgebrei is, het dit deel daarvan geword.)
Die afgestorwenes van die vroegste Miceense tydperk is hoofsaaklik in individuele grafte begrawe. Dit het die vorm gehad van ’n put of skag waarvan die kante met stene uitgevoer is. Offerandes was beperk tot potte en soms juwele. ’n Groot begraafplaas met sulke grafte lê aan die noordelike en westelike hange van die sitadel by Micene.[58] Die putte van die vooraanstaande lede van die gemeenskap is soms deur ’n hoop grond bedek; dié gebruik het in die Middel-Helladiese tydperk ontstaan.[59] Daar was ook groter familiegrafte.[60]
Die Skaggrafte by Micene in Grafsirkel A en B behoort tot dieselfde tydperk. Dit lyk of ’n alternatiewe metode hier gebruik is om die grafte van adellikes of rykes saam te groepeer – en hulle af te sonder van dié van die meerderheid. Grafsirkel B is die vroegste van hierdie twee groepe en was reeds in gebruik in die MH-tydperk; hulle bevat uitspattige offerandes: goud en silwer, juwele, wapens en potte. Sirkel A, wat deur die Duitse argeoloog Heinrich Schliemann opgegrawe is, bevat minder offerandes, maar dit is van buitengewoon goeie gehalte. Van die LH-tydperk af is reghoekige gemeenskapsgrafte ook gebruik.[61]
Dit lyk of daar ’n onderskeid was tussen die grafte van die verskillende klasse. Die heersers is in byekorfvormige tholos-grafte begrawe, die middelklas in individuele grafte en die mense van die kommunes in gemeenskapsgrafte. Verassings het in dié tydperk toegeneem en in LHIIIC algemeen geraak. Die indrukwekkendste grafte van die Miceense tydperk is die monumentale koninklike tombes by Micene. Die beroemdste is die Graftombe van Agamemnon, wat ’n tholos is.
VerwoestingWysig
Daar is talle onbeantwoorde vrae oor die tyd en vertolking van die einde van die Miceense tydperk. Die einde van LHIIIB1 word gekenmerk deur ’n mate van verwoesting, veral in Micene. Teen LHIIIB2 was daar uitbreidings aan die Miceense verdedigingstelsel, wat dui op toenemende onsekerheid oor veiligheid. Dit lyk egter nie of dit ’n krisistyd was nie, want die gehalte van argeologiese vondste wys ’n vlak van rykdom wat nie afsteek teen dié van vorige tydperke nie. Die einde van dié tyd word egter gekenmerk deur ’n paar verwoestings op die meeste Miceense terreine op die vasteland.
In LHIIIC was daar ’n afname in die getal terreine in Griekeland. In sommige dele kon dit aansienlik gewees het: nege tiendes van die terreine in Boeotië het verdwyn, en twee derdes van dié in Argolis. Daar was bevolkingsbewegings, met sommige Miceners wat na Siprus en ander eilande gevlug het, asook na die kusstreke van Anatolië. Sekere stede soos Micene en Tiryns was egter steeds bewoon en artefakte wat daar gevind is, toon steeds Miceense kenmerke. ’n Nuwe soort keramiekwerk het egter verskyn (dit word die "Barbaarse ware" genoem omdat dit vroeër toegeskryf is aan buitelandse invallers) en verassings het steeds toegeneem.
Daar is twee groepe verklarings vir die verval van die Miceense beskawing. Die eerste, natuurverskynsels soos klimaatsveranderings en aardbewings, is meer omstrede. Die mees algemene redes wat aangevoer word, is bevolkingsbewegings en interne konflik. Van die redes vir die bevolkingsbewegings sluit in invalle deur die Doriërs en die Seevolke.
Sommige geleerdes glo die verwoesting van die stede is veroorsaak deur swerwende volke uit die noorde. Hulle het die paleise van Iolkos (LHIIIC-1) en van Thebe (laat-LHIIIB) verwoes, daarna die landengte van Korinthe oorgesteek (einde van LHIIIB) en Micene, Tiryns en Pylos verwoes voordat hulle weer noordwaarts teruggetrek het. Ander glo Pylos is in ’n see-aanval verwoes, moontlik deur die Seevolke.[62] Die invallers het geen wapens of grafte agtergelaat nie en daar kan nie bewys word dat al die terreine in dieselfde tyd verwoes is nie.[63]
Die beweging van volke in dié tyd na die Midde-Ooste word in Egiptiese inskripsies genoem en word toegeskryf aan aanvalle deur die Seevolke. Dit is bekend dat dié volke groot dele van Anatolië en die Levant verwoes en Egipte eindelik in verskeie fases aangeval het (omstreeks 1301-1164 v.C.). In ’n Egiptiese teks uit die 12de eeu v.C. word ’n volk met die naam Eqwesh genoem wat Egipte tydens die bewind van Merneptah aangeval het, en kenners glo die Miceners kon aan dié aanvalle deelgeneem het, maar dit is onseker.[64] ’n Land met die naam Danaja (Danaans) met ’n stad Mukana (moontlik Micene) word in ’n Egiptiese inskripsie genoem.[65]
Die tweede algemene teorie is dat die verval van die Miceense beskawing veroorsaak is deur interne konflik weens ’n verwerping van die paleisstelsel deur die verarmde deel van die bevolking. Opstande kon egter nie gelyktydig deur die hele Griekeland plaasgevind het nie.[66] Daar is ’n teorie dat die gevolge van interne struwelinge vererger is deur die Doriese inval. Selfs al was die Doriërs een van die redes van die verval van die Bronstydperk, is daar bewyse dat hulle nuwe kulturele elemente saam met hulle gebring het, onder meer skaggrafte wat heeltemal van die Miceense tholos verskil het en ’n nuwe dialek van Grieks, Dories. Dit lyk of die Doriërs gaandeweg oor ’n paar jaar suidwaarts getrek, die gebied verwoes en hulle in die Miceense sentrums gevestig het.[67]
Daar moet ook genoem word dat die begin van die Ystertydperk die vervaardiging van groot hoeveelhede goedkoop wapens moontlik gemaak het. Dié ekonomiese faktor word ook beskou as ’n belangrike rede hoekom die Seevolke Egipte binnegeval het en die Ugarit en Hetitiese Ryk verwoes is.
Wat ook al die redes was, die Miceense beskawings het beslis ná LHIIIC verdwyn; Micene en Tiryns is weer verwoes en het hul belangrikheid verloor. Die einde, in die laaste jare van die 12de eeu v.C., het aangebreek ná ’n lang agteruitgang van die Miceense beskawing. Die begin van die 11de eeu v.C. het ’n nuwe era ingelui: die Geometriese tydperk, of Griekse Donker Eeue.
VerwysingsWysig
- Hammond 1976, p. 139
- Tandy 2001, p. xii (Fig. 1); p. 2
- Borza 1992, p. 64
- Aegeo-Balkan Prehistory – Mycenaean Sites
- van Wijngaarden 2002, Part II: The Levant, pp. 31–124; Bietak & Czerny 2007, Sigrid Deger-Jalkotzy, "Mycenaeans and Philistines in the Levant", pp. 501–629.
- van Wijngaarden 2002, Part III: Cyprus, pp. 125–202.
- Peruzzi 1980; van Wijngaarden 2002, Part IV: The Central Mediterranean, pp. 203–260.
- Finley, Moses I. The World of Odysseus, 1954.
- Dickinson 1977, pp. 32, 53, 107–108; Dickinson 1999, pp. 97–107.
- Boston University – The Historical Society
- Amber object bearing Linear B symbols from the Freising district of Germany, excavations in the years 1994–1997
- Budin 2009, p. 53
- Feuer 2004, p. 259.
- Huxley 1960
- Thomas 1995, p. 350.
- Chadwick 1976, Chapter 5: Social Structure and Administrative System, pp. 69–83.
- Feuer 2004, pp. 155–157; Balmuth & Tykot 1998, "The Mycenaeans in Sardinia", p. 400
- Ridgway 1992, p. 4; Taylour 1958
- Runnels & Murray 2001, p. 15
- Preziosi & Hitchcock 1999, p. 195
- Kling 1989; Nikolaou 1973
- Stubbings 1951, IV: Mycenaean II Pottery in Syria and Palestine; V: Mycenaean III Pottery in Syria and Palestine.
- Petrie 1894.
- de la Cruz 1988, pp. 77–92; Ridgway 1992, p. 3
- Castleden 2005.
- Chadwick 1976, p. 88
- Nilsson 1967, Volume I, p. 339.
- Paul, Adams John (10 January 2010). "Mycenaean Divinities". Northridge, CA: California State University. Besoek op 25 September 2013.
- Nilsson 1940.
- Mylonas 1966, p. 159.
- Chadwick 1976, pp. 92–93.
- Mylonas 1966, p. 159
- Chadwick 1976, p. 76.
- Pausanias. Description of Greece, VIII-37.6.
- Chadwick & Baumbach 1963, p. 176f.
- Nilsson 1967, Volume I, pp. 273, 295.
- Nilsson 1967, Volume I, pp. 500–504; Chadwick 1976, p. 88
- Chadwick 1976, p. 88
- Palaeolexicon. "di-wo-nu-so".
- Chadwick 1976, p. 99.
- Chadwick 1976, p. 95
- Chadwick 1976, pp. 95, 99.
- Ταράντου, Σοφία (28 April 2009). "Βρήκαν μυκηναϊκό ανάκτορο". Ethnos.gr. Besoek op 25 September 2013.
- French 1971, pp. 101–187.
- K.A. en Diana Wardle. "The Child's Cache at Assiros, Macedonia", in Sally Crawford en Gillian Shepherd (red.): Children, Childhood and Society: Institute for Archaeology and Antiquity Interdisciplinary Studies (Volume I) Oxford: Archaeopress, 2007.
- Hägg & Marinatos 1981, Robin Hägg, "Official and Popular Cults in Mycenaean Greece", pp. 35–39.
- Moore, Taylour & French 1999.
- Renfrew, Mountjoy & Macfarlane 1985.
- Immerwahr 1990.
- Taylour 1969, pp. 91–97; Taylour 1970, pp. 270–280.
- Modern Reconstruction of the Dendra Panoply.
- Wardle & Wardle 1997, p. 65 (Fig. 21); pp. 69–70
- Mycenaean Helmet
- Homer. The Iliad, 10.260–10.265.
- Mycenaean Swords; Mycenaean Type G Sword (Horn Sword)
- Mycenaean Dagger.
- Cavanagh & Mee 1998.
- Taylour, French & Wardle 2007; Alden 2000.
- Pelon 1976.
- Lewartowski 2000
- Papadimitriou 2001
- Mylonas 1966, pp. 227–228.
- Chadwick 1976, p. 178.
- Drews 1993, p. 49.
- Beekes 2010, Entry #6541.
- Blegen, aangehaal in J. Alsop, From the Silent Earth, New York: Harper, 1964.
- Mylonas 1966, pp. 231–232.
BronneWysig
- Alden, Maureen Joan (2000). Well Built Mycenae (Volume 7): The Prehistoric Cemetery – pre-Mycenaean and Early Mycenaean Graves. Oxford: Oxbow Books. ISBN 978-1-84217-018-2.
- Balmuth, Miriam S.; Tykot, Robert H. (1998). Studies in Sardinian Archaeology, Volume 5. Ann Arbor, MI: Oxbow Books.
- Beekes, Robert Stephen Paul (2010). Greek Etymological Dictionary. Leiden: Brill. ISBN 978-9-00-417418-4.
- Bengtson, Hermann (2009) [1965]. Griechische Geschichte: Von den Anfängen bis in die Römische Kaiserzeit. München: C.H. Beck. ISBN 978-3-406-58940-9.
- Bietak, Manfred; Czerny, Ernst (2007). The Synchronisation of Civilisations in the Eastern Mediterranean in the Second Millennium B.C. III, Proceedings of the SCIEM 2000 – 2nd EuroConference, Vienna, 28th of May – 1st of June 2003. Vienna: Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften. ISBN 978-3-7001-3527-2.
- Borza, Eugene N. (1992). In the Shadow of Olympus: The Emergence of Macedon. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-00880-6.
- Budin, Stephanie Lynn (2009) [2004]. The Ancient Greeks: An Introduction. Oxford and New York: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-537984-6.
- Burkert, Walter (1987) [1985]. Greek Religion: Archaic and Classical. Oxford and Malden: Blackwell Publishing Limited. ISBN 978-1-118-72499-6.
- Castleden, Rodney (2005). The Mycenaeans. London and New York: Routledge. ISBN 0-415-36336-5.
- Cavanagh, William G.; Mee, Christopher (1998). A Private Place: Death in Prehistoric Greece [SIMA 125]. Jonsered: Paul Aströms Förlag. ISBN 978-9-17-081178-4.
- (1963) “The Mycenaean Greek Vocabulary”. Glotta 41 (3/4): 157–271.
- Chadwick, John (1976). The Mycenaean World. Cambridge, UK: Cambridge University Press. ISBN 0-521-29037-6.
- de la Cruz, José Clemente Martín (1988). “Mykenische Keramik aus Bronzezeitlichen Siedlungsschichten von Montoro am Guadalquivir”. Madrider Mitteilungen: 77–92.
- Dickinson, Oliver (1977). The Origins of Mycenaean Civilization. Götenberg: Paul Aströms Förlag.
- Dickinson, Oliver (December 1999). Invasion, Migration and the Shaft Graves. Bulletin of the Institute of Classical Studies. 43. pp. 97–107. doi:10.1111/j.2041-5370.1999.tb00480.x.
- Dickinson, Oliver (2006). The Aegean from Bronze Age to Iron Age: Continuity and Change between the Twelfth and Eighth Centuries BC. New York, NY: Routledge. ISBN 978-0-203-96836-9.
- Drews, Robert (1993). The End of the Bronze Age. Princeton, NJ: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-02591-9.
- Feuer, Bryan Avery (2004). Mycenaean Civilization: An Annotated Bibliography through 2002. Jefferson, NC: McFarland & Company, Inc. ISBN 978-0-7864-1748-3.
- Finley, Moses I. (1954). The World of Odysseus. New York, NY: New York Review Books. ISBN 978-1-59017-017-5.
- Fisher, Elizabeth A. (1998). The Mycenaeans and Apulia. An Examination of Aegean Bronze Age Contacts with Apulia in Eastern Magna Grecia. Jonsered, Sweden: Astrom.
- French, Elizabeth Bayard (1971). “The Development of Mycenaean Terracotta Figurines”. Annual of the British School of Archaeology at Athens 66: 101–187. doi:10.1017/s0068245400019146.
- Graziado, Giampaolo (July 1991). “The Process of Social Stratification at Mycenae in the Shaft Grave Period: A Comparative Examination of the Evidence”. American Journal of Archaeology 95: 403–440.
- Gitin, Seymour; Mazar, Amihay; Stern, Ephraim; Dothan, Trude Krakauer (1998). Mediterranean Peoples in Transition: Thirteenth to Early Tenth Centuries BCE. Jerusalem: Israel Exploration Society. ISBN 978-9-65-221036-4.
- Güterbock, Hans G. (April 1983). “The Hittites and the Aegean World: Part 1. The Ahhiyawa Problem Reconsidered”. American Journal of Archaeology 87: 133–138.
- Güterbock, Hans G. (June 1984). “Hittites and Akhaeans: A New Look”. Proceedings of the American Philosophical Society 128: 114–122.
- Hammond, Nicholas G.L. (1967). “Tumulus Burial in Albania, the Grave Circles of Mycenae, and the Indo-Europeans”. Annual of the British School at Athens 62.
- Hagg, Robin; Wells, Berit (1978). Opuscula Atheniensia XII. Lund: Paul Astroms Forlag. ISBN 978-9-18-508612-2.
- Hägg, Robin; Marinatos, Nannó (1981). Sanctuaries and Cults in the Aegean Bronze Age: Proceedings of the First International Symposium at the Swedish Institute in Athens, 12-13 May, 1980. Stockholm: Svenska Institutet i Athen. ISBN 978-9-18-508643-6.
- Hammond, Nicholas G.L. (1976). Migrations and Invasions in Greece and Adjacent Areas. Park Ridge, NJ: Noyes Press. ISBN 978-0-8155-5047-1.
- Hooker, J.T. (1976). Mycenaean Greece. London: Routledge & Kegan Paul.
- Huxley, G.L. (1960). Achaeans and Greeks. Oxford and New York: Oxford University Press.
- Immerwahr, Sara A. (1990). Aegean Painting in the Bronze Age. University Park: Pennsylvania State University Press. ISBN 978-0-271-00628-4.
- International Archaeological Symposium (1973). Acts of the International Arghaeological [sic] Symposium "The Mycenaeans in the Eastern Mediterranean", Nicosia, 27th March–2nd April 1972. Nicosia: Nicosia Department of Antiquities, Cyprus.
- Kling, Barbara (1989). Mycenaean IIIC:1b and Related Pottery in Cyprus. Lund: P. Aströms Förlag. ISBN 978-9-18-609893-3.
- Lewartowski, Kazimierz (2000). Late Helladic Simple Graves: A Study of Mycenaean Burial Customs (BAR International Series 878). Oxford: Archaeopress. ISBN 978-1-84171-079-2.
- Mellink, Machteld J. (April 1983). “The Hittites and the Aegean World: Part 2. Archaeological Comments on Ahhiyawa-Achaians in Western Anatolia”. American Journal of Archaeology 87: 138–141.
- Moore, A.D.; Taylour, W.D.; French, Elizabeth Bayard (1999). Well Built Mycenae (Volume 10): The Temple Complex. Warminster, England: Aris & Phillips. ISBN 978-1-84217-000-7.
- Mylonas, George Emmanuel (1961). Eleusis and the Eleusinian Mysteries. Princeton, NJ: Princeton University Press.
- Mylonas, George Emmanuel (1966). Mycenae and the Mycenaean Age. Princeton, NJ: Princeton University Press.
- Nikolaou, Kyriakos (1973). The First Myceneans in Cyprus. Nicosia: Department of Antiquities, Cyprus.
- Nilsson, Martin Persson (1940). Greek Popular Religion. New York: Columbia University Press.
- Nilsson, Martin Persson (1967). Geschichte der Griechischen Religion (3rd uitg.). Munich: C.H. Beck Verlag.
- Papadimitriou, Nikolas (2001). Built Chamber Tombs of Middle and Late Bronze Age Date in Mainland Greece and the Islands (BAR International Series 925). Oxford: John and Erica Hedges Ltd. and Archaeopress. ISBN 978-1-84171-170-6.
- Pelon, Olivier (1976). Tholoi, Tumuli et Cercles Funéraires. Paris: Diffusion de Boccard.
- Peruzzi, Emilio (1980). Mycenaeans in Early Latium. Rome: Edizioni dell'Ateneo & Bizzarri.
- Petrie, Sir William Matthew Flinders (1894). Tell el-Amarna. London: Methuen & Co.
- Preziosi, Donald; Hitchcock, Louise A. (1999). Aegean Art and Architecture. Oxford: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-284208-4.
- Renfrew, Colin; Mountjoy, Penelope A.; Macfarlane, Callum (1985). The Archaeology of Cult: The Sanctuary at Phylakopi. London: British School of Archaeology at Athens. ISBN 978-0-500-96021-9.
- Ridgway, David (1992). The First Western Greeks. Cambridge and New York: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-42164-5.
- Robertson, Martin (1959). Les Grands siècles de la peinture: La peinture Grecque. Genève-Paris: Skira.
- Runnels, Curtis Neil; Murray, Priscilla (2001). Greece before History: An Archaeological Companion and Guide. Stanford, CA: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-4050-0.
- Shear, Ione Mylonas (January 2000). “Excavations on the Acropolis of Midea: Results of the Greek–Swedish Excavations under the Direction of Katie Demakopoulou and Paul Åström”. American Journal of Archaeology 104 (1): 133–134.
- Skeat, T.C. (1934). The Dorians in Archaeology. London: de la More Press.
- Stubbings, Frank H. (1951). Mycenaean Pottery from the Levant. Cambridge: Cambridge University Press.
- Tandy, David W. (2001). Prehistory and History: Ethnicity, Class and Political Economy. Montréal, Québec, Canada: Black Rose Books Limited. ISBN 1-55164-188-7.
- Taylour, Lord William; French, Elizabeth Bayard; Wardle, K.A. (2007). Well Built Mycenae (Volume 13): The Helleno-British Excavations within the Citadel at Mycenae 1959–1969. Warminster, England: Aris & Phillips. ISBN 978-1-84217-295-7.
- Taylour, Lord William (1969). “Mycenae, 1968”. Antiquity 43: 91–97.
- Taylour, Lord William (1970). “New Light on Mycenaean Religion”. Antiquity 44: 270–280.
- Taylour, Lord William (1958). Mycenaean Pottery in Italy and Adjacent Areas. Cambridge: Cambridge University Press.
- Thomas, Carol G. (1995). “The Components of Political Identity in Mycenaean Greece”. Aegaeum 12: 349–354.
- van Wijngaarden, Geert Jan (2002). Use and Appreciation of Mycenaean Pottery in the Levant, Cyprus and Italy (1600–1200 BC). Amsterdam: Amsterdam University Press. ISBN 978-9-05-356482-0.
- Vermeule, Emily Townsend (March 1960). “The Fall of the Mycenaean Empire”. Archaeology 13: 66–76. doi:10.2307/41663738.
- Vianello, Andrea (2005). Late Bronze Age Mycenaean and Italic Products in the West Mediterranean: A Social and Economic Analysis. Oxford: Archaeopress. ISBN 978-1-84171-875-0.
- Wardle, K.A.; Wardle, Diana (1997). Cities of Legend: The Mycenaean World. London: Bristol Classical Press. ISBN 978-1-85399-355-8.
- Örjan Wikander (January–March 1990). “Archaic Roof Tiles the First Generations”. Hesperia 59 (1): 285–290. doi:10.2307/148143.
Eksterne skakelsWysig
- Godart, Louis (2013) [January 1997]. "Les citadelles mycéniennes" (in French). Clio.
- Hemingway, Seán; Hemingway, Colette (2000–2013). "Heilbrunn Timeline of Art History: Mycenaean Civilization". The Metropolitan Museum of Art.
- Horejs, Barbara; Pavúk, Peter, reds. (2007). "The Aegeo-Balkan Prehistory Project". The Aegeo-Balkan Prehistory Team.
- Rutter, Jeremy B. "Prehistoric Archeology of the Aegean". Hanover, NH: Dartmouth College.
- Salimbetti, Andrea (30 September 2013). "The Greek Age of Bronze".
- "The Mycenaeans and Italy: The Archaeological and Archaeometric Ceramic Evidence". University of Glasgow School of Humanities.
- Wright, James C. (2002). "The Nemea Valley Archaeological Project: Internet Edition". Bryn Mawr College Department of Classical and Near Eastern Archaeology.
|
<urn:uuid:e9c050b7-1627-4a7d-9f7c-11769bfb557b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Miceense_Griekeland
|
2019-07-17T14:18:33Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00159.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999196
| false
|
Sinaps
’n Sinaps is in die senuweestelsel ’n struktuur wat neurone (of senuselle) toelaat om elektriese of chemiese seine aan ander neurone oor te dra, en volgens sommige skrywers ook aan nieneuronselle soos dié in die spiere en kliere.[1]
Sinapse (ten minste chemiese sinapse) word in hul posisies gestabiliseer deur sinaptiese hegmolekules (SAM's) wat uit beide die pre- en postsinaptiese neuron (seinsturende en teikenneuron) steek en aan mekaar vassit waar hulle oorvleuel; SAM's kan ook help met die generering en werking van sinapse.[2]
Sinapse is noodsaaklik vir neuronale werking: Neurone is selle wat gespesialiseer is om seine na individuele teikenselle te stuur, en hulle doen dit deur middel van sinapse. By ’n sinaps kom die plasmamembraan van die presinaptiese neuron naby die membraan van die postsinaptiese sel. Beide die presinaptiese en postsinaptiese streke bevat die molekulêre meganismes om die twee membrane te verbind om die seinproses uit te voer. In baie sinapse sit die presinaptiese deel aan die akson en die postsinaptiese deel aan ’n dendriet of selliggaam. Astrosiete ruil ook inligting uit met die sinaptiese neurone, reageer op sinaptiese aktiwiteit en reguleer senuoordrag.[5]
VerwysingsWysig
- Schacter, Daniel L.; Gilbert, Daniel T.; Wegner, Daniel M. (2011). Psychology (2de uitg.). New York: Worth Publishers. p. 80. ISBN 978-1-4292-3719-2. LCCN 2010940234. OCLC 696604625.
- (2012) “Synaptic cell adhesion”. Cold Spring Harb Perspect Biol 4: a005694. doi:10.1101/cshperspect.a005694.
- "synapse". Online Etymology Dictionary. Besoek op 2013-10-01.
- Tansey, E.M. (1997). “Not committing barbarisms: Sherrington and the synapse, 1897”. Brain Research Bulletin 44 (3): 211–212. doi:10.1016/S0361-9230(97)00312-2.
- (August 2009) “Tripartite synapses: astrocytes process and control synaptic information”. Trends in Neurosciences 32 (8): 421–431. doi:10.1016/j.tins.2009.05.001.
Eksterne skakelsWysig
- Hierdie artikel is vertaal uit die Engelse Wikipedia
|
<urn:uuid:fb478436-0a3e-4504-b10f-b8bacf3d57eb>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Sinaps
|
2019-07-17T15:08:33Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00159.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.994814
| false
|
Bespreking:Planeet
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Planeet-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:46e45e42-93cc-4ea0-b6ec-7b879ca4ee96>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Planeet
|
2019-07-17T15:36:39Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00159.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999986
| false
|
Hulp
Kategorie:Gebruiker eu-4
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Wikimedia Commons bevat media in verband met
Gebruiker eu-4
.
Bladsye in kategorie "Gebruiker eu-4"
Hierdie kategorie bevat slegs die volgende bladsy.
T
Gebruiker:Tximist
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Kategorie:Gebruiker_eu-4&oldid=1226109
"
Kategorie
:
Gebruiker eu
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Kategorie
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Ander projekte
Wikimedia Commons
Wikidata
Druk/eksporteer
Skep boek
Laai af as PDF
Drukbare weergawe
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
Aragonés
Ænglisc
العربية
Asturianu
Azərbaycanca
Boarisch
Žemaitėška
भोजपुरी
Brezhoneg
Català
Cebuano
کوردی
Чӑвашла
Dansk
Deutsch
English
Euskara
فارسی
Français
Galego
עברית
Hornjoserbsce
Magyar
Bahasa Indonesia
Iñupiak
Ilokano
Íslenska
Italiano
ᐃᓄᒃᑎᑐᑦ/inuktitut
日本語
한국어
Ripoarisch
Kurdî
Latina
Lëtzebuergesch
Лакку
Limburgs
Lingála
Lietuvių
മലയാളം
Nāhuatl
Nedersaksies
Nederlands
Diné bizaad
Occitan
Ирон
Deitsch
Polski
Piemontèis
Rumantsch
Română
Русский
Kinyarwanda
Srpskohrvatski / српскохрватски
Simple English
Svenska
ไทย
Tagalog
Українська
اردو
Vèneto
Volapük
IsiXhosa
中文
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 25 Desember 2013 om 15:02 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:2bb34771-fb98-42a0-8e34-0acac58cdd72>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Gebruiker_eu-4
|
2019-07-17T15:01:37Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00159.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.978538
| false
|
NG gemeente Koster
Die NG gemeente Koster is 'n gemeente van die Nederduitse Gereformeerde Kerk in die Sinode Goudland (voorheen Wes-Transvaal).
Die gemeente is gestig in 1919. Die kerkgebou is geleë by De Wetstraat 54, Koster. In 2013 was die leraar dr. Z.B. Loots. Daar was in daardie jaar 140 doop- en 505 belydende lidmate.
Bronne[wysig | wysig bron]
- Small, Mario (samesteller). 2013. Jaarboek van die NG Kerke. Wellington: Tydskriftemaatskappy van die NG Kerk NPC - 'n divisie van Bybel-Media.
|
<urn:uuid:e7ba1b9f-a1b7-4dae-8909-698b68031013>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/NG_gemeente_Koster
|
2019-07-17T15:09:10Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00159.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999873
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Vanderbijlpark" skakel
←
Vanderbijlpark
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Vanderbijlpark
:
Wys (vorige 50 |
volgende 50
) (
20
50
100
250
500
).
Gauteng
(
← skakels
wysig
)
Sasolburg
(
← skakels
wysig
)
Lys van nedersettings in Suid-Afrika
(
← skakels
wysig
)
Heidelberg, Gauteng
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Rijndael
(
← skakels
wysig
)
Sharpeville
(
← skakels
wysig
)
Noordwes-Universiteit
(
← skakels
wysig
)
Ekonomie van Suid-Afrika
(
← skakels
wysig
)
David Kuijers
(
← skakels
wysig
)
Vereeniging
(
← skakels
wysig
)
Meyerton
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Nielg~afwiki
(
← skakels
wysig
)
Hendrik van der Bijl
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:EivindJ
(
← skakels
wysig
)
Brunstad Christian Church
(
← skakels
wysig
)
Bles Bridges
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Hendrik van der Bijl
(
← skakels
wysig
)
Yskor
(
← skakels
wysig
)
N1 (Suid-Afrika)
(
← skakels
wysig
)
Sjabloonbespreking:SA grootste stede
(
← skakels
wysig
)
Mike Schutte
(
← skakels
wysig
)
Gerrit Viljoen
(
← skakels
wysig
)
Hugo
(
← skakels
wysig
)
Lys van munisipaliteite in Suid-Afrika
(
← skakels
wysig
)
Vaaldriehoek
(
← skakels
wysig
)
D.F. Malherbe
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Johannesburg-Noord
(
← skakels
wysig
)
Sebokeng
(
← skakels
wysig
)
Emfuleni Plaaslike Munisipaliteit
(
← skakels
wysig
)
Devon, Gauteng
(
← skakels
wysig
)
Henley on Klip
(
← skakels
wysig
)
Ertjies Bezuidenhout
(
← skakels
wysig
)
Divan Serfontein
(
← skakels
wysig
)
Craven-week
(
← skakels
wysig
)
Nedersetting
(
← skakels
wysig
)
Lys van poskodes in Suid-Afrika
(
← skakels
wysig
)
Randvaal
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Statistiek/2013
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Driehoek
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Kollegepark
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Oosterlig
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Oospark
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Vaalrivier
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Vanderbijlpark
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Vanderbijlpark-Noord
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Vanderbijlpark-Oos
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Vanderbijlpark-Sentraal
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Vanderbijlpark-Suid
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Vanderbijlpark-Tuine
(
← skakels
wysig
)
NG gemeente Vanderbijlpark-Wes
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 |
volgende 50
) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Vanderbijlpark
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:c0cdc5ed-7911-4277-9c01-9e26fe998443>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Vanderbijlpark
|
2019-07-17T15:36:42Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00159.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998523
| false
|
Luddisme
Luddisme was 'n sosiale beweging in die vroeë 19de eeuse Engeland, wat teen industriële en tegnologiese vooruitgang gekant was. Die term "luddisme" dui op 'n samehangende, monolitiese en teoreties gemotiveerde beweging. Dit was egter nie die geval nie.[1][2] Dit was 'n baie uiteenlopende beweging wat nie sentraal gelei is nie. Die beweging is hoofsaaklik deur ambagsmanne en kleinboere gesteun; hulle het hul tradisionele werkswyse gesien wat bedreig word deur die nuwe fabrieke wat met die Industriële Revolusie ontstaan het. Hul naam, luddiete, is afgelei van die sogenaamde mitiese Ned Ludd, wat in 1779 twee weefmasjiene sou vernietig het. Indien 'n masjien in 'n fabriek sou breek, word dit gou gesê: "Dit is wat Ned Ludd gedoen het." Die naam Ned Ludd is ook gebruik om dreigende briewe aan fabriekeienaars te stuur. Die grootste golf van aktiwiteite het in die jare 1811-1813 plaasgevind. Die vernietiging van masjiene is as 'n halsmisdaad verklaar en met die hulp van die Engelse leër is die beweging verpletter. Verskeie luddiete word tereggestel of gedeporteer na Australië. Lord Byron was 'n prominente ondersteuner van die saak van die luddiete. Hy het veral die streng strafmaatreëls teen hulle gekritiseer.
Neo-luddisme[wysig | wysig bron]
Neo-luddisme is die naam wat teenstanders gee aan 'n kontemporêre voortsetting van die idees van luddisme: 'n protesbeweging teen spesifieke of meer algemene vorme van tegnologiese ontwikkeling, soms ook anargoprimitivisme genoem. Sommige ondersteuners van hierdie ideale noem hulleself egter 'luddiete'.
Verwysings[wysig | wysig bron]
Notas[wysig | wysig bron]
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Nederlandse Wikipedia vertaal. |
|
<urn:uuid:72b3f344-da89-460f-abad-0e1b62b56661>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Luddisme
|
2019-07-21T09:25:59Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00079.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999998
| false
|
Kategorie:Beenvisse
Jump to navigation
Jump to search
(vorige bladsy) (volgende bladsy)
Wikimedia Commons bevat media in verband met Osteichthyes. |
Beenvisse (Osteichthyes) | ||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Epinephelus lanceolatus | ||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||
Subkategorieë
Hierdie kategorie bevat die volgende 2 subkategorië, uit 'n totaal van 2.
Bladsye in kategorie "Beenvisse"
Die volgende 200 bladsye is in hierdie kategorie, uit 'n totaal van 1 223.
(vorige bladsy) (volgende bladsy)A
- Aartappel-baars
- Acanthopagrus vagus
- Acanthuridae
- Aden gepantserde knorhaan
- Aethiomastacembelus
- Afrika-bontpaling
- Afrika-greepvis
- Afrikaanse maasbanker
- Albakoor
- Albulidae
- Albuliformes
- Alestidae
- Amarginops
- Amatola-ghieliemientjie
- Ambassis
- Amphiliidae
- Amphilius
- Anabantidae
- Angola-kurper
- Anguilla
- Anguillidae
- Antennariidae
- Anthiinae
- Aplocheilichthys
- Aplocheilidae
- Argyrosomus hololepidotus
- Ariidae
- Astatotilapia
- Atherina
- Atherinidae
- Atheriniformes
- Atlantiese bonito
- Atlantiese kabeljou
- Atlantiese kleintuna
- Atlantiese salm
- Atlantiese seilvis
- Atlantiese springer
- Aulopiformes
- Austroglanididae
- Austroglanis
- Awaous
B
- Baardman
- Baberpaling
- Balistidae
- Balk-dwergsitarien
- Balk-juweelvis
- Balk-naaldvis
- Balk-rubberlip
- Balk-vingervin
- Balkstertplatkop
- Ballon-penvis
- Band-dikkop
- Bandiet-blennie
- Bandiet-dikkop
- Bandietdoktervis
- Bandkol-bokvis
- Bandvin-balkghieliemientjie
- Banksteenbras
- Barbus
- Barnard se klipbaber
- Barnard se rower
- Barotse-ghieliemientjie
- Barrakuda
- Beekforel
- Beenvis
- Beira-ghieliemientjie
- Beira-kuilvissie
- Bekrapte leerbaadjie
- Belonidae
- Beloniformes
- Belvis
- Benguelakabeljou
- Bergrivier-rooivlerkie
- Berycidae
- Beryciformes
- Besemvylvis
- Beukelaar-dorie
- Bleek soldaat
- Bleekband-stekelwang
- Blenniidae
- Bles-dikkop
- Bloed-snapper
- Blokkies-dikkop
- Blou-en-goue piesangvis
- Bloubalk-papegaaivis
- Blouband snapper
- Blouband-doktervis
- Bloublasievis
- Bloudoktervis
- Blougespikkelde tamarin
- Blougroen-kuilvissie
- Blougroenchromis
- Blouhottentot
- Bloukeiser
- Bloukleintand-jobvis
- Bloukoningvis
- Bloukurper
- Bloulint-nooientjie
- Bloumaan-papegaaivis
- Bloumarlyn
- Blounooientjie
- Bloupiet
- Blouramkoppapegaaivis
- Blouspikkel-chromis
- Bloustekel-eenhoringvis
- Bloustert-harder
- Bloustreep-bokvis
- Bloustreep-skoonmakertjie
- Bloustreep-snapper
- Bloustreepte-pypvis
- Blouvel
- Blouvin-koningvis
- Blouvin-tuna
- Blouwang-sonvis
- Bludger
- Bo-Zambezi-geelvis
- Bo-Zambezi-moddervis
- Bo-Zambezi-skreeubaber
- Boel-ghieliemientjie
- Boemerang-snellervis
- Boepenspypvis
- Boerkabeljou
- Boggel-eenhoringvis
- Boggel-snapper
- Bont-akkedisvis
- Bontkeiser
- Bontpaling
- Bontpalings
- Bontrok
- Bontstertjie
- Boogskutter-vlindervis
- Boogstreep-ghieliemientjie
- Boosoogblaasop
- Borrelbaard-skreeubaber
- Borseltand-vlindervis
- Bostreep-ghieliemientjie
- Bosveld kleinskub-geelvis
- Bothidae
- Brama australis
- Bramidae
- Breëbalk-sitarien
- Breëbalk-vuurvis
- Breëband-ghieliemientjie
- Breëkopslaper
- Breëkopbaber
- Breëstert-bergbaber
- Breëstreep-ghieliemientjie
- Breëbalk-nooientjie
- Briekwabaars
- Brilvylvis
- Bronskoningvis
- Bronsvetsak
- Bruinburnie
- Bruinchromis
- Bruindoktervis
- Bruinforel
- Bruinhottentot
- Bruinkol-kurper
- Bruinskreeubaber
- Bruinspikkel-klipkabeljou
- Brycinus
- Burchell se rooivlerkie
- Buzi-baber
C
- Caesionidae
- Callionymidae
- Carangidae
- Centracanthidae
- Centrarchidae
- Centriscidae
- Chaetodontidae
- Chanidae
- Characidae
- Characiformes
- Cheilodactylidae
- Chessa
- Chetia
- Chiloglanis
- Chobe-sandbabertjie
- Cichlidae
- Cirrhitidae
- Clanwilliam-geelvis
- Clanwilliam-klipbaber
- Clanwilliam-rooivlerkie
- Clanwilliam-saagvin
- Clanwilliam-sandvis
- Clariallabes
- Clarias
- Clariidae
- Claroteidae
- Clinidae
- Clupeidae
- Clupeiformes
- Congiopodidae
- Congridae
- Coryphaenidae
- Croilia
- Ctenopoma
- Cubango-skulpoortjie
- Cynoglossidae
|
<urn:uuid:ef5f8e8c-5434-45d2-949a-f0b54624133c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Beenvisse
|
2019-07-17T14:45:59Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00183.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.819432
| false
|
Tristanlyster
Tristanlyster | ||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
'n Tristanlyster op Nightingale-eiland | ||||||||||||||||
Bewaringstatus | ||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||
Turdus eremita Linnaeus, 1758 | ||||||||||||||||
Sinonieme | ||||||||||||||||
Daar is drie subspesies wat op verskillende eilande in die Suid-Atlantiese Oseaan voorkom:
- T. e. eremita op Tristan da Cunha
- T. e. gordoni op Inaccessible-eiland
- T. e. procax op Nightingale-eiland
Tristanlysters is opportunistiese omnivore wat op bessies, erdwurms en ander ongewerwelde diere voed. Hulle aas ook die eiers en kuikens van ander voëlspesies, soos van die Inaccessible-eilandriethaan.
Die spesie broei van September tot Februarie. Die nes word op of naby die grond gebou en is van gras en ander plantmateriaal geweef. Die wyfie lê twee, drie of soms vier eiers. Die kuikens verlaat die nes na ongeveer 20 dae.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- BirdLife International (2012). "Nesocichla eremita". IUCN Rooilys van Bedreigde Spesies. Weergawe 2013.2. Internasionale Unie vir die Bewaring van die Natuur. Besoek op 26 November 2013.
|
<urn:uuid:72c9101a-c521-4e69-8ebf-8576084ef0a8>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Turdus_eremita
|
2019-07-17T15:13:11Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00183.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.994413
| false
|
Kategorie:Wikipedia-artikels met ULAN-identifiseerders
Jump to navigation
Jump to search
(vorige bladsy) (volgende bladsy)
Vir meer inligting, sien Wikipedia:Gesagbeheer.
Hierdie is 'n versteekte kategorie Dit kategoriseer bladsye vir administratiewe doeleindes. Dit vorm nie deel van die ensiklopedie nie. |
Bladsye in kategorie "Wikipedia-artikels met ULAN-identifiseerders"
Die volgende 200 bladsye is in hierdie kategorie, uit 'n totaal van 1 018.
(vorige bladsy) (volgende bladsy)R
- Lou Reed
- Ilja Repin
- Paul Revere
- Cecil John Rhodes
- Zandra Rhodes
- William "Bill" Rice
- Frances Rich
- Richard Burbage
- Leni Riefenstahl
- Rainer Maria Rilke
- Arthur Rimbaud
- Edward G. Robinson
- Angelique Rockas
- Norman Rockwell
- Auguste Rodin
- Rooms-Katolieke Kerk
- Franklin D. Roosevelt
- Theodore Roosevelt
- Roberto Rossellini
- Gioachino Rossini
- Royal Albert Hall
- Royal Society
- Peter Paul Rubens
- Philipp Otto Runge
- John Ruskin
S
- Eero Saarinen
- Charles Saatchi
- Markies de Sade
- Jonas Salk
- Salvador Dalí
- Carl Sandburg
- István Sándorfi
- Sanherib
- George Santayana
- Sapfo
- John Singer Sargent
- Jean-Paul Sartre
- Siegfried Sassoon
- Lawrence Scarpa
- Friedrich Schelling
- Friedrich Schiller
- Karl Friedrich Schinkel
- Friedrich Schleiermacher
- Olive Schreiner
- Arnold Schwarzenegger
- David Scott
- Walter Scott
- Edie Sedgwick
- Gerard Sekoto
- Septimius Severus
- Michel Serres
- Georges Seurat
- Jane Seymour (aktrise)
- Ludovico Sforza
- Peggy Shaw
- Percy Bysshe Shelley
- Amrita Sher-Gil
- Sigismund III Wasa
- Paul Signac
- Mimar Sinan
- Frank Sinatra
- Sint Agnes
- Sint Stefanus-katedraal
- Sitting Bull
- Sjapoer I
- Jack Smith (rolprentregisseur)
- Sjoerd Soeters
- Sokrates
- Paolo Soleri
- Solon
- Susan Sontag
- Albert Speer
- Steven Spielberg
- Baruch Spinoza
- Stanislas Leszczynski
- Stanley Kubrick
- Stavronikita-klooster
- Ralph Steadman
- Edward Steichen
- John Steinbeck
- Rudolf Steiner
- Irma Stern
- Coert Steynberg
- Alfred Stieglitz
- Whit Stillman
- Dean Stockwell
- Leo Strauss
- Igor Strawinski
- Gloria Stuart
- Suermondt-Ludwig-Museum
- Süleyman I
- Louis Sullivan
- Emanuel Swedenborg
T
- Rabindranath Tagore
- Taj Mahal
- Russ Tamblyn
- Professor Tanaka
- Quentin Tarantino
- Andrei Tarkofski
- Bruno Taut
- Teenpous Johannes XXIII
- Tegniese Universiteit van München
- Gerard ter Borch II
- Ellen Terry
- Nikola Tesla
- The Beatles
- Theodosius I
- Theodosius II van Bisantium
- Theophilus van Bisantium
- Louis Thibault
- Henry David Thoreau
- Billy Bob Thornton
- Tiberius
- Titiaan
- Titus (Keiser)
- J.R.R. Tolkien
- Leo Tolstoi
- Topkapi-paleis
- Henri de Toulouse-Lautrec
- Vladimir Tretchikoff
- Cornelis Tromp
- Leon Trotsky
- Donald Trump
- Tuileries-paleis
- Hedi Turki
- Luc Tuymans
- Mark Twain
- John Tweed
U
V
- Ludwig van Beethoven
- Henry van de Velde
- Theo van Gogh
- Rembrandt van Rijn
- Anton van Wouw
- John Ormsby Vandeleur
- Gloria Vanderbilt
- Raja Ravi Verma
- Giorgio Vasari
- Vebjørn Sand
- Simone Veil
- Diego Velázquez
- Verenigde Nasies
- Vergilius
- Johannes Vermeer
- Jules Verne
- Andrea del Verocchio
- Gianni Versace
- Vespasianus
- Sid Vicious
- Victoria van die Verenigde Koninkryk
- Victoria van Sakse-Koburg en Gotha
- Gore Vidal
- Edoardo Villa
- Denis Villeneuve
- Vincent van Gogh
- Leonardo da Vinci
- Eugène Viollet-le-Duc
- Marcus Vipsanius Agrippa
- Virginia Woolf
- Vitellius
- Vitruvius
- Antonio Vivaldi
- Jan Volschenk
- Voltaire
- Wolf Vostell
W
- Zacharias Wagenaer
- Richard Wagner
- Andrzej Wajda
- Horace Walpole
- Walter Gropius
- Sam Wanamaker
- Andy Warhol
- George Washington
- Wiktor Wasnetsof
- John Waters
- James Watt
- Wawel-katedraal
- Orson Welles
- Arthur Wellesley, 1ste hertog van Wellington
- Wim Wenders
- Pieter Wenning
- Wêreldgesondheidsorganisasie
- Wêreldhandelsorganisasie
- Julius Charles Wernher
- Westminster-abdy
- Walt Whitman
- Sytze Wierda
- Oscar Wilde
- Wilhelm Dilthey
- Willem I van Engeland
- Willem III van Engeland
- William Faulkner
- William IV van die Verenigde Koninkryk
- William Shakespeare
|
<urn:uuid:c11143f4-15d6-4fda-919c-f2129b0e563f>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Wikipedia-artikels_met_ULAN-identifiseerders?from=Re
|
2019-07-18T20:24:16Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525793.19/warc/CC-MAIN-20190718190635-20190718212635-00343.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.689884
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Lebomboberge" skakel
←
Lebomboberge
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Lebomboberge
:
Wys (vorige 50 |
volgende 50
) (
20
50
100
250
500
).
ESwatini
(
← skakels
wysig
)
Maputobaai
(
← skakels
wysig
)
Olifantsrivier, Limpopo
(
← skakels
wysig
)
Bryce Courtenay
(
← skakels
wysig
)
Tsongas
(
← skakels
wysig
)
Jan Willem Spruyt
(
← skakels
wysig
)
Komatipoort
(
← skakels
wysig
)
Pongolapoortdam
(
← skakels
wysig
)
Pongolarivier
(
← skakels
wysig
)
Gaza (provinsie)
(
← skakels
wysig
)
Doringkanniedood
(
← skakels
wysig
)
Letabarivier
(
← skakels
wysig
)
Bosmirtebessie
(
← skakels
wysig
)
Kamassie
(
← skakels
wysig
)
Keivingerblaar
(
← skakels
wysig
)
Witstamkanniedood
(
← skakels
wysig
)
Suurbessie
(
← skakels
wysig
)
Snuifkalbassie
(
← skakels
wysig
)
Bosgeelmelkhout
(
← skakels
wysig
)
Vals-wag-'n-bietjie
(
← skakels
wysig
)
Gewone hardeblaar
(
← skakels
wysig
)
Malvarosyntjie
(
← skakels
wysig
)
Gladdeblompeer
(
← skakels
wysig
)
Pienkblompeer
(
← skakels
wysig
)
Swartvalstaaibos
(
← skakels
wysig
)
Valstaaibos
(
← skakels
wysig
)
Valsperdebos
(
← skakels
wysig
)
Lebombokranses
(
← skakels
wysig
)
Dwerg stompblaartaaibos
(
← skakels
wysig
)
Lebombonaboom
(
← skakels
wysig
)
Uiehout
(
← skakels
wysig
)
Lemoenhout
(
← skakels
wysig
)
Kaapse kweper
(
← skakels
wysig
)
Wollerige baakhout
(
← skakels
wysig
)
Blinkblaarwitessenhout
(
← skakels
wysig
)
Maputaland
(
← skakels
wysig
)
Witessenhout
(
← skakels
wysig
)
Brosblaar
(
← skakels
wysig
)
Breëblaarkoraalboom
(
← skakels
wysig
)
Valssybas
(
← skakels
wysig
)
Kershout
(
← skakels
wysig
)
Bosrooimelkhout
(
← skakels
wysig
)
Silwerblaarmelkpruim
(
← skakels
wysig
)
Bosveldwitklokke
(
← skakels
wysig
)
Wildelukwart
(
← skakels
wysig
)
Bosdoringklipels
(
← skakels
wysig
)
Treurbruidsbos
(
← skakels
wysig
)
Rooivoëlbessie
(
← skakels
wysig
)
Saalpeultjieboom
(
← skakels
wysig
)
Bokbitterappel
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 |
volgende 50
) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Lebomboberge
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:70b90872-5c10-409a-8d2e-62567c95b9a0>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Lebomboberge
|
2019-07-18T19:34:02Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525793.19/warc/CC-MAIN-20190718190635-20190718212635-00343.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999147
| false
|
Émile Nelligan
Émile Nelligan (* 24 Desember 1879; † 18 November 1941 in Montreal) was 'n Franssprekende Kanadese digter en aanhanger van die simbolisme. Sy werk toon invloede van Octave Crémazie, Louis-Honoré Fréchette, Charles Baudelaire, Paul Verlaine, Arthur Rimbaud, Georges Rodenbach, Maurice Rollinat en Edgar Allan Poe. Die fokus op kindheid, geestesversteuring, musiek, liefde en dood is herhalende motiewe in sy werk.
Lewe[wysig | wysig bron]
Nelligan is as die eerste seun uit die huwelik van David Nelligan, 'n Engelssprekende boorling van Dublin, Ierland wat in die ouderdom van twaalf jaar na Quebec geëmigreer het, en Émilie Amanda Hudon, 'n Franssprekende Québécoise uit Rimouski, gebore. Hy het twee jonger susters gehad, Béatrice en Gertrude.
Émile het gelukkige kinderjare beleef wat hy afwisselend in Montreal en in die somerhuis van sy ouers in Cacouna, Quebec deurgebring het. Dikwels het hy skool nie bygewoon nie en is dan deur sy ma onderrig. Vir die grootste deel van sy lewe het hy by sy gesin in Montreal gewoon.
In September 1893 het Nelligan sy opleiding in klassieke tale aan die Collège de Montréal begin, maar het sy basiese kursus in Latyn nie geslaag nie sodat hy dit in die volgende jaar nog eens moes bywoon. Toe het hy ook die kursus in sinsbou nie bemeester nie. Sy pa, 'n posinspekteur, het hom een jaar later saamgeneem sodat sy seun weer beheer oor sy lewe kon kry. Nelligan het sy klassieke studies in die lente van 1896 hervat, hierdie keer by die Collège Sainte-Marie de Montréal.
|
<urn:uuid:6f15dc8e-64ad-471e-9c5d-c1a8466a947c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/%C3%89mile_Nelligan
|
2019-07-20T01:09:28Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526401.41/warc/CC-MAIN-20190720004131-20190720030131-00503.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99997
| false
|
Boekbronne
Jump to navigation
Jump to search
Biblioteke
Suid-Afrika:
- Soek die boek in die Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika se katalogus
- Soek die boek in die SEALS Konsortium se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van Suid-Afrika se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van die Witwatersrand se biblioteek
- Soek die boek in die Kaapse Hoër Onderwys Konsortium se biblioteek
Wêreldwyd:
- Soek die boek deur WorldCat in jou plaaslike biblioteek se katalogus
Boekwinkels
Suid-Afrika:
Ander lande:
|
<urn:uuid:5cf010fc-627a-47fc-b2f3-a6b618d6e6b4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Boekbronne/1-889758-67-1
|
2019-07-20T01:37:54Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526401.41/warc/CC-MAIN-20190720004131-20190720030131-00503.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999935
| false
|
Sjabloon:Amptelike webwerf
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Sjabloondokumentasie
[
skep
]
Redigeerders kan eksperimenteer in hierdie sjabloon se sandput
(
skep
spieël
)
en toetsgevalle
(
skep
)
blaaie.
Plaas asseblief kategorieë op die
/doc
-subbladsy.
Subbladsye vir die sjabloon
.
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Sjabloon:Amptelike_webwerf&oldid=1565700
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Sjabloon
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Ander projekte
Wikimedia Commons
Wikispesies
Print/export
Download as PDF
Gereedskap
Skakels hierheen
Verwante veranderings
Spesiale bladsye
Permanente skakel
Bladinligting
Wikidata-item
Ander tale
العربية
مصرى
অসমীয়া
Asturianu
Авар
Azərbaycanca
تۆرکجه
Башҡортса
Boarisch
Bikol Central
Беларуская
Беларуская (тарашкевіца)
Български
भोजपुरी
Bahasa Banjar
বাংলা
Bosanski
Català
Нохчийн
کوردی
Čeština
Чӑвашла
Cymraeg
Dansk
डोटेली
Ελληνικά
English
Esperanto
Español
فارسی
Fulfulde
Føroyskt
Français
Galego
ગુજરાતી
客家語/Hak-kâ-ngî
עברית
हिन्दी
Fiji Hindi
Hrvatski
Magyar
Հայերեն
Bahasa Indonesia
Ilokano
Ido
Italiano
日本語
Jawa
ქართული
Қазақша
ಕನ್ನಡ
한국어
Kurdî
Кыргызча
Ladino
Lietuvių
Latviešu
मैथिली
Māori
Minangkabau
Македонски
മലയാളം
Монгол
मराठी
Bahasa Melayu
မြန်မာဘာသာ
Эрзянь
नेपाली
Norsk nynorsk
Norsk
ଓଡ଼ିଆ
ਪੰਜਾਬੀ
Papiamentu
Português
Română
Русский
संस्कृतम्
Scots
سنڌي
Srpskohrvatski / српскохрватски
ၽႃႇသႃႇတႆး
Simple English
Slovenčina
Slovenščina
Shqip
Српски / srpski
Basa Sunda
Svenska
Kiswahili
தமிழ்
Тоҷикӣ
ไทย
Tagalog
Türkçe
Татарча/tatarça
Українська
اردو
Oʻzbekcha/ўзбекча
Tiếng Việt
IsiXhosa
中文
Bân-lâm-gú
粵語
IsiZulu
Wysig skakels
Die bladsy is laas op 28 Junie 2017 om 19:33 bygewerk.
Die teks is beskikbaar onder die lisensie
Creative Commons Erkenning-Insgelyks Deel
. Aanvullende voorwaardes kan moontlik ook van toepassing wees. Sien die
Algemene Voorwaardes
vir meer inligting.
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:94316bd8-fde2-485f-936b-ff51c07c4783>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Amptelike_webwerf
|
2019-07-21T09:30:42Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00103.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.966497
| false
|
1169
Jump to navigation
Jump to search
1169 |
◄ | 11de eeu | ◄12de eeu► | 13de eeu | ► |
Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
Sien ook: Kategorie:1169 |
Kalenders | |
Die jaar 1169 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Woensdag begin het. Dit was die 69ste jaar van die 12de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Gebeure[wysig | wysig bron]
- Met die inval van die Noormanne begin die vroeë Nieu-Ierse periode van die Ierse taal.
|
<urn:uuid:63d2ea73-42dc-4ba1-9631-64a8cb961abc>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/1169
|
2019-07-22T14:06:06Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528037.92/warc/CC-MAIN-20190722133851-20190722155851-00263.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999885
| false
|
Kategorie:Geboortes in 1965
Jump to navigation
Jump to search
(vorige bladsy) (volgende bladsy)
Wikimedia Commons bevat media in verband met Geboortes in 1965. |
Bladsye in kategorie "Geboortes in 1965"
Die volgende 200 bladsye is in hierdie kategorie, uit 'n totaal van 255.
(vorige bladsy) (volgende bladsy)B
C
D
- Nadia Dajani
- William Dalrymple
- Darren Dalton
- Dan Davies
- Kristin Davis
- Viola Davis
- Embeth Davidtz
- Zahn de Bruyn
- Kathleen Delaney
- Catherine Dent
- Aleksey Devotchenko
- Kim Dickens
- Marsha Dietlein Bennett
- Kevin Dillon
- Paul Dobson (akteur)
- Sarina Donges
- Werner Dorfling
- Illeana Douglas
- Robert Downey jr.
- Bobby Duncum Jr.
E
F
G
H
J
K
L
M
- Cedric Maake
- Marguerite MacIntyre
- Osamu Maeda
- Rosie Malek-Yonan
- George Manley
- William Mapother
- Teal Marchande
- Marco Aurélio Morais dos Santos
- Kurt Marshall
- Duane Martin
- Michael Masutha
- Marlee Matlin
- Jefferson Mays
- Melissa McBride
- William McNamara
- Dmitri Medwedef
- Alex Meneses
- Daryl Mitchell (akteur)
- Yasutoshi Miura
- Benjamin Mouton
|
<urn:uuid:093d9fa5-ea65-44af-ad38-d31b6ee8952c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Geboortes_in_1965
|
2019-07-22T14:25:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528037.92/warc/CC-MAIN-20190722133851-20190722155851-00263.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.784621
| false
|
Musiekinstrument
'n Musiekinstrument is 'n toestel bedoel om musiek mee te maak. Musiekinstrumente kan uit verskillende materiale soos hout, koper, glas ens. bestaan. Musiekinstrumente is 'n baie goeie manier om jou selfbeeld en gehue te versterk.
Musikologies kan musiekinstrumente ingedeel word met behulp van hoe die klank voortgebring word:
- Aërofone is instrumente wat vir die klankvoortbrenging 'n lugstroom nodig het.
- Chordofone (snaarinstrumente) is instrumente waarby iemand die snare van 'n snaarinstrument laat tril. Gewoonlik word die klank van die trillende snaar deur 'n klankkas ondersteun.
- Idiofone (slaginstrumente) is instrumente wat van materiale vervaardig word wat van nature klankryk is.
- Membranofone (slaginstrumente) is instrumente waar iemand die vel/membraan laat tril.
- Elektrofone is instrumente waarby die klank elektries/outomaties voortgebring word.
Sien ook[wysig | wysig bron]
Bronne[wysig | wysig bron]
- Wikipedia Duits de:Musikinstrument
|
<urn:uuid:ee647731-3cba-4666-a3b2-ace056bb8d0b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Musiekinstrument
|
2019-07-17T15:32:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00207.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999627
| false
|
Phyllis Avery
Phyllis Avery | |
Geboorte | 14 November 1922 |
---|---|
Nasionaliteit | Amerikaans |
Sterfte | 19 Mei 2011 (op 88) |
Beroep(e) | Aktrise |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Phyllis Avery (14 November 1922 – 19 Mei 2011) was 'n Amerikaanse aktrise. Sy was bekend vir haar rolle in die rolprent Queen for a Day (1951) en in die televisiereekse The Red Skelton Hour (1951), The Ray Milland Show (1953), en The Rifleman (1958).
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 1951: Queen for a Day
Televisiereekse[wysig | wysig bron]
- 1951: The Red Skelton Hour
- 1953: The Ray Milland Show
- 1954: The George Gobel Show
- 1954: Summer Playhouse
- 1958: The Rifleman
- 1958: Man with a Camera
- 1960: The Clear Horizon
Televisierolprente[wysig | wysig bron]
- 1962: I Love My Doctor
|
<urn:uuid:ede19c82-fc3e-4775-9208-b532e165ed9c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Phyllis_Avery
|
2019-07-17T15:21:45Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00207.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.972313
| false
|
파일:Flag of Fiji.svg
둘러보기로 가기
검색하러 가기
(최신 | 오래됨) (다음 10개 | 이전 10개) (10 | 20 | 50 | 100 | 250 | 500) 보기
원본 파일 (SVG 파일, 실제 크기 1,200 × 600 픽셀, 파일 크기: 54 KB)
파일 역사
날짜/시간 링크를 클릭하면 해당 시간의 파일을 볼 수 있습니다.
(최신 | 오래됨) (다음 10개 | 이전 10개) (10 | 20 | 50 | 100 | 250 | 500) 보기날짜/시간 | 섬네일 | 크기 | 사용자 | 설명 | |
---|---|---|---|---|---|
현재 | 2015년 2월 22일 (일) 22:03 | 1,200 × 600 (54 KB) | SiBr4 | Code | |
2013년 11월 8일 (금) 05:43 | 1,000 × 500 (175 KB) | Fry1989 | Unnecessary | ||
2013년 11월 7일 (목) 19:17 | 1,000 × 500 (177 KB) | Suzuki Auto | minor change | ||
2013년 11월 7일 (목) 19:08 | 1,000 × 500 (177 KB) | Suzuki Auto | new union flag | ||
2013년 3월 27일 (수) 08:41 | 1,000 × 500 (175 KB) | Fry1989 | fix crease in shield | ||
2011년 9월 6일 (화) 08:53 | 1,000 × 500 (164 KB) | Denelson83 | Centre shield in fly | ||
2011년 7월 24일 (일) 05:49 | 1,000 × 500 (157 KB) | Fry1989 | sky blue | ||
2011년 7월 23일 (토) 19:59 | 1,000 × 500 (155 KB) | Fred the Oyster | Replace CoA with superior version per IW request. | ||
2008년 10월 25일 (토) 07:39 | 1,000 × 500 (50 KB) | Zscout370 | I kept the same bg color, but something about the arms bothered me a lot. | ||
2008년 8월 21일 (목) 08:09 | 1,000 × 500 (56 KB) | Lokal Profil | Reverted unfree webchantier.com coat of arms with previous version Commons:Deletion requests/Images from webchantier.com. Other intermediat changes, such as colour, left intact. |
이 파일을 사용하는 문서
이 파일을 사용하고 있는 모든 위키의 문서 목록
다음 위키에서 이 파일을 사용하고 있습니다:
- ab.wikipedia.org에서 이 파일을 사용하고 있는 문서 목록
- ace.wikipedia.org에서 이 파일을 사용하고 있는 문서 목록
- af.wikipedia.org에서 이 파일을 사용하고 있는 문서 목록
- Rugbywêreldbeker
- Rugbywêreldbeker 1999
- Nieu-Seeland
- Meesterstoernooi
- Britse Statebond
- Lys van hoofstede
- Lys van lande volgens bevolking
- Cyril Ramaphosa
- Stille Oseaan
- Vlag van Australië
- Springbokke
- Samoaanse nasionale rugbyspan
- Sjabloon:Landdata Fidji
- Rugbywêreldbeker 2007
- Tongaanse nasionale rugbyspan
- Sjabloon:FIJru
- Fidjiaanse nasionale rugbyspan
- Stade Vélodrome
- Stade Chaban-Delmas
- Stade de la Mosson
- Stade de la Beaujoire
- Stadium Municipal (Toulouse)
- Lys van lande
- Fidji
- Lys van internasionale rugbyspanne
- Lys van lande volgens Menslike-ontwikkelingsindeks
- Lys van lande volgens BBP (nominaal) per capita
- Lys van lande volgens BBP (koopkragpariteit) per capita
- Lys van lande volgens oppervlak
- Lys van lande volgens geletterdheidskoers
- Olimpiese Somerspele 2008
- Olimpiese Somerspele 2012
- Olimpiese Somerspele 2004
- Olimpiese Somerspele 2000
- Olimpiese Somerspele 1996
- Olimpiese Somerspele 1992
- Olimpiese Somerspele 1988
- Olimpiese Somerspele 1984
- Olimpiese Somerspele 1976
- Olimpiese Somerspele 2016
- Olimpiese Somerspele 1972
- Rugbywêreldbeker 2011
- Rugbywêreldbeker 2003
- Rugbywêreldbeker 1991
- Rugbywêreldbeker 1987
- Olimpiese Winterspele 2002
- Olimpiese Winterspele 1994
- Olimpiese Winterspele 1988
이 파일의 더 많은 사용 내역을 봅니다.
|
<urn:uuid:5e00b4e7-e48b-4503-81e7-266ba904a06d>
|
CC-MAIN-2019-30
|
2019-07-20T01:48:51Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526401.41/warc/CC-MAIN-20190720004131-20190720030131-00527.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"zero"
],
"in_footer": [
false,
false
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"1.0"
]
}
| false
| true
|
Latn
|
afr
| 0.78853
| false
|
|
Pous Pius IV
Pous Pius IV | |
---|---|
Geboortenaam | Giovanni Angelo Medici |
Pontifikaat begin | 25 Desember 1559 |
Pontifikaat eindig | 9 Desember 1565 |
Voorganger | Paulus IV |
Opvolger | Pius V |
Gebore | 31 Maart 1499 Milaan, Italië |
Sterf | 9 Desember 1565 Rome, Italië |
Ander pouse genaamd Pius |
Inhoud
Biografie[wysig | wysig bron]
Pous Pius IV[1] is gebore as Giovanni Angelo Medici op 31 Maart 1499 in Milaan, Italië die seun van Bernardino Medici en sy vrou Clelia Serbelloni. Hy was van nederige afkoms en geen familie van die de' Medici van Florence nie. Sy vroeë loopbaan is verbind aan die van sy ouer broer Gian Giacomo Medici, die van 'n gewone "bravo" (avonturier) gevorder het tot markies van Marignano. Hy het regte, sowel siviele as kanonieke reg, gestudeer aan die universiteit van Bologna. Hy gaan op 26 Desember 1527 na Rome en word die gunsteling van Pous Paulus III. Op 14 Desember 1545 word hy aartsbiskop van Ragusa, maar word eers op 20 April 1546 tot biskop gewy. Hy word vinnig bevorder tot goewerneur van verskillende dorpe, vise-legaat van Bologna en op 8 April 1549 tot kardinaal-priester. Hy het drie buite-egtelike kinders gehad. Op 25 Desember 1559 toe hy 60 jaar oud was, volg hy Pous Paulus IV op na 'n konklaaf van drie maande en word gekroon op 6 Januarie 1560 deur kardinaal Alessandro Farnese. Hy regeer tot sy dood op 9 Desember 1565, word begrawe op 19 Desember 1565 en word opgevolg deur Pous Pius V. Die naam ‘Pius’ beteken 'die vrome'.
Pontifikaat[wysig | wysig bron]
Die eerste besluite van Pous Pius IV[2] was om die deelnemers aan die oproer wat gevolg het op sy voorganger Pous Paulus IV se dood, te begenadig en die neefs van die vorige pous te veroordeel. Kardinaal Carlo Carafa is opgehang en sy broer Giovanni Carafa, hertog van Paliano, onthoof op 6 Maart 1561 weens hulle aandeel in die moord op die swanger vrou van die hertog. Op 29 November 1560 publiseer hy 'n bul om die konsilie van Trente wat deur Pous Julius III opgeskort is, weer op te roep. Op 18 Januarie 1562 heropen hy die konsilie vir die derde keer. Met groot diplomasie en takt en met die hulp van kardinale Moroni en Borromeo het hy die konsilie tot 'n goeie einde gebring op 4 Desember 1563. Hy bevestig ook die besluite van die konsilie van Trente met 'n pouslike bul "Benedictus Deus" op 26 Januarie 1564. Sy bul "Iniunctum nobis" van 13 November 1564 publiseer die geloofsbelydenis van Trente.
Hy het die aanklag teen Jeanne van Albret, koningin van Navarre, deur die Inkwisisie, as sou sy Calvinis geword het, laat terugtrek in 1564 ondanks die protes van koning Karel IX van Frankryk. In dieselfde jaar laat hy die leke in Boheme en Oostenryk toe om die Nagmaalsbeker te gebruik.
In 1565 was daar 'n sameswering teen die pous deur Benedetto Accolti, 'n seun van 'n kardinaal, wat egter ontdek en onderdruk is.
Pous Pius IV was, soos baie van sy voorgangers en opvolgers, 'n nepotis. Hy het onder andere sy neef Carlo Borromeo as kardinaal aangestel.
Die kollege van kardinale[wysig | wysig bron]
Pous Pius IV het 46 nuwe kardinale aangestel in vier konsistories.
Die konsistorie van 31 Januarie 1560[wysig | wysig bron]
- Giovanni Antonio Serbelloni, biskop van Foligno.
- Carlo Borromeo, kardinaal-nepoot, priester van Milaan.
- Giovanni de' Medici, iunior, priester van Florence, seun van die hertog van Florence.
Die konsistorie van 26 Februarie 1561[wysig | wysig bron]
- Girolamo Seripando, O.S.A., aartsbiskop van Salerno.
- Philibert Babou de la Bourdaisière, biskop van Angoulême, Frankryk.
- Ludovico Simoneta, biskop van Pesaro.
- Mark Sittich von Hohenems, kardinaal-nepoot, verkose biskop van Cassano.
- Francesco Gonzaga, apostoliese protonotarius.
- Alfonso Gesualdo, apostoliese protonotarius.
- GianFrancesco Gàmbara, priester van die Vatikaan.
- Marco Antonio Amulio, ambassadeur van Venesië.
- Bernardo Salviati, biskop van Saint-Papoul, Frankryk.
- Stanisław Hosius, biskop van Ermland, Pole.
- Pier Francesco Ferrero, biskop van Vercelli.
- Antoine Perrenot de Granvelle, biskop van Arras, Frankryk.
- Luigi d'Este, priester van Ferrara.
- Ludovico Madruzzo, priester van Trente.
- Innico d'Avalos d' Aragona, O.S. Iacobis.
- Francisco Pacheco de Toledo, priester van Sevilla, Spanje.
- Bernardo Navagero, Edelman van Venesië.
- Girolamo di Corregio, Edelman van Lombardye.
Die konsistorie van 6 Januarie 1563[wysig | wysig bron]
- Federico Gonzaga, broer van die hertog van Mantua.
- Ferdinando de' Medici, seun van die hertog van Florence.
Die konsistorie van 12 Maart 1565[wysig | wysig bron]
- Annibale Bozzuti, aartsbiskop van Avignon, priester van die Vatikaan.
- Marco Antonio Colonna, senior, aartsbiskop van Tarento.
- Tolomeo Gallio, aartsbiskop van Manfredonia.
- Angelo Nicolini, aartsbiskop van Pisa.
- Luigi Pisani, biskop van Padua, priester van die Vatikaan.
- Prospero Santacroce, biskop van Kisamos, Kreta.
- Zaccaria Delfino, biskop van Hvar (Lesina), Dalmasië.
- Marcantonio Bobba, biskop van Aosta.
- Ugo Boncompagni, biskop van Viesti (later Pous Gregorius XIII).
- Alessandro Sforza, neef van Pous Paulus III, biskop van Parma.
- Simone Pasqua, biskop van Luni-Sarzana, die pous se dokter.
- Flavio Orsini, biskop van Muro.
- Carlo Visconti, biskop van Ventimiglia.
- Francesco Alciati, verkose biskop van Cittá.
- Francesco Abbondio Castiglioni, biskop van Bobbio.
- Guido Luca Ferrero, biskop van Vercelli.
- Alessandro Crivelli, biskop van Cerenza en Cariati, Spanje.
- Antoine de Créqui Canaples, biskop van Amiens, Frankryk.
- GianFrancesco Commendone, biskop van Kephalonia en Zacynthus, Pole.
- Benedetto Lomellini, priester van die Vatikaan.
- Guglielmo Sirleto, apostoliese protonotarius.
- Gabriele Paleotti, ouditeur van die Heilige Romeinse Rota.
- Franceco Crasso, ouditeur van die Heilige Romeinse Rota.
Bibliografie[wysig | wysig bron]
- Duff, Eamon (2001). Saints and Sinners: A History of the Popes, Yale University Press. ISBN 0-300-09165-6.
- Maxwell-Stuart, P. G. (2002). Chronicle of the Popes: The Reign-by-Reign Record of the Papacy from St. Peter to the Present, Thames & Hudson. ISBN 0-500-01798-0.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Rendina, Claudio (1984). I papi. Storia e segreti. Rome: Newton Compton.
- Teks uit die 9de uitgawe (1888) van die Encyclopædia Britannica
- Freedberg, Sydney J. (1993). Pelican History of Art, red. Painting in Italy, 1500–1600. Penguin Books Ltd. p. 429.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
- CE Inskrywing in die Catholic Encyclopedia (Engels)
- CF Inskrywing in die Catholic Forum (Engels)
- Inskrywing in die Catholic Hierarchy (Engels)
- BBKL Inskrywing (met Literatuurverwysings) in die Biographisch-Bibliographisches Kirchenlexikon (Duits)
- PTA Inskrywing in "Popes through the Ages" deur J. Brusher S.J. (Engels)
- VH Inskrywing in die Vatican History (in Duits).
- CA Inskrywing in die "Cardinals of the Holy Roman Church".
Wikimedia Commons bevat media in verband met Pius IV. |
Nota[wysig | wysig bron]
Opvolging[wysig | wysig bron]
Voorafgegaan deur Paulus IV |
Pous (Pontifex Maximus) 1559 – 1565 |
Opgevolg deur Pius V |
Basis-URL: en:Pope Pius IV
|
<urn:uuid:911c66a5-6184-4147-b738-e852eb7841c2>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Pous_Pius_IV
|
2019-07-17T14:53:24Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00231.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998284
| false
|
Bladsygeskiedenis
10 April 2019
18 Januarie 2018
→Bou van kerksaal en pastorie
-4
→Bou van kerksaal en pastorie
+4
→Sondagskool, koor, verenigings
+156
→Ds. Louis Fourie en die onderwyssaak
+6
→Ds. Louis Fourie en die onderwyssaak
+194
7 Januarie 2018
25 Oktober 2017
→Ds. Louis Fourie en die onderwyssaak
+1
→Ds. Louis Fourie en die onderwyssaak
+485
→Latere leraars
+5 086
→Ligging
+18
19 Julie 2017
18 Julie 2017
19 Junie 2017
5 Mei 2017
26 Januarie 2017
23 Desember 2016
21 November 2016
30 Oktober 2016
20 Oktober 2016
28 Julie 2016
6 Februarie 2016
2 Februarie 2016
→Predikante
+50
→Die kerkgebou
+41
→Die kerkgebou
+40
→Die kerkgebou
+35
→Die kerkgebou
+41
→Die kerkgebou
+49
→Die kerkgebou
+36
→Die kerkgebou
+51
→Die kerkgebou
+35
→Die kerkgebou
+50
→Predikante
+83
|
<urn:uuid:190beea7-8aff-4b4a-9373-a24811bc4cd4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Geskiedenis/NG_gemeente_Jeppestown
|
2019-07-21T08:59:22Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00151.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999751
| false
|
Sjabloon:Aanhalingstyl 1
Jump to navigation
Jump to search
Algemene sjablone | {{Aanhaling arXiv}}: arXiv voorafdruk • {{Aanhaling AV-media}}: oudio en visueel • {{Aanhaling AV-medianotas}}: oudio en visueel-vulstuknotas • {{Aanhaling boek}}: boeke • {{Aanhaling konferensie}}: konferensiedokumente en -referate • {{Aanhaling DVD-notas}}: DVD-vulstuknotas • {{Aanhaling ensiklopedie}}: geredigeerde versamelings • {{Aanhaling episode}}: radio- of televisie-episodes • {{Aanhaling onderhoud}}: onderhoude • {{Aanhaling joernaal}}: akademiese joernale en referate • {{Aanhaling tydskrif}}: tydskrifte • {{Aanhaling poslys}}: openbare poslyste • {{Aanhaling kaart}}: kaarte • {{Aanhaling nuus}}: nuusberigte • {{Aanhaling nuusgroep}}: aanlynnussgroepe • {{Aanhaling aanlynuitsendig}}: oudio- of video-aanlynuitsending • {{Aanhaling persvrystelling}}: persvrystellings • {{Aanhaling verslag}}: ongepubliseerde verslae • {{Aanhaling reeks}}: oudio- of videoreekse • {{Aanhaling bord}}: uithangborde, gedenkplate • {{Aanhaling toespraak}}: toesprake • {{Aanhaling teg-verslae}}: tegniese verslae • {{Aanhaling tesis}}: tesisse • {{Aanhaling web}}: webbronne |
---|---|
Kategorieë | |
Dokumentasie | |
Die bostaande dokumentasie is ingesluit vanaf Sjabloon:Aanhalingstyl 1/doc. (wysig | geskiedenis) Redigeerders kan eksperimenteer in hierdie sjabloon se sandput (skep | spieël) en toetsgevalle (skep) blaaie. Plaas asseblief kategorieë op die /doc-subbladsy. Subbladsye vir die sjabloon. |
|
<urn:uuid:2ee45a69-c78e-4618-8aff-e6eb8f9bec3e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Aanhalingstyl_1
|
2019-07-21T08:52:08Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00151.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.972681
| false
|
Johannesbroodboom
Johannesbroodboom | ||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||
Ceratonia siliqua L. |
Die Johannesbroodboom (Ceratonia siliqua), (Engels: Carob tree of St John's bread) is 'n blomdraende, immergroen struik of boom in die ertjiefamilie, Fabaceae. Dit word wyd aangeplant vir sy eetbare peule en ook as 'n versiering in tuine. Die saadomhulsel is breekbaar en kan as plaasvervanger vir sjokolade gebruik word.
Ryp peule aan 'n boom in Turkye.
Trivia[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Feiteboek. Helen Lewis. 2011 ISBN 978-1-920268-73-2
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
- Wikimedia Commons het meer media in die kategorie Johannesbroodboom.
- Wikispecies het meer inligting verwant aan: Johannesbroodboom
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
|
<urn:uuid:2253a559-765c-4c08-b950-62830172ed7e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Johannesbroodboom
|
2019-07-16T10:24:56Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524522.18/warc/CC-MAIN-20190716095720-20190716121720-00095.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.99674
| false
|
Spinnekop
Spinnekoppe | ||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Die rooipoot-goue wawielwebspinnekop (Nephila inaurata) is 'n Suider-Afrikaanse spinnekop | ||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||
Diversiteit | ||||||||||
111 families, ± 40,000 spesies | ||||||||||
Subordes | ||||||||||
- Die artikel handel oor die arachnida. Vir die Suid-Afrikaanse musiekgroep, sien Spinnekop (musiekgroep).
Die spinnekop is die bekendste orde (Araneae) uit die klas wat bekend staan as die spinnekopagtiges (Arachnida). Spinnekoppe is ongewerwelde roofdiere met twee lyfsegmente, agt pote, en geen vlerke. Hulle het geen koudele in die mond nie.
Inhoud
Gewoontes[wysig | wysig bron]
Sekere spinnekoppe hou bedags in die koelte en as hulle versteur word sal hulle na die volgende koelteplek hardloop, waaronder ook 'n menslike skaduwee, wat aanleiding gegee het tot die mite dat spinnekoppe mense "jaag". Sommige spinnekoppe is kannibalisties en sal ander spinnekoppe vreet. Die vroutjie van sommige spesies vreet vir die mannetjie nadat hy haar bevrug het. Die mannetjies bly dikwels taamlik klein en onopvallend en hulle het kort lewens.
Habitat[wysig | wysig bron]
Spinnekoppe kan nie vlieg nie en daarom is hulle verspreidingsgebied redelik beperk. Hulle kom nogtans in 'n groot verskeidenheid van habitats voor en is spesifiek daarby aangepas. Alle spinnekoppe is roofdiere. Baie soorte spinnekoppe spin webbe waarin hulle hul prooi vang – soms tussen die takke van plante en soms op die grond. Sommige, soos die valdeurspinnekop voer 'n holte in die grond met sy uit. Die opening van die holte word van 'n dekseltjie voorsien. Die waterspinnekop kan op water beweeg en leef van klein waterdiertjies bv. insekte. Baie jagspinnekoppe jag hul prooi op die grond en byt dan die prooi dood met hul kaakkloue. Sulke spinnekoppe gebruik glad nie webbe nie.
Liggaamsverdeling[wysig | wysig bron]
Die liggaam van die spinnekop bestaan, net soos die van die krap, uit twee dele, nl. die kopborsstuk (kefalotoraks) en 'n agterlyf (abdomen). Uitwendig lyk dit nie of hierdie dele gesegmenteerd is nie. Die kop en borsstuk het vergroei om die kopborsstuk te vorm. Dit is gewoonlik die kleinste deel van die liggaam. Voor, in die middel daarvan, is twee kaakkloue, een aan elke kant van die mondopening. Hiermee vang en druk die spinnekop sy prooi fyn om dit te eet. Die prooi word met gif uit die kaakkloue verlam of gedood. Die gifkliere is in die kopborsstuk geleë. Die agterlyf is gewoonlik die grootste deel van die liggaam. Aan die onderkant daarvan, kort agter die kopborsstuk, is die asemhalingsopeninge en aan die agterkant sit die spintepels. Hierdie ses klein uitsteekseltjies bring sydrade voort waarmee spinnekoppe hul webbe spin. By sommige spinnekopsoorte is die agterlyf met 'n steeltjie aan die kopborstuk verbind.
Skelet[wysig | wysig bron]
Die eksoskelet van die kopborsstuk is sterk en onbuigbaar, behalwe by die dele waar beweging nodig is, bv. litte van die pote. Hierdie onbuigbare skelet is gewoonlik chitienagtig. Die eksoskelet van die agterlyf is egter sag en leeragtig. Dis ook gewoonlik met hare bedek. Die spinnekop moet dus vervel namate hy groei omdat sy skelet nie kan rek nie.
Beweginsgorgane[wysig | wysig bron]
Spinnekoppe het vier paar gelede looppote wat almal eenders lyk. Hulle is aan die onderkant van die kopborsstuk vasgeheg. By die webspinner eindig elke poot in twee of drie klein kloutjies. Hierdie kloutjies vorm kammetjies by die agterste pote en lê die sydrade neer wanneer die web gespin word. Die sydraadjies word as't ware uit die spintepels gekam wanneer die web gespin word. Hierdie kloutjies kom nie voor by spinnekoppe wat nie webbe spin nie. Die hare op die pote van sommige soorte spinnekoppe dien as 'n tassintuig wat gevoelig is vir aanraking.
Asemhalingsorgane[wysig | wysig bron]
Die asemhalingsorgane van spinnekoppe word boeklonge genoem. Elke boeklong bestaan uit 'n aantal hol voue waarin bloed sirkuleer. Hierdie voue lyk baie soos die blaaie van 'n boek – vandaar die naam "boeklong". Die boeklonge open na buite deur die spleetvormige asemhalingsopeninge op die agterlyf waarvan daar twee of vier kan wees. Lug kom by hierdie openinge in en sirkuleer tussen die bloedgevulde voue deur sodat gaswisseling kan plaasvind. Op hierdie manier word suurstof uit die lug opgeneem en koolstofdioksied afgegee – dit is wat met "gaswisseling" bedoel word.
Oë[wysig | wysig bron]
Die meeste spinnekoppe het agt enkelvoudige oë wat naby die voorpunt, bo-op die kopborsstuk geleë is. Die ogies is gewoonlik in twee rye van vier elk gerangskik. Spinnekoppe sien egter baie swak, die meeste soorte kan skaars 200 mm ver sien. Die romanspinnekop storm bv. nie doelbewus op 'n mens af nie, maar hardloop eerder na die donkerte van jou skaduwee toe. Spinnekoppe is egter baie gevoelig vir trillings, veral dié wat deur 'n prooi wat in 'n web vasgevang is, veroorsaak word. In Suid-Afrika is daar slegs een soort spinnekop waarvan die gif vir die mens dodelik kan wees nl. die knopiespinnekop. Die gif is ongeveer vier keer sterker as dié van 'n kobra, maar baie minder gif word gevorm.
Verdere leeswerk[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met arachnide. |
- Slaan meer oor spinnekoppe na in die boek "SPIDERS OF SOUTHERN AFRICA" deur Yates (1968)
|
<urn:uuid:c5cbb253-815f-4499-abdf-0cf2e59e3e54>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spinnekop
|
2019-07-16T10:25:29Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524522.18/warc/CC-MAIN-20190716095720-20190716121720-00095.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 1.000002
| false
|
Azerbeidjan
Volkslied: Azərbaycan marşı (Azerbeidjans vir: "Mars van Azerbeidjan") | |||||
Hoofstad | Bakoe
Grootste stad | Bakoe | ||||
Amptelike tale | Azerbeidjans | ||||
Regering | Unitêre semi-presidensiële republiek İlham Əliyev Mehriban Əliyeva Novruz Mammadov | ||||
Onafhanklikheid | van die Sowjetunie 4de eeu v.C. ca. 1135 28 Mei 1918 28 April 1920 18 Oktober 1991 12 November 1995 | ||||
Oppervlakte - Totaal - Water (%) |
86 600 km2 (111de) 33 400 myl2 1,6 | ||||
Bevolking - 2017-skatting - Digtheid |
9 867 250[1] (91ste) 113 / km2 (99ste) 292,7 / myl2 | ||||
BBP (KKP) - Totaal - Per capita |
2018-skatting | ||||
BBP (nominaal) - Totaal - Per capita |
2018-skatting | ||||
MOI (2015) | 0,759[3] (78ste) – hoog | ||||
Gini (2008) | 31,8[4] – medium | ||||
Geldeenheid | Manat (AM) (AZN )
Tydsone - Somertyd |
AZT (UTC+04) AZST (UTC+05) | ||||
Internet-TLD | .az | ||||
Skakelkode | +994 |
Azerbeidjan (of Azerbaidjan of Aserbeidjan; Azerbeidjans: Azərbaycan, [ɑzæɾbɑjˈd͡ʒɑn]), amptelik die Republiek Azerbeidjan (Azərbaycan Respublikası, [ɑzæɾbɑjˈd͡ʒɑn ɾespublikɑˈsɯ]), is 'n landingeslote land in Suidwes-Asië in die Kaukasusberge. Dit is die beduidendste land in die suidelike Kaukasus-streek van Eurasië. Azerbeidjan word begrens deur die Kaspiese See in die ooste, Rusland in die noorde, Georgië in die noordweste, Armenië en Turkye deur die Naxçıvan-eksklawe van Azerbeidjan in die weste en Iran in die suide. Die land, wat in 1920 met geweld by die Sowjetunie ingelyf is, het sy onafhanklikheid in 1991 met die verbrokkeling van dié staat herwin.[5]
Azerbeidjan se historiese en kulturele erfenis strek so ver terug as die begin van die menslike beskawing. Die land is een van 'n reeks gebiede op aarde waarna as die "wieg van die mensdom" verwys word en lê in die hartland van 'n aantal antieke beskawings. Tans is Azerbeidjan een van ses onafhanklike state met Turkssprekende bevolkings, 'n lidstaat van die Turkse Raad en TÜRKSOY, 'n internasionale organisasie met sy hoofkwartier in Ankara wat die gemeenskaplike administrasie van Turkse kultuur en kunste behartig.
Die land, wat homself as regsopvolger van die eerste demokratiese en sekulêre Islamitiese staat op aarde, die Demokratiese Republiek van Azerbeidjan, beskou, is steeds een van die mees progressiewe en sekulêre samelewings in die Islamitiese kultuurkring. Sy vooruitstrewende ekonomie is aan die land se olie- en gasrykdomme te danke, ten spyte van 'n bloedige oorlog met Armenië oor die Nagorno-Karabakh-streek.[5]
'n Poëtiese bynaam van Azerbeidjan is "Land van Vlamme" of "Land van Vuur", 'n verwysing na die brandende aardgasbronne wat in antieke tye as die "Heilige Vuur van Bakoe" vereer is, maar ook na die land se verlede as een van die sentrums van die Zoroastrisme, die voor-Islamitiese godsdiens van Persië met sy kenmerkende vuurtempels. Veral in landelike gebiede is die Islamitiese godsdiens deurweef met elemente uit antieke kultusse.[6]
Inhoud
- 1 Etimologie
- 2 Geografie
- 3 Flora en fauna
- 4 Geskiedenis
- 5 Bevolking
- 6 Taal
- 7 Politiek
- 7.1 Binnelandse beleid
- 7.2 Buitelandse beleid
- 8 Ekonomie
- 9 Vervoer
- 10 Kultuur
- 11 Sien ook
- 12 Verwysings
- 13 Eksterne skakels
Etimologie[wysig | wysig bron]
Die naam Azerbeidjan kan waarskynlik teruggevoer word na Atropates, 'n satrap van Alexander die Grote, wat in 328 v.C. die gebied van die huidige Iranse Azerbeidjan geregeer het.[7] Die Grieke het na hierdie streek as Atropatene verwys – 'n term wat deur die Parthers as Aturpatakān en deur die Sassaniede as respektiewelik Adurbadagān en Adeirbadagān oorgeneem is en waaruit die huidige landsnaam sou ontwikkel.
'n Ouer hipotese, wat vandag meestal verwerp word, voer die etimologiese wortel terug na die antieke Zoroastrisme. Die Awestiese Frawardin Yasht bevat die opmerking "âterepâtahe ashaonô fravashîm ýazamaide" ("Ons bid die Fravashi van die heilige Atarepata aan").).“[8]
Hierdie bewering word ten minste deur die feit gestaaf dat die groot vuurheiligdom Takht-i Suleiman in die gebied geleë was, waarna in die laat antieke tydperk as Adurbadagān verwys is, dus in die huidige Iran.
Die huidige staatsgebied van die Republiek Azerbeidjan is aansienlik kleiner as dié van die antieke Atropatene en kom grotendeels met Albania ooreen, 'n antieke Kaukasiese koninkryk.[9]
Geografie[wysig | wysig bron]
Azerbeidjan se staatsgebied beslaan die suid-oostelike deel van Transkaukasië op die landbrug tussen die Swart- en die Kaspiese See. Dit strek van die Groot Kaukasus-bergreeks in die noorde tot by die Ararat-hooglande in die suid-weste en die kusgebied van die Kaspiese See in die ooste.
Azerbeidjan se 86 600 km² maak dit effens groter as die Suid-Afrikaanse provinsie Mpumalanga. 5 500 km² word deur die outonome Republiek Nachitsjewan beslaan. Sedert die vroeë 1990's is sowat 'n vyfde van Azerbeidjan se staatsgebied deur Karabach-Armeense eenhede beset, waaronder die hele Nagorno-Karabakh-streek asook dié gebied se landverbindings met Armenië.
Azerbeidjan se buurlande is Armenië in die weste, Georgië en die Russiese Federasie (die outonome Republiek Dagestan) in respektiewelik die noord-weste en noorde, Iran en – langs 'n grenslyn van net nege kilometer – Turkye in die suide en suid-weste. Die Kaspiese See vorm 'n natuurlike grens in die ooste.
Die hartland van Azerbeidjan word deur die Koera-Araks-laagland oorheers – 'n landskap wat grotendeels nie hoër as 200 meter bo seevlak nie en in sy oostelike dele selfs enkele meter benede seevlak geleë is. Die Koera-riviervlakte het 'n halfdroë steppeklimaat met gematigde winters en warm somers. Die streek ontvang jaarlikse gemiddelde neerslae van tussen 200 en 350 millimeter, maar danksy besproeiing kan die vrugbare grond vir landboudoeleindes gebruik word.
Die oostelike hoof- asook kleiner bergkamme van die Groot Kaukasus-bergreeks loop deur die noorde van die land. Die hoogste piek in dié reeks, Bazardüzü, is 4 466 meter bo seevlak. Die Klein Kaukasus-reeks met die vulkaniese Karabach-hooglande is eweneens in Noord-Azerbeidjan geleë. Laer bergreekse strek vanuit die noord-ooste tot by die Abşeron-skiereiland en die Kaspiese See.
Die Koera vorm met sy takriviere Araks en Arasani die grootste rivierstelsel in die land. Daar is sowat 1 000 riviere in Azerbeidjan, maar geeneen van hulle is bevaarbaar. Behalwe vir die lentetyd, wanneer hulle deur smeltende sneeu gevoed word, is die meeste riviere maar klein stroompies.
Alhoewel Azerbeidjan in die subtropiese sone geleë is, en ondanks sy relatief klein oppervlakte, word hier as gevolg van sy reliëf nie minder as agt van die wêreld se elf klimaatsones aangetref. Die laer geleë landsdele het meestal 'n halfwoestyn- of steppe-klimaat, terwyl die laagvlaktes van Lenkoran 'n subtropies-humiede klimaatsone vorm waar sitrusvrugte soos lemoene en suurlemoene, tee en rys gekweek word. Die groot verskeidenheid fauna en flora word in nasionale parke bewaar, waaronder Gizilagach met meer as 220 voëlspesies en Gircan met sy rare boomspesies.
Die Lenkoran-vlaktes is die mees suidelike kusgebied in die Koera-Araks-streek wat deur die Talisj-gebergte begrens word. Hierdie reeks strek tot in Iran. Die Abşeron-skiereiland met die hoofstad Bakoe steek in die Kaspiese See uit en is een van die droogste streke in Azerbeidjan. Net soos in ander landsdele word hier soutmere aangetref wat in die somertyd volledig uitdroog en op sneeulandskappe lyk. Sodra hulle met water begin vul, verander hulle hul kleur voortdurend na gelang van die wisselende lig- en weerstoestande.
Sowat elf persent van die oppervlakte is bebos. Die tipiese flora sluit eike, beuke- en kastaiingbome asook struikgewasse in. Halfwoestyne, soms ook woestyne, bedek groot dele van die Koera-Araks-vlakte.
Die Kaspiese See[wysig | wysig bron]
Die Kaspiese See vorm met 'n oppervlakte van 370 000 km² die grootste natuurlike binnelandse waterreservoir ter wêreld. Dit ontvang water vanuit 'n aantal groot riviere, waaronder Wolga, Koera, Gorgan en Atrek. Daar is geen natuurlike afloop van water uit die see nie. Aangesien die waterliggaam geen verbinding met die groot oseane het nie en deur 'n lae soutgehalte gekenmerk word (net in sy mees suidelike gedeelte is die waardes van die soutgehalte met 30 persent relatief hoog), is die Kaspiese See streng genome 'n meer.
Sterk verdamping en oorbenutting van sy watervoorraad vir besproeiingsdoeleindes het die oppervlak laat krimp. As gevolg van geologiese aktiwiteite het die seespieël intussen begin styg. Wetenskaplikes verwag dat hierdie proses vir die volgende 200 jaar gaan voortduur en die seespieël met maksimaal 40 meter kan styg sodat groot dele van die huidige kusgebiede oorstroom sal word.
Naas sy olie- en aardgasvelde, wat onder die grootstes ter wêreld getel word, het die Kaspiese See ekonomiese betekenis as visgrond. Sowat tagtig persent van die wêreld se steurvoorrade is hier gekonsentreer en lewer waardevolle beloega-kaviaar. Ondanks Azerbeidjan se groot seehawe in Bakoe is daar min skeepsverkeer in die Kaspiese See. Kazakstan as buurland het voorgestel om 'n Eurasiese kanaal te bou wat die Kaspiese met die Swartsee sal verbind en vaartyd in vergelyking met die huidige Wolga-Don-kanaalroete aansienlik sal verkort.
Azerbeijan se vakansieoorde langs die Kaspiese See is noord van die olie- en gasvelde geleë, soos byvoorbeeld die Nabran-strande naby die stad Khoedat (180 kilometer noord van Bakoe). Warm- en mineraalwaterbronne is volop in die gebied, net soos watervalle en bosgebiede.
Natuurbewaring[wysig | wysig bron]
Azerbeidjan is baie ryk aan dier- en plantspesies, maar ook aan ongerepte natuurlandskappe. In die Sowjet-tydperk is reeds veertien natuurbewaringsgebiede geproklameer om die land se verskillende ekostelsels te beskerm. Die konsep van hierdie Sowjet-Russiese zapovedniks het egter voorsiening gemaak vir 'n skeiding van mens en natuur wat vandag nie meer nagevolg word nie.
Vir Azerbeidjan se agt nuwe nasionale parke is 'n nuwe integratiewe konsep ontwikkel. Elke park beskik oor 'n besoekersentrum wat inligting oor die plaaslike fauna en flora beskikbaar stel en toere reël. Terwyl die infrastruktuur van bestaande parke nog verder ontwikkel word, word drie nuwe parke in die Groot en Klein Kaukasus-bergreeks rondom die Göygöl-meer, die bergpiek Şahdağ en naby Nabran beplan. Op die lang termyn sal sowat elf persent van die land se oppervlakte as parke en natuurbewaringsgebiede beskerm word.
Flora en fauna[wysig | wysig bron]
Die landskappe van Azerbeidjan, wat in verskillende klimaatsones en hoogtes bo seevlak geleë is, bied 'n lewensruimte vir meer as 18 000 dier- en 4 300 plantspesies. Die laer geleë landsdele het dikwels 'n woestynagtige karakter en is arm aan spesies. Hulle kontrasteer met berghellings wat danksy hoë reënval dig bebos is. Hier word veral loofbosse met eike-, beuke- en kastaiingbome aangetref. Die enigste naaldbome, wat alle klimaatveranderings in die laaste dertien miljoen jaar net soos uiterste hittetoestande getrotseer het, is eldar- en die uiters seldsame Koch-dennebome in die omgewing van die Göygöl-meer. Die bosse in die Suid-Azerbeidjanse Nasionale Hirkan-park is deur Unesco as wêreldnatuurerfenis gelys. Dié park is die laaste natuurlik habitat van die seldsame ysterhoutboom. Sy swaar hout versink in water. Ander boomspesies, wat orals in die land aangetref word, is platane, granaat-, olyf- en moerbeibome. Altesaam elf persent van Azerbeidjan se oppervlakte is bebos, terwyl die berggebiede met hul Alpynse weiveldflora in die lente met 'n blommeprag spog.
Azerbeidjan se fauna, waaronder 102 soogdierspesies, word deur bere, wolwe, Europese wildevarke, wild soos herte, jakkalse, tierkatte, luiperde (waarvan nog net sowat vyftien in Naxçivan aangetref word), hiënas, reptiele en knaagdiere gekenmerk. Baie navorsing is al oor die plaaslike spinnekopspesies gedoen waarvan tans sowat 690 bekend is. Die Hirkan-tier was vroeër inheems aan die Taliş-streek, maar het al teen die middel van die 20ste eeu uitgesterf. Belangrike voëlspesies sluit roofvoëls in die bergstreke asook pelikane, vlaminke en ander spesies in die kusgebiede en die omgewing van mere in.
Die Karabach-perd, 'n ry- en renperd uit die bergagtige steppes van Azerbeidjan, het sy oorsprong in Karabach. Dit word tans veral in die Shaki-streek geteel, maar met minder as 1 000 diere is die spesies op die rand van uitsterwing.
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
Antieke tydperk[wysig | wysig bron]
Azerbeidjan is in die 1ste millennium v.C. deur 'n Mediese stam bewoon wat veral vir sy priestersklas (Magi) bekend gestaan het. Hul naam leef steeds voort in die term "magiër" (towenaar). Dit is ook moontlik dat die Iranse profeet en stigter van die Zoroastrisme, Zoroaster (of Zarathoestra) 'n boorling van dié gebied was.
Die eerste histories gedokumenteerde ryk in die huidige staatsgebied van Azerbeidjan was Albania. Hierdie staat, wat deur nomadiese Albani bewoon is, is in die 4de eeu v.C. gestig. Die werke van 'n aantal antieke skrywers, waaronder Plinius, Plutarg en Strabo, bevat verwysings na Albania. As gevolg van Pompeius se veldtogte het Albania in 65 v.C. 'n Romeinse vasalstaat geword.
Ná die begin van die Christelike tydrekening was Albania van die Parthiese Ryk afhanklik en het verskeie kere oorlog teen die buurlande Armenië en Iberië gevoer. Armeense sendelinge het in die 4de eeu die Christendom na die gebied gebring. Nadat die Parthiese Ryk reeds aan die begin van die 3de eeu verval het, het Albania in die laat 4de eeu 'n vasalstaat van die Sassaniede-ryk geword.
Vanaf die 4de eeu het Sabiriese setlaars hulle in Azerbeidjan in gebiede noord van die historiese Albania gevestig. Eerste Turkse volksgroepe het al twee eeue vroeër na Azerbeidjan gemigreer. Toe die Arabiere Azerbeidjan in 642 verower het, was die bevolking nog merendeels van Iranse afkoms. Dit was 'n reeks Turkmeense immigrasiegolwe waardeur die land in die volgende twee eeue geturkiseer is. In die 11de eeu het Turkmeense nomade op pad na Anatolië deur die gebied getrek. Hulle sou later die Seldjoeke- en die Ottomaanse Ryk in Anatolië stig.
Azerbeidjan onder Sowjet-Russiese heerskappy[wysig | wysig bron]
Die eerste sosiaal-demokratiese groeperings is in Bakoe reeds in die 1890's gevorm, en vanaf 1901 het Russiese Bolsjewiki van Bakoe een van die sentrums van hul radikale politieke beweging gemaak van waar in 1903, 1904 en 1913/1914 algemene stakings georganiseer is. Net enkele dae ná die Russiese Oktoberrewolusie op 25 Oktober 1917 was ook Bakoe in die magsgreep van Bolsjewiki. Hulle is nege maande later in 'n burgeroorlog met republikeinse nasionaliste en sogenaamde "wit troepe", wat deur Turkye en die Duitse Ryk ondersteun is, verwikkel.
In die volgende twee jaar het Azerbeidjan eers deel uitgemaak van 'n kortstondige Transkaukasiese Statebond om daarna as onafhanklike Demokratiese Republiek van Azerbeidjan 'n selfstandige staat te vorm wat onder meer deur die Verenigde State erken is.
Die strategiese betekenis van Azerbeidjan as uitvoerder van ru-olie was vir die rewolusionêre Moskouse bewind rede genoeg om die land weer met geweld by Rusland in te lyf. Op 27 April 1920 het die Rooi Leër Bakoe ingeneem, en Azerbeidjan sou sewe dekades lank deur Sowjet-Rusland oorheers word – tussen 1920 en 1936 saam met Georgië en Armenië as deel van die Transkaukasiese SFSR, daarna as Azerbeidjanse Sosialistiese Sowjetrepubliek.
Die politieke elite in Azerbeidjan het steeds opponerende en nasionalistiese neigings getoon, en net soos in ander dele van die Sowjetunie het die owerheid ferm opgetree teen afvalliges en nasionaal-gesinde intellektueles. Baie van hulle is geïnterneer, soos byvoorbeeld die geskiedkundige, oriëntalis en latere president Aboelfas Eltsjibei of die digter Hüseyn Calid, 'n boorling van Naxçivan, wat na Siberië verban en daar in 1941 in 'n strafkamp oorlede is.
Die beleid van Sowjetisering, wat net soos elders in die Sowjetunie toegepas is, het die sluiting van moskees en skole behels en die Russiese taal teenoor Azerbeidjans bevoordeel. Die Sowjetregering het ekonomiese voordeel uit die plaaslike olierykdomme getrek, al het Azerbeidjan se olievelde hul belangrikheid ná die ontdekking van groot Siberiese velde ingeboet.
Heydar Əliyev het as invloedryke partyleier tussen 1969 en 1982 'n suksesvolle program van industrialisering van stapel gestuur wat van Azerbeidjan in die 1970's die snelsgroeiendste industriële Sowjetrepubliek gemaak het. Alijef is selfs as 'n lid van die magtige Politburo benoem – 'n amp wat hy tot in 1987 sou beklee. Dit was aan sy geslaagde industrialiseringsbeleid en ander suksesse te danke dat Əliyev ook ná die verbrokkeling van die Sowjetunie 'n leidende politieke rol in Azerbeidjan kon speel. in 1993 is hy as president van die onafhanklike Republiek Azerbeidjan verkies en het die land tien jaar lank geregeer.
Konflik met Armenië[wysig | wysig bron]
Die onafhanklikwording van Azerbeidjan is deur 'n bloedige konflik met Armenië oorskadu, wat sy wortels het in 'n ou gebiedsgeskil waarin die twee lande mekaar teenstaan in hul wedersydse aanspraak op die outonome gebied Nagorno-Karabakh.
Reeds op 20 Februarie 1988 het die parlement in Stepanakert, die hoofstad van die omstrede gebied, by die Hoogste Sowjet in Moskou aansoek gedoen dat Nagorno-Karabakh onder beheer van Armenië sou val. Nadat dié aansoek nie goedgekeur is nie, het onluste in die gebied uitgebreek. Ná blokkades, die verdrywing van etniese Azerbeidjanners en 'n algemene staking het die gebied tydelik onder regstreekse Sowjetadministrasie gekom. Op 1 Desember 1989 het die Armeense parlement vir die hereniging met Nagorno-Karabakh gestem. Twee jaar later het die omstrede gebied eensydig sy onafhanklikheid verklaar.
Die situasie is deur die groeiende Azerbeidjanse volksfront-beweging vererger wat in September 1989 – in reaksie op die konflik met Armenië en die verbrokkeling van die Sowjetunie – die onafhanklikheid van Azerbeidjan verklaar het. Hierdie ontwikkeling het gepaardgegaan met betogings en pogroms op etniese Armeniërs in Bakoe. Die Sowjetregering het troepe in Bakoe ontplooi om 'n burgeroorlog te voorkom en wet en orde te herstel. Op 20 Januarie 1990 het Russiese tenks Bakoe binnegery, en tydens geweldpleging het 131 mense hul lewens verloor.
Azerbeidjan het Gorbatsjof se referendum oor hervorming van die Sowjetunie in die volgende jaar geboikot. Ná die mislukte staatsgreep van ortodokse kommuniste in Moskou het die Azerbeidjanse parlement op 30 Augustus sy onafhanklikheid van die Sowjetunie verklaar.
Die gewapende konflik in Nagorno-Karabakh het intussen tot openlike oorlog vererger. Aanvanklik het Azerbeidjanse troepe in die lente van 1992 militêre suksesse behaal, maar Armeense eenhede het 'n teenaanval geloods en Azerbeidjan in 'n uitputtingsoorlog gewikkel. In die laat somer van 1993 het Armeense troepe naas Nagorno-Karabakh steeds meer gebiede ingeneem totdat die hele korridor tussen Armenië en die omstrede gebied beset was. 'n Kunsmatige grenslyn met doringdraad en grensposte is tussen die besette gebiede en die res van Azerbeidjan getrek.
Die konflik het tussen 1988 en 1994 meer as 20 000 menselewens geëis, terwyl een miljoen Azerbeidjanners en Armeniërs uit hul tuislande verdryf is.
Bevolking[wysig | wysig bron]
In Julie 2011 het die bevolking van Azerbeidjan 9 165 000 beloop waarvan 53,1 persent verstedelik was. Die jaarlikse bevolkingsgroei was in 2010 1,3 persent. 23 persent van die bevolking is jonger as 14 jaar.[10] Die mees digbevolkte gebiede is die Abşeron-skiereiland rondom Bakoe en die Lenkoran-vlakte. Feitlik die hele bevolking is geletterd.
95 persent van die bevolking beskou hulself as etniese Azerbeidjanners. Daar is minderhede van Talisje, Russe, Oekraïners, Koerde, Aware, Mesjete, Tatare, Turke, Georgiërs, Lesgiërs, Kaukasiese Duitsers (wat gedurende die Tweede Wêreldoorlog grotendeels gedeporteer is) en Armeniërs (Byna alle Armeniërs woon in die streek Nagorno-Karabakh).
Godsdiens[wysig | wysig bron]
95 persent van die Azerbeidjanners is aanhangers van die Islamitiese geloof (waarvan 85 persent Sjiïete en 15 persente Soenniete).[11] Daar is 'n klein Joodse minderheid asook klein gemeentes Russies-Ortodokse, Georgies-Ortodokse, Armeens-Apostoliese (In Nagorno-Karabakh), Rooms-Katolieke en Protestantse Christene.
Die Islamitiese godsdiens speel steeds 'n belangrike rol as kulturele tradisie en bron van identiteit, en alhoewel die invloed van Islamistiese stromings sedert Azerbeidjan se onafhanklikwording toegeneem het, is die persentasie praktiserende Moslems laer as in ander Islamitiese lande. Nogtans voel talle jongmense aangetrokke tot die godsdiens en word orals in die land nuwe moskees opgerig en bestaandes gerestoureer, so byvoorbeeld in Şüvələn en Nardaran, twee stede op die Abşeron-skiereiland waar inwoners tradisioneel streng godsdienstig is. Hier het groot religieuse gebouekomplekse ontstaan.
In landelike gebiede is dikwels ou animistiese tradisies en rituele bewaar en met Islamistiese geloofspraktyke vermeng. Van oudsher was Azerbeidjanners aanhangers van Zoroastrianisme, 'n ou profetiese geloof wat sy oorsprong in voor-Islamitiese Persië het. Zoroastriese plekke van aanbidding staan as vuurtempels bekend. Orals in die land word heiligdomme, sogenaamde pirs, aangetref waaraan gelowiges genesende kragte toeskryf. So word onder meer natuurlike waterbronne, stene of struike as heiligdomme vereer. Een van die bekendste voorbeelde van pirs is die heilige berg Beşbarmaq wat daagliks deur tientalle pelgrims beklim word.
In Azerbeidjan is staat en godsdiens van mekaar geskei. Die staat neem 'n verdraagsame houding teenoor die gelowe van minderhede in, en in die verlede was Azerbeidjan 'n toevlugsoord vir Christene wat in hul tuislande aan godsdienstige onderdrukking blootgestel was. 'n Bekende voorbeeld is Molokane of Russies-Ortodokse Ougelowiges wat in die vroeë 19de eeu deur die tsaristiese owerheid uit Rusland verdryf is. Hul nakomelinge woon steeds in Ivanovka, 'n klein nedersetting met 'n sterk Russiese karakter.
In Bakoe het Joodse sinagoges en Christelike kerke naby Islamitiese moskees ontstaan. Terwyl Russies-Ortodokse, Rooms-Katolieke en Evangelies-Lutherse kerkgeboue steeds deur hul gemeentes onderhou word, staan talle Armeens-Apostoliese kerke as gevolg van die Armeens-Azerbeidjanse oorlog tans leeg en is sommige van hulle selfs beskadig of vernietig. Ander kerkgeboue is reeds in die Sowjettyd omgeskep tot teaters of sportsale omgeskep, net soos moskees waarvan sommige vernietig of as musea gebruik is.
Status van vlugtelinge[wysig | wysig bron]
As gevolg van die gewapende konflik met Armenië is die meeste etniese Armeniërs uit die land verdryf en beloop die aantal Azerbeidjanse burgers met 'n Armeense etniese agtergrond tans nog sowat 645,[12] terwyl 586 000 Azerbeidjanners uit Armeens-besette gebiede en 'n kwart miljoen Azerbeidjanners uit Armenië na die huidige de facto-staatsgebied gevlug het[13] en nog steeds as vlugtelinge onder dikwels haglike lewensomstandighede in Azerbeidjan bly.
Die Azerbeidjanse bewind stel om politieke redes min belang in die integrasie van vlugtelinge sodat baie van hulle intussen geëmigreer het. Etniese Armeniërs, wat uit Azerbeidjan gevlug het, het hul Azerbeidjanse burgerskap volgens 'n wet, wat in 1998 afgekondig is, kwytgeraak.
Duitse nedersettings[wysig | wysig bron]
Die kulturele betrekkinge met Duitsland kan tot in die vroeë 19de eeu teruggevoer word. Vanaf 1818 het Swabiese setlaars – merendeels radikale Piëtiste uit Württemberg – hulle in die Suid-Kaukasusgebied gevestig en diep spore gelaat. Die eerste Duitse nedersetting in Azerbeidjan was Alt Katharinenfeld wat in 1818 gestig, maar een jaar later weer verlaat is. 'n Tweede kolonie het aan die teenoorliggende oewer van die Sjamchor-rivier ontstaan.
Helenendorf, die huidige Göygöl, is in 1819 deur 194 Swabiese gesinne gestig. Hulle het uit die Noord-Kaukasus en Tiflis na Azerbeidjan gekom om hier die grootste Duitse nedersetting in die land te vestig. Die eerste Evangelies-Lutherse kerk in die land is in 1857 in Helenendorf opgerig. Dit is met fondse, wat deur die Duitse regering beskikbaar gestel is, in die vroeë 21ste eeu gerestoureer en vir die nageslag bewaar. In 2008 is dit aan die plaaslike stadsregering oorhandig. In die omgewing van Göygöl getuig oorspronklike Swabiese plase van die Duitse erfenis.
Nog ses Duitse nedersettings het tussen 1888 en 1914 ontstaan: Georgsfeld (1888), Alexejewka (1902), Grünfeld en Eichenfeld (1906), Traubenfeld (1912) en Jelisawetinka (1914). In die 1920's is twee bykomende dorpe, Marxowka en Kirowka, deur setlaars uit die oorspronklike kolonies rondom Helenendorf en Annenfeld gestig.
Die aantal Duitse setlaars is deur die Duitse konsul in Konstantinopel in 1918 op sowat 6 000 beraam. Hulle het steppe-gebiede aan die voet van bergreekse in vrugbare landbougrond omgeskep. Vanaf 1860 het die setlaars hulle op wynbou toegespits.
In Bakoe is 'n Duitse Evangelies-Lutherse kerk volgens die ontwerp van 'n Duitse argitek opgerig.
Taal[wysig | wysig bron]
Azerbeidjans of Azərbaycan dili, wat soms ook Azeri genoem en by die suid-westelike groep van Turkse tale gereken word, het sedert 1992 ampstaalstatus. In dieselfde jaar is die Cyrilliese alfabet, waarin die taal sedert 1939 geskryf is, deur Latynse letters vervang.
Nóg die Cyrilliese nóg die Latynse alfabet was voldoende om alle Azerbeidjanse klanke te transkribeer sodat Än aantal spesiale letters vir albei alfabette ontwikkel moes word. Soms bestaan daar nog onsekerheid oor die regte spelling vir geografiese name sodat twee of meer variante kan voorkom. 'n Presiese transkripsie van Azerbeidjanse skryfwyses na Afrikaans of Engels is haas onmoontlik.
Azerbeidjans is baie nou verwant aan Turks soos dit in Turkye gepraat word en verskil van dié buurtaal hoofsaaklik ten opsigte van sy woordeskat. Insluitende sprekers in naburige Iran word Azerbeidjans deur tussen 20 en 32 miljoen mense as moedertaal gepraat. Terwyl Russies nie langer ampstaalstatus geniet nie en baie van sy funksies ten gunste van Azerbeidjans ingeboet het (die gebruik van dié taal en die Cyrilliese alfabet word sedert 2002 deur wetgewing beperk), dien dit steeds as 'n belangrike verkeerstaal waarna dikwels as "inter-etniese taal" verwys word.
Die onderrigmedium van Russiese skole is ná Azerbeidjan se onafhanklikheid meestal na Azerbeidjans verander. In reaksie hierop is 'n aantal Russiese privaat skole gestig. Die Russiese taalgemeenskap beskik nog steeds oor sowat twintig een- of tweetalige dagblaaie, radiostasies en televisiekanale, en die Russiese Skouburg in Bakoe bied steeds Russiese toneelstukke aan. Die meerderheid Russiessprekendes het egter al geëmigreer, en dié tendens duur steeds voort.
Kennis van Engels bly tans meestal nog beperk tot die bewoners van Bakoe en sy omgewing. Naas Russies en Engels is Duits die derde belangrikste Europese taal wat op skool en in universiteite onderwys word. Daarnaas is Frans en Turks gewilde vreemde tale by leerders en studente.
Armeens, die belangrikste minderheidstaal in Azerbeidjan, is voor die oorlog met Armenië deur sowat sewentig persent van die bewoners van Nagorno-Karabakh asook deur minderhede etniese Armeniërs in ander streke van Azerbeidjan, veral in stedelike gebiede, gepraat. Ná die verdrywing van Armeniërs bly die gebruik van Armeens feitlik beperk tot Nagorno-Karabakh waar dit intussen deur byna die hele bevolking gepraat word.
Politiek[wysig | wysig bron]
Binnelandse beleid[wysig | wysig bron]
Staatsvorm en regeringstelsel[wysig | wysig bron]
Volgens die grondwet van 1995 is Azerbeidjan 'n presidensiële republiek. Dit verleen verregaande grondwetlike en uitvoerende bevoegdhede aan die president wat vir 'n ampstermyn van vyf jaar regstreeks verkies word. Oorspronklik het die Azerbeidjanse grondwet die president tot twee ampstermyne van vyf jaar elk beperk, maar hierdie beperking is opgehef nadat stemgeregtigdes in 'n referendum op 18 Maart 2009 'n sodanige wysiging van die grondwet met 'n groot meerderheid van die uitgebragte stemme goedgekeur het.
Die staatshoof mag sowel die premier asook die ministers, wat almal uitsluitlik aan hom verantwoordelik is, benoem of uit hul ampte ontslaan.
Die president mag kandidate vir die amp van regter aan die grondwetlike, die hooggeregs- en die ekonomiese hof asook alle ander regters benoem; is gemagtig tot administratiewe optrede en mag die parlement ontbind. Hy is nie verantwoordelik aan die parlement nie. Net indien hy sy grondwetlike bevoegdhede sou misbruik, mag die grondwetlike hof die inisiatief neem om hom deur die parlement uit sy amp te laat ontslaan.
Azerbeidjan is 'n sentralistiese staat. Die administratiewe hoofde van die land se 78 provinsies (rajons) word deur die president benoem, net soos die plaaslike owerhede. Die munisipale verkiesings, wat in 1999 ingevoer is en waartydens munisipale rade verkies word, is dus van ondergeskikte belang. Die eksklawe Nachitsjewan het die status van 'n outonome republiek met sy eie grondwet en parlement.
Grondwetlike organe[wysig | wysig bron]
Die Nasionale Vergadering (Milli Məclis) is 'n eenkamerparlement met 125 afgevaardigdes wat sedert 2005 volgens 'n meerderheidstelsel vir 'n termyn van vyf jaar verkies word. Een setel word vir die kiesafdeling Nagorno Karabach (Dağliq Qarabağ) gereserveer. Die laaste verkiesings is op 7 November 2010 gehou.
Die amp van president word tans deur İlham Əliyev, die seun van die ontslape president Heydər Əliyev, beklee. Hy is lid van die regerende party Yeni Azərbaycan Partiyası ("Nuwe Azerbeidjanse Party"). Volgens amptelike statistieke het hy tydens die verkiesing van 15 Oktober 2003 meer as 80 persent van die uitgebragte stemme op hom verenig. Met uitsondering van die verkiesing in 1992, toe Əbülfəz Elçibəy as staatshoof verkies is, is alle verkiesings in Azerbeidjan sedert die onafhanklikwording as ondemokraties volgens westerse standaarde bestempel.
Die amp van premier word sedert 21 April 2018 deur Novruz Mammadov (Nuwe Azerbeidjanse Party) beklee.
Die Grondwetlike Hof, wat op 4 Julie 1998 gestig is, word deur nege regters gevorm. Burgers mag individuele klagtes indien.
Naas die parlement mag ook die president en die hooggeregshof wetsvoorstelle indien. Die begroting word deur die president aan die parlement vir goedkeuring voorgelê.
Menseregte[wysig | wysig bron]
Die Azerbeidjanse grondwet bevat 'n uitgebreide katalogus van menseregte. Die land het daarnaas 'n aantal internasionale ooreenkomste ter beskerming van menseregte onderteken. So het Azerbeidjan in laat 2001 ook die Europese Menseregtekonvensie geratifiseer. Die doodstraf is reeds in 1998 afgeskaf.
Sedert die land in Januarie 2001 tot die Europaraad toegetree het, word Azerbeidjan deur dié organisasie se Parlementêre Vergadering en Ministerkomitee gemonitor. Die land het veral nog nie alle verpligtinge ten opsigte van mediavryheid nagekom nie. Die Parlamentêre Vergadering het die Duitse afgevaardigde Christoph Strässer op 24 Maart 2009 as spesiale verslaggewer oor politieke gevangenes benoem. Tot dusver is hy toegang tot Azerbeidjan geweier.
Vroueregte[wysig | wysig bron]
Die rol van vroue is steeds deur groot verskille tussen stedelike en landelike gebiede gekenmerk. In regtelike opsig word daar nie teen vroue gediskrimineer nie. Maar dikwels plaas ekonomiese en sosiale lewensomstandighede meer laste op vroue. Vroue is tans ook nie proporsioneel in die openbare en politieke lewe verteenwoordig nie. Nogtans geniet Azerbeidjanse vroue in die openbare lewe meer vryhede as hul geslagsgenote in ander lande met 'n Islamitiese kultuur.
Republiek Artsach[wysig | wysig bron]
Vanaf 1988 het etniese konflikte tussen Azerbeidjanners en Armeniërs rondom die Nagorno-Karabakh-streek ontstaan waar etniese Armeniërs, hul taal en kultuur stelselmatig onderdruk en infrastruktuur nie onderhou is nie. Hierdie gebied met 'n oppervlakte van 4 400 km² en 'n bevolking van 137 743 (volgens die sensus van 2005), wat in 1921 by Azerbeidjan ingesluit is, was merendeels (73,5 persent) deur etniese Armeniërs bewoon toe die geskil in 1992 tot 'n volskaalse oorlog tussen Armenië en Azerbeidjan geëskaleer het wat tot in 1994 sou voortduur. Ondanks 'n wapenstilstandsooreenkoms, wat deur Rusland bemiddel is, het in Maart 2008 weer gevegte langs die demarkasielyn opgevlam.
Nadat die enklawe Nagorno-Karabakh deur Armeense troepe beset en in 1994 'n korridor tussen dié gebied en Armenië geskep is, word tans sowat twintig persent van die Azerbeidjanse staatsgebied deur Armeense eenhede beheer. Die Republiek Artsach het ná die verdrywing van etniese Azerbeidjanners 'n suiwer Armeense bevolking en strewe na internasionale erkenning nadat dit hom op 10 Desember 1991 eensydig onafhanklik verklaar het.
Nachitsjewan[wysig | wysig bron]
Nachitsjewan (Azerbeidjans: Naxçivan) is 'n enklawe in die hooglande van Armenië met 'n oppervlakte van 5 500 km² en 'n bevolking van 306 000. Die gelyknamige hoofstad het sowat 68 000 inwoners.
Die gebied geniet die status van 'n outonome republiek. Sy bewoners is merendeels etniese Azerbeidjanners (97 persent) en aanhangers van Sjiïtiese Islam. Daar is klein minderhede Russe, Koerde en ander etniese groepe.
Buitelandse beleid[wysig | wysig bron]
Grondbeginsels[wysig | wysig bron]
Ná die oorlog met Armenië wat tussen 1992 en 1994, wat oor die Nagorno-Karabakh-streek geveg is, word dié gebied saam met sewe omliggende provinsies deur Armenië beheer. Dit is een van die sentrale doelwitte van Azerbeidjan se buitelandse beleid om sy territoriale integriteit te herstel. Die sogenaamde "Minsk-groep" van die Organisasie vir Veiligheid en Samewerking in Europa (OVSE) onder gemeenskaplike voorsitterskap van Frankryk, die Verenigde State en Rusland voer tans vertroulike samesprekings met albei konflikpartye ten einde 'n gemeenskaplike vreedsame oplossing te bemiddel.
Azerbeidjan wek met sy geopolitiese ligging tussen Europa en Sentral-Asië asook tussen Rusland en die Midde-Oooste en sy olie- en gasrykdomme nie net die belangstelling van sy buurlande (waaronder veral Rusland, Turkye en Iran) nie, maar ook dié van westerse nywerheidslande en multinasionale oliemaatskappye. Die voormalige president Hejdar Alijef het goeie betrekkinge met Europa en Turkye aan die een en Rusland en Iran aan die ander kant gehandhaaf om die politieke onafhanklikheid van Azerbeidjan te verseker. Die huidige staatspresident Ilham Alijef handhaaf sedert sy ampsoorname in 2003 noue bande met die weste.
Die belangrikheid van Azerbeidjan as uitvoerder van ru-olie en aardgas en deurgangsland vir olie- en gasuitvoere uit Sentraal-Asië het met die inbedryfstelling van die oliepyplyne Bakoe-Tiflis-Ceyhan (BTC) en die gaspyplyn Bakoe-Tiflis-Erzurum steeds toegeneem. Daarnaas beplan die Europese Unie om 'n "Suidelike Korridor" te skep wat sy afhanklikheid van Russiese gas- en olieuitvoere sal verminder.
Betrekkinge met die Verenigde State[wysig | wysig bron]
Terwyl die Verenigde State die Kaspiese Seegebied as 'n strategies belangrike wêreldstreek beskou, is samewerking met Washington eweneens van stategiese belang vir Azerbeidjan.
Vir Washington is Azerbeidjan as uitvoerder van ru-olie en gas 'n belangrike element in sy pogings om alternatiewe energiebronne en transitoroetes te ontsluit. Naas die BTC-pyplyn stel die Verenigde State net soos Europa ernstig belang in die gaspyplynprojekte van die Suidelike Korridor.
Betrekkinge met Turkye[wysig | wysig bron]
Turkye is die mees nabygeleë strategiese vennoot vir Azerbeidjan en sy landverbinding na die weste. In kulturele, etniese en taalkundige opsig bestaan daar 'n besondere band tussen die twee lande. Dikwels word daarna verwys dat hulle "twee state, maar een nasie" is.
Soms is daar egter verskil tussen Bakoe en Ankara se standpunte oor politieke vraagstukke en nasionale energiebeleid. Ten opsigte van die Nagorno-Karabakh-kwessie het Azerbeidjan sy invloed in Ankara laat geld. Vordering met 'n oplossing vir dié kwessie is vir Turkye tans 'n voorvereiste vir nouer politieke bande met Armenië.
Betrekkinge met die Russiese Federasie[wysig | wysig bron]
As bemiddelaar tussen Azerbeidjan en Armenië speel die Russiese Federasie 'n sleutelrol in die konflik oor Nagorno-Karabakh. Nadat die vroeëre president Hejdar Alijef in 2002 'n besoek aan Moskou gebring het, het die verhoudinge tussen die twee lande voortdurend verbeter. In 2009 is 'n ooreenkoms oor Azerbeidjanse gasuitvoere na Rusland gesluit. Rusland het sedertdien 'n belangrike militêre radarstasie naby Gabala opgerig.
Ekonomie[wysig | wysig bron]
Ontwikkeling[wysig | wysig bron]
Alhoewel ekonomiese groei in Azerbeidjan teen 'n sterk tempo voortduur, steun dit net soos in die Sowjettyd hoofsaaklik op die oliebedryf en ander natuurlike hulpbronne. Ná die onafhanklikwording in 1991 het die ekonomie 'n transformasieproses na 'n markekonomie begin – 'n ontwikkeling wat tydelik deur die oorlog met Armenië onderbreek is.
Die olie- en gasbedryf, wat sedert 1997 'n beslissende bydrae tot Azerbeidjan se hoë ekonomiese groeikoers gelewer het, is steeds in staatsbesit. Buite dié bedryf is die meeste sektore nog swak ontwikkel en het modernisering nodig. Die informele sektor speel 'n belangrike rol.
Die per kapita-bruto nasionale produk het in 2010 VSA-$ 5 330 beloop.[14] Die ongelyke verdeling van inkomste bly een van die grootste ekonomiese en sosiale uitdagings vir die regering. Vir president İlham Əliyev is die bestryding van armoede 'n sentrale politieke doelwit om die invloed van opposisiegroepe te beperk. Volgens statistieke van die Wêreldbank het in 2008 nog 15,8 persent van die bevolking onder die broodlyn geleef, teenoor 49,6 persent in 2001.
Die korrupsievlakke in regeringstrukture en die ekonomie – 'n tipiese verskynsel in baie olieproduserende lande – is steeds kommerwekkend. Volgens Transparency International se lys van minskorrupte lande is Azerbeidjan in 2010 as 134ste van altesaam 178 lande geranglys.
Landbousektor[wysig | wysig bron]
Landbou is die belangrikste ekonomiese sektor ná die olie- en gasbedryf. Sy aandeel aan die bruto nasionale produk beloop sowat 7 persent. Sowat die helfte van die oppervlakte word vir landboudoeleindes gebruik, waarvan 1,8 miljoen hektaar as akkerland en 2,1 miljoen hektaar as weivelde, die res word vir vrugte- en wynbou, teeplantasies en ander spesiale gewasse gebruik. Meer as sewentig persent van die akkerland is onder besproeiing.
Die vrugbare landbougrond in Noord- en Sentraal-Azerbeidjan lewer graan, katoen, wyn, tabak en moerbeibome vir die tradisionele sywurmteelt op. Plase in die subtropiese Lenkoran-streek produseer rys, sitrusvrugte, saffraan en tee. Die winterweivelde in die laer geleë landsdele en somerweilande in die bergstreke word vir veeteelt (hoofsaaklik skape en beeste) gebruik.
In die Sowjet-tydperk is die produksie van Azerbeidjan se landboubedryf by die behoeftes van die hele Sowjetmark aangepas. So is meer wyn verbou en die rysproduksie verminder. Die verbrokkeling van die Sowjetunie het ook Azerbeidjan se landbousektor in 'n ernstige krisis gedompel en hervormings noodsaaklik gemaak.
'n Eerste belangrike stap was om die plaaslike landbousektor meer selfversorging-georiënteerd te maak en agrariese produkte en vrugte te verbou wat in Azerbeidjan benodig word. Tien jaar ná die land se onafhanklikwording is egter steeds 70 persent van alle benodigde landbouprodukte ingevoer – onder meer danksy die hoë wisselkoers van die Azerbeidjanse manat teenoor die geldeenhede van buurlande soos Rusland, Turkye en Iran. 'n Tweede faktor was die gebrek aan moderne voedselverwerkingsaanlegte. Ondanks die verouderde toerusting in dié bedryf het die landboubedryf se aandeel aan totale beleggings in 2002 slegs 0,8 persent beloop, in vergelyking met die olie- en gasbedryf se 68,5 persent. In die eerste dekade van die 21ste eeu is Azerbeidjan se landbou daarnaas deur natuurrampe geraak, waaronder swaar oorstromings en 'n sprinkaanplaag vroeg in 2003.[15]
In 1995 is met omvattende grondhervorming begin waarby grond en ander eiendomme van kollektiewe boerderye (kolchoses) en agrariese bedrywe (sowchoses) onder bewoners van landelike gebiede herverdeel is. Daarnaas is voedselverwerkingsbedrywe, wat voorheen in staatsbesit was, geprivatiseer. Tans word 99,7 persent van Azerbeidjan se totale landbouproduksie deur privaatboerderye opgelewer. Die landbousektor verteenwoordig 38,7 persent van alle werkgeleenthede in die land.[16]
Vervoer[wysig | wysig bron]
Spoorweë[wysig | wysig bron]
Die eerste spoorlyn in Azerbeidjan, wat op 20 Januarie 1880 ingewy is, was 20 kilometer lank en het Bakoe met Sabunçu verbind. Destyds is ru-olie met stoomtreine vervoer. Op 8 Mei 1883 is die spoorlyn tussen Bakoe en Tbilisi met 'n lengte van 550 km en in 1900 'n derde verbinding tussen Derbent en Bileceri (231 km) in bedryf gestel.
Die Azerbeidjanse Spoorweë (ADDY) was gedurende die Tweede Wêreldoorlog van strategiese belang aangesien dit die Rooi Leër van ru-olie voorsien het.
Die huidige spoorlynnetwerk het 'n totale lengte van 2 944 km, waarvan 2 122 km in gebruik is. Die besigste roetes met altesaam 1 277 km is geëlektrifiseer. Die Azerbeidjanse Spoorweë het 26 201 bruto registerton vrag en 5,5 miljoen passasiers in 2005 vervoer.
Kultuur[wysig | wysig bron]
Olie[wysig | wysig bron]
Ru-olie is een van die goue drade wat deur die geskiedenis van Azerbeidjan loop. Kleiner hoeveelhede olie is reeds vanaf antieke tye op die Abşeron-skiereiland ontgin om as brandstof te dien, onder meer om die vlamme in die vuurtempels van die Zoroastrisme te voed wat as reinigende krag vereer is, of as preserveermiddel.
In 1907 het Amerikaanse sakebaronne soos Rockefeller en Rothschild met inheemse magnate soos Hadji Moesa Taghijef en Seid Mirbabajef saamgespan om met die grootskaalse ontginning van Azerbeidjan se olievoorrade te begin. Hier het destyds die eerste oliepyplyne ter wêreld ontstaan, en bruin goud was die toormiddel waarmee Bakoe binnekort van 'n vaal stadjie tot 'n kosmopolitiese en glinsterende metropool omskep is.
Net soos vandag het die oorgrote meerderheid van die bevolking min voordeel uit die ekonomiese opbloei getrek, maar die vroeë 19de eeuse oliemagnate het tenminste 'n sin vir kuns, kultuur en argitektuur gehad en het stylvolle paleise, konsertgeboue en villa's laat oprig.
Literatuur[wysig | wysig bron]
Azerbeidjanners heg groot waarde aan hul digkuns, en die land se digters is alomteenwoordig in die vorm van talle monumente. Nizami Gəncəvi, 'n 12de eeuse Azerbeidjanse digter wat in die destydse literêre taal Persies geskryf het, word as die beduidendste klassieke digter van die Persiese poësie beskou, en monumente, wat tere ere van die digter opgerig is, word in elke Azerbeidjanse stad aangetref. 'n Groot Nizami-monument is byvoorbeeld in die middestad van Bakoe op die Fonteineplein opgerig. Die jaar 1991 is deur Unesco tot Nizami-jaar verklaar.
Sy literêre werk sluit vyf groot heldedigte (Xəmzə) in wat ook in Europese tale soos Duits vertaal is. Leyli en Madjoen het generasies van latere digters geïnspireer en ook die Duitse digtervors Johann Wolfgang von Goethe beïndruk.
Memed bin Suleyman Füzuli (* omstreeks 1483 of 1495; † 1556) het die eerste bewerking van dié stof in Azerbeidjans geskryf. Alhoewel hierdie digter in Irak geleef het, word hy as een van die nasionale simbole van Azerbeidjan vereer aangesien hy sy werke in drie tale geskryf het: Persies, Arabies en Azerbeidjans. Die laasgenoemde was in sy tyd nog hoofsaaklik 'n volkstaal wat eers deur Füzuli tot 'n volwaardige literêre taal ontwikkel is en waarin sy grootste literêre prestasies behaal het.
Füzuli word as een van die beduidendste digters van die klassieke Azerbeidjans-Turkse literatuur beskou en deur die Alewiete as een van die sewe groot poëte (Turks: Yedi Ulu Ozan) vereer. Sy werke word vandag nog in die hele Turkiessprekende wêreld gelees, sy dramatiese digkuns as tonele in die hele Midde-Ooste opgevoer, terwyl komponiste talle van sy gedigte getoonset het.
Bekende vroulike digters is Mehseti Gənjəvi en Xurşidbanu Natəvan of Natavan (1830–1897). Bekende manlike 19de eeuse digters sluit Axundov (1812–1878), die naamgewer van Bakoe se Staatsbiblioteek, en Mirza Şafi (1794–1852) in.
Musiek[wysig | wysig bron]
Musiek speel 'n sentrale rol in die alledaagse lewe en die kultuur van Azerbeidjanners. Baie inwoners speel tenminste een instrument, en hierdie musikale belangstelling en aanleg word deur die staat met groot subsidies vir musiekonderwys en musikale kunste bevorder.
Aşıq-tradisie[wysig | wysig bron]
Die erfenis van Azerbeidjanse volksmusiek strek so ver terug as 1 000 jaar gelede. In Suid-Azerbeidjan het in die 16de eeu 'n tradisie van barde (Azerbeidjans: aşıq) begin ontwikkel wat dastans, gedigte waarin liefdes- en heldeverhale vertel word, voorgedra en mondeling oor generasies oorgelewer is. Gedurende die Sowjettydperk het hierdie gedigte ook 'n politieke funksie as berymde protes teen die Russiese besetters vervul.
Tans tree aşıqs onder meer by huwelike en ander feeste op en begelei hul gesang op die saz, 'n Azerbeidjanse langnek-luit. Die oorlog met Armenië het die hartland van die aşıq-tradisie, die Azerbeidjanse gebiede wes van die Republiek Nagorno-Karabakh, van sy bewoners en hul kultuur beroof. Talle aşıqs leef net soos hul gehore al jare lank in vlugtelingkampe waar feeste met gesang nouliks gevier kan word.
Muğam-musiek[wysig | wysig bron]
Azerbeidjanse muğam-musiek is 'n soort simfoniese werk wat in dele met gesang en instrumentele musiek gerangskik word. Sy wortels lê in die Persiese hoofse musiek sodat Europese musikale konsepte soos tonale skema's met toonaarde net soos Europese ritmes hier nie toegepas kan word nie. Opvoerings kan soms ure duur, waarby die sanger op Azerbeidjan se drie nasionale instrumente begelei word – die tar ('n soort luit), die kamança ('n soort knieviool met 'n dik resonansie-ruimte) en die daf ('n soort tamboeryn).
Die simfoniese grondslag van muğam-musiek het in die vroeë 20ste eeu die oorname en plaaslike ontwikkeling van westerse klassieke musiek vergemaklik. So het Azerbeidjanse komponiste 'n leidende rol in die klassieke musikale lewe van die Sowjetunie gespeel. 'n Tweede komponent van muğam-musiek, improvisasies, het daarvoor gesorg dat dié tradisionele musiekstyl ewe maklik ingang in die plaaslike jazz-musiek gevind het.
In 2003 is muğam-musiek deur Unesco eweneens as "meesterwerke van die mondelinge en immateriële erfenis van die mensdom" gelys.
Opera en ballet[wysig | wysig bron]
Ballet en opera geniet groot aansien in Azerbeidjan. Enkele komponiste soos Uzeir Hajjibekov, wat die operas Ker-Ogly en Leyli en Mejnūn en die operette Arshin Mal ʾAlan gekomponeer het, en Kara Karayev (wat sukses behaal het met simfoniese musiek en ballette soos "Sewe Skoonhede" en "Die Pad van Donder") het ook in die buiteland bekendheid verwerf.[18]
Kookkuns[wysig | wysig bron]
Die afwisselende natuur, die verskeidenheid klimaatsones en die lang geskiedenis met verskillende kulturele invloede word in Azerbeijan se kookkuns weerspieël. Al is dit nog weinig bekend in die buiteland, word dit deur kenners as een van die mees gesofistikeerdes ter wêreld beskou.[19] Oosterse en Kaukasiese invloede word gekombineer met vars speserye en kruie wat dikwels slegs in Azerbeidjan beskikbaar is en hier gebruik word om 'n verskeidenheid vleisgeregte te verfyn. Die hoë lewensverwagtig van Azerbeidjanners word dikwels naas die gematigde klimaat en gesonde leefwyse ook aan sy gesonde kos toegeskryf.
Net soos in ander Islamitiese lande word veral skaap-, bok- en hoendervleis, selde ook beesvleis bedien. Danksy die nabyheid van die Kaspiese See is daar ook 'n groot verskeidenheid visgeregte, waarby elke gewes sy eie spesialiteite het. Restaurante in Bakoe bedien alle streekkosse van Azerbeidjan.
Sopdisse met 'n sterk boeljon as basis staan as hoofgereg sentraal op Azerbeidjanse spyskaarte. Hulle word met talle speserye gegeur. Ander disse word sowel as voor- asook as hoofgeregte bedien. Vir tipiese geregte soos piti en kufta-bosbasj (gekookte vleisbolletjies) word eers die aftreksel as sop en daarna die vleis en ander bestanddele, wat daarin gaargemaak is, geniet.
Ryspilaf is die bekendste en kenmerkendste gereg in Azerbeidjan se kookkuns. Elke gewes het sy eie resep met verskillende bestanddele soos vleis, vis, vrugte en speserye. Gewilde variante uit 'n totaal van sowat veertig streekresepte is Kaurma-pilaf met bokvleis, tojug-pilaf met hoendervleis, Sjirin-pilaf met soet gebakte vrugte of Sjoedli-pilaf met melkrys.
Net so gewild soos pilaf is dolma, 'n maalvleisgereg met rys, uie, eiervrugte en vars kruie wat in uitgeholde tamaties en rissies gevul of in kool- of wynblare toegedraai en gebraai word. Nog 'n feitlik daaglikse Azerbeidjanse maaltyd, wat dikwels ook op feesdae bedien word, is sjasjlik – klein stukkies vleis of maalvleis wat met bokstertvet gebraai word.
Vars kruie, tamaties en komkommers word by alle geregte bedien. Tipiese nageregte soos baklava en halva, wat oral in die Turkse kultuurgebied geniet word, is ook in Azerbeidjan gewild. Elke maaltyd word met Azerbeidjanse tee afgerond, waarby verskillende soorte konfyt as versoeter dien.
Sien ook[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- ( ) "Аzərbаycаndа dеmоqrаfik vəziyyət". Azərbaycan Respublikasının Dövlət Statistika Komitəsi. 13 Oktober 2017. Besoek op 22 April 2018.
- ( ) "Azerbeidjan". Internasionale Monetêre Fonds. Besoek op 22 April 2018.
- ( ) "Human Development Report 2016 – "Human Development for everyone"" (PDF). United Nations Development Programme. 2016. Besoek op 22 April 2018.
- ( ) "Gini Index". Wêreldbank. Besoek op 22 April 2018.
- ( HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ) ISBN 978-1-77578-243-8
- ( Philine von Oppeln en Gerald Hübner: Aserbaidschan. Unterwegs im Land der Feuer. Berlyn: Trescher 2009, bl. 29 )
- ( Audrey Alstadt: The Azerbaijani Turks. Power and Identity under Russian Rule. Hoover Press 1992 )
- ( ) Frawardin Yasht („Hymn to the Guardian Angels). Vertaling deur James Darmesteter (uit: Sacred Books of the East, American Edition, 1898)
- ( Wladimir Minorsky: Caucasica IV. In: Bulletin of the School of Oriental and African Studies, boekdeel 15/3. Universiteit van Londen: Londen 1953, bl. 504 )
- ( ) azernews.az: Azeri population up 1.3 percent
- ( ) Administrative Department of the President of the Republic of Azerbaijan – Presidential Library – Religion
- ( ) Этнический состав Азербайджана (по переписи 1999 года) ( )
- ( ) Duitse Departement van Buitelandse Sake: Azerbeidjan ( )
- ( ) Wêreldbank: Azerbeidjan
- ( Regional Surveys of the World: Eastern Europe, Russia and Central Asia 2004. 4de uitgawe. Londen: Europa Publications 2003, bl. 111 )
- ( ) Ambassade van Azerbeidjan in Duitsland – Oorsig oor die landbousektor
- ( ) eurovision.de: Aserbaidschan – Feuriges aus dem Orient
- ( ) Encyclopædia Britannica: Azerbaijan – Cultural life. Besoek op 12 Junie 2016
- ( Uli Rothfuss: Aserbaidschan – Land der Feuer. Bern: Edition Erpf 1997, bl. 246 )
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Azerbeidjan. |
Sien Azerbeidjan in Wiktionary, die vrye woordeboek. |
- Media
- Algemene inligting
- ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Azerbaijan
- Toerisme
|
<urn:uuid:1bb98bf3-df63-42d3-a2a9-0bc9d0e2553e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Azerbeidjan
|
2019-07-17T15:14:11Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00255.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999945
| false
|
Boeing B-52 Stratofortress
Boeing B-52 Stratofortress | |
---|---|
Tipe | Strategiese bomwerper |
Vervaardiger | Boeing |
Nooiensvlug | 15 April 1952 |
Vrygestel | Februarie 1955 |
Status | In diens |
Hoofgebruikers | Amerikaanse Lugmag NASA |
Vervaardig | 1952-1962 |
Aantal gebou | 744 |
Eenheidskoste | B-52B: VS$14.43 miljoen B-52H: VS$9.28 miljoen (1962) B-52H: VS$53.4 miljoen (1998)[1] |
Weergawes | Conroy Virtus |
Die Boeing B-52 Stratofortress is 'n enorme naoorlogse Amerikaanse bomwerper. Dit is intensief gedurende die Viëtnamoorlog gebruik, en meer onlangs tydens die Geallieerde veldtogte in Irak en Afganistan.[2]
Die B-52 is 'n langreikafstand, subsoniese, straleraangedrewe strategiese bomwerper wat deur Boeing ontwerp en vervaardig is. Hoewel tegnologies verouderd, is dié straalvliegtuig steeds in diens, en Boeing voorsien volgehoue ondersteuning en opgraderings daarvoor. Dit word sedert die 1950's deur die Amerikaanse Lugmag (USAF) bedryf. Die bomwerper is in staat om tot 32 000 kg (70 000 lb) se bomme en ander wapens te dra.[3]
Ná die suksesvolle kontrakbod in Junie 1946 het die B-52-ontwerp ontstaan as 'n reguitvlerkvliegtuig, aangedryf deur ses turbopropenjins, maar is verbeter tot die finale prototipe YB-52 met agt turbostralerenjins en geswiepde vlerke. Die B-52 het sy nooiensvlug in April 1952 onderneem. Die B-52 Stratofortress het die Convair B-36 Peacemaker vervang, en was gebou om kernwapens te dra op afskrikmissies tydens die Koue Oorlog-era. As 'n veteraan van verskeie oorloë, het die B-52 slegs konvensionele wapens tydens konflikte ontplooi. Die B-52 se amptelike naam Stratofortress is selde gebruik in informele omstandighede, en dit het algemeen geword om na die vliegtuig te verwys as die "BUFF" (Big Ugly Fat Fucker).
Die B-52 is sedert 1955 in aktiewe diens van die VS Lugmag. Teen 2012 was daar nog 85 in aktiewe diens en nege in reserwe. Die bomwerpers is gevlieg deur die "Strategic Air Command" (SAC) totdat dit geïnaktiveer is in 1992 en sy vliegtuie in die "Air Combat Command" (ACC) geabsorbeer is; in 2010 is al die B-52 Stratofortresses van die ACC na die nuwe "Air Force Global Strike Command" (AFGSC) oorgedra. Superieure prestasie teen hoë subsoniese spoed en relatief lae bedryfskoste het die B-52 in diens gehou ten spyte van die koms van meer gevorderde vliegtuie, insluitend die gekanselleerde Mach 3 B-70 Valkyrie, die veranderlike geometrie Rockwell B-1 Lancer, en die "stealth" Northrop Grumman B-2 Spirit. Die B-52 het in 2005 vyftig jaar van aaneenlopende diens by sy oorspronklike operateur voltooi; nadat dit tussen 2013 en 2015 opgegradeer is, sal dit na verwagting tot die 2040's in diens bly.
Tegniese gegewens[wysig | wysig bron]
Lengte: 48,5 m
Vlerkspan: 56,4 m
Vlerkoppervlak: 370 m²
Hoogte: 12,4 m
Leë massa: 83 250 kg
Maksimum opstygmassa: 220 000 kg
Reikafstand: 15 000 km
Diensplafon: 17 000 m
Enjins: 8× Pratt & Whitney TF33-P-3/103 turbowaaierenjins
Stukrag: 8×76 kN
Maksimum snelheid: 1000 km/h
Klimsnelheid: 26 m/s
Boordkanon: 4x12,7mm tot model H, daarna 1x 6 loops 20 mm Vulcan kanon.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- "Fact Sheet: B-52 Stratofortress." United States Air Force, 20 September 2005. URL besoek op 11 Augustus 2013.
- HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
- "Fact Sheet: B-52 Superfortress." Minot Air Force Base, United States Air Force, Oktober 2005. URL besoek op 12 Januarie 2009.
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
|
<urn:uuid:4891dcd2-7d70-45e2-bfd9-54f4b460504d>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Boeing_B-52_Stratofortress
|
2019-07-17T15:12:49Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00255.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999227
| false
|
Candies
Jump to navigation
Jump to search
Candies | ||
---|---|---|
Oorsprong | Japan | |
Beroep(e) | Musiekgroep | |
Genre(s) | Pop, dans, rock | |
Aktiewe jare | 1973-1978 | |
Etikette | Sony Music | |
Webwerf | Sony Music/candies | |
Lede | Ran Ito (Ran) Yoshiko Tanaka (Sue) Miki Fujimura (Miki) | |
Musiekportaal |
Candies was sedert 1973 'n Japannese musiekgroep. In 1977, ondanks hul groot gewildheid, het hulle skielik aangekondig hulle ontbind.
Hul laaste konsert was groot nuus in Japan.
Diskografie[wysig | wysig bron]
- Diskografie ( )
|
<urn:uuid:38304814-3e5f-449e-b1cf-9f8f0427a329>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Candies
|
2019-07-17T15:25:34Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00255.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.990731
| false
|
Been (ledemaat)
'n Been is 'n ledemaat wat gebruik word om goed, meestal die lyf van 'n organisme, te ondersteun of op te hou. Voëls en mense het twee bene. Sommige voorwerpe, soos tafels en stoele, het ook bene om hulle op te hou.
Diere het gewoonlik twee of vier bene (vertebrate, wat diere is met rugwerwels). Sommige diere het ses, agt of twaalf bene, byvoorbeeld arthropodas soos insekte en spinnekoppe. Honderd- en duisendpote het baie meer bene, maar nie presies 'n honderd of 'n duisend soos hul name sou aandui nie. Mense het twee bene, aangevul deur voete.
Bipedaal verwys na diere met twee bene, en 'n kwadrupedaal is 'n dier met vier bene.
Wikimedia Commons bevat media in verband met Legs. |
|
<urn:uuid:a05c7256-7a3c-455d-b7bb-02933c1bd8d8>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Been_(ledemaat)
|
2019-07-20T03:40:09Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526408.59/warc/CC-MAIN-20190720024812-20190720050812-00015.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999978
| false
|
1629
jaar
1629 |
◄ | 16de eeu | ◄17de eeu► | 18de eeu | ► |
Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
Sien ook: Kategorie:1629 |
Kalenders | |
Die jaar 1629 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Maandag begin het. Dit was die 29ste jaar van die 17de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
GebeureWysig
GeboortesWysig
- 14 April – Christiaan Huygens, 'n Nederlandse sterrekundige, wiskundige, fisikus en Musiekteoretikus († 1695).
- 19 Maart – Aleksei van Rusland, tsaar van Rusland († 1676).
- 9 September – Cornelis Tromp, Nederlandse admiraal († 1691).
- 28 Oktober – Maria van Riebeeck, vrou van Jan van Riebeeck († 1664).
|
<urn:uuid:f1d5ca11-2c98-4fc1-9fa8-535dfdd92ba0>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/1629
|
2019-07-21T08:58:58Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00175.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998449
| false
|
Bertha Solomon
Bertha Solomon (gebore Schwartz, Minsk, 1 Januarie 1892 – Johannesburg, 22 Julie 1969) was 'n baanbreker-feminis en Suid-Afrikaanse Volksraadslid vir die kiesafdeling Jeppes in die ooste van Johannesburg.
Inhoud
Jeugjare en opleidingWysig
Solomon kom op die ouderdom van vier jaar saam met haar ouers na Suid-Afrika en ontvang haar opvoeding in Kaapstad aan die Good Hope Seminary en die Diocesan College waar sy met onderskeiding in die klassieke slaag. Later verwerf sy 'n nagraadse kwalifikasie in onderwys aan die Universiteit van Kaapstad en ook 'n LL.B. aan die Universiteit van Suid-Afrika. Sy word op 1 Junie 1926 tot die balie toegelaat, een van die eerste vroue in die land.
Politieke betrokkenheidWysig
Met behulp van die Nasionale Raad vir Vroue lei sy die beweging vir vrouestemreg in die Unie. Dit word in 1930 toegestaan. In 1933 word sy lid vir die kiesafdeling Bezuidenhout in die Transvaalse Provinsiale Raad en in 1938 se algemene verkiesing Volksraadslid vir Jeppes toe sy met 'n klein meerderheid van 293 vir die Verenigde Party verkies word. Sy wen ook die verkiesings van 1943, 1948 en 1953 en bly twintig jaar lank lid vir Jeppes.
Al die vroue-organisasies in die land ondersteun haar in haar stryd om die Wet op Huweliksaangeleenthede in 1953 aanvaar te kry, wat sommige van die vernaamste wetlike struikelblokke vir getroude vroue uit die weg geruim het. Die eerste minister, dr. D.F. Malan, het na dié wetsontwerp as "Bertha's Bill" verwys vanweë haar vasbeslotenheid om dit deur te voer.
In 1967 ken die Universiteit van die Witwatersrand 'n eredoktorsgraad in die regte aan haar toe en in 1968 verskyn haar outobiografie, Time remembered.
BronneWysig
- Potgieter, D.J. (red.) 1972. Standard Encyclopaedia of Southern Africa. Cape Town: Nasionale Opvoedkundige Uitgewery (Nasou).
- Schoeman, B.M. 1977. Parlementêre verkiesings in Suid-Afrika 1910–1976. Pretoria: Aktuele Publikasies.
Sien ookWysig
Eksterne skakelsWysig
- Lewensverhaal van Bertha Solomon op Jewish Women's Archive
- Joodse vroue se rol in die SA politiek
- ( ) Haar lewensverhaal in die Jewish Women's Archive. URL besoek op 13 November 2017.
|
<urn:uuid:088095c3-622f-4731-84aa-25e10d1697a0>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Bertha_Solomon
|
2019-07-21T09:33:00Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00175.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999987
| false
|
Maak hoofkeuseskerm oop
Soek
Wysigings
← Ouer wysiging
Nuwer wysiging →
Apeldoorn
(wysig)
Wysiging soos op 20:12, 28 Februarie 2011
24 grepe bygevoeg
,
8 jaar gelede
k
r2.7.1) (robot Bygevoeg:
sr:Апелдорн
[[simple:Apeldoorn]]
[[sk:Apeldoorn]]
[[sr:Апелдорн]]
[[stq:Apeldoorn]]
[[sv:Apeldoorn]]
Luckas-bot
Robotte
44 460
wysigings
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:MobileDiff/745118
"
|
<urn:uuid:ddc3cb08-37e4-466e-99c3-45e295ee5eee>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:MobileDiff/745118
|
2019-07-21T08:29:01Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00175.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.931659
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Organiese chemie" skakel
←
Organiese chemie
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Organiese chemie
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Chemie
(
← skakels
wysig
)
Waterstof
(
← skakels
wysig
)
Koolstof
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Organiese chemie
(
← skakels
wysig
)
Anorganiese chemie
(
← skakels
wysig
)
Ammoniumsianaat
(
← skakels
wysig
)
Aluminium
(
← skakels
wysig
)
Chloor
(
← skakels
wysig
)
Titaan
(
← skakels
wysig
)
Kristalstruktuur
(
← skakels
wysig
)
Palladium
(
← skakels
wysig
)
Jodium
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Kernartikels
(
← skakels
wysig
)
Gebruikerbespreking:Pieter-ZA:Sandput:MTBE
(
← skakels
wysig
)
Transesterifikasie
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:RAM/Artikels
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:WikiProjek Afrikaanse CD/Artikels
(
← skakels
wysig
)
Koolwaterstof
(
← skakels
wysig
)
Komeet
(
← skakels
wysig
)
Thomas Martin Lowry
(
← skakels
wysig
)
Gebruiker:Legobot/Wikidata/mlwiki
(
← skakels
wysig
)
Deuterium
(
← skakels
wysig
)
CAS-registernommer
(
← skakels
wysig
)
Metiel-tersiêre-butieleter
(
← skakels
wysig
)
Portaal:Chemie
(
← skakels
wysig
)
Portaal:Chemie/Gebiede
(
← skakels
wysig
)
Tetraëder
(
← skakels
wysig
)
Fototroof
(
← skakels
wysig
)
Sjabloon:Tabel troof
(
← skakels
wysig
)
Radikaal (chemie)
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Geselshoekie/Argief2017
(
← skakels
wysig
)
Diëtieleter
(
← skakels
wysig
)
Friedrich Wöhler
(
← skakels
wysig
)
Struktuurformule
(
← skakels
wysig
)
Makromolekuul
(
← skakels
wysig
)
Polimeerchemie
(
← skakels
wysig
)
Hetero-atoom
(
← skakels
wysig
)
Fluoried
(
← skakels
wysig
)
Homoloë reeks
(
← skakels
wysig
)
Mentol
(
← skakels
wysig
)
Justus von Liebig
(
← skakels
wysig
)
Furfuraal
(
← skakels
wysig
)
Asima Chatterjee
(
← skakels
wysig
)
Suuranhidried
(
← skakels
wysig
)
Senuweemiddel
(
← skakels
wysig
)
Brandstowwe
(
← skakels
wysig
)
Magnetochemie
(
← skakels
wysig
)
Koolstof-13
(
← skakels
wysig
)
162173 Ryugu
(
← skakels
wysig
)
William Sage Rapson
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Organiese_chemie
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:13ce2005-fc6d-4e7e-bb55-828f7162e4d8>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Organiese_chemie
|
2019-07-18T19:58:21Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525793.19/warc/CC-MAIN-20190718190635-20190718212635-00439.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998597
| false
|
Vermiljoen
#E34234 |
Die kleur vermiljoen is 'n helderrooi pigment, oorspronklik van poeier van die mineraal sinnaber (kwik-II-sulfieterts) gemaak. Dit was destyds wyd gebruik in Antieke Rome se kuns en versiering, in die verligte manuskripte van die Middeleeue, in die skilderye van die Renaissance, en in die kuns- en lakwerk van China, waar dit dikwels "Chinese Red" genoem is.
Kleurkoördinate[wysig | wysig bron]
Volgens verskeie kleurskemas word vermiljoen as volg voorgestel:
Model | Koördinate |
---|---|
Heksadesimale kode | #E34234 |
RGB-kleurmodel | (227, 66, 52) |
CMYK | (0, 84, 71, 0) |
HSV | (5°, 77%, 89%) |
Sien ook[wysig | wysig bron]
|
<urn:uuid:da5ae757-3f27-4589-acb5-9ad37d0ea71c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Vermiljoen
|
2019-07-16T10:24:18Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524522.18/warc/CC-MAIN-20190716095720-20190716121720-00143.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999738
| false
|
Januarie
<< | Januarie 2019 | >> | ||||
So | Ma | Di | Wo | Do | Vr | Sa |
1 | 2 | 3 | 4 | 5 | ||
6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 |
13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 |
20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 |
27 | 28 | 29 | 30 | 31 | ||
Al die dae |
In die Romeinse tyd (ongeveer 700 v.C.) was Januarie en Februarie die laaste twee maande wat by die kalender bygevoeg is. Die Romeine het die winter oorspronklik as 'n periode sonder maande beskou. Die oorspronklike Romeinse kalender het uit tien maande bestaan (304 dae). Alhoewel Maart oorspronklik die eerste maand was, het Januarie sy plek ingeneem, aangesien dit was wanneer die konsuls verkies is.
Die eerste dag van die maand word Nuwejaarsdag genoem.
Vorige name vir Januarie was die oorspronklike Romeinse benaming van Januarius, die Saksiese woord Wulf-monath (die wolfmaand) en Karel die Grote se benaming van Wintarmanoth (die winter- of koue maand).
Suid-Afrikaanse gemiddeldes vir Januarie[wysig | wysig bron]
Kleinighede[wysig | wysig bron]
- Die sterretekens wat binne die maand Januarie val, is die Steenbok (22 Desember-19 Januarie) en die Waterdraer (20 Januarie-18 Februarie).
- In die hemelruim beweeg die Son gedurende Januarie deur die sterrebeelde Boogskutter en Steenbok.
- In enige jaar wat nie 'n skrikkeljaar is nie, begin Januarie op dieselfde dag van die week as Oktober.
- In skrikkeljare begin Januarie op dieselfde dag van die week as April en Julie.
- Die Joodse naam vir Januarie is "sebat".
- Januarie het 'n blom aan hom toegeken, wat die sneeuklokkie is.
- Januarie se geboortesteen is die granaatsteen.
Bronne[wysig | wysig bron]
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Maande van die jaar |
---|
Januarie | Februarie | Maart | April | Mei | Junie | Julie | Augustus | September | Oktober | November | Desember |
|
<urn:uuid:1ccc9d3e-86f5-4764-8b6e-e65a478a5cf8>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Januarie
|
2019-07-17T14:50:01Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00303.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999998
| false
|
Boekbronne
Biblioteke
Suid-Afrika:
- Soek die boek in die Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika se katalogus
- Soek die boek in die SEALS Konsortium se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van Suid-Afrika se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van die Witwatersrand se biblioteek
- Soek die boek in die Kaapse Hoër Onderwys Konsortium se biblioteek
Wêreldwyd:
- Soek die boek deur WorldCat in jou plaaslike biblioteek se katalogus
Boekwinkels
Suid-Afrika:
Ander lande:
|
<urn:uuid:1917b687-b78c-45be-afb6-e19cde0dd25e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Boekbronne/978-0-8047-1249-1
|
2019-07-21T09:14:14Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00223.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999966
| false
|
Langebaan
Langebaan | |
Langebaan se ligging in Wes-Kaap
Koördinate: Koördinate: | |
Land | Suid-Afrika |
---|---|
Provinsie | Wes-Kaap |
Distrik | Weskus |
Munisipaliteit | Saldanhabaai |
Oppervlak[1] | |
- Dorp | 20,17 km² (7,8 vk m) |
Bevolking (2011)[1] | |
- Dorp | 8 297 |
- Digtheid | 411/km² (1 064,5/myl2) |
Rasverdeling (2011)[1] | |
• Blank | 56.0% |
• Indiër/Asiër | 0.5% |
• Kleurling | 34.7% |
• Swart | 7.4% |
• Ander | 1.4% |
Taal (2011)[1] | |
• Afrikaans | 76.2% |
• Engels | 19.2% |
• Xhosa | 1.3% |
• Ander | 3.3% |
Poskode (strate) | 7357 |
Poskode (posbusse) | 7357 |
Skakelkode(s) | 022 |
Webwerf: http://www.saldanhabay.co.za |
Langebaan is een van die snelgroeiendste kusdorpe in Suid-Afrika, sowat 120 km noord van Kaapstad en sowat 15 km suidoos van Saldanha aan die Langebaan-strandmeer in die munisipale gebied Saldanhabaai geleë. Die dorp is in die landdrosdristrik Hopefield geleë. Vanaf vroeg 2007 sit die hof elke Dinsdag ook op Langebaan in die veeldoelige gemeenskapsentrum.
Inhoud
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
Die eerste persoon wat hom hier gevestig het was 'n matroos, William Smith, wie se afstammelinge nog steeds hier woon. In die 1820's het lord Charles Somerset 'n jaghut gebou op die plaas Oostewal. Die dorp is op die plaas Geitenmelksfontein ('Bokmelkfontein') gestig in 1870.
Die dorp Langebaan is in 1922 gestig en is tot en met die 1960's as 'n walvisstasie gebruik.[2]
Wapen[wysig | wysig bron]
Langebaan se munisipale raad het in 1978 'n wapen by die Buro vir Heraldiek geregistreer : In goud, 'n keper van rooi belaai met drie heraldiese fonteine, in die skildhoof vergesel van twee galeie met seile ingehaal, alles van blou, vlae en wimpels wapperend van rooi, en in die skildvoet van 'n swemmende dolfyn van blou. Die helmteken was 'n blou skulp en die wapenspreuk "E mare tranquillitas".[3]
Besienswaardighede[wysig | wysig bron]
Voëlkykers besoek die gebied om meer as 300 spesies voëls in die strandwater van die Weskus Nasionale Park te sien. Die park is die besigste gedurende die lente blom seisoen (Augustus tot September) as die wilde blomme in bloem.[2] Walvisse kan gedurende Oktober en November gesien word.
Bevolking[wysig | wysig bron]
Volgens die 2011-sensus het Langebaan 8 300 inwoners gehad. Na raming is 56% van die inwoners wit en oor die algemeen welgesteld.
Opvoeding[wysig | wysig bron]
Langebaan het een staatskool, die Primêre Skool Langebaan, asook 'n privaat laerskool, Topolino, en 'n privaat, gekombineerde skool, Curro, wat in 2007 met onderrig begin het.
Sien ook[wysig | wysig bron]
Bronne[wysig | wysig bron]
- Rosenthal, Eric, Encyclopaedia of Southern Africa, Juta and Company Limited, Kaapstad en Johannesburg, 1978.
- Erasmus, B.P.J. (1995). Op Pad in Suid-Afrika. Jonathan Ball Uitgewers. ISBN 1-86842-026-4.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- "Hoofplek Langebaan". Sensus 2011.
- Welcome to Langebaan!. www.langebaaninfo.co.za. URL besoek op Junie 19, 2010.
- National Archives of South Africa : Data of the Bureau of Heraldry.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Langebaan. |
|
<urn:uuid:4762c2bd-7ac5-4354-ac4d-9e334790fad5>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Langebaan
|
2019-07-23T21:55:54Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529664.96/warc/CC-MAIN-20190723193455-20190723215455-00543.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999689
| false
|
Mauritius
Nasionale leuse: Stella Clavisque Maris Indici (Latyns vir: "Ster en sleutel van die Indiese Oseaan") | |||||
Volkslied: Motherland (Engels vir: "Moederland") | |||||
Hoofstad | Port Louis
Grootste stad | Port Louis | ||||
Amptelike tale | Geena | ||||
Regering | Parlementêre republiek Ameenah Gurib Pravind Jugnauth | ||||
Onafhanklikheid Onafhanklikheid
• Huidige grondwet • Republiek |
van die Verenigde Koninkryk 12 Maart 1968 12 Maart 1992 | ||||
Oppervlakte - Totaal - Water (%) |
2 040 km2 (179ste) 790 myl2 0,07 | ||||
Bevolking - 2016-skatting - 2011-sensus - Digtheid |
1 348 242[1] (156ste) 1 236 817[2] 618,24 / km2 (19de) 1 608,2 / myl2 | ||||
BBP (KKP) - Totaal - Per capita |
2016-skatting | ||||
BBP (nominaal) - Totaal - Per capita |
2016-skatting | ||||
MOI (2014) | 0,777[4] (63ste) – hoog | ||||
Gini (2012) | 35,9[5] – medium | ||||
Geldeenheid | Roepee (MUR )
Tydsone - Somertyd |
MUT (UTC+4) nie toegepas nie (UTC+4) | ||||
Internet-TLD | .mu | ||||
Skakelkode | +230 | ||||
a. In die parlement is Engels die amptelike taal en Frans kan ook gebruik word.[6][7] |
Mauritius (Engels: Mauritius, Frans: Maurice), amptelik die Republiek van Mauritius (Engels: Republic of Mauritius, Frans: République de Maurice), is 'n eilandnasie in die suidwestelike Indiese Oseaan, omtrent 900 km oos van Madagaskar en omtrent 3 943 kilometer suidwes van Indië. Benewens die eiland Mauritius, sluit die republiek die eilande Sint Brandon en Rodrigues en die Agalegaëilande in. Mauritius is deel van die Maskareense eilande, wat die Franse eiland Réunion 200 km suidwes insluit. Die hoofstad en grootste stad van Mauritius is Port Louis.
Inhoud
Demografie[wysig | wysig bron]
Oorspronklik was die eiland onbewoon, en menslike nedersettings het eers met die begin van die koloniale tydperk ontstaan. Vandag is sowat twee derdes van die bevolking van Indiese afkoms. Die Kreole, 'n gemengde bevolkingsgroep met wortels in Afrika, Madagaskar en Europa, is die tweede grootste etnisiteit op Mauritius. Daar is ook klein minderhede Chinese (twee persent van die totale bevolking) en Europeërs (drie persent).
Die taalkundige situasie is ingewikkeld. Alhoewel Engels die amptelike taal en ook handelstaal is, oorheers die Franse taal twee eeue ná die einde van die Franse koloniale bewind nog steeds die alledaagse taalgebruik en die mediabedryf. Die meeste koerante en televisieprogramme is Franstalig. Frans is ook die moedertaal van die welgesteldes (sowat vier persent van die inwoners).
Die posisie van Frans word verder versterk deur Morisyen, 'n kreooltaal, wat Frans (met 'n sterk vereenvoudigde grammatika) as sy grondslag het en deur die meeste inwoners (na ramings sowat tagtig persent) as omgangstaal gepraat word. Daar word oorweeg om Morisyen tot 'n amptelike taal te verhef.
Die onderwystale is Frans en Engels.
Die belangrikste tale van die etniese minderhede is die plaaslike Indiese omgangstaal Bhojpuri wat op Noord-Indiese tale en dialekte baseer en nou verwant is aan Hindi. Twaalf persent van die bevolking praat hierdie Indiese mengtaal. Daarnaas word Drawidiese tale uit Suid-Indië (veral Tamil met drie persent), Oerdoe, Telugu en 'n aantal Suid-Sjinese dialekte gepraat.
Die Hindoeïsme is die belangrikste godsdiens op Mauritius, met sowat die helfte van die bevolking as sy aanhangers. 35 persent is Christen (hoofsaaklik Rooms-Katolieke en agt persent Protestante), twaalf persent Soennietise moslems en drie persent Sjiïete. Sowat een persent van die bevolking is Boeddhiste.
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
Die eiland kry op 17 September 1598 sy naam van die Nederlander Wijbrandt van Warwijk, onderweg na Oos-Indië. Die naamgewing was ter ere van die toenmalige Nederlandse edelman Maurits van Nassau. Dit was onbewoon.
Die Franse vloot het die eiland in 1715 beset en tot 'n behoorlike nedersetting uitgebou.
In 1810 het die Britse vloot probeer om die eiland in te neem, maar is in die Seeslag van Grand Port van drie dae deur Franse oorlogskepe verpletter. 'n Paar maande later, op 29 November 1810, het die Britte egter teruggekeer met 'n invalsmag van 16 000 soldate, wat die eilandbewoners binne vier dae oorrompel het. Mauritius het op 12 Maart 1968 onafhanklikheid van Brittanje verkry en op 12 Maart 1992 'n republiek geword.
Nederlandse periode[wysig | wysig bron]
In 1598 het 'n Nederlandse eskader onder bevel van admiraal Wybrand Van Warwyck by Grand Port geland en die eiland "Mauritius" gedoop, ter ere van prins Maurits van Nassau, goewerneur van die Nederlandse Republiek. Maar dit was eers in 1638 dat daar 'n eerste poging van Nederland was om 'n nedersetting te stig. Dit was ook hiervanaf wat die Nederlandse navigator Abel Tasman uitgevaar het om later die westelike deel van Australië te ontdek. Die eerste Nederlandse nedersetting het slegs twintig jaar bestaan. Verskeie pogings is daarna aangewend om dit uit te brei, maar die nedersettings het nooit genoeg inkomste geproduseer nie en die Nederlanders verlaat dus Mauritius in 1710. Hulle word onthou vir die bekendstelling van suikerriet, huisdiere en takbokke.
Franse tydperk[wysig | wysig bron]
Frankryk, wat toe reeds die omliggende Île Bourbon (Reunion) beheer, neem beheer van Mauritius oor in 1715 en hernoem dit Île de France (letterlik, die eiland van Frankryk). Die aankoms van die Franse goewerneur Mahé de La Bourdonnais in 1735 het saamgeval met die ontwikkeling van 'n welvarende ekonomie wat gebaseer was op suikerproduksie. De La Bourdonnais stig Port Louis as 'n vlootbasis en 'n skeepsbouery. Onder sy goewerneurskap is talle geboue opgerig, 'n aantal van wat vandag nog bestaan - deel van die Government House, Chateau de Mon Plaisir by die Pamplemousses, en die Line Barracks. Die eiland was onder die administrasie van die Franse Oos-Indiese maatskappy wat sy teenwoordigheid tot 1767 gehandhaaf het.
Van 1767 tot 1810, behalwe vir 'n kort tydperk tydens die Franse Rewolusie, toe inwoners 'n regering gestig het wat feitlik onafhanklik van Frankryk gefunksioneer het, is die eiland deur amptenare van die Franse regering beheer. In die besonder Charles Ahmed Isidore Decaen, 'n suksesvolle generaal van die Franse Rewolusionêre Oorloë, en soms ook 'n mededinger van Napoleon, het as goewerneur-generaal van Mauritius en Réunion 1803-1810 opgetree. Britse vloot kartograaf en ontdekker Matthew Flinders is in hegtenis geneem en deur Decaen aangehou vir die meeste van hierdie tydperk op die eiland, weens 'n oortreding van 'n bevel van Napoleon. Gedurende hierdie periode, die Napoleontiese Oorloë, het Ile de France 'n basis onderhou waarvandaan Franse slagskepe suksesvolle aanvalle op Britse kommersiële skepe kon doen. Die strooptogte het voortgeduur tot 1810 toe 'n sterk Britse vlootekspedisie gelei deur Commodore Josias Rowley gestuur is om die eiland te verower. Ten spyte van die Slag van Grand Port, die enigste oorwinning vir die Franse vloot oor die Britte tydens hierdie oorloë, moes die Franse hul oorgee tydens 'n Britse inval op Cap Malheureux, drie maande later. Hulle het amptelik mag oorgegee op 3 Desember 1810, op voorwaarde dat die setlaars hul grond en eiendom kon behou, en dat Frans en die Franse Wette gebruik sou word in kriminele en siviele sake in die howe. Onder Britse bewind is die naam van die eiland weereens terug verander na Mauritius.
Dorpe in Mauritius[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- ( ) Central Intelligence Agency (12 Januarie 2017). “The World Factbook - Central Intelligence Agency”. Besoek op 24 Januarie 2017.
- ( Statistics Mauritius. “ ) Digest of Demographic Statistics 2013”. Besoek op 24 Januarie 2017.
- ( ) "Report for Selected Countries and Subjects". Internasionale Monetêre Fonds. Besoek op 24 Januarie 2017.
- ( ) "2015 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2015. Besoek op 24 Januarie 2017.
- ( ) "World Bank GINI index". Wêreldbank.
- ( ) "Constitution of Mauritius - 49. Official language". National Assembly, Government Portal of Mauritius. Besoek op 24 Januarie 2017.
- ( ) "Language". Government Portal of Mauritius. Besoek op 24 Januarie 2017.
|
<urn:uuid:6dd0b783-622d-42f6-9a1e-464a5a3534c7>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Mauritius
|
2019-07-17T14:51:47Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00327.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.9998
| false
|
Beauvechain
Beauvechain Bôvetchén / Bevekom |
Raadsaal van Beauvechain | |
Ligging van Beauvechain in die provinsie Waals-Brabant | |
Koördinate: Koördinate: | |
Land | België |
---|---|
Gewes (deelstaat) | Wallonië |
Provinsie | Waals-Brabant |
Regering | |
- Burgemeester | Marc Deconinck (PS) |
Oppervlak | |
- Munisipaliteit | 38,58 km² (14,9 vk m) |
Bevolking (1 Januarie 2011) | |
- Munisipaliteit | 6 737 |
- Digtheid | 220/km² (569,8/myl2) |
Poskode | 1320 |
Skakelkode(s) | 010 |
Webwerf: www.beauvechain.be |
Beauvechain (Wallonies: Bôvetchén, Nederlands: Bevekom) is 'n Belgiese dorp en munisipaliteit in die Walloniese provinsie Waals-Brabant. Die munisipale gebied het sowat 7 000 inwoners (2011) en 'n oppervlakte van 31 km².
Beauvechain lê teen die grens met die provinsie Vlaams-Brabant. In die noordweste grens die munisipaliteit aan die Meerdaalbos. In die suide van die munisipaliteit lê 'n militêre vliegveld (Engelse naam Beauvechain Air Base).
Plekke[wysig | wysig bron]
Plekke in die munisipale gebied van Beauvechain:
Beauvechain (dorp), Hamme-Mille, L'Écluse (Sluizen), La Bruyère, Nodebais en Tourinnes-la-Grosse (Deurne).
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Beauvechain. |
|
<urn:uuid:48f51cea-c4dc-4f17-a580-5bde366b9372>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Beauvechain
|
2019-07-21T09:30:52Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00247.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.963204
| false
|
Isaac Albeniz
Isaac Manuel Francisco Albéniz y Pascual (Spaans: iˈsak alˈβeniθ}}; 29 Mei 1860 – 18 Mei 1909) was a Katalaanse virtuoos , pianis, komponis, en Dirigent. Hy is een van die vooraanstaande komponiste van die Post-Romanties era, wat 'n beduidende invloed op sy tydgenote gehad het asook op jonger komponiste. Hy is die beste bekend om sy klavierwerke wat gebaseer is op Spaanse volksidiome.
Transkripsies van baie van sy werke, soos Asturias (Leyenda), Granada (Albéniz), Sevilla (Albéniz), Cadiz (Albéniz), Córdoba (Albéniz), Cataluña (Albéniz), en die Tango in D, is belangrike stukke vir klassieke kitaar, alhoewel hulle nie vir die kitaar gekomponeer was nie. Die persoonlike manuskripte van Albéniz word gepreserveer in onder andere die Biblioteca de Catalunya.
Inhoud
Lewe[wysig | wysig bron]
Hy is gebore in Camprodon, Girona Provinsie, as die kind van Ángel Albéniz ('n doeane beampte) en sy vrou , Dolors Pascual. Albéniz was 'n wonderkind wat vir die eerste keer op die ouderdom van vier musiek opgevoer het. Op die ouderdom van sewe jaar, nadat hy klaarblyklik lesse geneem het by Antoine François Marmontel, het hy die toelatingseksamen vir klavier geslaag by die Parys Konservatoria , maar hy is egter toelating geweier omrede daar geglo is dat hy te jonk was. [1] Teen die tyd dat hy die ouderdom van 12 jaar bereik het, het hy reeds baie keer gepoog om van die huis af weg te hardloop.
Sy konsertloopbaan het op die ouderdom van nege jaar begin toe sy vader saam met beide Isaac en sy suster , Clementina, deur noordelike Spanje getoer het. 'n Gewilde mite is dat Albéniz op die ouderdom van twaalf weggekruip het in 'n skip wat oppad was na Buenos Aires. Hy het glo toe homself in Kuba gevind, en daarna in die Verenigde State, en konserte gespeel in New York Stad , San Francisco en toe na Liverpool , Londen en Leipzig gereis.[2] Teen die ouderdom van vyftien jaar sou hy glo alreeds wêreldwyd konserte gegee het.
Die storie is nie heeltemal onwaar nie, Albéniz het die wêreld vol gereis as 'n opvoerder, maar hy was egter vergesel van sy vader; wat as doeane agent verplig was om gereeld te reis. Dit kan bevestig word deur die vergelyking van Albéniz se konsertdatums met sy vader se reisskedule.
Na 'n kort verblyf in 1876 by die Leipzig Konservatoria, het hy by die Koninklike Konservatoria van Brussel gaan studeer nadat Koning Alfons se persoonlike sekretaris, Guillermo Morphy, vir hom 'n koninklike toekenning verkry het.[3] Graaf Morphy het 'n hoë dunk van Albéniz gehad, wie later sy Sevilla (Albéniz) aan Morphy se vrou sou wy toe dit in Parys sy premieropvoering ontvang het in Januarie 1886.[4]
In 1883 het hy die onderwyser en komponis, Felip Pedrell, ontmoet wat hom geïnspireer het om Spaanse musiek soos die Chants d'Espagne te skryf. Die eerste beweging (Prelude) van daardie suite, wat later 'n ander titel gegee is na die komponis se dood synde Asturias (Leyenda), is waarskynlik vandag die bekendste as deel van die klassieke kitaar repertoire, alhoewel dit oorspronklik gekomponeer was vir klavier. (Baie van Albéniz se ander komposisies was ook getranskribeer vir kitaar, veral deur Francisco Tárrega.) By die 1888 Barcelona Universele Uitstalling het die klaviervervaardiger Sébastien Érard 'n reeks van 20 konserte wat Albéniz se musiek bevat geborg.[1]
Die toppunt van Albéniz se konsertloopbaan word beskou as die tydperk tussen 1889 tot 1892 toe hy konserttoere regdeur Europa gehad het. Gedurende die 1890's het Albéniz in Londen en Parys gewoon. Hy het vir Londen sekere musikale komedies geskryf wat hom die aandag van die vermoënde en welgestelde Francis Money-Coutts besorg het. Money-Coutts het hom opdrag gegee en voorsien van librettos vir die opera Henry Clifford (opera) en vir 'n voorgestelde trilogie van Arthuriaanse operas. Die eerste van hierdie, Merlin (opera) (1898–1902), was vermoed verlore te wees, maar was onlangs ge-herkonstrueer en opgevoer.[5] Albéniz het nooit die voorgestelde opera, Lancelot, voltooi nie (slegs die eerste deel is klaargemaak, as 'n vokale en klavierstuk), en hy het ook nooit die operastuk Guinevere , die laaste deel, begin nie.[6]
In 1900 het hy begin ly aan Bright se siekte en teruggekeer na die skryf van klaviermusiek. Tussen 1905 en 1908 het hy sy finale meesterstuk, Iberia (1908), geskryf, wat 'n suite van twaalf klavier "indrukke" is.
In 1883 het die komponis met sy student, Rosina Jordana, getrou. Hulle het drie kinders gehad naamlik: Blanca (wat in 1886 dood is), Laura ('n skilderes), en Alfonso (wat vir Real Madrid C.F. gespeel het in die vroee 1900s voordat hy 'n loopbaan as 'n diplomaat begin het). Twee ander kinders het in in hul kinderskoene beswyk. Sy agterkleindogter is Cécilia Attias, voormalige vrou van Nicolas Sarkozy.[7]
Albéniz het op die ouderdom van 48 op 18 Mei 1909 beswyk aan sy niersiekte in Cambo-les-Bains, in Labourd, suidwes-Frankryk. Slegs 'n paar weke voor sy dood het die regering van Frankryk aan Albéniz sy hoogste eer, die Grand-Croix de la Légion d'honneur , toegeken. Hy is begrawe in die Montjuïc Begraafplaas, in Barcelona , Spanje.
Musiek[wysig | wysig bron]
Vroee Werke[wysig | wysig bron]
Albéniz se vroeë werke was meestal in die styl van "salon musiek" . Albéniz se eerste gepubliseerde komposisie, Marcha Militar, het in 1868 verskyn. 'n Aantal werke wat voor die tyd geskryf is is nou verlore.[8] Hy het voortgegaan om te komponeer in tradisionele style wat gestrek het van Jean-Philippe Rameau, Johann Sebastian Bach, Ludwig van Beethoven, Frédéric Chopin en Franz Liszt tot die middel 1880s. Hy het ook ten minste vyf zarzuelas geskryf, van wie almal nou verlore is, behalwe twee.
Miskien is die beste bron op die werke Albéniz self. Hy word as volg aangehaal betreffende die werke van sy vroeëre periode:
Daar is tussen hulle 'n paar dinge wat nie heeltemal nutteloos is nie. Die musiek is 'n bietjie infantiel, oppervlakkig, geestig; maar op die einde; is die mense, ons Spaanse mense, iets van alles daarvan. Ek glo dat die mense reg is wanneer hulle aangeroer word deur Córdoba, Mallorca; deur die copla van die Sevillanas, deur die Serenata; en Granada. In al die werke merk ek nou dat musikale wetenskap minder [deel daarvan] is, minder van die grootse idee; maar [met] meer kleur, sonlig, die geur van olywe. Daardie musiek van die jeug, met sy kleine sondetjies en snaaksighede wat amper die sentimentele aanstellerigheid uitwys...kom vir my voor soos die uitgrawings in die Alhambra, daardie eienaardige arabesques wat nie veel sê met hulle draaie en vorme nie, maar wat soos die lug is, soos die son, soos die nagtegale en merele van sy tuin. Hulle is meer waardevol as al die ander kenmerke van Moorse Spanje, wat, alhoewel ons nie daarvan mag hou nie, die ware Spanje is.[9]
Middel periode[wysig | wysig bron]
Gedurende die laat 1880s was die sterk invloed van die Spaanse styl merkbaar in Albéniz se musiek. In 1883 het Albéniz die onderwyser en komponis, Felipe Pedrell, ontmoet. Pedrell was die hooffiguur in die ontwikkeling van nasionalistiese Spaanse musiek. In sy boek Die Musiek van Spanje, beskryf Gilbert Chase Pedrell se invloed op Albéniz: "Wat Albéniz van Pedrell verkry het was bowenal 'n geestelike oriëntasie, die te berde bringing van die wonderlike waardes wat inherent is aan Spaanse musiek."[10] Felipe Pedrell het Albéniz geïnspireer om Spaanse musiek te skryf soos die Suite española, Op. 47, wat bekend is om sy delikate, vervlegde melodie en skielike dinamiese veranderinge.
Bykomend tot die Spaanse gees wat ingemeng is in Albéniz se musiek, het hy ook ander eienskappe daarin geïnkorporeer. In haar biografie van Albéniz, merk Pola Baytelman vier karakteristieke op van die musiek van sy middel periode, en wel as volg:
1. Die dansritmes van Spanje, waarvan daar 'n groot variëteit van is. 2. Die gebruik van cante jondo, wat diepliggende of diepgaande sang beteken. Dit is die mees ernstige en hartroerende variëteit van flamenco of Spaanse sigeunersang, wat dikwels handel met temas van dood. 3. Die gebruik van eksotiese skale wat ook geassosieer word met flamenco musiek. Die Frigiese mode is die meeste prominent in Albéniz se musiek, alhoewel hy ook die Eoliese mode en Miksolodiaanse mode gebruik het sowel as die heeltoon skaal. 4. Die oordrag van kitaar idiome na klavierstukke.[11]
Na sy huwelik het Albéniz hom in Madrid, Spain gevestig en 'n aansienlike kwantiteit musiek tydens 'n relatief kort tydperk gekomponeer. Teen 1886 het hy oor die vyftig klavierstukke gekomponeer.[12] Albéniz se biograaf, Walter A. Clark verklaar dat stukke van hierdie periode 'n entoesiastiese ontvangs gehad het tydens die komponis se vele konserte. Chase beskryf die musiek van hierdie tydperk as volg,
Deur die neem van die kitaar as sy instrumentale model, en deur die grootlikse verkryging van inspirasie vanaf die besondere kenmerke van die volksmusiek van die mense van AndalusiëSjabloon:Nsmdns , maar sonder die gebruik van ware volkstemasSjabloon:Nsmdns , produseer Albéniz 'n styl van die Spaanse tradisionele idioom wat, terwyl dit ten volle artisties is, 'n boeiende indruk gee van spontane improvisasie...Cordoba is die stuk wat die styl van Albéniz gedurende hierdie tydperk die beste verteenwoordig, met sy spookagtig pragtige melodie, teen die skerp dissonansie van die geplukte begeleiding wat die note van die Moorse Gusla namaak. Hier is die bedwelmende aroma van jasmyn tussen die swaaiende palmbome, die droomagtige fantasie van 'n Andalusiese "Arabiese Nagte, waarin Albéniz sy verbeelding op laat laat gaan.[13]
Latere periode[wysig | wysig bron]
Terwyl Albéniz se grootste prestasie naamlik, Iberia (Albéniz), geskryf was gedurende die laaste jare van sy lewe in Frankryk, is baie van die voorafgaande werke bekend, en van groot belang. Die vyf stukke in die suite Chants d'Espagne, (Liedere van Spanje) is 'n behoorlike voorbeeld van die komposisionele idees wat hy gedurende sy middel periode ondersoek het. Die suite toon wat die Albéniz biograaf Walter Aaron Clark na verwys as "die eerste bloei van sy unieke kreatiewe genialiteit"[14], en die roeringe van komposisionele eksplorasie wat die kenmerk van sy latere werke sou word. Hierdie periode sluit ook sy opera werke Merlin (opera), Henry Clifford (opera), en Pepita Jiménez in. Sy orkestrale werke van hierdie tydperk sluit die Spaanse Rapsodie (1887) en Katalonië in (1899), wat gewy is aan Ramon Casas i Carbó, wat sy vollengte portret in 1894 geskilder het.
In rolprente[wysig | wysig bron]
Bronne[wysig | wysig bron]
- Barulich, Frances (n.d.). "Albéniz, Isaac". Grove Music Online. Oxford Music Online.
- Chase, Gilbert (1959). The Music of Spain. New York: Dover Publications.
- Clark, Walter Aaron (2002). Isaac Albéniz: Portrait of a Romantic (revised uitg.). New York: Oxford University Press. ISBN 9780199250523.
- Henley, Darren; Lihoreau, Tim (2010). The A–Z of Classic.fm Music: The perfect companion to the world of classical music. London: Vivat Direct Limited (trading as Reader's Digest). ISBN 978 0 276 44605 4.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Barulich n.d.
- Gramophone Archive
- Clark 2002, p. 36.
- Clark 2002, p. 69.
- Review – Classical Music on the web
- Celtic Twilight; review of Merlin
- Henley & Lihoreau 2010, p. Sjabloon:Page needed.
- Barulich n.d., "Works".
- [verwysing benodig]
- Chase 1959, p. 153.
- Sjabloon:Page needed
- Sjabloon:Verwysing/bladsy benodig
- Sjabloon:Bl. benodig
Verdere leeswerk[wysig | wysig bron]
- Alarcón Hernández, Joana; et al. Isaac Albéniz, artistes i mecenes. Barcelona: Museu Diocesà de Barcelona, 2009. ISBN 9788493689551 Sjabloon:Ca icon
- Albéniz, Isaac. Chants d'Espagne, G. Henle Verlag, Berlin, 2004. Sjabloon:Fr icon
- Albéniz, Isaac. Impresiones y diarios de viaje. [Madrid]: Fundación Isaac Albéniz, DL 1990. ISBN 847506311X Sjabloon:Es icon
- Amat Cortes, Joan. Isaac Albéniz, un català universal. [Barcelona]: Cevagraf, DL 1998. Sjabloon:Ca icon
- Aviñoa, Xosé. Albéniz. Madrid; Barcelona [etc.]: Daimon, cop. 1986. ISBN 9686024867
- Aviñoa, Xosé. La música i el Modernisme. Barcelona: Curial, 1985. (Biblioteca de cultura catalana (Curial Edicions Catalanes); 58). ISBN 8472562530 Sjabloon:Ca icon
- Aviñoa, Xosé. Modernisme i Modernistes – Musica i Modernisme: Definició i Període. Lunwerg editores, 2001. Sjabloon:Ca icon
- Baytelman, Pola. Isaac Albéniz: Chronological List and Thematic Catalog of His Piano Works, Harmonie Park Press, Michigan 1993.
- Clark, Walter Aaron. Isaac Albéniz: A Guide to Research, Garland Publishing Inc. New York & London, 1998.
- Ericourt, Daniel; Erickson, Robert. P. MasterClasses in Spanish Piano Music, Hinshaw Music, Chapel Hill North Carolina, 1984.
- Gauthier, André. Albéniz. Madrid: Espasa Calpe, 1978. (Clásicos de la música). ISBN 8423953300 Sjabloon:Es icon
- Guerra y Alarcón, Antonio. Isaac Albéniz. Notas crítico-biográficas de tan eminente pianista. [S.l.]: Fundación Isaac Albéniz, DL 1990. ISBN 8475063128 Sjabloon:Es icon
- Heras, Antonio de las. Vida de Albéniz. Barcelona: Ediciones Patria, [1942]. Sjabloon:Es icon
- Iglesias, Antonio. Isaac Albéniz : su obra para piano. 2 vols. Madrid: Alpuerto, DL 1987. ISBN 8438101208 Sjabloon:Es icon
- Jean-Aubry, G. "Isaac Albéniz 1860–1909", in The Musical Times, Vol 58, No. 898, Musical Times Publications Ltd., December 1917 pgs 535–538.
- Kalfa, Jacqueline. Isaac Albéniz (1860–1909) : la vocation de l'Espagne. Paris: Séguier, 2000. (Carré Musique; 4). ISBN 2840491826 Sjabloon:Fr icon
- Marco, Thomas. Spanish Music in the Twentieth Century. 1993.
- Martorell, Oriol; Valls, Manuel. Síntesi històrica de la música catalana. Sant Cugat del Vallès: Els llibres de la frontera, 1985. Sjabloon:Ca icon
- Montero Alonso, José. Albéniz, España en "suite". Madrid: Editorial Silex, 1988. Sjabloon:Es icon
- Morales, Luisa; Clark, Walter A. Antes de Iberia : de Masarnau a Albéniz : actas del Symposium FIMTE 2008 = Pre-Iberia : from Masarnau to Albéniz : proceedings of FIMTE Symposium 2008. Garrucha: Leal; [Granada]: Centro de Documentación Musical de Andalucía, cop. 2009. (Series FIMTE; 3). ISBN 9788461353316
- Pedrell, Felip. Concierto de Albéniz. Madrid: Fundación Isaac Albéniz, 1990. Sjabloon:Es icon
- Pérez Senz, Javier. Isaac Albéniz, 1860–1909. Cents anys : un geni romàntic. Barcelona: Institut de Cultura, Departament de Cultura i Mitjans de Comunicació, 2008. (Quaderns de l'Auditori; 7). Sjabloon:Ca icon Sjabloon:Es icon Sjabloon:En icon
- Reverter, Arturo. Albéniz-Arbós, historia de una amistad. Madrid: Scherzo, 1989. Sjabloon:Es icon
- Romero, Justo. Isaac Albéniz. Barcelona: Península, 2002. (Guías Scherzo; 14). ISBN 8483074575 Sjabloon:Es icon
- Ruiz Albéniz, Victor. Isaac Albéniz. Madrid: Comisaría General de Música, 1948. Sjabloon:Es icon
- Salazar, Adolfo. "Isaac Albéniz y los albores del renacimiento musical en España", en Revista de Occidente, t. 12 (Madrid, 1926), pp. 99–107. Sjabloon:Es icon
- Sempronio. Retrats de Ramon Casas. Barcelona: Edicions Polígrafa, 1970. Sjabloon:Ca icon
- Torres, Jacinto. Las claves Madrileñas de Isaac Albéniz. Imprenta Artesanal de Madrid, 2009. Sjabloon:Es icon
- Torres Mulas, Jacinto. Catálogo sistemático descriptivo de las obras musicales de Isaac Albéniz. Madrid : Instituto de Bibliografía Musical, DL 2001. ISBN 978-84-607-2854-2 Sjabloon:Es icon
- Villalba, Luis. Imagen distanciada de un compositor-pianista. Madrid: Fundación Isaac Albéniz, 1990. Sjabloon:Es icon
- Albéniz : edición conmemorativa del centenario de Isaac Albéniz 1909–2009. [Madrid]: Ministerio de Cultura, Sociedad Cultural de Conmemoraciones Culturales, DL 2009. Sjabloon:Es icon
- Albéniz : leyendas y verdades : Conde Duque. Sala de las Bóvedas del 11 de noviembre de 2009 al 31 de enero de 2010. Madrid: Centro Cultural del Conde Duque. Ayuntamiento de Madrid, Sociedad Estatal de Conmemoraciones Culturales, 2009. ISBN 9788496102514 Sjabloon:Es icon
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Isaac Albeniz. |
- Musiek en media deur Isaac Albeniz op die International Music Score Library Project
- Werke deur of oor Isaac Albeniz op die Internet Archive
- Albéniz Foundation
- Fineman, Yale. "The Life and Music of Isaac Albéniz". University of Maryland Libraries. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 August 2012. Besoek op 5 September 2013.
- Personal papers of Isaac Albéniz in the Biblioteca de Catalunya
- En torno a Isaac Albéniz y su "Iberia" by Antonio Iglesias, Antonio Fernández-Cid (ref)
- Facsimiles (La Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes)
- Improvisación nº 1, Improvisación nº 2, Improvisación nº 3 (ref – La Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes)
- Photos (Gallica)
- L'escola pianística catalana (Enregistraments històrics) (la mà de guido , LMG3060)
- The Catalan Piano Tradition (VAI Audio, 1001) OCLC 36488795 en 4914327
- Rollos de Pianola (Obras de Albéniz, Granados, Turina, Ocón, Chapí, Alonso y Otros) (Almaviva, DS – 0141)
- Tango, arranged by Mischa Elman for violin and piano (from the Sibley Music Library Digital Scores Collection)
|
<urn:uuid:cbb60fff-8eaa-4e6b-81ba-75aad51d9c9b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Isaac_Albeniz
|
2019-07-21T08:53:55Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00247.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.996981
| false
|
Vanessa Ferlito
Jump to navigation
Jump to search
Vanessa Ferlito | |
Nasionaliteit | Amerikaans |
---|---|
Kinders | 1 |
Beroep(e) | Aktrise |
Aktiewe jare | 2001–nou |
Internet-rolprentdatabasis-profiel |
Vanessa Ferlito (gebore 28 Desember 1980) is 'n Amerikaanse aktrise. Sy is bekend vir haar rolle in die rolprente Spider-Man 2 (2004), Grindhouse (2007), en Death Proof (2007), en in die televisiereeks CSI: NY (2004).
Inhoud
Filmografie[wysig | wysig bron]
Rolprente[wysig | wysig bron]
- 2004: Spider-Man 2
- 2005: Shadowboxer
- 2007: Grindhouse
- 2007: Death Proof
- 2007: Descent
- 2015: All Mistakes Buried
- 2018: Duke
Televisiereekse[wysig | wysig bron]
- 2004: CSI: NY
- 2013: Graceland
- 2014: NCIS: New Orleans
- 2014: Graceland Insider
Televisierolprente[wysig | wysig bron]
- 2006: Drift
- 2011: Cooper and Stone
- 2016: Drew
Video's[wysig | wysig bron]
- 2017: NCIS: New Orleans Season 3 - Let the Good Times Roll
- 2017: NCIS: New Orleans - Season 3: The New Girl in Town
|
<urn:uuid:16b20d6b-8d42-4eb5-a927-7e36ab481a0e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Vanessa_Ferlito
|
2019-07-21T09:00:55Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00247.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.977506
| false
|
Baggerwerk
Baggerwerk is die uitgrawe van grond onder water en die vervoer van die grond na die stortingsterrein. Die hoofdoel van baggerwerk is die versamel van grond vir bouwerk (kalk, sand, gruis, ens.), die uitvoer en onderhoud van waterboukundeprojekte in hawens en riviere, en die versamel van erts (tin, mangaan en goud). Baggermasjiene, wat gewoonlik op pontons gemonteer is, suig of grawe die grond op, wat dan met pype of vaartuie na die stortingsterrein vervoer word. Hoewel baggerwerk in enkele gevalle van die wal af deur middel van grypkrane kan geskied, is bagger masjiene gewoonlik op pontons (ʼn soort platboomvaartuig) geplaas. Die drywende eenheid wat uit pontons bestaan, kan uitmekaar gehaal en oor land vervoer word. By groter baggermasjiene bestaan die drywende eenheid uit een groot konstruksie met die nodige kompartemente. Die baggermasjiene word met sleepbote van die een baggerplek na die ander gesleep.
Groot baggermasjiene kan ook op die see vaar met ʼn bemanning wat spesiaal vir die taak opgelei is.
Baggermasjiene[wysig | wysig bron]
Een van die oudste soorte baggermasjiene is die emmerbaggermeul of moddermeul. Die werktuig bestaan uit ʼn hystoestel met ʼn deurloopketting waaraan emmers vasgeheg is. As die deurloopketting in beweging gebring word, skep die emmers deurlopend modder van die bodem op en bring dit na bo. Wanneer die emmers aan die bopunt van die hystoestel kom, stort elke emmer outomaties sy inhoud in die stortbakke. Die modder word met stortgeute na ʼn vaartuig wat langsaan lê, vervoer.
Wanneer ʼn groef op die bodem skoongebagger is, word die moddermeul vorentoe geskuif om die volgende stuk te begin bagger, Klein moddermeule se emmers hou gewoonlik 100 tot 450 liter elk, terwyl die groter moddermeule se emmers ʼn inhoud van tussen 600 en 900 liter het. Moddermeule kan verskeie soorte grond, selfs sagte rots bagger. By harde grondsoorte is die skepspoed sowel as die emmerinhoud egter laer.
Die suigbagger is ʼn ponton wat op vyf of ses ankers lê Aan die voorkant hang ʼn pyp vertikaal na onder in die water. Die pyp is aan die bokant verbind met die suigkant van ʼn sentrifugale pomp (dit wil sê ʼn pomp waarby van middelpuntvliedende krag gebruik gemaak word) en rus met die onderkant, die suigmond, op die grond.
Op die bodem ontstaan daar sterk waterstrome wat die gronddeeltjies losmaak en na die suigmond voer. So ontstaan ʼn gat waarvan die wande teen ʼn reëlmatiger tempo inval, en sorg vir ʼn reëlmatige toevoer van sand na die suigmond. Kleiner soorte suigbaggers kan ʼn produksie van 300 tot 500 meter per uur handhaaf.
As die suigdiepte egter dieper as 25 m is, daal die lewering skerp. Deur 'n tweede sentrifugale pomp in die suigpyp sowat 15 m onder die watervlak aan te bring, is daar al goeie volumes by suigdieptes van 50 tot 70 m gekry.
Die kotterbagger se suigpyp is weer aan 'n soort leer vasgeheg, wat op sy beurt met skarniere aan die dryfdok vasgeheg is. Onderaan die suigpyp is 'n oop sluitmandjie vasgeheg waarop snytande of lemme aangebring is. Deur die sluitmandjie teen 'n bepaalde snelheid in die rondte te laat draai en terselfdertyd sywaarts te beweeg, word wigvormige stukke van die harde grond afgesny. Dit word verbrokkel en met die suigpyp boontoe vervoer.
Die stortbagger is op sy beurt 'n selfvarende skip met 'n eie laairuimte. By die bou van hawens of grondherwinning is die suigpyp agtertoe gedraai en rus op die bodem op 'n stofsuiervormige kop, die sogenaamde sleepkop. Terwyl die stortbagger besig is om te bagger, vaar dit teen 'n snelheid waarmee die meeste grond, na gelang van die bepaalde omstandighede, opgesuig kan word.
By growwe sand is die snelheid sowat twee kilometer per uur en by fyn sand vier kilometer per uur.
Baggervervoer[wysig | wysig bron]
Wanneer die sand net oor kort afstande vervoer moet word, word die baggermasjien bloot aan 'n vervoerpyp gekoppel, terwyl daar by groter afstande van 'n drukpomp gebruik gemaak word. Oor nóg groter afstande kan die sand in afsonderlike vaartuie wat langs die baggermasjien geanker is, gestort word. Sodra die vaartuig vol is, word dit met sleepbote na die stortingsterrein vervoer. Hier word die modder óf deur 'n hystrommel óf met 'n suigpyp uit die bakke verwyder. In die eerste geval word droë grond herwin wat direk verkoop kan word, en in die tweede geval 'n mengsel van modder, sand en water.
Suid-Afrika[wysig | wysig bron]
In Suid-Afrikaanse hawens word die bewegings van die baggermasjiene beheer deur die hawebeheersentrum. Die kommunikasie geskied deur hoëfrekwensieradio's wat nie net die baggermasjiene se bewegings reël nie, maar ook dié van alle skeepsverkeer in die hawe.
In die groter hawens, soos Kaapstad, Durban en Port Elizabeth, word die beheersentrum 24 uur per dag beman, terwyl 'n verminderde personeel snags die sentrums in Walvisbaai en Oos-Londen beman. Die hawebeheersentrums is ook toegerus met radar om die bewegings van die vaartuie te kontroleer wanneer die sig swak is.
Bronnelys[wysig | wysig bron]
- Wêreldspektrum, Volume 2, bl.140-143, ISBN 0908409419
|
<urn:uuid:5018e80a-60bb-4333-9156-2a767f4c1bc4>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Baggerwerk
|
2019-07-22T14:48:12Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528037.92/warc/CC-MAIN-20190722133851-20190722155851-00407.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999979
| false
|
Bontkwartel
Bontkwartel | ||||||||||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Bewaringstatus | ||||||||||||||||||
Wetenskaplike klassifikasie | ||||||||||||||||||
Binomiale naam | ||||||||||||||||||
Coturnix delegorguei Delegorgue, 1847 |
Die Bontkwartel (Coturnix delegorguei) is 'n voël wat voorkom in Zimbabwe, noordelike Namibië, noordelike Botswana en noord en sentraal Suid-Afrika. Die voël word 14 – 18 cm groot en weeg 68 - 90 gram. Die voël is donkerder as die Afrikaanse kwartel. Die voël leef in grasvelde, vogtige velde en savanne. In Engels staan die voël bekend as Harlequin quail.
Sien ook[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Coturnix delegorguei. |
- Alfabetiese lys van Suid-Afrikaanse voëls
- Lys van Suid-Afrikaanse voëls (Groepeer)
- Lys van Suider-Afrikaanse voëls volgens wetenskaplike name
|
<urn:uuid:4a2f9131-85ec-4a65-9941-1cd727ce00ac>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bontkwartel
|
2019-07-22T14:09:14Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195528037.92/warc/CC-MAIN-20190722133851-20190722155851-00407.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.992283
| false
|
Bespreking:Hentiesbaai
Jump to navigation
Jump to search
Hierdie bladsy is 'n besprekingsbladsy waar verbeteringe tot die Hentiesbaai-artikel bespreek word. Hierdie bladsy is nie 'n forum vir 'n algemene bespreking van die artikel se onderwerp nie. |
Artikelriglyne
Daaglikse bladtrekke | |
|
<urn:uuid:cf880615-82ca-4891-9b35-2c086ae12470>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Bespreking:Hentiesbaai
|
2019-07-17T15:39:52Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00351.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999988
| false
|
Reaktansie
In die analise van wisselstroom elektriese stroombane (soos byvoorbeeld 'n RLC series stroombaan), is reaktansie die imaginêre deel van die impedansie, wat veroorsaak word deur die teenwoordigheid van 'n induktor of kapasitor in die stroombaan. Reaktansie veroorsaak 'n fase skuif tussen die elektriese stroom en spanning in die stroombaan. Reaktansie word deur die simbool X voorgestel en word in ohms gemeet.
- Wanneer X > 0, word die reaktansie induktiewe reaktansie genoem,
- Wanneer X = 0, is die stroombaan 'n suiwer weerstandskring, daar is dus geen reaktansie,
- Wanneer X < 0, word die reaktansie kapasitiewe reaktansie genoem.
Die verhouding tussen impedansie, weerstand, en reaktansie word deur die volgende verhouding gegee:
waar
- Z die impedansie in ohms is,
- R die weerstand in ohms is,
- X die reaktansie in ohms is, en
- j die imaginêre eenheid is.
Die grootheid van impedansie word bereken as:
In suiwer induktiewe en kapasitiewe stroombane, vereenvoudig die grootheid van die impedansie na die reaktansie.
Induktiewe reaktansie[wysig | wysig bron]
Induktiewe reaktansie (simbool: XL) word veroorsaak deur die elektromotoriese krag wat die stroom deur die geleier teenstaan. Die elektromotoriese krag word veroorsaak deur die magnetiese veld wat deur 'n wisselende stroom geïnduseer word. Die grote van die induktiewe reaktansie is direk eweredig aan die tempo van verandering (frekwensie) van die wisselende stroom. Die induktiewe reaktansie veroorsaak ook 'n fase skuif tussen die stroom en spanning in die stroombaan. Die stroom sal die spanning voorloop.
Induktiewe reaktansie word bereken deur
waar
- XL die inductive reactance in ohms is,
- die hoekfrekwensie in radiale per sekonde is,
- f die frekwensie in hertz is,
- L die induktansie in henry is.
Kapasietiewe reaktansie[wysig | wysig bron]
Kapasietiewe reaktansie (simbool: XC) word veroorsaak deur dat elektrone nie deur 'n kapasitor kan vloei nie, maar 'n wisselende stroom kan wel en hoe hoër die frekwensie hoe beter. Die kapasietiewe reaktansie veroorsaak ook 'n fase skuif tussen die stroom en spanning in die stroombaan. Die stroom sal die spanning naloop.
Induktiewe reaktansie word bereken deur
waar
- XC die kapasitiewe reaktansie in ohms is,
- die hoekfrekwensie in radiale per sekonde is,
- f die frekwensie in hertz is, en
- C die kapasitansie in farad is.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Hierdie artikel is uit die Engelse Wikipedia vertaal.
|
<urn:uuid:4f37ddb4-af87-4069-8eef-80a9b0e66c64>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Reaktansie
|
2019-07-17T15:00:59Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00351.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999998
| false
|
Sjabloon:Lande van Afrika
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation
Jump to search
Lande en gebiede in Afrika | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Lande | Algerië • Angola • Benin • Botswana • Burkina Faso • Burundi • Comore-eilande • Demokratiese Republiek van die Kongo • Djiboeti • Egipte1 • Ekwatoriaal-Guinee • Eritrea • eSwatini • Ethiopië • Gaboen • Gambië • Ghana • Guinee • Guinee-Bissau • Ivoorkus • Kaap Verde • Kameroen • Kenia • Lesotho • Liberië • Libië • Madagaskar • Malawi • Mali • Marokko • Mauritanië • Mauritius • Mosambiek • Namibië • Niger • Nigerië • Republiek van die Kongo • Rwanda • São Tomé en Príncipe • Senegal • Sentraal-Afrikaanse Republiek • Seychelle • Sierra Leone • Soedan • Somalië • Suid-Afrika • Suid-Soedan • Tanzanië • Togo • Tsjad • Tunisië • Uganda • Zambië • Zimbabwe | ||||||||
Omstrede gebiede | |||||||||
Afhanklike gebiede |
Lande van | |||||||||
|
<urn:uuid:afec2750-38a9-40c4-a9ce-dfaa5457a794>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Sjabloon:Lande_van_Afrika
|
2019-07-17T15:06:43Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00351.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.685067
| false
|
Hulp
Bladsye wat na "Falco" skakel
←
Falco
Jump to navigation
Jump to search
Skakels hierheen
Bladsy:
Naamruimte:
alle
(Hoof)
Bespreking
Gebruiker
Gebruikerbespreking
Wikipedia
Wikipediabespreking
Lêer
Lêerbespreking
MediaWiki
MediaWikibespreking
Sjabloon
Sjabloonbespreking
Hulp
Hulpbespreking
Kategorie
Kategoriebespreking
Portaal
Portaalbespreking
Module
Module talk
Gadget
Gadget talk
Gadget definition
Gadget definition talk
Omgekeerde seleksie
Filters
Versteek
insluitings |
Versteek
skakels |
Versteek
aansture
Die volgende bladsye skakel na
Falco
:
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Wetenskaplike klassifikasie
(
← skakels
wysig
)
Toringvalk
(
← skakels
wysig
)
Swerfvalk
(
← skakels
wysig
)
Edelvalk
(
← skakels
wysig
)
Roetvalk
(
← skakels
wysig
)
Falconiformes
(
← skakels
wysig
)
Eleonoravalk
(
← skakels
wysig
)
Europese boomvalk
(
← skakels
wysig
)
Afrikaanse boomvalk
(
← skakels
wysig
)
Taitavalk
(
← skakels
wysig
)
Rooinekvalk
(
← skakels
wysig
)
Donkergrysvalk
(
← skakels
wysig
)
Dickinsonse grysvalk
(
← skakels
wysig
)
Kleinrooivalk
(
← skakels
wysig
)
Kransvalk
(
← skakels
wysig
)
Grootrooivalk
(
← skakels
wysig
)
Oostelike rooipootvalk
(
← skakels
wysig
)
Westelike rooipootvalk
(
← skakels
wysig
)
Falco (genus)
(aanstuurblad)
(
← skakels
wysig
)
Karakaras en valke
(
← skakels
wysig
)
Wikipedia:Statistiek/2013
(
← skakels
wysig
)
Falco (dubbelsinnig)
(
← skakels
wysig
)
Bespreking:Falco
(
← skakels
wysig
)
Wys (vorige 50 | volgende 50) (
20
50
100
250
500
).
Ontsluit van "
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Falco
"
Navigasie-keuseskerm
Persoonlike gereedskap
Nie ingeteken nie
Bespreking
Bydraes
Skep gebruiker
Meld aan
Naamruimtes
Bladsy
Bespreking
Variante
Weergawes
Lees
Wysig
Wysig bron
Wys geskiedenis
Meer
Soek
Navigasie
Tuisblad
Gebruikersportaal
Geselshoekie
Onlangse wysigings
Lukrake bladsy
Hulp
Sandput
Skenkings
Gereedskap
Spesiale bladsye
Drukbare weergawe
Ander tale
Privaatheidsbeleid
Inligting oor Wikipedia
Vrywaring
Ontwikkelaars
Koekieverklaring
Selfoonweergawe
|
<urn:uuid:8a36ad4b-227e-4b8f-87d0-6de6f5a1de6e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Skakels_hierheen/Falco
|
2019-07-17T15:23:13Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00351.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998647
| false
|
Lyndhurst
Lyndhurst | |
Lyndhurst se ligging in Gauteng
Koördinate: Koördinate: | |
Land | Suid-Afrika |
---|---|
Provinsie | Gauteng |
Munisipaliteit | Stad Johannesburg |
Hoofplek | Johannesburg |
Oppervlak[1] | |
- Voorstad | 1,26 km² (0,5 vk m) |
Bevolking (2011)[1] | |
- Voorstad | 3 813 |
- Digtheid | 3 026/km² (7 837,3/myl2) |
Rasverdeling (2011)[1] | |
• Blank | 29,6% |
• Indiër/Asiër | 9,5% |
• Kleurling | 3,8% |
• Swart | 56,4% |
• Ander | 0,7% |
Taal (2011)[1] | |
• Engels | 54,3% |
• Zoeloe | 13,3% |
• Noord-Sotho | 4,8% |
• Tswana | 4,6% |
• Ander | 23,0% |
Lyndhurst word in die weste en noordweste deur Kew begrens, in die noorde deur Witney Gardens, in die noordooste deur Corlett Gardens en Dunsevern, in die ooste deur Edenvale, in die suidooste deur Sunningdale, in die suide deur Sunningdale Ridge en in die suidweste deur Glenhazel. Lyndhurst, wat uitgelê is in ’n langwerpige vorm van die suidweste na die noordooste, beslaan sowat 1 km² en strek oor 2,4 km van die weste na die ooste, maar net sowat 700 m op die verste punte in die noorde en suide.
Afrikaanse gemeenskap[wysig | wysig bron]
Nes die res van Johannesburg se noordoostelike voorstede, was Lyndhurst tradisioneel oorwegend Engelssprekend met 'n taamlik sterk Joodse teenwoordigheid. Tog is hier in 1919 ’n klein Afrikaansmediumskool gestig wat later die Laerskool Lyndhurst sou word en tot omstreeks 1990 bestaan het, toe die dalende leerlingtal die skool gedwing het om na Engelsmediumonderrig oor te skakel. Dit staan sedertdien bekend as Lyndhurst Primary School en onderrig hoofsaaklik swart leerders, nes die nabygeleë Glenhazel Primary School, Northview High School en Sandringham High School; trouens, die meeste voormalige Model C-skole in die omgewing.
In 1959 is in die nabygeleë Kew die NG gemeente Noordoos-Rand gestig, wat lidmate in Lyndhurst ingesluit het, maar laat in die 1970's is dit saam met Johannesburg-Sterrewag (Observatory) by Johannesburg-Noord ingelyf. Dié gemeente, wat tweetalig geword en sy naam na Andrew Murray verander het, se kerkgebou is in Orchards, sowat 4,3 km soos die kraai vlieg suidwes van Lyndhurst af en naby aan waar die enigste ander Afrikaanse skool in die noordooste, die Laerskool Dirkie Uys, in 1997 parallelmedium en in 2000 slegs Engels geword, toe die naam na Orchards Primary School verander is. Die naaste staatskool wat primêre onderrig deur medium Afrikaans aanbied, is nou die Laerskool M.W. de Wet in Edenvale, eens ’n Afrikaanse skool, maar in 2018 sowat twee derdes Engels.
Die naaste gemeente van die Nederduitsch Hervormde Kerk was Johannesburg-Noord, gestig in 1931 en met sy kerkgebou in Highlands-Noord. Omstreeks 2000 is dié kerkgebou verkoop en het die gemeente kort daarna sy naam verander en na Midrand verskuif, waar hy 'n kerkgebou saam met die Gereformeerde kerk Midrand opgerig het. Die naaste Gereformeerde gemeente is die Gereformeerde kerk Edenvale, sowat 3 km soos die kraai vlieg van hier af.
Bronne[wysig | wysig bron]
- ( ) Raper, Peter Edmund. 2004. New Dictionary of South African Place Names. Johannesburg & Cape Town: Jonathan Ball Publishers
- ( Stals, prof. dr. E.L.P (red.). 1978. Afrikaners in die Goudstad. Deel 1. 1886 - 1924. Kaapstad en Pretoria: HAUM. )
Verwysings[wysig | wysig bron]
- "Subplek Lyndhurst". Sensus 2011.
|
<urn:uuid:7844653d-08f2-4aa9-b3e9-c55462cff8de>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Lyndhurst
|
2019-07-23T22:46:53Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195529737.79/warc/CC-MAIN-20190723215340-20190724001340-00031.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999865
| false
|
Oscar Pistorius
Oscar Pistorius | |
---|---|
Oscar Pistorius in 2011
Volle naam | Oscar Leonard Carl Pistorius |
Geboortedatum | 22 November 1986 |
Geboorteplek | Sandton, Johannesburg |
Beroep | Beroepsnaelloper |
Oscar Leonard Carl Pistorius (gebore 22 November 1986 in Sandton, Johannesburg) is 'n Suid-Afrikaanse Paralimpiese atleet. Albei sy bene is op die ouderdom van 11 maande onder die knieë geamputeer. Hy word later bekend as die "vinnigste man sonder bene" deur met spesiaal ontwerpte lemme te hardloop.
Pistorius het 'n ouer broer, Carl (gebore 17 Februarie 1985) en 'n jonger suster, Aimée (gebore 28 Februarie 1989). Sy pa is Henke Pistorius (gebore 15 Maart 1953). Sy ma, Sheila (gebore 9 Mei 1960) is op 6 Maart 2002 oorlede.
Pistorius ding mee in die T44-afeling (enkele amputasie onder die knie), ten spyte daarvan dat hy eintlik in die T43-kategorie (dubbele amputasie onder die knie) tuishoort. In 2007 neem hy aan sy eerste internasionale kompetisie vir niegestremde atlete deel. Aanvanklik was sy deelname omstrede ná bewerings dat sy lemme hom 'n onregverdige voordeel gee.
Aanvanklik word Pistorius deur die Internasionale Atletiek Federasie verbied om aan die Olimpiese Somerspele 2008 deel te neem nadat 'n Duitse universiteit bevind het dat sy bioniese kunsbene hom 'n voordeel bo gewone atlete gee.[1] Die verbod is later opgehef, maar hy kon nie vir deelname kwalifiseer nie.
Op 19 Julie 2011 oortref hy sy beste tyd in die 400 m in Italië en word die eerste paralimpiese atleet om vir die 2012-wêreldbyeenkoms in Daegu, Suid-Korea, en die Olimpiese Spele in Londen te kwalifiseer.[2] Pistorius het tydens die openingseremonie van die Paralimpiese Somerspele 2012 die Suid-Afrikaanse vlag gedra.[3]
Inhoud
Moordverhoor en vonnis[wysig | wysig bron]
Die polisie het Pistorius aangekla van die moord op Steenkamp en hy het op Vrydag 15 Februarie die eerste keer in Pretoria se landdroshof verskyn op 'n klag van moord met voorbedagte rade. Die landdros, Desmond Nair, Pretoria se hooflanddros, het met die verdediging saamgestem dat die borgtogverhoor uitgestel word tot Dinsdag 19 Februarie en dat Pistorius in aanhouding bly in die selle in Brooklyn se polisiekantoor.
Tydens die borgaansoek het die aanklaer beweer dat Pistorius vier skote deur 'n geslote toiletdeur geskiet en Steenkamp binne-in die toiletvertrek raakgeskiet het. In die hof op 19 Februarie het Pistorius aangevoer dat hy bang was daar is by sy huis ingebreek en dat hy nie geweet het Steenkamp was aan die ander kant van die deur nie. Maar in getuienis tydens die borgaansoek het die hoof-ondersoekbeampte, Hilton Botha, erken daar is geen polisierekord dat Pistorius voorheen doodsdreigemente of ander misdade aangemeld het nie. Botha moes tydens kruisverhoor erken dat hy prosedurefoute begaan het tydens die aanvanklike ondersoek in Pistorius se huis en dat hy geen bewyse kon kry wat Pistorius se weergawe van die skietery regstreeks weerspreek nie.
Staatsaanklaer Gerrie Nel het aangevoer Pistorius kon nie om die dubbelbed geloop het na die badkamer sonder dat hy sou gesien het dat Steenkamp nie daarin lê nie. Botha het ook gesê dat 'n .38-pistool se ammunisie in die kluis gekry is, maar dat geen foto's daarvan geneem is nie en dat die ammunisie deur ander mense van die toneel verwyder is.
Steenkamp se nadoodse ondersoek het gewys daar was geen tekens van aanranding voor haar dood nie. Dat haar blaas leeg was, bewys volgens die nadoodse ondersoek dat sy wel die toilet kort voor haar dood gebruik het.
Landdros Nair het in sy meer as twee uur lange uitspraak in die borgaansoek op Vrydag 22 Februarie die gebeure, soos deur Pistorius se verdediging sowel as Botha uiteengesit, herroep. Hy het ook die volle inhoud van Pistorius se beëdigde verklaring voorgedra. Die hof, wat sowat 90 mense kan huisves, was stampvol van meer as 200 belangstellendes, hofamptenare en verslaggewers. Die klank van die uitspraak is regstreeks uitgesaai, onder meer op eNews Channel Africa,[5] maar die beeldmateriaal nie, ingevolge 'n besluit deur Nair.
Uiteindelik, omstreeks 16:20, het die landdros gesê omdat hy nie oortuig is Pistorius sal probeer vlug nie en ook nie dat hy 'n gevaar vir die publiek inhou nie, hy borg van R1 miljoen aan Pistorius toestaan, waarvan hy R100 000 in kontant moes betaal voor hy vrygelaat kon word op borg. Die moordverhoor begin op 4 Junie 2013. Die streng borgvoorwaardes was onder meer dat hy sy reisdokumente moet indien, twee maal per week by die polisiekantoor moet aanmeld, nie alkohol mag gebruik nie en die owerheid in kennis moet stel indien hy die Pretoriase landdrosdistrik wil verlaat.
Op 4 Junie is Pistorius se verhoor uitgestel tot 19 Augustus 2013 vir verdere ondersoek deur die staat.[6] Later in Junie 2013, het Pistorius weer begin oefen, terwyl hy maerder gelyk het en 'n baard gedra het. Hy het gesê hy was "emosie-belaai" en dat sy terugkeer na die atletiekbaan 'n bittersoet oomblik vir hom was.[7]
Pistorius is op 21 Oktober 2014 deur regter Thokozile Masipa op die aanklag van strafbare manslag skuldig bevind en vyf jaar tronkstraf opgelê. Hy is 'n verdere drie jaar tronkstraf opgelê wat vir vyf jaar opgeskort is nadat hy in Januarie 2013 'n vuurwapen in 'n restaurant laat afgaan het. Die vonnisse word gelyklopend uitgedien.
Die staat het op 4 November 2014 'n aansoek tot verlof om appèl teen sy vonnis ingedien aangesien hulle van mening is dat sy straf "skokkend lig en onbehoorlik" is.[8]
Op 3 Desember 2015 het die appèlhof in Bloemfontein bevind dat Pistorius wel moord gepleeg het. Die saak is na die hooggeregshof vir nuwe vonnisoplegging terugverwys.[10]
Op 24 November 2017 is hy in hoër beroep met dertien jaar en vyf maande tronkstraf gevonnis.[11]
Persoonlike rekords[wysig | wysig bron]
- 100 m: 10,91 s (wêreldrekord T43, 4 April 2007)
- 200 m: 21,58 s (wêreldrekord T43, 5 April 2007)
- 400 m: 45,07 s (Lignano Sabbiadoro, 20 Julie 2011)
Prestasies[wysig | wysig bron]
100 m[wysig | wysig bron]
- Kategorie T44
- 2004: USA Endeavor Spele – 11,62 s
- 2004: Paralimpiese Somerspele – 11,16 s
- 2005: Paralimpiese Wêreldbeker – 11,23 s
- 2006: Wêreldkampioenskap – 11,32 s
- 2007: Nedbank kamp. – 10,91 s
- 2008: Open NK – 11,48 s
- 2008: Sportfest – 11,42 s
- 2008: Paralimpiese Somerspele – 11,17 s
200 m[wysig | wysig bron]
- Kategorie T44
- 2004: USA Endeavor Spele – 22,71 s
- 2004: Paralimpiese Somerspele – 21,97 s
- 2005: Paralimpiese Wêreldbeker – 22,01 s
- 2006: Wêreldkampioenskap – 21,80 s
- 2007: Nedbank kamp. – 21,58 s
- 2008: Open NK – 22,04 s
- 2008: Open Duitse kamp. – 21,77 s
- 2008: Paralimpiese Somerspele – 21,67 s
- 2012: Paralimpiese Somerspele – 21,30 s
400 m[wysig | wysig bron]
- Kategorie T44
- 2006: Wêreldkampioenskap vir gestremdes – 49,42 s
- 2007: Suid-Afrikaanse kamp. – 46,56 s
- 2008: Open NK – 47,92 s
- 2008: Paralimpiese Somerspele – 47,49 s
- Seniors
- 2008: 6de Golden Gala – 46,62 s
- 2011: 8ste Prefontaine Classic – 46,33 s
- 2011: 6de Adidas Grand Prix – 45,69 s
- 2011: Memorial Van Damme – 45,46 s
- 2011: 8ste in ½ fin. WK – 46,19 s
- 2012: Afrika-kamp. – 45,52 s
- 2012: 8ste in ½ fin. OS – 46,54 s
4 x 400 m[wysig | wysig bron]
- Seniors
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Talle maars in sage oor Oscar se ‘bene’, Volksblad, 31 Januarie 2008
- Pistorius se Olimpiese droom word waar, Nuus24, 20 Julie 2011.
- ( Independent Newspapers Online (21 Augustus 2012). ) "Oscar to be flag bearer at Paralympics – IOL Sport". IOL.co.za. Besoek op 5 Augustus 2016.
- So ontvou die drama, Rapport, 16 Februarie 2013
- Twitter-rekening
- ( ) Uitstel van hofsaak na 19 Augustus
- ( Imray, Gerald (28 Junie 2013). ) "'Emotional' Pistorius resumes track routine". Salon.
- Oscar Pistorius-moordverhoor: “Vonnis is onbehoorlik”, Maroela Media, 5 November 2014
- Oscar stil-stil Maandagaand vrygelaat, Maroela Media, 20 Oktober 2015
- Oscar Pistorius skuldig bevind aan moord, Maroela Media, besoek op 4 Desember 2015
- "Pistorius jail term more than doubled". BBC News (in Engels). 24 November 2017. Besoek op 24 November 2017.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Oscar Pistorius. |
|
<urn:uuid:9344f69e-585c-4bf4-94ba-8d9f81270012>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Oscar_Pistorius
|
2019-07-17T14:58:16Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00375.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999926
| false
|
Sel
'n Sel is die strukturele en funksionele eenheid van alle bekende lewende organismes. Dit is die kleinste eenheid van 'n organisme wat as "lewendig" geklassifiseer word. Sommige organismes, soos die meeste bakterië, is eensellig, terwyl ander, soos mense, veelsellig is. Mense het 'n beraamde 100 000 miljard of 1014 selle en 'n tipiese sel het 'n grootte van 10 mikrometer en 'n massa van 1 nanogram. Die grootste sel is 'n onbevrugte volstruiseier.
- alle organismes saamgestel is uit een of meer selle;
- alle selle gevorm word uit selle wat reeds bestaan;
- alle onontbeerlike funksies van 'n organisme binne-in die selle plaasvind;
- alle selle die geneties-oorerflike inligting bevat wat nodig is om selfunksies te reguleer; en dat
- selle self verantwoordelik is vir die oorsein van inligting na die volgende geslag selle.
Die woord "sel" is afkomstig van die Latynse cellula, wat "klein kamer" beteken. Hierdie beskrywende naam is deur Robert Hooke gekies in sy 1665-boek waarin hy die kurkselle wat hy deur 'n mikroskoop waargeneem het vergelyk het met die klein kamers waarin monnike lewe.
Inhoud
Basiese struktuur van plant- en dierselleWysig
Protoplasma is al die lewende materiaal in selle en alle selle is opgebou uit protoplasma. Plantselle verskil egter van dierselle in die opsig dat hulle 'n nie-lewende deel, die selwand, ook het. Die selwand is die wand wat die protoplasma omring. Die protoplasma bestaan uit die sitoplasma en kernplasma. Die membraan wat die sitoplasma omring word die plasmamembraan (selmembraan) genoem. Die funksionele eenhede wat in die sitoplasma aangetref word, word organelle genoem. Die sitoplasma sluit die plasmamembraan in, maar nie die nukleus nie.
- Diagram van 'n tipiese diersel
SelwandWysig
Die selwand kom slegs by plantselle voor en is die enigste nie-lewende komponent van 'n gesonde sel. Die selwand bestaan gewoonlik uit die volgende drie dele:
Primêre selwandWysig
Alle plantselle beskik oor 'n primêre selwand, wat dun is en buite die selmembraan voorkom. Aangesien dit hoofsaaklik uit sellulose-vesels bestaan groei dit saam met die sel. Klein openinge, genaamd stippels kom in die selwand voor. Plasmodesmata (sitoplasmastringe) strek deur die selwande en verbind selle met mekaar om vervoer tussen selle te vergemaklik.
MiddellamelWysig
Die middellamela, wat uit pektien bestaan, kom buite die primêre selwand voor. Pektien is oplosbaar en jellieagtig. Die middellamela heg die selwande van aangrensende selle aan mekaar.
Sekondêre selwandWysig
Die sekondêre selwand word tussen die selmembraan en primêre selwand van ouer selle aangetref. Dit is opgebou uit digte sellulose-vesels met lignien tussenin. Lignien is organies en bind weefsels aan mekaar sodoende die selwande te verdig en verstewig. Die sekondêre selwand kan nie rek nie en die porieë daarvan is relatief diep. Dit beskik ook oor plasmodesmatas.
Funksies van selwandWysig
Die hooffunksie van die selwand is om die sel te verstewig en te ondersteun. Dit beskerm dus die protoplasma.
SitoplasmaWysig
Die sitoplasma omring die selkern en word deur die selmembraan omring. Dit kom gedeeltelik in 'n sol-toestand en gedeeltelik in 'n jel-toestand voor, en die hoofkomponent daarvan is water. Daar word dikwels na die vloeibare sol-gedeelte verwys as grondplasma. Hoewel die grondplasma grys vertoon as gevolg van die opgeloste stowwe en organelle wat daarin voorkom, is dit eintlik 'n helder vloeistof. Alle metaboliese reaksies in die sel vind in die organelle in die sitoplasma plaas.
Funksies van sitoplasmaWysig
- Gee vorm aan die sel
- Oplosmiddel
- Vervoermedium
- Bergplek
PlasmamembraanWysig
Die plasmamembraan word ook die selmembraan genoem en is 'n dun, elastiese membraan wat die buitenste lewende grens van die sitoplasma vorm. Aangesien dierselle nie oor selwande beskik nie, is die plasmamembraan verantwoordelik om die inhoud daarvan te beskerm.
Funksies van die plasmamembraanWysig
Die hoofdoel van die selmembraan, wat selektief deurlatend is, is om die beweeg van stowwe in en uit die sel te beheer en te reguleer.
Beweging van stowwe oor membraneWysig
Stowwe kan op een van drie maniere deur membrane beweeg, naamlik diffusie, osmose en aktiewe vervoer.
NukleusWysig
Die selkern of nukleus is die grootste organnel in die sel en is rond of ovaalvormig. Dit word deur die kernmembraan omring. Die selkern (nukleus) word deur 'n dubbelmembraan, die kernmembraan, van die sitoplasma geskei. 'n Aantal porieë kom in die kernmembraan voor en die endoplasmatiese retikulum kan in sommige gevalle aaneenlopend met die kernmembraan wees. Die porieë laat die deurgang van stowwe na en van die kern toe.
Die meeste selle het 1 kern, hoewel spierselle 'n hele aantal (sinsitium) en volwasse rooibloedselle geen het nie. Die vorm is meestal gerond, hoewel sommige gelob kan wees; die deursnee wissel van 5 tot 10 m. Die kern bevat die erflike materiaal in die vorm van DNS, wat tydens diesel se normale funksionele toestand as 'n verspreide chromatiennetwerk sigbaar is. 'n Hoeveelheid RNS-molekules word aangetref, asook 'n klas basiese proteïene, die histone.
Die histone is belangrik omdat hulle gedurende profase funksioneel is by die kondensasie van die chromatiennetwerk tot chromosome. Omdat hulle sodoende die fisiese toeganklikheid van ensieme tot die DNS beïnvloed, speel hulle waarskynlik ook 'n rol in die beheer van geenuitdrukking. 'n Klas suur proteïene wat 'n rol speel in die regulasie van geenuitdrukking, word ook aangetref. Een of meer kernliggaampies (nucleoli) kan gewoonlik in die kern waargeneem word. Die organelle is aggregate wat ryk is aan RNS en hulle is verantwoordelik vir die vervaardiging van ribosome.
Funksies van die nukleusWysig
- Dien as beheersentrum vir die sel aangesien dit al die sel-aktiwiteite beheer.
- Dra erflikheidseienskappe in die chromosome in die vorm van DNS.
Dele waaruit die nukleus bestaanWysig
- Dubbele kernmembraan wat die selkern omsluit en wat die vervoer van stowwe na en van die nukleus beheer.
- Kernplasma, wat soos die sitoplasma van die selkern is. Ook genoem nukleoplasma.
- Nukleolus (kernliggaampie), wat die kern van die kern is.
- Chromatiennetwerk, wat 'n digte netwerk van drade is wat by mitose (seldeling) verkort en verdik om chromosome te vorm en genetiese materiaal dra.
MitochondriaWysig
'n Mitochondrium is 'n matriksgevulde, silindervormige hol stafie waarvan verskeie verspreid in die sitoplasma van die selle van plante en diere voorkom. 'n Dubbele membraan omring die mitochondrium. Die membraan aan die binnekant bevat kristas ('n krista is 'n vingeragtige uitsteeksel), maar die buitenste membraan is glad. Die matriks waarmee dit gevul is, is halfvloeibaar.
Feitlik alle eukariotiese selle bevat mitochondria, omdat die meerderheid obligate aërobe is (hulle moet in die aanwesigheid van suurstof respireer). Hulle bevat ʼn aantal respiratoriese ensieme en kan met reg diesel se kragsentrales genoem word. Die vorms, groottes en getalle van mitochondria kan baie wissel. Hulle kan tot 7 m lank wees, met 'n deursnee van 0,5 tot 1 m. Lewerselle het tot 2 500 mitochondria per sel. Die mitochondria bestaan uit ongeveer 65 tot 70 % proteïene, 20 tot 30 % lipiede, 0,5 % RNS en 'n enkele string DNS.
Die mitochondrion is uit 'n dubbelmembraan opgebou en die buitenste membraan omvou ʼn ruimte, terwyl die binneste membraan 'n aantal voue in die ruimte vorm. Die res van die ruimte is gevul met 'n matriks, wat 'n aantal ensieme en mineraalkorrels bevat en waarin die sitroensuursiklus plaasvind.
ʼn Aantal ensieme is in die membrane ingebed en hulle is vir veral oksidatiewe fosforilasie belangrik. Ensieme wat in die buitenste membraan ingebed is, word vir die afbreek van vetsure gebruik. Mitochondria bevat hut eie ribosome en 'n sirkelvormige DNS-string. Die hoeveelheid DNS is net genoeg om vir ongeveer 10 % van die organel se proteïene te kodeer, sodat die meeste ander proteïene van die sitoplasma afkomstig is. Die mitochondria kan vermeerder deur in 2 te deel.
Funksies van mitochondriaWysig
Selrespirasie, 'n lewensbelangrike proses, vind in die mitochondria plaas. Energie en suurstof word tydens selrespirasie vrygestel en vorm deel van die verbinding adenosientrifosfaat (ATP), wat as energiedraer in selle optree.
RibosomeWysig
Ribosome is klein en rond en kom in beide plant- en dierselle voor. Ribosome is uit ribonikliënsuur en protein opgebou. Ribosome word in die mitochondria, chloroplaste, endoplasmiese retikilum en in groepies in die sitoplasma aangetref. Ribosome wat los in die sitoplasma voorkom word poliribosome genoem.
Endoplasmiese Retikulum (ER)Wysig
Die fyn netwerk van membrane vorm 'n aaneenlopende stelsel van klein kanaaltjies wat deur die sitoplasma strek. Die ER is aan die sel- en/of kernmembraan verbind. Daar is 2 verskillende tipes ER, nl.
- Growwe ER, wat ribosome op die oppervlak besit.
- Gladde ER, wat nie ribosome op die oppervlak besit nie.
Funksies van ERWysig
Die ER vergroot die seloppervlak en vervoer stowwe deur die sitoplasma.
Golgi-ApparaatWysig
Die golgi-apparaat, of te wel golgi-liggaampie, is 'n organel wat bestaan uit stapels hol, plat sakkies wat sisternums genoem word. Sisternums is membraanagtig. Die golgi-apparaat word naby die selkern van beide plantselle en dierselle aangetref.
Funksies van Golgi-ApparaatWysig
Dit speel 'n groot rol in die vervaardiging van afskeidings soos mukus en speeksel en berei proteïene voor om na die res van die sel vervoer te word. Daarom is dit volop in selle met 'n afskeidingsfunksie.
LisosomeWysig
Lisosome is klein, membraangebonde liggaampies/sakkies wat met 'n korrelagtige materiaal gevul is en onder 'n elektronmikroskoop donkergekleurd voorkom. Die sakkies is tussen 0,25 tot 0,8 m in deursnee. Die membrane omsluit 'n aantal ensieme wat daartoe, in staat is om alle selorganelle en membrane te verteer (die organelle staan daarom soms as "selfmoordsakkies" bekend).
Die organelle is nuttig in selle wat stowwe intrasellulêr moet verteer, soos die neutrofiele in die immuniteitstelsel, wat bakterieë en swamme verswelg en dan met lisosoomafskeidings vernietig. Die afskeidings word normaalweg in selle gebruik om uitgediende organelle te verteer en die materiaal sodoende beskikbaar te stel om weer nuwe organelle te sintetiseer.
Sommige soorte materiaal kan egter nie deur die lisosome verteer word nie en 'n aantal lisosome met die onverteerbare oorblyfsels word in selle aangetref. In selle met 'n kort lewensduur, soos makrofage of neutrofiele, belemmer sulke liggaampies nie die funksionering van diesel nie, maar in selle wat nie verdeel of vervang word nie (soos senuweeselle), kan hulle ophoop. Dit is egter nog nie bekend of die opeenhoping van die liggaampies ʼn rol speel in senuwee- of spierwerking nie.
PlastiedeWysig
Plastiede sluit in chloroplaste, chromoplaste en leukoplaste. Plastiede kom slegs in plantselle voor.
VakuoleWysig
'n Vakuool is 'n vloeistofgevulde "sakkie" in die sitoplasma. Die vakuool is met selsap gevul en word omring deur die tonoplast, 'n selektiefdeurlatende membraan. Plantselle het groot vakuole vergeleke met dierselle, wat in sommige gevalle self nie oor 'n vakuool beskik nie. Die vloeistof in die vakuole bestaan uit water en opgeloste stowwe.
verskillende tipes vakuole sluit in:
- Kontraktiele vakuole
- Voedselvakuole
- Blasies
- Lisosome
Funksies van vakuoleWysig
- Turgordruk (by plantselle), die druk wat deur die selsap veroorsaak word. Dit verstewig plantselle.
- Antosianiene wat in die selsap voorkom verskaf kleur aan blomme en vrugte.
SentrosoomWysig
Die sentrosoom kom net by dierselle voor, en is 'n area in die sitoplasma naby aan die selkern. Sentriole word in die sentrosoom aangetref.
SentrioleWysig
Sentriole is klein, silindervormige strukture van die diersel wat naby mekaar lê met 'n hoek van 90°. Sentriole bestaan uit fibrille en fibrille bestaan elk uit drie mikrobuisies.
Funksie van sentrosoomWysig
Sentriole is belangrik vir spoelvorming om tydens seldeling te kan plaasvind.
Opsommend: Verskille tussen plantselle en dierselleWysig
Plantselle | Dierselle |
---|---|
Selwand aanwesig | Selwand afwesig |
Groot vakuole | Klein of geen vakuole |
Plastiede aanwesig | Geen plastiede |
Geen lisosome | Lisosome aanwesig |
Geen sentrosome | Sentrosome aanwesig |
Vaste vorm | Vorm is onreëlmatig |
|
<urn:uuid:db6196fe-a1ee-47d1-a3ce-9c2a672cf215>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Sel
|
2019-07-21T08:36:33Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00295.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999969
| false
|
Saint-Denis
- Hierdie bladsy handel oor die stad in Frankryk, vir die hoofstad van Réunion, sien gerus Saint-Denis (Réunion).
Kaart | Wapen |
Vlag | |
Land | Frankryk |
Région (gewes) | Île-de-France |
Département | Seine-Saint-Denis |
Koördinate | 48°56' N, 02°21' O |
Stigting | Voor 2de eeu n.C. |
Oppervlakte: | |
- Totaal | 12,36 vk km |
Hoogte bo seevlak | 23-46 m |
Bevolking: | |
- Totaal (2005) | 95 800 |
- Bevolkingsdigtheid | 7 662/vk km |
Tydsone | UTC +1 |
- Somertyd | UTC +2 |
Burgemeester | Didier Paillard (PCF) |
Amptelike webwerf | Saint-Denis |
Saint-Denis is 'n stad sowat 9 kilometer noord van Parys se stadsentrum en in die département Seine-Saint-Denis geleë. Saint-Denis dien as die sub-prefektuur van dié département en is die setel van die arrondissement Saint-Denis.
Saint-Denis huisves die koninklike nekropolis van die plaaslike basiliek en was vroeër ook die setel van sy abdy. Die stad is 'n voormalige nywerheidsentrum in Parys se noordelike voorstadgordel, maar ondergaan tans 'n ekonomiese transformasie. Saint-Denis se inwoners is merendeels Moslem-immigrante uit voormalige Franse kolonies.
Inhoud
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
Die heilige Dionisius (Saint-Denis)[wysig | wysig bron]
Saint-Denis is vernoem na die eerste biskop van Parys, Dionisius (Frans: Denis) wat omtrent 250 tydens die Christenvervolgings van die Romeinse keiser Valerianus op die huidige Paryse Montmartre-heuwel 'n marteldood gesterf het. Hy was volgens die oorlewerings van Gregorius van Tours (6de eeu) een van die sewe biskoppe wat onder die heerskappy van keiser Decius vir sendingwerk na Gallië gestuur is. 'n Ou legende oor sy dood beweer dat hy ná sy onthoofding self na sy graf op die Gallo-Romeinse dorp Catolacus se begraafplaas geloop en daarby sy hoof in sy hande gedra het.
In die 5de eeu het die heilige Geneviève 'n kapel oor sy graf laat oprig wat vinnig tot 'n bedevaartsoord ontwikkel het. Hierdie kapel was die eenvoudige voorloper van latere kerkgeboue en die plaaslike klooster en tegelykertyd die bakermat van die huidige stad.
Dionisius se sterflike oorskot is vanaf die 6de eeu in die Benediktynse klooster van Saint-Denis bewaar. Die Dionisius-kult het orals in Frankryk gewild geraak, en hy het uiteindelik die beskermheilige van Frankryk geword. Saint-Denis! was in die Middeleeue ook die slagkreet van Franse ridders.
Saint-Denis as 'n geestelike sentrum[wysig | wysig bron]
Die abdy van Saint-Denis was een van die beduidendste geestelike sentrums in die Frankiese en Franse koninkryke. Onder die heerskappy van koning Dagobert het dit 'n belangrike rol in die geestelike lewe van die Frankiese Ryk gespeel en is deur Dagobert van besondere voorregte en omvangryke landbesit naby Parys voorsien.
Die kerk, 'n primitiewe basiliek, is in koninklike opdrag opgerig, en volgens sy wens is Dagobert hier ter ruste gelê. Dit het later as die tradisionele begraafplaas van die Merovingiese koningshuis en latere Franse dinastieë gedien.
Die klooster het ook onder die Karolingiese heersers 'n beduidende godsdienstige sentrum gebly, en ook Karel Martel is hier ter ruste gelê. Onder die heerskappy van Karel die Grote is landgoedere dwarsoor Frankryk aan die abdy geskenk, terwyl Fulrad (omtrent 710-784), een van die leidende persoonlikhede aan Karel se hof, as ab benoem is.
Die verering van die heilige Dionisus is tot 'n landswye kultus ontwikkel, en die Franse konings het die abdy se vlag, die Oriflamme, oorgeneem. Fulrad het die klooster se rol as geestelike sentrum verder uitgebou en die verering van die heilige Dionisus gelykgestel aan dié van Dionisios Areopagites, die eerste biskop van Athene wat volgens oorlewerings deur Paulus bekeer is.
Fulrad se leerling en opvolger Hildoeïn het die werk van sy leermeester voortgesit en van Saint-Denis in die 9de eeu die geestelike en kulturele sentrum van Frankryk gemaak. Bekende persoonlikhede soos Hinkmar van Reims en Johannes Scotus Erigena was hier as leermeesters werksaam.
Die bloeitydperk en die geboorte van die Gotiese boustyl[wysig | wysig bron]
In die 10de eeu en 11de eeu het Saint-Denis sy leidende posisie kwytgeraak en eers onder ab Adam (1096-1122) weer 'n opswaai beleef. Adam het rondom die klooster 'n stedelike nedersetting laat stig wat tot 'n ekonomiese sentrum gegroei het en in die tydperk tussen die 11de en 15de eeu as die gasheerstad van belangrike beurse opgetree het. Koopmanne van dwarsoor Europa en uit die Bisantynse Ryk het 'n besoek aan die stad se markte afgelê.
Onder ab Suger het Saint-Denis sy grootste bloeitydperk beleef waartydens die klooster se invloed vergroot en sy onafhanklikheid bevestig is, en gedurende sy ampstermyn tussen 1122 en 1151 het hy die basiliek vanaf 1144 volgens 'n nuwe boukundige styl laat herbou - dit was die geboorte van die Gotiese argitektuur, en die katedraal van Saint-Denis het geskiedenis gemaak as die eerste Gotiese katedraal in Europa. Die klooster is tot koninklike kerk verklaar en het tot die sentrum van die koninklike geskiedskrywing ontwikkel. In die 13de eeu is Suger se boubedrywighede deur die argitek Pierre de Montreuil (omtrent 1200-1266) voltooi; die kerk is vergroot en as die begraafplaas van die Franse konings uitgebou.
Die tydperk van die 14de tot by die 18de eeu[wysig | wysig bron]
Die Honderdjarige Oorlog met Engeland het tot groot verwoestings in Saint-Denis gelei. Die stad is beleër en beset, en sy bevolking het van 10 000 tot 3 000 gekrimp.
In 1593 het die latere Hendrik IV in die plaaslike basiliek sy Protestantse geloof afgesweer om sodoende die Franse koningstroon te kan bestyg. Onder die heerskappy van koning Lodewyk XV is talryke kloosters in Saint-Denis gestig; die koning het veral belang in die stad gestel nadat sy eie dogter Louise by die plaaslike Karmeliete-orde aangesluit het. In die ou abdy is nuwe geboue voltooi, terwyl in die Karmeliete-klooster 'n nuwe kapel ingewy is.
Die nywerheidsomwenteling in die 18de en 19de eeu[wysig | wysig bron]
In die 18de eeu is die nywerheidsomwenteling met die oprigting van Saint-Denis se eerste fabriek ingelui wat geverfde linnegoed vervaardig het. Die industrialisering het die stad se gesig ná die woelinge van die Franse Rewolusie uiteindelik heeltemaal verander. In 1824 is die plaaslike kanaal geopen, en met die bou van die eerste spoorweglyn in 1843 het groot nywerhede hulle veral in die La Plaine-buurt begin vestig.
Met die vinnige industrialisering het ook Saint-Denis se geskiedenis as 'n werkersstad 'n aanvang geneem, en Saint-Denis het as die ville rouge ("rooi stad") 'n belangrike rol in die politieke bewegings van die destydse werkersklas gespeel. In 1892 het die inwoners hul eerste Sosialistiese stadsregering verkies - 'n opspraakwekkende gebeurtenis wat 'n nasionale simbool geword het.
Die 20ste eeu[wysig | wysig bron]
Saint-Denis was ook gedurende die 1920's 'n sentrum van sosiale bewegings. Sy burgemeesters was nou gewoonlik lede van die Kommunistiese Party van Frankryk (Parti Communiste).
Die tydperk ná die Tweede Wêreldoorlog was 'n periode van heropbou. Die argitek André Lurçat het die eerste cités laat oprig - woonbuurte met moderne woonstelblokke wat destyds as sosiale behuisingsprojekte met vooraanstaande argitektuur geassosieer is. Ook die vernuwing van die stadskern is volgens nuwe moderne boustyle deurgevoer en het gepaard gegaan met 'n program van argeologiese opgrawings wat or 'n tydperk van sewentien jaar plaasgevind het.
In 1976 is die Paryse moltreinnetwerk tot by Saint-Denis se middestad uitgebou, terwyl ook die nuwe Park van die Erelegioen vir die publiek geopen is. Saint-Denis het met die inwyding van die nuwe sakesentrum Basilique ook sy tradisionele rol van handelsentrum herbevestig. Die eerste tremspoor in die gewes Île-de-France is in Desember 1992 in Saint-Denis geopen.
Op 19 Oktober 1993 is die besluit geneem om die nuwe nasionale stadion Stade de France met 80 000 sitplekke in Saint-Denis op te rig. Die stadion is op 28 Januarie 1998 met die Vyf-Nasies-sokkertoernooi ingewy. In Junie en Julie van dieselfde jaar het nege wedstryde van die Sokker-Wêreldkampioenskap in die Stade de France plaasgevind.
Die bou van die nuwe stadion het met belangrike infrastruktuurprojekte gepaard gegaan, waaronder die lank verwagte oordakking van die A1-motorsnelweg in La Plaine, die bou van twee nuwe stasies vir die Paryse metropolitaanse gebied se openbare vervoerstelsel RER en die verlenging van die moltreinlyn 13 tot by die Universiteit van Parys 8.
Bronne[wysig | wysig bron]
- Grabois, Aryeh: Medieval Civilization. An Illustrated Encyclopaedia. Jerusalem: G.G. The Publishing House Ltd.; Enzyklopädie des Mittelalters. Frankfurt am Main: Athenäum Verlag
- Die amptelike webwerf van Saint-Denis: Saint-Denis
|
<urn:uuid:80262ff1-558f-4057-9553-f166b866477b>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Saint-Denis
|
2019-07-21T09:06:02Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526940.0/warc/CC-MAIN-20190721082354-20190721104354-00295.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999984
| false
|
Boekbronne
Jump to navigation
Jump to search
Biblioteke
Suid-Afrika:
- Soek die boek in die Nasionale Biblioteek van Suid-Afrika se katalogus
- Soek die boek in die SEALS Konsortium se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van Suid-Afrika se biblioteek
- Soek die boek in die Universiteit van die Witwatersrand se biblioteek
- Soek die boek in die Kaapse Hoër Onderwys Konsortium se biblioteek
Wêreldwyd:
- Soek die boek deur WorldCat in jou plaaslike biblioteek se katalogus
Boekwinkels
Suid-Afrika:
Ander lande:
|
<urn:uuid:230cd223-c4d0-4e95-a6d7-1e3e8fced1f7>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Spesiaal:Boekbronne/310047404X
|
2019-07-16T10:26:32Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524522.18/warc/CC-MAIN-20190716095720-20190716121720-00239.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999935
| false
|
Gerhardus Jacobus Rudolph (1797 – 1851) was die kleinseun van die Suid-Afrikaanse Rudolph-voorvader, Johan Bernhard Rudolph.
Hy was 'n Boere-politieke figuur en tussen 1842 en 1843 die laaste staatshoof van Natalia.
|
<urn:uuid:30d2017e-3249-4f89-a9fa-32f59ab49649>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.m.wikipedia.org/wiki/Gerhardus_Jacobus_Rudolph
|
2019-07-17T15:00:45Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00399.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa",
"by-sa"
],
"in_footer": [
false,
true
],
"in_head": [
true,
false
],
"location": [
"link_tag",
"a_tag"
],
"version": [
"3.0",
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.997726
| false
|
Aarde
Die Aarde. | ||||||||||
Wentelbaaneienskappe | ||||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Epog J2000 | ||||||||||
Afelium | 152 098 232 km 1,01671388 AE | |||||||||
Perihelium | 147 098 290 km 0,98329134 AE | |||||||||
Semihoofas | 149 598 261 km 1,00000261 AE[1] | |||||||||
Wentelperiode | 365,256363004 dae[2] 1,000017421 jaar | |||||||||
Gem. omwentelingspoed | 29,78 km/s[3] 107 200 km/h | |||||||||
Hellingshoek | 7,155° (tot die son se ewenaar)[4] 1,57869° (tot onveranderbare vlakte) | |||||||||
Lengteligging van stygende nodus | 348,73936°[3] | |||||||||
Periheliumhoek | 114,20783°[3]´ | |||||||||
Natuurlike satelliete | 1 natuurlike maan sowat 1 000 kunsmatige satelliete[5] | |||||||||
Fisiese eienskappe
Radius by ewenaar | 6 378,1 km[6][7] | |||||||||
Radius na pole | 6 356,8 km[8] | |||||||||
Oppervlakte | 510 072 000 km2[9][10] | |||||||||
Volume | 1,08321×1012 km3[3] | |||||||||
Massa | 5,9736×1024 kg[3] | |||||||||
Gem. digtheid | 5,515 g/cm3[3] | |||||||||
Oppervlak- aantrekkingskrag | 9,780327 m/s2[11] 0,99732 g | |||||||||
Ontsnapping- snelheid | 11,186 km/s[3] | |||||||||
Sideriese rotasieperiode | 0,99726968 dag[12] 23h 56m 4.100s | |||||||||
Rotasiespoed by ewenaar | 1674,4 km/h[13] | |||||||||
Ashelling | 23°26'21",4119[2] | |||||||||
0,367[3] | ||||||||||
Oppervlak-temp. Kelvin Celsius |
Atmosfeer | ||||||||||
Oppervlakdruk | 101,325 kPa | |||||||||
Samestelling | 78,08% Stikstof (N2)[3] 20,95% Suurstof (O2) 0,93% Argon 0,038% Koolstofmonoksied Sowat 1% Waterdamp |
Die Aarde is die derde naaste planeet aan die Son. Dit is die vyfde grootste planeet in die Sonnestelsel en die grootste rotsplaneet wat deursnee, massa en digtheid betref. Die Aarde is die tuiste van miljoene spesies, waaronder die mens, en is die enigste plek in die heelal waar sover bekend lewe bestaan. Die planeet het 4,54 miljard jaar gelede ontstaan[17][18] en lewe het binne die volgende miljard jaar op sy oppervlak verskyn. Dit het die Aarde se atmosfeer en oppervlak beïnvloed, wat weer gelei het tot die florering van aërobiese en anaërobiese organismes en tot die vorming van die osoonlaag. Dié laag en die Aarde se magneetveld blokkeer die skadelikste straling van die Son en maak so lewe op land moontlik.[19] Die Aarde se fisiese eienskappe, geologiese geskiedenis en posisie in die Sonnestelsel maak die volgehoue bestaan van lewe moontlik; daar word verwag dat die planeet vir die volgende 1,5 miljard jaar lewende organismes sal onderhou, waarna die stygende ligsterkte van die Son die biosfeer sal vernietig.[20]
Die Aarde se buitenste laag word in verskeie segmente, of tektoniese plate, verdeel. Hierdie plate beweeg oor miljoene jare langsamerhand oor die oppervlak. Ongeveer 71% van die oppervlak word deur oseane bedek en die res deur kontinente en eilande. Lopende water is noodsaaklik vir alle bekende lewensvorme en sover bekend bestaan daar geen lopende water op enige ander planeet se oppervlak nie.[nota 1] Die Aarde se binnekant is steeds aktief, met 'n dik en relatief soliede mantellaag, 'n vloeibare buitekern wat die magneetveld skep en 'n binnekern wat uit soliede yster bestaan.
Die Aarde is in wisselwerking met ander voorwerpe in die ruimte, soos die Son en die Maan. Tydens elke omwenteling om die Son draai die planeet ook ongeveer 365,26 keer om sy eie as;[nota 2] hierdie tydperk staan as 'n sterrejaar bekend.[nota 3] Die Aarde het 'n skuins as: dit lê teen 'n helling van 66,6º ten opsigte van sy sonnebaan (die baan waarin die planeet om die son wentel). Dié helling het die verskillende seisoene tot gevolg. Die Aarde se enigste werklike natuurlike satelliet is die Maan. Dié vergroot die getye van die oseane, stabiliseer die Aarde se as en vertraag stadigaan die planeet se draaiing.
Inhoud
- 1 Geskiedenis
- 2 Fisiese eienskappe
- 3 Omwenteling
- 4 Maan
- 5 Bewoonbaarheid
- 6 Kulturele sienings
- 7 Aantekeninge
- 8 Verwysings
- 9 Bronnelys
- 10 Eksterne skakels
Geskiedenis[wysig | wysig bron]
- Hoofartikel: Geskiedenis van die Aarde.
Wetenskaplikes het deur middel van verskeie vakgebiede 'n gedetailleerde weergawe van die Aarde se geskiedenis saamgestel. Die oudste materie in die Sonnestelsel is ongeveer 4,5672 miljard jaar oud[21] en omstreeks 4,54 miljard jaar gelede[17][18] het die Aarde en ander planete in die Sonnestelsel gevorm uit die newel van die Son, 'n skyfvormige massa stof en gas wat ná die vorming van die Son oorgebly het. Die aanwas van die Aarde uit hierdie newel is in die volgende 10 tot 20 miljoen jaar grotendeels voltooi.[22] Die buitenste laag of skil van die Aarde was aanvanklik gesmelt, maar nadat water in die atmosfeer begin ophoop het, het dié laag begin afkoel en 'n soliede kors gevorm. Nie lank daarna nie, ongeveer 4,53 miljard jaar gelede, is die Maan gevorm,[23] waarskynlik die gevolg van 'n impak met 'n voorwerp so groot soos Mars met ongeveer 10% van die Aarde se massa.[24][25] 'n Deel van hierdie voorwerp sou met die Aarde saamgesmelt het, terwyl 'n ander deel die ruimte ingeskiet sou word. 'n Derde deel sou nie genoeg snelheid gehad het om die ruimte in te skiet nie, maar sou eerder deur die Aarde se swaartekrag in 'n wentelbaan om die Aarde vasgevang gewees het, waar dit sou verenig om die Maan te vorm.[nota 4]
Vulkaniese aktiwiteit en gasse wat uit die jong planeet ontsnap het, het 'n oeratmosfeer geskep. Gekondenseerde water, aangevul deur ys en lopende water wat deur asteroïdes en komete na die Aarde gebring is, het die planeet se oseane geskep.[26] Alhoewel die Son toe slegs 70% van sy huidige ligsterkte gehad het, het die oseane nie gevries nie.[nota 5] 'n Kombinasie kweekhuisgasse en hoër vlakke van sonaktiwiteit het waarskynlik daartoe bygedra dat die Aarde se oppervlaktemperatuur gestyg het, en dit het gekeer dat die oseane vries.[27]
Die eerste oseane het die hele planeet gedek, waarna die eerste kontinente begin vorm het namate die aardkors afgekoel en gesteentes begin vorm het wat bo die wateroppervlak uitgesteek het. Daar is twee modelle wat die ontstaan en groei van die kontinente probeer verduidelik.[28] Die eerste stel voor dat die kontinentale oppervlak, dus die hoeveelheid land wat bo die water uitsteek, stadig maar seker gegroei het tot die huidige landoppervlak.[29] Volgens die tweede model het hulle 'n proses van uiters vinnige aanwassing vroeg in die Aarde se geskiedenis ondergaan[30] (laasgenoemde teorie word deur huidige navorsing ondersteun),[31] gevolg deur 'n stabiele langtermyn kontinentale oppervlak.[32][33][34][nota 6]
Evolusie van lewe[wysig | wysig bron]
- Hoofartikel: Evolusie.
Op die oomblik is die Aarde die enigste voorbeeld van 'n omgewing waar die evolusie van lewe moontlik was.[35] Hoogs energieke chemie het vermoedelik ongeveer 4 miljard jaar gelede 'n selfrepliserende molekule geskep wat in die oseaan voorgekom het. Eenvoudige organiese stowwe het ontwikkel tot aminosure en nukleotides, wat later gegroei het tot proteïene en ribonukleïensuur, die boustowwe vir lewe. Daar word geglo die laaste gemeenskaplike voorouer van alle huidige lewensvorme het 'n halfmiljard jaar ná die eerste selfrepliserende molekule gelewe, ongeveer 3,4 miljard jaar gelede.[36]
Die ontwikkeling van fotosintese het beteken dat die Son se energie direk deur lewensvorme gebruik kon word. Fotosintese het gelei het tot die produksie en opgaring van suurstof in die atmosfeer en 'n laag osoon ('n vorm van molekulêre suurstof, O3) in die boonste atmosfeer. Die osoonlaag het lewe teen skadelike straling beskerm, wat beteken het organismes groter as bakterieë kon ontstaan, soos eukariotiese selle.[37] Werklike veelsellige organismes het gevorm namate die selle binne-in 'n kolonie toenemend gespesialiseerd geword het. Met die beskerming wat die osoonlaag gebied het, kon hierdie veelsellige organismes hulself oor die aardoppervlak versprei.[38]
Tussen 750 en 580 miljoen jaar gelede het gletseraktiwiteit tot 'n groot ystydperk gelei, waartydens die planeetoppervlak van die pole tot by die ewenaar bevrore was; 'n sogenaamde "sneeubalaarde".[39] Toe die klimaat ná die ystydperk weer warmer word, het lewe baie vinnig ontwikkel: tydens die Kambriese ontploffing (ongeveer 535 miljoen jaar gelede), het organismes 'n uiters vinnige ontwikkelingsperiode ondergaan, waartydens nuwe groepe organismes (diere, plante ens.) ontstaan het. Sedertdien het evolusie steeds nuwer en ingewikkelder soorte lewe voortgebring, 'n ontwikkeling wat soms onderbreek is deur kort periodes van massa-uitwissings. Ongeveer 500 miljoen jaar gelede het die eerste plante en insekte op land verskyn en sowat 380 miljoen jaar gelede het die visse in vlak water pote ontwikkel, waarmee hulle uit die water en oor die land kon kruip. Hierdie diere was amfibies en het longe in plaas van kieue gehad. Uit die amfibieë het die reptiele en later ook die soogdiere ontwikkel. Die laaste massa-uitwissing was ongeveer 65 miljoen jaar gelede: in hierdie tyd was die dinosourusse (reptiele) reeds 'n paar honderd miljoen jaar die oorheersende lewensvorm op Aarde. Die waarskynlike rede vir die massa-uitsterwing was die impak van 'n reuse-meteoriet wat alle dinosourusse en ander groot reptiele (behalwe die voëlagtige dinosourusse) uitgewis het. Dit staan bekend as die Kryt-Paleogeen-uitwissing.
Kleiner diertjies, soos die soogdiere (wat so groot soos skeerbekmuise was), het ook die uitwissing oorleef en sonder die bedreiging van reusagtige karnivoriese reptiele het hulle die volgende 65 miljoen jaar vinnig ontwikkel en gediversifiseer, totdat 'n aapagtige soogdier in Afrika 'n paar miljoen jaar gelede die vermoë ontwikkel het om regop te staan,[40][nota 7] en daaruit het die mens ontwikkel. Deur die ontwikkeling van spraak, die ontdekking van landbou en die tem van diere kon die mens relatief vinnig oor die wêreld versprei en, ná die ontstaan van beskawings, binne 'n kort tyd 'n groot invloed op die biosfeer, hidrosfeer, atmosfeer en die landgebruik en indeling van die aardoppervlak uitoefen.
Die Aarde verkeer op die oomblik in 'n ystydperk, wat ongeveer 40 miljoen jaar gelede begin en sowat 2,5 miljoen jaar gelede versterk het. Die poolkappe het sedertdien siklusse van 40 000 – 100 000 jaar ondergaan, waartydens dit aangroei en dan weer smelt. Die laaste glasiale tyd (of koue tydperk, soms ook foutiewelik "die laaste ystydperk" genoem) het ongeveer 10 000 jaar gelede geëindig.[41]
Toekoms[wysig | wysig bron]
- Hoofartikel: Toekoms van die Aarde.
Die Aarde se toekoms is nou verbind aan dié van die Son. Helium is stadig maar seker besig om by die Son se kern op te gaar, wat sal veroorsaak dat die Son se ligsterkte stadigaan sal toeneem. Oor die volgende 1,1 miljard jaar sal die Son se ligsterkte met 10% toeneem en oor die volgende 3,5 miljard jaar met 40%.[42] Die toenemende ligsterkte beteken dat die straling wat die Aarde bereik ook sal toeneem en klimaatmodelle dui daarop dat dit rampspoedige gevolge vir die planeet sal inhou, waaronder die moontlike verlies van die planeet se oseane.[43]
Deur die Aarde se toenemende hoë temperatuur sal die hoeveelheid anorganiese koolstofdioksied in die atmosfeer afneem tot 'n konsentrasie waarby C4-fotosintese onmoontlik sal wees. Dit beteken die meeste plantsoorte sal nie oorleef nie en die suurstof sal uit die atmosfeer verdwyn. 'n Suurstoflose atmosfeer sal beide menslike en dierlike lewe onmoontlik maak.[44] Binne die daaropvolgende miljard jaar sal alle oppervlakwater verdwyn[20] en die gemiddelde wêreldwye temperatuur sal 70 °C bereik.[44]
Dit beteken die binneplanete, Mercurius, Venus en die Aarde, sal in die fotosfeer (die Son se "atmosfeer") beland en vernietig word. Daar is egter 'n paar verskillende teorieë wat 'n ander moontlike lot vir die Aarde bied. Met die Son se uiteensetting sal hy ongeveer 30% van sy massa verloor, en die gepaardgaande verlies aan aantrekkingskrag sal veroorsaak dat die Aarde teoreties na 'n wyer wentelbaan sal skuif. Selfs al sou dit gebeur, sou alle oorblywende lewe egter steeds deur die Son se toenemende ligsterkte uitgewis word.[42] 'n Onlangse rekenaarsimulasie het weer daarop gedui dat die getywerking van die vergrotende Son juis die Aarde na die Son sal trek en so sal vernietig.[45]
Fisiese eienskappe[wysig | wysig bron]
Die Aarde is 'n aardse planeet, met ander woorde, hy het 'n rotsagtige liggaam, anders as die gasreuse (soos Jupiter). Die Aarde is die grootste van die vier aardse planete in die Sonnestelsel, in beide fisiese grootte en massa. Die Aarde het ook die hoogste digtheid van hierdie vier planete, die hoogste oppervlakswaartekrag, die sterkste magneetveld en die vinnigste omwenteling.[46] Dit is ook die enigste aardse planeet met aktiewe plaattektonika.[47]
Vorm[wysig | wysig bron]
Die vorm van die Aarde is baie naby aan 'n afgeplatte sferoïde: 'n sfeer wat by die pole afgeplat is en by die ewenaar uitbult.[48] Hierdie uitbulting is as gevolg van die Aarde se omwenteling en beteken dat die deursnit van die Aarde by die ewenaar 43 km langer is as die deursnit van pool tot pool.[49] As gevolg van die Aarde se topografie (die aardrykskundige verskynsels soos berge, dale, rivier, ens.) is die oppervlak hoegenaamd nie glad nie en wyk die planeet se vorm dus af van 'n ideale sferoïde. Tog is hierdie afwykings relatief gesproke baie klein. Die grootste afwykings op die oppervlak is Mount Everest (8,848 km bo seevlak, in die Himalajas) en die Mariana-trog (10,911 km onder seevlak, in die Stille Oseaan). As gevolg van die uitbulting rond die ewenaar, is die verste punt van die Aarde se kern in werklikheid die vulkaan Chimborazo in Ecuador.[50][51]
Vroeë denkers soos Pythagoras en Aristoteles het reeds vermoed dat die Aarde min of meer bolvormig moet wees, maar in latere eeu het hierdie vermoede in die vergetelheid geraak. Dit was eers met die koms van reisigers soos Christophorus Columbus en Ferdinand Magellaan dat hierdie vermoede deur lang seereise en kartografie bevestig kon word.
Samestelling[wysig | wysig bron]
Verbinding | Formule | Samestelling | |
---|---|---|---|
Vastelands | Oseanies | ||
silika | SiO2 | 60.2% | 48.6% |
alumina | Al2O3 | 15.2% | 16.5% |
kalk | CaO | 5.5% | 12.3% |
magnesia | MgO | 3.1% | 6.8% |
yster(II)oksied | FeO | 3.8% | 6.2% |
natriumoksied | Na2O | 3.0% | 2.6% |
kaliumoksied | K2O | 2.8% | 0.4% |
yster(III)oksied | Fe2O3 | 2.5% | 2.3% |
water | H2O | 1.4% | 1.1% |
koolstofdioksied | CO2 | 1.2% | 1.4% |
titaandioksied | TiO2 | 0.7% | 1.4% |
fosforpentoksied | P2O5 | 0.2% | 0.3% |
Totaal | 99.6% | 99.9% |
Dia Aarde se massa is ongeveer 5.98 × 1024 kg en bestaan hoofsaaklik uit yster (32,1%), suurstof (30.1%), silikon (15,1%), magnesium (13,9%), swawel (2,9%), nikkel (1,8%), kalsium (1,5%) enaluminium (1,4%); die oorblywende 1,2% bestaan uit spore van ander elemente.
As gevolg van massa-afskeiding, 'n proses waartydens swaarder dele na die kern van 'n liggaam beweeg, word daar geglo dat die kernstreek hoofsaaklik uit yster bestaan (88,8%), met kleiner hoeveelhede nikkel (5,8%), swawel (4,5%) en minder as 1% spoorelemente.[53]
Interne struktuur en plaattektonika[wysig | wysig bron]
Die aardkors bestaan uit 95% stollingsgesteentes en 5% afsettings- of sedimentgesteentes. Desondanks bedek laasgenoemde ongeveer 75% van die aardoppervlak, terwyl die stollingsgesteentes hoofsaaklik onder die oppervlak voorkom. Die kors bestaan veral uit stollingsgesteentes met 'n lae digtheid, soos andesiet en graniet, terwyl die oseaniese kors veral uit gabbro en basalt bestaan. Daar bestaan ook 'n derde soort gesteente, metamorfe gesteente, wat uit afsettings- en stollingsgesteentes vorm deur die groei van nuwe minerale in die dieper dele van die kors.
Tussen die kern van die Aarde en die kors lê die mantel, wat hoofsaaklik saamgestel is uit yster- en magnesiumryke silikate en oksiede. Die mantel se digtheid is hoër as dié van die kors en neem toe met diepte, gemiddeld 3,5 tot 5 g/cm3. Danksy die Aarde se hoë druk sit die mantel vas, maar is hy tog taaivloeibaar, wat beteken dat materiaal in die mantel kan stroom. Baie naby aan die kern is die mantel (as gevolg van die groot druk) onbeweeglik, maar hoe nader mens aan die kors beweeg, hoe viskeus of "sagter" word hy. Die mantel is tussen 2800 en 2900 km dik. Afhanklik van die mantel se viskositeit kan 'n onder- en bomantel (ook 'n binne- en buitemantel genoem) onderskei word, met 'n breë oorgangssone tussenin.[54] Die aardkern het 'n digtheid van 10 tot 13 g/cm3 en bestaan vernaamlik uit yster en nikkel, met spore van ander elemente. Die kern kan in 'n vaste binnekern en 'n vloeibare buitekern opgedeel word. Die binnekern het 'n deursnit van ruim 2500 km en is, ondanks die uiters hoë temperatuur van 5000 K, in vaste vorm, as gevolg van die enorme druk wat daarop uitgeoefen word. Om die binnekern is die buitekern geleë, met 'n dikte van 2200 km en 'n temperatuur van 4500 K.[54] Konveksiestrominge in die buitekern is verantwoordelik vir die opwekking van die Aarde se magneetveld.
Die buitenste laag van die Aarde is in vaste vorm en word die litosfeer genoem. Die litosfeer word gevorm uit die kors en 'n deel van die mantel. Onder die litosfeer lê die astenosfeer, wat vanweë die hoë temperatuur en relatief lae druk die taaivloebaarste deel van die mantel is. Die litosfeer is volgens die teorie van plaattektonika verdeel in tektoniese plate, wat onafhanklik van mekaar oor die "sagte" astenosfeer kan beweeg[55] en in feite daarop "dryf".
Die tektoniese plate beweeg ten opsigte van mekaar slegs 'n paar sentimeter per jaar. Tussen hierdie plate kan konvergente plaatgrense (wat na mekaar toe beweeg), divergente plate (wat van mekaar af beweeg) en transforme plaatgrense (wat langs mekaar beweeg) voorkom. Hierdie beweging veroorsaak vulkanisme, die vorming van trôe, berge en aardbewings langs die plaatgrense.
By divergente plaatgrense word daar deur die opwaartse stroming van uiters warm materiaal in die mantel voortdurend nuwe oseaniese litosfeer gevorm. By konvergente plaatgrense skuif die een plaat onder die ander in, deur 'n proses wat "subduksie" genoem word. Slegs oseaniese litosfeer kan hierdie proses in groot hoeveelhede ondergaan, kontinentale litosfeer is te dik en te lig daarvoor. As gevolg van subduksie word die oseaniese litosfeer die hele tyd "herwin", sodat die meeste oseaniese litosfeer nie ouer is as 100 miljoen jaar nie (relatief jonk op 'n geologiese tydskaal).
Oppervlak[wysig | wysig bron]
Die Aarde se oppervlak wissel drasties van plek tot plek. Ongeveer 70,8% van die oppervlak word deur water bedek[9] en 'n groot deel van die vastelandsplaat is onder seevlak. Hierdie onderwater oppervlak het bergagtige eienskappe, met bergreekse, vulkane, trôe, skeurdalle, plato's en vlaktes. Die oorblywende 29,2% wat nie deur water gedek word nie beskik oor berge, woestyne, vlaktes, plato's en ander geomorfologiese verskynsels.
Die planeet se oppervlak word aanhoudend hervorm deur plaattektonika en erosie, alhoewel hierdie hervorming miljoene jare lank neem om plaas te vind. Die oppervlakverskynsels wat deur plaattektonika gebou of hervorm is, word aan voortdurende wind en weer blootgestel: neerslag, temperatuurwisselings, chemiese effekte, asook vergletsering, kuserosie, die opbou van koraalriwwe en groot meteoorimpakte dra almal tot die hervorming van die landskap by.
Die kontinentale kors bestaan uit lae digtheidmateriaal soos die stollingsgesteentes graniet en andesiet. 'n Ander gesteente wat minder algemeen is, is basalt, 'n digter vulkaniese gesteente wat die hoofbestanddeel van die oseaanbodem is.[56] Sediment- of afsettingsgesteentes vorm deur die opeenhoping van sediment wat saamgepers word. Alhoewel slegs 5% van die hele aarkors uit sedimentgesteente bestaan, dek hierdie 5% nagenoeg 75% van die kontinentale oppervlaktes.[57] Metamorfe gesteentes, die derde soort rots wat op die Aarde gevind word, word geskep wanneer hoë temperature of hoë druk (of beide) stolling- en afsettingsgesteentes saamsmelt. Die volopste silikaatminerale op die Aarde se oppervlak sluit kwarts, veldspaat, amfibool, mika, pirokseen en olivien in.[58] Algemene karbonaatminerale sluit kalsiet (wat in kalksteen gevind word), aragoniet en dolomiet.[59]
Die pedosfeer is die heel buitenste laag van die Aarde wat uit grond, oftewel aarde, bestaan en aan grondvorming onderwerp word. Dit is geleë by die skeidingsvlak van die litosfeer, atmosfeer, hidrosfeer en biosfeer. Die hoogte van die landoppervlak van die Aarde wissel van die laagste punt, -418 m by die Dooie See, tot 'n hoogte van 8848 m by die piek van Mount Everest. Die gemiddelde hoogte van land bo seevlak is 840 m.[60]
Hidrosfeer[wysig | wysig bron]
- Hoofartikel: Hidrosfeer.
Die volop water op die aardoppervlak is 'n unieke kenmerk wat die sogenaamde "Blou Planeet" van die ander planete in die Sonnestelsel skei. Die Aarde se hidrosfeer bestaan hoofsaaklik uit oseane, maar sluit tegniesgesproke alle wateroppervlaktes in die wêreld in, waaronder ook binnelandse seë, mere, riviere en ondergrondse water tot 'n diepte van 2000 m. Die diepste ondergrondse water is by die Challenger-diepte in die Mariana-trog in die Stille Oseaan, met 'n diepte van -10 911,4 m.[nota 9] Die gemiddelde diepte van die oseane is 3800 m, meer as vier keer die gemiddelde hoogte van die kontinente.[60]
Die oseane se massa is ongeveer 1,35 × 1018 metriese ton (of, ongeveer 1/4400 van die Aarde se totale massa) en beslaan 'n volume van 1,386 × 109 km3. Indien al die Aarde se land eweredig oor die oppervlak versprei was, sou die water rys tot 'n hoogte van meer as 2,7 km bo (die huidige) seespieël. Slegs 2,5% van die water op Aarde is varswater, die oorblywende 97,5% is soutwater. Die meerderheid van die varswater, ongeveer 68,7%, is in ysvorm.[61]
Ongeveer 3,5% van die oseane se totale massa bestaan uit sout. Meeste van hierdie sout is deur vulkaniese aktiwiteit vrygestel of uit koue, vulkaniese gesteentes verkry.[62] Die oseane is ook 'n reservoir vir opgeloste atmosferiese gasse, wat noodsaaklik is vir die oorlewing van baie waterliewende wesens.[63] Seewater het 'n belangrike invloed op die wêreld se klimaat, aangesien die oseane as 'n groot hittereservoir optree.[64] Wysigings in die oseaniese temperatuurverspreiding kan groot veranderinge in die weer veroorsaak, soos die El Niño-verskynsel.[65]
Atmosfeer[wysig | wysig bron]
- Hoofartikel: Aarde se atmosfeer.
Die atmosfeer is die gasvormige laag wat die Aarde omhul. Die gemiddelde atmosferiese druk op die Aardoppervlak is 101,325 kPa.[3] Die atmosfeer bestaan uit 78% stikstof en 21% suurstof, met spoorhoeveelhede waterdamp, koolstofdioksied en ander gasagtige molekules. Die atmosfeer eindig nie plotseling op 'n sekere hoogte nie, maar neem eerder in konsentrasie af, hoe hoër mens van die oppervlak is. Die onderste deel van die atmosfeer, waar ongeveer 75% van sy massa is, word die troposfeer genoem. Die hoogte van die troposfeer wissel tussen breedteliggings: by die pole is dit 8 km en by die ewenaar 17 km. Hierdie afstand wissel ook soms as gevolg van weer- en seisoenale faktore.[66]
In vergelyking met ander planete is die hoë konsentrasie suurstof in die Aarde se atmosfeer uniek. Normaalgesproke sou suurstof deur oksidasiereaksies by verwering in 'n relatief kort tyd uit die atmosfeer verdwyn, maar op Aarde sorg fotosintese deur plante vir 'n voortdurende vervaardiging van nuwe suurstof uit koolstofdioksied. Danksy die aanwesigheid van suurstof het die Aarde bowendien 'n osoonlaag wat die oppervlak beskerm teen ultravioletstraling, wat lewendige wesens skade kan berokken.
Die atmosfeer beskerm die Aarde deurdat kleiner meteore wat die Aarde (sou) tref, as gevolg van wrywing verbrand wanneer hulle deur die atmosfeer beweeg. Deur die verplasing van waterdamp en deur neerslag bring die atmosfeer ook water na die oppervlak. Verder verswak die atmosfeer ook potensieel drastiese temperatuurverskille tussen dag en nag, deur warmte vas te hou.[67] Hierdie laasgenoemde verskynsel staan as die kweekhuiseffek bekend: gasmolekules binne-in die atmosfeer van warmte-energie op wat deur die oppervlak weerkaats word. Die belangrikste "kweekhuisgasse" in die aardatmosfeer is koolstofdioksied, waterdamp, metaan en osoon. Sonder hierdie kweekhuiseffek sou die gemiddele oppervlaktemperatuur -18 °C wees en sou lewe nie kon voortbestaan nie.[9]
Weer en klimaat[wysig | wysig bron]
Die troposfeer word voortdurend deur sonstraling opgewarm, wat lei tot uitsetting van die lug. Lug met 'n laer digtheid styg op en word dan vervang deur koeler lug met 'n hoër digtheid. Dit lei tot die sirkulasie van lug in die atmosfeer, wat die weer en klimaat deur die herverdeling van hitte-energie aandryf.[68]
Rond die ewenaar val die sonlig loodreg in, terwyl die lig by die pole teen 'n klein hoek inval. Daardeur word die atmosfeer op hoër breedtegrade sterker opgewarm as rond die ewenaar. Die belangrikste sirkulasie in die atmosfeer word aangedryf deur hierdie temperatuurgradiënt. Die oseaanstroming het ook 'n invloed op die klimaat: die sirkulasie van die seestrome verdeel die hitte-energie van die ewenaar in die rigting van die pole.
Deur die verdamping van oppervlakwater kan lug waterdamp bevat. As die lug warm genoeg is om op te styg, daal die lugdruk, waardeur die lug versadig raak en water kondenseer. Die klein waterdruppeltjies wat op hierdie manier ontstaan, vorm saam 'n wolk. As daar genoeg waterkondensasie plaasvind, sal die druppels voldoende aangroei om as reën terug te val naar die oppervlak. Die hoeveelheid reën, of neerslag, verskil per plek: sommige gebiede kry 'n paar meter per jaar, terwyl ander minder as een millimeter per jaar kry. Die gemiddelde neerslag in 'n gebied word bepaal deur die dominante windrigting, die topologiese eienskappe en die temperatuurverskille.[69]
Ondanks die plaaslike verskille kan die Aarde volgens breedtegraad onderverdeel word in sones wat ongeveer dieselfde klimaat het. Van die ewenaar tot die pole vind mens die warm, nat tropiese klimate, dan die warm, droë subtropiese klimate, daarna die koeler, nat gematigde klimate, dan die droë, koeler landklimate en as laaste die koue, droë poolklimate.[70] Hoogte het ook 'n invloed op die klimaat. Aangesien die atmosfeer dunner word hoe hoër mens bo seespieël is, is gebiede wat hoër geleë is kouer. 'n Verdere indeling van klimate is die klimaatklassifikasie van Wladimir Köppen, wat die klimate volgens temperatuur en neerslag rangskik.
Hoër atmosfeer[wysig | wysig bron]
Bo die troposfeer word die atmosfeer meestal verdeel in die stratosfeer, die mesosfeer en die termosfeer. Elkeen van hierdie lae het 'n ander temperatuurverloop (die koers waarteen temperatuur m.b.t. hoogte verander). Buite die termosfeer begin die eksosfeer, wat oorgaan in die magnetosfeer, waar die sonwind deur die Aarde se magneetveld opgevang word.[71] Die osoonlaag, wat die aardoppervlak teen ultravioletstraling beskerm, is in die stratosfeer geleë. Die Kármán-lyn, 'n denkbeeldige lyn wat 100 km bo die aardoppervlak lê, word gebruik as grens tussen die atmosfeer en die ruimte[72] en lê in die onderste deel van die termosfeer.
As gevolg van hitte-energie kan sommige molekules in die buitenste dele van die atmosfeer 'n snelheid bereik wat vinnig genoeg is om uit die Aarde se swaartekrag te ontsnap. Dit beteken dat die atmosfeer stadig maar seker die ruimte in "lek". Ligte molekules, soos waterstof en helium, bereik hierdie ontsnappingssnelheid makliker en lek dus meer as ander gasse.[73]
Dis deels as gevolg van die lek van waterstof dat die Aarde van 'n aanvanklik reduserende stand tot die huidige oksiderende stand verander het. Fotosintese het 'n bron van vrye suurstof verskaf, maar daar word geglo dat die verlies van reduserende agente soos waterstof 'n noodsaaklike voorvereiste is vir die wydverspreide ophoping van suurstof in die atmosfeer.[74] Dit is dus moontlik dat hierdie ontsnappingsvermoë van waterstof 'n invloed gehad het op die aard van die lewe wat op die planeet ontwikkel het.[75] In die huidige, suurstofryke atmosfeer word die oorgrote meerderheid waterstof in water omgesit vóór dit uit die atmosfeer kan ontsnap. Die grootste verlies van waterstof is nou afkomstig van die afbreek van metaan in die boonste atmosfeer.[76]
Magneetveld[wysig | wysig bron]
Die Aarde se magneetveld het (by benadering) die vorm van 'n magnetiese dipool, met twee magnetiese pole wat ongeveer op dieselfde plek as die planeet se geografiese pole lê. Volgens die dinamoteorie word die magneetveld opgewek deur konveksiestroming in die gesmolte metaliese buitekern van die Aarde. Deur die beweging van hierdie konduktiewe massas word elektriese strome opgewek, wat weer op hul beurt die magneetveld veroorsaak. Konveksiestroming in die buitekern is chaoties van aard en verander hul rigting met tye, waardeur die Aarde se magneetveld omgekeer word. Hierdie omkerings vind elke paar miljoen jaar plaas; die laaste omkering was ongeveer 700 000 jaar gelede.[77][78]
Die magneetveld vorm die magnetosfeer, wat deeltjies uit die sonwind en kosmiese straling afweer. Die buitekant van die magnetosfeer, die sogenaamde "boogskok", is aan die kant van die Aarde wat na die Son gerig is, op 'n afstand van ongeveer 12 keer die radius van die Aarde. Die botsing tussen die Aarde se magnetiese veld en die sonwind vorm die Van Allen-gordels: 'n paar konsentriese ringe om die Aarde waar gelaaide deeltjies voorkom. Wanneer hierdie plasma die Aarde se atmosfeer by die magnetiese pole binnedring, veroorsaak dit poolligte.[79]
Omwenteling[wysig | wysig bron]
Die Aarde neem 23 uur, 56 minute en 4.091 sekondes om een keer om sy eie as te draai ('n sogenoemde "sideriese dag"). As mens die Aarde van bo die Noordpool af beskou, draai hy antikloksgewys en lyk dit vir 'n toeskouer op die aardoppervlak asof die ander hemelliggame (die sterre, planete, Son en Maan) in die ooste opkom en in die weste sak.
Die Aarde draai in 'n ietwat eksentriese baan om die Son. Een so omwenteling ('n sideriese jaar) duur ongeveer 365,25636 dae. Hierdie beweging om die Son beteken dat die Son, vir 'n toeskouer op die Aarde, elke dag ongeveer 1° na die ooste beweeg (ten opsigte van die sterre). As gevolg van hierdie beweging kom die Son dan ook elke dag ongeveer 4 minute later op ten opsigte van die sterre. Die tydsduur wat die Aarde nodig het om weer in dieselfde posisie te kom ten opsigte van die Son is dus ongeveer 4 minute langer as 'n sideriese dag en word 'n sinodiese dag genoem.
Die afstand tussen die Aarde en die Son is gemiddeld byna 150 miljoen km en die Aarde beweeg teen 'n snelheid van 29,783 km/s om die Son. Die Aarde bereik sy perihelium (die punt in sy wentelbaan waar hy die naaste aan die Son is) op 3 Januarie en sy aphelium (die verste punt van die Son af) op ongeveer 4 Junie. Die verskil in die twee afstande sorg daarvoor dat die hitte-energie wat die Aarde tydens sy perihelium ontvang, 106,9% is van die hitte-energie wat die Aarde tydens sy aphelium ontvang. As gevolg van die Aarde se helling is die suidelike halfrond tydens die perihelium nader aan de Son (somer in die suidelike halfrond), terwyl die noordelike halfrond tydens die perihelium nader aan die Son is (somer in die noordelike halfrond), wat beteken dat die suidelike halfrond in die loop van 'n jaar bietjie meer energie as die noordelike halfrond ontvang. Hierdie effek word egter grotendeels opgehef deurdat die oseane die energieverskil absorbeer (die suidelike halfrond het 'n baie groter wateroppervlak as die noordelike halfrond) en die effek van seisoene as gevolg van die helling van die aardas is baie groter.
Die hoek van die aardas met die sonnebaan (en inkomende sonlig) veroorsaak seisoene op Aarde. As die Aarde op die punt in sy baan is wanneer die Noordpool na die Son gerig is, is dit somer in die noordelike halfrond en winter in die suidelike halfrond.
Aangesien die draaias van die Aarde nie loodreg op sy wentelbaan staan nie, maar 23,4° daarvan afwyk (die inklinasiehoek), verander die hoek waarmee die Son se strale die Aarde tref in die loop van 'n jaar. Hierdie verandering dra ook, saam met die Aarde se beweging om die Son, by tot die planeet se seisoene. Die noordelike halfrond is tydens sy somer verder weg van die son as in die winter, wat beteken dat die somer 'n paar dae langer as die winter duur. Vir die suidelike halfrond geld die teenoorgestelde.
Maan[wysig | wysig bron]
- Hoofartikel: Maan.
Deursnit | 3 474,8 km |
Massa | 7.34922 kg 8.119 tons |
Semi-belangrike as | 384 400 km |
Wenteltyd | 27 dae, 7 uur, 43,7 min. |
Die Aarde besit een natuurlike satelliet, die Maan. Die Maan se deursnit is gelyk aan ongeveer 'n kwart van dié van die Aarde. Dit is die grootste maan in die Sonnestelsel relatief tot sy planeet. Die natuurlike satelliete wat om ander planete wentel word ook "mane" genoem, na die Aarde se maan. Die Maan is nes die Aarde 'n aardse liggaam, m.a.w. dit is 'n rotsagtige hemelliggaam wat vernaamlik uit silikate bestaan. In teenstelling tot die Aarde besit die Maan egter geen atmosfeer nie.
Alhoewel die deursnit van die Son ongeveer 400 keer groter as dié van die Maan is, lyk dit vir 'n waarnemer op Aarde asof hulle ongeveer dieselfde deursnit het. Dit is omdat die Son ongeveer 400 keer verder as die Maan van die Aarde af is. Dit is ook die rede waarom daar op Aarde beide totale én gedeeltelike sonsverduisterings voorkom.
Die Aarde en die Maan draai gedurende 27,32 sideriese dae om 'n gemeenskaplike swaartepunt. Vanuit die Son gesien, duur die omwenteling van die Maan bietjie langer: die periode tussen twee volle mane ('n sg. "sinodiese maand") duur 29,53 dae. Die vlak van Maan se wentelbaan het 'n helling van 5° teen opsigte van die ekliptika. Sonder hierdie hoek sou daar elke twee weke 'n sons- of maansverduistering wees.
Die aantrekkingskrag van die Maan is verantwoordelik vir die oseaangetye op Aarde. Die aantrekkingskrag van die Aarde op die Maan is weer verantwoordelik daarvoor dat die Maan 'n gebonde omwenteling het, m.a.w. die tyd wat die Maan neem om om sy eie as wentel is gelyk aan die tyd wat dit neem om om die Aarde te wentel. As gevolg daarvan sien waarnemers op Aarde altyd dieselfde kant van die Maan. Tydens die Maan se omwenteling om die Aarde kan 'n maansiklus waargeneem word: verskillende dele word op verskillende tye deur die Son verlig, met 'n ligskadugrens wat die donker deel van die ligte deel skei.
Een van die gevolge van die aantrekkingskragte tussen die Aarde en die Maan, is dat die Maan se wentelspoed stadigaan versnel. Johannes Kepler het reeds in die 17de eeu bewys dat wanneer 'n liggaam se wentelspoed versnel, die radius van sy wentelbaan vergroot. Dit is ook die geval met die Aarde se natuurlike satelliet: die Maan beweeg elke jaar ongeveer 38 mm van die Aarde af weg. Tegelykertyd word die Aarde se omwentelingsperiode (m.a.w. een dag) elke jaar 23 mikrosekondes (µs) langer.[80] Maar waar die dae in die verre toekoms dus langer sal wees, was hulle in die verlede juis korter. Sowat 410 miljoen jaar gelede, tydens die Devoontydperk, was een dag 21,8 uur lank en was daar 400 dae in 'n jaar.[81]
Die getywerking van die Maan stabiliseer die stand van die Aarde se skuins as.[82] Sommige geleerdes dink dat die aardas sonder hierdie stabiliserende werking van die Maan aan chaotiese veranderinge blootgestel sou wees, waardeur die Aarde se klimaat baie wisselvalliger en ekstreem sou wees. Indien die aardas in dieselfde baan as die Aarde was, soos tans die geval is by Uranus, sou uiterse verskille in seisoen tot strawwe weer lei: een pool sou direk na die Son wys tydens die somer en direk in die teenoorgestelde rigting in die winter. Planetêre wetenskaplikes wat hierdie effek bestudeer het glo dat komplekse lewensvorms in so 'n geval waarskynlik onmoontlik sou wees.[83]
Daar is 'n aantal teorieë wat die oorsprong van die Maan verduidelik, die een wat die algemeenste aanvaar word is die "reuse-impak"-teorie, waarvolgens die Maan gevorm het ná die Mars-grootte protoplaneet Theia met die Aarde gebots het. Hierdie teorie verduidelik onder meer die Maan se relatiewe tekort aan yster en vlugtige elemente, plus die feit dat sy samestelling byna identies is aan dié van die aardkors.[84]
Behalwe een natuurlike satelliet, besit die Aarde ook 'n aantal klein kwasi- of skynsatelliete. Die grootse is Cruithne, 'n 3,3 km grote planetoïde wat in 1986 ontdek is. Verder is daar ook 'n aantal kleiner voorwerpe, soos 2002 AA29, 2003 YN107 en 2004 GU9, wat ook soortgelyke bane het.
Bewoonbaarheid[wysig | wysig bron]
Die Aarde voldoen aan 'n groot aantal vereistes waaraan enige planeet moet voldoen om deur komplekse veelsellige wesens bewoon te kan word. Hierdie vereistes is die teenwoordigheid van groot hoeveelhede lopende water, die teenwoordigheid van komplekse organiese molekules en genoeg energie om metabolisme in organismes moontlik te maak.[85] 'n Groot aantal faktore sorg daarvoor dat die omstandighede op Aarde gunstig is vir die ontstaan en instandhouding van 'n komplekse biosfeer. Voorbeelde hiervan is die eksentrisiteit van die Aarde se wentelbaan, sy skuins as, sy omwentelingsnelheid, sy voordelige afstand van die Son, sy groot natuurlike satelliet, die besonderse samestelling van sy atmosfeer, sy magneetveld en die vulkaniese aktiwiteit wat op die Aarde plaasvind.[86]
Biosfeer[wysig | wysig bron]
- Hoofartikel: Biosfeer.
Daar word na al die lewensvorme op die planeet as 'n "biosfeer" verwys. Die Aarde is (sover die mens se kennis strek) die enigste planeet wat 'n biosfeer het en baie geleerdes dink dat planete met 'n biosfeer seldsaam is.[87] Die Aarde se biosfeer het ongeveer 3,5 miljard jaar gelede ontstaan en het sedertdien aansienlik ontwikkel. Die biosfeer kan in "biome" verdeel word: gebiede op Aarde wat dieselfde ekostelsel (met soortgelyke plante en diere) het. Aardse biome (biome op land) volg dikwels dieselfde klimaatsones op die Aarde, wat deur breedtegraad en hoogte bo seespieël bepaal word. Voorbeelde van aardse biome is toendras, boreale naaldwoude, naaldwoude, gemende woudgebiede, medittereense woudgebiede, grasvlaktes, woestyne en manglietgebiede. In die poolse biome, die toendras en die woestyne kom daar relatief min lewe voor, terwyl die grootste biodiversiteit per oppervlak rond die ewenaar gevind kan word.[88] Aardse biome is afhanklik van die bodem en van watertoevoer vir voedingstowwe. Daar is ook water- of seebiome, byvoorbeeld koraalriwwe en seewierwoude.
Natuurlike hulpbronne[wysig | wysig bron]
Landgebruik op Aarde | soos in 1993[10] |
---|---|
Bewerkbare land: | 13,13% |
Permanente gewasse: | 4,71% |
Permanente weivelde: | 26% |
Woude: | 32% |
Stedelike gebiede: | 1.5% |
Ander: | 30% |
Die Aarde bevat grondstowwe wat vir die mens van nut is en deur hom ontgin word. Sommige grondstowwe is uitputbaar (m.a.w. daar is slegs 'n beperkte hoeveelheid beskikbaar), soos fossielbrandstowwe. Groot voorrade fossielbrandstowwe, soos steenkool, olie, gas en metaanys, word uit die aardkors verkry. Hierdie hulpbronne word gebruik vir die opwekking van energie en by chemiese produksieprosesse. Die aardkors bevat ook erts, wat gevorm word deur 'n geologiese proses, aangedryf deur tektoniese aktiwiteit of erosie.[89] Erts is 'n gekonsentreerde bron van verskeie metale en ander nuttige elemente.
Danksy veeteelt en landbou lewer die biosfeer die mensdom baie nuttige produkte, onder andere voedsel, hout, leer en wol.
Rampe en gevare[wysig | wysig bron]
Groot gebiede word onderwerp aan uiterse weersomstandighede, soos siklone, orkane en tornado's. Ander gebiede het weer te make met aardbewings, tsoenami's, vulkaanuitbarstings, vloede, droogtes, grondverskuiwings en ander natuurrampe.
Sommige gebiede word bedreig deur gevare met 'n menslike oorsaak. Bevolkingsgroei en ekonomiese groei gaan soms gepaard met die besoedeling van water en lug. Nywerhede en intensiewe landbou en veeteelt kan lei tot bodem-, lug of waterverontreiniging, suurreën, oorbeweiding, erosie, ontbossing en woestynvorming. Mede as gevolg van bevolkingsgroei, neem die mensdom steeds meer land in gebruik, wat gepaard gaan met die verlies van habitat – en moontlik dan ook die uitsterwing – van verskeie wilde diere en plante.
Daar bestaan wetenskaplike konsensus dat daar 'n verbinding tussen aardverwarming en die grootskaalse verbranding van fossielbrandstowwe is. Tydens dié proses word koolstofdioksied in die atmosfeer vrygestel, wat die kweekhuiseffek versterk. 'n Warmer klimaat sal waarskynlik gepaard gaan met die smelt van gletsers en yskappe, uiterse temperatuurskommelinge en die wêreldwye styg van gemiddelde seevlakke.[90]
Menslike bevolking[wysig | wysig bron]
In 2016 was daar wêreldwyd ongeveer 7,33 miljard mense;[91] daar word verwag dat hierdie getal in 2050 tot 9,2 miljard sal styg.[92] Die grootste deel van hierdie bevolkingsgroei sal in ontwikkelingslande plaasvind. Bevolkingsdigtheid wissel van plek to plek, maar meer as die helfte van die wêreld se bevolking woon in Asië. Daar word verwag dat in 2020 60% van die wêreldbevolking in stede sal woon, in plaas van op die platteland.[93]
Afgesien van 'n paar uitsonderings is die hele landoppervlak verdeel in state (behalwe Antarktika). In 2016 was daar 193 internasionaal erkende onafhanklike state. Daarnaas is daar 72 afhanklike en outonome gebiede en 'n paar betwiste gebiede. In die geskiedenis van die Aarde was daar nog nooit 'n wêreldregering gewees nie, alhoewel 'n aantal nasies sonder sukses na wêrelddominasie gestreef het. Die Verenigde Nasies is 'n internasionale organisasie met die doel om samewerking op die gebied van internasionale reg, veiligheid, menseregte, ekonomiese ontwikkeling en kultuur te bevorder en gewapende konflik te voorkom. In 2008 het 192 state hulle by die organisasie aangesluit.
Volgens beraming is slegs een agtste van die aardoppervlak geskik vir menslike bewoning: ses agtstes word deur oseane bedek, terwyl die res van die land woestyn of ander onbewoonbare gebied is.[94] Die mees noordelike permanente nedersetting is Alert, op die Kanadese eiland Ellesmere (82°28'N),[95] terwyl die mees suidelike die Suidpoolstasie Amundsen-Scott op Antarktika is (90°S).
In totaal was daar reeds 500 mense buite die aardatmosfeer gewees,[96] waarvan 12 op die Maan geloop het. Normaalgesproke is die enigste mense in die ruimte die bemanningslede van die Internasionale Ruimtestasie. Die verste wat die mens al van die Aarde was, was in 1970, toe die bemanning van Apollo 13 400 171 km van die Aarde af was.[97][98]
Kulturele sienings[wysig | wysig bron]
Die naam "Aarde" is afkomstig van die Oud-Nederlandse woord "Ertha", wat in Middel-Nederlands "Erde" geword het en toe "Aarde" in Nederlands en Afrikaans. Die standaard sterrekundige simbool vir die Aarde is 'n kruis binne-in 'n sirkel (). Daar word ook na die simbool as die wiel- of sonkruis verwys en dit word oor die algemeen as 'n voorstelling van die Aarde se vier windstreke gesien.
In sommige kulture word die Aarde gepersonifiseer as 'n god of moedergodin ("Moeder Aarde"). Voorbeelde hiervan is Tonantzin (letterlik "ons moeder") by die Asteke, Pachamama by die Inkas, Bhumi Deva by die Hindoes, Gaia by die Grieke en Romeine, Hou-T'u in Sjina en die godin Jord in Noorse mitologie. In Griekse mitologie was die aardgodin die vrou van die hemelgod Uranos. In die Egiptiese mitologie was die Aarde egter 'n manlike god, Geb, terwyl die hemel, Noet, juis vroulik was.
Die meeste godsdienste het 'n skeppingsverhaal, waarin die Aarde op 'n bonatuurlike manier deur 'n godheid geskape word. Sommige fundamentalistiese gelowe hang 'n letterlike interpretasie van ou godsdienstige tekste aan en verwerp die konvensionele wetenskaplike teorieë oor die Aarde en die ontstaan en evolusie van die lewe.[99]
Verkenning[wysig | wysig bron]
In die verloop van tyd het die kennis van die Aarde toegeneem, maar daar was tye toe min oor die planeet bekend was. Vanaf die Oudheid het verskeie kulture geglo dat die Aarde plat was; die Mesopotamiërs het die Aarde as 'n plat skyf gesien wat in 'n oseaan dryf.
Tog was daar in dié tyd ook mense wat geglo het dat die Aarde bolvormig moet wees. Sommige van die eerste mense wat 'n bolvormige Aarde voorgestel het, was Griekse natuurfilosowe, honderde jare voor Christus. Hulle het vasgestel dat die skaduwee van die Aarde tydens 'n maansverduistering altyd sirkelvormig is. Die Griekse sterrekundige Eratostenes (~ 276 v.C.–194 v.C.) het die omtrek van die Aarde redelik noukeurig bereken; hy was slegs 15% uit.
In die Middeleeue was die konsep van 'n bolvormige Aarde bekend in die Midde-Ooste, Europa en Indië. Die Anglo-Saksiese monnik Bede (672–735) en die Italiaanse filosoof Thomas van Aquino (1225–1274) het beide geglo dat die Aarde bolvormig was, terwyl ander, soos die 6de-eeuse ontdekkingsreisiger, Kosmas Indikopleustes, geglo het dat die Aarde plat was. Dit was eers met die koms van Ferdinand Magellaan, wie se ekspedisie in 1522 'n reis om die wêreld voltooi het, dat die teorie van bolvormige Aarde as onomstootlik bewese beskou is.
Dit was oorspronklik ook nie bekend dat die Aarde om die Son wentel nie. Tot in die Middeleeue was dit oor die algemeen aanvaar dat die Aarde die middelpunt van die heelal was. Dit was eers na sterrekundige ontdekkings deur onder andere Nicolaas Copernicus (1473–1543) en Galileo Galilei (1564–1642) wat dit duidelik geword het dat die Aarde nie sentraal in die heelal staan nie, maar om die Son draai.
Ná die Middeleeue het die Europese kennis van die wêreld deur middel van ontdekkingsreise toegeneem. Danksy nuwe tegnieke in kartografie, navigasie en landmeetkunde het die geografiese kennis van die ligging en aard van die kontinente vinnig gegroei. Ook in die 20ste het tegnologiese ontwikkelings die publieke insig van die Aarde sterk verander. In 1959 is daar vir die eerste keer 'n foto van die Aarde uit die ruimte geneem, deur die ruimtesonde Explorer 6.
In die 20ste eeu het grootskaalse natuur- en omgewingsbewaring ook die lig gesien, met die doel om die menslike verbruik van natuurlike hulpbronne te verminder en besoedeling teë te sit.
Aantekeninge[wysig | wysig bron]
- In sterrekundige tekste word "Aarde", "Son", "Sonnestelsel" en "Maan" met hoofletters geskryf, om hulle van "aarde" (grond) en algemene sonne, sonnestelsels en mane (natuurlike satelliete) te onderskei.
- Ander planete in die Sonnestelsel is óf te warm óf te koud om lopende water te onderhou. Daar is egter bevestig dat lopende water in die verlede op Mars se oppervlak voorgekom het en moontlik steeds vandag voorkom. Sien:
- Malik, Tariq (2007-03-02). "Rover reveals Mars was once wet enough for life". Space.com (via MSNBC). Besoek op 2007-08-28.
- "Simulations Show Liquid Water Could Exist on Mars". Daily Headlines. University of Arkansas. 2005-11-07. Besoek op 2007-08-08.
- Hierdie "as" is 'n denkbeeldige lyn wat van die Noord- na die Suidpool loop.
- Die aantal sonnedae in 'n jaar is 1 minder as die aantal sterredae, omdat die wentelende beweging van die Aarde om die Son 'n ekstra omwenteling van die planeet om sy eie as tot gevolg het.
- Daar is ook ander teorieë wat die skepping van die Maan probeer verduidelik, maar die impakteorie geniet voorkeur onder wetenskaplikes.
- Volgens berekenings sou die Son nie genoeg hitte afgegee het om die oseane in 'n vloeibare toestand te hou nie. Daar is egter bewyse dat die oseane nie bevrore was nie, wat gelei het tot die "swak, jong son"-paradoks.
- Let daarop dat die teorieë nie die vorming van die kontinente in hul huidige vorm (d.w.s. Afrika, die Amerikas, Eurasië, ens.) behandel nie, maar die spoed waarteen die eerste kontinente aangewas het. Oor geologiese tydperke van miljoene jare het die Aardoppervlak homself voortdurend hervorm, soos kontinente gevorm en uiteengeskeur het. Die kontinente het oor die oppervlak beweeg en nou en dan gebots en saamgesmelt om 'n superkontinent te vorm. Rodinia, een van die eerste bekende superkontinente, het ongeveer 750 miljoen jaar gelede uiteengeskeur. Die resulterende kontinente het later weer byeengekom om Pannotia (600-540 miljoen jaar gelede) en later Pangea te vorm. Pangea het 180 miljoen jaar gelede uiteengeskeur. Sien: Murphy, J. B.; Nance, R. D. (1965). “How do supercontinents assemble?”. American Scientist 92: 324–33. doi:10.1511/2004.4.324. Besoek op 2007-03-05.
- Let daarop dat mense nie uit huidige ape ontwikkel het nie, maar dat ape en mense 50 miljoen jaar gelede 'n gemeenskaplike voorouer gehad het. Die mens en groot ape (orang-oetangs, gorillas en sjimpansees) se gemeenskaplike voorouer het ongeveer 5 miljoen jaar gelede geleef.
- Die Afrikaplaat sluit ook die Somaliplaat, 'n tektoniese plaat wat besig is om te vorm deur die splitsing van die Afrikaplaat langs die Oos-Afrikaanse Skeur
- Hierdie meting is deur die tuig Kaiko in Maart 1995 geneem en word as die akkuraatste meting beskou. Sien "7,000 m Class Remotely Operated Vehicle KAIKO 7000". Japan Agency for Marine-Earth Science and Technology (JAMSTEC). Besoek op 2008-06-07.
Verwysings[wysig | wysig bron]
- Standish, E. Myles; Williams, James C. "Orbital Ephemerides of the Sun, Moon, and Planets" (PDF). International Astronomical Union Commission 4: (Ephemerides). Besoek op 2010-04-03. See table 8.10.2. Calculation based upon 1 AU = 149,597,870,700(3) m.
- IERS Working Groups (2003). "General Definitions and Numerical Standards". McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard IERS Technical Note No. 32, U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures. Besoek op 2008-08-03.
- Williams, David R. (2004-09-01). "Earth Fact Sheet". NASA. Besoek op 2007-03-17.
- Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. p. 294. ISBN 0-387-98746-0. Besoek op 2011-03-13.
- "UCS Satellite Database". Nuclear Weapons & Global Security. Union of Concerned Scientists. 31 Januarie 2011. Besoek op 2011-05-12.
- "Selected Astronomical Constants, 2011". The Astronomical Almanac. Besoek op 2011-02-25.
- Humerfelt, Sigurd (26 Oktober 2010). "How WGS 84 defines Earth". Besoek op 2011-04-29.
- Pidwirny, Michael (2006). "Fundamentals of Physical Geography" (2nd Edition uitg.). PhysicalGeography.net. Besoek op 2007-03-19.
- Staff (2008-07-24). "World". The World Factbook. Central Intelligence Agency. Besoek op 2008-08-05.
- Yoder, Charles F. (1995). T. J. Ahrens, red. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington: American Geophysical Union. p. 12. ISBN 0-87590-851-9. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2007-03-08. Besoek op 2007-03-17.
- Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). Allen's Astrophysical Quantities. Springer. p. 296. ISBN 0-387-98746-0. Besoek op 2010-08-17.
- Arthur N. Cox, red. (2000). Allen's Astrophysical Quantities (4th uitg.). New York: AIP Press. p. 244. ISBN 0-387-98746-0. Besoek op 2010-08-17.
- "World: Lowest Temperature". WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. Besoek op 2010-08-07.
- Kinver, Mark (10 Desember 2009). "Global average temperature may hit record level in 2010". BBC Online. Besoek op 2010-04-22.
- "World: Highest Temperature". WMO Weather and Climate Extremes Archive. Arizona State University. Besoek op 2010-08-07.
- Dalrymple, G.B. (1991). The Age of the Earth. California: Stanford University Press. ISBN 0-8047-1569-6.
- Newman, William L. (2007-07-09). "Age of the Earth". Publications Services, USGS. Besoek op 2007-09-20.
- Harrison, Roy M.; Hester, Ronald E. (2002). Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation. Royal Society of Chemistry. ISBN 0-85404-265-2. Aanhaling gebruik verouderde parameter
|coauthors=
(help) - Carrington, Damian (2000-02-21). "Date set for desert Earth". BBC News. Besoek op 2007-03-31.
- Bowring, S. (1995). “The Earth's early evolution”. Science 269: 1535. doi:10.1126/science.7667634.
- Yin, Qingzhu; Jacobsen, S. B.; Yamashita, K.; Blichert-Toft, J.; Télouk, P.; Albarède, F. (2002). “A short timescale for terrestrial planet formation from Hf-W chronometry of meteorites”. Nature 418 (6901): 949–952. doi:10.1038/nature00995.
- Kleine, Thorsten; Palme, Herbert; Mezger, Klaus; Halliday, Alex N. (2005-11-24). “Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon”. Science 310 (5754): 1671–1674. doi:10.1126/science.1118842.
- Canup, R. M.; Asphaug, E. (Fall Meeting 2001). "An impact origin of the Earth-Moon system". Abstract #U51A-02, American Geophysical Union. Besoek op 2007-03-10.
- R. Canup and E. Asphaug (2001). “Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation”. Nature 412: 708–712. doi:10.1038/35089010.
- Morbidelli, A.; Chambers, J.; Lunine, J. I.; Petit, J. M.; Robert, F.; Valsecchi, G. B.; Cyr, K. E. (2000). “Source regions and time scales for the delivery of water to Earth”. Meteoritics & Planetary Science 35 (6): 1309–1320. Besoek op 2007-03-06.
- Guinan, E. F.; Ribas, I.. "Our Changing Sun: The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth's Atmosphere and Climate". Benjamin Montesinos, Alvaro Gimenez and Edward F. Guinan ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments, San Francisco: Astronomical Society of the Pacific. Besoek op 2009-07-27.
- Rogers, John James William; Santosh, M. (2004). Continents and Supercontinents. Oxford University Press US. p. 48. ISBN 0-19-516589-6. Aanhaling gebruik verouderde parameter
|coauthors=
(help) - Hurley, P. M.; Rand, J. R. (1969). “Pre-drift continental nuclei”. Science 164 (3885): 1229–1242. doi:10.1126/science.164.3885.1229.
- Armstrong, R.L. (1968). “A model for the evolution of strontium and lead isotopes in a dynamic earth”. Rev. Geophys. 6: 175–199. doi:10.1029/RG006i002p00175.
- De Smet, J. (2000). “Early formation and long-term stability of continents resulting from decompression melting in a convecting mantle”. Tectonophysics 322: 19. doi:10.1016/S0040-1951(00)00055-X.
- Harrison, T.; Blichert-Toft, J.; Müller, W.; Albarede, F.; Holden, P.; Mojzsis, S. (Desember 2005). “Heterogeneous Hadean hafnium: evidence of continental crust at 4.4 to 4.5 ga.”. Science 310 (5756): 1947–50. doi:10.1126/science.1117926.
- Hong, D. (2004). “Continental crustal growth and the supercontinental cycle: evidence from the Central Asian Orogenic Belt”. Journal of Asian Earth Sciences 23: 799. doi:10.1016/S1367-9120(03)00134-2.
- Armstrong, R. L. (1991). “The persistent myth of crustal growth”. Australian Journal of Earth Sciences 38: 613–630. doi:10.1080/08120099108727995.
- Purves, William Kirkwood; Sadava, David; Orians, Gordon H.; Heller, Craig (2001). Life, the Science of Biology: The Science of Biology. Macmillan. p. 455. ISBN 0-7167-3873-2.
- Doolittle, W. Ford (Februarie 2000). “Uprooting the tree of life”. Scientific American 282 (6): 90–95. doi:10.1038/nature03582.
- Berkner, L. V.; Marshall, L. C. (1965). “On the Origin and Rise of Oxygen Concentration in the Earth's Atmosphere”. Journal of Atmospheric Sciences 22 (3): 225–261. doi:<0225:OTOARO>2.0.CO;2 10.1175/1520-0469(1965)022<0225:OTOARO>2.0.CO;2. Besoek op 2007-03-05.
- Burton, Kathleen (2002-11-29). "Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land". NASA. Besoek op 2007-03-05.
- Kirschvink, J. L. (1992). Schopf, J.W.; Klein, C. & Des Maris, D., reds. Late Proterozoic low-latitude global glaciation: the Snowball Earth. The Proterozoic Biosphere: A Multidisciplinary Study. Cambridge University Press. pp. 51–52. ISBN 0-521-36615-1.
- Gould, Stephan J. (Oktober 1994). “The Evolution of Life on Earth”. Scientific American. Besoek op 2007-03-05.
- Staff. "Paleoclimatology – The Study of Ancient Climates". Page Paleontology Science Center. Besoek op 2007-03-02.
- Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. (1993). “Our Sun. III. Present and Future” (PDF). Astrophysical Journal 418: 457–468. doi:10.1086/173407. Besoek op 2008-07-08.
- Kasting, J.F. (1988). “Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus”. Icarus 74: 472–494. doi:10.1016/0019-1035(88)90116-9. Besoek op 2007-03-31.
- Ward and Brownlee (2002).
- Schröder, K.-P.; Smith, Robert Connon (2008). “Distant future of the Sun and Earth revisited”. Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 386: 155. doi:10.1111/j.1365-2966.2008.13022.x. 0801.4031.
Sien ook Palmer, Jason (2008-02-22). "Hope dims that Earth will survive Sun's death". NewScientist.com news service. Besoek op 2008-03-24. - Stern, David P. (2001-11-25). "Planetary Magnetism". NASA. Besoek op 2007-04-01.
- Tackley, Paul J. (2000-06-16). “Mantle Convection and Plate Tectonics: Toward an Integrated Physical and Chemical Theory”. Science 288 (5473): 2002–2007. doi:10.1126/science.288.5473.2002.
- Milbert, D. G.; Smith, D. A. "Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model". National Geodetic Survey, NOAA. Besoek op 2007-03-07.
- Sandwell, D. T.; Smith, W. H. F. (2006-07-07). "Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data". NOAA/NGDC. Besoek op 2007-04-21.
- Senne, Joseph H. (2000). “Did Edmund Hillary Climb the Wrong Mountain”. Professional Surveyor 20 (5): 16–21.
- Sharp, David (2005-03-05). “Chimborazo and the old kilogram”. The Lancet 365 (9462): 831–832. doi:10.1016/S0140-6736(05)71021-7.
- Brown, Geoff C.; Mussett, Alan E. (1981). The Inaccessible Earth (2nd uitg.). Taylor & Francis. p. 166. ISBN 0-04-550028-2.
- Morgan, J. W.; Anders, E. (1980). “Chemical composition of Earth, Venus, and Mercury”. Proceedings of the National Academy of Science 71 (12): 6973–6977. doi:10.1073/pnas.77.12.6973. Besoek op 2007-02-04.
- Vir die opbou van die Aarde kan ook verwys word na byvoorbeeld Fowler (1990), p. 1-2 & 105; Duff (1993), p. 598; Stanley (1999), p. 14-16; of hierdie teks van E.C. Robertson op die webwerf van die USGS.
- Fowler (1990), p. 4
- Staff. "Layers of the Earth". Volcano World. Besoek op 2007-03-11.
- Jessey, David. "Weathering and Sedimentary Rocks". Cal Poly Pomona. Besoek op 2007-03-20.
- Staff. "Minerals". Museum of Natural History, Oregon. Besoek op 2007-03-20.
- Cox, Ronadh (2003). "Carbonate sediments". Williams College. Besoek op 2007-04-21.
- Sverdrup, H. U.; Fleming, Richard H. (1942-01-01). The oceans, their physics, chemistry, and general biology. Scripps Institution of Oceanography Archives. Besoek op 2008-06-13. Aanhaling gebruik verouderde parameter
|coauthors=
(help) - Igor A. Shiklomanov; et al. (1999). "World Water Resources and their use Beginning of the 21st century" Prepared in the Framework of IHP UNESCO". State Hydrological Institute, St. Petersburg. Besoek op 2006-08-10.
- Mullen, Leslie (2002-06-11). "Salt of the Early Earth". NASA Astrobiology Magazine. Besoek op 2007-03-14.
- Morris, Ron M. "Oceanic Processes". NASA Astrobiology Magazine. Besoek op 2007-03-14.
- Scott, Michon (2006-04-24). "Earth's Big heat Bucket". NASA Earth Observatory. Besoek op 2007-03-14.
- Sample, Sharron (2005-06-21). "Sea Surface Temperature". NASA. Besoek op 2007-04-21.
- Geerts, B.; Linacre, E. (1997). "The height of the tropopause". Resources in Atmospheric Sciences. University of Wyoming. Besoek op 2006-08-10. Aanhaling gebruik verouderde parameter
|coauthors=
(help); Onbekende parameter|month=
geïgnoreer (help) - Staff (2003-10-08). "Earth's Atmosphere". NASA. Besoek op 2007-03-21.
- Moran, Joseph M. (2005). "Weather". World Book Online Reference Center. NASA/World Book, Inc. Besoek op 2007-03-17.
- Various (1997-07-21). "The Hydrologic Cycle". University of Illinois. Besoek op 2007-03-24.
- Staff. "Climate Zones". UK Department for Environment, Food and Rural Affairs. Besoek op 2007-03-24.
- Staff (2004). "Stratosphere and Weather; Discovery of the Stratosphere". Science Week. Besoek op 2007-03-14.
- de Córdoba, S. Sanz Fernández (2004-06-21). "100 km. Altitude Boundary for Astronautics". Fédération Aéronautique Internationale. Besoek op 2007-04-21.
- Liu, S. C.; Donahue, T. M. (1974). “The Aeronomy of Hydrogen in the Atmosphere of the Earth”. Journal of Atmospheric Sciences 31 (4): 1118–1136. doi:<1118:TAOHIT>2.0.CO;2 10.1175/1520-0469(1974)031<1118:TAOHIT>2.0.CO;2. Besoek op 2007-03-02.
- David C. Catling, Kevin J. Zahnle, Christopher P. McKay (2001). “Biogenic Methane, Hydrogen Escape, and the Irreversible Oxidation of Early Earth”. Science 293 (5531): 839–843. doi:10.1126/science.1061976.
- Abedon, Stephen T. (1997-03-31). "History of Earth". Ohio State University. Besoek op 2007-03-19.
- Hunten, D. M.; Donahue, T. M. (1976). “Hydrogen loss from the terrestrial planets”. Annual review of earth and planetary sciences 4: 265–292. doi:10.1146/annurev.ea.04.050176.001405. Besoek op 2008-11-07.
- Fitzpatrick, Richard (2006-02-16). "MHD dynamo theory". NASA WMAP. Besoek op 2007-02-27.
- Campbell, Wallace Hall (2003). Introduction to Geomagnetic Fields. New York: Cambridge University Press. p. 57. ISBN 0-521-82206-8.
- Stern, David P. (2005-07-08). "Exploration of the Earth's Magnetosphere". NASA. Besoek op 2007-03-21.
- Espenak, F.; Meeus, J. (2007-02-07). "Secular acceleration of the Moon". NASA. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2012-12-05. Besoek op 2007-04-20.
- Poropudas, Hannu K. J. (1991-12-16). "Using Coral as a Clock". Skeptic Tank. Besoek op 2007-04-20.
- Laskar, J.; Robutel, P.; Joutel, F.; Gastineau, M.; Correia, A.C.M.; Levrard, B. (2004). “A long-term numerical solution for the insolation quantities of the Earth”. Astronomy and Astrophysics 428: 261–285. doi:10.1051/0004-6361:20041335. Besoek op 2007-03-31.
- Williams, D.M.; J.F. Kasting (1996). “Habitable planets with high obliquities”. Lunar and Planetary Science 27: 1437–1438. Besoek op 2007-03-31.
- R. Canup and E. Asphaug (2001). “Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation”. Nature 412: 708–712. doi:10.1038/35089010.
- Staff (2003). "Astrobiology Roadmap". NASA, Lockheed Martin. Besoek op 2007-03-10. Onbekende parameter
|month=
geïgnoreer (help) - Dole, Stephen H. (1970). Habitable Planets for Man (2nd uitg.). American Elsevier Publishing Co. ISBN 0-444-00092-5. Besoek op 2007-03-11.
- Ward, P. D.; Brownlee, D. (2000-01-14). Rare Earth: Why Complex Life is Uncommon in the Universe (1st uitg.). New York: Springer-Verlag. ISBN 0-387-98701-0.
- Hillebrand, Helmut (2004). “On the Generality of the Latitudinal Gradient”. American Naturalist 163 (2): 192–211. doi:10.1086/381004.
- Staff (2006-11-24). "Mineral Genesis: How do minerals form?". Non-vertebrate Paleontology Laboratory, Texas Memorial Museum. Besoek op 2007-04-01.
- Staff (2007-02-02). "Evidence is now 'unequivocal' that humans are causing global warming – UN report". United Nations. Besoek op 2007-03-07.
- United States Census Bureau (2016-06-05). "World POP Clock Projection". United States Census Bureau International Database. Besoek op 2016-06-05.
- Staff. "World Population Prospects: The 2006 Revision". United Nations. Besoek op 2007-03-07.
- Staff (2007). "Human Population: Fundamentals of Growth: Growth". Population Reference Bureau. Besoek op 2007-03-31.
- Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. (2007). “Updated world map of the Köppen-Geiger climate classification”. Hydrology and Earth System Sciences Discussions 4: 439–473. Besoek op 2007-03-31.
- Staff (2006-08-15). "Canadian Forces Station (CFS) Alert". Information Management Group. Besoek op 2007-03-31.
- Vijfhonderdste mens naar de ruimte, NU.nl, 12 Junie 2009
- Cramb, Auslan (2007-10-28). "Nasa's Discovery extends space station". Telegraph. Besoek op 2009-03-23.
- Stathopoulos, Vic (2009-01-08). "Apollo Spacecraft". Besoek op 2009-03-23.
- Ross, M.R. (2005). “Who Believes What? Clearing up Confusion over Intelligent Design and Young-Earth Creationism” (PDF). Journal of Geoscience Education 53 (3): 319. Besoek op 2008-04-28.
Bronnelys[wysig | wysig bron]
- Comins, Neil F. (2001). Discovering the Essential Universe (Second uitg.). W. H. Freeman. ISBN 0-7167-5804-0. Besoek op 2007-03-17.
- Kirk Munsell, red. (2006-10-19). "Solar System Exploration: Earth". NASA. Besoek op 2007-03-17.
- Ward, Peter D.; Donald Brownlee (2002). The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World. Times Books, Henry Holt and Company. ISBN 0-8050-6781-7. Aanhaling gebruik verouderde parameter
|coauthors=
(help) - Williams, David R. (2004-09-01). "Earth Fact Sheet". NASA. Besoek op 2007-03-17.
- Yoder, Charles F. (1995). T. J. Ahrens, red. Global Earth Physics: A Handbook of Physical Constants. Washington: American Geophysical Union. ISBN 0-87590-851-9. Besoek op 2007-03-17.
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Aarde. |
Sien aarde in Wiktionary, die vrye woordeboek. |
Die Sonnestelsel |
---|
Son • Mercurius • Venus • Aarde • Mars • Ceres • Jupiter • Saturnus • Uranus • Neptunus • Pluto • Haumea • Makemake • Eris |
Mane: Aarde • Mars • Asteroïdies • Jupiter • Saturnus • Uranus • Neptunus • Pluto • Haumea • Eris • Ringe: Jupiter • Saturnus • Uranus • Neptunus |
Planete • Dwergplanete • Kleinplanete Meteoroïdes • Asteroïdes • Asteroïdegordel • Sentoure • Trans-Neptunus-voorwerpe • Kuipergordel • Verstrooide skyf • Komete • Hillswolk • Oortwolk |
|
<urn:uuid:9e6a8852-c7c1-496d-b38f-44078f7ea98c>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Aarde
|
2019-07-17T15:02:12Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00399.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999681
| false
|
Jan C. A. Boeyens
Jan Christoffel Antonie Boeyens | |
Gebore | 2 Oktober 1934 Wesselsbron, Vrystaat |
---|---|
Oorlede | 26 Augustus 2015 (op 80) Broederstroom, Noordwes |
Instelling(s) | UNISA WNNR WITS RAU MINTEK Stanford-universiteit |
Alma mater | Universiteit van die Vrystaat Universiteit van Pretoria |
Loopbaan[wysig | wysig bron]
Boeyens is op 2 Oktober 1934 gebore in Wesselsbron, Vrystaat. Hy het aan die Universiteit van die Vrystaat 'n BSc(Chemie, Fisika, Wiskunde) in 1955 behaal en 'n BSc(Hon)(Chemie) in 1956 en 'n MSc(Chemie)(cum laude) in 1957. Hy is vanaf 1958 tot 1960 as lektor in Chemie aan die Universiteit van die Vrystaat aangestel.[4]
Hy was as dosent in fisiese-chemie aan die Universiteit van Suid-Afrika (UNISA) aangestel en het by die Nasionale Fisieselaboratorium van die Wetenskaplike en Nywerheidnavorsingsraad (WNNR) gewerk, waar hy hoofnavorsingsbeampte en hoof van die Kristallografie-afdeling: Fisiese-chemiegroep vanaf 1961 tot 1963 was.[4]
Hy het van 1963 tot 1964 aan die Universiteit van Pretoria studeer en 'n DSc(Fisiese- en Teoretiese-chemie)(met lof) verwerf. Sy nadoctorale studies was aan Stanford Universiteit van 1965 tot 1966, waar hy 'n navorsingsassistent: fisiese-chemie was. Van 1971 tot 1973 het hy by die Nasionale Instituut vir Metallurgie, Mintek gewerk as Hoofwetenskaplike en Direkteur van Mintek se Toegepaste Strukturele-chemie Navorsingsgroep, verbonde aan Randse Afrikaanse Universiteit. Hy was 'n ere-dosent aan die Randse Afrikaanse Universiteit van 1973 tot 1975. In 1976 was hy 'n besoekende navorser aan die Universiteit van Sussex, Engeland.[4]
Hy het in 1976 na die Nasionale Fisiese Laboratorium van die WNNR teruggekeer, waar hy tot 1980 as Hoof: Fisiese-chemie (Struktuurchemie en X-straal-kristallografie) gewerk het. Hy was 'n professor in teoretiese-fisika aan die Universiteit van die Witwatersrand van 1981 tot 1999. Hy was ook 'n besoekende professor aan die Texas A & M-universiteit in 1984. Boeyens is vanaf 1984 tot 1990 as Hoof: Departement Chemie by WITS aangestel. Van 1986 tot 1999 was hy die Direkteur: Sentrum vir Molekulêre Ontwerp by WITS en van 1991 tot 1993 was hy die Dekaan: Natuurwetenskappefakulteit . Hy was besoekende professor aan die Universiteit van Berlyn in 1994, en aan die Universiteit van Heidelberg, Duitsland in 1998, 2005, 2006, 2007 en 2010.[4]
Hy het lesings gegee as Professor in Chemie en was hoof van die Chemiedepartement aan die Universiteit van Pretoria van 2000 tot 2004. In 2005 is hy aangestel as Buitengewone Professor aan die Sentrum vir Bevordering van Beurse, Universiteit van Pretoria.[4]
Gesinslewe[wysig | wysig bron]
Boeyens is in 1960 met Martha Hunter getroud. Hulle het saam drie kinders gehad, Jan, Aletta en Larisa.[5] Hy is op 28 Augustus 2015 in Broederstroom, Noordwes, dood kort na hy teruggekom het van 'n kristallografie-konferensie.[6]
Erkenning en toekenings[wysig | wysig bron]
Boeyens het aan die volgende organisasies behoort:[4]
- Royal Society of SA (Genoot)[1]
- Suid-Afrikaanse Chemiese-instituut (Lewenslid)
- Suid-Afrikaanse Kristallografiek (Genootskapslid)
- American Chemical Society (Voormalige lid)
- Journal of Chemical Crystallography (Joernaal van Chemiese Kristallografie) (Redaksionele Raad tot 2012)
- International Union of Crystallography (Internasionale Unie van Kristallografie) (IUCr) Nasionale Komiteevoorsitter 1990 tot 1994)
- NY Academy of Sciences (NY Akademie van Wetenskappe) (Voormalige lid)
- SA Akademie vir Wetenskap (stigterslid - bedank)
- International Union of Crystallography Executive (Internasionale Unie van Kristallografie) (1996 tot 2002)
- Universiteitsraad, WITS (1997 tot 1999)
Hy het die volgende toekennings ontvang:[4]
- AECI-medalje 1973, 1981
- SACI Goue Medalje 1983
- Ernst Oppenheimer Genootskap 1984
- SA Akademie Havenga-prys 1986
- Alumnus van die Jaar, Univ. van die Vrystaat 1987
- Claude Harris Leon Award 1992
- Alexander von Humboldt Research Prize 1993
- Distinguished Research Award, WITS 1995
- Benaming: Jan Boeyens Laboratorium, WITS 2000
- Merck Medalje 2004
- Centennial Leading Mind, Univiversiteit van Pretoria 2008
Die eerste Jan Boeyens-medalje vir uitstaande jong wetenskaplikes (jonger as 40 jaar) in teoretiese Chemie of Fisika is in 2009 aan prof Gideon Steyl van die Universiteit van die Vrystaatse Chemie-afdeling toegeken.[7]
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Verwysings[wysig | wysig bron]
- ( ) "Fellows (FRSSAf)". Royal Society South Africa. Besoek op 23 Januarie 2019.
- ( ) "JCA Boeyens - Published Books" (PDF). Centre for the Advancement of Scholarship. Universiteit van Pretoria. Besoek op 23 Januarie 2019.
- ( ) "Jan Boeyens - List of Publications" (PDF). Centre for the Advancement of Scholarship. Universiteit van Pretoria. Besoek op 22 Januarie 2019.
- ( ) "Prof JCA Boeyens - CV" (PDF). Universiteit van Pretoria. 12 October 2013. Besoek op 23 Januarie 2019.
- ( ) "Prof Jan Christoffel Boeyens". Geni.com. Besoek op 23 Januarie 2019.
- ( ) "The passing of Prof Jan Boeyens". Universiteit van Pretoria - Nuus. Universiteit van Pretoria. Besoek op 23 Januarie 2019.
- ( ) "Honorary Awards". Fakulteit Natuur- en Landbouwetenskappe. Universiteit van die Vrystaat. Besoek op 22 Januarie 2019.
|
<urn:uuid:d637be76-373c-4136-bc54-30bbdfd808d9>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Jan_C._A._Boeyens
|
2019-07-17T15:32:24Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00399.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.998391
| false
|
Verenigde Nasies
Die Verenigde Nasies (Arabies: الأمم المتحدة, Engels: United Nations, Frans: Organisation des Nations unies, Russies: Организация Объединённых Наций, Chinees: 联合国, Spaans: Organización de las Naciones Unidas), of VN, is 'n internasionale organisasie wat uit 193 lande[1] bestaan. Byna alle internasionaal-erkende lande is lede. Slegs die Vatikaanstad is geen lidland nie en Palestina is 'n waarnemer.[2]
Die VN is gestig ná die Tweede Wêreldoorlog op 24 Oktober 1945 in San Francisco ná die Dumbarton Oaks Konferensie in Washington, D.C., maar die eerste sitting van die Algemene Vergadering met 51 nasies verteenwoordig, is eers gehou op 10 Januarie 1946 in Church House, Londen. Die Verenigde Nasies is die direkte opvolger van die voormalige Volkebond, wat op 18 April 1946 ontbind is. Die organisasie se hoofkantoor is in United Nations Plaza in New York Stad, Verenigde State. Die VN het kantore in Genève, Wene en Nairobi.
Die amptelike tale is Arabies, Engels, Frans, Russies, Chinees en Spaans, waarvan Engels en Frans werkstale is.[3] Die vyf permanente lede van die VN se Veiligheidsraad, wat die mag het om resolusies te veto, is Frankryk, Rusland (tot 21 Desember 1991 as die Sowjetunie), die Verenigde Koninkryk, die Verenigde State en die Volksrepubliek China (tot 25 Oktober 1971 die Republiek China). Nie-permanente lede is tans Ekwatoriaal-Guinee, Ivoorkus, Koeweit, Peru en Pole vir 2018–19 en België, die Dominikaanse Republiek, Duitsland, Indonesië en Suid-Afrika vir 2019–20.[4] Daar is sterk steun vir 'n vergroting van die Veiligheidsraad en die uitbreiding van die vetoreg aan ander lande om die wêreld van vandag te weerspieël, maar ondanks inisiatiewe deur die G4-lande, Brasilië, Duitsland, Indië en Japan, asook vanuit die geledere van die Afrika-unie, kon eenstemmigheid hieroor steeds nie bereik word nie.[5]
Die doel van die organisasie is die fasilitering van samewerking rakende internasionale wetgewing, internasionale sekuriteit, ekonomiese ontwikkeling, maatskaplike vooruitgang, menseregte en internasionale reg. In 2001 het die Verenigde Nasies en Kofi Annan die Nobelprys vir Vrede ontvang.[6]
Struktuur[wysig | wysig bron]
Die Verenigde Nasies funksioneer deur middel van vyf hooforgane, te wete die Algemene Vergadering, die Veiligheidsraad, die Ekonomiese en Maatskaplike Raad, die Sekretariaat en die Wêreldhof. ’n Sesde hooforgaan, die Voogdyraad, het in 1994 sy werksaamhede opgeskort met die onafhanklikheid van Palau, die laaste oorblywende voogdygebied van die VN.[7] (Suidwes-Afrika, wat die onafhanklike Namibië sou word, is ook dekades lank deur Suid-Afrika as ’n voogdygebied bestuur. Suid-Afrika het onder apartheid uiters gespanne betrekkinge met die VN gehandhaaf en het mettertyd Suidwes-Afrika byna as ’n soort ekstra provinsie beskou eerder as om in te willig dat die gebied onafhanklik word.)
Sekretarisse-generaal[wysig | wysig bron]
Die Sekretarisse-generaal van die Verenigde Nasies was:[8]
- António Guterres (Portugal) sedert 1 Januarie 2017
- Ban Ki-moon (Suid-Korea) 1 Januarie 2007 – 31 Desember 2016
- Kofi Annan (Ghana) 1 Januarie 1997 – 31 Desember 2006
- Boutros Boutros-Ghali (Egipte) 1 Januarie 1992 – 31 Desember 1996
- Javier Pérez de Cuéllar (Peru) 1 Januarie 1982 – 31 Desember 1991
- Kurt Waldheim (Oostenryk) 1 Januarie 1972 – 31 Desember 1981
- U Thant (Mianmar) 3 November 1961 – 31 Desember 1971
- Dag Hammarskjöld (Swede) 10 April 1953 – 18 September 1961
- Trygve Lie (Noorweë) 2 Februarie 1946 – 10 April 1953
- Gladwyn Jebb (Verenigde Koninkryk) 24 Oktober 1945 – 29 Januarie 1946
Sien ook[wysig | wysig bron]
- Geskiedenis van die Verenigde Nasies
- 2011 Verenigde Nasies se Klimaatberaad
- Verenigde Nasies Konferensie vir die Standardisering van Geografiese Name
Verwysings[wysig | wysig bron]
- ( ) un.org: Member States of the United Nations
- ( ) un.org: Non-member States and Entities
- ( ) un.org: General Assembly of the United Nations – Rules of Procedure
- ( ) un.org: Germany, Indonesia, South Africa, Dominican Republic, Belgium, elected to Security Council
- ( ) globalpolicy.org: Japan Says No to G4 Bid
- ( ) "The Nobel Peace Prize 2001". Nobelprize.org. Besoek op 1 Januarie 2018.
- (Fasulo, Linda (2004. An Insider's Guide to the UN, pl. 8. Yale University Press. ) ISBN 978-0-300-14197-9.
- ( ) rulers.org: United Nations
Eksterne skakels[wysig | wysig bron]
Wikimedia Commons bevat media in verband met Verenigde Nasies. |
- ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) ( ) Amptelike tuisblad
Verenigde Nasies: Gespesialiseerde Organisasies | |
---|---|
IAEA | ICAO | IFAD | ILO | IMO | ITU | FAO | UNESCO | UNICEF | UNIDO | Wêreldposunie | Wêreldbank | WGO | WIPO | WMO |
|
<urn:uuid:90ce6b1a-6f22-4639-8a9e-de29cb02c411>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Verenigde_Nasies
|
2019-07-17T14:53:54Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00399.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999619
| false
|
Waskamer
'n Waskamer (ook bekend as 'n nutskamer) is 'n kamer waar klere gewas en gestryk word. In 'n moderne huis is 'n waskamer toegerus met 'n outomatiese wasmasjien, 'n tuimeldroër en dikwels 'n groot trog, vir die handwas van delikate kledingstukke soos truie, en 'n strykplank.
Gewoonlik was 'n waskamer in die kelder van ouer huise geleë, maar in moderne huise is die waskamer op die belangrikste vloer naby die kombuis of selfs bo naby die slaapkamers.
Nog 'n tipiese plek is aangrensend aan die garage en die waskamer kan dien as 'n deurloop vir die ingang na die garage. Waskamers kan ook ingeboude stoorkaste bevat, 'n tafel om klere op te vou, en as die ruimte dit toelaat, 'n klein naaimasjien.
Die meeste huise in Engeland het nie aparte wasgoedkamers nie, die wasmasjien en kleredroër word gewoonlik in die kombuis of garage gevind.
Hierdie artikel is in sy geheel of gedeeltelik vanuit die Engelse Wikipedia vertaal. |
|
<urn:uuid:91c24eb4-cf46-450b-90c5-dd7ecea911c3>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Waskamer
|
2019-07-20T03:24:57Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195526408.59/warc/CC-MAIN-20190720024812-20190720050812-00159.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 1.000004
| false
|
Kategorie:Sterftes in 1972
Jump to navigation
Jump to search
Wikimedia Commons bevat media in verband met Sterftes in 1972. |
Bladsye in kategorie "Sterftes in 1972"
Die volgende 110 bladsye is in hierdie kategorie, uit 'n totaal van 110.
|
<urn:uuid:30656303-6956-4742-ab63-6bf2c8cd89dc>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/Kategorie:Sterftes_in_1972
|
2019-07-16T10:22:41Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195524522.18/warc/CC-MAIN-20190716095720-20190716121720-00263.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.983061
| false
|
1763
Jump to navigation
Jump to search
1763 |
◄ | 17de eeu | ◄18de eeu► | 19de eeu | ► |
Dae | Eeue | Geskiedenis | Geskiedenisportaal |
Sien ook: Kategorie:1763 |
Kalenders | |
Die uitbreiding van die Britse gebiede in Noord-Amerika. | |
Die jaar 1763 was 'n gewone jaar wat volgens die Gregoriaanse kalender op 'n Saterdag begin het. Dit was die 63ste jaar van die 18de eeu n.C. Soos ander gewone jare het die jaar 12 maande, 52 weke en 365 dae gehad.
Gebeure[wysig | wysig bron]
- 10 Februarie – Die Verdrag van Parys word onderteken, waarmee Frankryk sy Noord-Amerikaanse kolonies aan die Britse Kroon afstaan.
- 18 Julie – Pous Clemens XIII stel Simone Buonaccorsi van die Apostoliese Signatura en Andrea Negroni, Apostoliese protonotarius, aan as kardinale.
|
<urn:uuid:f010a682-ca83-42f7-a65a-34f7d805854e>
|
CC-MAIN-2019-30
|
https://af.wikipedia.org/wiki/1763
|
2019-07-17T15:31:51Z
|
s3://commoncrawl/crawl-data/CC-MAIN-2019-30/segments/1563195525312.3/warc/CC-MAIN-20190717141631-20190717163631-00423.warc.gz
|
by-sa
|
3.0
|
link_tag
| true
| false
|
{
"abbr": [
"by-sa"
],
"in_footer": [
false
],
"in_head": [
true
],
"location": [
"link_tag"
],
"version": [
"3.0"
]
}
| false
| false
|
Latn
|
afr
| 0.999919
| false
|
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.