id stringlengths 12 40 | periodico stringclasses 60
values | lugar stringclasses 8
values | dominio stringclasses 11
values | texto stringlengths 50 1.96M | licencia stringclasses 10
values |
|---|---|---|---|---|---|
zientziaeus_0015021 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Urrezko zenbakiaren jatorria zaharra da. Ezin da jakin noiztik ezagutzen duen gizakiak. Egiptiarrek jada ezagutzen zuten, baina Euklides izan zen definitu zuena.
"... bi gauza ezin dira konbinatu hirugarrenik gabe; biak biltzen dituen lotura behar da, eta ez dago, bere buruarekin eta biltzen dituen gauzekin, dena berbe... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015022 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Joan den ekaineko 3 eta 14aren artean Rio de Janeiro-n "Munduko gailurra" izenaz ezagutzen dena egin zen. Lurraren osasunak txarrera egin duela esanda denak ados daude, baina egoera aldatuko denik ez dago hain garbi.
1992/09/01 Aizpurua Sarasola, Joxerra Iturria: Elhuyar aldizkaria
Joan den ekaineko 3 eta 14aren artean... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015023 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Fisikari judu hau Alemania-ko Ulm-en 1879.eko martxoaren 14ean jaio bazen ere, bere bizialdian Suitza eta Iparrameriketako hiritar ere izan zen. 1902. urtean, patente-bulego batean ekin zion lanari Berna hirian.
Fisikari judu hau Alemaniako Ulm-en 1879.eko martxoaren 14ean jaio bazen ere, bere bizialdian Suitza eta Ipa... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015024 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Gero eta arruntagoa da ingurugiroari kalterik egiten ez diotela aldarrikatzen duten etiketak mota guztietako produktuetan ikustea. Arazoaz kezkaturik, Europako Ekonomi Elkarteko Batzordeak urrirako martxan jarri nahi du etiketa berdeen egiazkotasuna segurtatuko duen sistema.
"Kontsumo berdea" gorantz doan fenomenoa da.... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015025 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Balea urdina baino gehiago pisatzen duen eta 20 futbol-zelai baino gehiago okupatzen duen onddoaren izena "Armillari Bulbosa" da eta Iparramerikan Superior lakuaren hegoaldean dagoen Michigan estatuan aurkitu dute.
Adina 1.500 eta 10.000 urte-bitartekoa da eta bere jatorria espora xehe bat izan zen. Espora hau lurrazpi... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015026 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Europako Ekonomi elkartean produkturen bat egiten denean, merkatu potentziala hamabi estatuk osatzen dutela kontutan hartu behar da. Estatu desberdinetako gizarteek beste estatuetan ekoiztutako produktuak onar ditzaten, arau-egokitzapena egin behar da.
Europako Ekonomi Elkartean produkturen bat egiten denean, merkatu p... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015027 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Birziklatzea, gure gizartean gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari den gaia da. Nike Inc enpresaren asmoa erabilitako zapata-zoluak birziklatzea da eta horrela zapata-zolu berriak lortu nahi dira.
Hemen azalduko dugun kasua, zapatagintzan garrantzitsuenetakoa den enpresarena, hots, Nike Inc-ena, da. Enpresa honen as... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015028 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Odol-transfusiotan dauden arriskuak, hots, HIES edo hepatitisa kutsatzeko dagoena, ezagunak dira. Beraz, odolaren ordezkatzaile segurua aurkitzeak gero eta garrantzi handiagoa du.
Hemoglobinak oxigenoa finkatzen badu ere, fluorokarburoek oxigenoa disolbatu egiten dute. Horrela, ehunek oso erraz har dezakete oxigenoa. G... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015029 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Mendiko bizikletak arrakasta handia izan du gure artean. Jakin badakigu bizikleta-mota honetan mendietako bideetan zehar ibil gaitezkeela, baina, dena den, norberaren egoera fisikoak garrantzi handia izaten segitzen du.
Austrian "eguzki-bizikleta" muntatu berri dute eta saiakuntz fasean dago oraindik.
Saiakuntzetako ba... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015030 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Parisetik Marseillara 3 ordu eta laurden, Parisetik Erromara 7 ordu, Lisboatik Amsterdam-era 10 ordu, etab. Hauek dira abiadura handiko trenaz lortuko diren "errekorrak".
2015. urterako 30.000 kilometro trenbide abiadura handian korritu ahal izango dira. Helburu hau lortzeko 20 bilioi pezeta gastatu behar dira oraindik... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015031 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Orioko herria, 1379. urtean sortu zen. Gaur egun ere ondo ikus daiteke bere hasierako itxura; defentsarako egituratua eta prestatua. Geroztik, maldan behera zalbadu zen, ibai aldera, padura eta erriberen gainean kokatuz, batez ere arrantza-industriaren garapena medio.
Azken zona hau, kanpokaldekoa hain zuzen ere, Oriok... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015032 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Birus-infekzioa haurdunaldian fetura iristeko, plazenta kutsatzea beharrezkoa da. Fetua kutsatuz plazenta kutsatzen ez duen birusik ez da ezagutzen oraindik.
Potentzialki fetuaren aurrerabidean infekziorako mekanismoak asko dira. Batzuk ezagunak eta ondo ziurtatuak dira, besteak arraroak edo teorikoki proposatuak. Sork... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015033 | zientziaeus | General | articulos cientificos | 30.eko hamarkadako aitzindarien lehen saioez gero, musika elektronikoak bide luzea egin du. Hala ere, ohizko musika-tresnak ordezkatzeko moduan egon al da inoiz?
30.eko hamarkadan ezinikusi bitxi samarra sortu zen fisikari eta musikarien artean eta beldur naiz fisikarien harrokeriak horretan zerikusi handia ez ote zuen... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015034 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Egunkarietan noizbehinka entzuten da Europako edo Ameriketako kostetan bale sarda bat hondartzara joanda hil egin dela. Portaera harrigarri horren arrazoiaz esamez asko egon da, baina gero eta garbiago ikusten da armadako maniobra militarrek zerikusia dutela.
Iparramerikarrek atzeratu egin dute oso ondorio ekologiko ka... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015035 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Azido urikoa artikulazio batean prezipitatzen denean sortutako gaixotasuna da hezueria, nahiz eta gorputzeko beste zati batzuetan ere prezipitazioa posible izan. Uratoak giltzaduretan depositatzeak mina eta inflamazioa dakar, krisi edo akzesutara eboluzionatuz.
Betidanik gizarte-maila altuekin, eta aberatsekin lotu iza... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015036 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Hegaztiek, sekulako arrakasta lortu dute ingurune hauetan. Kopetazuria erralidoen familian sailkaturiko oilo itxurako hegazti xelebrea eta ezaguterraza dugu.
Gure inguruan aintzira, zingira eta padurak ditugu, beste batzuekin batera, ekoizpen maila handieneko ekosistemak, eta ondorioz, bertako bizidunen dentsitatea eta... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015037 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Aurreko alean, supernobaren inguruan dagoen eraztunaren sorrera azalduz bukatu genuen geure idazlana. Eraztun berarekin emango diogu orain jarraipena, horri esker Lurretik supernobarainoko distantzia zehatz kalkulatzea izan dugulako.
Hurreko alean, supernobaren inguruan dagoen eraztunaren sorrera azalduz bukatu genuen ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015038 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Badirudi oporraldi bat hurbiltzen zaigunean nahaste-borrastezko bilduma berria argitaratzea ohitura bihurtzen ari zaigula. Hori da, hain zuzen ere, gure asmoa, urtean zehar gai serioagoari ekitea eta uztail-abuztuko alean, burua lasaitzeko hau bezalako bilduma plazaratzea.
Bestalde, denok dakizkigu hemen agertzen diren... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015039 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Euskal Herrian bizilagun ditugun ugaztun basatien artean ez da izanen, seguruenik, katagorria bezain atsegin eta begi onez onartzen den espezierik.
ez jauzika aritzean, eta ez lekurik aldrebesenetan oreka, zuzen, erraztasun osoz mantentzen duenean
Katagorria karraskaria dugu, baina ordena honetan zuhaitzetan bizitzeko ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015040 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Gaur egun etengabe hartu behar dira erabakiak. Eta hauetako asko eta asko talde baten barnean hartu behar dira. Guztiak ados badira, ez da inongo arazorik sortzen. Baina, zer egin iritziak desberdinak direnean?
Historian zehar hainbat bideri jarraitu zaio talde-mailako erabakiak hartzeko: lege moral bati begiratuz, tal... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015041 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Bidaia bakoitzean mila pertsona eta beren kargamentua garraiatzea da hegazkingileek epe motzean ezarri nahi duten marka. Izan ere abioi erraldoi hauek orain dauden aireportuetan ibili behar dute eta oraingo hangareetan gorde behar dira.
Hegazkin klasikoa eta delta formakoa. Oraingo aireportuetan ibili ahal izateko, 1.0... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015042 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Injineru ingeles eta estatubatuarrek siliziozko lehen neurona sortu berri dute. Neurona hau txip-a besterik ez da eta garuneko zelulen iharduera emulatzen du.
Aplikazioak ugari izan ditzake, hala nola garun-zatien bertsio elektronikoak egitea, bizimodu sinpleko robot adimendunak egitea, etab.
Siliziozko neurona hau gar... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015043 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Europako Ekonomi Elkarteko hamabi estatuek ozono-geruza zaintzeko neurri bereziak hartu berri dituzte.
Gainera, Alemania erabaki honen aurrean ez da erabat ados agertu eta ingurugiro-ministrari den Klaus Toepfer-ek beste bi urtez laburtu nahi du jarritako epea. Horretarako hartu ditu jada lehen neurriak. Alemanian 1993... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015044 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Lehen sinkrotroi europarra izango dena Grenoble-n hasi dira eraikitzen eta helburua mikroegiturak analizatzeko X izpi indartsuak sortzea da.
Lehen sinkrotroi europarra izango dena Grenoble-n hasi dira eraikitzen. Sinkrotroi honen helburua mikroegiturak analizatzeko X izpi indartsuak sortzea da.
Sinkrotroiaren funtziona... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015045 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Ikerlari-talde batek Etna sumendiak azken hamabost urteotan igorritako gasei buruzko azterketa plazaratu berri du.
Munduan piztuta dauden ehun sumendietan Etna omen da eraginkorrena. Egunero 4.000 tona SO2 emititzen omen du, hau da, Lur osoan egunero dauden sufre-emisioen % 10.
Etnak urtero 25 milioi tona gas karboniko... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015046 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Orain dela 3,6 milioi urte Tantzaniako iparraldean sumendi bate isuritako hauts-lainoak ingurua estali zuen. Paleoantropologoak, hauts haien gainean oin-arrasto batzuk aurkitu zituen eta giza arbasoren batenak izan zitezkeela zioen.
Orain dela 3,6 milioi urte Tantzaniako iparraldean sumendi batek isuritako hauts-lainoa... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015047 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Peter Mitchell, 1978.ean kimikako Nobel saria jasotakoa, hil egin zen joan den apirilaren 10ean minbiziak jota.
Mitchellek asko borrokatu behar izan zuen ikerketa egin ahal izateko. Osasun-arazoak izateaz gain, ikerketa-bekak eta -laguntzak ematen zituzten erakundeek zokoratuta eduki zuten. Gainera, bere ikerlan nagusi... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015048 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Azken urteotan petrolio-etxeek garrantzi berezia izan dute automobil-lasterketetan.
Jadanik bete-betean ari dira "1 formula"ko lasterketak. Automobil-etxe desberdinek, aurten ere, azken xehetasunetaraino dena zaindu behar izan dute.
Hala ere, azken urteotan petrolio-etxeek garrantzi berezia izan dute automobil-lasterke... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015049 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Teknologia berriez hitz egiten dugunean, robotak eta ordenadoreak datozkigu burura berehala. Bera, huts-teknologia izan daitekeela esateak bat baino gehiago harri dezake. Antzuolan aurkitu genuen hutsaren aldeko apostua ezezik eukararen aldekoa ere egin duen enpresa; Balzers-Elay
Teknologia berriez hitz egiten dugunean... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015050 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Aspaldian ez dugu SN2987A supernobari buruzko berririk eman, baina aipatutako supernobaren 5. urtebetetzea aitzakiatzat hartuz, aldizkari tekniko batzuk ikerketen gaur egungo egoerari buruz artikuluak argitaratu dituzte.
Aspaldian ez dugu SN1987A supernobari buruzko berririk eman, baina gizakiaren urtemugak ospatzeko o... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015051 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Estremaduran, Monfragüeko parke naturala dago; Iberiar penintsulako eta, areago, Mendebaldeko Europako garrantzitsuena harrapakariei dagokienean. Europa osoko naturzale ugarik bisitatzen duten paraje horretan aurki daitekeenaren berri zehatza ematen da hurrengo lerrootan.
Estremaduran, Caceres probintziako iparraldean,... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015052 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Maiatzaren hasieran Iolo ap Gwynn biologo galestarra izan genuen gure artean. Bisitaren helburua Euskal Herriko hizkuntz normalizazioa zientziaren ikuspegitik zein egoeratan dagoen ezagutzea zen. Galestik Euskal Herrira - Zientzia.eus Galestik Euskal Herrira
Esan bezala Iolo ap Gwynn biologoa da eta unibertsitateko ira... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015053 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Fisikari aleman hau Hamburg-en munduratu zen 1857.eko otsailaren 22an. Bere fisika-doktoregoa Berlingo unibertsitatean 1880. urtean amaitu zuen, 1885. urtetik 1889.erarte Karlsruhe-ko eskola politeknikoan fisika-irakasle izan zen.
Fisikari aleman hau Hamburg-en munduratu zen 1857.eko otsailaren 22an. Gaztetan injinerut... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015054 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Posible al da argia baino abiadura handiagoz mezurik bidaltzea? Bi ikerlari amerikarrek baietz diote.
Bi ikerlari amerikarrek baietz diote. Hori egia balitz, fisikako oinarrietako bat eta Einsteinen erlatibitate-teoria bertan behera geratuko lirateke.
Argia uhin-mota bat da eta hutsean higitzen denean 300.000 km/s-ko a... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015055 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Ikerlari batek dioenez, Iparramerikan mamutak ehiztarien eraginez galdu omen ziren eta gauza bera gerta omen dakieke elefanteei.
Zientzilariak aspaldidanik eztabaidan aritu dira mamutak galdu zituena ehiztarien eragina ala klima-aldaketaren eragina izan zen erabaki nahian. Zenbait ikerlarik dioenez, leku batzuetan baka... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015056 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Indiar Ozeanoan udako montzoien intentsitateak glaziazioekin zerikusirik baduela pentsatu izan da orain arte. Talde angloiparramerikar batek frogatu duenez, 350.000 urte igaro dira zerikusi hori apurtu zenez gero.
Udako montzoian bi erabile daude nagusi. Batetik Asiako kontinentea berotzeak Indiar Ozeanoarekiko behe-pr... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015057 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Ikerlari belgikar eta frantziarren arabera, eskala handian burutu berri den amorruaren aurkako azeri-txertaketaren kanpaina arrakastaz burutu da.
Metodologia nahikoa frogatu denez, janarian kokatutako birus birkonbinatzailea hiru aldi desberdinetan (1989ko azaroan eta 1990eko apirilean eta urrian) Belgikako hegoaldean ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015058 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Oro har fuelerenoen molekulak sintetizatzeko aurkitutako metodoaz geroztik izugarrizko ikerketa-lasterketan ari dira ikerlariak.
C60-ren molekulak edo oro har fuelerenoen (C60, C70, C76, ...) molekulak sintetizatzeko aurkitutako metodoaz geroztik izugarrizko ikerketa-lasterketan ari dira ikerlariak.
Argentinako Bariloc... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015059 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Behin eta berriz kantatu eta goraipatu den Oria ibaia, ia-ia bere sortze-ingurutik guztiz kutsatua egonik, 66 kilometroko ibilbidea egin ondoren goibel itsasoratzen da. Kostaldeko txoko xarmant honetatik, gauzak beste era batera ikusi nahi ditugu.
Kostaldeko txoko xarmant honetatik, gauzak beste era batera ikusi nahi d... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015060 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Siberiako estepan Europan ezagutzen ez zen animalia ikaragarri handia omen zegoen: bertakoek Mamut izenez deitzen zutena. Animaliatzar horren hondakinak nonnahi barreiaturik aurki zitezkeen jelapean eta bolizko betortz ikaragarri luzeak ere bai.
1709. urtean Suediako Karlos XII.a erregeak Poltawa-ko gerra galdu ondoren... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015061 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Gure osasuna zer-nola dagoen ezagutzeko kezka oso zabaldua dago. Zalantza horiek argitzeko ez dago proba sinple eta kaltegabeko batzuk egitea baino soluzio hoberik; hiru urtean behin, adibidez.
Oraintsu egindako ikasketa baten arabera, gizonezko gehienak konbentziturik daude urteroko txekeoak kalte eta endredu gehiago ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015062 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Joko Olinpikoek, goi-mailako kirol-iharduera guztiek bezala, emakumeentzako probetan parte hartzeko kirolariek gainditu behar duten sexu-testarena dago. Bartzelonako Jokoetan erabiliko den proba berriak, ez ditu isil erazi test zaharrak zenbait zientzilari eta kirolariengandik jaso dituen kritikak.
Joko Olinpikoek, goi... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015063 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Rufus Ritchie zientzialari handia dugu, eta gizaki handia ere bai. Anitz arlotan dugu balio handiko gizona; zientzialari, irakasle eta pertsona bezala bereziki.
Doctor Honoris Causa. Gure Unibertsitateak, Euskal Herriko Unibertsitateak alegia, eskainitako gradu hau Unibertsitatearen onespenik handienaren adierazgarri d... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015064 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Bukatzear dagoen XX. mende honek izugarrizko iraultza ekarri duela esango bagenu, zalantzarik gabeko egiaren baieztapena baino ez genuke egingo, Fisikari dagokiolarik behintzat. Alde batetik, Albert Einsteinen Erlatibitate-Teoriak mendearen lehenengo laurdenean ikusi zuen argia.
Albert Einsteinen Erlatibitate-Teoriak m... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015065 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Ikerlariak, organismo bizidunek material inorganikoak produzi ditzaten saiatzen ari dira. Zeramika sintetikoak eta iman mikroskopikoak baino partikula gogorragoak lortu nahi dira.
Organikoki egindako materialak sintetizatzea "biomimetika" deituriko prozesu batez burutzen da eta hori ez da batere zaila. Joan den martxoa... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015066 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Joan den urteko urriaren 15etik abenduaren 15eraino estatu desberdinetako ikerlariak "zuhaitz gaineko sarean" txandaka aritu dira.
Bertan, berrogeitamar landare-espezie desberdinen laginak bildu dira eta hauetako erdiek, gutxi gorabehera, substantzia aktiboak zituen.
Basoen goialdeari kanopia deritzo eta baso tropikale... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015067 | zientziaeus | General | articulos cientificos | San Petersburg-etik hurbil dagoen Sosmovy Bor-ko zentral nuklearrak martxoaren erdialdean matxura bat izan zuen.
Zentral nuklear hau Txernobil-en lehertu zenaren mota berekoa da eta igorri duen erradiazioa 2 mailakoa, hots, leuna, izan da.
Gertaera hau, ekialdeko estatuetan dagoen arazo larri baten zati txiki bat beste... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015068 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Frantziako "Télécom" enpresak, telefono-linea linea pribatu bihur dezakeen gailua kaleratu berri du.
Hala ere, zerrenda honetan egoteak badu arazo bat, hau da, abonatua denbora guztian dago inkomunikaturik kanpokoekin, zenbakia ezagutzen dutenekin izan ezik.
Telefono-deien iragazleak "Selectappel" izena du eta telefono... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015069 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Erretzaileekin bizi diren zakurrek badute birika-minbizitik babesteko bide naturala, hots, sudurra.
1960-1970 hamarkadan egindako ikerketen arabera, zigarro-keak zakurrengan kantzerra sor zezakeela frogatu zen. Colorado-ko unibertsitateko John Reif-ek, minbizia diagnostikatu zitzaien 51 zakur aztertu zituen. Helburua, ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015070 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Orain arte bazirudien haur jaioberrien lo egiteko posiziorik egokiena ahozpez zela. Hala ere, azken hilabete hauetan zalantzak sortu dira.
Iparramerikako Zientzi Akademiak antolatutako prentsaurreko batean John Brooks doktoreak, munduan zehar egindako zenbait inkestetan oinarrituz, haur jaioberrien arrazoirik gabeko et... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015071 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Ekonomi Lankidetza eta Garapenerako Erakundeak argitaratu duenez, Espainiaren estatu garatuetan hoberenetakoa da.
Taula hau OCDE-k (Ekonomi Lankidetza eta Garapenerako Erakundeak) argitaratu du eta beren Espainia estatuan dagoen bizi-itxaropena estatu garatuetan hoberenetakoa dela ikus daiteke.
Gaixotasunak ere, estatu... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015072 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Zorioneko V. mendeurrena gainean dugu. Espainiako komunikabideetatik egunero gogorarazten digute Hegoaldeko euskaldunoi. Baina Amerikaren "aurkikuntzak", bi mundu eta bi kulturen arteko talka bortitza izateaz gainera, ondorio ekologiko izugarriak izan zituen.
Badakigu Kristobal Kolon Amerika "aurkitu" zuen lehena ez ze... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015073 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Gaur egungo denbora-definizioak naturalki finkaturiko kontzeptuak eta arau zehatzak eta unibertsalak erabiliz zehaztasun handiz definitu direla pentsa daiteke.
Gaur egungo denbora-definizioak (milurtekoa, urtea, hiruhilabetekoa, bihilabetekoa, hilabetea, astea, eguna, ordua, minutua, segundoa eta beren anizkoitzak eta ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015074 | zientziaeus | General | articulos cientificos | 1909.eko abenduaren 25ean Donostian jaiotako gizon honek bere ateak zabaldu ondoren, lan-gelara sartzeko gonbitea luzatu zigun. Besaulkian eseri ginenean, kaseta prestatu eta ondoko solasaldia izan genuen.
1992/06/01 Aizpurua Sarasola, Joxerra Iturria: Elhuyar aldizkaria
!909.eko abenduaren 25ean Donostian jaiotako giz... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015075 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Gaudí ez zen arkitekto arrunta. Bere obrak ikustea besterik ez dago horretaz kontura gaitezen. Gaudíren obrak sortutako efektu estetikoa berdin jasotzen dute helduek zein haurrek, artea ulertzen ez dutenek zein profesionalek.
Bere formetan eta koloretan horrenbeste freskotasun, berezkotasun eta sinplezia dago, ezen edo... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015076 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Orain arte gizakiak asmatutako mekanismorik gehienak zurrunak izan dira. Baina, gure inguruko mekanismo naturalak simulatzeko mekanismo malguak asmatu behar dira.
1992/06/01 Arrieta, Mari Karmen Pagaldai, Juanma Iturria: Elhuyar aldizkaria
Aurreko alean mekanismoaren oinarria eta zergatia azaldu genituen. Orain arte gi... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015077 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Artikutzako finkak 3.700 ha ditu. Lur guztia Nafarroan egonik, iparraldera Oiartzungo eta Lesakako lurrak dauzka mugakide, ekialderantz Arantzakoak, mendebaldean Goizuetakoak eta hegoaldean Labaien eta Zubietakoak.
Ekaitzak edo zahartasunak ondo kontserbatutako basoetako zuhaitzak lurrera bota ditzake.
Beraz, Gipuzkoar... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015078 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Gure inguruko kulturetan, saguzarrak beti ere sorgin, zorigaizto eta mota guztietako infernukeriekin loturik ageri izan zaizkigu, eta ondorioz, gaur egun ere oraindik jendeak beldurra, edota gutxienez nazka somatzen du animaliatxo bitxi hauek ikusita.
Beste zenbait arlotan aritzean gertatzen den legez, gure inguruan bi... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015079 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Azterketa mediko globalak eta aldizkakoak oso gomendagarriak dira bere eguneroko bizimoduan jasan behar duten estresa dela eta, zenbait eritasun arriskupean bizi diren pertsonentzat; exekutiboentzat adibidez.
1992/06/01 Agirre, Jabier - Medikua eta OEEko kidea Iturria: Elhuyar aldizkaria
Gaixotasun kardiobaskularra gar... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015080 | zientziaeus | General | articulos cientificos | "New England Journal of Medicine" aldizkariak Ameriketako bi ikerketaren berri eman zuen joan den apirilaren 16an.
Zaku hauek bolantearen inguruan ere jartzen dira. Zakuak, aurrez aurreko talka gertatu eta 26 milisegundora puzten dira.
EEBBetako aseguru-institutuak enpresa pribatu batentzat egindako azterketa batean, h... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015081 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Dietari ekitea arriskutsua izan liteke. Kontrakoa iruditu arren, kontrola mantentzearren eginiko ahaleginak sorterazitako stress-ak dietagilea gehiago jatera bultzatzen du.
Mendebaldeko gehienontzat, lirain egotea da helburu nagusia. Hori lortzeko bide bat ariketa fisikoak egitea da, baina horrek esfortzu handia eskatz... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015082 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Hegazkinek hegalaldian izango duten portaera aurrez jakiteko, abioi-maketak tunel aerodinamikotan probatzen dira. Horregatik, tuneletan benetako emaitza zehatzak lor daitezen, aire izoztua erabili beharra dago.
Tunel aerodinamiko klasikoan, haizemaile potente batek airea zirkuitu itxian zirkularazten du. Ukondotan daud... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015083 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Aurreko alean ikusia dugu astronomoek egin duten Artizarraren gainazalaren irudi orokorra. Magellan espaziuntzia bi radarrez horniturik dago. Bata altimetrikoa da eta bestea irekiera sintetikokoa.
Magellan espaziuntzia bi radarrez horniturik dago, noski. Bata altimetrikoa da eta bestea irekiera sintetikokoa (Syntetic A... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015084 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Kimikari errusiar hau, Tobolsk-en jaio zen 1834. urteko otsailaren 7an. Karrera amaitu zuenean, Frantzian eta Alemanian osatu zituen bee ikasketak. Heidelberg-en aritu zen praktikak egiten, Bunsen-ekin lan egitea tokatu zitzaion.
Kimikari errusiar hau, Tobolsk-en (Siberian) jaio zen 1834. urteko otsailaren 7an. Bere fa... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015085 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Petrolio-enpresa ospetsu batek, petroliotik urtero 130.000 tona olio lortuko duen lantegia irekiko du Frantziako Havre-n.
Dagoenekoz sudurrerako tantak, haurrentzako paketeak, biberoi-titiak, bizarra mozteko xaboiak, etab. "olio zuriz" eginak daude. Elastikotasuna, toxikotasun eza eta usainik eza izan dira plastikoen i... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015086 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Austriako Innsbruck-eko ospitaleko traumatologi zerbitzuak egindako ikerketa baten arabera, eskiatzen lesio larriak izandako eskiatzaileen herena alkoholaren edo benzodiazepinaren eraginpean aurkitzen zen.
402 eskiatzaile hauetatik 81ek, hau da % 20k, alkohola zuten gernuan, 34k, hau da, % 8,5ek, benzodiazepinaren arra... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015087 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Joan den urtearen amaieran munduan populazioa 5.400 milioikoa zen.
Joan den urtearen amaieran munduan populazioa 5.400 milioikoa zen. Munduko biztanleriaren eboluzioa - Zientzia.eus Munduko biztanleriaren eboluzioa
Joan den urtearen amaieran munduan populazioa 5.400 milioikoa zen eta biztanleria handiena zuten estatuen... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015088 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Newtonek eta Leibnizek, bakoitzak bere aldetik eta ia batera, kalkulu infinitesimala eraiki zuten. Zoritxarrez bakoitzak bere idazkera erabili zuen. Bestetik, eztabaida piztu zen asmatzearen ohorea nori zegokion erabakitzeko.
Newtonek (ezkerrean) eta Leibnizek (eskuinean), bakoitzak bere aldetik eta ia batera, kalkulu ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015089 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Oinakar enpresa Ulma kooperatiba-taldekoa da. Talde honetan iharduera desberdineko enpresak daude; nekazaritza, eraikuntza, ontziteria eta enbalajeak, forjaketa eta manutentzioa lantzen dituztenak, hain zuzen.
Enpresen arteko lehia dela eta, produkzio-kateako maila desberdinetan automatizazioa ezartzen ari da. Baina, p... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015090 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Injineru, matematikari eta fisikari hau Belfast-en munduratu zen 1824.eko ekainaren 26an. Cambridge-ko unibertsitatean graduatu zen 21 urte zituela. Aita-semeak biak izan ziren unibertsitateko irakasle.
Injineru, matematikari eta fisikari hau Belfast-en (oraingo Ipar Irlandan) munduratu zen 1824.eko ekainaren 26an. Ber... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015091 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Brigitte Valois medikuak Pariseko aldizkari batean aurkeztutako txostenetatik ideia interesgari atera dugu, eskiatzen hasi baino hiru aste lehenagotik hanketako muskuluak indartzea komeni da.
Aurten eskiatzeko garaia bukatzear baldin badago ere, aholkuak emateko edozein une da ona. Brigitte Valois medikuak Pariseko ald... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015092 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Erresuma Batuan bisontearen haragia komertzializatzeko erakunde bat eratu berri da. Une honetan 10 nekazariz eta albaitari batez osaturik dagoena.
Erakunde hau bisontearen jan-ohiturak eta bizi-ohiturak aztertzen ari da, gerora merkatal produkzioari ekiteko.
Enpresa berri hau martxan jartzeko arrazoia, bisontearen hara... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015093 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Egin berri diren ikerketen arabera, umetoki-lepoko minbizia garatzeko arriskua 2,5 aldiz handiagoa omen da hogei zigarro, batezbeste, egunero erretzen duten emakumeengan.
Minbizi-mota honetan tabakoak duen eragina aspaldi sumatu zen, baina inoiz ere ez da frogatzerik izan.
Aurtengo urtarrilean Parisen zenbait medikuk m... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015094 | zientziaeus | General | articulos cientificos | EEBB. etako Cornell-eko unibertsitateko zientzilariek garatutako proiektu batean, orain arteko maiztasun handieneko laserra lortu dute.
EE.BB.etako Cornell-eko unibertsitateko zientzilariek garatutako proiektu batean, orain arteko maiztasun handieneko laserra lortu dute. Oso diametro txikia du (giza ile batena baino tx... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015095 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Kanadako Iparrekialdean dagoen Slave-ko lakuaren ondoan geologo iparramerikar eta australiarrez osaturiko talde batek Lurreko harkaitzik zaharrenak aurkitu dituzte.
Aurkitutako harrien pisuak 23 kg ingurukoak dira eta antzinatasuna 3.960 milioi urtekoa da, hau da, Lurraren adina baino 500 urte gazteagoak dira.
Ikerlari... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015096 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Joan den apirilaren 6an New Yorken historian zehar izan den zientzi dibulgatzailerik ospetsuena hil zen.
Zientzi dibulgazioa era askotara egin izan du, hots, liburuekin batera hitzaldiak eta artikulu ugari argitaratu izan du.
Euskaraz ere Elhuyar Kultur Elkarteak Asimov-en libururik ospetsuena den Unibertsoa. Lur laune... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015097 | zientziaeus | General | articulos cientificos | "Irak jasaten ari den merkatal enbargoak Golkoko gerrak baino kalte handiagoa eragin dezake arkeologi monumentuetan" dio Boston-go unibertsitateko Paul Zimanski arkeologoak.
Janari-eskasiak eta prezio-gorakadak, orain arte landu gabeko lurrei (leku arkeologiko ospetsuak barne) heltzera bultzatu dituzte irakiarrak.
Zima... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015098 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Ozonoa arnastea kaltegarria baldin bada ere, atmosferako ozonoak biziarentzat duen eragina ez, uhin motzeko izpi ultramoreetatik babesten gaituelako.
Ozonoa, estratosferan zehar hedatuta dago, eta atmosfera bateko presiora konprimatuko bagenu, 3 mm lodiko geruza izango genuke. Bestalde, ozono-maila % 1 laburtzen bada, ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015099 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Orain arte espioitzan erabili den SR-71 abioi detektaezina edo "abioi beltza" ezizenez ezagutzen dena, espaziuntzi gisa erabili nahi da.
Horretarako NASA-ko injineruak, ea hidrogenoa erreta abiadura handia lor daitekeen aztertzen ari dira. Errekuntz mota honi "kanpo-errekuntza" deritzo eta balaztaketa aerodinamikoa txi... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015100 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Berrogei urte igaro dira Manchesterren azken trena desagertu zenetik. Britainia Haundian, Bigarren Mundu-Gerraz geroztik ezartzen den lehen trena da.
Trenak bi bagoiz osaturik daude eta lor dezaketen abiadura 80 kilometro ordukoa da, baina hirigunean 50 kilometro orduko baino abiadura handiagoaz ibiltzea debekaturik du... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015101 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Izokinaren garunetik, nerbioak berriz sortzeari buruzko datuak atera omen daitezke. Horixe diote Alaskako unibertsitateko Sven Ebbensson-ek eta lankieek, Alaskako itsasoan hain ugari den izokin zilarreztatua aztertu ondoren.
Ikerlariek aurkitu dutenez, arrain hauen garuna berriz osatzen da ibaian behera joaten direnean... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015102 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Minbiziaren eragina estu lotuta dago honako faktore hauekin: eguneroko zigarro-kontsumoarekin, erretzen hasten deneko adinarekin eta arnasten den ke-kopuruarekin.
Erretzearen eta minbiziaren arteko harremana estua dela etengabe gogorarazten digute.
Antza denez, minbiziaren eragina estu lotuta dago honako faktore haueki... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015103 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Joan Jose eta Fausto Elhuyar anaien gutun bana aurkitu berri dira Alemaniako Freiberg-eko Bergakademia izeneko erakundean.
Bi gutunetako gaia batez ere mineralogia da, baina Joan Josek Wernerri Uppsalatik bidali zionez, duela gutxi arte ilun egon den puntu bat argitzen du. Zenbaiten ustetan Fausto izan zen Uppsalan Tob... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015104 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Mekanismo hitza zientzian eta hizkera normalean askotan erabiltzen da, eta oso esanahi ezberdinak izan ditzake. Nolanahi ere, artikulu honetan zehar hartuko duen esanahia mekanika-arloan normalean izaten duena da.
Artikuluaren hasieran mekanismo hitzari mekanika aldetik ematen zaion definizio zehatza emango bagenu, per... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015105 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Bidasoa ibaiaren estuarioa, padura, labarrak eta landak alde batera utziko ditugu, eta barruko aldeaz arduratuko gara, bertan garrantzi handiko ekosistema aurkitzen delako: dunaz osatua hain zuzen.
Elhuyar aldizkariaren irakurleek gogoratuko dutenez, 1992.eko urtarrileko 55. alean Txingudiri buruzko lehenengo artikulua... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015106 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Azken bost urteotan ikerketa-laborategietan saio ugari eginagatik eta milaka ikerlan argitaratu arren superreroaleen oinarrizko fisika ez dugu oraindik behar bezain ongi ezagutzen. Hala ere material hauek intentsitate handiko korronte elektrikoek zeharkatu dituzte jadanik.
Superreroankortasuna 1911. urtean Heike Kamerl... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015107 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Orain dela zenbait aste, Estatu Batuetako FDA erakundeak galerazi egin du silikonazko protesiak herrialde hartan ezartzea, harik eta eragin ditzaketen kontrako ondoriak aztertu eta gaia birplanteatua arte.
Orain dela zenbait aste, Estatu Batuetako FDA (Food and Drugs Administration) erakundeak galerazi egin du silikona... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015108 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Artizarreko hodeiek planetaren gainazala aztertzeko sortzen duten eragozpena gainditzeko saioak aspaldi hasi ziren. Saio hauek beti radarra erabiltzean oinarritu dira, noski, uhin zentimetrikoek hodei-geruza arazorik gabe zehar dezaketelako.
Lurretik oso gaitza da neurketa altimetrikoak egitea. Hori dela eta, 1978.eko ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015109 | zientziaeus | General | articulos cientificos | 1992/05/01 Irazabalbeitia, Inaki - kimikaria eta zientzia-dibulgatzaileaElhuyar Fundazioa Iturria: Elhuyar aldizkaria
Horrelaxe hasten dira Bizkaiko txerriaren bertso ezagunak, eta egia esan, ez nituen gogoan martxo hasierako goiz fresko batean Urkiarantz abiatu ginenean. Erreka-lainoak Oriaren inguruak betetzen zituen... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015110 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Baso-igel gorria 10 cm inguruko luzerarainoko anuru bikaina dugu. Burua luze baino zabalagoa du, muturra biribila, eta dortsolateralki kokaturiko begi handi nabarmenek itxura xelebrea ematen diote.
Eskualde epeletako oihan hostogalkorren ezaugarri ekologiko garrantzitsuenetako bat, bertan ekoizten den biomasa begetalar... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015111 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Leonardo da Vinci dugu Errenazimentuko zientzilarien eredua. Artikulu honetan hain ezaguna ez den Leonardoren matematika aipatu nahi dugu.
Leonardo da Vinci (1452-1519) dugu Errenazimentuko zientzilarien eredua. Zientzigizon hau, ezaguna denez, zientziaren arlo askotan aritua zen: Anatomia, Optika, Botanika, Biologia, ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015112 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Kapitulu honetan erabilpen orokorreko funtzio-multzo bat definituko dugu, funtzio-multzo hau liburutegi batean gorde eta edozein aplikaziotatik erabil daitekeelarik.
1992/05/01 Alegria Loinaz, Iñaki Maritxalar, Montse Iturria: Elhuyar aldizkaria
Definituko dugun funtzio-multzoak listak maneiatzeko datu-mota berria osat... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015113 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Duela urte gutxi arte ugari izan ziren arren, gaur egun 11.000 errinozeronte besterik ez dago mundu osoan. Errinozeronteak bere ingurunera oso ondo moldatuta dauden animaliak dira eta, desagertzen diren animaliak izan arren, ehiza da beherakada nabari horren arrazoi nagusia.
Ehizaren presioa errinozeronte-espezie guzti... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015114 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Arazoa ez da gure eguneroko jan-neurritik gantz guztiak erabat kentzea; kaltegarri gerta dakizkugukeenak albo batera uztea baizik.
Gaur egun bada egunero jaten dugunean gantzen kopurua murrizten edo deuseztatzen saiatzen den joera bat. Hori ohitura osasungarria da erabat; horrela bi eratako mesedeak lortzen bait dira: ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015115 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Horrenbeste Nobel saridunen arreta erakarri duen teoria honen arabera, zatikiak ez lirateke puntu ñimiñoak izango; sokatxo bibrakorrak baizik. Gainera gure Unibertsoak lau dimentsio ez eta hamar edukiko lituzke.
Noizean behin, gure aurreko sinesmenak kolokan jartzen dituzten eta ikuspuntu berrietatik ikuspegi iraultzai... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015116 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Amiltxori arrunta 58-65 cm-ko luzerako ardeido txiki eta dotorea dugu, eta oraindik urri samarra bada ere, pixkanaka ugaltzen eta habitat desberdinak betetzen ari dela esan genezake.
Normalean naturaz edo bereziki fauna eta floraz aritzean, espezieen desagertzea edota populazioen murrizketa aipatu beharrean izaten gara... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015117 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Artizarraren Lurrarekiko hurbiltasun erlatiboari esker, planeta espaziuntzi bidez nahikoa sakon aztertu ahal izan da. Mariner 10, Pionner Venus nahiz Venera 11 eta 12 misioek mundu harrigarri hari buruz oso informazio interesgarria bidali ziguten.
Adibidez, izaten al da ekaitzik Artizarrean? Beste batzuk ur-lurrinaren ... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015118 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Biziaren isilpeko guztiak erantzi nahiz, Charles Darwin, agur eta ohore! - Zientzia.eus Charles Darwin, agur eta ohore!
Biziaren isilpeko (bizidunen estalpeko) guztiak erantzi nahiz, Beagle itsasuntzian abiatu zinen Ingalaterratik 1831.ean lurzabalari bira emateko. Gainerakoek beren liburutegiko beropean biziaren sekre... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015119 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Kapitulu honetan aurreko kapituluetan aztertutako kontzeptu gehienak praktikan jarri nahi ditugu eta horretarako aplikazio bat programatuko dugu; liburutegi txiki baten kudeaketa hain zuzen.
1992/04/01 Alegria Loinaz, Iñaki Maritxalar, Montse Iturria: Elhuyar aldizkaria
Interesatzen zaigun aurreneko erabakia erregistro... | cc-by-sa |
zientziaeus_0015120 | zientziaeus | General | articulos cientificos | Egunen batean Indiara joan eta Jaipurreraino heltzen bazara, seguruenik hiri harrigarria eta bitxia irudituko zaizu. Rajastan izeneko probintziaren hiriburua da Jaipur. Indiako arrosa-hiria dela ere esaten da. Xarma berezia dute bere etxeek, simetrikoki hedatu eta arrosa-kolorez soilik pintatuta daudelarik.
Bere kaleak... | cc-by-sa |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.