Split (1)

train · 162M rows

text stringlengths 254 13.2M	id stringlengths 36 47	dataset_source stringclasses 2 values	prediction float64 1.01 4.21	dump stringclasses 106 values	url stringlengths 13 2.36k	date stringlengths 19 25	file_path stringlengths 108 155	offset int64 -1 1.48B	page_average_lid_score float64 0.85 1 ⌀	full_doc_lid_score float64 0 1 ⌀	language_score float64 0 1	per_page_languages listlengths 1 14.5k	full_doc_lid stringclasses 14 values	top_langs stringclasses 1 value	is_truncated bool 2 classes	page_ends listlengths 1 14.5k	minhash_cluster_size int64 1 1.9M	duplicate_count int64 -1 319
Barbara Podolec Uniwersytet Ekonomiczny w Krakowie Krakowska Szkoła Wyższa im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania sytuacji materialnej gospodarstw domowych Wstęp Procesowi transformacji gospodarki w Polsce towarzyszą zjawiska powodujące pogorszenie sytuacji materialnej znacznej części społeczeństwa, przy jednoczesnym wzroście zamożności innej. Zmieniają się potrzeby ludności oraz stopień ich zaspokojenia. W literaturze przedmiotu toczą się dyskusje nad określeniami charakteryzującymi ogólnie pojęty byt człowieka 1 oraz metodami jego pomiaru. Należą do nich m.in. dobrobyt, poziom życia, warunki życia, stopa życiowa, zamożność, jakość życia, godność życia. Obejmują one najczęściej zarówno materialną, jak i niematerialną sferę życia. W niniejszej pracy kategorią badawczą jest sytuacja materialna gospodarstw domowych. Można ją rozumieć jako sytuację finansową, z uwzględnieniem zasobności majątkowej. Wiadomo bowiem, że na sytuację materialną gospodarstwa domowego wpływa, oprócz zasobów finansowych, także stan posiadanych nieruchomości, przedmiotów trwałego użytkowania lub innych zasobów materialnych. Nie bez znaczenia pozostaje także stopień zadowolenia i satysfakcji z posiadanych dóbr. Badania budżetów gospodarstw domowych prowadzone przez Główny Urząd Statystyczny dostarczają wielu różnych informacji o cechach charakteryzujących sytuację materialną ludności Należą do nich m.in. dochód rozporządzalny lub wydatki ogółem gospodarstwa domowego, lokaty wpłacone do banku, zakup papierów wartościowych. Można także uzyskać informacje na temat tytułu prawnego do zajmowanego mieszkania (budynku), jego powierzchni i stanu technicznego, wyposażenia w media, użytkowania drugiego domu. Odnotowany jest fakt posiadania wybranych dóbr trwałego użytkowania oraz nieruchomości. Zauważmy jednak, że do określenia sytuacji materialnej gospodarstwa domowego, dopiero wycena zasobów majątkowych wniosłaby informację istotną. Można zatem powiedzieć, że sytuacja materialna jest kategorią złożoną, a problem jej pomiaru i oceny pozostaje otwarty. 1 Por. m.in.: C. Bywalec (1986), S.M. Kot (1995), B. Szopa (1994), T. Panek (2007). W ocenie sytuacji materialnej gospodarstw domowych mogą także zostać wykorzystane opinie, jakich w tym zakresie udzielają same gospodarstwa. W badaniach budżetów domowych formułowane są bowiem m.in. pytania o sytuację materialną własnego gospodarstwa domowego, dając do wyboru pięć wariantów odpowiedzi. Wyróżnia się sytuację materialną: bardzo dobrą, raczej dobrą, przeciętną, raczej złą, złą. Gospodarstwa domowe udzielają ponadto informacji o poziomie dochodów netto, który uznałyby dla swojego gospodarstwa jako: bardzo zły, niewystarczający, ledwo wystarczający, dobry, bardzo dobry. Zmienne te – o charakterze subiektywnym – coraz częściej wykorzystywane są w badaniach stopnia zaspokojenia potrzeb. Zasadniczym celem pracy jest weryfikacja poprawności sądu wydanego przez gospodarstwa domowe o ich własnej sytuacji materialnej oraz identyfikacja jej społecznoekonomicznych uwarunkowań, tkwiących w samych gospodarstwach domowych. Tym samym, można postawić pytanie, czy subiektywne opinie gospodarstw domowych są zasadne i czy można je utożsamiać z oceną sytuacji materialnej przeprowadzoną metodami obiektywnymi. Badania empiryczne oparte są na próbie 37 508-elementowej, pochodzącej z badań budżetów gospodarstw domowych przeprowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny w 2006 roku. Stosowane metody badania Weryfikacja hipotez o poprawności samooceny sytuacji materialnej gospodarstw domowych została przeprowadzona kilkutorowo. W pierwszej kolejności wykorzystane zostały metody opisu struktury zbiorowości gospodarstw domowych różniących się sytuacją materialną. Na podstawie oszacowań parametrów modeli regresji wielorakiej sprawdzona została istotność wpływu wybranych zmiennych na kształtowanie się bieżącej sytuacji finansowej gospodarstw domowych ogółem oraz w ich podzbiorach. Za ważne z punktu widzenia celu pracy uznano oszacowanie granic ubóstwa oraz progów dochodów umożliwiających poprawę sytuacji materialnej gospodarstw domowych. Modele regresji wielorakiej Na sytuację materialną gospodarstwa domowego ma wpływ wiele cech społecznoekonomicznych, charakteryzujących głowę gospodarstwa domowego, opisujących gospodarstwo domowe oraz czynników zewnętrznych, niezależnych od gospodarstwa domowego (np. polityka społeczna). Zasoby finansowe gospodarstwa domowego są podstawowym czynnikiem determinującym zaspokojenie potrzeb. O bieżącej sytuacji finansowej rodziny informować może dochód rozporządzalny, wydatki ogółem lub wydatki konsumpcyjne - przypadające na gospodarstwo domowe lub wyrażone w złotych na jedną osobę bądź jednostkę ekwiwalentną. Do opisu kształtowania się dochodów (wydatków) gospodarstw domowych zaproponowano modele regresji o postaci liniowej, wykładniczej oraz potęgowowykładniczej. Jako zmienną objaśnianą przyjęto: dochód rozporządzalny przypadający na gospodarstwo domowe; wydatki ogółem w złotych na osobę; a także kwotę dochodu, którą respondent uznaje za ledwo wystarczającą dla zaspokojenia podstawowych potrzeb swojego gospodarstwa domowego oraz postulowaną kwotę dochodu, którą można byłoby uznać jako dobrą. Do zbioru zmiennych objaśniających zaproponowano zmienne opisujące gospodarstwo domowe: liczbę osób w gospodarstwie, liczbę pracujących, liczbę bezrobotnych, główne źródło utrzymania, klasę miejscowości zamieszkania, fakt posiadania drugiego domu oraz zmienne charakteryzujące głowę gospodarstwa domowego: wykształcenie, wiek, płeć, stan cywilny, sytuacja na rynku pracy. W modelach opisujących kształtowanie się postulowanych kwot dochodów do zespołu potencjalnych zmiennych objaśniających wprowadzono także poziom dochodu rozporządzalnego. Część zmiennych objaśniających wyrażono w postaci zmiennych zero-jedynkowych. Należą do nich zmienne identyfikujące gospodarstwo domowe bądź jego głowę, zarówno ze względu na cechy jakościowe, jak również cechy typu ilościowego. Są to: * przynależność do określonej grupy społeczno-ekonomicznej, wskazująca jednocześnie na główne źródło pochodzenia dochodów. Wyróżniono siedem grup gospodarstw. Są to gospodarstwa: pracowników, których głowa pracuje na stanowisku robotniczym; pracowników, których głowa pracuje na stanowisku nierobotniczym; rolników; pracujących na własny rachunek; emerytów; rencistów; utrzymujących się z niezarobkowych źródeł. Przyjęto zatem sześć zmiennych zero-jedynkowych. Podstawę porównania stanowią gospodarstwa pracowników, których głowa pracuje na stanowisku robotniczym; * klasa miejscowości zamieszkania. Wyróżniono cztery klasy miejscowości: miasta o liczbie ludności powyżej 500 tys.; od 100do 500 tys.; do 100 tys.; wieś. Podstawę porównania stanowią gospodarstwa mieszkające w miastach do 100 tys. mieszkańców; * wykształcenie głowy gospodarstwa domowego. Z czterech poziomów wykształcenia: wyższe, średnie, zasadnicze zawodowe, co najwyżej gimnazjalne - wykształcenie zasadnicze zawodowe stanowi podstawę porównania; * wiek głowy gospodarstwa domowego. Uwzględniono cztery klasy wieku: do 34 lat; od 35 do 44 lat; od 45 do 54 lat, 55 lat i więcej. Podstawę porównania stanowią gospodarstwa, których głowa ma co najwyżej 34 lata; * płeć głowy gospodarstwa: mężczyzna; * stan cywilny głowy gospodarstwa: kawler/panna; * sytuacja głowy gospodarstwa na rynku pracy: pracodawca; * użytkowanie drugiego domu. Dobór zmiennych objaśniających (do określonego modelu) przeprowadzono metodą regresji krokowej. Spośród proponowanych postaci najlepsze rezultaty - w sensie statystycznym - dawało najczęściej zastosowanie modeli wykładniczych i potęgowowykładniczych. Oszacowania parametrów modeli dokonano klasyczną MNK. Granice ubóstwa Oceny formułowane przez poszczególne gospodarstwa na temat ich sytuacji materialnej zależą przede wszystkim od wielkości gospodarstwa domowego oraz od rzeczywistego dochodu, jakim gospodarstwo rozporządza. Uznając za granicę ubóstwa poziom dochodów, określony przez gospodarstwo domowe jako ledwo wystarczający, parametry równania regresji o postaci (1) służą do szacowania granic ubóstwa 2 : ymin - poziom dochodów określony jako ledwo wystarczający, L – liczba osób w gospodarstwie domowym, y - dochód. Wartości subiektywnej granicy ubóstwa (y * ) zależne od liczby osób w gospodarstwie domowym i wyznaczone na podstawie wzoru: wskazują na minimalny poziom dochodu umożliwiający zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb. Zauważmy, iż stosując powyższą metodę, możemy określić także postulowany poziom dochodu, przy którym gospodarstwa domowe uznałyby swoją sytuację za dobrą lub bardzo dobrą. W tym celu należy oszacować parametry równania (1), w którym ymin oznaczać będzie odpowiedni, uznany przez gospodarstwo domowe, poziom dochodu. W dalszej kolejności można określić poziom dochodu, który w wybranym zbiorze gospodarstw 2 Por. np. Statystyka społeczna (red. T. Panek), Polskie Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 2007, s. 270. domowych, spowodowałby poprawę sytuacji materialnej, np. z przeciętnej na raczej dobrą lub z dobrej na bardzo dobrą. Wyniki badań empirycznych Spośród charakterystyk liczbowych rozkładu cech charakteryzujących sytuację materialną gospodarstw domowych, w tabeli 1 przedstawiono frakcję gospodarstw należących do określonego podzbioru oraz wartości średniej arytmetycznej, odchylenia standardowego i współczynnika asymetrii wydatków ogółem gospodarstw domowych w 2006 roku. Zwróćmy uwagę, że ponad 25% gospodarstw domowych ocenia swoją sytuację materialną jako złą lub raczej złą. Ich przeciętne wydatki są kilkakrotnie niższe w porównaniu z gospodarstwami o bardzo dobrej lub raczej dobrej sytuacji materialnej. Jako przeciętną, oceniło swoją sytuację ponad 56% gospodarstw domowych, a tylko niespełna 1,5% jako bardzo dobrą. Tabela 1. Wybrane charakterystyki wydatków ogółem gospodarstw domowych w 2006 roku według cech społeczno-ekonomicznych i innych Źródło: obliczenia własne. Biorąc pod uwagę inne kryteria podziału gospodarstw można zauważyć, że na poziom wydatków najbardziej wpływa stopień wykształcenia głowy gospodarstwa domowego. Przeciętne wydatki w gospodarstwach domowych, których głową jest osoba posiadająca wykształcenie wyższe są ponad dwukrotnie wyższe, niż w przypadku wykształcenia gimnazjalnego i niższego. Relatywnie wysokimi wydatkami charakteryzują się gospodarstwa domowe posiadające drugi dom oraz gospodarstwa pracodawców. Częstość ich występowania jest jednak niewielka (około 1%). Poziom wydatków istotnie zależy od klasy miejsca zamieszkania, przy czym najwyższy występuje w dużych miastach, powyżej 500 tys. mieszkańców, a następnie – wraz z wielkością miast – obniża się, osiągając najniższy poziom w gospodarstwach wiejskich. Za najbardziej zamożne w grupach społeczno-ekonomicznych można uznać gospodarstwa pracowników, których głowa pracuje na stanowisku nierobotniczym oraz gospodarstwa pracujących na własny rachunek. Zastosowanie modeli regresji ma na celu sprawdzenie, czy: * mechanizm kształtowania się dochodu rozporządzalnego oraz dochodu określanego przez gospodarstwa domowe jako ledwo wystarczający, dobry, bardzo dobry można uznać za zgodny; * kształtowanie się wydatków ogółem – charakteryzujących bieżącą sytuację finansową w podzbiorach gospodarstw domowych różniących się oceną własnej sytuacji materialnej – jest odmienne. Z tabeli 2 wynika, że wszystkie zmienne wprowadzone do modelu istotnie wpływają na kształtowanie zmienności dochodu rozporządzalnego w gospodarstwach domowych. Kolejność siły oddziaływania na zróżnicowanie dochodów określają wartości standaryzowanych ocen szacowanych parametrów (Alfa). Z rezultatów wynika, że spośród zmiennych objaśniających, na poziom dochodów najsilniej oddziałuje liczba osób w rodzinie, liczba osób pracujących oraz wykształcenie wyższe głowy gospodarstwa domowego. W dalszej kolejności – na poziom dochodu dodatnio wpływa - główne źródło dochodów pochodzących z pracy najemnej (gospodarstwa pracowników) na stanowisku nierobotniczym. Jeżeli głowa gospodarstwa pracuje na stanowisku nierobotniczym, wówczas dochód rozporządzalny tego gospodarstwa jest wyższy średnio o 21,3% od gospodarstw stanowiących podstawę porównania, przy założeniu stałości pozostałych zmiennych 3 . Na podstawie zaprezentowanych wyników można ustalić, które zmienne objaśniające wpływają ujemnie na poziom dochodu rozporządzalnego. Należą do nich według kolejności siły oddziaływania 3 Ponieważ a=0,1929, zatem (e0,1929 –1)·100%=(1,2128-1)·100%=21,28%. liczba bezrobotnych w rodzinie, miejsce zamieszkania na wsi, niezarobkowe źródło utrzymania, wykształcenie gimnazjalne i niższe oraz utrzymywanie się z renty. Podobne rezultaty uzyskano z oszacowania parametrów modeli wydatków ogółem przypadających na gospodarstwo domowe oraz modeli wydatków w przeliczeniu na osobę. We wszystkich przypadkach największą siłę oddziaływania na zmienność zmiennej objaśnianej ma: liczba osób w gospodarstwie domowym, wykształcenie głowy gospodarstwa domowego oraz liczba pracujących 4 . Tabela 2. Oceny parametrów wykładniczego modelu dochodów gospodarstwach domowych w Polsce w 2006 roku Źródło: obliczenia własne. W następnym podejściu podjęto próbę określenia zbioru zmiennych, które mają istotny wpływ na kwotę dochodu uznanego przez respondentów za ledwo wystarczający oraz dobry. Chodziło bowiem o sprawdzenie, czy w drodze selekcji, z dużej liczby potencjalnych zmiennych objaśniających, zostaną wprowadzone do modeli te same zmienne, które wystąpiły w modelach opisujących kształtowanie się dochodu rozporządzalnego oraz wydatków ogółem gospodarstw domowych. 4 W modelu wydatków ogółem przypadających na osobę, ocena parametru stojącego przy liczbie osób w rodzinie ma oczywiście znak ujemny. Z tabeli 3 wynika, że oszacowania parametrów obu modeli dochodów postulowanych są zbieżne, zarówno pod względem kierunku jak i kolejności siły oddziaływania zmiennych na poziom dochodów. Na poziom wskazywanych kwot wpływają w pierwszej kolejności: dochód gospodarstwa domowego, liczba osób w rodzinie, wykształcenie oraz wiek głowy gospodarstwa. Kierunek oddziaływania jest zgodny z wcześniej zaobserwowanymi prawidłowościami. Niższe kwoty dochodów postulowanych wskazywały - stosownie do swojej sytuacji i swoich możliwości - gospodarstwa mieszkające na wsi, gospodarstwa których głowa ma wykształcenie co najwyżej gimnazjalne, jest rencista, bądź kawalerem lub panną. Tabela 3. Oceny parametrów potęgowo-wykładniczych modeli dochodów uznanych przez gospodarstwadomowe za ledwo wystarczające oraz dobre Źródło: obliczenia własne. Kolejna próba polega na określeniu czynników determinujących sytuację materialną w podzbiorach gospodarstw domowych. Oszacowano parametry modeli regresji, w których rolę zmiennej objaśnianej pełną wydatki ogółem przypadające na osobę w gospodarstwie domowym, a zmiennymi objaśniającymi są wyselekcjonowane z potencjalnego zbioru, metodą regresji krokowej, zmienne. W tabeli 4 zestawiono wartości ocen parametrów strukturalnych modeli. Wszystkie zmienne objaśniające mają statystycznie istotny wpływ na kształtowanie się wydatków ogółem przypadających na osobę w gospodarstwie domowym. Należy dodać, iż zmienne objaśniające są - dla ułatwienia – tematycznie wyszczególnione w tabeli 4, niezależnie od kolejności siły ich oddziaływania na zmienną objaśnianą. Poszczególne modele różnią się nie tylko liczbą zmiennych objaśniających, siłą ich oddziaływania na poziom wydatków, ale także kolejnością siły oddziaływania, która zależy od sytuacji materialnej gospodarstw domowych. Jedynie liczba osób w gospodarstwie domowym występuje we wszystkich podzbiorach gospodarstw na pierwszym miejscu, wyjaśniając w największym stopniu zmienność zmiennej objaśnianej. Zauważmy jednak, że liczba osób wpływa najsilniej na obniżenie poziomu wydatków w gospodarstwach domowych o bardzo dobrej sytuacji materialnej, przy założeniu niezmienności pozostałych zmiennych. Tabela 4. Oceny parametrów (A) wykładniczych modeli wydatków (na osobę) w gospodarstwach domowych według ich sytuacji materialnej Źródło: obliczenia własne. Do zmiennych, które występują we wszystkich modelach należą: wykształcenie wyższe głowy rodziny, główne źródło pochodzenia dochodów z pracy na własny rachunek oraz zamieszkanie w mieście powyżej 500 tys. mieszkańców. Wszystkie te zmienne dodatnio wpływają na poziom wydatków, przy czym siła oddziaływania zmienia się regularnie, wraz ze zmianą sytuacji materialnej gospodarstw domowych. Kierunek zmian zależy jednak od charakteru zmiennej. Np. jeżeli głowa gospodarstwa o bardzo dobrej sytuacji materialnej ma wykształcenie wyższe 5 , wówczas poziom wydatków ogółem jest wyższy średnio o prawie 30% od wydatków w gospodarstwach stanowiących podstawę porównania, których głowa ma wykształcenie zasadnicze zawodowe. Taki sam przypadek w gospodarstwach o złej sytuacji materialnej wpływa na wzrost poziomu wydatków średnio o 41,5%, zakładając niezmienność pozostałych zmiennych. Z kolei, gdy gospodarstwo utrzymuje się z pracy na własny rachunek, wówczas w porównaniu z gospodarstwami pracowniczymi – stanowisko robotnicze - wydatki w gospodarstwach o bardzo dobrej sytuacji materialnej są wyższe średnio o 87,7%, natomiast przy złej sytuacji – o 11,9%. Z wielu ciekawych wyników zawartych w tabeli 4 wypada wymienić zmienne oraz kolejność siły ich oddziaływania, w gospodarstwach o bardzo dobrej oraz złej sytuacji materialnej (oprócz liczby osób). Na poziom wydatków w pierwszej grupie gospodarstw oddziałują: główne źródło dochodów - jako praca na własny rachunek oraz praca najemna na stanowisku nierobotniczym, wykształcenie wyższe głowy gospodarstwa, miejsce zamieszkania w mieście powyżej 500 tys. mieszkańców oraz posiadanie drugiego domu. Na złą sytuację gospodarstw domowych oddziałuje znacznie więcej zmiennych. Są to według kolejności siły oddziaływani: wiek głowy gospodarstwa 55 lat i więcej (dodatni wpływ); liczba bezrobotnych w gospodarstwie (wpływ ujemny), wykształcenie wyższe oraz średnie, wiek 45-54 lat, główne źródło dochodów – emerytura, praca na stanowisku nierobotniczym, liczba pracujących, miasto powyżej 500 tys. mieszkańców (dodatni wpływ), niezarobkowe źródło utrzymania, wykształcenie co najwyżej gimnazjalne oraz miejsce zamieszkania na wsi (wpływ ujemny). Na podstawie zaobserwowanych prawidłowości można uznać, iż gospodarstwa o odmiennej sytuacji materialnej różnią się mechanizmem kształtowania się wydatków ogółem, wyrażającym się różnymi zbiorami zmiennych objaśniających oraz siłą ich oddziaływania na zmienną objaśnianą. Potwierdza to zasadność dokonanej samooceny sytuacji materialnej gospodarstw domowych. W celu oszacowania granic ubóstwa dla ogółu gospodarstw domowych zastosowano model (1), a otrzymane rezultaty przedstawiono w tabeli 5. 5 Porównaj: (e0,2613-1)·100%= (1,2986-1) 100%=29,9% oraz (0,3473-1)·100%=(1,415-1) 100%=41,5%. Tabela 5. Oceny parametrów modelu logarytmiczno-liniowego dochodów określonych w 2006 roku przez gospodarstwa domowe jako poziom ledwo wystarczający Źródło: obliczenia własne. Obliczone na podstawie wzoru (2) wartości subiektywnej granicy ubóstwa y * (L) zależne od liczby osób w gospodarstwie domowym są następujące: Wskazują one minimalny poziom dochodu umożliwiający zaspokojenie jedynie podstawowych potrzeb. W podobny sposób oszacowano parametry modeli dochodów uznanych za dobre oraz bardzo dobre. Na podstawie wartości ocen tych parametrów obliczono granice dochodów odpowiadające sytuacji materialnej raczej dobrej i bardzo dobrej dla gospodarstw domowych o przeciętnej liczbie osób oraz wyznaczono dla nich granicę ubóstwa. W tabeli 6 zestawiono otrzymane wyniki obliczeń. Zauważmy, iż oszacowane kwoty dochodów na podstawie danych pochodzących z próby gospodarstw domowych ogółem można uznać za zgodne z odpowiednimi wartościami średniego dochodu do dyspozycji 6 zaobserwowanymi w gospodarstwach o raczej złej, raczej dobrej i bardzo dobrej sytuacji materialnej. W tabeli 7 przedstawiono subiektywne granice dochodów określające dobrą oraz bardzo dobrą sytuację materialną w zależności od liczby osób w gospodarstwie domowym. Tabela 6. Subiektywne granice dochodów określające raczej złą, dobrą oraz bardzo dobrą sytuację materialną gospodarstw domowych o przeciętnej liczbie osób Źródło: obliczenia własne. 6 Dochód do dyspozycji jest to dochód rozporządzalny pomniejszony o pozostałe wydatki. Jest przeznaczony na wydatki na towary i usługi konsumpcyjne oraz przyrost oszczędności. Por. Budżety gospodarstw domowych w 2006 r., Informacje i opracowania statystyczne, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2007, s.12. Tabela 7. Subiektywne granice dochodów (w zł) określające dobrą oraz bardzo dobrą sytuację materialną gospodarstw domowych według liczby osób Źródło: obliczenia własne. Biorąc pod uwagę fakt, iż na kształtowanie się wydatków gospodarstw domowych mają wpływ nie tylko dochody i liczba osób w rodzinie, ale także poziom wykształcenia głowy gospodarstwa, główne źródło dochodów, klasa miejsca zamieszkania i inne cechy, na koniec oszacowano granice ubóstwa dla różnych grup gospodarstw domowych. Granice te obliczono dla gospodarstw o przeciętnej liczbie osób w danej grupie oraz gospodarstw czteroosobowych. Wyniki zawiera tabela 8. Tabela 8. Subiektywne granice ubóstwa (w zł) gospodarstw domowych według wybranych cech społeczno-ekonomicznych Źródło: obliczenia własne. Przeciętna liczba osób w gospodarstwach domowych ogółem kształtuje się na poziomie 3,05. Jak łatwo zauważyć, poszczególne podzbiory gospodarstw różnią się znacznie pod względem wielkości rodziny. Najmniejsza wartość średnia wynosi 1,821 osoby w gospodarstwach, w których głową jest kawaler/panna, największa - 4,366 osoby w gospodarstwach rolników 7 . Granica ubóstwa dla odmiennych grup gospodarstw została wyznaczona na podstawie ocen parametrów odpowiednich modeli i nie zależy wyłącznie od przeciętnej liczby osób. Gospodarstwa różniące się wielkością, mają granice ubóstwa wyznaczone na podobnym poziomie (np. gospodarstwa pracowników na stanowiskach robotniczych oraz gospodarstwa w miastach do 100 tys. mieszkańców) oraz występuje sytuacja odwrotna - różniące się istotnie granice ubóstwa, przy zbliżonej przeciętnej wielkości gospodarstwa. Najbardziej różnicującą cechą jest wykształcenie głowy gospodarstwa, najmniej – klasa miejscowości zamieszkania. Najwyższy dochód wyznaczający subiektywną granicę ubóstwa odnosi się do gospodarstw pracodawców. Porównanie granic ubóstwa w podzbiorach gospodarstw czteroosobowych jest ułatwione w związku z wyeliminowaniem różnicy w przeciętnej wielkości gospodarstwa. Najniższe granice zostały wyznaczone dla gospodarstw utrzymujących się z niezarobkowych źródeł, gospodarstw rencistów oraz gospodarstw, których głowa nie posiada wykształcenia. Najwyższe subiektywne granice ubóstwa mają gospodarstwa domowe pracodawców, osób z wyższym wykształceniem, posiadających drugi dom oraz mieszkających w dużych miastach powyżej 500 tys. mieszkańców. Podsumowanie Zaprezentowana analiza statystyczna pozwala na sformułowanie następujących wniosków: * Sytuacja materialna określona na podstawie subiektywnych ocen gospodarstw domowych stanowi - spośród wszystkich zmiennych przyjętych do badania - najbardziej różnicujące kryterium ich podziału pod względem poziomu wydatków; * Poziom dochodów netto uznany przez respondentów w badaniach budżetów gospodarstw domowych jako odpowiadający określonej sytuacji materialnej, kształtuje się pod wpływem zmiennych, istotnie wpływających na poziom dochodu rozporządzalnego. Należą do nich m.in.: wielkość gospodarstwa domowego; wykształcenie głowy 7 Należy dodać, iż na podstawie indywidualnych danych obserwuje się duże zróżnicowanie wielkości gospodarstwa domowego także w omawianych grupach gospodarstw. gospodarstwa domowego; główne źródło dochodów; sytuacja na rynku pracy; klasa miejscowości zamieszkania; * Gospodarstwa domowe różniące się sytuacją materialną, charakteryzuje odmienny mechanizm kształtowania się wydatków, wyrażający się różnymi zbiorami zmiennych objaśniających oraz siłą ich oddziaływania na zmienną objaśnianą. Powyższe wnioski, a także wyniki oszacowania subiektywnych granic ubóstwa oraz poziomu dochodu uznanego jako dobry lub bardzo dobry utwierdzają w przekonaniu, że oceny wydawane przez gospodarstwa domowe na temat własnej sytuacji materialnej mają swoje uzasadnienie. Literatura: 1. Budżety gospodarstw domowych w 2006 r., Informacje i opracowania statystyczne, Główny Urząd Statystyczny, Warszawa 2007. 2. Bywalec C., Wzrost gospodarczy a przemiany poziomu życia społeczeństwa polskiego w latach 1945-1980, Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Seria specjalna; Monografie, nr 70, Kraków 1986. 3. Kot S.M., Modelowanie poziomu dobrobytu. Teoria i zastosowanie, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków, 1995. 4. Podolec B., Zjawisko ubóstwa w Polsce w świetle badań statystycznych, [w:] Oblicza polskiej biedy, stan i perspektywy (red. M. Duda), Wydawnictwo Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, Kraków 2005. 5. Statystyka społeczna (red. T.Panek), Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa 2007. 6. Szopa B., Podział dochodów a poziom życia ludności (na przykładzie Polski), Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, Seria specjalna; Monografie, nr 122, Kraków 1994. Barbara Podolec Społeczno-ekonomiczne uwarunkowania sytuacji materialnej gospodarstw domowych (streszczenie) Celem pracy jest weryfikacja poprawności sądu wydanego przez gospodarstwa domowe o ich własnej sytuacji materialnej oraz identyfikacja jej społeczno-ekonomicznych uwarunkowań. Tym samym postawiono pytanie, czy subiektywne opinie gospodarstw domowych - formułowane w badaniach budżetów gospodarstw domowych - o ich własnej sytuacji materialnej są zasadne oraz czy można je utożsamiać z oceną przeprowadzaną metodami obiektywnymi. Badania empiryczne oparte są na próbie 37 508-elementowej, pochodzącej z badań budżetów gospodarstw domowych przeprowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny w 2006 roku.	<urn:uuid:ecb20ce7-4994-411d-a3be-d23cabfa618b>	finepdfs	4.046875	CC-MAIN-2023-06	https://stat.gov.pl:443/cps/rde/xbcr/gus/POZ_Spoleczno-ekonomiczne_uwarunk_sytuacji_mater_gosp_dom.pdf	2023-02-03T10:37:06+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764500044.66/warc/CC-MAIN-20230203091020-20230203121020-00145.warc.gz	563,736,412	0.999975	0.999989	0.999989	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2171, 4575, 7041, 8988, 9973, 12523, 13763, 15184, 16530, 18893, 20627, 21403, 23795, 25319, 26032 ]	1	0
Teodor LUBINA, Ryszard MAJCHRZAK ANALIZA WYNIKÓW POMIARÓW DEFORMACJI DYNAMICZNYCH W GÓRWTWORZE I NA POWIERZCHNI TERENU POD WPŁYWEM EKSPLOATACJI POKŁADU 363 W KOPALNI Z Streszczenie. Przeprowadzono analizę wpływu zawałowej eksploatacji pokładu węgla na powierzchnię terenu i w przekopie, na podstawie wyników pomiarów geodezyjnych. Wyznaczono wartości parametrów teorii T. Kochmańskiego z niecki dynamicznej. Stosunkowo niewielka wyeksplotowana powierzchnia pierwszego wybieranego w tym rejonie pokładu, mała wielkość współczynnika szczelinowatości oraz duża wartość parametru $r_0 = 70$ m wskazują, że mamy do czynienia z początkową fazą dynamicznej niecki osiadania. 1. WSTĘP Wpływ eksploatacji górniczej na deformowanie się górotworu i obiektów na powierzchni terenu jest zagadnieniem złożonym, zależnym od wielu czynników. To skomplikowane zjawisko próbuje się opisać tworząc różne modele geometryczne, fizyczne lub matematyczne. Dążymy się do tego, żeby wydzielić konkretne czynniki i określić ich wpływ na przebieg zjawiska. W doświadczeniach prowadzonych w skali laboratoryjnej istnieje możliwość powtarzania serii doświadczeń i badania kolejno wpływu każdego z czynników niezależnych osobno. W procesach przebiegających w naturze wyniki obserwacji i pomiarów rejestrują wpływ wszystkich czynników jednocześnie, bez możliwości powtórzenia tych samych warunków. Wpływ eksploatacji górniczej na górotwór badamy w naturalnych warunkach, wykonując pomiary naprężeń, odkształceń w danych punktach w sposób ciągły lub w określonych momentach czasu. W praktyce najczęściej śledzimy i rejestrujemy wpływ eksploatacji na górotwór wykonując pomiary geodezyjne na powierzchni terenu i w wyrobiskach górniczych wewnątrz górotworu. Chcąc uchwycić takimi pomiarami możliwie całokształt zjawiska należy odpowiednio zaprojektować i zastabilizować sieć punktów pomiarowych jak również opracować metodykę prowadzenia pomiarów. W przypadku prowadzenia obserwacji geodezyjnych, rejestrujących wpływ eksploatacji górniczej, dążymy do tego, żeby prowadzić pomiary deformacji górotworu: - dla eksploatacji jednego, możliwie poziomo zalegającego pokładu, - dla odosobnionego rejonu górniczego (eliminujemy w ten sposób wpływ odległych innych eksploatacji), - dla pokładu wybieranego możliwie jednym systemem, - dla górotworu niezaburzonego uskokami i wcześniejszymi eksploatacjami itd. Rejon nowo zbudowanej Kopalni Węgla Kamiennego Z w Rybnickim Okręgu Węglowym nadawał się do przeprowadzenia tego rodzaju badań naukowych. Z inicjatywy i pod kierunkiem prof. zw. dr hab. inż. Tadeusza Kochmańskiego zespół z Politechniki Śląskiej zaprojektował sieć punktów obserwacyjnych na powierzchni terenu, w przekopie D i w rurze szybowej, opracowując równocześnie metodkę prowadzenia pomiarów geodezyjnych mającą między innymi na uwadze rozwiązanie zagadnienia przejścia niecki osiadania przez górotwór z uwzględnieniem czynnika czasu. Szkic usytuowania linii punktów pomiarowych na powierzchni terenu i w przekopie D przedstawiono na rysunku 1. W niniejszej pracy, mającej charakter komunikatu naukowego, przedstawiono analizę wyników obserwacji geodezyjnych pierwszych trzech cykli pomiarowych. Rys. 1. Szkic wyeksplloatowanych partii pokładu 363 i usytuowanie linii punktów pomiarowych na powierzchni terenu 2. CHARAKTERYSTYKA EKSPLOATACJI GÓRNICZEJ W omawianym rejonie prowadzono eksploatację tylko w jednym pokładzie 363 systemem ścianowym podłużnym z zawalem stropu. Grubość pokładu jest zmienna od 2,50 m do 1,20 m, dlatego dla każdej parceli podano średnią grubość (rys. 2). Nachylenie pokładu jest również zmienne i wynosi średnio ok. $10^\circ$. Pokład tylko w nieznacznym stopniu jest poprzecinany uskokami. W stropie pokładu zalegają średniej grubości warstwy mocnych piaskowców na przemian z mocnymi łupkami. Szkic wyeksploatowanych partii pokładu 363 z zaznaczeniem daty pozycji frontu górniczego przedstawiono na rys. 2. 3. POMIARY GEODEZYJNE LINII PUNKTÓW NA POWIERZCHNI TERENU Na powierzchni terenu kopalni Z zaprojektowano cztery linie punktów obserwacyjnych (rys. 1). Odległość między punktami wynosi ok. 24 m lub wielokrotność długości 4 i 8 m. Długość przejść przystosowana jest do pomiaru długości drutami inwarowymi. W pierwszym cyklu pomiarowym tzw. wyjściowym przed rozpoczęciem eksploatacji w 1971 roku, przeprowadzono na wszystkich liniach niwelację precyzyjną i pomiar długości w jednym kierunku (na niektórych odcinkach w dwu kierunkach) trzema drutami inwarowymi. Niwelację dowiływano do reperów niwelacji państwowej II klasy. Wyniki osiadań punktów linii nr 1 i 2 z trzech pierwszych cykli pomiarowych przedstawiono w tablicy 1 i 2. W niniejszej pracy analizowano jedynie wyniki osiadań punktów linii nr 1 i 2 ponieważ na tych liniach najwyraźniej uwidacznia się wpływ eksploatacji pokładu 363. \| Punkt \| Osiadanie w mm \| Punkt \| Osiadanie w mm \| Punkt \| Osiadanie w mm \| \|-------\|----------------\|-------\|----------------\|-------\|----------------\| \| \| 25.8.72 \| 22.11.72 \| 25.8.72 \| 22.11.72 \| 25.8.72 \| 22.11.72 \| \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| 7 \| 8 \| 9 \| \| 101 \| 54 \| 102 \| 114 \| 114 \| 177 \| 127 \| 188 \| 235 \| \| 102 \| 59 \| 112 \| 115 \| 122 \| 184 \| 128 \| 184 \| 230 \| \| 103 \| 60 \| 118 \| 116 \| 130 \| 190 \| 129 \| 178 \| 225 \| \| 104 \| 61 \| 123 \| 117 \| 138 \| 196 \| 130 \| 169 \| 216 \| \| 105 \| 65 \| 129 \| 118 \| 147 \| 202 \| 131 \| 162 \| 207 \| \| 106 \| 68 \| 134 \| 119 \| 159 \| 208 \| 132 \| 156 \| 202 \| \| 107 \| 73 \| 139 \| 120 \| 164 \| 214 \| 133 \| 140 \| 188 \| \| 108 \| 77 \| 145 \| 121 \| 172 \| 221 \| 134 \| 133 \| 181 \| \| 109 \| 83 \| 152 \| 122 \| 177 \| 227 \| 135 \| 124 \| 175 \| \| 110 \| 89 \| 157 \| 123 \| 184 \| 232 \| 136 \| 117 \| 169 \| \| 111 \| 95 \| 163 \| 124 \| 186 \| 235 \| 137 \| 110 \| 166 \| \| 112 \| 100 \| 167 \| 125 \| 189 \| 238 \| 138 \| 104 \| 162 \| \| 113 \| 107 \| 173 \| 126 \| 189 \| 237 \| \| \| \| Tablica 2 Wyniki pomiarów osiadań punktów linii nr 2 \| Punkt \| Osiadanie w mm \| Punkt \| Osiadanie w mm \| Punkt \| Osiadanie w mm \| \|-------\|----------------\|-------\|----------------\|-------\|----------------\| \| \| 25.8.72 \| 22.11.72 \| 25.8.72 \| 22.11.72 \| 25.8.72 \| 22.11.72 \| \| 201 \| 45 \| 77 \| 66 \| 128 \| 22 \| 54 \| \| 202 \| 47 \| 82 \| 63 \| 120 \| 20 \| 52 \| \| 209 \| 179 \| 135 \| 61 \| 115 \| 22 \| 52 \| \| 210 \| 70 \| 137 \| 53 \| 109 \| 14 \| 45 \| \| 211 \| 114 \| 178 \| 52 \| 101 \| 13 \| 45 \| \| 212 \| 68 \| 137 \| 47 \| 94 \| +5 \| +63 \| \| 213 \| 71 \| 143 \| 47 \| 92 \| 12 \| 41 \| \| 214 \| 72 \| 151 \| 42 \| .85 \| 26 \| 45 \| \| 215 \| 77 \| 162 \| 38 \| 83 \| 5 \| 36 \| \| 216 \| 79 \| 167 \| 35 \| 78 \| 13 \| 56 \| \| 217 \| 81 \| 172 \| 35 \| 77 \| 3 \| 35 \| \| 218 \| 80 \| 172 \| 32 \| 72 \| 3 \| 33 \| \| 219 \| 81 \| 170 \| 32 \| 71 \| 3 \| 33 \| \| 220 \| 78 \| 165 \| 27 \| 65 \| 1 \| 29 \| \| 221 \| 77 \| 158 \| 28 \| 66 \| 3 \| 31 \| \| 222 \| 74 \| 151 \| 27 \| 62 \| 3 \| 31 \| \| 223 \| 74 \| 144 \| 26 \| 61 \| 1 \| 26 \| \| 224 \| 67 \| 134 \| 24 \| 57 \| \| \| 4. WYZNACZANIE WARTOŚCI PARAMETRÓW TEORII T. KOCHMAŃSKIEGO Jednym z elementów analizy wpływów eksploatacji górniczej na powierzchnię terenu jest wyznaczanie wartości parametrów stosowanej teorii, w naszym przypadku teorii T. Kochmańskiego [8]. W literaturze podano szereg metod i sposobów wyznaczania wartości parametrów z niecki statycznej, ostatecznie ukształtowanej. Najczęściej oblicza się wartości parametrów teorii z wielkości osiadań punktów, tzn. z wyników pomiarów obniżeń punktów obserwacyjnych [1, 2, 3, 8, 9, 11, 12, 14, 19]. Stosunkowo rzadko przeprowadza się jednocześnie pomiary niwelacyjne i pomiary długościowe (pomiar taśmą lub drutami inwarowymi odległości między sąsiednimi punktami linii obserwacyjnej; ostatnio coraz częściej przeprowadza się pomiary odległości również dalmierzami elektrooptycznymi i laserowymi). Stąd też m.in. mniej popularne są metody wyznaczania parametrów z wyniku pomiaru długości. Obok metod rachunkowych i graficznych istnieją jeszcze metody i wzory przybliżonego określania wartości parametrów, które w wielu przypadkach są wystarczająco dokładne. Opracowano również metodę wyznaczania parametrów przy zastosowaniu analogu fotoelektrycznego [6], którą opisano w pracy [7]. Znaczna automatyzacja procesu obliczeniowego na analogu eliminuje w poważnym stopniu uciążliwe i czasochłonne prace rachunkowe. Przedstawione w literaturze metody wyznaczania wartości parametrów teorii T. Kochmańskiego dotyczą wyników pomiarów deformacji niecki statycznej. Znacznie trudniej przedstawia się zagadnienie wyznaczania wartości parametrów teorii z wyników pomiarów niecki dynamicznej. Rola czynnika czasu w kształtowaniu się deformacji w górotworze i na powierzchni jest ciągle jeszcze przedmiotem badań wielu naukowców. Istnieje możliwość przystosowania dotychczasowych metod opartych na wynikach deformacji niecek statycznych do obliczania parametrów z wyników pomiarów niecek dynamicznych. Zagadnienie to wymaga jednak szerszego opracowania i to przy użyciu maszyn cyfrowych lub analogowych, ze względu na dużą liczbę zmiennych czynników. Eksplotacja w analizowanym rejonie nie spowodowała jeszcze wykształcenia się niecki statycznej. Wynikły stąd trudności w wyznaczaniu wartości parametrów "statycznych". W tej sytuacji wyznaczono wartości parametrów teorii T. Kochmańskiego metodą kolejnych przybliżeń przyjmując różne wartości parametru $a, r_o, c$ i dopasowując profil niecki teoretycznej do profilu niecki pomiarowej. Metoda ta wymaga żmudnych obliczeń kolejnych dopasowań i przymiarek. Pomimo dużej pracochłonności jest to jednak metoda najczęściej stosowana w praktyce przy analizowaniu wpływów eksploatacji, ponieważ graficzne kontrolowanie wyników obliczeń z pomierzonymi deformacjami jest najbardziej komunikatywne. Wartość parametru "b" obliczono według wzoru empirycznego określonego przez T. Kochmańskiego [10]: \[ b(z) = \frac{5 - 1.12 \log z}{1 + 0.672 \log z}, \] gdzie: - $b(z)$ – parametr teorii, wielkość bezwymiarowa, - $z$ – wysokość punktu nad stropem eksploatowanego pokładu, m. W przypadku eksploatacji pokładu 363, zalegającego na głębokości ok. 580 m wartość parametru "b" wynosi 0,66. Dla tej wartości "b" skonstruowano grafikony równych osiadań [16] przyjmując różne wartości parametru $r_o$. Wartości osiadań w poszczególnych punktach linii nr 1 i 2 obliczono według wzoru: \[ w_A(t) = (w_A)_K \left[1 - e^{-c(\Delta t)}\right], \] Rys. 2. Eksploatacja pokładu 363 i usytuowanie punktów linii pomiarowej nr 1 i 2 na powierzchni terenu oraz linii punktów pomiarowych w przekrojpie D gdzie: \[ w_A(t) \] - osiadanie punktu A w chwili t, mm, \[ (w_A)_K \] - końcowe osiadanie punktu A po upływie czasu $ t = \infty $, mm, c - współczynnik czasu, 1/rok, \[ \Delta t = t_p - t_e \] $ t_p $ - moment, w którym wykonano pomiar niwelacji, równoznaczny z momentem, w którym obliczamy wartość osiadania $ w_A(t) $, $ t_e $ - moment, w którym wyeksploatowano daną parcelę. Zgodnie z założeniem S. Knothego i A. Sażustowicza [17] przyjmujemy, że całą parcelę wyeksploatowano w jednej chwili $ t_e $, obliczoną jako średnią arytmetyczną momentu faktycznego rozpoczęcia i zakończenia eksploatacji danej parceli. Współczynnik czasu "c" określa prędkość osiadania punktu na powierzchni terenu. Wartość jego zależy m.in. od rodzaju górotworu znajdującego się nad eksploatowanym pokładem zgodnie z zasadą, że im sztywniejszy górotwór tym wartość "c" jest mniejsza; proces ujawniania się wpływów eksploatacyjnych na powierzchni jest wtedy powolniejszy. Na podstawie profilu geologicznego analizowanego rejonu oraz charakteru osiadan dynamicznych przyjęto wartość współczynnika czasu c = 3,0 1/rok. Analiza wyników osiadzeń w rejonie sąsiadującym z obszarem górniczym kopalni Z wykazała, że wartość parametru $ r_o $ kształtuje się w granicach 17-20 m. Sąsiedztwo obszarów górniczych sugerowało, że w rejonie linii obserwacyjnych kopalni Z wartość $ r_o $ będzie podobna, dlatego w pierwszym etapie przyjęto do obliczeń osiadzeń wartość $ r_o = 20 $ m. Jednak wyniki obliczonych osiadzeń teoretycznych znacznie odbiegały od wartości zmierzonych. Po wielu próbach (przy przyjęciu różnych wartości a i $ r_o $) uznano, że najlepiej opisują wyniki pomiarów następujące wartości parametrów: \[ b = 0,66, \quad r_o = 70 \text{ m}, \] \[ a = 0,75, \quad c = 3,0 \text{ 1/rok}. \] Wyniki obliczeń zilustrowano na wykresach osiadzeń dla linii nr 1 (rys. 3) i linii nr 2 (rys. 4), dla dwóch czasokresów. Wykonano jeszcze dalsze przybliżenia wartości parametrów, jednak nie wydaje się to celowe na tym etapie analizy, bo w przypadku lepszej zgodyności niecki teoretycznej z niecką obserwowaną dla jednego czasokresu na jednej linii, już na innej linii nie uzyskano tak dobrego dopasowania wyników teoretycznych z wielkościami zmierzonymi. Rys. 3. Profil niecki osiadania wzdłuż punktów linii nr 1 1 - niecka stwierdzona pomiarami (druga niwelacja), 2 - niecka obliczona teoretycznie dla $b = 0,66$, $r_0 = 70$ m, $a = 0,75$ i $c = 3$ rok$^{-1}$ (druga niwelacja), 3 - niecka stwierdzona pomiarami (trzecia niwelacja), 4 - niecka obliczona teoretycznie dla parametrów jak wyżej (trzecia niwelacja) Rys. 4. Profil niecki osiadania wzdłuż punktów linii nr 2 1 - niecka stwierdzona pomiarami (druga niwelacja), 2 - niecka teoretyczna przy przyjęciu parametrów $b = 0,66$, $a = 0,75$, $r_0 = 70$ m i $c = 3$ rok$^{-1}$ (druga niwelacja), 3 - niecka stwierdzona pomiarami (trzecia niwelacja), 4 - niecka obliczona teoretycznie przy przyjęciu tych samych parametrów (trzecia niwelacja) 5. ANALIZA WYNIKÓW POMIARÓW OSIADAŃ PUNKTÓW WEWNĄTRZ GÓROTWORU W kopalni Z obok sieci punktów pomiarowych na powierzchni terenu zastabilizowano również linię punktów w przekopie D na poziomie 580 mm (rys. 1 i 2). W okresie projektowania i stabilizacji punktów pomiarowych, Kopalnia Z przewidywała eksploatację w pokładzie 363 tak, że w jednej partii eksploatacja przechodziłaby pod przekopem, a w następnej partii eksploatacja przechodziłaby nad przekopem. Intencją projektodawców było uchwycenie precyzyjnymi pomiarami (niwelacja precyzyjna, pomiar drutami inwarowymi, odchylenie od linii prostej itd.) wpływu zauważowej eksploatacji ścinowej w jednym przypadku w niewielkiej odległości nad stropem eksploatowanego pokładu, a w drugim przypadku wpływu eksploatacji na partię górotworu pod eksploatowanym pokładem. Zmiana projektu eksploatacji i wprowadzenie filaru oporowego dla ochrony przekopu D spowodowało, że w przekopie rejestrowano nieznaczne deformacje spowodowane eksploatacją pokładu 363. Wykonano osiem cykli pomiarów wysokościowych punktów linii w przekopie D. Pięć pierwszych cykli wykonano niwelacją precyzyjną, następnie niwelacją techniczną. W pierwszym okresie eksploatacji punkty regularnie osiadały w granicach 0-3 mm. Wyniki czwartego cyklu niwelacji wskazują na zjawisko podnoszenia się punktów w granicach 3-4 mm. Mamy tu do czynienia albo z błędem systematycznym wynikającym z błędu dowiązania (właśnie o 3-4 mm) albo też, co jest również prawdopodobne, z rzeczywistym zjawiskiem podnoszenia się punktów wynikającym ze zginania dużej płyty wspornikowej, jaką jest mocna i zwięzła warstwa stropu zasadniczego nad eksploatowanym pokładem. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że niejednokrotnie obserwuje się w praktyce "podnoszenie się" punktów na powierzchni poza krawędzią eksploatacji, np. eksploatacja pasowa (50%) z podsadzką hydrauliczną pod Hutą J. spowodowała nieznaczne "podnoszenie się" punktów na powierzchni poza filarem ochronnym dla Huty. Wyniki pozostałych cykli pomiarowych (niwelacja techniczna) wykazują dość duży rozrzut dla poszczególnych punktów od +16 mm do -14 mm. Trudno z takiego materiału obserwacyjnego wyciągać mierodajne wnioski, ponieważ błąd pomiaru niwelacji technicznej (± 10 mm) jest większy od wartości przy puszczałnych osiadań (ok. 5 mm). Z tej przyczyny wpływ eksploatacji analizowano jedynie na podstawie wyników pomiarów na powierzchni terenu. 6. OBLICZANIE WARTOŚCI WSPÓŁCZYNNIKA SZCZELINOWATOŚCI $S_x$ NA POWIERZCHNI DLA NIECKI DYNAMICZNEJ Wyniki pomiarów odkształceń poziomych z wielu obszarów wskazują, że dość stosowane założenie: $$\varepsilon_x + \varepsilon_y + \varepsilon_z = 0$$ (3) nie jest ścisłe. Obserwujemy, że suma odkształceń poziomych w kierunku osi x i y jest znacznie większa od odkształceń w kierunku osi z (z przeciwnym znakiem). Spowodowane to jest szczelinowatością górotworu. Uwzględniając zjawisko szczelinowatości założenie (3) przyjmie wtedy postać [10]: $$\varepsilon_x + \varepsilon_y + \varepsilon_z = \frac{\partial V}{\nabla} = f_s \neq 0,$$ (4) gdzie: \[ \varepsilon_x, \varepsilon_y, \varepsilon_z \] - odkształcenia w kierunku osi $ x, y, z $, \[ \frac{dV}{V} \] - zmiana (przyrost lub zmniejszenie) objętości, \[ f_s \] - tzw. funkcja szczelinowatości. T. Kochmański [10] wprowadził do wzorów na odkształcenia poziome współczynnik szczelinowatości: \[ \varepsilon_x = -a g \cdot S_x \cdot \frac{db}{dz} \cdot \Delta \mu \cdot \Delta K(m'' - m'), \] gdzie: \[ \varepsilon_x \] - wartość odkształceń poziomych wzdłuż kierunku - $ x, \% $, \[ a \] - współczynnik eksploatacji, parametr teorii, wielkość bezwymiarowa, \[ \frac{db}{dz} \] - pochodna funkcji $ b(z) $ względem zmiennej $ z $, według wzoru (1), wielkość bezwymiarowa, \[ S_x \] - współczynnik szczelinowatości dla odkształceń poziomych wzdłuż kierunku $ x $, \[ \Delta \mu \] - stabelaryzowane wartości funkcji odkształceń poziomych, wielkość bezwymiarowa, \[ \Delta \mu \] - stały przyrost wartości funkcji odkształceń poziomych, \[ \Delta K \] - stały przyrost wartości funkcji kątowej, \[ m', m'' \] - ilość pól odpowiedniego grafikonu dla funkcji $ \mu' $ i $ \mu'' $. Według wzoru (5) skonstruowano grafikony odkształceń poziomych dla wartości $ b = 0,66; r_0 = 70 \text{ m} $ i obliczono teoretyczne wartości odkształceń przykładowo dla środka przęseł między punktami 125-126 linii nr 1 między punktami 241-242, 244-245 linii nr 2. Współczynnik szczelinowatości $ S_x $ obliczono jako stosunek wartości odkształceń stwierdzonych pomiarami do odkształceń obliczonych teoretycznie: \[ S_x = \frac{\left( \frac{\varepsilon_x}{\varepsilon_x} \right)_{\text{śr. pomiar}}}{\left( \frac{\varepsilon_x}{\varepsilon_x} \right)_{\text{teoret}}} \] Wyniki obliczeń dla trzech przęseł zestawiono w tablicy 3. Analizy niecek osiadania z innych rejonów wykazują, że współczynnik szczelinowatości $ S_x $ dla systemu zawalowej eksploatacji wynosi 6-10 a nawet 15. W naszym przypadku eksploatacji zawalowej pokładu 363 wartość współczynnika szczelinowatości jest mniejsza: dla rejonu odkształceń ściśkających (nad polem eksploatacyjnym) wynosi ok. 2,3, natomiast dla rejonu odkształceń rozciągających (na zewnątrz konturu eksploatacji) wynosi ok. 3,2 (średnia z dwóch przęseł). Należy w tym miejscu zaznaczyć, że war### Tablica 3 Obliczanie współczynnika szczelinowatości $S_x$ \| Lp. \| Przęsło Pkt-pkt \| Długość przęsła m \| Wydłużenie przęsła mm \| $(\varepsilon_x)_\text{śred. z pomiaru}$ % \| $(\varepsilon_x)_\text{teor.}$ % \| $S_x$ \| \|-----\|-----------------\|--------------------\|-----------------------\|------------------------------------------\|-------------------------------\|------\| \| 1 \| 125–126 \| 24 \| -10,98 \| -0,46 \| -0,20 \| -2,27\| \| 2 \| 241–242 \| 24 \| +2,90 \| +0,12 \| +0,03 \| +3,77\| \| 3 \| 244–245 \| 28 \| +2,24 \| +0,08 \| +0,03 \| +2,50\| Tości te zostały obliczone jedynie dla kilku charakterystycznych przęseł. Należałoby wyznaczyć wartości współczynnika szczelinowatości dla wszystkich przęseł linii pomiarowych. Niemniej można stwierdzić, że niecka obniżeniowa na powierzchni jest niecką dynamiczną w początkowym okresie kształtowania się i z tego względu obserwujemy tak małe wartości współczynnika szczelinowatości. Wydaje się jednak prawdopodobne, że w następnym etapie rozwoju niecki dynamicznej (wynikający z rozwoju eksploatacji) będziemy obserwowali wzrost wartości współczynnika szczelinowatości. Być może przekraczający nawet wartość dla niecki statycznej. Ma to swoje logiczne uzasadnienie ponieważ w pierwszym etapie (uchwyconym obecnymi pomiarami) górotwór pracuje jeszcze jako pełna uginająca się płyta z drobnymi, nieznaczonymi szczelinami i spękaniemi. W kolejnym etapie eksploatacji górotwór będzie pękać; praca górotworu będzie uwidoczniała się duża ilością pionowych szczelin i spękani. Wystąpi wtedy duża wartość współczynnika szczelinowatości. W następnym etapie po przejściu frontu eksploatacyjnego szczeliny i spękania będą się częściowo zamykały w górotworze, wystąpią wtedy wartości współczynnika szczelinowatości charakterystyczne dla statycznej niecki osiadania. ### 7. WNIOSKI 1. Na podstawie analizy wyników trzech pierwszych cykli pomiarów osiądań punktów linii obserwacyjnej nr 1 i 2 na powierzchni terenu Kopalni Z wyznaczono wartości parametrów teorii T. Kochmańskiego: $b = 0,66$, $a = 0,75$, $r_0 = 70$ m, $c = 3$ rok$^{-1}$. Analiza wyników osiądań punktów na powierzchni sąsiednich kopalń wskazuje na wartość parametru $r_0$ znacznie mniejszą, w granicach 20 m. Większą wartość parametru $r_0$ dla rejonu kopalni Z tłumaczy fakt, że mamy tu do czynienia m.in. z górotworem nie naruszonym wcześniejszymi eksploatacjami oraz dużą głębokością eksploatacji. 2. Wartość współczynnika szczelinowatości obliczonego z trzech charakterystycznych przęseł wynosi: dla rejonu odkształceń ścisłających $S_x = 2,3$, natomiast dla rejonu odkształceń rozciągających $S_x = 3,2$. Są to wartości dużo mniejsze od dotąd spotykanych dla systemu eksploatacji zawalowej. Tak małe wartości współczynnika szczelinowatości wskazują, że górotwór pracuje jeszcze jako pełna uginająca się płyta z drobnymi nieznaczonymi spękaniami i szczelinami. Mamy tu do czynienia z pierwszą fazą niecki dynamicznej. Wydaje się prawdopodobne, że w następnych etapach rozwoju eksploatacji będziemy obserwowali wzrost wartości współczynnika szczelinowatości, być może przekraczający nawet wartości wynikające z niecki statycznej. 3. Należy podkreślić celowość prowadzenia dalszych pomiarów i systematycznej analizy ich wyników w zakresie nawet szerszym aniżeli zrobiono to w niniejszym pierwszym opracowaniu tak, żeby wypływające każdorazowo wnioski można było natychmiast uwzględnić w praktyce górniczej. LITERATURA [1] Batkiewicz W.: Zmniejszenie deformacji górotworu przez prowadzenie eksploatacji frontem o specjalnym kształcie. Zeszyty Naukowe Akademii Górniczo-Hutniczej. Seria: Rozprawy Nr 54, Kraków 1965. [2] Batkiewicz W.: Obliczanie wskaźników poeksploatacyjnych deformacji terenu. Wyd. Śląsk, Katowice 1968. [3] Borecki M., Chudek M.: Mechanika górotworu. Wyd. Śląsk, Katowice 1972. [4] Drzężla B.: Analiza założeń całkowych teorii ruchów górotworu nad eksploatacją. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Górnictwo z. 52, Gliwice 1972. [5] Dżegniuk B.: Próba doświadczalnego ustalenia związku między odkształceniami poziomymi i pionowymi w górotworze. Zeszyty Naukowe Akademii Górniczo-Hutniczej. Geodezja z. 17, Kraków 1970. [6] Greń K.: Analog fotoelektryczny jako czasoprzestrzenny model rozłożenia się wpływów nad eksploatacją górniczą. Zeszyty Naukowe Akademii Górniczo-Hutniczej. Geodezja z. 24, Kraków 1973. [7] Greń K., Lubina T., Minich S.: Wyznaczanie parametrów teorii T. Kochmańskiego na analogu fotoelektrycznym. Prace Komisji Górniczo-Geodezyjnej PAN – Oddz. w Krakowie. Geodezja z. 15, Kraków 1973. [8] Kochmański T.: Obliczanie ruchów punktów górotworu pod wpływem eksploatacji górniczej. PWN, Warszawa 1956. [9] Kochmański T.: Porównanie dokładności trzech metod obliczania według teorii S.G. Awierszyma, teorii W. Budryk – S. Knothe i teorii T. Kochmańskiego. Prace GIG. Komunikat nr 289, Katowice 1962. [10] Kochmański T., Zych J.: Fizyczne znaczenie parametrów teorii statystyczno-całkowej T. Kochmańskiego. Ochrona Terenów Górniczych Nr 23, Katowice 1973. [11] Kot A.: Nowa metoda wyznaczania parametrów teorii ruchów punktów górotworu T. Kochmańskiego. Ochrona Terenów Górniczych Nr 9, Katowice 1970. [12] Kot A.: Zastosowanie metody [pvv] minimum dla obliczania parametrów a, b i r teorii T. Kochmańskiego oraz przesunięcia teoretycznego przeju eksploatacji. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Górnictwo z. 44, Gliwice 1971. [13] Kot A., Lubina T.: Wyznaczanie parametrów teorii T. Kochmańskiego na podstawie wyników pomiarów przesunięć poziomych metodą \|pv\| minimum. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Górnictwo z. 48, Gliwice 1971. [14] Lubina T.: Praktyczny sposób wyznaczania parametrów teorii T. Kochmańskiego. Przegląd Górniczy, 5 (1973). [15] Lubina T.: Uwagi wynikające z analizy dynamicznych niecek osiadania. Zeszyty Naukowe Akademii Górniczo-Hutniczej. Geodezja (praca w druku). [16] Magdziorz J.: Nowe metody obliczania wskaźników deformacji górotworu. Ochrona Terenów Górniczych Nr 11, Katowice 1970. [17] Sałustowicz A.: Zarys mechaniki górotworu. Wyd. Śląsk, Katowice 1965, Wydanie I. [18] Szpetkowski St.: Pomiary deformacji na terenach eksploatacji górniczej. Wyd. Śląsk, Katowice 1968. [19] Zych J.: Zastosowanie rachunku wyrównawczego do wyznaczania parametrów teorii T. Kochmańskiego z pomierzonych osiadań i przesunięć poziomych. Zeszyty Naukowe Politechniki Śląskiej. Górnictwo z.41, Gliwice 1969. АНАЛИЗ РЕЗУЛЬТАТОВ ИЗМЕРЕНИЙ ДИНАМИЧЕСКИХ ДЕФОРМАЦИЙ В ГОРНЫХ ПОРОДАХ И НА ПОВЕРХНОСТИ МЕСТНОСТИ ПОД ВЛИЯНИЕМ ЭКСПЛЮАТАЦИИ ПЛАСТА 363 В ШАХТЕ З Резюме Проведен анализ влияния эксплуатации каменноугольного пласта с обрушением на поверхность местности и в квершлаге на основании результатов геодезических измерений. Определены величины параметров теории Т. Кочманьского из динамической мульды. Сравнительно небольшая отработанная поверхность первого вмемочного в этом районе пласта, малая величина коэффициента трещиноватости, а также большая величина параметра $r_0 = 70$ М указывают на то, что имеем дело с начальной фазой динамической мульды оседания. ANALYSIS OF THE MEASURING RESULTS OF DYNAMICAL DEFORMATIONS BOTH IN THE OROGEN AND AT THE SURFACE DUE TO THE EXPLOITATION OF LEDGE 363 IN MINE "Z" Summary An analysis has been carried out concerning the effect of the rock-fall exploitation of a coal seam upon the surface as well as upon the cross-cut (drift), basing on the results of geodesic measurements. The parameter values of T. Kochmański's theory in a dynamic trough (basin) have been determined. The size of the selected surface of the first ledge exploited in this area, the low value of the fissure coefficient and the high value of the parameter $r_0 = 70 \text{ m}$ indicate that we have to do here with the initial phase (stage) of a dynamical subsidence basin.	<urn:uuid:f75ac2df-daf2-4bce-9ad7-62f3ce90de1e>	finepdfs	2.933594	CC-MAIN-2022-05	https://delibra.bg.polsl.pl/Content/30226/BCPS_33650_1976_Analiza-wynikow-pomi.pdf	2022-01-27T10:42:32+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320305260.61/warc/CC-MAIN-20220127103059-20220127133059-00131.warc.gz	262,032,208	0.915197	0.999799	0.999799	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2245, 3296, 6548, 9558, 11879, 12030, 14284, 15741, 18077, 20342, 23185, 26019, 27681, 28411 ]	1	0
STUDIA I PRACE WYDZIAŁU NAUK EKONOMICZNYCH I ZARZĄDZANIA NR 21 Katarzyna Byrka-Kita TECHNIKA SKŁADANIA (BUILD-UP APPROACH) JAKO ALTERNATYWNA METODA SZACOWANIA KOSZTU KAPITAŁU Znajomość kosztu kapitału jest niezbędna w sferze zarządzania inwestycjami, ﬁ nansach przedsiębiorstw oraz w dziedzinie uregulowań prawnych 1 . Niektórym z tych obszarów zastosowań przypisywane jest szczególne znaczenie. Należą do nich: wycena podmiotów gospodarczych, kwestie związane z regulacjami prawnymi, ocena i wybór projektów inwestycyjnych oraz analiza wartości dodanej akcjonariuszy (shareholder value added analysis). Pozornie koszt kapitału jako koncepcja teoretyczna wydaje się stosunkowo prosty, jednak w praktyce jego obliczenie jest skomplikowane. Jego poziom jest uzależniony od stóp zwrotu, których oczekują właściciele akcji i wierzyciele ﬁ rmy, systemu podatkowego, a także od wielu innych warunków wynikających z otoczenia ﬁ rmy. Należy tu podkreślić, że koszt kapitału ﬁ rmy nie jest kosztem pozyskania gotówki. Jest to tak zwany koszt alternatywny, który jest równy całkowitemu zwrotowi, jakiego inwestorzy mogliby oczekiwać, gdyby zainwestowali w portfel akcji lub obligacji o porównywalnym ryzyku 2 . Innymi słowy, koszt kapitału wynika z postrzeganej relacji między ryzykiem i zwrotem. Im bardziej ryzykowana działalność ﬁ rmy, tym wyższa oczekiwana stopa zwrotu, czyli wyższy koszt kapitału. Mimo dużego znaczenia tego zagadnienia, z licznych 1 C.W. Haley, L.D. Schall, Problems With the Concept of Cost of Capital, „Journal of Financial and Quantitative Analysis" 1978, No. 13, s. 847–870; E.F. Brigham, Podstawy zarządzania ﬁ nansami, PWE, Warszawa 1996, s. 186. 2 S.D. Young, S.F. O'Byrne, EVA and Value-Based Management, McGraw-Hill, USA 2001, s. 162. opracowań i praktyki wyceny wynika, że nie ma jednej, uniwersalnej metody określania kosztu kapitału. Koszt kapitału oparty jest na stopach zwrotów oczekiwanych przez inwestorów z różnych rodzajów inwestycji. Stąd koszt kapitału własnego jest stopą dochodu wymaganą przez akcjonariuszy od kapitału akcyjnego. W przeciwieństwie do wypłat odsetek od obligacji lub dywidend od akcji uprzywilejowanych, dywidendy od akcji zwykłych nie są obowiązkowe, a ich wartość zależy od sytuacji ﬁ nansowej emitenta. Koszt kapitału własnego jest więc abstrakcyjniejszy, ponieważ nie jest tak bezpośrednio obserwowany, jak wypłacane w postaci gotówki oprocentowanie długu. Jak wspomniano, jest on raczej kosztem alternatywnym równym całkowitemu zwrotowi, jakiego właściciele akcji mogliby się spodziewać z alternatywnych walorów o porównywalnym ryzyku 3 . Ten element niepewności sprawia, że oszacowanie kosztu kapitału własnego jest trudniejsze niż oszacowanie kosztu kapitału obcego czy uprzywilejowanego. Podejmując decyzję o alokacji funduszy, inwestorzy mają dostęp do szerokiego spektrum inwestycji, od przyjmowanych umownie jako wolne od ryzyka obligacji rządowych, po papiery dłużne emitowane przez ﬁ rmy, akcje uprzywilejowane, akcje zamienne, akcje instytucji venture capital, fundusze LBO oraz opcje na akcje. Akceptując wyższe ryzyko, oczekują wyższego dochodu. Powstaje pytanie, jak dużej rekompensaty w postaci zwrotu przekraczającego dochód generowany z obligacji rządowych będą wymagać inwestorzy, aby skompensować ponoszone przez nich ryzyko rynku akcji? Omawiana różnica nosi nazwę premii za ryzyko rynkowe (equity risk premium). Z tymi samymi problemami mamy do czynienia w przypadku tak zwanych niepodzielonych zysków, czyli części bieżących zysków niewypłaconych w formie dywidendy i z tej przyczyny dostępnych do reinwestowania w przedsiębiorstwie w danym roku. Powodem, dla którego należy przypisać koszt kapitału niepodzielonym zyskom, jest zasada kosztu utraconych korzyści. Zyski ﬁ rmy po opodatkowaniu należą formalnie do jej akcjonariuszy. Posiadacze obligacji otrzymują wynagrodzenie w formie odsetek, właściciele akcji uprzywilejowanych – dywidendy uprzywilejowanej, a zyski pozostałe po opłaceniu odsetek i dywidend uprzywilejowanych należą do zwykłych akcjonariuszy i są wynagrodzeniem za korzystanie z ich kapi- 3 A. Duliniec, Struktura i koszt kapitału w przedsiębiorstwie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998, s. 68. tału. Zarząd może zatrzymać zyski w celu reinwestowania ich w przedsiębiorstwie, albo wypłacić je w formie dywidend. Jeżeli zarząd zdecyduje się zatrzymać zyski, to pojawia się koszt utraconych korzyści – akcjonariusze mogliby dostać dywidendy i zainwestować pieniądze w inne akcje, obligacje itd. Firma musi więc zarobić na niepodzielonych zyskach co najmniej tyle, ile sami akcjonariusze mogliby zarobić na alternatywnych inwestycjach o porównywalnym ryzyku. Tabela 1. Diagram przedstawiający proces szacowania kosztu kapitału własnego za pomocą metody składania 4 \| Etap I \| Stopa wolna od ryzyka \| \|---\|---\| \| Etap II \| Premia z tytułu ryzyka (ryzyko systematyczne) \| \| \| Premia z tytułu wielkości \| Źródło: S.P. Pratt: Valuing a Business. The Analysis and Appraisal of Closely Held Companies, Irwin, USA 1996, s. 165. 4 W literaturze proponowane jest również alternatywne podejście, polegające na wyznaczaniu premii ex ante. Zob. E.F. Fama, K.R. French, The Equity Premium, The Center for Research in Security Prices, Working Paper No. 522, www.papers.ssrn.com; J. Claus, J. Thomas, Equity Premia as Low as Three Percent? Empirical Evidence from Analysts' Earnings Forecasts for Domestic and International Stock Markets, www.papers.ssrn.com. Na rynkach rozwiniętych najczęściej stosowane są następujące metody określenia kosztu kapitału własnego 5 : – metoda składania – podejście oparte na składaniu poszczególnych elementów ryzyka, – metoda CAPM – podejście oparte na jednoczynnikowym modelu wyceny, – metoda APM – podejście oparte na wieloczynnikowym modelu wyceny, – metoda DGM – podejście oparte na prognozie przyszłej dywidendy i stopy jej wzrostu. Metoda składania jest modelem addytywnym, w którym oczekiwana stopa zwrotu z danego aktywu jest szacowana jako suma stopy wolnej od ryzyka i premii za możliwe do zidentyﬁ kowania czynniki ryzyka. W praktyce najczęściej jest ona stosowana w odniesieniu do małych oraz średniej wielkości spółek, które nie są notowane na giełdzie. W obrębie tej techniki można wyróżnić trzy podstawowe etapy określania kosztu kapitału własnego. Pierwszy etap: szacowanie stopy wolnej od ryzyka. Ponieważ każda inwestycja powinna generować stopę zwrotu równą przynajmniej zwrotowi z aktywu wolnego od ryzyka, oszacowanie tego parametru powinno być punktem wyjścia. Za stopę wolną od ryzyka przyjmuje się oprocentowanie długoterminowych, rządowych papierów wartościowych. Dla właścicieli kapitału jest ono wynagrodzeniem za użyczenie środków pieniężnych i rekompensatą za zmniejszenie siły nabywczej pieniądza (inﬂ ację). Za ostateczną granicę stopy zwrotu w przypadku aktywów wolnych od ryzyka uznawane jest oprocentowanie krótkoterminowych papierów wartościowych emitowanych przez rząd. W przypadku szacowania kosztu kapitału własnego krótkoterminowe papiery wartościowe mają jednak istotną wadę – ich termin zapadalności nie pokrywa się z antycypowanym horyzontem inwestycyjnym inwestorów zainteresowanych inwestowaniem w instrumenty o charakterze udziałowym. Stopy zwrotu z krótkoterminowych papierów rządowych ulegają znacznie większym wahaniom niż te, które odnoszą się do instrumentów o dłuższym terminie zapadalności, a ich stopa zwrotu może nie odzwierciedlać długoterminowych oczekiwań inﬂ acyjnych. Stąd większość analityków, szacując koszt kapitału własnego, przyjmuje stopę zwrotu z długoterminowych instrumentów dłuż- 5 D. Zarzecki, Metody wyceny przedsiębiorstw, Fundacja Rozwoju Rachunkowości w Polsce, Warszawa 1999, s. 181. nych emitowanych przez rząd. W gospodarce amerykańskiej są to 20-letnie obligacje skarbowe 6 . Drugi etap: szacowanie premii z tytułu ryzyka oraz premii z tytułu wielkości. Właściciele kapitału, inwestując w papiery wartościowe o charakterze udziałowym, ponoszą większe ryzyko, w zamian za co oczekują rekompensaty w postaci zwrotów wyższych od stopy wolnej od ryzyka. Ponieważ koszt kapitału to jedna z najważniejszych zmiennych w procesie wyceny, zarówno naukowcy jak i praktycy przeprowadzili bardzo wiele badań mających na celu skwantyﬁ kowanie wpływu ryzyka na poziom stopy dyskontowej. W rezultacie oprócz stopy zwrotu wolnej od ryzyka wyodrębniono cztery składowe stopy dyskontowej 7 : 1. Podstawową premię z tytułu ryzyka, która jest wynagrodzeniem za tak zwane ryzyko systematyczne. 2. Zmniejszenie lub zwiększenie premii z tytułu ryzyka, które jest przeprowadzane za pomocą jednego lub więcej indeksów ryzyka. W modelu CAPM jest to beta (β) obrazująca zmienność zwrotów danej spółki w stosunku do zmian zwrotów z rynku. W modelu APM uwzględnia się większą liczbę czynników ryzyka (wrażliwość zwrotów na zmiany krótkoterminowej inﬂ acji, długoterminowej inﬂ acji, poziomu krótkoterminowych stóp procentowych, premii z tytułu ryzyka bankructwa, miesięcznego dochodu narodowego brutto) 8 . Zmiany przeprowadzane na tym etapie również dotyczą ryzyka systematycznego. 3. Korekta odzwierciedlająca premię z tytułu wielkości. 4. Pozostałe elementy stopy dyskontowej odzwierciedlające specyﬁ czne ryzyko związane z daną inwestycją, których określenie opiera się na subiektywnej ocenie analityka. W pierwszej części drugiego etapu jest jedynie wyznaczana i korygowana premia z tytułu ryzyka za pomocą jednego lub więcej indeksów ryzyka. Oba etapy (pierwszy i pierwsza część drugiego) są identyczne jak w modelu CAPM i APM. W drugiej części drugiego etapu przeprowadzana jest korekta odzwierciedlająca premię z tytułu wielkości. Ponieważ małe ﬁ rmy są bardziej ryzykowne, inwestorzy oczekują, że będą generować wyższe zwroty, co przekłada się na wyższy koszt kapitału własnego. 6 S.P. Pratt, op.cit., s. 163. 7 Ibidem, s. 164. 8 D. Zarzecki, op.cit., s. 191. W literaturze prezentowane są dwa sposoby uwzględniania premii z tytułu wielkości. Według jednego z nich część premii z tytułu wielkości powinna być uwzględniona w becie (β). Innymi słowy, ta część dodatkowych zwrotów generowanych przez spółki charakteryzujące się małą kapitalizacją, która może być wyjaśniona przez wyższy poziom charakteryzujących je indeksów ryzyka skorygowanych o premię z tytułu wielkości, nie jest uwzględniona w premii z tytułu wielkości. Zwolennicy drugiego podejścia uważają, że w metodzie składania powinno się stosować premię z tytułu wielkości w całości i nie korygować o nią bety. Premia z tytułu wielkości nieuwzględniona w becie jest obliczana przez odjęcie od średniej arytmetycznej stopy zwrotu z akcji dużej spółki średniej arytmetycznej stopy zwrotu z akcji małej spółki. Wyniki badań przeprowadzonych przez Ibbotson Associates na podstawie zrealizowanych zwrotów małych spółek przedstawiono w tabeli 2. Tabela 2. Premia z tytułu ryzyka oszacowana w odniesieniu do bety skorygowanej o premię z tytułu wielkości oraz w odniesieniu do bety nieskorygowanej o premię z tytułu wielkości (1926–2002) \| \| Premia z tytułu ryzyka w przypadku bety skorygowa- nej o premię z tytułu wielkości (%) \| \|---\|---\| \| Oczekiwana premia z tytułu wielko- ści dla spółek o średniej kapitalizacji (kapitalizacja: 4 200 mln–918 mln USD) \| 0,5 \| \| Oczekiwana premia z tytułu wielko- ści dla spółek o małej kapitalizacji (kapitalizacja: 918 mln–252 mln USD) \| 1,5 \| \| Oczekiwana premia z tytułu wielko- ści dla spółek o mikrokapitalizacji (kapitalizacja: poniżej 252 mln USD) \| 3,5 \| Źródło: Stocks, Bonds, Bills and Inﬂ ation 2003 Yearbook, Valuation Edition, Ibbotson Associates, Chicago 2003, s. 38. Problem związany ze stosowaniem premii z tytułu ryzyka w odniesieniu do bety nieskorygowanej o premię z tytułu ryzyka wynika z przyjęcia założenia, że wyceniana ﬁ rma charakteryzuje się takim samym indeksem ryzyka, jak portfel małych spółek, na którego podstawie została oszacowana premia z tytułu wielkości. W ten sposób ignoruje się bardzo wiele informacji odnoszących się do rynkowych stóp zwrotu. Przede wszystkim poszczególne branże charakteryzują się odmiennymi poziomami ryzyka systematycznego. Na przykład, w gospodarce amerykańskiej spółki działające w sektorze usług zdrowotnych cechują się zazwyczaj niższym poziomem ryzyka systematycznego niż rynek jako całość. Ponieważ premia z tytułu wielkości oszacowana w odniesieniu do bety skorygowanej o premię z tytułu wielkości wyodrębnia dodatkowy zwrot wygenerowany na skutek niskiej kapitalizacji, może być stosowana bez przyjmowania dodatkowych założeń w stosunku do ryzyka systematycznego danej spółki. Bywają jednak okresy, w których rzeczywiste zwroty z małych spółek są niższe od zwrotów z rynku ogółem. Tak było w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, kiedy to nastąpił bardzo dynamiczny wzrost wartości akcji spowodowany szczególnie dużą dynamiką cen spółek o największej kapitalizacji 9 . Na polskiej giełdzie również można zaobserwować tak zwany efekt dużych spółek 10 . Zarówno w długim, jak i w krótkim horyzoncie czasowym (1993–1998) najlepszą metodą osiągnięcia wysokich zysków było kupowanie akcji spółek o największej kapitalizacji. Porównanie rankingu spółek według wartości kapitalizacji rynkowej z odpowiednimi rankingami rentowności inwestycji w poszczególne akcje (zwrotów) – w zasadzie niezależnie od długości analizowanego okresu – wskazuje na bardzo ścisłą korelację między obydwoma rankingami. Zaobserwowane zjawiska nie zmieniają jednak oczekiwań rynku w stosunku do stopy zwrotu, inwestorzy postrzegają małe spółki jako bardziej ryzykowne i w związku z tym oczekują premii z tytułu wielkości. Trzeci etap: przeprowadzenie korekty uwzględniającej pozostałe elementy stopy dyskontowej. Przeprowadzono wiele badań empirycznych mających na celu skwantyﬁ kowanie wpływu premii za ryzyko rynkowe, indeksu ryzyka oraz premii z tytułu wielkości na poziom stopy dyskontowej. Pomimo braku zgody co do wyboru najlepszej metody, poszczególne techniki zostały opisane w teorii oraz przetestowane na da- 9 Ibidem, s. 182. 10 D. Zarzecki, K. Byrka, K. Kozłowska-Nalewaj, Relationship between P/E Ratio, P/BV Ratio and Market Capitalization and Cammon Stock Returns. The Evidence for the Warsaw Stock Exchange, międzynarodowa konferencja Emerging Economies. Program and Book of Abstracts, Academy of Business and Administrative Sciences, Budapest 1998, s. 80. nych empirycznych. Jeśli natomiast chodzi o ostatni składnik stopy dyskontowej, czyli pozostałe elementy stopy dyskontowej odzwierciedlające specyﬁ czne ryzyko związane z daną inwestycją, nie opracowano żadnej metody o charakterze analitycznym, a ich określenie opiera się na subiektywnej ocenie analityka 11 . Szacując premię z tytułu specyﬁ cznych czynników ryzyka, analityk powinien wziąć pod uwagę między innymi następujące czynniki 12 : a) branżę, w której działa wyceniana ﬁ rma; b) ryzyko ﬁ nansowe (dźwignię ﬁ nansową i wskaźniki pokrycia odsetek zyskiem, wskaźnik zadłużenia globalnego, wskaźniki płynności); c) stopień zdywersyﬁ kowania działalności (różnorodność rodzajów działalności, rozmieszczenie terytorialne, różnorodność rynków zbytu, stopień uzależnienia od dostawców i odbiorców); d) inne charakterystyki operacyjne (kompetencje zarządu, kwaliﬁ kacje kadry, siłę i aktywność związków zawodowych). Ibbotson Associates wymieniają również udział w strukturze własności. Należałoby postawić pytanie: czy posiadanie przez spółkę udziałowca większościowego zmniejsza, czy zwiększa ryzyko biznesu? W większości przypadków charakterystyka ta nie ma wpływu na ryzyko. W niektórych przypadkach właściciel dysponujący pakietem kontrolnym ma jednak znaczny wpływ na podejmowanie decyzji, które oddziałują na ryzyko biznesu. Jak już stwierdzono, skwantyﬁ kowanie premii za ryzyko związane z tym czynnikiem nie jest łatwe i ma charakter subiektywny. W literaturze proponowane są dwa podejścia do oszacowania specyﬁ cznych elementów stopy dyskontowej 13 : 1. Porównanie badanej spółki z uśrednionym „przedstawicielem rynku", za który przyjmuje się najwierniej opisujący cały rynek indeks giełdowy danego kraju. W Polsce rolę tę odgrywa WIG oraz WIG20 (duże spółki), MIDWIG (spółki średniej wielkości) i WIRR (małe spółki). Przeprowadzenie tych porównań jest jednak skomplikowane, ponieważ analizowana 11 J.R. Hitchner, Financial Valuation: Applications and Models, John Wiley & Sons, USA 2003, s. 147. 12 J.E. Fishman, S.P. Pratt, J.C. Grifﬁ th, D.K. Wilson, S.L. Meltzer, R.W. Hampton, Guide to Business Valuations. Vol. 1, second edit., Practicioners Publishing 13 D. Zarzecki, op.cit., s. 183. spółka jest odnoszona do nierzeczywistego podmiotu. W związku z tym rezultat dokonanych korekt jest niezwykle dyskusyjny. 2. Porównywanie spółki z wyselekcjonowanym, typowym przedstawicielem branży, za który można uznać konkretną ﬁ rmę lub odpowiedni indeks branżowy. W rezultacie przeprowadzonych badań zaobserwowanych odchyleń takich wskaźników, jak rotacja zapasów, cykl regulowania należności, sprzedaż na jednego zatrudnionego itp., podejmowane są decyzje dotyczące dodatkowego zwiększenia lub zmniejszenia stopy dyskontowej. Określenie premii z tytułu specyﬁ cznych elementów stopy dyskontowej zamyka proces szacowania kosztu kapitału za pomocą metody składania. Jest to metoda w dużym stopniu oparta na doświadczeniu, wiedzy oraz subiektywnej ocenie analityka, który powinien zbadać specyﬁ kę wycenianej ﬁ rmy i porównać ją z rynkiem jako całością oraz z innymi spółkami działającymi w tej samej branży. Pewną odmianą metody składania jest procedura zaproponowana przez J.H. Schilta, znanego eksperta zajmującego się wyceną spółek 14 . Opierając się na swoich zawodowych doświadczeniach w dziedzinie wyceny oraz analizy ﬁ nansowej, J.H. Schilt zaproponował w odniesieniu do spółek, których akcje nie znajdują się w obrocie publicznym, skalę premii za ryzyko (w tym ujęciu premia za ryzyko odzwierciedla zarówno ryzyko systematyczne, jak i specyﬁ czne). Z tabeli 3 wynika, że skala ta zawiera pięć kategorii ryzyka. Wyceniana spółka jest klasyﬁ kowana do odpowiedniej kategorii na podstawie przedstawionego opisu. Wyboru właściwej stopy dyskontowej z zaproponowanego zakresu dokonuje wyceniający na podstawie przeprowadzonej analizy spółki i subiektywnej oceny. Następnie premia za ryzyko przyjęta na podstawie zaproponowanej skali jest dodawana do stopy wolnej od ryzyka i w ten sposób zostaje oszacowany koszt kapitału własnego. R.A. Knight stwierdza, że w małych, nienotowanych ﬁ rmach nie można stosować żadnych standardowych skal ryzyka, ponieważ tego typu biznesy mocno się od siebie różnią, nawet w obrębie jednej branży. Co więcej, premia za ryzyko będzie podlegać dużym ﬂ uktuacjom z roku na rok w zależności od warunków makroekonomicznych. W procesie szacowania kosztu kapitału dla tego typu podmiotów za najważniejsze można jednak uznać: 1) charakter danego biznesu; 2) ryzyko związane 14 R. Swad, Discount and Capitalization Rates in Business Valuations, „The CPA Journal, USA" 1994, October, s. 40–45. 173 z prowadzeniem danej działalności; 3) stabilność lub brak stabilności generowanych dochodów 15 . Tabela 3. Skala premii za ryzyko \| Kategoria ryzyka \| Opis \| \|---\|---\| \| Pierwsza \| Firma charakteryzująca się ustaloną reputacją, dobrą pozycją w bran- ży, stabilnymi źródłami fi nansowania, wykwalifi kowaną i doświadczoną kadrą zarządzającą oraz dochodami, które nie podlegały znacznym fl uktuacjom w przeszłości. Ponadto przyszłość danej spółki jest w du- żym stopniu przewidywalna \| \| Druga \| Firma charakteryzująca się ustaloną reputacją, stabilnymi źródłami fi nansowania, wykwalifi kowaną i doświadczoną kadrą zarządzającą oraz dochodami, które nie podlegały znacznym fl uktuacjom w prze- szłości. Spółka funkcjonuje jednak w bardziej konkurencyjnej branży, a jej przyszłość jest tylko do pewnego stopnia przewidywalna \| \| Trzecia \| Firma funkcjonująca w bardzo konkurencyjnej branży, charakteryzu- jącej się niskimi barierami wejścia w sferze środków fi nansowych. Za- rząd nie ma wysokich kwalifi kacji i dużego doświadczenia. Ryzyko jest oceniane jako wysokie, lecz jej historyczne wyniki fi nansowe są dobre \| \| Czwarta \| 1. Mała fi rma, której funkcjonowanie jest uzależnione od szczególnych umiejętności jednej lub dwóch osób 2. Większa fi rma charakteryzująca się ustaloną w branży reputacją, której działalność jest z natury rzeczy w dużym stopniu sezonowa W obydwu przypadkach przyszłe dochody mogą w znacznym stopniu odbiegać od projekcji fi nansowych \| Źródło: J.H. Schilt, Selection of Capitalization Rates Revisited, „Business Valuation Review" 1991, June, s. 51–52. Podsumowując, można stwierdzić, że metoda składania niezależnie od zastosowanej odmiany krytykowana jest przede wszystkim dlatego, iż nie tworzy pewnej całości i nie można mówić o ogólnie przyjętej zasadzie postępowania. Jest to przyczyną dużych rozbieżności w szacunkach poziomu stopy dyskontowej. Stosowanie jej jest zalecane przede wszystkim do wyceny mniejszych, nienotowanych ﬁ rm. 15 R.A. Knight: Three Key Methods for Valuing Proﬁ table Closely Held Companies, „Journal of Corporate Accounting and Finance" 1993, Autumn, s. 87. BUILD-UP APPROACH AS AN ALTERNATIVE METHOD OF COST OF CAPITAL VALUATION Summary From the analysts' of investors' point of view the model for the cost of equity estimation should be widely accepted, accurate, easy to use and should generate the results which are relatively stable. With reference to these criterions build-up approach meets two of them – it is widely accepted method and its application is relatively simple. At the same time build-up approach fails as far as stability and accuracy is concerned and furthermore is criticized regardless which variant is applied. Academics emphasize that from the theoretical point of view it does not produce a self-contained whole and it can't be treated as a general rule. As a result there are huge differences in estimates obtained in this way. However it should be emphasized that all of the models are just a simpliﬁ cation of the reality. Nevertheless the build-up approach should be applied in case of small ﬁ rms which are not publicity traded. Translated by Katarzyna Byrka-Kita	<urn:uuid:138f0120-b718-4aff-8978-2bff23e9fc90>	finepdfs	2.71875	CC-MAIN-2024-33	http://wneiz.pl/nauka_wneiz/sip/sip21-2011/SiP-21-13.pdf	2024-08-15T21:09:03+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722641316011.99/warc/CC-MAIN-20240815204329-20240815234329-00159.warc.gz	28,974,860	0.908859	0.999953	0.999953	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1771, 4214, 5467, 7707, 9874, 13569, 14324, 16533, 18964, 21090, 22133 ]	2	0
Informator Starostwa Suskiego Biuletyn Podbabiogórski Nr 10/2007 (77) WK: XI Sesja Rady powiatu Suskiego. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 1. Bez podpisu: Zarząd Powiatu. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 2-5. WK: Z prac Komisji Rady Powiatu. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 2. Bez podpisu: Ogłoszenie. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 2. Bez podpisu: Nagrody z okazji Dnia Edukacji Narodowej. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 3. KŁ: Historia pod tytułem Newsweek. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 3. BK: Najpiękniejsze miejsce jakie widziałem. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 4. ML: Patroni naszych Kościołów. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 5. RB: Podbabiogórska nutka. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 5. KP, MŚ, MM, MM: Jazy Wrzesień 2007. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 6. Bez podpisu: Wyniki V Powiatowych Zawodów Sportowo – Pożarniczych. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 6. Bez podpisu: Ogłoszenie Zarządu Powiatu Suskiego. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 7. Bez podpisu: Ogłoszenie Starosty Suskiego. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 7. Bez podpisu: Sport szkolny. „Biuletyn Podbabiogórski". 2007, nr 10/2007 (77), s. 8. P odbabiogórski B iuletyn I Nr 10/2007 (77) B iuletyn P odbabiogórski Nr 10 /2007 (77) ISSN 1640-7245 NFORMATORSTAROSTWA SUSKIEGO XI SESJA RADY POWIATU SUSKIEGO 27 września odbyła się XI sesja Rady Powiatu Suskiego. Z inicjatywy radnego Zbigniewa Koleckiego obrady rozpoczęto minutą ciszy dla uczczenia pamięci śp. Stanisława Szczęśniaka, byłego dyrektora Domu Pomocy Społecznej w Makowie Podhalańskim i Łętowni, którego rocznica śmierci minęła 10 września br. W dalszej części obrad radni wysłuchali informacji Agaty Spyrki, Naczelnika Wydziału Edukacji i Zdrowia, na temat stanu oświaty w powiecie. A. Spyrka przedstawiła dane podsumowujące rok szkolny 2006/7, wyniki naboru do klas pierwszych oraz informację na temat zatrudnienia kadry pedagogicznej oraz administracji i obsługi w bieżącym roku szkolnym. że w budżecie zabezpieczono na zimowe utrzymanie dróg kwotę 830 tys. zł. Jest to kwota porównywalna ze środkami wydanymi podczas bardzo srogiej zimy w latach 2005/2006. W przypadku łagodnej zimy i niewykorzystania całości środków nadwyżka zostanie przeznaczona na bieżące remonty w okresie wiosennym. Następnie Olgierd Kierski, dyrektor Krytej Pływalni w Suchej Beskidzkiej, przedstawił sprawozdanie z działalności basenu za okres od stycznia do sierpnia br. Z przedstawionych danych wynika, że po zestawieniu przychodów i kosztów bez amortyzacji otrzymujemy wynik dodatni w kwocie 105.798,88 zł natomiast uwzględniając po stronie kosztów amortyzację budynku, środków trwałych oraz wartości niematerialnych otrzymujemy stratę w wysokości 63.670,58 zł. W okresie sprawozdawczym z usług pływalni skorzystało 117.929 osób, a średnia cena biletu wyniosła 5,78 zł brutto. Kolejnym punktem było przedstawienie przez Stanisława Bednarza, Naczelnika Wydziału Inwestycji, Drogownictwa i Rozwoju, informacji na temat przygotowania Powiatu do zimowego utrzymania dróg. S. Bednarz poinformował, Podczas sesji uzupełniono skład Komisji Planowania Finansów i Administracji. W związku z odwołaniem na poprzedniej sesji z tej Komisji Artura Piórkowskiego, który został nowym członkiem Zarządu, radni w głosowaniu jawnym wybrali do składu Komisji radnego Ryszarda Czaickiego 18 głosami „za" przy 2 wstrzymujących się. Następnie wysunięto kandydaturę R. Czaickiego do objęcia funkcji przewodniczącego Komisji. W kolejnym głosowaniu radni jednomyślnie powierzyli przewodnictwo Komisji radnemu R. Czaickiemu. W związku ze złożeniem rezygnacji z pracy w Komisji Rewizyjnej przez radnego Jana Borysa, Rada podjęła uchwałę o jego odwołaniu. Klub Radnych „Prawo i Sprawiedliwość" zaproponował kandydaturę radnego Arkadiusza Kuci, który w głosowaniu uzyskał poparcie całej rady i został wybrany w skład Komisji Rewizyjnej. O wystawie pokonkursowej PATRONI NASZYCH KOŚCIOŁÓW czytaj na stronie 5 W trakcie obrad podjęto również uchwały w sprawach: zmian w Budżecie Powiatu Suskiego na rok 2007, stów i rowów melioracyjnych w ramach projektu pn.: „Scalanie gruntów części wsi Łętownia o powierzchni 206 ha, gmina Jordanów, Powiat Suski", ustalenia najniższego wynagrodzenia i wartości jednego punktu do określenia miesięcznych stawek wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników nie będących nauczycielami, zatrudnionych w Domu Wczasów Dziecięcych w Sidzinie, powierzenia przez Powiat Suski Gminie Jordanów kompleksowej realizacji przedsięwzięcia polegającego na przebudowie rolniczej infrastruktury drogowej tj. dróg polnych, przepu- przekazania skargi na działalność dyrektora Zespołu Szkół im. W. Witosa w Suchej Beskidzkiej do Komisji Rewizyjnej Rady Powiatu Suskiego. Osoby zainteresowane szczegółowym przebiegiem sesji mogą skorzystać z protokołu, który będzie zamieszczony na stronie internetowej Powiatu pod adresem www.powiatsuski.pl, zakładka Uchwały. 1 B iuletyn P odbabiogórski ZARZĄD POWIATU Podjął uchwałę w sprawie zmian w Budżecie i w Układzie Wykonawczym Budżetu Powiatu Suskiego. Podjął uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na wynajem pomieszczeń w Zespole Szkół im. W. Goetla w Suchej Beskidzkiej. Wyraził zgodę na wprowadzenie dodatkowych godzin dla szkół ponadgimnazjalnych na rok szkolny 2007/2008, z przeznaczeniem na prowadzenie zajęć pozalekcyjnych. Pozytywnie zaopiniował treść aneksu do porozumienia zawartego w dniu 15 stycznia br. pomiędzy Zarządem Powiatu Suskiego a Gminą Stryszawa w sprawie zorganizowania i prowadzenia nauki religii w Szkole Podstawowej Nr 2 w Stryszawie oraz w Zespole Szkół im. W. Goetla w Suchej Beskidzkiej. Rozpatrując wniosek dyrektora Zespołu Szkół im. św. J. Kantego w Makowie Podhalańskim wyraził zgodę na zatwierdzenie statusu I klasy Zasadniczej Szkoły Zawodowej jako klasy integracyjnej w roku szkolnym 2007/2008. Wyraził zgodę na rozwiązanie, na mocy stosownych oświadczeń woli, porozumień zawartych pomiędzy Gminą Maków Podhalański a Powiatem Suskim odnośnie zorganizowania i prowadzenia nauki religii: - w Szkole Podstawowej Nr 2 i Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Makowie Podhalańskim, - w Szkole Podstawowej Nr 1 i w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w Makowie Podhalańskim. W sprawie wniosku Uczniowskiego Klubu Sportowego „Sprint" z siedzibą w Jordanowie o dofinansowanie wyścigu kolarskiego podjął decyzję, że składane przez w/w Klub wnioski dotyczące dofinansowań organizowanych imprez czy też innych przedsięwzięć będą mogły być pozytywnie rozpatrzone dopiero po ostatecznym wyjaśnieniu wszystkich spraw proceduralno-prawnych związanych z działalnością Klubu. Podjął decyzję o współorganizacji IV Rajdu Gwiaździstego im. Kardynała Stefana Wyszyńskiego, organizowanego w dniu 17 września br. na Jałowcu i przeznaczeniu na ten cel kwoty 600 zł. Z PRAC KOMISJI RADY POWIATU Komisja Edukacji, Kultury, Sportu i Turystyki wysłuchała informacji Agaty Spyrki, Naczelnika Wydziału Edukacji i Zdrowia, na temat wyników egzaminu maturalnego i zawodowego w szkołach ponadgimnazjalnych, wyników naboru do klas pierwszych, a także zatrudnienia kadry pedagogicznej oraz administracji i obsługi w bieżącym roku szkolnym. Podczas posiedzenia Komisja rozpatrywała również skargę na dyrektora Zespołu szkół im. W. Witosa w Suchej Beskidzkiej. Po przeanalizowaniu dokumentów sprawy, a także wysłuchaniu strony skarżącej, Komisja uznała, że nie jest organem właściwym do rozpatrzenia tej skargi. rów słonecznych oraz kotłów do spalania odpadów z drewna przez osoby fizyczne. P. Dyrcz poinformował także o złożeniu wniosku do Ekofunduszu i Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na dofinansowanie instalacji kolektorów słonecznych w budynku Zespołu Szkół im. W. Witosa w Suchej Beskidzkiej z przekazaniem nadwyżki ciepła na Krytą Pływalnię oraz w Domu Pomocy Społecznej w Makowie Podhalańskim i Łętowni. Wniosek o współfinansowanie tych zadań przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej zostanie złożony po uzyskaniu pozwolenia na budowę, co nastąpić ma około 15 października br. Komisja Drogownictwa, Rolnictwa i Porządku Publicznego zapoznała się z informacją na temat działań Centrum Zarządzania Kryzysowego podczas ostatniego zagrożenia powodziowego oraz skutków gwałtownej burzy z dnia 24 sierpnia br. Informację przedstawił Bogusław Patera, Komendant Państwowej Powiatowej Straży Pożarnej, oraz Krzysztof Płonka, Koordynator CZK w Suchej Beskidzkiej. B. Patera podkreślił bardzo dobrą współpracę wszystkich służb odpowiedzialnych za koordynację oraz prowadzenie działań ratowniczych. Komendant PSP zwrócił również uwagę na konieczność zabezpieczenia dla potrzeb akcji ratowniczych oddzielnej łączności pomiędzy policją i zakładem energetycznym. Dotychczasowe działania w tym celu nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, pomimo dwukrotnego występowania Starosty w tej sprawie do Komendanta Wojewódzkiego Policji w Krakowie. W trakcie obrad Komisja wysłuchała również sprawozdania Stanisława Bednarza, Naczelnika Wydziału Inwestycji i Rozwoju, na temat przygotowań do zimowego utrzymania dróg powiatowych. Komisja Planowania Finansów i Administracji dyskutowała nad projektem uchwały Rady Powiatu w sprawie powierzenia przez Powiat Suski Gminie Jordanów kompleksowej realizacji przedsięwzięcia polegającego na przebudowie rolniczej infrastruktury drogowej tj. dróg polnych, przepustów i rowów melioracyjnych w ramach projektu pn.: „Scalanie gruntów części wsi Łętownia o powierzchni 206 ha, gmina Jordanów, Powiat Suski" współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej i Budżetu Państwa. Szczegółowych informacji na ten temat udzielił Wit Bober, Naczelnik Wydziału Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Mieniem. Po omówieniu przedmiotu sprawy Komisja zaopiniowała niniejszy projekt uchwały pozytywnie. W dalszej części obrad Komisja wysłuchała informacji Pawła Dyrcza, Naczelnika Wydziału Środowiska, na temat realizacji programu usuwania azbestu w powiecie, a także stanu przygotowań do realizacji projektu dofinansowania instalacji kolekto- stawek wynagrodzenia zasadniczego dla pracowników nie będących nauczycielami, zatrudnionych w Domu Wczasów Dziecięcych w Sidzinie. Komisja Integracji Lokalnej i Rozwoju w ramach kontynuacji działań mających na celu zapoznanie się z funkcjonowaniem organizacji pozarządowych w powiecie, gościła Janinę Totoś i Annę Basiura, reprezentujące Stowarzyszenie „Tradycja i Natura" z Bystrej-Sidziny, które zaprezentowały profil działalności stowarzyszenia. Stowarzyszenie zostało założone 10 stycznia 2002 r. W swoich szeregach skupia miłośników tradycji i dziedzictwa kulturowego. Zajmuje się zachowaniem i kultywowaniem rodzimej tradycji, zwyczajów oraz promowaniem tradycyjnych, ekologicznych produktów lokalnych. Stowarzyszenie corocznie organizuje Wystawę Twórczości Ludowej, m.in. rzeźby, malarstwa, hafciarstwa, malarstwa na szkle, tkaniny i bibułkarstwa, która ma na celu promowanie nieprofesjonalnych twórców rękodzieła. Impreza ta uzyskała rangę powiatową i figuruje w kalendarzu imprez kulturalnych powiatu. Na przełomie roku 2005/06 staraniem członków stowarzyszenia została wydana książka zawierająca opis kapliczek i figur przydrożnych w Bystrej Sidzinie. Podczas obrad Komisja wyraziła również pozytywną opinię w sprawie projektów uchwał dotyczących zmian w Budżecie Powiatu na rok 2007 oraz ustalenia najniższego wynagrodzenia i wartości jednego punktu do określenia miesięcznych Stowarzyszenie organizuje również wycieczki turystyczno–krajoznawcze z ciekawym poznawczym programem, które profesjonalnie przygotowuje i prowadzi przewodnik PTTK. Prowadzona jest również Kronika, w której można odnaleźć opinie ludzi odwiedzających wystawy, a także dokumentację wszelkich działań prowadzonych przez stowarzyszenie. Działalność stowarzyszenia została wyróżniona i uhonorowana w 2005 r. przyznaniem Nagrody Starosty Suskiego za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego. opracował WK Nawiązując do artykułu „Z prac Komisji Rady Powiatu" BP 6/2007, informujemy co następuje: Chrześcijański Związek Zawodowy „Solidarność" im. Ks. J. Popiełuszki w Małopolsce ze Stowarzyszeniem Oświatowym Solidarności SOS Pracy i Inwalidztwa złożył skargę dotyczącą powołania Społecznej Rady Oświatowej Powiatu jako koniecznej wobec kryzysu wychowawczo-opiekuńczego, a nie o Społeczne Rady Oświaty. B iuletyn P odbabiogórski NAGRODY Z OKAZJI DNIA EDUKACJI NARODOWEJ I. Nagrodę Ministra Edukacji Narodowej II stopnia otrzymali: Zespołu Szkół im. W. Goetla w Suchej Beskidzkiej Pan mgr inż. Andrzej Makoś Pan mgr Jan Zadora – Dyrektor Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Suchej Beskidzkiej II. Nagrodę Starosty Suskiego otrzymali: Dyrektorzy Pan mgr Tadeusz Szwancyber – Dyrektor Domu Wczasów Dziecięcych w Sidzinie Pan mgr Rafał Rapacz – Dyrektor Zespołu Szkół im. H. Kołłątaja w Jordanowie Pani mgr Teresa Kasprzycka – Dyrektor Zespołu Szkół im. św. J. Kantego w Makowie Podhalańskim Pani mgr Renata Spisak-Sowa – Dyrektor Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej Pani mgr Grażyna Borzestowska – Dyrektor Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Makowie Podhalańskim Nauczyciele Zespołu Szkół Ogólnokształcących w Suchej Beskidzkiej Pani mgr Elżbieta Kwak – Wicedyrektor Pani mgr Zuzanna Chaja – Wicedyrektor Pani mgr Władysława Spyrka Pani mgr Halina Chowaniec Pani mgr Ewa Kawończyk – Dyrektor Zespołu Szkół im. W. Goetla W Suchej Beskidzkiej Pan mgr inż. Stanisław Gołuszka Zespołu Szkół im. W. Witosa w Suchej Beskidzkiej Pani mgr Beata Szafraniec Pan mgr inż. Zbysław Bartoszcze – Kierownik Internatu Pan mgr Paweł Adamek Zespołu Szkół im. bł. ks. P. Dańkowskiego w Jordanowie Pani mgr Jolanta Łabędzka Pani mgr inż. Agnieszka Gacek Zespołu Szkół im. H. Kołłątaja w Jordanowie Pan mgr Stanisław Stankiewicz Zespołu Szkół im. św. J. Kantego w Makowie Podhalańskim Pani Anna Bałos Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej w Suchej Beskidzkiej Pani mgr Alicja Mosur Domu Wczasów Dziecięcych w Sidzinie Pan mgr Paweł Małysa Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Makowie Podhalańskim Pani mgr Agata Rusin Pani mgr Monika Słomczyńska KULTURA Historia pod tytułem Newsweek 1 października miało miejsce uroczyste otwarcie wystawy Historia pod tytułem Newsweek, którą zorganizowała Biblioteka Suska im. dra Michała Żmigrodzkiego pod patronatem Burmistrza Miasta Sucha Beskidzka i dzięki uprzejmości Wydawnictwa Axel Springer Polska – wydawcy Newsweek Polska. Ekspozycja została przygotowana przez wydawnictwo Axel Springer Polska z okazji roku obecności na polskim rynku prasowym tygodnika Newsweek Polska. Pierwsza prezentacja wystawy miała miejsce w Warszawie w 2002 roku, po czym odwiedziła największe ośrodki kulturalne w kraju. Przez cały październik będzie można wystawę obejrzeć także w Suchej Beskidzkiej, w siedzibie Biblioteki Suskiej przy ul. Piłsudskiego 23. Wystawa obejmuje lata 1935– 2005 i jest przeglądem wydarzeń historycznych i zjawisk społecznych, które stały się tematami okładek Newsweeka. Zaprezentowano na niej ponad 300 zdjęć o tematyce politycznej, kulturalnej i społecznej. Zdjęcia obrazują wszystko co w danym momencie było na „oczach świata". Na okładkach międzynarodowego Newsweeka nie zabrakło również polskich wydarzeń takich jak m.in. wprowadzenie stanu wojennego, upadek komunizmu, nagroda Nobla dla Lecha Wałęsy oraz pielgrzymki Papieża Polaka do Ojczyzny. Wszystkie fotografie są opisane i opatrzone komentarzem objaśniającym tło wydarzenia zgodnie z duchem towarzyszącego im artykułu. Wystawa ma duże walory edukacyjne oraz stanowi cenne źródło wiedzy z zakresu historii i kultury. Zapraszamy do zwiedzania wystawy od 1 do 31 października 2007 r. od poniedziałku do piątku w godz. od 9.00 do 16.00. KŁ 3 ZARZĄD POWIATU cd. ze str. 2 Wyraził zgodę na uruchomienie procedury przetargowej na zadanie związane z budową chodnika w Krzeszowie gm. Stryszawa. Wyraził zgodę na ogłoszenie przetargu na roboty związane z budową przewiązki w Domu Pomocy Społecznej w Łętowni. Zobowiązał Naczelnika Wydziału Inwestycji, Drogownictwa i Rozwoju Starostwa Powiatowego do koordynacji prac nad aktualizacją Strategii Rozwoju Powiatu Suskiego. Wstępnie prace mają być zakończone w terminie do 15 października br. Rozpatrując wniosek Dyrektora Zespołu Szkół im. św. Jana Kantego w Makowie Podhalańskim zadecydował o pozostawieniu jednego oddziału klasy I liceum profilowanego o profilu socjalnym. W przypadku zwiększenia liczby uczniów w oddziale wniosek zostanie ponownie rozpatrzony. Zatwierdził liczbę oddziałów klas I szkół dla dorosłych w roku szkolnym 2007/2008 w Zespole Szkół im. W. Witosa w Suchej Beskidzkiej oraz im. św. Jana Kantego w Makowie Podhalańskim. Zastrzegł jednak, że w przypadku zmniejszenia liczby słuchaczy w ZS im. W. Witosa w Suchej Beskidzkiej od drugiego semestru oddziały zostaną połączone. Wyraził zgodę na rozwiązanie, na mocy stosownych oświadczeń woli porozumienia zawartego pomiędzy Gminą Stryszawa a Powiatem Suskim odnośnie zorganizowania prowadzenia nauki religii w Zespole Szkół im. W. Witosa w Suchej Beskidzkiej, Szkole Podstawowej Nr 3, Gimnazjum nr 1 oraz w Przedszkolu w Stryszawie. Podjął uchwałę w sprawie wyrażenia zgody na wynajem przez Zespół Opieki Zdrowotnej w Suchej Beskidzkiej pomieszczeń o łącznej powierzchni 213 m², znajdujących się w bloku Kolumny Transportu Sanitarnego z przeznaczeniem na warsztat samochodowy. Podjął uchwałę w sprawie udzielenia dyrektorowi Zespołu Opieki Zdrowotnej w Suchej Beskidzkiej pełnomocnictwa do przeprowadzenia zamówienia na badanie sprawozdania finansowego Zespołu za 2007 rok. B iuletyn P odbabiogórski ZARZĄD POWIATU cd. ze str. 3 Podjął uchwałę w sprawie uchylenia uchwały Zarządu Powiatu Suskiego z dnia 26 czerwca 2007 roku dotyczącej wyrażenia zgody na zatrudnienie obcokrajowca w Zespole Szkół im. W. Witosa w Suchej Beskidzkiej w roku szkolnym 2007/2008). W związku z planowanym remontem w Zespole Szkół im. bł. ks. P. Dańkowskiego w Jordanowie podjął decyzję o zwiększeniu budżetu jednostki o kwotę 7.000,00 zł. Pozostałe wnioskowane środki w wysokości 3.000,00 zł. przekazane zostaną ewentualnie w IV kwartale br. Odnosząc się do wniosków dyrektora Domu Wczasów Dziecięcych nr 2 w Sidzinie postanowił: a. wyrazić zgodę na zwiększenie w IV kwartale br. planu wydatków jednostki o kwotę 8 tys. zł. z przeznaczeniem na zakup gumolitu do sypialń na I piętrze, b. odmówić przyznania kwoty 3 tys. zł. na dokończenie uporządkowania działek znajdujących się w obrębie Domu Wczasów Dziecięcych. Zarząd zasugerował, aby dyrektor pokrył wydatek z własnego budżetu. Wyraził zgodę na złożenie wniosku o dofinansowanie monitoringu w szkołach i placówkach powiatu suskiego i zabezpieczenie na ten cel środków w wysokości 10 tys. zł w ramach rządowego programu pn. „Monitoring wizyjny w szkołach i placówkach". Negatywnie rozpatrzył wniosek Zarządu Sądeckiego Towarzystwa Muzycznego w sprawie zaplanowania w budżecie powiatu na 2008 rok środków na dofinansowania realizacji zadania w zakresie edukacji muzycznej. Zarząd nie przewiduje dofinansowania tego typu zadań i nie będzie w tym zakresie ogłaszał konkursu ofert, zgodnie z ustawą o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Pozytywnie uzgodnił projekt zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi Bystra w gm. Bystra –Sidzina dla terenów oznaczonych symbolem NO – tereny oczyszczalni ścieków. Nr 10/2007 (77) NAJPIĘKNIEJSZE MIEJSCE JAKIE WIDZIAŁEM 31 sierpnia odbyło się spotkanie dla rodzin zastępczych, których podopieczni brali udział w II Powiatowym Konkursie Plastyczno-Literackim. Tegoroczny konkurs odbył się pod hasłem „Najpiękniejsze miejsce jakie widziałem". Tytuł ten zmotywował dzieci do podzielenia się wspomnieniami o celach wycieczek krajoznawczych, były to głównie prace plastyczne. Wszystkie prace zachwyciły, ale na szczególną uwagę zasłużyły te wykonane przez Sylwię, Ewę i Basię, a także jedyny wiersz napisany przez pełnoletnią już Sylwię. Spotkanie to uświetnił swoją obecnością Pan Starosta mgr inż. Andrzej Pająk, który zawsze chętnie spotyka się z naszymi podopiecznymi. Natomiast o środki na upominki dla dzieci postarał się jak zawsze Dyrektor PCPR w Suchej Beskidzkiej Pan mgr Krzysztof Cieżak. Spotkania te cieszą się powodzeniem u dzieci, jak również u ich opiekunów, dla których te chwile są okazją do wymiany doświadczeń z pozostałymi rodzicami. Obok prezentujemy wiersz Sylwii Żmudy pt. „Najpiękniejsze miejsce jakie widziałem" Na zdjęciu od lewej: Starosta Suski Andrzej Pająk, jeden z laureatów konkursu Mateusz Sporysz i dyrektor PCPR Krzysztof Cieżak Skowronek nieba Ciepła ziemia Która tuli mnie do siebie Tu znalazłam moje miejsce Tu mój księżyc lśni na niebie Świtem mgła spowija łąki Słońce ją przeszywa miękko W kroplach rosy oddech życia Rzeźbi naszej magii piękno Tam anioły gubią pióra Gdzie jabłonie kwitną wiosną Jak dzieciństwo niewinnością Białe róże w sadzie rosną Strumień płynie sobie z wolna W nim pluskają się gołębie Tysiąc różnych opowieści Jest zamkniętych w naszym dębie Czasem deszcz zapuka w okno Tęcza barwna wzrok poruszy Potem światłość znów nastanie Rozświetlając mrok mej duszy O zachodzie słońce krwawe Swą czerwienią plami chmury Ptaki co noc słodkim śpiewem Do snu tulą stare góry Gdzie ucichną wszelkie echa Trawy szepczą swe pacierze W ten czas las się cały budzi Już noc sen w opiekę bierze Tak jak ludzie przemijanie Gwiazdy giną tutaj właśnie Każda z nich zna swoją drogę Gdy się rodzi – inna gaśnie Tutaj dom rodzinny stoi Pośród drzew wyniosłych cieni Najpiękniejsze moje miejsce Na bezkresnej, szarej ziemi… Rysunek Sebastiana Radwana B iuletyn P odbabiogórski KULTURA PATRONI NASZYCH KOŚCIOŁÓW 29 września w kościele parafialnym w Zembrzycach otwarto wystawę pokonkursową VII Konkursu Rzeźbiarskiego „Patroni Naszych Kościołów", organizowanego przez Gminny Ośrodek Kultury w Stryszawie przy współudziale m.in. Starostwa Powiatowego w Suchej Beskidzkiej. Tym razem tematem konkursu były przedstawienia św. Jana Chrzciciela, patrona parafii zembrzyckiej, w sztuce ludowej. W tegorocznej edycji konkursu wzięło udział 35 twórców z Polski, Słowacji i Czech, którzy zaprezentowali łącznie 47 rzeźb. Jury konkursu, w skład którego wchodzili: Barbara Rosiek (Muzeum w Żywcu) – przewodnicząca, Tadeusz Leśniak (GOK Stryszawa), Zbigniew Micherdziński, Monika Teśluk (oboje Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku Białej), przyznalo następujące nagrody i wyróżnienia: trum Kultury w Żywcu), Andrzej Pochopień z Kuźni Raciborskiej, Florian Świerkosz ze Stryszawy, I nagrody: Anna i Józef Hulkowie z Łękawicy (wraz z nagrodą Dyrektora Miejskiego Cen- wacji, Antoni Mazur z Zawoi, II nagrody: Emilia Leśniak ze Stryszawy (wraz z nagrodą Beskidzkiego Stowarzyszenia Kulturalnego „Osada" w Żywcu), Maria i Czesław Kubik z Czechowic-Dziedzic, Jan Bojko z Jaworzynki, Kazimierz Pietraszko z Buczkowic (wraz z nagrodą Beskidzkiego Stowarzyszenia Kulturalnego „Osada" w Żywcu), Eugeniusz Węgiełek z Pecławia, II nagrody: Tadeusz Pawełek z Żywca, Stanislaw Ondrik ze Sło- PODBABIOGÓRSKA NUTKA 29 września na placu przy zamku w Suchej Beskidzkiej odbyła się impreza regionalna „Podbabiogórska Nutka", zorganizowana przez Stowarzyszenie Lokalna Grupa Działania „Podbabiogórze", będąca podsumowaniem cyklu „Podbabiogórze – Perła Beskidów". Imprezę otworzył goszczący z tej okazji w Suchej pierwszy Wicewojewoda Małopolski Andrzej Mucha. Podczas „Podbabiogórskiej Nutki" wystąpiły między innymi zespoły regionalne „Juzyna", Wyróżnienia: Józef Mazur z Zawoi, Franciszek Wiercioch z Krakowa, Henryk Stanclik z Bielska-Białej, Jacek Skubisz z Bieńkówki, Anna Ficoń z Wieprza, Adam Chowaniak z Zawoi, Bronisław Szot z Bielska-Białej. Nagrodę Specjalną Wójta Gminy Zembrzyce zdobył Leszek Cieślik z Żywca, a nagrodę Dyrektora Regionalnego Ośrodka Kultury w Bielsku-Białej – Antoni Toborowicz z Woli Libertowskiej ML „Stryszawskie Gronicki", „Holniki", uczniowie Babiogórskiej Szkoły Muzyk, orkiestry dęte „Śleszovia" i Orkiestra Dęta z Budzowa, KGW z Bieńkówki oraz Kabaret TEKA z Osielca. Jedną z głównych atrakcji był kiermasz sztuki ludowej i rękodzieła artystycznego połączony z degustacją potraw regionalnych przygotowanych przez koła gospodyń wiejskich. Zarówno dla dzieci jak i dorosłych przygotowano szereg różnorodnych konkursów. W trakcie imprezy ogłoszono wyniki kolejnej edycji konkursu „Łączy Nas Babia Góra", mającego na celu promocję oryginalnych produktów lokalnych z rejonu Podbabiogórza i wręczono 50 certyfikatów, uprawniających do wykorzystywania znaków promocyjnych tej marki, przyznanych w trzech kategoriach: artystyczno-rzemieślniczy, spożywczy oraz usługa. Organizatorami konkursu były: LGD „Podbabiogórze", Stowarzyszenie Ekologiczno-Kulturalne „Las" i Starostwo Powiatowe. RB 5 ZARZĄD POWIATU cd. ze str. 4 Pozytywnie uzgodnił projekt zmiany miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego wsi Budzów w gm. Budzów dla obszaru działek o numerach ewidencyjnych 3774/1-2, 3814-3817, 2846/1-2, 2847/1-2, 2932/1, 2743/78, 2725/1-2, 2726/2-5, 2488, 2657, 2658/5-8, 1457, 1480/22, 1204/1-2, 1205/1, 1207, 1208, 1184/8-9. Zadecydował, że z uwagi na brak środków finansowych w roku bieżącym nie będzie prowadzona obserwacja osuwisk. Przeznaczył kwotę 1400 zł ze środków Powiatowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na zakup sadzonek lipy dla członków Miejscowego Koła Pszczelarzy „Jodła" w Suchej Beskidzkiej. Podjął uchwałę w sprawie ustalenia stawki czynszu za wynajem pomieszczeń dla Małopolskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego z siedzibą w Karniowicach oraz Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w Suchej Beskidzkiej. Podjął uchwałę w sprawie powołania Komisji opiniującej wnioski o przyznanie nagród Starosty Suskiego w 2007 roku. Wyraził zgodę na podpisanie z Gminą Maków Podhalański porozumienia odnośnie zorganizowania i prowadzenia nauki religii w Szkole Podstawowej Nr 2 i w Specjalnym Ośrodku Szkolno–Wychowawczym w Makowie Podhalańskim. Wyraził zgodę na zwiększenie liczby godzin wychowania fizycznego w ilości 3 godzin tygodniowo w klasie I e (pedagogicznopsychologicznej) Zespołu Szkół im. H. Kołłątaja w Jordanowie. Zezwolił na zwiększenie wymiaru zatrudnienia o ¼ etatu na stanowisku administracyjnym w Oddziale Poradni PsychologicznoPedagogicznej w Jordanowie, w ramach budżetu jednostki. Podjął uchwałę w sprawie ogłoszenia wykazu nieruchomości Powiatu Suskiego przeznaczonych do sprzedaży w drodze przetargów. Podjął uchwałę w sprawie zatrudnienia na stanowisku dyrektora Domu Pomocy Społecznej w Łętowni mgr Romana Dyrcza. B iuletyn P odbabiogórski JAZY WRZESIEŃ 2007 27 września w Makowie Podhalańskim przeprowadzone zostały ćwiczenia obronne pod kryptonimem „JAZY - WRZESIEŃ 2007", składające się z 3 epizodów. Scenariusz pierwszego zakładał, że w wyniku długotrwałych opadów deszczu następuje wzrost poziomu rzeki Skawy w rejonie os. Jazy w Makowie Podhalańskim, co z kolei doprowadza do zniszczenia ochronnego wału. Przybyli na miejsce ratownicy przystępują do umacniania brzegu drzewami, konieczna jest także ewakuacja mieszkańców, na miejsce dysponowany jest ciężki sprzęt oraz maszyna do ładowania worków z piaskiem i rękawy przeciwpowodziowe. wszystkie jednostki OSP włączone do Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego oraz strażacy z OSP z terenu gminy Maków Podhalański. Działania wspierało także Pogotowie Ratunkowe, Policja, Pogotowie Energetyczne oraz gminny i powiatowy zespół zarządzania kryzysowego. Drugi epizod to wypadek drogowy podczas ewakuacji z udziałem 3 samochodów – 13 osób jest poważnie rannych, ratownicy przystępują do uwalniania poszkodowanych, udzielają pierwszej pomocy, ewakuują do szpitali. W części trzeciej, po obniżeniu się poziomu wody strażacy przystępują do czyszczenia koryta rzeki z naniesionych drzew i korzeni. Podczas tych działań 2 strażaków zostaje rannych wskutek nieostrożnej pracy z pilarką. Oprócz działań prowadzonych w korycie rzeki zachodzi konieczność udzielenia im pomocy medycznej. Przed przystąpieniem do praktycznych ćwiczeń na posiedzeniu Powiatowego Zespołu Zarządzania Kryzysowego omówiono m.in zagrożenia powodziowe na terenie powiatu i stan przygotowań do prowadzenia tego typu działań. Celem ćwiczeń było sprawdzenie założeń zawartych w opracowanych planach ratowniczych i procedurach postępowania z praktycznym przygotowaniem ratowników do działań. Organizatorem ćwiczeń było Starostwo Powiatowe w Suchej Beskidzkiej – Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego, Urząd Miejski w Makowie Podhalańskim, Komenda Powiatowa PSP w Suchej Beskidzkiej. W ćwiczeniach wzięło udział ponad 250 osób. Oprócz strażaków z Komendy Powiatowej PSP w Suchej Beskidzkiej udział brały Podczas ćwiczeń odbyła się także prezentacja rękawów przeciwpowodziowych Firmy EKOLOGOS służących do podnoszenia wałów przeciwpowodziowych oraz urządzenia do napełniania worków piaskiem Firmy OGNIOCHRON. WYNIKI V POWIATOWYCH ZAWODÓW SPORTOWO-POŻARNICZYCH na stadionie MKKS „Babia Góra" Sucha Beskidzka w dniu 15.09.2007 r. Grupa „A" seniorzy \| Miejsce \| Drużyna \| Ćwicz. bojowe (pkt.) \| Sztafeta (pkt.) \| Wynik pkt.) \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| I \| Białka \| 43,1 \| 59,6 \| 102,7 \| \| II \| Sidzina \| 46,7 \| 62,1 \| 108,8 \| \| III \| Stryszawa \| 46,9 \| 63,0 \| 109,9 \| \| IV \| Zachełmna \| 49,5 \| 65,2 \| 114,7 \| \| V \| Łętownia \| 58,3 \| 66,8 \| 125,1 \| \| VI \| Sucha Błądzonka \| 51,5 \| 79,0 \| 130,5 \| \| VII \| Marcówka \| 57,2 \| 81,0 \| 138,2 \| \| VIII \| Naprawa \| 83,5 \| 59,4 \| 142,9 \| \| IX \| Skawica C. \| 87,8 \| 62,7 \| 150,5 \| Grupa „MDP" dziewczęta \| I \| Osielec \| 35,7 \| - \| 35,7 \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| II \| Kuków \| 40,5 \| - \| 40,5 \| \| III \| Bystra \| 43,0 \| - \| 43,0 \| \| IV \| Zawoja Dolna \| 71,0 \| \| 71,0 \| \| V \| Maków Podh. Dolny \| 74,0 \| \| 74,0 \| Grupa „MDP" chłopcy \| I \| Jordanów \| 30,0 \| - \| \|---\|---\|---\|---\| \| II \| Krzeszów \| 39,0 \| - \| \| III \| Zachełmna \| 39,6 \| - \| \| IV \| Juszczyn C. \| 41,0 \| - \| \| V \| Bystra \| 49,5 \| - \| \| V \| Śleszowice \| 49,5 \| - \| \| VII \| Sucha B. Miasto \| 51,5 \| - \| \| VIII \| Sidzina \| 54,0 \| - \| \| IX \| Toporzysko \| 57,4 \| - \| 6 B iuletyn P odbabiogórski OGŁOSZENIE ZARZĄDU POWIATU SUSKIEGO w sprawie publikacji wykazu nieruchomości powiatowych przeznaczonych do sprzedaży w drodze przetargów ustnych nieograniczonych Na podstawie art. 35 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (jedn. tekst: Dz. U. z 2004 r. – Nr 261, poz. 2603 – z późn. zm.), Zarząd Powiatu Suskiego ogłasza, co następuje: II. Nieruchomości stanowiące własność Powiatu Suskiego - wymienione w poniższym wykazie - przeznacza się do sprzedaży w drodze przetargów ustnych nieograniczonych. IV. Osoby, którym zgodnie z treścią art. 34 ust. 1 pkt. 1 lub pkt. 2 cyt. wyżej ustawy o gospodarce nieruchomościami przysługuje pierwszeństwo w nabyciu sprzedawanych nieruchomości, mogą w terminie do dnia 16 listopada 2007 r. złożyć wniosek o ich nabycie z zachowaniem pierwszeństwa. V. Niniejsze ogłoszenie wywiesza się na okres 21 dni - począwszy od dnia 5 października 2007 r. – na tablicach ogłoszeń Starostwa Suskiego, w siedzibie Starostwa (Sucha Beskidzka, ul. Mickiewicza Nr 19 i ul. Kościelna Nr 5 b). WYKAZ NIERUCHOMOŚCI POWIATU SUSKIEGO PRZEZNACZONYCH DO SPRZEDAŻY W DRODZE PRZETARGÓW USTNYCH NIEOGRANICZONYCH \| Lp. \| Położenie, nr ew. i powierzchnia działek (w ha) \| Nr KW Sąd Rejonowy w Suchej Beskidzkiej \| Opis nieruchomości \| Przeznaczenie w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Maków Podhalański, woj. małopolskie, powiat suski. Lokal użytkowy Nr 1 w budynku Nr 7 przy ul. Rynek, z udziałem 38639 / 59789 części w częściach wspólnych, w tym w prawie własności działki ew. nr 6292, o pow. 0,0250 ha. \| KW Nr : 43 416 \| Nieruchomość poł. w centrum Makowa Podhalańskiego. Budynek w zabudowie zwartej, rok budowy: 1915, pow. zabud. 249,23 m2. Lokal obejmuje parter i pierwsze piętro - pow. użytk. lokalu: 386,39 m2. Lokal do generalnego remontu. Poddasze budynku nie jest przeznaczone do sprzedaży. \| Brak planu miejscowego. Wg studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy Maków Podhalański działka położona w strefie I miejskiej (obszar centrum miasta wskazany do intensyfkiacji usług i zabudowy mieszkaniowo-usługowej). \| OGŁOSZENIE STAROSTY SUSKIEGO o drugich przetargach na sprzedaż nieruchomości Skarbu Państwa (wyciąg) 1 Starosta Suski ogłasza drugi przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż udziału 1/2 części w prawie wieczystego użytkowania działki ew. nr 10228 o pow. 0,0512 ha, położonej w Suchej Beskidzkiej przy ul. 29 Stycznia (powiat suski, województwo małopolskie) oraz w prawie własności znajdującego się na niej budynku mieszkalnego w trakcie realizacji (stan surowy otwarty). Przetarg: 21 listopada 2007 r. – godz. 11.30 – w budynku Starostwa Suskiego, Sucha Beskidzka, ul. Mickiewicza 19, pok. 103 (I piętro). Własność: KW Nr 18 039 SR w Suchej Beskidzkiej. Własność gruntu: Gmina Sucha Beskidzka; wieczyste użytkowanie gruntu i własność budynku: udział 1/2 części – Skarb Państwa, druga połowa należy do osoby fizycznej. Cena wywoławcza: 60 000,00 zł + VAT 22 %; wadium: 6 000,00 zł. Przetarg: 21 listopada 2007 r. - godz. 10.30 - w budynku Starostwa Suskiego, Sucha Beskidzka, ul. Mickiewicza 19, pok. 103 (I piętro ). Wpłata wadium – do 15 listopada 2007 r. – w pieniądzu. 2. Starosta Suski ogłasza drugi przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż nieruchomości położonej w Jordanowie przy ul. Batalionów Chłop- skichNr 58 (powiat suski, woj. małopolskie): działka ew. nr 1812 o pow. 0,2532 ha, zabudowana obiektami byłej masarni. Własność: Skarb Państwa: KW NR 28 252 SR w Suchej Beskidzkiej. Cena wywoławcza: 250 000,00 zł brutto; wadium: 30 000,00 zł. Wpłata wadium – do 15 listopada 2007 r. – w pieniądzu. Warunkiem przystąpienia do w/w przetargów jest wpłata w podanych terminach wadium – za każdą licytowaną nieruchomość – na konto Starostwa Suskiego: PKO BP O / Wadowice Nr konta: 47 1020 1433 0000 1702 0009 2460. W stosunku do uczestnika, który przetarg wygra wadium zalicza się na poczet ceny sprzedaży, a w razie uchylenia się przez niego od zawarcia umowy wadium przepada na rzecz sprzedawcy. Sprzedaż nastąpi po uzyskaniu zgody Wojewody Małopolskiego. W przypadku odmowy zgody - wadium zostanie zwrócone nabywcy. Wpłacone wadium nie podlega oprocentowaniu. Bliższe informacje: Starostwo Suskie – Wydz. Geodezji, Kartografii, Katastru i Gospodarki Mieniem: Sucha Beskidzka, ul. Mickiewicza Nr 19, pok. Nr 6 i 7, tel. (033) 874 18 27, 874 18 28 lub 874 35 04 wewn. 52 i 53, w godz. 8.00–14.30. Przed przystąpieniem do przetargów można zapoznać się z dokumentacją dotyczącą sprzedawanych nieruchomości. Zastrzega się prawo odwołania przetargów z ważnych powodów. Pełny tekst ogłoszenia: www.powiatsuski.pl B iuletyn P odbabiogórski SPORT SZKOLNY We wrześniu przeprowadzone zostały pierwsze zawody w ramach współzawodnictwa młodzieży szkolnej szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych powiatu suskiego w roku szk. 2007/2008. Najpierw na Krytej Pływalni w Suchej Beskidzkiej rywalizowali pływacy, następnie w Jordanowie i Suchej Beskidzkiej walczyli kolarze górscy oraz lekkoatleci. Poniżej podajemy najlepszych zawodników w poszczególnych zawodach i kategoriach: INAUGURACJA SPORTOWEGO ROKU SZKOLNEGO – zawody pływackie 1. Karolina Polak (ZSO Sucha B.) 50 m – styl grzbietowy Szkoły podstawowe DZIEWCZĘTA kl. I–III 25 m – styl klasyczny 1. Katarzyna Zdebska (SP1 Maków P.) 1. Katarzyna Zdebska (SP1 Maków P.) 25 m – styl grzbietowy CHŁOPCY kl. I–III 25 m – styl dowolny 25 m – styl klasyczny 1. Olaf Łakatosz (SP2 Sucha B.) 1. Szymon Saletnik (SP2 Sucha B.) 1. Stanisław Pochopień (SP1 Sucha B.) 25 m – styl grzbietowy DZIEWCZĘTA kl. IV–IV 50 m – styl dowolny 50 m – styl klasyczny 1. Sylwia Wróbel (SP1 Sucha B.) 1. Izabela Talaga (SP Zembrzyce) 1. Aleksandra Jurzak (SP2 Sucha B.) 50 m – styl grzbietowy sztafeta 4 x 50 m stylem dowolnym 1. SP2 Sucha B. CHŁOPCY kl. IV–IV 50 m – styl dowolny 1. Jan Pochopień (SP1 Sucha B.) 50 m – styl klasyczny 1. Jan Pochopień (SP1 Sucha B.) 1. Michał Droński (SP2 Sucha B.) 50 m – styl grzbietowy sztafeta 4 x 50 m stylem dowolnym 1. SP2 Sucha B. Gimnazja DZIEWCZĘTA 50 m – styl dowolny 50 m – styl klasyczny 1. Sylwia Porzycka (G Sucha B.) 1. Urszula Żaczek (G Sucha B.) 1. Patrycja Ćwiertnia (G Tarnawa D.) sztafeta 4 x 50 m stylem dowolnym 50 m – styl grzbietowy 1. G Sucha B. CHŁOPCY 50 m – styl dowolny 1. Wojciech Sikora (G Juszczyn) 1. Mateusz Brzana (G Maków P.) 50 m – styl klasyczny 50 m – styl grzbietowy 1. Mateusz Bielczyński (G1 Sucha B.) sztafeta 4 x 50 m stylem dowolnym 1. G Juszczyn Szkoły ponadgimnazjalne DZIEWCZĘTA 50 m – styl dowolny 1. Wioletta Stachowska (ZSO Sucha B.) 50 m – styl klasyczny 1. Patrycja Kawa (ZSO Sucha B.) 1. Joanna Starowicz (ZSO Sucha B.) 50 m – styl motylkowy sztafeta 4 x 50 m stylem dowolnym 1. ZSO Sucha B. I CHŁOPCY 50 m – styl dowolny 1. Wojciech Matusik (ZSO Sucha B.) 50 m – styl grzbietowy 1. Paweł Klatka (ZS Goetla Sucha B.) 50 m – styl klasyczny 1. Adam Kobiela (ZS Goetla Sucha B.) 50 m – styl motylkowy sztafeta 4 x 50 m stylem dowolnym 1. Szymon Mamcarz (ZS Zawoja) 1. ZSO Sucha B Kolarstwo górskie Szkoły podstawowe DZIEWCZĘTA 1. Maria Ponicka (SP Wysoka) 3. Kinga Stopka (SP5 Zawoja) 2. Kinga Kozak (SP Toporzysko) CHŁOPCY 1. Adam Gasek (SP Skawica) 3. Kamil Bury (ZSP Zawoja M.) 2. Kamil Trzebuniak (ZSP Zawoja M.) Gimnazja DZIEWCZĘTA 1. Monika Mosur (G Juszczyn) 3. Marlena Wójs (G2 Zawoja) 2. Aleksandra Makuch (G Łętownia) CHŁOPCY 1. Arkadiusz Ponicki (G Wysoka) 3. Roman Dyrcz (G2 Zawoja) 2. Bartłomiej Grzybacz (G Jordanów) Szkoły ponadgimnazjalne DZIEWCZĘTA 1. Sabine Mosur (ZS Witosa Sucha B.) (ZS Kołłątaja Jordanów) 2. Agnieszka Spytkowska CHŁOPCY 1. Mateusz Zener (ZSO Sucha B.) 3. Tomasz Białas (ZS Zawoja) Indywidualne biegi przełajowe Szkoły podstawowe DZIEWCZĘTA kl. IV 1. Gabriela Ziembańska (SP1 Maków P.) kl. V 1. Joanna Master (SP2 Sucha B.) kl. VI 1. Ewelina Knapczyk (SP2 Stryszawa) CHŁOPCY kl. IV 1. Dominik Mika (SP2 Stryszawa) kl. VI 1. Bartłomiej Kania (SP Baczyn) kl. V 1. Michał Czubin (SP Jordanów) Gimnazja DZIEWCZĘTA kl. I 1. Alina Papushina (G Skawica) kl. III 1. Patrycja Knapczyk (G Sucha B.) kl. II 1. Karolina Kachnic (G Budzów) CHŁOPCY kl. IV 1. Łukasz Raczek (G Osielec) kl. VI 1. Wojciech Grzęda (G1 Stryszawa) kl. V 1. Zbigniew Biela (G Budzów) Sztafetowe biegi przełajowe Szkoły ponadgimnazjalne DZIEWCZĘTA 1. ZS Kołłątaja Jordanów CHŁOPCY 1. ZS Goetla Sucha B. Szkolna Liga Lekkoatletyczna szkół ponadgimnazjalnych zkoły podstawowe S – I runda DZIEWCZĘTA bieg na 100 m 1. Patrycja Krzysztofiak (ZS Kołłątaja Jordanów) bieg na 800 m 1. Klaudia Gancarz (ZSO Sucha B.) bieg na 400 m 1. Gabriela Kowalcze (ZS Kołłątaja Jordanów) skok w dal 1. Beata Małysa (ZSO Sucha B.) 1. Wioletta Stachowska (ZSO Sucha B.) pchnięcie kulą 4 kg sztafeta 4 x 100 m 1. ZS Kołłątaja Jordanów CHŁOPCY bieg na 100 m bieg na 400 m 1. Karol Lasik (ZS Goetla Sucha B.) 1. Jakub Sikora (ZSO Sucha B.) 1. Adam Gryga (ZS Goetla Sucha B.) bieg na 1500 m 1. Sławomir Buczkowski (ZS Goetla Sucha B.) skok w dal pchnięcie kulą 7,26 kg 1. Maksymilian Litwin (ZS Kołłątaja Jordanów) sztafeta 4 x 100 m 1. Dariusz Trzop (ZS Witosa Sucha B.) pchnięcie kulą 5 kg 1. ZS Goetla Sucha B. DRUŻYNOWO DZIEWCZĘTA 1. ZS Kołłataja Jordanów DRUŻYNOWO CHŁOPCY 1. ZS Goetla Sucha B. 1194 pkt. Biuletyn Podbabiogórski INFORMATORSTAROSTWA SUSKIEGO Redaguje zespół: Marcin Leśniakiewicz (redaktor naczelny), Witold Korzec Współpraca: wydziały i jednostki organizacyjne Starostwa Powiatowego 34-200 Sucha Beskidzka, ul. Kościelna 5b, tel. centr. 33 874 15 52 wew. 39 Skład i druk: 34-100 Wadowice, Jaroszowice 324, tel. 033 873 46 20, fax 033 873 46 22, e-mail: email@example.com 8 1070 pkt. 2. Grzegorz Hajda (ZS Maków P.)	<urn:uuid:5ec38a0e-5aa6-460f-a039-48d20ed4d1b3>	finepdfs	1.350586	CC-MAIN-2019-09	http://muzeum.sucha-beskidzka.pl/_wydawnictwa/biuletyn_podbabiogorski/pdf_2007/biuletyn_podbabiogorski_10_2007.pdf	2019-02-21T21:40:45Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247511174.69/warc/CC-MAIN-20190221213219-20190221235219-00546.warc.gz	186,485,099	0.99637	0.999764	0.999764	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1409, 5179, 12661, 17906, 21935, 26881, 30363, 35149, 40284 ]	1	1
INFORMACJA O KSZTAŁTOWANIU SIĘ WIELOLETNIEJ PROGNOZY FINANSOWEJ MIASTA PIOTRKOWA TRYBUNALSKIEGO za I półrocze 2021 roku PREZYDENT MIASTA PIOTRKOWA TRYBUNALSKIEGO Krzysztof Chojniak SIERPIEŃ 2021 \| 1. Opis zmian do Wieloletniej Prognozy Finansowej w I półroczu 2021 roku. \| 3 \| \| 2. Wykonanie prognozy długu i spłat zobowiązań za I półrocze 2021 roku – tabela Nr 1. \| 5 \| \| 3. Przebieg realizacji przedsięwzięć ujętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej, zwanej dalej WPF. \| 9 \| 1. OPIS ZMIAN DO PROGNOZY DŁUGU I SPŁAT ZOBOWIĄZAŃ W I PÓŁROCZU 2021 ROKU Wieloletnia Prognoza Finansowa miasta Piotrkowa Trybunalskiego uchwalona przez Radę Miasta w dniu 21 grudnia 2020 roku uchwala Nr XXXI/425/20 na lata 2021-2036 wyrażała się kwotami: - dochody budżetowe 540.714.431,35 zł * dochody bieżące 513.934.354,97 zł * dochody majątkowe 26.780.076,38 zł - wydatki budżetowe 590.764.146,33 zł * wydatki bieżące 507.955.730,96 zł * wydatki majątkowe 82.808.415,37 zł Planowany deficyt budżetowy – 50.049.714,98 zł. - przychody 65.320.389,55 zł pochodzące z: - kredytów – 54.000.000,00 zł, - pożyczek – 2.160.952,00 zł, - wolnych środków, jako nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu jednostki samorządu terytorialnego, w tym wynikających z rozliczeń kredytów i pożyczek z lat ubiegłych – 9.159.437,55 zł. - rozchody 15.270.674,57 zł przeznaczone na spłatę zaciągniętych: - pożyczek – 4.395.282,57 zł, - kredytów – 10.875.392,00 zł. Wskaźnik zadłużenia do planowanych dochodów – 32,31 %. Wskaźnik obciążenia planowanych dochodów obsługą długu – 4,88 %. Dopuszczalny limit obciążenia planowanych dochodów obsługą długu, liczony zgodnie z art. 243 uofp – 9,77 % (uwzględniający plan na 30.09.2020 roku), – 11,30 % (uwzględniający przewidywane wykonanie za 2020 rok). Wprowadzono w I półroczu 2021 r. zmiany do WPF: - Uchwałą Nr XXXII/435/21 Rady Miasta z dnia 27 stycznia 2021 roku, - Uchwałą Nr XXXIII/445/21 Rady Miasta z dnia 24 lutego 2021 roku, - Uchwałą Nr XXXIV/460/21 Rady Miasta z dnia 31 marca 2021 roku, - Uchwałą Nr XXXV/475/21 Rady Miasta z dnia 28 kwietnia 2021 roku, Informacja o kształtowaniu się Wieloletniej Prognozy Finansowej za I półrocze 2021 roku - Uchwałą Nr XXXVI/481/21 Rady Miasta z dnia 26 maja 2021 roku, - Uchwałą Nr XXXVIII/498/21 Rady Miasta z dnia 28 czerwca 2021 roku, - Zarządzeniem Nr 167 Prezydenta Miasta z dnia 30 czerwca 2021 roku. W wyniku wyżej wymienionych zmian, budżet miasta na 2021 rok wg stanu na 30.06.2021 r. wynosił: - dochody budżetowe 552.314.701,35 zł, w tym: - dochody bieżące 519.188.824,27 zł, - dochody majątkowe 33.125.877,08 zł, - wydatki budżetowe 607.560.298,39 zł w tym: - wydatki bieżące 513.945.345,74 zł, - wydatki majątkowe 93.614.952,65 zł. Planowany deficyt budżetowy po zmianie wynosił: 55.245.597,04 zł (wzrósł o 5.195.882,06 zł). Zgodnie z Uchwałą Nr XXXV/475/21 Rady Miasta z dnia 28 kwietnia 2021 roku okres objęty Wieloletnią Prognozą Finansową miasta Piotrkowa Trybunalskiego został wydłużony do 2044 roku. - przychody 70.516.271,61 zł pochodzące z: - kredytów – 40.000.000,00 zł (zmalały o 14.000.000,00 zł), - pożyczek – 2.160.952,00 zł (bez zmiany), - wolnych środków, jako nadwyżki środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu jednostki samorządu terytorialnego, w tym wynikających z rozliczeń kredytów i pożyczek z lat ubiegłych – 24.630.887,37 zł (wzrosły o 15.471.449,82 zł), - nadwyżki z lat ubiegłych – 3.724.432,24 zł. - roczyny 15.270.674,57 zł przeznaczone na spłatę zaciągniętych: - pożyczek – 4.395.282,57 zł (bez zmiany), - kredytów – 10.875.392,00 zł (bez zmiany). Wskaźnik zadłużenia do planowanych dochodów – 29,10 % (zmalał o 3,21 p.p.). Wskaźnik obciążenia planowanych dochodów obsługą długu – 4,62 % (zmalał o 0,26 p.p.). Dopuszczalny limit obciążenia dochodów obsługą długu, liczone zgodnie z art. 243 uofp: - 9,77 % (uwzględniający plan na 30.09.2020 roku), - 12,52 % (uwzględniający wykonanie za 2020 rok). Dynamika wzrostu dochodów bieżących i wydatków bieżących w latach 2021-2044 nie uległa zmianie w porównaniu z dynamiką przyjętą w WPF uchwaloną w dniu 21 grudnia 2020 roku. 2. WYKONANIE PROGNOZY DŁUGU I SPŁAT ZOBOWIĄZAŃ W I PÓŁROCZU 2021 ROKU Stan zadłużenia miasta na 30 czerwca 2021 roku wynosił 127.038.167,46 zł, przy czym zadłużenie planowane na 31.12.2021 r. – 160.707.795,71 zł. Wskaźnik całego zadłużenia wykonanego na dzień 30.06. do planowanych dochodów – 23,00 %, a planowanego na koniec 2021 roku – 29,10 %. Wykonany wskaźnik spłaty zobowiązań na dzień 30.06. – 3,42 %, a planowany na koniec 2021 roku – 4,62 %. W I półroczu 2021 roku spłacono kwotę 6.779.350,82 zł tytułem rat pożyczek i kredytów (w tym: 1.349.430,82 zł pożyczek i 5.429.920,00 zł kredytów), co stanowi 44,39 % zaplanowanych na 2021 rok rozchodów (15.270.674,57 zł, w tym: 10.875.392,00 zł kredytów i 4.395.282,57 zł pożyczek). Wynik budżetu stanowiący różnicę pomiędzy dochodami ogółem a wydatkami ogółem był nadwyżką i wyniósł 49.647.427,96 zł, podczas gdy plan roczny przewidywał deficyt w kwocie 55.245.597,04 zł. Miasto nie posiadało zobowiązań wymagalnych ani innych zobowiązań zaliczanych do długu, oprócz zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek. Różnica pomiędzy wykonanymi w I półroczu 2021 roku dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi, czyli bieżąca nadwyżka operacyjna wyniosła 41.397.525,84 zł. Wykonanie budżetu w I półroczu 2021 roku było na poziomie zapewniającym zrównoważenie wydatków bieżących z dochodami bieżącymi zgodnie z art. 242 uofp oraz zachowanie wskaźników spłaty zobowiązań, o których mowa w art. 243 uofp zarówno w roku 2021 jak i w latach 2021-2044. Z uwagi na trwający od marca 2020 roku stan epidemii COVID 19 oraz sytuację gospodarczą kraju istnieje wysoki stopień niepewności co do poziomu wykonania prognozowanych w WPF na 2021 rok dochodów i wydatków. % wykonania danych kluczowych dla prognozy długu będzie analizowany, a w przypadku odchyлеń będą proponowane stosowne zmiany w budżecie i WPF w II półroczu 2021 roku. Tabela Nr 1 przedstawia plan i wykonanie prognozy kwoty długu i spłat zobowiązań za I półrocze 2021 roku. \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Plan na 2021 \| Wykonanie za I półr. 2021 \| % wykon. \| \|-----\|----------------------------------------------------------------------------------\|--------------\|---------------------------\|----------\| \| 1 \| Dochody ogółem \| 552 314 701,35 \| 297 493 731,82 \| 53,86 \| \| 1.1 \| Dochody bieżące, z tego: \| \| \| \| \| 1.1.1 \| dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych \| 109 887 868,00 \| 53 645 173,00 \| 48,82 \| \| 1.1.2 \| dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych \| 4 230 000,00 \| 2 174 386,11 \| 51,40 \| \| 1.1.3 \| z subwencji ogólnej \| 142 956 175,00 \| 87 120 258,00 \| 60,94 \| \| 1.1.4 \| z tytułu dotacji i środków przeznaczonych na cele bieżące \| 137 982 695,35 \| 70 429 934,93 \| 51,04 \| \| 1.1.5 \| pozostałe dochody bieżące, w tym: \| 124 132 085,92 \| 70 394 729,09 \| 56,71 \| \| 220.127.116.11 \| z podatku od nieruchomości \| 54 800 000,00 \| 29 609 313,44 \| 54,03 \| \| 1.2 \| Dochody majątkowe, w tym: \| \| \| \| \| 1.2.1 \| ze sprzedaży majątku \| 8 673 844,51 \| 1 280 057,67 \| 14,76 \| \| 1.2.2 \| z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje \| 24 002 032,57 \| 12 003 563,07 \| 50,01 \| \| 2 \| Wydatki ogółem \| 607 560 298,39 \| 247 846 303,86 \| 40,79 \| \| 2.1 \| Wydatki bieżące, w tym: \| \| \| \| \| 2.1.1 \| na wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| 209 504 184,96 \| 102 654 053,76 \| 49,00 \| \| 2.1.2 \| z tytułu poręczeń i gwarancji, w tym: \| \| \| \| \| 18.104.22.168 \| gwarancje i poręczenia podlegające wyłączeniu z limitu splaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 ustawy \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2.1.3 \| wydatki na obsługę długu, w tym: \| 2 352 576,90 \| 513 698,66 \| 21,84 \| \| 22.214.171.124 \| odsetki i dyskonta podlegające wyłączeniu z limitu splaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 ustawy, w terminie nie dłuższym niż 90 dni po zakończeniu programu, projektu lub zadania i otrzymaniu refundacji z tych środków (bez odsetek i dyskonta od zobowiązań na wkład krajowy) \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 126.96.36.199 \| odsetki i dyskonta podlegające wyłączeniu z limitu splaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 ustawy, z tytułu zobowiązań zaciągniętych na wkład krajowy \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2.2 \| pozostałe odsetki i dyskonty podlegające wyłączeniu z limitu splaty zobowiązań, o którym mowa w art. 243 ustawy \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2.2.1 \| Wydatki majątkowe, w tym: \| 93 614 952,65 \| 5 479 348,57 \| 5,85 \| \| 188.8.131.52 \| Inwestycje i zakupy inwestycyjne, o których mowa w art. 236 ust. 4 pkt 1 ustawy, w tym: \| 92 314 952,65 \| 4 179 348,57 \| 4,53 \| \| \| wydatki o charakterze dotacyjnym na inwestycje i zakupy inwestycyjne \| 202 993,64 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 3 \| Wynik budżetu \| -55 245 597,04 \| 49 647 427,96 \| -89,87 \| \| 3.1 \| Kwota prognozowanej nadwyżki budżetu przeznaczana na splatę kredytów, pożyczek i wykup papierów wartościowych \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4 \| Przychody budżetu \| 70 516 271,61 \| 28 355 319,61 \| 40,21 \| \| 4.1 \| Kredyty, pożyczki, emisja papierów wartościowych, w tym: \| \| \| \| \| 4.1.1 \| na pokrycie deficytu budżetu \| 42 160 952,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4.2 \| Nadwyżka budżetowa z lat ubiegłych, w tym: \| 3 724 432,24 \| 3 724 432,24 \| 100,00 \| \| 4.2.1 \| na pokrycie deficytu budżetu \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4.3 \| Wolne środki, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 ustawy, w tym: \| 24 630 887,37 \| 24 630 887,37 \| 100,00 \| \| 4.3.1 \| na pokrycie deficytu budżetu \| 13 084 645,04 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4.4 \| Splaty udzielonych pożyczek w latach ubiegłych, w tym: \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4.4.1 \| na pokrycie deficytu budżetu \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4.5 \| Inne przychody niezwiązane z zaciągnięciem długu, w tym: \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4.5.1 \| na pokrycie deficytu budżetu \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 5 \| Rozchody budżetu \| 15 270 674,57 \| 6 779 350,82 \| 44,39 \| \| 5.1 \| Splaty rat kapitałowych kredytów i pożyczek oraz wykup papierów wartościowych, w tym: \| 15 270 674,57 \| 6 779 350,82 \| 44,39 \| \| 5.1.1 \| łączna kwota przypadających na dany rok kwot ustawowych wyłączeń z limitu splaty zobowiązań, w tym: \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 184.108.40.206 \| kwota przypadających na dany rok kwot wyłączeń określonych w art. 243 ust. 3 ustawy \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 220.127.116.11 \| kwota przypadających na dany rok kwot wyłączeń określonych w art. 243 ust. 3a ustawy \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 18.104.22.168 \| kwota wyłączeń z tytułu wcześniejszej splaty zobowiązań, określonych w art. 243 ust. 3b ustawy, z tego: \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 22.214.171.124.1 \| środkami nowego zobowiązania \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 126.96.36.199.2 \| wolnymi środkami, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 ustawy \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 188.8.131.52.3 \| innymi środkami \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 5.2 \| Inne rozchody niezwiązane ze splatą długu \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 6 \| Kwota długu, w tym: \| 160 707 795,71 \| 127 038 167,46 \| 79,05 \| \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Plan na 2021 \| Wykonanie za I półr. 2021 \| % wykon. \| \|-----\|----------------------------------------------------------------------------------\|--------------\|---------------------------\|----------\| \| 6.1 \| kwota długu, którego planowana spłata dokona się z wydatków \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 7 \| Relacja zrównoważenia wydatków bieżących, o której mowa w art. 242 ustawy \| x \| x \| x \| \| 7.1 \| Różnica między dochodami bieżącymi i wydatkami bieżącymi \| 5 243 478,53 \| 41 397 525,84 \| 789,51 \| \| 7.2 \| Różnica między dochodami bieżącymi, skorygowanymi o środki a wydatkami bieżącymi \| 33 598 798,14\| 66 028 413,21 \| 196,52 \| \| 8 \| Wskaźnik spłaty zobowiązań \| x \| x \| x \| \| 8.1 \| Relacja określona po lewej stronie nierówności we wzorze, o którym mowa w art. 243 ust. 1 ustawy (po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń przypadających na dany rok) \| 4,62% \| 3,42% \| 73,95 \| \| 8.2 \| Relacja określona po prawej stronie nierówności we wzorze, o którym mowa w art. 243 ust. 1 ustawy, ustalona dla danego roku (wskaźnik jednoroczny) \| 2,35% \| 18,89% \| 803,06 \| \| 8.3 \| Dopuszczalny limit spłaty zobowiązań określony po prawej stronie nierówności we wzorze, o którym mowa w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń, obliczony w oparciu o plan 3 kwartału roku poprzedzającego pierwszy rok prognozy (wskaźnik ustalony w oparciu o średnią arytmetyczną z poprzednich lat) \| 9,77% \| x \| x \| \| 8.3.1\| Dopuszczalny limit spłaty zobowiązań określony po prawej stronie nierówności we wzorze, o którym mowa w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń, obliczony w oparciu o wykonanie roku poprzedzającego pierwszy rok prognozy (wskaźnik ustalony w oparciu o średnią arytmetyczną z poprzednich lat) \| 12,52% \| x \| x \| \| 8.4 \| Informacja o spełnieniu wskaźnika spłaty zobowiązań określonego w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń, obliczonego w oparciu o plan 3 kwartałów roku poprzedzającego rok budżetowy \| TAK \| TAK \| x \| \| 8.4.1\| Informacja o spełnieniu wskaźnika spłaty zobowiązań określonego w art. 243 ustawy, po uwzględnieniu zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego oraz po uwzględnieniu ustawowych wyłączeń, obliczonego w oparciu o wykonanie roku poprzedzającego rok budżetowy \| TAK \| TAK \| x \| \| 9 \| Finansowanie programów, projektów lub zadań realizowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy \| x \| x \| x \| \| 9.1 \| Dochody bieżące na programy, projekty lub zadania finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy \| 9 760 058,93 \| 4 820 634,13 \| 49,39 \| \| 9.1.1\| Dotacje i środki o charakterze bieżących na realizację programu, projektu lub zadania finansowanego z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, w tym: \| 9 760 058,93 \| 4 820 634,13 \| 49,39 \| \| 184.108.40.206\| środki określone w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy \| 9 453 682,90 \| 4 543 051,60 \| 48,06 \| \| 9.2 \| Dochody majątkowe na programy, projekty lub zadania finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy \| 9 195 999,57 \| 438 927,07 \| 4,77 \| \| 9.2.1\| Dochody majątkowe na programy, projekty lub zadania finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, w tym: \| 9 195 999,57 \| 438 927,07 \| 4,77 \| \| 220.127.116.11\| środki określone w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy \| 9 002 336,40 \| 405 251,56 \| 4,50 \| \| 9.3 \| Wydatki bieżące na programy, projekty lub zadania finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy \| 10 977 637,59 \| 3 182 571,82 \| 28,99 \| \| 9.3.1\| Wydatki bieżące na programy, projekty lub zadania finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, w tym: \| 10 977 637,59 \| 3 182 571,82 \| 28,99 \| \| 18.104.22.168\| finansowane środkami określonymi w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy \| 9 598 774,71 \| 2 777 301,98 \| 28,93 \| \| 9.4 \| Wydatki majątkowe na programy, projekty lub zadania finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy \| 25 413 492,10 \| 951 190,00 \| 3,74 \| \| 9.4.1\| Wydatki majątkowe na programy, projekty lub zadania finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, w tym: \| 25 413 492,10 \| 951 190,00 \| 3,74 \| \| 22.214.171.124\| finansowane środkami określonymi w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy \| 10 825 340,38 \| 718 975,38 \| 6,64 \| \| 10 \| Informacje uzupełniające o wybranych kategoriach finansowych \| x \| x \| x \| \| 10.1\| Wydatki objęte limitem, o którym mowa w art. 226 ust. 3 pkt 4 ustawy, z tego: \| 97 358 119,61\| 14 948 819,10 \| 15,35 \| \| 10.1.1\| bieżące \| 31 227 626,13 \| 11 952 076,14 \| 38,27 \| \| 10.1.2\| majątkowe \| 66 130 493,48 \| 2 996 742,96 \| 4,53 \| \| 10.2 \| Wydatki bieżące na pokrycie ujemnego wyniku finansowego samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.3 \| Wydatki na spłatę zobowiązań przejmowanych w związku z likwidacją lub przekształceniem samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.4 \| Kwota zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego przypadających do spłaty w danym roku budżetowym, podlegająca doliczeniu zgodnie z art. 244 ustawy \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.5 \| Kwota zobowiązań wynikających z przejęcia przez jednostkę samorządu terytorialnego zobowiązań po likwidowanych i przekształcanych samorządowych osobach prawnych \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.6 \| Spłaty, o których mowa w pkt. 5.1., wynikające wyłącznie z tytułu zobowiązań już zaciągniętych \| 15 270 674,57 \| 6 779 350,82 \| 44,39 \| \| 10.7 \| Wydatki zmniejszające dług, w tym: \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| Lp. \| Wyszczególnienie \| Plan na 2021 \| Wykonanie za I półr. 2021 \| % wykon. \| \|-----\|---------------------------------------------------------------------------------\|--------------\|---------------------------\|----------\| \| 10.7.1 \| splata zobowiązań wymagalnych z lat poprzednich, innych niż w pkt 10.7.3. \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.7.2 \| splata zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego – kredyt i pożyczka, w tym: \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.7.2.1 \| zobowiązań zaciągniętych po dniu 1 stycznia 2019 r., w tym: \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.7.2.1.1 \| dokonywana w formie wydatku bieżącego \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.7.3 \| wypłaty z tytułu wymagalnych poręczeń i gwarancji \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.8 \| Kwota wzrostu(+) spadku(-) kwoty długu wynikająca z operacji niekasowych (m.in. umorzenia, różnice kursowe) \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.9 \| Wcześniejsza splata zobowiązań, wyłączona z limitu splaty zobowiązań, dokonywana w formie wydatków budżetowych \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.10. \| Wykup papierów wartościowych, splaty rat kredytów i pożyczek wraz z należnymi odsetkami i dyskontem, odpowiednio emitowanych lub zaciągniętych do równowartości kwoty ubytku w wykonanych dochodach jednostki samorządu terytorialnego będącego skutkiem wystąpienia COVID-19 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 10.11. \| Wydatki bieżące podlegające ustawowemu wyłączeniu z limitu splaty zobowiązań \| 151 598,00 \| 17 921,34 \| 11,82 \| 3. PRZEBIEG REALIZACJI PRZEDSIĘWZIĘĆ ujętych w Wieloletniej Prognozie Finansowej (zwanej dalej WPF) Nakłady na realizację przedsięwzięć ujętych w WPF na 30.06.2021 roku wynoszą łącznie 481.506.208,95 zł, w tym na przedsięwzięcia obejmujące wydatki bieżące 296.587.508,34 zł, a majątkowe 184.918.700,61 zł. Na dzień 30 czerwca 2021 roku planowanych do realizacji jest 83 przedsięwzięć, z tego 42 w ramach wydatków bieżących planowanych do realizacji do 2044 roku, a 41 w ramach wydatków majątkowych do 2024 roku. Na 16 przedsięwzięć wspólfinansowanych środkami z Unii Europejskiej zaplanowano 81.270.315,95 zł, z tego 18.533.317,56 zł dotyczy wydatków bieżących, a 62.736.998,39 zł wydatków majątkowych. Ogółem wydatki objęte limitem art. 226 ust. 4 upf na 2021 r. na dzień 30.06 wyniosły: - wydatki bieżące plan 31.227.626,13 zł wykonanie 11.952.076,14 zł, co stanowi 38,27 %, - wydatki majątkowe plan 66.130.493,48 zł wykonanie 2.996.742,96 zł, co stanowi 4,53 %. 1) Nazwa przedsięwzięcia: Realizacja projektu "Podaruj radość". Cel: wsparcie rodziny i systemu pieczy zastępczej prowadzące do ograniczenia opieki instytucjonalnej. Jednostką realizującą jest Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie. Lata realizacji 2018 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 763.287,54 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej – 648.794,41 zł oraz wkład własny – 114.493,13 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 648.664,56 zł, co stanowi 84,98 % planowanych nakładów łącznie. W ramach projektu 21 piotrkowskich rodzin ma możliwość skorzystania z kompleksowych form pomocy. Projekt skierowany jest do osób zagrożonych ubóstwem lub wykluczeniem społecznym. Przedsięwzięcie realizowane jest zgodnie z harmonogramem. 2) Nazwa przedsięwzięcia: Kierunek Przyszłość. Cel: wyrównywanie braków edukacyjnych, rozwijanie umiejętności uniwersalnych oraz podniesienie kompetencji kluczowych. Jednostką realizującą było I Liceum Ogólnokształcące. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.014.984,80 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej – 866.874,96 zł, z Budżetu Państwa 80.609,84 zł, środków własnych 67.500,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 903.182,95 zł, co stanowi 88,99% planowanych nakładów łącznie. Projekt miał na celu wyrównanie braków edukacyjnych, rozwijanie umiejętności uniwersalnych oraz podniesienie kompetencji kluczowych (językowych, matematyczno-przyrodniczych i cyfrowych) u 220 uczniów, zwiększenie efektów pracy dydaktycznej (poprzez doposażenie pracowni i realizację dodatkowych zajęć/projektów edukacyjnych) oraz podniesienie kompetencji zawodowych 40 nauczycieli. W 2019 roku zakupiono zestawy komputerowe, notebooki, drukarki, tablice multimedialne. Przeprowadzono szkolenia kadry pedagogicznej oraz prowadzono dodatkowe zajęcia z uczniami. W związku z ogłoszonym stanem epidemii zajęcia dodatkowe z uczniami, od kwietnia 2020 roku prowadzono metodą on-line. Ponadto w ramach przedsięwzięcia zakupiono wyposażenie do pracowni biologicznej, chemicznej, matematycznej oraz geograficznej. Od września 2020 roku zajęcia zostały wznowione. Przeprowadzono również zajęcia dla uczniów z tutoringu. Realizacja przedsięwzięcia została zakończona zgodnie z harmonogramem w czerwcu 2021 roku. 3) Nazwa przedsięwzięcia: Wycieczki w ramach kształcenia i szkolenia zawodowego w ZSP Nr 2 - program ERASMUS. Cel: opracowanie programu wspierającego rozwój kompetencji kluczowych u uczniów. Jednostką realizującą był Zespół Szkół Ponadpodstawowych Nr 2. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 97.810,82 zł, całość jest finansowana środkami Unii Europejskiej. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 62.569,44 zł, co stanowi 63,97% planowanych nakładów łącznie. Projekt zakładał wielosektorową współpracę instytucji z Włoch, Polski, Hiszpanii, Holandii oraz Francji w realizację międzynarodowych mobilności zawodowych oraz wymianę dobrych praktyk. W ramach projektu zorganizowano dla uczniów spotkania z przedstawicielami instytucji edukacyjnych oraz przedstawicieli rynku pracy w celu lepszego przygotowania do odbywania praktyk międzynarodowych oraz podjęcia pracy za granicą. Zaplanowane na lata 2020-2021 mobilności dla nauczycieli i kierownictwa placówki zostały odwołane w związku z ogłoszonym stanem epidemii i trudnościami jakie się z nim wiążą. Projekt został zakończony. 4) Nazwa przedsięwzięcia: PO WER – Praktyki zagraniczne szansa na wszechstronny rozwój. Cel: praktyczna nauka zawodu i podnoszenie umiejętności językowych. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadpodstawowych Nr 1. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 632.915,31 zł, w tym: środkami Unii Europejskiej – 596.775,85 zł, z Budżetu Państwa -36.139,46 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 375.066,24 zł, co stanowi 59,26% planowanych nakładów łącznie. Realizacja podstawowych celów projektu - organizacja praktyk, w związku z ogłoszonym stanem epidemii i trudnościami jakie się z nim wiążą została przesunięta na 2021 rok. W ramach przedsięwzięcia w I półroczu 2021 roku przeprowadzono pierwszą turę praktyk zawodowych w Grecji dla uczniów klas technicznych. Dotychczas w ramach przedsięwzięcia zakupiono sprzęt elektroniczny i materiały biurowe, wypłacono wynagrodzenia dla osób zaangażowanych w organizację praktyk. Druga mobilność zaplanowana została od września bieżącego roku. 5) Nazwa przedsięwzięcia: Młodzi z "Krakówki" za granicą. Cel: rozwój programu nauczania w zawodzie technik hotelarstwa oraz technik grafiki i poligrafii cyfrowej. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadpodstawowych Nr 6. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 323.272,35 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej – 304.813,50 zł, z Budżetu Państwa 18.458,85 zł Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 43.109,00 zł, co stanowi 13,34% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia młodzież będzie mogła zdobywać doświadczenie w zawodzie technik hotelarstwa oraz technik grafiki i poligrafii cyfrowej w ramach zagranicznych praktyk zawodowych. W związku z ogłoszonym stanem epidemii i trudnościami jakie się z nim wiążą, praktyki zostały przesunięte na II półrocze 2021 roku. 6) Nazwa przedsięwzięcia: Razem możemy jeszcze więcej. Cel: pomoc osobom niesamodzielnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 7.253.161,84 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej – 6.140.993,27 zł z Budżetu Państwa 1.083.500,00 zł, wkład własny – 28.668,57 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 1.778.768,46 zł, co stanowi 24,52% planowanych nakładów łącznie. W ramach projektu realizowano usługi opiekuńcze dla osób niesamodzielnych w miejscu zamieszkania, zakupiono wyposażenie mieszkania wspomaganego oraz wyposażenie wypożyczalni sprzętu rehabilitacyjnego (łóżka rehabilitacyjne elektryczne, materace przeciwodleżynowe, wózki inwalidzkie, rotory kończyn górnych i dolnych, chodziki z koszykiem, pionizatory). W ramach projektu stworzono nowy oddział środowiskowej świetlicy socjoterapeutycznej – "Piątka", która przeznaczona jest dla 30 dzieci w wieku 5 – 16 lat. Ponadto zakupiono urządzenia EEG Biofeedback dla dzieci z rodzin zastępczych objętych wsparciem w projekcie. Ponadto zrefundowano wydatki związane z wypłatą wynagrodzeń personelu projektu. 7) Nazwa przedsięwzięcia: Wysoka jakość kształcenia zawodowego w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 2 w Piotrkowie Trybunalskim. Cel: Zwiększenie jakości i atrakcyjności oferty edukacyjnej w ZSP Nr 2. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.669.557,90 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej – 1.523.351,21 zł, z Budżetu Państwa 83.460,69 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 1.023.559,12 zł, co stanowi 61,31 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia zakupiono wyposażenie dydaktyczne do pracowni szkolnych oraz szkoły, przeprowadzono szkolenia z zakresu obsługi sprzętu (obrabiarze numerycznych) wykorzystywanego do kształcenia zawodowego, a także zakupiono środki trwałe stanowiące wyposażenie dydaktyczne szkoły. 8) Nazwa przedsięwzięcia: Międzynarodowe Standardy w elektronice w ZSP Nr 1. Cel: poprawa zdolności do zatrudnienia absolwentów. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadpodstawowych Nr 1. Lata realizacji 2020 – 2023. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.731.953,60 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej – 1.506.160,56 zł, z Budżetu Państwa 88.597,68 zł, środków własnych – 137.195,36 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 28.250,00 zł, co stanowi 1,63 % planowanych nakładów łącznie. Realizacja przedsięwzięcia została przesunięta na okres od 01.05.2021 do 30.04.2023 roku. Przesunięcie terminu nastąpiło na skutek ograniczeń epidemicznych. W ramach projektu dotychczas przeprowadzono szkolenia BHP uczniów w celu przeprowadzenia staży zawodowych w zakładach pracy. 9) Nazwa przedsięwzięcia: Nowoczesne wyposażenie - lepsze wykształcenie w ZSP Nr 1. Cel: poprawa zdolności do zatrudniania absolwentów. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadpodstawowych Nr 1. Lata realizacji 2020 – 2023. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.680.532,00 zł w tym: środki z Unii Europejskiej – 1.506.550,19 zł, z Budżetu Państwa 88.620,61 zł, środków własnych – 85.361,20 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 2.000,00 zł, co stanowi 0,12% planowanych nakładów łącznie. Realizacja przedsięwzięcia została przesunięta na okres od 01.05.2021 do 30.04.2023 roku. Przesunięcie terminu nastąpiło na skutek ograniczeń epidemicznych. W ramach projektu dotychczas przeprowadzono szkolenia BHP uczniów w celu przeprowadzenia staży zawodowych w zakładach pracy. 10) Nazwa przedsięwzięcia: Centrum Doskonalenia Kwalifikacji w ZSP Nr 1. Cel: poprawa zdolności do zatrudniania absolwentów. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadpodstawowych Nr 1. Lata realizacji 2020 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.701.530,61 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej – 1.477.581,01 zł, z Budżetu Państwa 86.916,53 zł, środków własnych – 137.033,07 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 940.903,38 zł, co stanowi 55,30% planowanych nakładów łącznie. Projekt zgodnie z zawartą umową realizowany jest od 01 października 2020 r do 30 września 2022 r. W ramach projektu zorganizowano szkolenia zawodowe dla uczniów uczęszczających do technikum mechatronicznego. W ramach projektu zakupiono wyposażenie pracowni mechatronicznej. 11) Nazwa przedsięwzięcia: Nabywając nowe kompetencje budujesz swoją przyszłość - Profesjonalni w Budowlance. Cel: podnoszenie u uczniów kompetencji kluczowych i umiejętności uniwersalnych niezbędnych na rynku pracy oraz poprawa zdolności do zatrudniania absolwentów. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadpodstawowych i Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych Nr 3. Lata realizacji 2020 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.292.124,72 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej – 1.119.040,57 zł, z Budżetu Państwa 65.705,92 zł, środków własnych – 107.378,23 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 106.730,85 zł, co stanowi 8,26% planowanych nakładów łącznie. W ramach projektu zorganizowano: szkolenia i kursy dla nauczycieli oraz kursy dla uczniów (na operatora wózków widłowych oraz spawania metodą MAG i Adobe Photoshop). Zakupiono m.in.: ubrania ochronne dla spawaczy oraz materiały do ćwiczeń. Oplacono badania i ubezpieczenie uczniów w związku z organizacją praktyk i staży zawodowych. Dalsza realizacja przedsięwzięcia nastąpi w II półroczu 2021 roku. 12) Nazwa przedsięwzięcia: Międzynarodowa mobilność edukacyjna uczniów i absolwentów oraz kadry kształcenia zawodowego. Cel: praktyki zagraniczne. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadpodstawowych Nr 2. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 629.843,48 zł w tym: środki z Unii Europejskiej – 593.879,42 zł, z Budżetu Państwa 35.964,06 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 7.866,00 zł, co stanowi 1,25 % planowanych nakładów łącznie. Projekt zgodnie z zawartą umową realizowany jest od 01 października 2020 r. W ramach projektu zorganizowane zostaną praktyki zagraniczne dla uczniów. W I półroczu 2021 roku wydatki poniesiono na opłatę polisy ubezpieczeniowej. 13) Nazwa przedsięwzięcia: Międzynarodowy projekt GEMIS Cel: wymiana doświadczeń i najlepszych praktyk na temat promocji praw kobiet na rzecz integracyjnego społeczeństwa europejskiego. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2023. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 50.653,82 zł, całość jest finansowana środkami Unii Europejskiej. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. Realizację przedsięwzięcia zaplanowano w II półroczu. 14) Nazwa przedsięwzięcia: Rewitalizacja terenów podzamcza - Młode Stare Miasto w Piotrkowie Trybunalskim. Cel: Poprawa jakości infrastruktury w dzielnicy Podzamcze w 3 ulicach i 2 skwerach. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2014 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 35.257.243,43 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Łódzkiego – 19.427.073,91 zł, z Budżetu Państwa 1.599.876,63 zł, wkład własny – 14.635.923,22 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 34.454.137,52 zł, co stanowi 97,72 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia zlecono wykonanie programu funkcjonalno-użytkowego: remontu budynku i zagospodarowania podwórza przy ul. Zamurowej 1, remontu części wspólnych budynku i przystosowania parteru na cele społeczne przy ul. Starowarszawskiej, remontu części wspólnych budynku przy ul. Zamurowej 10 oraz kompleksowej rewitalizacji nieruchomości poszpitalnej położonej przy Placu Pofranciszkańskim. Wykonano remont budynków przy: ul. Garncarska 4 /Zamurowa 16/Starowarszawska 5 (remont części wspólnych budynków), ul. Wojska Polskiego 29/31 (remont części wspólnych budynków i zagospodarowanie podwórza wraz z remontem zabytkowej bramy poczty konnej), ul. Rycerskiej 11 (wykonano projekty utwardzenia terenu i robót instalacyjnych oraz przeprowadzono remont elewacji budynku, wybudowano węzeł cieplny wraz z instalacją centralnego ogrzewania oraz wykonano instalację wody ciepłej i zimnej), ul. Garncarskiej 13 (wykonano projekty remontu elewacji, utwardzenia terenu oraz robót instalacyjnych oraz przeprowadzono remont elewacji budynku oraz wybudowano węzeł cieplny wraz z instalacją centralnego ogrzewania oraz wykonano instalację wody ciepłej i zimnej), ul. Zamurowej 1 (remont elewacji i części wspólnych wraz z przystosowaniem pomieszczeń na cele społeczne). Wykonano część prac związanych z robotami rozbiórkowymi, pracami budowlanymi, instalacyjnymi i zagospodarowaniem nieruchomości poszpitalnej położonej przy Placu Pofranciszkańskim. Przeprowadzono rewitalizację Placu Zamkowego oraz Placu Niepodległości (wraz z przedmurzem i iluminacją). W ramach przedsięwzięcia przebudowano ulice: Garncarską (wybudowano drogę oraz kanalizację deszczową i sanitarną, sieć wodociągową i ciepłowniczą oraz oświetlenie ulicy). Od sierpnia 2019 roku trwały prace nad sieciami sanitarnymi ul. Pereca, od grudnia rozpoczęto roboty drogowe. W 2020 roku zadanie w zakresie przebudowy ul. Pereca zostało odebrane i przekazane do eksploatacji. Wykonano remonty: zabytkowej klatki schodowej w budynku przy ul. Rynek Trybunalski 2 wraz z zagospodarowaniem podwórza, elewacji i części wspólnych oraz przystosowano pomieszczenia na cele społeczne przy ul. Zamurowej 1, w tym remont ogrodzenia wraz z zagospodarowaniem podwórza. W I półroczu 2021 roku zakończono prace wykończeniowe wewnątrz budynku oraz związane z remontem elewacji wraz z wymianą stolarki okiennej i drzwiowej części wspólnych budynku przy ul. Zamurowej 10 (przystosowanie pomieszczeń na lokale mieszkalne) oraz zakończono prace remontowe dotyczące budynków przy ul. Zamurowej 16 i Starowarszawskiej 5 (prace związane z remontem elewacji frontowych budynków, prace wykończeniowe i instalacyjne) w budynku przy ul. Zamurowej 16. W ramach promocji projektu wydatki poniesiono na wykonanie tablic informacyjnych i pamiątkowych. Przeprowadzono imprezę plenerową "Plac Niepodległości na 100-lecie Niepodległości" oraz 2 edycję gry miejskiej "Magia Starego Miasta". Wydatki dotyczące zarządzania projektem stanowią koszty nadzoru inwestorskiego oraz koszty personelu projektu. Przedsięwzięcie jest realizowane przez Urząd Miasta (przy udziale Towarzystwa Budownictwa Społecznego będącego inwestorem zastępczym) oraz Urząd Marszałkowski, będący partnerem projektu. Środki zabezpieczone w budżecie na 2021 rok dotyczą wypłaty odszkodowań. 15) Nazwa przedsięwzięcia: Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej - etap I. Cel: poprawa stanu technicznego budynków użyteczności publicznej i ograniczenia energii. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 11.588.316,35 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej – 4.964.712,08 zł oraz wkład własny – 6.623.604,27 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 68.880,00 zł, co stanowi 0,59 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia opracowano PFU, audyty, Studium Wykonalności oraz wniosek aplikacyjny do konkursu RPO o dofinansowanie termomodernizacji II Liceum Ogólnokształcącego i Szkoły Podstawowej Nr 12. Umowa o dofinansowanie z RPO została podpisana w dniu 22.07.2020 roku. Przeprowadzono procedurę przetargową w formule projektu i wybuduj. Wykonawca termomodernizacji budynku II LO został wyłoniony, natomiast procedura dotycząca SP Nr 12 wymaga powtórnego postępowania. W związku z przedłużającą się procedurą przetargową wystąpiono do Zarządu Województwa Łódzkiego o wydłużenie terminu realizacji projektu do października 2022 roku. 16) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa systemu kogeneracyjnego w ramach restrukturyzacji systemu cieplowniczego. Cel: promowanie wykorzystania wysokosprawnej kogeneracji ciepła i energii elektrycznej w oparciu o zapotrzebowanie na ciepło użytkowe. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 25.312.591,30 zł, w tym: środki z Unii Europejskiej – 9.551.313,39 zł oraz wkład własny – 15.761.277,91 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 5.556,30 zł, co stanowi 0,02 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia opracowano wniosek do PGE o podłączenie systemu kogeneracyjnego planowanego do wykonania przy ciepłowni C-1, wykonano kopię arkusza mapy. W grudniu 2020 roku podpisano umowę o dofinansowanie w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko. Zadanie ma zostać przekazane do realizacji przez Elektrociepłownię w ramach cesji umowy. Przygotowano wystąpienie o przedłużenie umowy. 17) Nazwa przedsięwzięcia: Prowadzenie schroniska dla osób bezdomnych. Cel: zapewnienie schronienia bezdomnym. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2017 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.500.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 1.350.000,00 zł, co stanowi 90,00 % planowanych nakładów łącznie. Przedsięwzięcie realizowane jest na podstawie zawartej umowy. Zadanie własne gminy polega na udzieleniu schronienia, posiłku i niezbędnego ubrania osobom tego pozbawionym, w tym bezdomnym. Środki zapewnione są na pełną realizację przedsięwzięcia. 18) Nazwa przedsięwzięcia: Opłaty za umieszczenie w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej. Cel: bezpieczeństwo na drogach. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2006 – 2036. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 3.584.015,07 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 1.304.035,29 zł, co stanowi 36,38 % planowanych nakładów łącznie. Realizacja przedsięwzięcia wynika z decyzji administracyjnych wydanych przez Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta na umieszczenie w pasie drogowym urządzeń infrastruktury technicznej. Powyższe przedsięwzięcie realizowane jest zgodnie z harmonogramem. 19) Nazwa przedsięwzięcia: Operaty wodnoprawne dotyczące wylotów. Cel: prawidłowe gospodarowanie wodami Skarbu Państwa. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2010 – 2041. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 61.828,67 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 52.115,67 zł, co stanowi 84,29 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia ponoszone są opłaty z tytułu użytkowania wieczystego gruntów Skarbu Państwa znajdujących się pod wodami rzeki Strawy i Wierzejki na rzecz Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie w Warszawie. Realizacja przedsięwzięcia przebiega zgodnie z harmonogramem. 20) Nazwa przedsięwzięcia: Świadczenie usług z zakresu publicznego transportu zbiorowego. Cel: zapewnienie komunikacji miejskiej na terenie miasta Piotrkowa Trybunalskiego. Jednostką realizującą jest Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta. Lata realizacji 2009 – 2028. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 260.998.169,35 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 97.028.351,66 zł, co stanowi 37,18 % planowanych nakładów łącznie. Środki te są wydawane na realizację zobowiązania z tytułu powierzenia publicznego transportu zbiorowego przez miasto Miejskiemu Zakładowi Komunikacyjnemu spółce z o.o.. Do stycznia 2020 roku środki finansowe, które przekazywane były MZK jako operatorowi publicznego transportu zbiorowego, stanowiły równowartość obniżenia przychodu MZK, wynikającą z konieczności stosowania ulg w zakresie cen sprzedaży biletów, a także z tytułu korzystania z usług MZK przez osoby uprawnione do przewozów bezpłatnych. Od lutego 2020 roku rekompensata jest zależna od liczby przejechanych kilometrów i stawki za wozokilometr. Powyższe przedsięwzięcie jest realizowane zgodnie z umową. 21) Nazwa przedsięwzięcia: Rekultywacja składowiska odpadów w Dolach Brzeskich. Cel: osiągnięcie europejskich standardów środowiska. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2013 – 2044. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 839.661,07 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 515.592,27 zł, co stanowi 61,40 % planowanych nakładów łącznie. Przedsięwzięcie stanowi kontynuację projektu współfinansowanego środkami Unii Europejskiej. Wydatki dotyczą monitoringu zrekultywowanego składowiska odpadów komunalnych (innych niż niebezpieczne i obojętne) w Dolach Brzeskich - gmina Grabica w fazie poeksploatacyjnej. Realizacja przedsięwzięcia przebiega prawidłowo. 22) Nazwa przedsięwzięcia: Wynagrodzenie z tytułu funkcji inwestora zastępczego oraz za zarządzanie nieruchomościami objętymi umową o zarządzanie. Cel: utrzymanie nieruchomości - zasobu mieszkaniowego w stanie niepogorszonym. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2014 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 205.739,80 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 125.739,80 zł, co stanowi 61,12 % planowanych nakładów łącznie. Powyższe przedsięwzięcie jest realizowane zgodnie z umową przez Towarzystwo Budownictwa Społecznego Spółka z o.o., a środki przeznaczone są na realizację zadań związanych z prowadzeniem funkcji inwestora zastępczego oraz zarządzaniem zasobami mieszkaniowymi nie objętymi umową dzierżawy. Realizacja przedsięwzięcia przebiega prawidłowo. 23) Nazwa przedsięwzięcia: Partycypacja w kosztach utrzymania schroniska i wyłapywanie bezdomnych zwierząt. Cel: przeciwdziałanie bezdomności zwierząt. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2016 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 4.400.990,89 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 3.770.990,89 zł, co stanowi 85,69 % planowanych nakładów łącznie. Realizacja przedsięwzięcia dotyczy prowadzenia schroniska dla bezdomnych zwierząt. Realizacja przedsięwzięcia przebiega prawidłowo. 24) Nazwa przedsięwzięcia: Program kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”. Cel: zapewnienie miejsca w bursie dla uczennic w ciąży. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadpodstawowych i Placówek Opiekuńczo - Wychowawczych Nr 3. Lata realizacji 2017 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie 24.800,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 23.600,00 zł, co stanowi 95,16 % planowanych nakładów łącznie. Zadanie finansowane jest w ramach dotacji otrzymanej z Ministerstwa Edukacji Narodowej. W ramach przedsięwzięcia przygotowano 4 pokoje w bursie szkolnej dla czterech uczennic w ciąży. W celu zapewnienia odpowiednich warunków pobytu wyposażono pokoje w niezbędne meble i urządzenia. Pokoje utrzymywane są w gotowości zgodnie z założeniami projektu. 25) Nazwa przedsięwzięcia: Program kompleksowego wsparcia dla rodzin „Za życiem”. Cel: realizacja zadań wiodącego ośrodka koordynacyjno-rehabilitacyjno-opiekuńczego. Jednostką realizującą jest Poradnia Psychologiczno - Pedagogiczna. Lata realizacji 2017 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie 716.626,40 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 517.804,95 zł, co stanowi 72,26 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia w Poradni realizowane są zajęcia terapeutyczne mające na celu ogólną stymulację rozwoju psychoruchowego dziecka. W ramach zajęć dzieci uzyskują różnorodną dodatkową pomoc terapeutyczną. Są to zajęcia integracji sensorycznej, terapia psychologiczno-pedagogiczna, trening słuchowy, EEG Biofeedback, rehabilitacji oraz terapii behawioralnej. Ponadto zakupiono pomocy dydaktyczne niezbędne do realizacji zajęć. Zadanie finansowane jest w ramach dotacji otrzymanej z Ministerstwa Edukacji Narodowej. W związku z ogłoszonym stanem epidemii działalność Poradni w kwietniu i maju 2020 roku była czasowo ograniczona. Zajęcia bezpośrednie z dziećmi zostały zawieszone. Rodzice zdalnie otrzymywali instruktaże do pracy w warunkach domowych. Od czerwca 2020 roku zajęcia zostały wznowione jednakże z uwagi na okresowe niedyspozycje zdrowotne dzieci zajęcia nie odbywały się systematycznie. Wszystkie zgłoszone do programu dzieci mają zapewnioną adekwatną liczbę zajęć. 26) Nazwa przedsięwzięcia: Wynagrodzenie z tytułu funkcji inwestora zastępczego oraz za zarządzanie nieruchomościami przy ul. Dmowskiego 47. Cel: utrzymanie nieruchomości w stanie niepogorszonym. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2018 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 170.522,07 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 105.127,51 zł, co stanowi 61,65% planowanych nakładów łącznie. Powyższe przedsięwzięcie dotyczy zarządzania nieruchomościami przy ul. Dmowskiego 47, w której znajdują się lokale użytkowe oraz pełnienia funkcji inwestora zastępczego dla robót budowlanych, modernizacyjnych i remontowych na tej nieruchomości. Realizacja przedsięwzięcia przebiega prawidłowo. 27) Nazwa przedsięwzięcia: Rowery miejskie. Cel: realizacja programu Rower miejski na terenie miasta Piotrkowa Trybunalskiego na 10 stacji. Jednostką realizującą jest Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta. Lata realizacji 2019 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 2.245.980,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 1.020.900,00 zł, co stanowi 45,45% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia zawarto umowę na uruchomienie, zarządzanie i kompleksową eksploatację systemu Piotrkowskiego Roweru Miejskiego w latach 2019-2022. System został uruchomiony 1 września 2019 roku. W 2019 roku system funkcjonował przez dwa miesiące. W 2020 roku w związku z ogłoszonym stanem epidemii i trudnościami jakie się z nim wiążą a także prawnymi ograniczeniami system został uruchomiony od 1 czerwca. Z administratorem systemu został podpisany aneks do umowy zmieniający warunki realizacji umowy m.in. w zakresie wydłużenia czasu funkcjonowania systemu w 2020 roku o jeden miesiąc – do 30 listopada. W latach 2021 i 2022 system będzie funkcjonować po siedem miesięcy tj. kwiecień – październik. W ramach systemu udostępnionych będzie 10 stacji rowerowych. 28) Nazwa przedsięwzięcia: Remont murów obronnych przy Placu Niepodległości. Cel: poprawa jakości infrastruktury miasta. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 381.999,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 52.777,40 zł, co stanowi 13,82% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia uzyskano opinię konserwatorską. Wyłoniono wykonawcę dokumentacji projektowej. Zadanie uzyskało dofinansowanie z Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i Sportu w kwocie 72.000,00 zł. W I półroczu 2021 roku wszczęto procedurę przetargową na wybór wykonawcy i specjalistyczny nadzór budowlany. Realizacje przedsięwzięcia zaplanowano w II półroczu 2021 roku. 29) Nazwa przedsięwzięcia: Program edukacji ekologicznej. Cel: wzrost świadomości ekologicznej uczniów. Jednostką realizującą był Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 2. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 32.700,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 32.700,00 zł, co stanowi 100,00 % planowanych nakładów łącznie. Przedsięwzięcie zrealizowane zostało przy udziale środków pozyskanych z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi. W ramach projektu zakupiono pomoce dydaktyczne do pracowni szkolnej, zorganizowano wycieczki i konkursy o tematyce ekologicznej. Projekt został zakończony. 30) Nazwa przedsięwzięcia: Piotrkowska Karta Mieszkańca. Cel: poprawa warunków i jakości życia mieszkańców Piotrkowa Trybunalskiego. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 150.700,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 75.139,52 zł, co stanowi 49,86 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia środki finansowe poniesiono na wdrożenie i uruchomienie programu Piotrkowska Karta Mieszkańca w szczególności na zakup materiałów eksploatacyjnych niezbędnych do wydruku Kart. 31) Nazwa przedsięwzięcia: Program edukacji ekologicznej. Cel: wzrost świadomości ekologicznej uczniów. Jednostką realizującą jest Szkoła Podstawowa Nr 3. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 33.500,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 10.731,90 zł, co stanowi 32,04 % planowanych nakładów łącznie. Przedsięwzięcie realizowane jest przy udziale środków pozyskanych z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi. W ramach projektu zakupiono pomoce dydaktyczne, nagrody dla uczniów biorących udział w konkursach o tematyce ekologicznej a także zorganizowano warsztaty ekologicznie. 32) Nazwa przedsięwzięcia: Program edukacji ekologicznej. Cel: polepszenie warunków nauczania poprzez utworzenie kreatywnych i pomysłowych nowych pracowni edukacyjnych w szkole. Jednostką realizującą był Zespół Szkół Ponadpodstawowych Nr 6. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 50.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 49.999,85 zł, co stanowi prawie 100,00 % planowanych nakładów łącznie. Przedsięwzięcie zrealizowane zostało przy udziale środków pozyskanych z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi. W ramach przedsięwzięcia wykonano remont pracowni, zakupiono pomoce dydaktyczne, sprzęt audiowizualny i wyposażenie pracowni ekologicznej. Projekt został zakończony. 33) Nazwa przedsięwzięcia: Program edukacji ekologicznej. Cel: polepszenie warunków nauczania poprzez utworzenie kreatywnych i pomysłowych nowych pracowni edukacyjnych w szkole. Jednostką realizującą była Szkoła Podstawowa Nr 8. Lata realizacji 2020 – 2021 Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 56.579,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 56.579,00 zł, co stanowi 100,00 % planowanych nakładów łącznie. Przedsięwzięcie zrealizowane zostało przy udziale środków pozyskanych z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi. W ramach przedsięwzięcia utworzono pracownię wyposażoną w sprzęt laboratoryjny służący do badania właściwości fizyko-chemicznych wód powierzchniowych oraz doświadczeń ujętych w podstawie programowej. Projekt został zakończony. 34) Nazwa przedsięwzięcia: Rozbiórka i zabezpieczenie wyłączonych z użytkowania obiektów i budynków gminy. Cel: zapewnienie bezpieczeństwa użytkowania nieruchomości. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 130.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. Realizację przedsięwzięcie zaplanowano w II półroczu 2021 roku. 35) Nazwa przedsięwzięcia: Utrzymanie i doskonalenie ZSZJiBI, EZD. Cel: zapewnienie certyfikacji z zakresu normy 37001 i recertyfikacji z zakresu norm ISO 9001 i 27001. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2023. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 69.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia w II półroczu 2021 roku zaplanowano certyfikację systemu ISO zgodnie z normą ISO 37001 oraz recertyfikację systemu zarządzania jakości i bezpieczeństwa informacji według ISO 9001 oraz 27001. 36) Nazwa przedsięwzięcia: Remont ul. Sulejowskiej. Cel: wyremontowanie 10.000 m² dróg w ciągu roku. Jednostką realizującą jest Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 714.859,59 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. Realizację przedsięwzięcie zaplanowano w 2021 roku. Przedsięwzięcie stanowi kontynuację zakresu przedmiotowego robót modernizacyjnych i remontowych realizowanych w ciągu dróg krajowych 12, 74 i 91, na które w 2020 roku Miasto otrzymało środki z rezerwy subwencji ogólnej. Środki nie zostały w pełni wykorzystane w 2020 roku z uwagi a oszczędności poprztargowe na wykonaniu robót remontowych ul. Rakowskiej. Dotychczas w ramach przedsięwzięcia zlecono opracowanie dokumentacji projektowej. Po otrzymaniu dokumentacji zadanie zostanie skierowane do realizacji. 37) Nazwa przedsięwzięcia: Sala doświadczeń świata w Miejskiej Bibliotece Publicznej. Cel: zwiększenie dostępności mieszkańców miasta do zasobów multimedialnych Miejskiej Biblioteki Publicznej. Jednostką realizującą był Urząd Miasta. Lata realizacji 2018 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 100.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 100.00,00 zł, co stanowi 100,00 % planowanych nakładów łącznie. Przedsięwzięcie dotyczyło stworzenia w Miejskiej Bibliotece Publicznej zasobów informatycznych i technologicznych m.in.: wirtualne lustro, wirtualny przelot balonem nad miastem, wirtualna gra w piłkę ręczną, stanowisko multimedialne do obróbki zdjęć i filmów. Przedsięwzięcie zostało zrealizowane zgodnie z umową. 38) Nazwa przedsięwzięcia: Reorganizacja systemu pieczy zastępczej w Piotrkowie Trybunalskim. Cel: wsparcie placówek opiekuńczo - wychowawczych poprzez ich reorganizację. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2023. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 419.954,10 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. Realizacja finansowa przedsięwzięcia zaplanowana została od 2022 roku. 39) Nazwa przedsięwzięcia: Program edukacji ekologicznej. Cel: utworzenie pracowni. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 2. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 5.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. Zabezpieczone środki stanowią wkład własny Miasta w realizację programu. W I półroczu wystąpiono do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi o dofinasowanie. Realizację przedsięwzięcia zaplanowano w 2022 roku. 40) Nazwa przedsięwzięcia: Program edukacji ekologicznej. Cel: utworzenie pracowni geograficznej. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych Nr 5. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 6.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. Zabezpieczone środki stanowią wkład własny Miasta w realizację programu. W I półroczu wystąpiono do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi o dofinasowanie. Realizację przedsięwzięcia zaplanowano w 2022 roku. 41) Nazwa przedsięwzięcia: Program edukacji ekologicznej. Cel: polepszenie warunków nauczania. Jednostką realizującą jest Zespół Szkół Ponadpodstawowych i Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych Nr 3. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 5.550,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. Zabezpieczone środki stanowią wkład własny Miasta w realizację programu. W I półroczu wystąpiono do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi o dofinasowanie. Realizację przedsięwzięcia zaplanowano w 2022 roku. 42) Nazwa przedsięwzięcia: Program edukacji ekologicznej. Cel: zwiększenie świadomości ekologicznej wśród dzieci. Jednostką realizującą jest Przedszkole Samorządowe Nr 7. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 5.560,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. Zabezpieczone środki stanowią wkład własny Miasta w realizację programu. W I półroczu wystąpiono do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Łodzi o dofinasowanie. Realizację przedsięwzięcia zaplanowano w 2022 roku. 43) Nazwa przedsięwzięcia: Założenia do planu zaopatrzenia w ciepło. Cel: restrukturyzacja systemu ciepłowniczego. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 200.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. W II półroczu w ramach przedsięwzięcia zostanie ogłoszony przetarg na wyłonienie Wykonawcy w celu sporządzenia aktualizacji założeń do zaopatrzenia w ciepło. 44) Nazwa przedsięwzięcia: Opracowanie Gminnego Programu Rewitalizacji dla Miasta Piotrkowa Trybunalskiego na lata 2024-2030. Cel: pozyskiwanie środków pozabudżetowych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2023. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 70.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. Przedsięwzięcie wprowadzone do Wykazu Przedsięwzięć Wieloletnich na sesji Rady Miasta Piotrkowa Trybunalskiego w dniu 28 czerwca 2021 roku. W II półroczu bieżącego roku zaplanowano wszczęcie procedury wyłonienia wykonawcy Opracowania. 45) Nazwa przedsięwzięcia: Remont ul. Krakowskie Przedmieście. Cel: poprawa bezpieczeństwa w ul. Krakowskie Przedmieście. Jednostką realizującą jest ZDiUM. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.200.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia zlecono opracowanie dokumentacji projektowej. Po otrzymaniu dokumentacji zadanie zostanie skierowane do realizacji. 46) Nazwa przedsięwzięcia: Przebudowa odcinka sieci kanalizacji deszczowej i rowu od ul. Przemysłowej do Śrutowego Dołka. Cel: polepszenie jakości i dostępności infrastruktury technicznej poprzez rozbudowę systemu wodno-kanalizacyjnego miasta. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2015 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.181.063,30 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 57.451,77 zł, co stanowi 4,86 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia wykonano dokumentację projektowo – kosztorysową, dotyczącą przebudowy odcinka sieci kanalizacji deszczowej i rowu od ul. Przemysłowej do Śrutowego Dołka. Odcinek tej kanalizacji deszczowej należy wykonać przed rozpoczęciem budowy I etapu ul. Roosevelta. Ponadto zakończono procedurę zamiany działek celem uzyskania prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Pozyskane zostały wszystkie pozwolenia i dokumentacje pozwalające na realizację inwestycji w 2021 roku. Wszczęcie procedury przetargowej wyłonienia wykonawcy przewidziano w II półroczu 2021 roku. 47) Nazwa przedsięwzięcia: Zagospodarowanie zbiornika wodnego Bugaj wraz z otoczeniem. Cel: ochrona środowiska i gospodarki wodnej oraz poprawa istniejącej infrastruktury i budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2016 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 13.799.513,70 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 319.029,66 zł, co stanowi 2,31 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia zapłacono za część opracowania tj. koncepcję i mapę do celów projektowych. Pozyskano dokumentację wraz z niezbędnymi decyzjami. Środki na realizację przedsięwzięcia zabezpieczono w latach 2021-2022. W 2021 roku otrzymano dofinansowanie na realizację inwestycji z Rządowego Funduszu Rozwoju Dróg na budowę ronda oraz przebudowę ul. Wierzejskiej w Piotrkowie Trybunalskim w ramach przedsięwzięcia. - zagospodarowanie zbiornika wodnego Bugaj wraz z otoczeniem. Wysokość dofinansowania to 950 574,00 zł. W I półroczu 2021 roku wszczęto postępowanie przetargowe wyłonienia wykonawcy. Dalsza realizacja nastąpi w II półroczu. 48) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa kanalizacji sanitarnej w rejonie ul. Życzliwej. Cel: polepszenie jakości i dostępności infrastruktury technicznej poprzez rozbudowę systemu wodno-kanalizacyjnego miasta. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2017 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 7.880.752,96 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 106.398,30 zł, co stanowi 1,35 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia opracowano koncepcję programowo – przestrzenną, podpisano umowy i uzyskano wymagane decyzje na budowę kanalizacji sanitarnej. Na realizację przedsięwzięcia pozyskano dofinansowanie z RFIL. W I półroczu ogłoszono przetarg. 49) Nazwa przedsięwzięcia: Przebudowa ul. Rolniczej w ciągu terenów PKP. Cel: poprawa istniejącej infrastruktury drogowej oraz budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2017 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 336.482,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 16.482,00 zł, co stanowi 4,90 % planowanych nakładów łącznie. W 2017 roku wybrano projektanta i pozyskano warunki przebudowy pasa drogowego przez teren PKP. Na skutek długotrwałego zwolnienia lekarskiego projektanta oraz trudności w pozyskaniu decyzji administracyjnych, umowa z projektantem uległa aneksowaniu i ostatecznie, w grudniu 2019 roku pozyskano uzgodnioną dokumentację projektową. Rozpoczęcie realizacji przedsięwzięcia odbyło się w 2020 roku. Z uwagi na konieczność usunięcia kolizji energetycznej podpisano aneks z Wykonawcą dotyczący przedłużenia realizacji umowy. 50) Nazwa przedsięwzięcia: Regulacja rzeki Strawy wraz z przebudową ulicy Wojska Polskiego Cel: uporządkowanie i poprawa stanu koryta rzeki poprzez jej regulację. Jednostką realizującą był Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 14.906.381,82 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 14.906.381,82 zł co stanowi 100,00 % planowanych nakładów łącznie. W ramach inwestycji wykonano przebudowę ul. Wojska Polskiego, budowę wodociągu, kanalizacji deszczowej, przyłącze kanalizacji sanitarnej, przebudowano sieć gazową, ustawiono oświetlenie uliczne, rozmieszczono elementy małej architektury. Istotnym elementem była budowa nowego przebiegu kanału rzeki Strawy. Przedsięwzięcie realizowano przy wsparciu środków z Funduszu Dróg Samorządowych w wysokości 3.062.980,00 zł. Ostatnie płatności wykonano w I kwartale 2021 r. Przedsięwzięcie zostało rozliczone, zakończone i przekazane do eksploatacji. 51) Nazwa przedsięwzięcia: Rewaloryzacja parku Belzackiego. Cel: dbałość o wysoką jakość środowiska przyrodniczego poprzez uporządkowanie i poprawę stanu zabytkowego parku. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2015 – 2022. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 12.616.268,91 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 365.051,47 zł, co stanowi 2,89 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia pozyskaliśmy dotychczas dokumentację projektową, wspartą środkami finansowymi z WFOŚiGW w Łodzi. W 2016 roku uzyskano stosowne decyzje umożliwiające rozpoczęcie realizacji inwestycji. Z uwagi na odmowne decyzje WFOŚ i GW w Łodzi, dotyczące dofinansowania w ramach programu „Przyrodnicze perły województwa Łódzkiego – program rewaloryzacji zabytkowych parków”, zarówno w 2016 jak i w 2017 roku, realizacja przedsięwzięcia została wstrzymana. W 2018 roku wykonano dokumentację zamienną, która uwzględnia skutki huraganów (wykroty drzew) oraz działalność bobrów i piżmaków, a także zachowa istniejący układ alejek. Na realizację inwestycji zabezpieczono środki na udział własny konieczny przy sporządzaniu wniosku aplikacyjnego, o dofinansowanie ze środków WFOŚiGW. Uzyskano dofinansowanie w formie pożyczki i dotacji z WFOŚiGW w Łodzi na realizację przedsięwzięcia. Umowa z Funduszem została podpisana 29.12.2020 roku. Wybrano wykonawcę i trwa realizację inwestycji. Przedsięwzięcie jest w trakcie realizacji. 52) Nazwa przedsięwzięcia: Rozbudowa ulicy Zalesickiej – etap II. Cel: poprawa istniejącej infrastruktury drogowej oraz budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2012 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 8.366.188,99 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 6.372.326,69 zł, co stanowi 76,17% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia wykonano prace polegające na przebudowie elektroenergetycznych linii napowietrznych i kablowych kolidujących z projektowaną przebudową ulicy Zalesickiej. Wytyczono trasę kanalizacji sanitarnej ciśnieniowej. Zaktualizowano operat wodnoprawny pod kątem uzyskania pozwolenia wodnoprawnego. Zlecono inwentaryzację drzew do wycięcia z nasadzeniami zastępczymi. Wybrano wykonawcę przebudowy ulicy. Podpisano z nim umowę i przekazano plac budowy. Wdrożono projekt tymczasowej organizacji ruchu. W ramach inwestycji wykonano przebudowę ul. Zalesickiej, budowę wodociągu, kanalizacji deszczowej, przyłączy i sieci kanalizacji sanitarnej, zjazdów. Podpisano aneks do umowy, który przedłużył wykonanie inwestycji w zakresie realizacji wiat przystankowych, malowania grubowarstwowego i siania trawy oraz realizację barier energetycznych i progów zwalniających. Dokonano częściowego odbioru robót w dniu 06.07.2021 r. Przedsięwzięcie zostanie zrealizowane przy wsparciu środków z Funduszu Dróg Samorządowych w wysokości 3.596.828,00 zł. 53) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa drogi gminnej w osiedlu Łódzka. Cel: rozwój infrastruktury drogowej poprzez budowę nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 369.360,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 45.276,00 zł, co stanowi 12,26% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia pozyskano warunki techniczne od gestorów sieci i zarządcy drogi. W 2019 roku wybrano i uzgodniono koncepcję przebiegu tej drogi. W pierwszym półroczu 2020 roku zakończono projektowanie. Wykonano dokumentację, uzyskano decyzję ZRID, pozostały do wypłaty odszkodowania za przejęty pas drogowy. 54) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa kanalizacji sanitarnej w ul. Glinianej. Cel: polepszenie jakości i dostępności infrastruktury technicznej poprzez rozbudowę systemu wodno-kanalizacyjnego miasta. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 2.089.900,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 39.900,00 zł, co stanowi 1,91% planowanych nakładów łącznie. W 2019 roku w ramach przedsięwzięcia wyłoniono projektanta. Na wniosek projektanta przedłużono termin wykonania projektu (z uwagi na problemy z podłączeniem firmy SULIMAR). W 2020 roku opracowano dokumentację projektowo-techniczną. W roku 2021 zaplanowano realizację przedsięwzięcia. Przedsięwzięcie zostanie sfinansowane przy udziale środków z Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych w kwocie 2.000.000,00 zł. 55) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa kanalizacji sanitarnej w ul. Mazowieckiej, Łużyckiej, Podhalańskiej, części Zalesickiej. Cel: polepszenie jakości i dostępności infrastruktury technicznej poprzez rozbudowę systemu wodno-kanalizacyjnego miasta. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 80.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 56.764,11 zł, co stanowi 70,96 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia pozyskano projekt budowlany. Z uwagi na wymagania PWiK należy doprojektować inną lokalizację przepompowni. Zlecono jej przeprojektowanie. 56) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa infrastruktury drogowej w rejonie ul. Piaskowej - etap II. Cel: polepszenie jakości i dostępności infrastruktury technicznej poprzez rozbudowę systemu wodno-kanalizacyjnego miasta. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.197.026,71 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 1.115.631,26 zł, co stanowi 93,20 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia opracowano dokumentację projektową na II etap: drogi, wodociąg i kanalizację sanitarną. Ponadto wykonano sieci wod-kan. Ten zakres został zgłoszony do odbioru końcowego. Z uwagi na brak wyników badania próbek bakteriologii wody nie było możliwości końcowego rozliczenia zadania w 2019 roku. Zadanie zostało zakończone oddane do eksploatacji. W ramach przedsięwzięcia w 2021 roku wypłacane są odszkodowania z tytułu wydanej decyzji ZRID. 57) Nazwa przedsięwzięcia: Tabor niskoemisyjny. Cel: poprawa jakości transportu miejskiego w Piotrkowie Trybunalskim poprzez zakup taboru wraz z niezbędną infrastrukturą. Jednostką realizującą jest Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta. Lata realizacji 2019 – 2024. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie 31.095.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. W 2021 roku w ramach przedsięwzięcia złożono wniosek aplikacyjny do Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej o dofinansowanie zakupu 10 autobusów elektrycznych wraz z infrastrukturą w ramach programu "Zielony Transport Publiczny". Wniosek otrzymał pozytywną ocenę formalną i merytoryczną. W trakcie negocjacji z NFOSiGW jest zakres przedsięwzięcia oraz kwota dofinansowania. Przewidywany termin podpisania umowy o dofinansowanie przedsięwzięcia to wrzesień 2021. Realizacja przedsięwzięcia przebiega prawidłowo. 58) Nazwa przedsięwzięcia: Modernizacja i termomodernizacja zasobów mieszkaniowych. Cel: poprawa stanu technicznego budynku. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 707.239,45 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 312.204,03 zł, co stanowi 44,14 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia w 2020 roku wykonano remont elewacji od strony podwórza posesji budynku mieszkalnego przy ul. Rycerskiej 11 w Piotrkowie Trybunalskim. Zlecono wykonanie projektu koncepcji architektoniczno-urbanistycznej zabudowy kwartału ulic Starowarszawska 9,11,13,15/Garncarska 14,16. Ponadto wykonano częściową rozbórkę budynku mieszkalnego oraz adaptację parteru pomieszczenia gospodarczego przy ul. Starowarszawskiej 6. Dalsza realizacja przedsięwzięcia nastąpi w II połowie 2021 roku. 59) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa ścieżki rowerowej wokół zbiornika Bugaj – etap II – zadanie w ramach budżetu obywatelskiego. Cel: poprawa istniejącej infrastruktury drogowej oraz budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 600.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 15.724,85 zł, co stanowi 2,62 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia opracowano dokumentację projektową w uzgodnieniu z PGE. Zadanie zostanie przekazane do realizacji w II połowie 2021 r. 60) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa i modernizacja oświetlenia ulicznego. Cel: poprawa stanu oświetlenia ulicznego. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 563.273,05 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 163.310,75 zł, co stanowi 28,99% planowanych nakładów łącznie. W 2019 roku wykonano oświetlenie chodnika (oświetlenie dojścia do Ośrodka Sportu i Rekreacji przy ul. 3-Maja 6b). Ponadto, uiszczono opłaty przyłączeniowe na rzecz PGE i opracowano projekt rozbudowy, o cztery latarnie, oświetlenia na osiedlu Wyzwolenia. W 2020 roku w ramach przedsięwzięcia wykonano: oświetlenie ul. Regatowej oraz placu rekreacyjnego przy Szkole Podstawowe Nr 11. Ponadto, uzyskano projekt oświetlenia ul. Słowackiego między torami PKP a Al. Armii Krajowej. W 2021 roku w ramach przedsięwzięcia zaplanowano realizację tego oświetlenia (po stornie południowej) oraz przygotowanie projektu na budowę i modernizację oświetlenia ulicznego ulicy Stronczyńskiego. 61) Nazwa przedsięwzięcia: Rozbudowa ul. Roosevelta wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną. Cel: poprawa istniejącej infrastruktury drogowej oraz budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2016 – 2022. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 2.012.577,04 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 412.921,61 zł, co stanowi 20,52% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia pozyskaliśmy dokumentację techniczną, która dzieli inwestycję na III etapy. Obecnie brak programu umożliwiającego wsparcie finansowe inwestycji środkami zewnętrznymi z Unii Europejskiej. W związku z powyższym zadanie musi być wykonywane ze środków własnych, ewentualnie wspierane środkami z WFOŚiGW w Łodzi lub budżetu Państwa. Po analizie możliwości, największą ilość punktów w ramach Programu Rozwoju Gminnej I Powiatowej Infrastruktury Drogowej, miał III etap zadania – od ul. Wroniej do granic miasta. Wniosek złożony we wrześniu 2017 roku, nie otrzymał wystarczającej ilości punktów. W latach 2018 - 2020 środki zostały zabezpieczone na wypłaty odszkodowań za zajęte grunty. Nadal poszukujemy zewnętrznych źródeł finansowania tego przedsięwzięcia. W 2020 roku ponownie złożono wniosek o dofinansowanie z Funduszu Dróg Samorządowych. Nie otrzymaliśmy dofinansowania. Inwestycja przewidziana została do realizacji w kolejnych latach. Zachodzi konieczność aktualizacji lub całkowitej zmiany dokumentacji na etap I i II. 62) Nazwa przedsięwzięcia: Modernizacja budynku Przedszkola Samorządowego Nr 7. Cel: poprawa infrastruktury jednostek oświatowych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.400.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 33.825,00 zł, co stanowi 2,42% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia została opracowana pełna dokumentacja. I etap przedsięwzięcia został przewidziany do wykonania w 2021 roku. Prace zostały podzielone na dwa etapy. Pierwszy z nich zaplanowano do realizacji w 2021 roku i będzie obejmował roboty dotyczące ocieplenia dachu, drenaż budynku, remont pomieszczeń piwnicznych. Z uwagi na to, że w pierwszym terminie nie złożono żadnej oferty wystąpiła konieczność powtórzenia przetargu. Termin zakończenia – 4 miesiące od podpisania umowy. 63) Nazwa przedsięwzięcia: Modernizacja budynków UM Cel: poprawa stanu technicznego budynków użyteczności publicznej i ograniczenie energii. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 310.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 30.627,00 zł, co stanowi 9,88% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia zaplanowano rozbudowę archiwum Urzędu Stanu Cywilnego. W 2020 roku wykonano dokumentację techniczną. Przeprowadzono postępowanie przetargowe i dokonano wyboru Wykonawcy. Planowany termin zakończenia realizacji zadania zgodnie z umową to październik 2021 roku. 64) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa komórek – pomieszczeń gospodarczych na nieruchomościach miasta. Cel: zapewnienie dostępności do pomieszczeń przynależnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 160.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00% planowanych nakładów łącznie. Realizację przedsięwzięcia zaplanowano w II półroczu 2021 roku. 65) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa ul. Jeziornej - etap I. Cel: rozwój infrastruktury drogowej. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 150.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 302,20 zł, co stanowi 0,20% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia wykonano kopię arkusza mapy zasadniczej. Pozyskano warunki ze ZDiUM i PWiK. W I półroczu prace dotyczyły przygotowania opisu przedmiotu zamówienia. 66) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa połączenia ul. Broniewskiego z ul. Sulejowską. Cel: rozwój infrastruktury drogowej poprzez budowę nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2015 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 4.902.445,68 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 4.404.676,68 zł, co stanowi 89,85 % planowanych nakładów łącznie. Dokumentację techniczną wykonano w 2015 roku. Rok 2016 był czasem przeznaczonym na uzyskiwanie niezbędnych opinii, uzgodnień i pozwoleń. Zadanie wykonano i oddano do użytkowania w 2017 roku. W 2018 roku zrealizowano ostatnią płatność dla Wykonawcy oraz wypłacono odszkodowania za nieruchomości przejęte pod pas drogowy. W 2021 r. środki zostały zabezpieczone na wypłatę odszkodowań. 67) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa ścieżki rowerowej wokół zbiornika Bugaj - etap III wraz z budową ul. Żeglarskiej na odcinku od ul. Rusalki do ul. Koralowej - zadanie w ramach budżetu obywatelskiego. Cel: poprawa istniejącej infrastruktury drogowej oraz budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 600.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 92,20 zł, co stanowi 0,02 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia w 2021 roku pozyskano warunki ze ZDiUM i PWiK. W I półroczu prace dotyczyły przygotowania opisu przedmiotu zamówienia. 68) Nazwa przedsięwzięcia: Pumptrack - rowerowy tor ziemny w Piotrkowie Trybunalskim - zadanie w ramach budżetu obywatelskiego. Cel: stworzenie możliwości czynnego wypoczynku poprzez budowę nowych obiektów sportowo-rekreacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 250.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 24,60 zł, co stanowi 0,01 % planowanych nakładów łącznie. W I półroczu 2021 roku wybrano projektanta dla zadania, który ma przedstawić do oceny rozwiązanie projektowe. 69) Nazwa przedsięwzięcia: Psi Plac Zabaw i Park ćwiczeń na drążkach dla dzieci i dorosłych - street workout - obok DH Merkury - zadanie w ramach budżetu obywatelskiego. Cel: stworzenie możliwości czynnego wypoczynku poprzez budowę placu zabaw. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 160.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 41,10 zł, co stanowi 0,03 % planowanych nakładów łącznie. W I półroczu 2021 roku prace dotyczyły przegotowania opisu przedmiotu zamówienia w celu wyłonienia projektanta. 70) Nazwa przedsięwzięcia: Z lekkoatletyką za pan brat - zadanie w ramach budżetu obywatelskiego. Cel: stworzenie możliwości czynnego wypoczynku poprzez budowę placu zabaw. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 374.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. W I półroczu 2021 roku wybrano projektanta dla zadania, który ma przedstawić do oceny rozwiązanie projektowe. 71) Nazwa przedsięwzięcia: Punkt poboru czystej wody "Źródelko" (ROD im. Marii Konopnickiej) - zadanie w ramach budżetu obywatelskiego. Cel: polepszenie jakości i dostępności infrastruktury technicznej poprzez rozbudowę systemu wodno-kanalizacyjnego miasta. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 26.500,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 24,60 zł, co stanowi 0,09 % planowanych nakładów łącznie. W I półroczu 2021 roku prace dotyczyły przegotowania opisu przedmiotu zamówienia dla wyłonienia projektanta. 72) Nazwa przedsięwzięcia: Modernizacja sieci wodociągowej na terenie Rodzinnego Ogrodu Działkowego Słoneczna Polana - zadanie w ramach budżetu obywatelskiego. Cel: polepszenie jakości i dostępności infrastruktury technicznej poprzez rozbudowę systemu wodno-kanalizacyjnego miasta. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 90.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. W I półroczu 2021 roku prace dotyczyły przegotowania opisu przedmiotu zamówienia dla wyłonienia projektanta. 73) Nazwa przedsięwzięcia: Przebudowa sieci ciepłowniczej w budynku przy ul. Działkowej. Cel: poprawa stanu technicznego budynku. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 120.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia zlecono opracowanie dokumentacji projektowej, kosztorysowej wraz z uzyskaniem niezbędnych uzgodnień w celu realizacji inwestycji w postaci przebudowy ciepłociągu i rozbiórki starego w budynku przy ul. Działkowej. Zapłata za wykonaną dokumentację zostanie zrealizowana w II półroczu 2021 roku. Dokumentację celem realizacji przebudowy przekazano do Elektrociepłowni Piotrków Trybunalski Sp. z o.o. 74) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa farmy fotowoltaicznej Cel: rozwój gospodarki elektro-energetycznej. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2020 – 2023. Łączne planowane nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.602.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 36.092,40 zł, co stanowi 2,25 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia przygotowano i pozyskano warunki przyłączenia do sieci eNN farmy fotowoltaicznej, wykonano kopie arkuszy mapy zasadniczej. Trwa przygotowanie procedury do wyłonienia wykonawcy dla PFU, audytu i studium wykonalności. 75) Nazwa przedsięwzięcia: Przebudowa przepustu w ul. Kasztelańskiej. Cel: poprawa przepustowości przepustu w ulicy Kasztelańskiej. Jednostką realizującą jest Zarząd Dróg i Utrzymania Miasta. Lata realizacji 2019 – 2021. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 100.590,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 43.055,00 zł, co stanowi 42,80% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia pozyskano dokumentację projektową przebudowy przepustu zlokalizowanego w ciągu ulicy Kasztelańskiej na odcinku od ul. Łódzkiej do Zamku Jaksów – Bykowskich. W 2021 roku zabezpieczono środki na wypłatę odszkodowań. 76) Nazwa przedsięwzięcia: Zwiększenie partycypacji w kulturze poprzez roboty budowlane i zakup wyposażenia dla MBP. Cel: zwiększenie zainteresowania kulturą. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 987.130,46 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00% planowanych nakładów łącznie. Przedsięwzięcie zaplanowano do realizacji od II półrocza 2021 roku. 77) Nazwa przedsięwzięcia: Montaż instalacji odnawialnych źródeł energii na terenie miasta. Cel: poprawa jakości powietrza. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2023. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 1.593.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00% planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia zlecono opracowanie wniosku aplikacyjnego o dofinansowanie realizacji przedsięwzięcia celem pozyskania dofinasowania z Urzędu Marszałkowskiego Województwa Łódzkiego. Wniosek został złożony w dniu 21 maja 2021 r. W przypadku rozstrzygnięcia konkursu w bieżącym roku zapłata za opracowaną dokumentację – wniosek aplikacyjny nastąpi w II półroczu 2021 roku. 78) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa kanalizacji sanitarnej w ul. Gościnnej. Cel: polepszenie jakości i dostępności infrastruktury technicznej poprzez rozbudowę systemu wodno-kanalizacyjnego miasta. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 350.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 0,00 zł, co stanowi 0,00% planowanych nakładów łącznie. W I półroczu 2021 roku prace dotyczyły przygotowania wystąpień o warunki techniczne. 79) Nazwa przedsięwzięcia: Przebudowa ul. Żeromskiego - etap I. Cel: poprawa istniejącej infrastruktury drogowej oraz budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 60.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 210,30 zł, co stanowi 0,35 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia I półroczu opracowano opis przedmiotu zamówienia. W przygotowaniu są dokumenty do wszczęcia procedury przetargowej do wyłonienia wykonawcy. 80) Nazwa przedsięwzięcia: Przebudowa ul. Wolborskiej i Rakowskiej - etap I. Cel: poprawa istniejącej infrastruktury drogowej oraz budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 100.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 573,80 zł, co stanowi 0,57 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia pozyskano warunki techniczne przebudowy. W I półroczu prace dotyczyły przygotowania opisu przedmiotu zamówienia. 81) Nazwa przedsięwzięcia: Przebudowa ul. Kwiatowej - etap I. Cel: poprawa istniejącej infrastruktury drogowej oraz budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 140.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 469,10 zł, co stanowi 0,34 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia pozyskano warunki techniczne przebudowy. W I półroczu prace dotyczyły przygotowania opisu przedmiotu zamówienia. 82) Nazwa przedsięwzięcia: Rozbudowa ul. Przedborskiej - etap I. Cel: poprawa istniejącej infrastruktury drogowej oraz budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 100.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 151,20 zł, co stanowi 0,15 % planowanych nakładów łącznie. W ramach przedsięwzięcia pozyskano warunki techniczne rozbudowy. W I półroczu prace dotyczyły przygotowania opisu przedmiotu zamówienia. 83) Nazwa przedsięwzięcia: Budowa ul. Wiatracznej - etap I. Cel: poprawa istniejącej infrastruktury drogowej oraz budowa nowych ciągów komunikacyjnych. Jednostką realizującą jest Urząd Miasta. Lata realizacji 2021 – 2022. Łączne nakłady finansowe na to przedsięwzięcie – 750.000,00 zł. Stopień zaawansowania realizacji przedsięwzięcia – 197,10 zł, co stanowi 0,03 % planowanych nakładów łącznie. W I półroczu przygotowano opis przedmiotu zamówienia. W opracowaniu są dokumenty do wszczęcia procedury przetargowej do wyłonienia wykonawcy dokumentacji projektowej.	f03e9f9b-3e0d-494c-bc6b-41645d394b3e	finepdfs	1.799805	CC-MAIN-2024-10	https://www.bip.piotrkow.pl/upload/plik,20211027090323,informacja_o_przebiegu_wpf_za_i_polrocze_2021_roku.pdf	2024-02-21T09:28:09+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947473401.5/warc/CC-MAIN-20240221070402-20240221100402-00815.warc.gz	708,714,729	0.999842	0.999952	0.999952	[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", ...	pol_Latn	{}	true	[ 197, 482, 2206, 4167, 6163, 13812, 20755, 22626, 24781, 27437, 29887, 32172, 34467, 36645, 39676, 42216, 44625, 46938, 49348, 51666, 53896, 56145, 58334, 60508, 62677, 65176, 67411, 69856, 72435, 74634, 76931, 79497, 81624, 83783, 85822, 88020, ...	1	0
Godzina 7:00-8:00 8:00-9:00 9:00-10:00 10:00-11:00 11:00-12:00 12:00-13:00 13:00-14:00 14:00-15:00 15:00-16:00 16:00-17:00 17:00-18:00 18:00-19:00 19:00-20:00 Poniedziałek 08:15-09:00 Konstrukcje drewniane WBiA Piast 344 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_pro_03 Wtorek 08:15-10:00 Teoria sprężystości i plastycz WBiA Piast 360 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_wyk_01 Środa 08:15-09:00 Złożone konstrukcje metalowe WBiA Piast 431 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne G_wyk_01 Czwartek 08:15-09:00 Zarządzanie przedsięwzięciami WBiA Piast 360 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne Piątek 08:15-09:00 Teoria sprężystości i plastycz WBiA Piast 308 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_pro_01 dr inż. Ewa Silicka dr inż. Tomasz Wróblewski G_wyk_01 dr inż. Ewa Silicka mgr inż. Rafał Jaworski wykład wykład dr inż. Krystyna Araszkiewicz projekt 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia \| 09:15-10:00 Oddziaływanie budowli na środo WBiA Piast 422 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_wyk_01 dr inż. Tomasz Kozłowski wykład \| \| 09:15-10:00 Złożone konstrukcje metalowe WBiA Piast 344 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_pro_02 dr inż. Wiesław Paczkowski projekt WBiA Piast 413 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_pro_01 dr inż. Tomasz Wróblewski projekt WBiA Piast 431 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_pro_03 dr inż. Agnieszka Pełka-Sawenko projekt \| 09:15-11:00 Podstawy budownictwa tuneloweg WBiA Piast 360 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne G_wyk_01 dr inż. Krzysztof Żarkiewicz wykład \| \|---\|---\|---\|---\| \| 10:15-11:00 Oddziaływanie budowli na środo WBiA Piast 422 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_aud_01 dr inż. Tomasz Kozłowski audytoryjne \| 10:15-12:00 Budowle ziemne WBiA Piast 413 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_wyk_01 dr inż. Tomasz Kozłowski wykład \| 10:15-11:00 Złożone konstrukcje betonowe WBiA Piast 360 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne G_wyk_01 prof.dr hab.inż. Włodzimierz Kiernożycki wykład \| \| \| \| \| 11:15-12:00 Teoria sprężystości i plastycz WBiA Piast 308 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_pro_03 dr inż. Ewa Silicka projekt \| 11:15-12:00 Matematyka WBiA Piast 360 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne G_wyk_01 dr Magdalena Kucharska wykład \| \| 12:15-14:00 Język obcy - BMW SPNJO \| \| \| \| \| \| 12:15-13:00 Konstrukcje drewniane WBiA Piast 344 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_pro_01 mgr inż. Rafał Jaworski projekt WBiA Piast 352 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_pro_02 mgr inż.arch. Szymon Skibicki projekt \| \| 12:15-13:00 Złożone konstrukcje betonowe WBiA Piast 133 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_pro_01 dr inż. Piotr Freidenberg projekt \| \| \| 13:15-15:00 Technologia betonów specjalnyc WBiA Piast 121 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_wyk_01 dr hab.inż. Maria Kaszyńska wykład dr inż. Adam Zieliński wykład \| 13:15-15:00 Konstrukcje drewniane WBiA Piast 344 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_wyk_01 dr inż. Małgorzata Lange wykład \| 13:15-14:00 Matematyka WBiA Piast 356 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB G_aud_01 dr Magdalena Kucharska audytoryjne \| \| 14:15-16:00 Technologia betonów specjalnyc WBiA Piast 123 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_lab_01 dr inż. Adam Zieliński TN laboratorium TOB_G_lab_02 dr inż. Adam Zieliński TP laboratorium \| \| \| 14:15-15:00 Zagadnienia współczesnej fizyk WBiA Piast 413 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_wyk_01 dr inż. Agata Wygocka-Domagałło wykład \| \| \| \| 15:15-16:00 Ekonomika przedsiębiorstw budo WBiA Piast 422 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_wyk_01 dr Agnieszka Siewiera wykład \| \| \| \| \| 16:15-17:00 Ekonomika przedsiębiorstw budo WBiA Piast 422 1 studia drugiego stopnia budownictwo studia stacjonarne TOB_G_aud_01 dr Agnieszka Siewiera audytoryjne \| \| 20:00-21:00 21:00-22:00 22:00-23:00	<urn:uuid:60940907-321c-497c-a043-90fabcbdbcba>	finepdfs	1.998047	CC-MAIN-2019-09	http://wbia.zut.edu.pl/fileadmin/pliki/wbia/zalaczniki/programy_i_plany/plany_zajec/stacjonarne/budownictwo/S2/zima_18-19/S2_BU_1_-_TOB.pdf	2019-02-21T02:49:57Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247497858.46/warc/CC-MAIN-20190221010932-20190221032932-00390.warc.gz	295,656,402	0.992187	0.989437	0.989437	[ "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 4840, 4879 ]	1	0
Wywiad epidemiologiczny COVID-19 Imie i Nazwisko: ....................................................................................................................... Pesel: .................................................................. Nr telefonu ……………………….……… Data wypełnienia: ............................................... Temperatura …………………………….. - Czy występują u Pani/Pana objawy? temperatuta powyżej 37 stopni C taknie kaszel taknie uczucie duszności – trudności w nabraniu powietrza zaburzenia smaku, węchu tak taknie nie jadłowstręt, biegunka tak nie bóle brzucha tak nie nudności tak nie zmęczenie tak nie bole gardła tak nie bóle mięśni i stawów tak nie pieczenie oczu, uczucie piasku w oczach tak nie wysypka tak nie - Czy w okresie ostatnich 14 dni przebywał (a) Pan (i) w rejonach transmisji koronawirusa? taknie - Czy w okresie ostatnich 14 dni miał (a) Pan (i) kontakt z osobą, u której potwierdzono zakażenie koronawirusem SARS CoV-2? taknie - Czy współmieszkańcy manifestują objawy ostrej infekcji dróg oddechowych (gorączka powyżej 38 stopni C, kaszel, uczucie duszności – trudności w nabraniu powietrza)? taknie Oświadczam, że wszystkie przedstawione przeze mnie informacje są zgodne z prawdą i nie zataiłem(am) żadnej informacji. Administratorem danych osobowych jest Poli-Med Bielsko Sp. z o.o. Galena Sp. k, ul.Żywiecka 71, 43-300 Bielsko-BIała. Pana/Pani dane są przetwarzane do celów związanych z działaniami podejmowanymi w zakresie przeciwdziałania pandemii (COVID-19) i zagwarantowania bezpieczeństwa osób przebywających na terenie Administratora danych. Pełna treść klauzuli informacyjnej znajduje się na www.klinikagalena.pl/rodo . .......................................................... podpis pacjenta Wywiad epidemiologiczny COVID-19 Imie i Nazwisko: ................................................................................................................................. Pesel: .................................................................. Nr telefonu ……………………………… Data wypełnienia: ............................................... Temperatura …………………………….. - Czy występują u Pani/Pana objawy? temperatuta powyżej 37 stopni C taknie kaszel taknie uczucie duszności – trudności w nabraniu powietrza taknie zaburzenia smaku, węchu tak nie jadłowstręt, biegunka tak nie bóle brzucha tak nie nudności tak nie zmęczenie tak nie bole gardła tak nie bóle mięśni i stawów tak nie pieczenie oczu, uczucie piasku w oczach tak wysypka tak nie nie - Czy w okresie ostatnich 14 dni przebywał (a) Pan (i) w rejonach transmisji koronawirusa? taknie - Czy w okresie ostatnich 14 dni miał (a) Pan (i) kontakt z osobą, u której potwierdzono zakażenie koronawirusem SARS CoV-2? tak nie - Czy współmieszkańcy manifestują objawy ostrej infekcji dróg oddechowych (gorączka powyżej 38 stopni C, kaszel, uczucie duszności – trudności w nabraniu powietrza)? taknie Oświadczam, że wszystkie przedstawione przeze mnie informacje są zgodne z prawdą i nie zataiłem(am) żadnej informacji. . .........................................................Podpis pacjenta Administratorem danych osobowych jest Poli-Med Bielsko Sp. z o.o. Galena Sp. k, ul.Żywiecka 71, 43-300 Bielsko-BIała. Pana/Pani dane są przetwarzane do celów związanych z działaniami podejmowanymi w zakresie przeciwdziałania pandemii (COVID-19) i zagwarantowania bezpieczeństwa osób przebywających na terenie Administratora danych. Pełna treść klauzuli informacyjnej znajduje się na www.klinikagalena.pl/rodo	<urn:uuid:e3d7acbf-a826-400c-b93c-d81d592140f6>	finepdfs	1.8125	CC-MAIN-2022-33	https://klinikagalena.pl/wp-content/uploads/2022/05/Wywiad-epidemiologiczny-COVI1-1.pdf	2022-08-14T15:35:50+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882572043.2/warc/CC-MAIN-20220814143522-20220814173522-00114.warc.gz	335,118,346	0.999461	0.999461	0.999461	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 4675 ]	1	0
przedstawiciel Biuro Projektowo-Handlowe KLIMATECH s.j. NIP: 899-16-01-809 Bank: BRE Bank S.A. o/Wrocław Konto: Nr 35 1140 1140 0000 4632 6600 1001 Faustyn, Rafał, Robert Czajgucki ul. Przyjaźni 4, 53-030 Wrocław tel.: 71/3360990, fax:71/3360980 http: www.klimatech.net.pl e-mail: firstname.lastname@example.org DTR INSTRUKCJA EKSPLOATACJI I MONTAŻU Zawór regulacyjny bezpośredniego działania TEMPTROL ® fig.771/772 1.0 Ogólne informacje na temat instrukcji obsługi ż 2.0 Uwagi na temat mo liwych zagro ż e ń 2.1 Ważne znaki ostrzegawcze zagro 2.2 Uwagi wyja ś niaj ą ce na temat informacji o mo ż eniach. 4.0 Opis 3.0 Magazynowanie i transport 4.1 Zakres stosowania 4.3 Rysunki 4.2 Zasada działania ęś 4.3.1 Cz ci 4.5 Oznakowanie 4.4 Dane techniczne ż 5.0 Monta ż 5.2 Wskazówki montażowe dotyczące miejsca zabudowy. 5.1 Uwagi ogólne na temat monta Spis treści 2 8 u ż liwych 1.0 Ogólne informacje na temat instrukcji eksploatacji Poniższe instrukcje eksploatacji zawierają informacje na temat montażu i konserwacji osprzętu. W razie problemów, których nie można rozwiązać dzięki poniższej instrukcji należy skontaktować się z dostawcą lub producentem. Należy ściśle przestrzegać wszystkich informacji i wskazówek zawartych w niniejszej instrukcji. Informacje zawarte w tej instrukcji dotyczą transportu, magazynowania, instalacji, uruchamiania, konserwacji i naprawy. - Obsługa i wszelkie prace muszą być wykonywane przez personel o odpowiednich kwalifikacjach lub pod ich nadzorem. Obowiązkiem właściciela urządzenia jest wyznaczenie obszarów odpowiedzialności i kompetencji i kontrola nad personelem. - Dodatkowo należy stosować i przestrzegać wymagań bezpieczeństwa danego regionu (kraju) przy wycofywaniu osprzętu z użytku, a także podczas jego konserwacji i naprawy. Producent zastrzega sobie prawo do wprowadzania modyfikacji technicznych w każdym momencie. Niniejsza Instrukcja Obsługi jest zgodna z wymaganiami Dyrektyw Unii Europejskiej. 2.0 Uwagi na temat możliwych zagrożeń 2.1 Ważne znaki ostrzegawcze Ogólne ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem. Ogólne ostrzeżenie przed niebezpieczeństwem. 2.2 Uwagi wyjaśniające na temat informacji o możliwych zagrożeniach. W niniejszej Instrukcji Obsługi i Instalacji informacje na temat niebezpieczeństwa, ryzyka i bezpiecznego obchodzenia się z urządzeniem zostały wyraźnie zaznaczone dla zwrócenia szczególnej uwagi. Informacje opatrzone powyższymi symbolami w trójkątach i słowem „UWAGA!" dotyczą zasad postępowania, których nieprzestrzeganie grozi poważnym uszkodzeniem ciała a nawet śmiercią użytkowników lub stron trzecich, a także szkodami materialnymi dla danego systemu lub środowiska. Przestrzeganie tych zasad postępowania jest niezbędne i powinno być kontrolowane. Wszystkie pozostałe instrukcje, które nie zostały specjalnie podkreślone, dotyczące transportu, instalacji, obsługi i konserwacji, a także dane techniczne (w instrukcji obsługi, w dokumentacji produktu i na produkcie), muszą być również bardzo ściśle przestrzegane w celu uniknięcia usterek, które z kolei mogą także prowadzić do szkód na ciele lub do szkód materialnych. 3.0 Magazynowanie i transport UWAGA! - Chronić przed czynnikami zewnętrznymi (uderzenie, wibracje itd.) - Do przenoszenia i podnoszenia należy używać odpowiedniego sprzętu wykonanego z odpowiednich materiałów. Zobacz dane techniczne na temat ciężaru. - Zawory nie mogą być poddawane siłom zewnętrznym, np. nie są one zaprojektowane jako pomoc przy wspinaniu się lub jako punkty łączące dla mechanizmu podnoszącego. - W temperaturze -20 o C do +65 o C, w suchym czystym pomieszczeniu. - Farba jest powłoką bazową mającą na celu ochronę przed korozją podczas transportu i przechowywania. ć Nie doprowadzi do uszkodzenia chroni ą cej warstwy farby. 4.0 Opis. 4.1 Zakres stosowania Armatura jest stosowana do „regulowania przepływu ciekłych, gazowych i parowych czynników w instalacjach technologicznych i procesowych oraz w instalacjach użytkowych". UWAGA! - W celu uzyskania informacji na temat zastosowań, ograniczeń w używaniu i możliwości należy odnieść się do danych technicznych. - Zawory są zaprojektowane dla standardowych warunków pracy. Jeżeli warunki przekraczają te wymagania, np. agresywne lub ścierne czynniki, użytkownik powinien przy zamawianiu podać te wyższe wymagania. - Poszczególne czynniki wymagają lub wykluczają użycie specjalnych materiałów. - Zawory wykonane z GG-25 nie są autoryzowane do użycia w systemach podlegających TRD 110. Niniejsza informacja jest zgodna z Dyrektywą o Sprzęcie Ciśnieniowym 97/23/EC. Zapewnienie zgodności z powyższą dyrektywą jest odpowiedzialnością konstruktora maszyny. Należy wziąć pod uwagę specjalne oznaczenia na zaworze. W celu sprawdzenia, czy materiały są użyte w wersji standardowej należy odnieść się do katalogu. W razie wszelkich pytań prosimy skontaktować się z dostawcą lub producentem. 4.2 Zasada działania Zawory regulacyjne ARI są zaworami bezpośredniego działania proporcjonalnymi i służą do regulacji temperatury cieczy, gazów i innych gazowych mediów Grupy Ciecze I w rozumieniu Dyrektywy o Sprzęcie Ciśnieniowym 97/23/EC, do pracy zaworów nie jest potrzebna żadnaenergia zewnętrzna. Zawór regulacyjny bezpośredniego działania TEMPTROL działa na zasadzie rozszerzalności cieczy pod wpływem zmiany temparatury. Zawory normalnie otwarte przymykają się pod wpływem wzrastającej temperatury czynnika kontrolowanego – układy c.o. i c.w.u.. Zawory normalnie zamknięte otwierają się pod wpływem wzrastającej temperatury czynnika kontrolowanego – układy chłodnicze. 4.3 Rysunki. 4.3.1 Części \| poz. \| \| \| \|---\|---\|---\| \| 11 \| \| \| \| \| 50.1 \| czujnik \| \| 50.4 \| \| \| \| \| 50.13 \| nastawnik \| \| 50.15 \| \| \| \| 50.16 \| \| \| 4.4 Dane techniczne – uwagi. na przykład: - główne wymiary - zależność dopuszczalnego ciśnienia od temperatury, itp. – patrz karta katalogowa zawór - ś rednica nominalna: DN 15 - 50 - ciśnienie nominalne: PN 16 - materiał: EN-JL1040 (GG-25), EN-JS1049 (GGG-40.3) o - temperatura (zawór): maks. 150 C bez tulei dystansuj ą cej (fig.771) maks. 300 o C z tulej ą dystansuj ą c ą (fig.772) zale ż no ść dopuszczalnego ci ś nienia od temperatury jak w karcie katalogowej - uszczelnienie grzyba: metal regulator - zakres mierzonej temperatury: 0 ... +70 o C +30 ... +100 o C +60 ... +130 o C +130 ... +200 o C maks. zwi ę kszenie temperatury 30K (przez krótki okres czasu) - temperatura otoczenia: maks. +70 o C dla nastawnika kieszeń montażowa mosiądz stal nierdzewna - ciśnienie: - temperatura: aprobata: maks. 25bar maks. 40bar maks. 130 o C maks. 250 o C - certyfikat TŰV zgodnie z DIN 3440 Reg. No. TR910/TW911 - deklaracja CE na podstawie Dyrektywy o sprzęcie ciśnieniowym 97/23/EC 4.5 Znakowanie. ęśą bezpieczeństwa są znakowane znakiem CE dla średnic DN ≥ DN32. Na podstawie Dyrektywy o Sprz cie Ci nieniowym tabela 6, zał cznik II, zawory bez funkcji Rys.4 Czujnik - adres producenta: patrz punkt12. Deklaracja EC zgodno Deklaracja producentów ś ci produktu z wymaganiami / 5.0 Montaż. 5.1 Uwagi ogólne na temat montażu. Poza ogólnymi zasadami prac instalacyjnych należy wziąć pod uwagę następujące punkty: UWAGA! - Jeżeli występują, usunąć pokrywy kołnierzowe. Sprawdź pozycję instalacji w odniesieniu do przepływu i oznaczenie na zaworze. - Wewnętrzna część zaworu i przewodu rurowego nie może zawierać żadnych obcych cząsteczek.. - Systemy przewodów rurowych powinny być tak zaprojektowane, by zapobiegać kumulacji wody. - Podczas prac instalacyjnych chronić zawory przed dostaniem się brudu. - Przewody rurowe powinny być ułożone w taki sposób, by nie działały na nie siły poprzeczne, zginające i skręcające. - Kołnierze łączące muszą być dokładnie dopasowane. - Do przenoszenia i podnoszenia należy używać odpowiedniego sprzętu wykonanego z odpowiednich materiałów. Zobacz dane techniczne na temat ciężaru. - Zawory, napędy, kapilary i inne cześci zespołu regulacyjnego nie mogą być poddawane siłom zewnętrznym, np. nie są one zaprojektowane jako pomoc przy wspinaniu się lub jako punkty łączące dla mechanizmu podnoszącego. - Nie wolno malować gwintów i trzpieni wrzecion. - Równo ustawić uszczelki między kołnierzami. - Firmy projektujące i konstruujące lub operatorzy są odpowiedzialni za ustawianie i instalowanie produktów. - Przed zainstalowaniem zaworu należy wypłukać i oczyścić starannie instalację, w przeciwnym razie, zanieczyszczenia mogą uszkodzić gniazdo i grzyb. - Zawór i regulator/czujnik dostarczane są osobno. 5.2 Wskazówki montażowe dotyczące miejsca zabudowy. Miejsce zabudowy powinno być dobrze dostępne i gwarantować wystarczająco miejsca do konserwacji oraz demontażu zaworu, napędu oraz regulatora/czujnika z kieszeni montażowej. Z przodu i z tyłu zaworu regulacyjnego należy przewidzieć ręczne zawory odcinające, które umożliwiać będą wykonanie prac konserwacyjnych i naprawczych bez konieczności opróżniania układu. Przed zaworem regulacyjnym należy także zainstalować filtr (patrz punkt 5.5) w celu uniemożliwienia dostania się zanieczyszczeń pomiędzy grzyb a gniazdo. Należy sprawdzić temperaturę medium. Rurociągi przed i za zaworem należy dobrać w taki sposób, aby przepływ w nich nie przekraczał przepływu maksymalnego dla zaworu regulacyjnego. - Kapilara regulatora temperatury musi być zainstalowana w taki sposób, ani nie działały na nią duże zmiany temperatury oraz drgania. Maksymalna odległość pomiędzy podporami to 250mm a minimalny promień gięcia 50mm. Kapilara stanowi element instalacji hydraulicznej i nie może być rozłączana ani uszkodzona. - Gdy armatura będzie izolowana, pokrywa zaworu, napęd, kapilara i czujnik musi pozostać niezaizolowana. - Czujnik temperatury (poz. 50.1) może być instalowany w specjalnej kieszeni montażowej. Rozwiązanie takie umożliwia demontaż czujnika, bez opróżniania instalacji. Proszę zwrócić uwagę na stałe czasowe! - Instalować napędem do dołu. 5.3 Wskazówki montażowe dotyczące napędu (połączenie zaworu z regulatorem temperatury). UWAGA! - Nie wolno rozłączać napędu od zaworu podczas gdy znajduje się on w trybie pracy lub gdy jest poddany parametrom pracy takim jak ciśnienie lub temperatura (patrz punkt 10) montaż - Za pomocą nastawnika ustawić na wskaźniku nastawy wartość maksymalną. Podczas operowania pokrętłem nastawnika, wskaźnik nastawy przytrzymać drugą ręką. - Połączyć napęd (poz. 50.16) (moment montażowy ok. 100Nm) za pomocą śrubunku do zaworu (poz. 11). (Uwaga: podczas przykręcania nie kręcić napędem, gdyż może uszkodzić to kapilare (poz. 50.15). - Napęd (poz. 50.16) połączony jest z zaworem poprzez specjalne uszczelnienie metal-metal, nie ma potrzeby stosowania dodatkowych uszczelek. demontaż - Odkręcić śrubunek napędu (poz. 50.16) (Uwaga: podczas przykręcania nie kręcić napędem, gdyż może uszkodzić to kapilare (poz. 50.15). UWAGA! - Podczas odkręcania śrubunku, za zewnątrz może wydostać się gorące medium (kondensat, para) 5.4 Pokrętło obsługi ręcznej. Rys.5 \| \| poz. \| \| opis \| \|---\|---\|---\|---\| \| 11 \| \| \| \| \| 50.16 \| \| napęd \| \| \| 50.17 \| \| \| \| \| 60.3 \| \| pierścień zabezpieczający \| \| \| 60.5 \| \| \| \| \| \| 60.11 \| \| kołek \| - Pokrętło obsługi ręcznej montowane jest pomiędzy zaworem (poz.11) a napędem (poz.50.16) zespołu termostatycznego (Rys. 5). - Zastosowano uszczelnienie metal-metal, nie należy używać dodatkowych uszczelek! - Moment montażowy dla śrubunku (poz.60.14) przykręcanego do zaworu wynosi około 100Nm a śrubunku napędu (poz.50.16) przykręcanego do pokrętła obsługi ręcznej około 50Nm. Poniżej, na przykładzie zaworu zamykającego, podany został sposób ustawienia ręcznego urządzenia nastawczego: - Proszę obracać pierścień nastawczy (poz. 60.5) w prawo, aż do zamknięcia zaworu (poz. 11) (mechaniczny opór). Górny pierścień zabezpieczający (poz. 60.3) należy doprowadzić do zgodności z położeniem kołka (poz. 60.11) - Teraz proszę obracać pierścień nastawczy (poz. 60.5) w lewo, aż do całkowitego otwarcia zaworu (poz. 11) (maksymalny przepływ). Dolny pierścień zabezpieczający (poz. 60.3) należy doprowadzić do zgodności z położeniem kołka (poz. 60.11). W ten sposób w czasie pracy można ustalić skok zaworu (odnoszący się do położenia otwartego i zamkniętego między pierścieniami zabezpieczającymi (poz. 60.3)). - Należy zwrócić uwagę na to, aby w czasie pracy urządzenia pierścień nastawczy (poz. 60.5) znajdował się w położeniu otwarte; zespół termostatyczny nie otworzy zamkniętego zaworu! 5.5 Filtr. UWAGA! Przed zaworem termoregulacyjnym zainstalować należy filtr. Dla medium para, filtr należy montować sitem w bok, aby nie dopuścić do gromadzenia się kondensatu. Filtr należy oczyszczać w regularnych odstępach czasu. 6.0 Uruchomienie. UWAGA! - Przed uruchomieniem należy sprawdzić dane na temat materiału, ciśnienia, temperatury i kierunku przepływu. - Urządzenie może być uruchamiane jedynie przez pracowników o odpowiednich kwalifikacjach. - Należy przestrzegać lokalnie obowiązujących przepisów BHP. - Resztki substancji w przewodach rurowych i armaturze (zanieczyszczenia, krople spawalnicze itp.) są powodem nieszczelności i uszkodzeń. - Podczas pracy z czynnikami o wysokich (>50° C) al bo niskich (<50° C) temperaturach istnieje ryzyko uszkodzenia ciała wskutek dotknięcia armatury. W razie potrzeby umieścić napisy ostrzegawcze albo osłony izolacyjne! Przed każdym uruchomieniem nowej instalacji, ewentualnie przed pierwszym uruchomieniem po naprawach lub przebudowie, należy upewnić się, czy spełnione zostały następujące warunki: - Prawidłowe zakończenie wszystkich prac! - Prawidłowe ustawienie armatury. - Zamontowanie urządzeń zabezpieczających. - Aby uniknąć przegrzania przy czujniku, należy ustawić wartość zadaną najpierw na maksymalną wartość danego zakresu temperatury. Uruchomienie odbywa się w następujący sposób: - Po zamontowaniu należy napełnić zawór i przewody rurowe ruchem wstecznym. Jeżeli nie jest to możliwe, należy przed zaworem otworzyć do ok. połowy ręczny zawór odcinający, aby ostrożnie i bez uderzeń ciśnienia wypełnić przewody rurowe. Następnie powoli otworzyć całkowicie. - Ewentualne testy szczelności przeprowadzać można jedynie na niezamkniętym zaworze, w przeciwnym wypadku może dojść do zniszczenia części wewnętrznych. 6.1 Ustawienie wartości zadanej 6.1.1 Regulator temperatury - Wartość zadaną temperatury ustawia się poprzez obrót nastawnika temperatury (Poz. 50.13). Należy przy tym przytrzymywać obudowę (Poz. 50.5) tak, aby się nie obracała. - Nastawianie wyższych wartości zadanych jest dopuszczalne bez ograniczeń. - Nastawianie niższych wartości zadanych podczas pracy urządzenia należy przeprowadzać powoli w odstępach, każdorazowo o nie więcej niż 30 K. Za każdym razem trzeba odczekać do wyrównania temperatur (w zależności od urządzenia ok. 15 min.) - Przy obniżeniach wartości zadanej większych niż 30 K dojść może do uruchomienia zabezpieczenia przed przegrzaniem. Ten stan poznać można po uniesionym z obudowy (Poz. 50.5) nastawniku temperatury (Poz. 50.13) – rys.7. W takim przypadku przed kontynuowaniem nastawiania należy koniecznie odczekać do wyrównania temperatur. Częste reakcje zabezpieczenia przed przegrzaniem skracają żywotność termoregulatora! - Po wyrównaniu temperatur w urządzeniu, na termometrze kontrolnym należy odczytać wartość rzeczywistą. - Jeżeli ustawiona wartość zadana zgadza się z wartością rzeczywistą odczytaną na termometrze kontrolnym, ustawienie można uznać za zakończone. - W przypadku wystąpienia niezgodności należy przeprowadzić korektę wartości zadanej i dostosować skalę wartości zadanej do wartości rzeczywistej (patrz punkt 6.2). 6.1.2 Czujnik temperatury Przebieg ustawiania patrz punkt 6.1.1, z tym, że wartość rzeczywista ustawiana jest za pomocą odpowiedniego narzędzia (klucz nasadowy 11 albo klucz imbusowy 8), a nie za pomocą nastawnika temperatury. Przed nastawianiem należy ściągnąć czarne pokrętło (Poz. 50.13, rys.6), a po ustawieniu nałożyć z powrotem. 6.2 Korekta wartości zadanej - Poluzować śrubę zabezpieczającą (M4) - Korektę przeprowadza się przez pokręcanie obudowy (Poz. 50.5) do momentu, aż wartość zadana zgadzać się będzie z wartością rzeczywistą. Należy przytrzymać nastawnik temperatury (Poz. 50.13) / (w przypadku czujników temperatury odpowiednim narzędziem), tak aby nie poruszał się wraz z obudową. - Ponownie ustawić wartość zadaną (pokręcając nastawnikiem temperatury (Poz. 50.13) lub w przypadku czujnika używając odpowiedniego narzędzia), przytrzymując przy tym obudowę (Poz. 50.5). - Po wyrównaniu temperatur w urządzeniu, należy ponownie odczytać wartość rzeczywistą na termometrze kontrolnym. - Jeżeli wartość zadana zgadza się teraz z odczytaną na termometrze kontrolnym wartością rzeczywistą, to korekta jest zakończona. - W razie niedostatecznego zbliżenia korektę wartości zadanej należy powtórzyć. - Na koniec należy przekręcić obudowę tak, aby wskaźnik wartości zadanej znajdował się na linii wzroku, i dokręcić śrubę zabezpieczającą. 7.0 Konserwacja i obchodzenie się z urządzeniem. Konserwacje i odstępy między pielęgnacją sprzętu muszą być ustalone przez operatora według wymagań. 8.0 Wykrywanie i usuwanie usterek W przypadku złego funkcjonowania lub usterek sprawdzić czy prace montażowe i regulacyjne zostały przeprowadzone zgodnie z niniejszą Instrukcją Obsługi. UWAGA! Przy wykrywaniu usterek niezbędne jest przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa. Jeżeli poniższa tabela „ 9.0 Tabela wykrywania i usuwania usterek " nie pomoże w usunięciu usterek, należy skontaktować się z dostawcą lub producentem. 9.0 Tabela wykrywania i usuwania usterek UWAGA! - przed pracami naprawczymi i demontażowymi przeczytać punkt 10.0 i 11.0! - przed ponownym uruchomieniem urządzenia przeczytać punkt 6.0! \| Usterki \| Prawdopodobne przyczyny \| \| \|---\|---\|---\| \| Brak przepływu \| Zawór zamknięty (pokrętło obsługi ręcznej) \| Zamontować poprawnie \| \| \| Pokrywy kołnierzy nie zostały usunięte \| \| \| Mały przepływ \| Zawór otwarty zbyt mało \| Otworzyć zawór całkowicie pokrętłem \| \| \| (pokrętło obsługi ręcznej) \| obsługi ręcznej \| \| \| Zanieczyszczony filtr \| \| \| \| Zatkana instalacja przewodów rurowych \| \| \| Zbyt duży przepływ, \| nieszczelna kapilara \| \| \| nie działa regulacja \| \| \| \| temperatury \| \| \| 10.0 Demontaż zaworu lub korpusu UWAGA! Należy przestrzegać następujących punktów: - Medium musi być schłodzone. - Instalacja nie może znajdować się pod ciśnieniem. - Instalacja musi być odwodniona. - W przypadku mediów żrących, palnych, agresywnych lub toksycznych, instalację należy przedmuchać. 11.0 Gwarancja i zapewnienia Zakres i czas objęty gwarancją są sprecyzowane w „Standardowe Terminy i Warunki dla Albert Richter GmbH & Co. KG" ważne w momencie dostarczenia lub wysłania, zawartych w kontrakcie sprzedaży. Gwarantujemy brak usterek zgodnie z najwyższym poziomem techniki i potwierdzone możliwości zastosowania. Nie przyjmujemy żadnych roszczeń gwarancyjnych, jeżeli szkody powstały w wyniku niewłaściwego obchodzenia się z urządzeniem, nieprzestrzegania instrukcji obsługi, danych technicznych i odpowiednich przepisów. Uzasadnione skargi będą przyjmowane, a napraw dokonamy osobiście lub przez wyznaczonego przez nas specjalistę. Nie przyjmujemy żadnych roszczeń wykraczających poza zakres tej gwarancji. Zastrzegamy sobie brak możliwości wymienienia towaru. Gwarancja nie pokrywa konserwacji urządzenia, montażu zewnętrznych części, modyfikacji modelu ani naturalnego zużycia się urządzenia. Informacja o wszelkiej szkodzie powstałej podczas transportu nie powinna być przekazana nam, lecz natychmiast firmie dokonującej przeładunku składu, firmie przewożącej towar lub innemu przewoźnikowi. W przeciwnym razie roszczenia o wymianę towaru będą przez te firmy unieważnione. KLIMATECH • KLIMATECH • KLIMATECH • KLIMATECH • KLIMATECH • KLIMATECH • KLIMATECH 12.0 Deklaracja EC zgodności produktu z wymaganiami / Deklaracja producentów AWH Armaturenwerk Halle GmbH, Turmstrasse 118-123, D-06110 Halle/Saale Deklaracja EC zgodności produktu z wymaganiami na podstawie Dyrektywy o sprzęcie ciśnieniowym 97/23/EC Niniejszym deklarujemy, iż na podstawie wyżej wymienionej Dyrektywy o Sprzęcie Ciśnieniowym (PED) poniżej wyszczególnione produkty są zgodne z wymaganiami Dyrektywy 97/23/EC i są poddawane kontroli zgodnie z Diagramem 6, Załącznik II Modułu A. Regulator bezpośredniego działania TEMPTROL ® typoszereg 771, 772 regulator / czujnik / pokr w poł ą czeniu z (artykuł 3, ust ę tło obsługi r ę cznej / kiesze monta ę p 3 zgodnie z "dobr ą praktyk ń ą in ż yniersk typ 990038746 do 990038796 typ 990038601 do 990038636 typ 990039001 typ 990038600Z22 do 990038600Z36 Zastosowane normy: DlN 3440 DlN 3840 AD 2000 arkusz A4 ż - eliwo sferoidalne Deklaracja Producenta w rozumieniu Dyrektywy CE o maszynach 98/37/EC Niniejszym deklarujemy, że wymienione produkty, w stanie dostawy, są przeznaczone do zamontowania w maszynie lub urządzeniu i że uruchomienie maszyny lub urządzenia jest niedozwolone aż do stwierdzenia, że maszyna lub urządzenie spełnia wymogi Dyrektywy EC o maszynach 98/37/EC. Schloß Holte-Stukenbrock, 06.04.2004 ą " (SEP) owa ż	<urn:uuid:a1023d44-d68d-4b6e-bdcb-6d79a41c9b9f>	finepdfs	1.708984	CC-MAIN-2021-49	http://klimatech.net.pl/images/pdf/ARI_DTR_TEMPTROL.pdf	2021-12-06T23:55:17+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964363327.64/warc/CC-MAIN-20211206224536-20211207014536-00342.warc.gz	45,709,114	0.999895	0.999977	0.999977	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 917, 3159, 5609, 5774, 6808, 7112, 8577, 10991, 12504, 14292, 15661, 17164, 18292, 19875, 21204 ]	2	0
Małopolski Związek Piłki Nożnej 31-158 Kraków, ul. Krowoderska 74 tel/fax: 12 632 66 00 / 12 632 68 00 e-mail: firstname.lastname@example.org REGON: 001188164 NIP: 6761067050 KOMUNIKAT nr 19/WD/IVz-KO/2013-2014 z dnia 27.09.2013 Wydziału Dyscypliny Małopolskiego Związku Piłki Nożnej w Krakowie I Wydział Dyscypliny MZPN wymierzył kary finansowe za brak obsługi medycznej na zawodach. Karą finansową ukarane zostały kluby: KLASA OKRĘGOWA Pozowianka Pozowice (zawody KO II Kraków z Prokocimiem, 7.09.2013) – 150 zł Wieczysta Kraków (zawody KO I Kraków z Grębałowianką, 15.09.2013) – 150 zł Prokocim Kraków (zawody KO II Kraków z AP Zabierzów, 14.09.2013) – 150 zł Tramwaj Kraków (zawody KO II Kraków z Garbarnią II, 21.09.2013) – 150 zł Wydział Dyscypliny MZPN przypomina klubom, że zgodnie z Regulaminem rozgrywek (§ 17 ust. 5), gospodarz zawodów zobowiązany jest do zapewnienia podczas całego meczu opieki medycznej w osobach: lekarza, pielęgniarki lub ratownika medycznego (posiadającego uprawnienia wynikające z Ustawy o ratownictwie medycznym) oraz przenośnej apteczki i noszy wraz z ich obsługą. Brak opieki medycznej lub noszy wraz z obsługą na zawodach spowoduje ukaranie gospodarzy karą finansową w wysokości: - IV liga 200 zł - klasa okręgowa 150 zł II Wydział Dyscypliny MZPN nałożył kary za przewinienia w meczach rozegranych w terminie 21/22.09.2013 r. (oraz wcześniejszych, z których sprawozdania napłynęły po poprzednim posiedzeniu WD): \| Lp \| Imię i nazwisko \| Klub \| Żółta/czerwona kartka \| Data zawodów \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Tomasz Wełna \| Cracovia II \| czerwona \| 22.09.2013 \| \| 2 \| Daniel Cyzio \| Halniak Maków Podh. \| 3 żółta \| 21.09.2013 \| \| 3 \| Konrad Kukieła \| Iskra Klecza \| 4 żółta \| 21.09.2013 \| \| 4 \| Tomasz Kaczor \| Jutrzenka Giebułtów \| 3 żółta \| 21.09.2013 \| \| 5 \| Wojciech Cygal \| Kalwarianka Kalwaria Z. \| 4 żółta \| 21.09.2013 \| \| 6 \| Marcin Kalinowski \| MKS Trzebinia/Siersza \| 3 żółta \| 21.09.2013 \| \| 7 \| Kamil Krzysztonek \| Zieleńczanka Zielonki \| 3 żółta \| 21.09.2013 \| Wydział Dyscypliny MZPN wymierzył klubowi Karpaty Siepraw karę pieniężną w wysokości 100 zł za niedopełnienie obowiązku wynikającego z regulaminu rozgrywek (zbyt późne dostarczenie kart zdrowia). (Uchwała nr 24/Z/2013 z 24.07.2013 Zarządu MZPN w sprawie ustalenia wysokości opłat, kar pieniężnych, ryczałtów transferowych, kaucji i opłat licencyjnych – Art. 2 ust. 10.4). \| Lp \| Imię i nazwisko \| Klub \| Żółta/czerwona kartka \| Data zawodów \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Artur Durzyński \| Przemsza Klucze \| 3 żółta \| 21.09.2013 \| \| 2 \| Piotr Marek \| Prądniczanka Kraków \| 3 żółta \| 21.09.2013 \| \| 3 \| Robert Szczypciak \| IKS Olkusz \| 3 żółta \| 21.09.2013 \| \| Lp \| Imię i nazwisko \| Klub \| Żółta/czerwona kartka \| Data zawodów \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Przemysław Domański \| Kaszowianka \| 3 żółta \| 22.09.2013 \| \| 2 \| Bartłomiej Grabowski \| Podgórze Kraków \| czerwona \| 21.09.2013 \| \| 3 \| Grzegorz Jakubiszyn \| Lotnik Kryspinów \| czerwona \| 22.09.2013 \| \| 4 \| Kamil Janus \| Pogoń Skotniki \| czerwona \| 21.09.2013 \| \| 5 \| Patryk Kosmal \| Kaszowianka \| 3 żółta \| 22.09.2013 \| \| 6 \| Sławomir Kuśmierczyk \| Kaszowianka \| 3 żółta \| 22.09.2013 \| \| 7 \| Paweł Mackiewicz \| Pozowianka \| 4 żółta \| 21.09.2013 \| \| 8 \| Grzegorz Meus \| Lotnik Kryspinów \| czerwona \| 22.09.2013 \| \| 9 \| Damian Sosnowski \| Pogoń Skotniki \| 3 żółta \| 21.09.2013 \| Wydział Dyscypliny MZPN wymierzył klubowi Nowa Proszowianka karę finansową w wysokości 100 zł za brak należytego porządku w trakcie zawodów Nowa Proszowianka - Kaszowianka (22.09.2013). Podstawa prawna: Regulamin Dyscyplinarny PZPN Art. 64 (Uchwała nr 24/Z/2013 z 24.07.2013 Zarządu MZPN w sprawie ustalenia wysokości opłat, kar pieniężnych, ryczałtów transferowych, kaucji i opłat licencyjnych – Art. 2 ust. 10.1). \| Lp \| Imię i nazwisko \| Klub \| Żółta/czerwona kartka \| Data zawodów \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| Konrad Burkat \| Jordan Zakliczyn \| czerwona \| 22.09.2013 \| \| 2 \| Dorian Fijak \| Pcimianka \| 4 żółta \| 21.09.2013 \| \| 3 \| Łukasz Górski \| Czarni Staniątki \| czerwona \| 21.09.2013 \| \| 4 \| Rafał Kański \| Orzeł Myślenice \| 3 żółta \| 21.09.2013 \| \| 5 \| Michał Muniak \| Hejnał Krzyszkowice \| 4 żółta \| 21.09.2013 \| \| 6 \| Adrian Piszczek \| LKS Śledziejowice \| 3 żółta \| 21.09.2013 \| Sekretarz Wydziału Dyscypliny MZPN Przewodniczący Wydziału Dyscypliny MZPN Andrzej Skowroński Rafał Aksman	<urn:uuid:145207c6-b2e6-4a2f-911f-7b85a516d146>	finepdfs	1.389648	CC-MAIN-2021-04	https://www.mzpnkrakow.pl/media/files/komunikaty/komunikat_wd_nr19_1314.pdf	2021-01-17T18:25:20+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703513144.48/warc/CC-MAIN-20210117174558-20210117204558-00108.warc.gz	919,720,538	0.999758	0.999847	0.999847	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2415, 4385 ]	1	0
ZARZĄDZENIE NR. ORG.0152-22/2009 Wójta Gminy Lubicz z dnia 27 sierpnia 2009 r. w sprawie: wprowadzenia „Tabeli norm przydziału środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego.” Na podstawie art. 237⁶, 237⁷, 233 Ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. nr 21, poz. 94) zarządza się, co następuje: § 1 Wprowadza się „Tabelę norm przydziału środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego”, która stanowi załącznik nr 1 do zarządzenia. § 2 Środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze są przydzielane pracownikom bezpłatnie i stanowią własność pracodawcy. § 3 Środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze winny być przez pracownika używane w miejscu pracy i zgodnie z ich przeznaczeniem. Pracownik może otrzymać używaną odzież roboczą (oprócz bielizny osobistej i obuwia), jeżeli przedmioty te zachowały właściwości użytkowe i odpowiadają wymogom higieniczno-sanitarnym. § 4 1. Środki ochrony indywidualnej mają być użytkowane do czasu utraty ich cech ochronnych, nie dłużej jednak niż przez okres gwarancji a odzież i obuwie robocze – do czasu utraty cech użytkowych w stopniu uniemożliwiającym dokonanie naprawy. 2. W przypadku wcześniejszego niż przewidziany w załączniku nr 1 zużycia lub zniszczenia przydzielonych środków ochrony indywidualnej, odzieży, obuwia pracownik otrzymuje nowe na podstawie Protokołu zużycia środków ochrony indywidualnej, odzieży, obuwia roboczego, który stanowi załącznik nr 2 zatwierdzonego przez Kierownika Referatu. § 5 Pracownik jest zobowiązany utrzymywać w należytym stanie odzież, obuwie robocze i środki ochrony indywidualnej. § 6 1. W „Tabeli norm przydziału …” określa się przewidywany okres użytkowania dla odzieży i obuwia roboczego. 2. Dla odzieży ocieplanej okres zimowy liczy się od 1 listopada do 31 marca. § 7 Karty ewidencyjne wyposażenia pracowników w środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze prowadzą osoby kierujące pracownikami. § 8 1. Pracodawca dopuszcza używanie przez pracowników, za ich zgodą, własnej odzieży i obuwia roboczego, spełniających wymagania bezpieczeństwa i higieny pracy. 2. Pracownikowi używającemu własnej odzieży i obuwia roboczego, pracodawca wypłaca ekwiwalent pieniężny w wysokości obliczonej na podstawie tabeli norm przydziału uwzględniającej ich aktualne ceny. § 9 1. Pracownik, z którym został rozwiązany stosunek pracy, obowiązany jest zwrócić pobrane środki ochrony indywidualnej oraz odzież i obuwie robocze. 2. Pracownik, który nie zdał środków ochrony indywidualnej oraz odzieży i obuwia roboczego zostanie obciążony równowartością w określonym procencie wynikającym z czasookresu używania wykazanego w tabeli. § 10 1. Nadzór nad przestrzeganiem i realizacja niniejszego zarządzenia sprawuje osobiście. 2. Nadzór nad zarządzeniem i jego aktualizacją sprawuje Specjalista ds. bhp. 3. Zarządzenie ma zastosowanie we wszystkich referatach. § 11 Uchyla się zarządzenie: 1. Nr.ORG.0152-33/2005 z dnia 30.12.2005r. Wójta Gminy Lubicz w sprawie wprowadzenia tabeli norm przydziału środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego”. § 12 Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. Załączniki: 1. Tabela norm przydziału środków ochrony indywidualnej, odzieży i obuwia roboczego. 2. Protokół zużycia środków ochrony indywidualnej, odzieży, obuwia roboczego. \| Lp. \| Stanowisko pracy \| Zakres wyposażenia R-robocze O-ochronne \| Przewidywany okres używalności \| Środki ochrony indywidualnej \| \|-----\|----------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------\|-----------------------------\| \| 1. \| Pracownik gospodarczy Palacz CO \| R- ubranie robocze R- koszula flanelowa R- obuwie robocze O- kamizelka ocieplana O- czapka ocieplana O- kurtka p/deszczowa O- buty gumowe lub gumof O- rękawice robocze \| 12 m-cy 12 m-cy 12 m-cy 24 m-ce do zużycia do zużycia do zużycia do zużycia \| 1. Maska p/pylowa \| \| 2. \| Konserwator powierzchni płaskich \| R- fartuch R- buty robocze O- rękawice robocze \| 12 m-cy 12 m-cy do zużycia \| 1. Rękawice gumowe \| \| 3. \| Kierowca samochodu osobowego \| R- fartuch bawełniany R- buty gumowe lub gumof O- rękawice robocze \| 18 m-cy 18 m-cy do zużycia \| 1. Okulary p/słonecz. \| \| 4. \| Opiekunka dowozu dzieci do szkoły\| O- ocieplacz O- kurtka p/deszczowa \| 36 m-cy do zużycia \| \| \| 5. \| Pracownik archiwum \| R- fartuch bawełniany O- rękawice robocze \| 18 m-cy do zużycia \| 1. Rękawice gumowe 2. Maska p/pylowa \| \| 6. \| Inspektor ds. ochrony środowiska Inspektor ds. rolnictwa \| O- kurtka p/deszczowa O- buty gumowe lub gumof \| do zużycia do zużycia \| \| \| 7. \| \| \| \| \| \| JO: \| PROTOKÓŁ ZUŻYCIA ŚROD. OCHRONY INDYWIDUALNEJ, ODZIEŻY, OBUWIA ROBOCZEGO \| \|-----\|---------------------------------------------------------------------\| \| Data pobrania: \| Nr .................................. z dnia ............................... \| \| Data zużycia: \| Nazwa przedmiotu: \| \| Rodzaj zużycia przedmiotu: \| Imię i nazwisko pracownika: Stanowisko: \| \| Wystawiający: \| Wnioskujący (brygadzista): Kierownik JO: \| \| Data: \| Data: \| Data: \|	<urn:uuid:06dc64c3-b490-4ddd-a732-11ff05223d6e>	finepdfs	1.339844	CC-MAIN-2021-39	https://www.bip.lubicz.pl/plik,23844,zarzadzenia-nr-org-0152-22-2009.pdf	2021-09-19T22:38:42+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780056902.22/warc/CC-MAIN-20210919220343-20210920010343-00236.warc.gz	686,772,883	0.999862	0.999992	0.999992	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1836, 3364, 5037, 5494 ]	1	0
SŁONECZNE DOMY PRACOWNIA ARCHITEKTURY MALTA B ## ZESTAWIENIE POMIESZCZEŃ ### PARTER \| nr \| pomieszczenie \| pow. użytkowa \| \|----\|-------------------\|---------------\| \| 01 \| WATROŁAP \| 3,85m² \| \| 02 \| HOL \| 6,77m² \| \| 03 \| POKÓJ DZIECIĘCY \| 17,90m² \| \| 04 \| JADALNIA \| 12,80m² \| \| 05 \| KUCHNIA \| 8,74m² \| \| 06 \| SPRAŻNIA \| 1,58m² \| \| 07 \| KOTŁOWNIA \| 3,76m² \| \| 08 \| WC \| 3,76m² \| \| \| razem \| 82,03m² \| \| 09 \| KORYTARZ \| 8,57m² \| \| 10 \| WATROŁAP \| 2,67m² \| \| 11 \| ŁAZIENKA \| 5,72m² \| \| 12 \| POKÓJ \| 14,52m² \| \| \| razem \| 28,42m² \| \| 13 \| GARAŻ \| 38,18m² \| \| \| razem \| 123,63m² \| ## ZESTAWIENIE POWIERZCHNI - POWIERZCHNIA UŻYTKOWA: 185,41m² - POWIERZCHNIA CAŁKOWITA: 362,82m² - POWIERZCHNIA ZABUDOWY: 145,30m² - KUBATURA: 498m³ ŚCIANY KONSTRUKCYJNE ŚCIANY DZIAŁOWE Przedstawione dane mogą nieznacznie różnić się od danych przedstawionych w dokumentacji technicznej. SŁONECZNE DOMY PRACOWNIA ARCHITEKTURY ul. Wielkopolska 35a 54-027 Wrocław tel. 71 740 50 10 firstname.lastname@example.org www.slonecznedomy.pl DOM JEDNORODZINNY MALTA B wersja podstawowa RZUT PARTERU \| nr pomieszczenia \| nazwa \| pow. użytkowa \| pow. całkowita \| \|------------------\|-------------\|---------------\|----------------\| \| 21 \| HOL \| 14,38m² \| 14,98m² \| \| 22 \| ŁAZIENKA \| 5,92m² \| 10,29m² \| \| 23 \| POKÓJ \| 11,00m² \| 14,48m² \| \| 24 \| POKÓJ \| 11,87m² \| 15,17m² \| \| 25 \| POKÓJ \| 16,88m² \| 18,88m² \| \| 26 \| POKÓJ \| 11,38m² \| 15,17m² \| \| 27 \| POKÓJ \| 20,33m² \| 33,17m² \| \| 28 \| ŁAZIENKA \| 3,16m² \| 5,28m² \| \| 29 \| SCHOWEK \| 0,02m² \| 2,44m² \| \| \| nizsem \| 82,98m² \| 128,18m² \| ZESTAWIENIE POWIERZCHNI - POWIERZCHNIA UŻYTKOWA: 183,41m² - POWIERZCHNIA CAŁKOWITA: 362,8m² - POWIERZCHNIA ZABUDOWY: 145,30m² - KUBATURA: 498m³ ŚCIANY KONSTRUKCYJNE ŚCIANY DZIAŁOWE Przedstawione dane mogą nieznacznie różnić się od danych prezentowanych w dokumentacji technicznej. SŁONECZNE DOMY PRACOWNIA ARCHITEKTURY ul. Wielkopolska 35a 54-027 Wrocław tel. 71 740 50 10 email@example.com www.slonecznedomy.pl DOM JEDNOROŻNY MALTA B wersja podstawowa RZUT PODDASZA Przedstawione dane mogą nieznacznie różnić się od danych przedstawionych w dokumentacji technicznej. SŁONECZNE DOMY PRACOWNIA ARCHITEKTURY ul. Wielkopolska 35a 54-027 Wrocław tel. 71 740 50 10 bluro@słonecznedomy.pl www.słonecznedomy.pl DOM JEDNORODZINNY MALTA B wersja podstawowa PRZEKRÓJ A-A Prezentowany rysunek jest własnością Pracowni Projektowej "Słoneczne Domy" i podlega ochronie na podstawie ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, koplowanie, wykorzystywanie dla celów komercyjnych, dokonywanie opracowań przy użyciu jakichkolwiek nośników (papierowych, cyfrowych etc.) całości lub części powyższych rysunków bez uprzedniego uzyskania zgody na piśmie jest zabronione. Przedstawione dane mogą nieznacznie różnić się od danych przedstawionych w dokumentacji technicznej. SŁONECZNE DOMY PRACOWNIA ARCHITEKTURY ul. Wielkopolska 35a 54-027 Wrocław tel. 71 740 50 10 firstname.lastname@example.org www.slonecznedomy.pl DOM JEDNORODZINNY MALTA B wersja podstawowa PRZEKRÓJ B-B Przedstawione dane mogą nieznacznie różnić się od danych przedstawionych w dokumentacji technicznej. SŁONECZNE DOMY PRACOWNIA ARCHITEKTURY ul. Wielkopolska 35a 54-027 Wrocław tel. 71 740 50 10 email@example.com www.slonecznedomy.pl DOM JEDNORODZINNY MALTA B wersja podstawowa PRZEKRÓJ C-C	00317889-c0d4-42d0-a48e-7ee85bbad195	finepdfs	1.189453	CC-MAIN-2021-04	http://www.slonecznedomy.pl/files/media/1474887115_Malta%20B.pdf	2021-01-21T09:08:35+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703524270.28/warc/CC-MAIN-20210121070324-20210121100324-00121.warc.gz	167,634,078	0.999441	0.999574	0.999574	[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 45, 1346, 2650, 3341, 3638, 3936 ]	1	0
ZARZĄDZENIE Nr 74/2020 REKTORA POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ im. IGNACEGO ŁUKASIEWICZA z dnia 8 lipca 2020 r. w sprawie zmiany zarządzenia nr 54/2019 Rektora Politechniki Rzeszowskiej im. Ignacego Łukasiewicza z dnia 20 listopada 2019 r. w sprawie zasad organizacji praktyk zawodowych dla studentów Politechniki Rzeszowskiej oraz ogłoszenia tekstu jednolitego Na podstawie art. 23 ust. 1 oraz art. 67 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2020 poz. 85 z późn. zm.) zarządza się, co następuje: § 1 W zarządzeniu nr 54/2019 Rektora Politechniki Rzeszowskiej im. Ignacego Łukasiewicza z dnia 20 listopada 2019 r. w sprawie zasad organizacji praktyk zawodowych dla studentów Politechniki Rzeszowskiej, zwane dalej „Zarządzeniem" wprowadza się następujące zmiany: 1) w § 3 ust. 2 po punkcie 5 dodaje się punkt 6 w brzmieniu: „6. zgrupowaniu w ramach Wojsk Obrony Terytorialnej, Legii Akademickiej."; 2) w § 4 ust. 1 otrzymuje brzmienie: „1. Rektor na wniosek dziekana powołuje jednego dla danego Wydziału kierownika oraz opiekuna/opiekunów praktyk."; 3) § 5 otrzymuje brzmienie: „1. Wydziałowy kierownik praktyk: 1) organizuje i koordynuje praktyki na Wydziale; 2) nawiązuje kontakty z zakładami pracy oraz instytucjami w sprawie przyjęcia studentów na praktykę; 3) przygotowuje i podpisuje umowy trójstronne; 4) ustala zapotrzebowanie na miejsca w domu studenckim; 5) prowadzi sprawy związane z ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków; 6) prowadzi dokumentację praktyk; 7) przedkłada sprawozdania z przebiegu praktyk dziekanowi i prorektorowi ds. kształcenia. 2. Opiekun praktyk: 1) organizuje spotkania informacyjne dla studentów; 2) sprawuje nadzór dydaktyczno–wychowawczy oraz kontroluje przebieg praktyki w miejscu jej odbywania; 3) współpracuje z kierownictwem zakładu pracy i wydziałowym kierownikiem praktyk w zakresie realizacji programu praktyki; 4) przygotowuje umowy trójstronne; 5) dokonuje zaliczeń i wpisów do systemu USOS; 6) uzupełnia w systemie USOS wymagane dane dotyczące odbytej praktyki; 7) przedkłada pisemne sprawozdanie z przebiegu praktyk wydziałowemu kierownikowi praktyk."; 4) w § 8 ust. 3 otrzymuje brzmienie: „3. Zaliczenia praktyki dokonuje wydziałowy kierownik praktyk na podstawie przedłożonego przez studenta zaświadczenia o odbyciu praktyki, informacji o osiągniętych efektach uczenia się i oceny końcowej. Wzór zaświadczenia stanowi załącznik nr 2 do niniejszego zarządzenia. Wzór informacji o osiągniętych efektach uczenia się wraz z oceną końcową stanowi załącznik nr 3 do niniejszego zarządzenia (dopuszcza się możliwość prowadzenia dokumentacji w oparciu o ww. załączniki, z zastrzeżeniem uwzględnienia specyficznych potrzeb dla poszczególnych kierunków studiów)."; 5) po § 10 dodaje się § 10 a w brzmieniu: „Zasady kierowania na badania lekarskie studentów odbywających praktyki określają odrębne przepisy.". § 2 Ustala się tekst jednolity zarządzenia nr 54/2019 Rektora Politechniki Rzeszowskiej im. Ignacego Łukasiewicza z dnia 20 listopada 2019 r. w sprawie zasad organizacji praktyk zawodowych dla studentów Politechniki Rzeszowskiej, stanowiący załącznik do niniejszego zarządzenia. § 3 Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. Rektor PRz: prof. dr hab. inż. Tadeusz Markowski Otrzymują: - wszystkie jednostki organizacyjne Uczelni. Tekst jednolity ZARZĄDZENIA NR 54/2019 REKTORA POLITECHNIKI RZESZOWSKIEJ im. I. ŁUKASIEWICZA z dnia 20 listopada 2019 r. w sprawie zasad organizacji praktyk zawodowych dla studentów Politechniki Rzeszowskiej Na podstawie art. 23 ust. 1 oraz art. 67 ust. 5 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 poz. 1668 z późn. zm.) zarządza się, co następuje: Postanowienia ogólne § 1 1. Uczelnia organizuje przewidziane w programie studiów praktyki zawodowe zwane dalej „praktykami". 2. Wymiar, zasady i formę odbywania praktyk oraz liczbę punktów ECTS, jaką student musi uzyskać w ramach tych praktyk określa program studiów, przy czym: 1) program studiów o profilu praktycznym przewiduje praktyki w wymiarze co najmniej: a) 6 miesięcy – w przypadku studiów pierwszego stopnia; b) 3 miesięcy – w przypadku studiów drugiego stopnia. 2) program studiów o profilu ogólnoakademickim może przewidywać realizację praktyk. 3. Student jest zobowiązany do odbycia praktyki w wymiarze, formie i na zasadach określonych w programie studiów. 4. Nadzór nad procesem organizacji i realizacji praktyk na Uczelni sprawuje rektor a na Wydziale dziekan. Cel praktyk § 2 Praktyki mają na celu w szczególności: 1) poznanie specyfiki pracy na różnych stanowiskach, w różnych branżach merytorycznie związanych z kierunkiem studiów; 2) poszerzenie wiedzy zdobytej na studiach i rozwijanie umiejętności jej wykorzystania lub wykształcenie umiejętności praktycznego zastosowania wiedzy teoretycznej zdobytej na studiach (integracja wiedzy teoretycznej z praktyką); 3) poznanie praktycznych zagadnień związanych z pracą na stanowiskach zgodnych z wybraną specjalnością; 4) poznanie własnych możliwości na rynku pracy, doskonalenie umiejętności organizacji pracy własnej, pracy zespołowej, efektywnego zarządzania czasem, sumienności, odpowiedzialności za powierzone zadania; 5) nawiązanie kontaktów zawodowych. Organizacja praktyk 1. Praktyki: 1) dla studiów o profilu ogólnoakademickim odbywają się w miesiącach wakacyjnych lub w trakcie trwania roku akademickiego, o ile ich organizacja nie zakłóci realizacji zajęć; 2) dla studiów o profilu praktycznym odbywają się w trakcie trwania roku akademickiego - jeżeli tak wynika z programu studiów - lub w miesiącach wakacyjnych. 2. Praktyka może być realizowana jako: 1) praktyka organizowana i przeprowadzana na Uczelni; 2) praktyka odbywana indywidualnie przez studenta na podstawie zawartej umowy trójstronnej; 3) praca zawodowa w czasie studiów, także za granicą, jeżeli jej charakter spełnia wymagania przewidziane w programie praktyk, na podstawie zakresu obowiązków na danym stanowisku; 4) staż zawodowy odbywany w ramach porozumienia pomiędzy Uczelnią i zakładem pracy; 5) wolontariat w uprawnionych instytucjach; 6) zgrupowaniu w ramach Wojsk Obrony Terytorialnej, Legii Akademickiej. 3. Studenci mogą odbywać praktyki grupowo lub indywidualnie, na podstawie skierowania z Uczelni lub umowy o pracę. 4. Praktyka może się odbywać w podmiotach gospodarczych (państwowych lub prywatnych), urzędach oraz innych jednostkach organizacyjnych na podstawie zawartej przed rozpoczęciem praktyk umowy, której wzór stanowi załącznik nr 1 do niniejszego zarządzenia. 5. Umowa, o której mowa w ust. 4 jest zawierana przez wydziałowego kierownika praktyk – z powiadomieniem dziekana - na podstawie pisemnego pełnomocnictwa udzielonego przez rektora. § 4 1. Rektor na wniosek dziekana powołuje jednego dla danego Wydziału kierownika oraz opiekuna/opiekunów praktyk. 2. Funkcję kierownika lub opiekuna może sprawować osoba będąca nauczycielem akademickim. 3. Ramowy zakres obowiązków wydziałowego kierownika praktyk i opiekuna określa dziekan, z uwzględnieniem w szczególności obowiązków, o których mowa w niniejszym zarządzeniu. 4. Wydziałowy kierownik praktyk może dodatkowo sprawować funkcję opiekuna praktyk jednego kierunku studiów. Łączenie funkcji wymaga zgody rektora. 5. Dopuszcza się możliwość sprawowania funkcji opiekuna praktyk maksymalnie dwóch kierunków studiów. Zwiększenie liczby kierunków wymaga zgody rektora. 6. Za kierowanie praktykami lub sprawowanie opieki nad tymi praktykami może być przyznane wynagrodzenie na zasadach określonego odrębnymi przepisami. Obowiązki kierownika i opiekuna praktyk § 5 1. Wydziałowy kierownik praktyk: 1) organizuje i koordynuje praktyki na Wydziale; 2) nawiązuje kontakty z zakładami pracy oraz instytucjami w sprawie przyjęcia studentów na praktykę; 3) przygotowuje i podpisuje umowy trójstronne; 4) ustala zapotrzebowanie na miejsca w domu studenckim; 5) prowadzi sprawy związane z ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków; 6) prowadzi dokumentację praktyk; 7) przedkłada sprawozdania z przebiegu praktyk dziekanowi i prorektorowi ds. kształcenia. 2. Opiekun praktyk: 1) organizuje spotkania informacyjne dla studentów; 2) sprawuje nadzór dydaktyczno–wychowawczy oraz kontroluje przebieg praktyki w miejscu jej odbywania; 3) współpracuje z kierownictwem zakładu pracy i wydziałowym kierownikiem praktyk w zakresie realizacji programu praktyki; 4) przygotowuje umowy trójstronne; 5) dokonuje zaliczeń i wpisów do systemu USOS; 6) uzupełnia w systemie USOS wymagane dane dotyczące odbytej praktyki; 7) przedkłada pisemne sprawozdanie z przebiegu praktyk wydziałowemu kierownikowi praktyk. Obowiązki studenta § 6 1. Student jest zobowiązany w szczególności do: 1) uczestniczenia w spotkaniach organizacyjnych dla praktykantów; 2) wyboru miejsca odbywania praktyki; 3) uzyskania zgody odpowiednio wydziałowego kierownika praktyk lub opiekuna na realizację praktyki w wybranym miejscu; 4) realizacji wszystkich zadań wynikających z programu praktyki; 5) rzetelnego wywiązywania się z powierzonych obowiązków w miejscu odbywania praktyki; 6) utrzymania stałego kontaktu z wydziałowym kierownikiem praktyk bądź opiekunem, w tym zgłaszania odstępstw i nieprawidłowości w procesie realizacji praktyki; 7) przestrzegania w miejscu odbywania praktyki przepisów BHP, wymaganych klauzul ochrony danych i poufności dokumentów oraz regulaminów w tym regulaminu pracy; 8) złożenia w wymaganym terminie kompletu dokumentów potwierdzających odbycie praktyki. Finansowanie praktyk § 7 1. Uczelnia nie pokrywa kosztów związanych z organizacją praktyk (wyżywienie, zakwaterowanie, dojazd). 2. Student nie otrzymuje ze strony Uczelni wynagrodzenia za odbywanie praktyki. 3. Uczelnia ze środków przeznaczonych na utrzymanie i rozwój potencjału dydaktycznego pokrywa koszty ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków studentów odbywających praktyki w okresie ich realizacji, z zastrzeżeniem ust. 4. 4. Student może zostać zobowiązany do ponoszenia kosztów związanych z ubezpieczeniem od następstw nieszczęśliwych wypadków. Warunki zaliczenia praktyk § 8 1. Praktyka stanowi element programu studiów i podlega obowiązkowemu zaliczeniu. 2. Warunkiem zaliczenia praktyki jest zrealizowanie programu praktyki oraz zadań wyznaczonych przez osobę odpowiedzialną za realizacje praktyki w miejscu jej odbywania. 3. Zaliczenia praktyki dokonuje wydziałowy kierownik praktyk na podstawie przedłożonego przez studenta zaświadczenia o odbyciu praktyki, informacji o osiągniętych efektach uczenia się i oceny końcowej. Wzór zaświadczenia stanowi załącznik nr 2 do niniejszego zarządzenia. Wzór informacji o osiągniętych efektach uczenia się wraz z oceną końcową stanowi załącznik nr 3 do niniejszego zarządzenia (dopuszcza się możliwość prowadzenia dokumentacji w oparciu o ww. załączniki, z zastrzeżeniem uwzględnienia specyficznych potrzeb dla poszczególnych kierunków studiów). 4. Do zaliczania praktyk stosuje się odpowiednio Regulamin studiów wyższych w Politechnice Rzeszowskiej. 5. Student może się ubiegać o indywidualne uznanie efektów uczenia się określonych dla praktyki osiągniętych w szczególności w trakcie pracy zawodowej lub realizacji praktyki zagranicznej w ramach programu Erasmus+. Decyzje w tej sprawie podejmuje dziekan. Organizacja praktyk nieobowiązkowych § 9 1. Dopuszcza się możliwość odbywania przez studentów praktyk nieobowiązkowych, nieujętych w obowiązującym dla danego kierunku programie studiów. 2. Decyzję o organizacji praktyk nieobowiązkowych podejmuje dziekan. 3. Zasady odbywania, formę oraz zakres praktyk nieobowiązkowych ustala wydziałowy kierownik praktyk w uzgodnieniu z dziekanem. 4. W przypadku realizacji praktyki nieobowiązkowej koszty ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków pokrywa student. Postanowienia końcowe § 10 1. Dokumentacja z przebiegu praktyk w tym w szczególności umowy trójstronne jest archiwizowana zgodnie z obowiązującą w tym zakresie instrukcją kancelaryjną. 2. Dokumentacja jest archiwizowana przez wydziałowego kierownika praktyk po zakończeniu danego roku akademickiego i zaliczeniu praktyk. 3. Zaświadczenie o odbyciu praktyki jest przechowywane w teczce akt osobowych studenta. § 10a Zasady kierowania na badania lekarskie studentów odbywających praktyki określają odrębne przepisy. § 11 Wydziały w terminie do dnia 31 grudnia 2019 roku dostosują strukturę organizacyjną w zakresie kierowania praktykami i sprawowania opieki nad tymi praktykami do wymagań określonych w § 4 ust. 1, 4 i 5. § 12 Realizację postanowień niniejszego zarządzenia powierzam dziekanom, a nadzór prorektorowi ds. kształcenia. § 13 1. Traci moc Zarządzenie Nr 4/2013 Rektora Politechniki Rzeszowskiej im. Ignacego Łukasiewicza z dnia 23 stycznia 2013 r. w sprawie zasad organizacji praktyk dla studentów Politechniki Rzeszowskiej. 2. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. Rektor PRz: prof. dr hab. inż. Tadeusz Markowski Otrzymują: - wszystkie jednostki organizacyjne Uczelni. UMOWA Nr …./[rok]/[symbol wydziału] W SPRAWIE ORGANIZACJI PRAKTYKI ZAWODOWEJ Zawarta dnia .................................. w …………………………………………... pomiędzy: a) Politechniką Rzeszowską im. Ignacego Łukasiewicza w Rzeszowie, al. Powstańców Warszawy 12, 35-959 Rzeszów, NIP: 8130266999, REGON: 000001749, reprezentowaną przez: ...................................................................... - Wydziałowego Kierownika Praktyk Wydziału ........................................................................ działającego na podstawie pełnomocnictwa Rektora a b) .........................................................................................................................................., (nazwa zakładu pracy) z siedzibą ................................................................................................................................., (adres zakładu pracy) NIP ........................................, REGON ........................................, zwanym dalej „Zakładem Pracy", reprezentowanym przez Dyrektora (Kierownika, Prezesa, Właściciela) lub upoważnionego w tej sprawie pracownika: ........................................................................................................................................ (imię i nazwisko, stanowisko przedstawiciela Zakładu Pracy) oraz c) Panem/Panią…………………..………………………………………………………… studentem/studentką Wydziału ........................................................................................ Politechniki Rzeszowskiej kierunek ........................................................................................................................... Nr albumu ............................................ zwanym/zwaną w dalszej części umowy „Praktykantem", zwanymi dalej łącznie „Stronami" o następującej treści: 1. Politechnika Rzeszowska kieruje do Zakładu Pracy Praktykanta w celu odbycia przez niego praktyk zawodowych organizowanych w ramach programu studiów, Praktykant zobowiązuje się do odbycia praktyki w Zakładzie Pracy, a Zakład Pracy zobowiązuje się do przyjęcia Praktykanta i umożliwienia mu odbycia praktyki. 2. Zakład Pracy zobowiązuje się przyjąć Praktykanta na praktykę w okresie od .…....……….... do ……………......... 3. Strony wskazują miejsce wykonywania praktyki: ………………………......................……… 4. Zakład Pracy zobowiązuje się do sprawowania nadzoru nad Praktykantem oraz zapewnienia warunków niezbędnych do przeprowadzenia praktyki, a w szczególności: 1) zapewnienia odpowiednich stanowisk pracy, pomieszczeń, warsztatów, urządzeń, narzędzi i materiałów zgodnych z programem praktyki; 2) zapoznania Praktykanta z zakładowym regulaminem pracy, oraz przepisami o ochronie tajemnicy państwowej i służbowej; 3) przeprowadzenia szkolenia instruktażu ogólnego oraz instruktażu stanowiskowego w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy (Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z dnia 27 lipca 2004 r. w sprawie szkolenia w dziedzinie bezpieczeństwa i higieny pracy Dz. U. Nr 180, poz. 1860 z późn. zm.); 4) zapewnienia Praktykantowi na czas odbywania praktyki odzieży roboczej i ochronnej oraz sprzętu ochrony osobistej, przewidzianych w przepisach o bezpieczeństwie i higienie pracy; 5) nadzoru nad wykonaniem zadań wynikających z ramowego programu praktyki; 6) umożliwienia Praktykantowi korzystania z biblioteki zakładowej oraz innych źródeł informacji potrzebnych do realizacji programu praktyki; 7) wydania Praktykantowi (po zakończeniu praktyki) zaświadczenia o odbyciu praktyki. 5. Politechnika Rzeszowska zobowiązuje się do: 1) opracowania w porozumieniu z Zakładem Pracy ramowego programu praktyki; 2) sprawowania nadzoru dydaktycznego nad przebiegiem praktyki; 3) zapoznania Praktykanta z programem praktyki oraz uprawnieniami i obowiązkami praktykantów; 4) ubezpieczenia Praktykanta od następstw nieszczęśliwych wypadków. 6. Praktykant zobowiązuje się do: a) odbycia praktyki w miejscu oraz zgodnie z zasadami i programem określonymi przez Zakład Pracy, używając do tego materiałów i narzędzi powierzonych przez Zakład Pracy, b) bezwzględnego przestrzegania obowiązujących w Zakładzie Pracy przepisów związanych z organizacją pracy, przepisów i zasad BHP i ochrony przeciwpożarowej oraz innych przepisów, których przestrzeganie jest niezbędne do odbycia praktyki, c) rzetelnego wywiązywania się z powierzonych obowiązków zgodnie z poleceniami przełożonych. 7. Inne dodatkowe ustalenia: 1)........................................................................................................................................ .............................................................................................................................................. 2)........................................................................................................................................ ............................................................................................................................................. 3)........................................................................................................................................ .............................................................................................................................................. 4)........................................................................................................................................ .............................................................................................................................................. § 2 Rozwiązanie umowy może nastąpić w następujących przypadkach: 1) naruszenia przez Praktykanta podstawowych obowiązków określonych w § 1 ust. 6 pkt b, 2) nierealizowaniu przez Zakład Pracy warunków i programu praktyki, 3) za porozumieniem stron. § 3 1. Osobami wyznaczonymi do koordynacji działań wynikających z postanowień niniejszej Umowy są: Ze strony Politechniki Rzeszowskiej: ................................................................................... Ze strony Zakładu Pracy: ...................................................................................................... 2. O każdej zmianie wyznaczonych w ust. 1 osób Strony będą się niezwłocznie informować na piśmie. § 4 1. W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie odpowiednie przepisy Kodeksu Cywilnego. 2. Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności. §5 Ewentualne spory mogące powstać w wyniku wykonywania postanowień Umowy będą rozstrzygane polubownie. W przypadku braku porozumienia spór będzie podlegał rozstrzygnięciu przez sąd właściwy dla siedziby Politechniki Rzeszowskiej. Umowę sporządzono w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze Stron. .............................................................................................................................................................................................................. Podpis Praktykanta Podpis Rektora lub osoby upoważnionej Podpis Dyrektora Zakładu Pracy lub osoby upoważnionej ................................................ pieczęć firmy ................................................ data ZAŚWIADCZENIE o odbyciu praktyki zawodowej Zaświadczamy, że Pani/Pan ................................................................................................... nr albumu …………......…………………………………….............…… student Politechniki Rzeszowskiej odbył w naszym zakładzie pracy praktykę zawodową w okresie od ....................................... do ....................................... . Praktyka odbywała się na podstawie (skierowania z Uczelni, umowy o pracę )* Podczas praktyki student zapoznał się z następującymi zagadnieniami związanymi z kierunkiem jego studiów: ....................................................................................................................................................... ............................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... ....................................................................................................................................................... .................................... Ponadto został zapoznany z prawami i obowiązkami pracownika wynikającymi z umowy o pracę (zgodnymi z obowiązującymi przepisami prawnymi), oraz z zasadami organizacji i zarządzania stosowanymi w naszej firmie. .................................................................. Podpis Dyrektora Zakładu Pracy lub osoby upoważnionej _________________________________ * niepotrzebne skreślić Osiągnięcie efektów uczenia się w zakresie wiedzy, umiejętności i kompetencji społecznych Ocena końcowa …………………………………….. 1 wypełnia wydziałowy kierownik lub opiekun praktyk 2 wypełnia osoba odpowiedzialna za realizację praktyk ze strony zakładu pracy	<urn:uuid:d06ddb6f-b1c9-41f4-ae8b-3c3e04f30836>	finepdfs	1.833984	CC-MAIN-2024-38	https://wz.prz.edu.pl/fcp/qGBUKOQtTKlQhbx08SlkTWxZeUTgtCgg9ACFDC0RFTntBG1gnBVcoFW8SBDRKHg/8/code_eDlsPPwVSD0cnSlo9DBYfE1g/zarz_rektora_prz_nr_74_2020_w_sprawie_zasad_organizacji_praktyk_calosc.pdf	2024-09-19T06:21:25+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700651995.50/warc/CC-MAIN-20240919061514-20240919091514-00097.warc.gz	983,127,803	0.997395	0.999954	0.999954	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2164, 3357, 5289, 7602, 9540, 11832, 13038, 14881, 17486, 19768, 20180, 22117, 22372 ]	1	0
2.2 3.1 [Sporządzona zgodnie z rozporządzeniem WE 1907/2006 (REACH) wraz z późn. zm.] SEKCJA 1: IDENTYFIKACJA SUBSTANCJI/MIESZANINY I IDENTYFIKACJA PRZEDSIĘBIORSTWA 1.1 Identyfikator produktu CX80 SMAR SILIKONOWY 1.2 Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny oraz zastosowania odradzane Zastosowania zidentyfikowane: Smar do tworzyw sztucznych i gumy Zastosowania odradzane: nie określono. 1.3 Dane dotyczące dostawcy karty charakterystyki producent: CX80 Polska adres: Chotów 7A, 63-460 Nowe Skalmierzyce, Polska telefon: +48 62 762 46 07 e-mail firstname.lastname@example.org 1.4 Numer telefonu alarmowego 112 (ogólny telefon alarmowy), 998 (straż pożarna), 999 (pogotowie medyczne) SEKCJA 2: IDENTYFIKACJA ZAGROŻEŃ 2.1 Klasyfikacja substancji lub mieszaniny ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1272/2008 Brak Elementy oznakowania Oznakowanie zgodne z ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 1272/200 Mieszanina nie jest niebezpieczna Hasło ostrzegawcze: Brak Zwroty zagrożenia Brak Zwroty wskazujące środki ostrożności Brak Zwroty uzupełniające Brak 2.3 Inne zagrożenia Właściwości fizyczne i chemiczne Zanieczyszczone powierzchnie mogą być bardzo śliskie SEKCJA 3: SKŁAD/INFORMACJA O SKŁADNIKACH Substancje Nie dotyczy. 3.2 Mieszaniny Natura chemiczna Produkt został wykonany z olejów silikonowych. Składniki niebezpieczne Nie zawiera substancji niebezpiecznych ani substancji, których dotyczą europejskie graniczne wartości narażenia w miejscu pracy w stężeniu przekraczającym wartości określone w przepisach. 8 Pełen tekst zwrotów H przytoczonych w tej sekcji znajduje się w sekcji 16. SEKCJA 4: ŚRODKI PIERWSZEJ POMOCY 4.1 Opis środków pierwszej pomocy Zalecenia ogólne W PRZYPADKU POWAŻNYCH LUB UPORCZYWYCH OBJAWÓW WEZWAĆ LEKARZA LUB POGOTOWIE RATUNKOWE. W kontakcie ze skórą W kontakcie z oczami W przypadku spożycia Po narażeniu drogą Zdjąć zabrudzone ubranie. Powierzchnie zabrudzone zmyć niezwłocznie dużą ilością wody z mydłem. Wyprać zanieczyszczoną odzież przed ponownym użyciem. Strumienie wysokociśnieniowe mogą spowodować uszkodzenie skóry. W przypadku wystąpienia niepokopjącyhc objawów zabrać poszkodowanego do szpitala. Natychmiast opłukać dużą ilością wody. Po wstępnym przepłukaniu usunąć szkła kontaktowe i kontynuować płukanie przez co najmniej 15 minut. Podczas płukania oczy powinny być szeroko otwarte. Skontaktować się z lekarzem okulistą w przypadku wystąpienia podrażnienia. Wypłukać usta wodą. NIE wywoływać wymiotów. Nigdy nie podawać nic doustnie osobie nieprzytomnej. Natychmiast skontaktować się z lekarzem lub Centrum Zatruć oddechową Przenieść poszkodowanego na świeże powietrze i pozwolić mu odpocząć w pozycji ułatwiającej oddychanie. Jeżeli osoba poszkodowana nie oddycha, zastosować sztuczne oddychanie. Ochrona osób udzielają cych pierwszej pomocy Udzielający pierwszej pomocy powinien zapewnić sobie pomoc. Więcej szczegółów podano w sekcji 8. W razie połknięcia lub wdychania substancji nie stosować metody oddychania usta-usta; zastosować sztuczne oddychanie, nakładając na twarz osoby poszkodowanej maseczkę wyposażoną w zawór jednodrożny lub inny odpowiedni medyczny aparat oddechowy. 4.2 Najważniejsze ostre i opóźnione objawy oraz skutki narażenia W kontakcie ze skórą Iniekcja podskórna produktów pod wysokim ciśnieniem może powodować bardzo poważne konsekwencje nawet jeśli żadne symptomy lub uszkodzenia nie są widoczne W kontakcie z oczami Niesklasyfikowany w oparciu o dostępne dane Po inhalacji Niesklasyfikowany w oparciu o dostępne dane Spożycie Niesklasyfikowany w oparciu o dostępne dane. Spożycie może prowadzić do podrażnienia układu pokarmowego, do mdłości, wymiotów i biegunki 4.3 Wskazania dotyczące wszelkiej natychmiastowej pomocy lekarskiej i szczególnego postępowania z poszkodowanym Uwagi dla lekarza: Postępować w zależności od objawów SEKCJA 5: POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU POŻARU 5.1 Środki gaśnicze Odpowiednie środki gaśnicze Ditlenek węgla (CO 2). Proszek ABC. Piana. Natrysk wodny lub mgła. Piasek Niewłaściwe środki gaśnicze Nie używać zwartych strumieni wody, mogą sprzyjać rozprzestrzenianiu się pożaru 5.2 Szczególne zagrożenia związane z substancją lub mieszaniną W przypadku pożaru możliwe jest powstawanie niebezpiecznych gazów palnych i oparów Narażenie powodowane produktami spalania może być zagrożeniem dla zdrowia! Niebezpieczne produkty spalania: trujące i silnie trujące gazy spalinowe . 5.3 Informacje dla straży pożarnej Specjalne wyposażenie ochronne dla strażaków Podczas pożaru nosić autonomiczny aparat do oddychania i ubranie ochronne Inne informacje Opakowania i zbiorniki chłodzić natryskiem wodnym. Wszystkie nie spalone resztki i zanieczyszczona woda z gaszenia pożaru powinny być utylizowane zgodnie z lokalnymi przepisami. SEKCJA 6: POSTĘPOWANIE W PRZYPADKU NIEZAMIERZONEGO UWOLNIENIA DO ŚRODOWISKA 6.1 Indywidualne środki ostrożności, wyposażenie ochronne i procedury w sytuacjach awaryjnych Informacja ogólna Nie dotykać i nie chodzić po rozlanym produkcie. Zanieczyszczone powierzchnie mogą być bardzo śliskie. Używać środki ochrony indywidualnej. Zapewnić odpowiednią wentylację. Usunąć wszystkie źródła zapłonu. 6.2 Środki ostrożności w zakresie ochrony środowiska Informacja ogólna Zapobiegać przedostaniu się produktu do wód gruntowych. Nie dopuszczać do przedostania się do gruntu, cieków wodnych, piwnic i odpływów. 6.3 Metody i materiały zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażenia i służące do usuwania skażenia Należy zebrać mechanicznie i przepisowo usunąć. Nie należy spłukiwać wodą. Przy małych ilościach: Pobierac za pomocą neutralnych (nie alkalicznych / nie kwasnych), wiazacych plyny materialów, jak np. ziemia okrzemkowa. Material nalezy usuwac zgodnie z przepisami. Przy dużych ilościach: Smary mogą zostać usuniętę za pomocą urządeń ssących lub pomp. W przypadku substancji zapalnych dopuszczalne jest stosownie tylko urządzeń napędzanych powietrzem lub właściwie ustawionych urządzeń elektrycznych. W przypadku utrzymujacego sie sliskiego nalotu usunac go za pomoca srodka pioracego wzgl. roztworu mydla lub innego srodka czyszczacego ulegajacego biodegradacji. Smar silikonowy ma śliską konsystencję, dlatego też rozlana mieszanina stanowi niebezpieczeństwo poślizgnięcia się. Celem polepszenia przyczepności należy nanieść piasek lub inny obojętny materiał ziarnisty. 6.4 Metody i materiały zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażenia i służące do usuwania skażenia Postępowanie z odpadami produktu – patrz sekcja 13 karty. Środki ochrony indywidualnej – patrz sekcja 8 karty. SEKCJA 7: POSTĘPOWANIE Z SUBSTANCJAMI I MIESZANINAMI ORAZ ICH MAGAZYNOWANIE 7.1 Środki ostrożności dotyczące bezpiecznego postępowania Ogólne: Przestrzegać zaleceń obowiązujących podczas pracy z czynnikami chemiczny – rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych Nie są wymagane żadne szczególne ochronne środki zaradcze. – Dz. U. z dnia 18 stycznia 2005 r., Nr 11, poz. 86. ę Wskazówki co do bezpiecznego obchodzenia si: Srodki ostrożności dot. ochrony przed pożarem i wybuchem: Należy unikać tworzenia aerozolu. W przypadku tworzenia aerozolu należy zastosować specjalne ochronne środki zaradcze (odsysanie, ochrona dróg oddechowych). Rozlana mieszanina zwiększa niebezpieczeństwo poślizgnięcia się Należy przestrzegać zaleceń zawartych w rozdziale 8. Należy przestrzegać ogólnych prawideł profilaktyki przeciwpożarowej. 7.2 Warunki bezpiecznego magazynowania, w tym informacje dotyczące wszelkich wzajemnych niezgodności Wymagania dot. pomieszczeń magazynowych i pojemników: Wskazówki co do wspólnego składowania: Należy przestrzegać miejscowych przepisów urzędowych. Nale y przestrzega miejscowych przepisów urz dowych. Dalsze zalecenia co do warunków magazynowania: ż ć ę Należy składować w suchym i chłodnym miejscu. Maksymalna temperatura podczas składowania i transportu: 50 °C 7.3 Szczególne zastosowanie(-a) końcowe Specyficzne zastosowania Dodatkowe informacje - patrz Karta Techniczna. SEKCJA 8: KONTROLA NARAŻENIA/ŚRODKI OCHRONY INDYWIDUALNEJ 8.1 Parametry dotyczące kontroli Zalecane procedury monitoringu - PN-89/Z-01001/06. Ochrona czystości powietrza. Nazwy, określenia i jednostki. Terminologia dotycząca badań jakości powietrza na stanowiskach pracy; - Rozporządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 9 lipca 1996 roku w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy. Dz.U. nr 86/1996, poz. 394, ze zm. Dz.U. nr 21/2003, poz. 180; - PN Z-04008-7:2002. Ochrona czystości powietrza. Pobieranie próbek. Zasady pobierania próbek powietrza w środowisku pracy i interpretacja wyników; - PN-EN-689: 2002. Powietrze na stanowiskach pracy - wytyczne oceny narażenia inhalacyjnego na czynniki chemiczne przez porównanie z wartościami dopuszczalnymi i strategia pomiarowa. 8.2 Kontrola narażenia 8.2.1 Stosowane techniczne środki kontroli Srodki zaradcze ogólne i sanitarne: Przy obchodzeniu się z materiałami chemicznymi należy przestrzegać ogólnych zaleceń higienicznych. Nie wolno jeść, pić, palić podczas stosowania. Osobiste wyposażenie ochronne: Ochrona dróg oddechowych W warunkach normalnych nie jest wymagany osobisty sprzęt do oddychania. W przypadku mgły, spraju lub aerozolu stosować odpowiedni osobisty sprzęt do oddychania i odzież ochronną. odpowiedni sprzęt do oddychania: Półmaska filtracyjna, zgodnie z takimi uznanymi normami, jak EN 149. Zalecany typ filtra: FFP1 lub filtr tej samej jakości, zgodnie z takimi uznanymi normami, jak EN 149 Należy przestrzegać czasowych ograniczeń przewidzianych do stosowania sprzętu ochrony dróg oddechowych oraz wskazówek producenta sprzętu. Ochrona wzroku Zalecenie: Założyć ochronę oczu/twarzy Ochrona rąk Zalecany materiał na r W czasie posługiwania się produktem zaleca się używanie rękawic ochronnych. Grubo ękawice: Rękawice ochronne z kauczuku nitrylowego śćmateriału: > 0,1 mm Zalecany materiał na rękawice: Rękawice ochronne z butylokauczuku Czas przenikania: > 480 min Grubość materiału: > 0,3 mm Prosimy przestrzegać instrukcji dotyczących przepuszczalności i czasu przebicia dostarczonych przez dostawcę rękawic. Należy również uwzględnić specyficzne warunki lokalne stosowania produktu, takie jak niebezpieczeństwo przecięcia, ścierania i czas kontaktu. Należy wziąć pod uwagę, że codzienny okres użycia rękawicy chroniącej przed chemikaliami może być w praktyce, ze względu na wiele czynników na to wpływających (na przykład temperatura), znacznie krótszy, aniżeli okres przenikalności ustalony testem. Czas przenikania: > 480 min 8.2.2 Kontrola narażenia środowiska Nie dopuścić do dostania się do środowiska wodnego, ścieków i w podłoże. 8.3 Dodatkowe wskazówki odnośnie formy urządzeń technicznych Należy przestrzegać zaleceń zawartych w rozdziale 7. Należy przestrzegać przepisów obowiązujących w danym kraju. SEKCJA 9: WŁAŚCIWOŚCI FIZYCZNE I CHEMICZNE 9.1 Informacje na temat podstawowych właściwości fizycznych i chemicznych stan skupienia/postać: Ciało stałe barwa: Bezbarwny/klarowny zapach: Bezzapachowy próg zapachu: Brak dostępnej informacji wartość pH: ok.6.8 temperatura topnienia/krzepnięcia: -60°C początkowa temperatura wrzenia: Brak dostępnej informacji temperatura zapłonu: Brak dostępnej informacji szybkość parowania: Brak dostępnej informacji palność (ciała stałego, gazu): Brak dostępnej informacji górna/dolna granica wybuchowości: Brak dostępnej informacji prężność par: Brak dostępnej informacji gęstość par: Brak dostępnej informacji gęstość : Brak dostępnej informacji rozpuszczalność: Nierozpuszczalny współcz.podziału: n-oktanol/woda: Brak dostępnej informacji temperatura samozapłonu: Brak dostępnej informacji temperatura rozkładu: Brak dostępnej informacji właściwości wybuchowe: Nie jest wybuchowy właściwości utleniające: Nie dotyczy lepkość kinematyczna (25°C): Ok.90-110 mm 2 /s (bez propelentu) 9.2 Inne informacje Brak wyników dodatkowych badań. SEKCJA 10: STABILNOŚĆ I REAKTYWNOŚĆ 10.1 Reaktywność Przy zgodnym z przepisami składowaniu i obchodzeniu się nie są znane żadne niebezpieczne reakcje. Istotne dane są ewentualnie zawarte w innych częściach niniejszego rozdziału. 10.2 Stabilność chemiczna Przy zgodnym z przepisami składowaniu i obchodzeniu się nie są znane żadne niebezpieczne reakcje. Istotne dane są ewentualnie zawarte w innych częściach niniejszego rozdziału. 10.3 Możliwość występowania niebezpiecznych reakcji Przy zgodnym z przepisami składowaniu i obchodzeniu się nie są znane żadne niebezpieczne reakcje. Istotne dane są ewentualnie zawarte w innych częściach niniejszego rozdziału. 10.4 Warunki, których należy unikać Żadne nie są znane. 10.5 Materiały niezgodne Żadne nie są znane. 10.6 Niebezpieczne produkty rozkładu Przy składowaniu i posługiwaniu się zgodnie z przepisami: żadne nie są znane . Pomiary dowiodły, że przy temperaturach od ok. 150 °C wydziela się przez rozkład oksydacyjny niewielka ilość formaldehydu. SEKCJA 11: INFORMACJE TOKSYKOLOGICZNE 11.1 Informacje dotyczące skutków toksykologicznych 11.1.1 Toksyczność ostra Droga 11.1.2 Działanie żrące / drażniące na skórę Dane dotyczące produktu: 11.1.3 Poważne uszkodzenie oczu/działanie drażniące na oczy Dane dotyczące produktu: Wynik/Działanie Species/Testsystem Źródło nie podrażniający królik Literatura (Polidwumetylosiloksan) 11.1.4 Działania uczulające na drogi oddechowe lub skórę Dane dotyczące produktu: Droga ekspozycji Wynik/Działanie Species/Testsystem Źródło skórnie nie uczulający świnka morska; Magnusson-Kligman Literatura (Polidwumetylosiloksan) OECD 406 11.1.5 Działanie mutagenne na komórki rozrodcze Ocena: Na podstawie dostępnych danych można przyjąć, iż nie ma istotnego zagrożenia uszkodzenia materiału genetycznego. Dane dotyczące produktu: OECD 471 11.1.6 Rakotwórczość Ocena: W badaniach na zwierzętach nie wykazano wskazań na działania rakotwórcze. Dane dotyczące produktu: Wynik/Działanie Species/Testsystem Źródło NOAEL: >= 1000 mg/kg NOAEL= NOAEL (carcinogenic effects) carcinogenicity study Szczur (F344) doustnie (pasza) 2 a Literatura (Polidwumetylosiloksan) 11.1.7 Działanie szkodliwe na rozrodczość Ocena: W badaniach na zwierzętach nie wykazano żadnych wskazań na działanie upośledzające płód i upośledzenie płodności. Dane dotyczące produktu: Wynik/Działanie (Badania w zakresie toksyczności rozwojowej i teratogenności) Species/Testsystem Źródło NOAEL (developmental): >= 1000 mg/kg NOAEL (maternal): >= 1000 mg/kg Symptomy/Działanie: Brak ekspertyzy. Developmental Toxicity Study Królik doustnie (zgłębnik przełykowy) ; day 6 - 19 of gestation Literatura (Polidwumetylosiloksan) 11.1.8 Działanie toksyczne na narządy docelowe (narażenie jednorazowe) Ocena: Do tego punktu końcowego nie ma kontrolnych danych toksykologicznych dla całgo produktu. 11.1.9 Działanie toksyczne na narządy docelowe (powtarzane narażenie) Ocena: Do tego punktu końcowego nie ma kontrolnych danych toksykologicznych dla całgo produktu. Dane dotyczące produktu: Wynik/Działanie Species/Testsystem Źródło NOAEL: >= 1000 mg/kg NOAEL = NOAEL (systemic effects) chronic study Szczur doustnie (pasza) 1 a Okres obserwacji uzupełniającej: 1 a Literatura (Polidwumetylosiloksan) 11.1.10 Zagrożenie spowodowane aspiracją Ocena: Do tego punktu końcowego nie ma kontrolnych danych toksykologicznych dla całgo produktu. 11.1.11 Inne informacje Charakterystyczne zmiany skórne (pryszcze) mogą powstać wskutek długiego lub powtarzającego się narażenia (kontakt z zabrudzonym ubraniem). SEKCJA 12: INFORMACJE EKOLOGICZNE 12.1 Toksyczność Niesklasyfikowany w oparciu o dostępne dane Ostra toksyczność wodna - Informacja o produkcie Brak dostępnej informacji Ostra toksyczność wodna - Informacja o składnikach Brak dostępnej informacji Chroniczna toksyczność wodna - Informacja o produkcie Brak dostępnej informacji Chroniczna toksyczność wodna - Informacja o składnikach Brak dostępnej informacji Badania na organizmach lądowych Brak dostępnej informacji. 12.2 Trwałość i zdolność do rozkładu Ocena: Polidwumetylosiloksany są w pewnym zakresie degradowalne w procesie abiotycznym. Zawartość silikonu: Nie biodegradowalny. Eliminacja przez adsorpcję na osadzie aktywnym. 12.3 Zdolność do bioakumulacji Informacja o produkcie Brak dostępnej informacji. logPow Brak dostępnej informacji 12.4 Mobilność w glebie Ocena: Składniki polimeru: nierozpuszczalne w wodzie. Adsorbuje w glebie. 12.5 Wyniki oceny właściwości PBT i vPvB Brak danych. 12.6 Inne szkodliwe skutki działania Informacja ogólna Brak dostępnej informacji SEKCJA 13: POSTĘPOWANIE Z ODPADAMI 13.1 Metody unieszkodliwiania odpadów Produkt zużyty/Produkt niezużyty Nie odprowadzać do środowiska. Nie spuszczać do kanalizacji. Utylizować zgodnie z dyrektywami WE dla odpadów niebezpiecznych. Zanieczyszczone opakowania Puste opakowania powinny być odbierane przez firmę upoważnioną do recyklingu lub utylizacji. Kod odpadu WE Zgodnie z Europejskim katalogiem odpadów, kod odpadu nie jest specyficzny dla produktu, ale dla zastosowania. Wytwórca odpadu jest odpowiedzialny za jego właściwą klasyfikację, odpowiednią do zastosowania produktu. Wymienione kody odpadu są tylko rekomendacją: 12 01 12. Inne informacje Informacje na temat środków bezpieczeństwa i środków ochronnych dla pracowników utylizacji znajdują się w sekcji 8. SEKCJA 14: INFORMACJE DOTYCZĄCE TRANSPORTU 14.1 Numer UN (numer ONZ) Brak regulacji 14.2 Prawidłowa nazwa przewozowa UN Brak regulacji 14.3 Klasa(-y) zagrożenia w transporcie Brak regulacji 14.4 Grupa pakowania Brak regulacji 14.5 Zagrożenia dla środowiska Brak regulacji 14.6 Szczególne środki ostrożności dla użytkowników Brak regulacji 14.7 Transport luzem zgodnie z załącznikiem II do konwencji MARPOL i kodeksem IBC Nie dotyczy. SEKCJA 15: INFORMACJE DOTYCZĄCE PRZEPISÓW PRAWNYCH 15.1 Przepisy prawne dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska specyficzne dla substancji lub mieszaniny Należy przestrzegaćlokalnych i państwowych przepisów. ą Informacje dotycz ce oznakownia znajduj ąsięw rozdziale 2 dokumentu. Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006r w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń, stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) z późn. zm. ROZPORZĄDZENIE KOMISJI (UE) NR 453/2010 z dnia 20 maja 2010 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH). Ustawa z dnia 25 lutego 2011r. o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (DZ.U. Nr 63, poz. 322.). Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2008r nr 1272/2008 (CLP) – (art. 55, zał. VI, tab. 3.2) z późn. zm. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 kwietnia 2012 w sprawie oznakowań opakowań substancji niebezpiecznych i mieszanin niebezpiecznych oraz niektórych mieszanin. (Dz. U. 2012 nr 0 poz. 445). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 23 kwietnia 2004r w sprawie określenia wzorów oznakowania opakowań (DZ.U. Nr 94, poz. 927). Ustawa z dnia 11 maja 2001r o opakowaniach i odpadach opakowaniowych (DZ.U. Nr 63, poz. 638 z późn. zm.). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 27 września 2001r w sprawie katalogu odpadów (DZ.U. Nr 112, poz. 1206). Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001r o odpadach (DZ.U. Nr 62 poz. 628 z późn. zm.). Dyrektywa Rady Nr 75/442/EEC w sprawie odpadów, Dyrektywa Rady Nr 91/689/EEC w sprawie odpadów niebezpiecznych, Decyzja komisji Nr 2000/532/EC z 3 maja 2000r podająca wykaz odpadów, OJ Nr L 226/3 z 6 września 2000r, wraz z decyzjami zmieniającymi. Ustawa z dnia 24 października 2011r. o przewozach substancji niebezpiecznych (DZ.U. Nr 227, poz. 1367) Oświadczenie Rządowe z dnia 16 stycznia 2009r w sprawie wejścia w życie zmian w załączniku A i B Umowy europejskiej dotyczącej międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych (ADR), sporządzonej w Genewie dnia 30 września 1957r (DZ.U. Nr 27, poz. 162z późń. zm). Przepisy ADR – stan prawny od 1 stycznia 2011r. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 listopada 2002r w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (DZ.U. Nr 217, poz. 1833 z późn. zm.). Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004r w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz. U. z 2005 r. Nr 11, poz. 86 z późn. zm.). Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2003r w sprawie substancji stwarzających szczególne zagrożenie dla środowiska (DZ.U. Nr 217, poz.2141). 15.2 Ocena bezpieczeństwa chemicznego Dla tego produktu nie została przeprowadzona ocena bezpieczeństwa substancji wg rozporządzenia (WE) 1907/2006 (REACH). SEKCJA 16: INNE INFORMACJE Szkolenia Przed przystąpieniem do pracy z produktem użytkownik powinien zapoznać się z zasadami BHP odnośnie obchodzenia się z chemikaliami, a w szczególności odbyć odpowiednie szkolenie stanowiskowe. Osoby związane z transportem materiałów niebezpiecznych w myśl Umowy ADR powinny zostać odpowiednio przeszkolone w zakresie wykonywanych obowiązków (szkolenie ogólne, stanowiskowe oraz z zakresu bezpieczeństwa). Wyjaśnienie skrótów i akronimów ACGIH = American Conference of Governmental Industrial Hygienists = Amerykańska Konferencja Rządowych Higienistów Przemysłowych bw/day = body weight/day = ci ęż ar ciała / dzie ń bw = body weight = ciężar ciała EC x = Effect Concentration associated with x% response = stężenie, dla którego występuje reakcja x% IARC = International Agency for Research of Cancer = Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem GLP = Good Laboratory Practice = Dobra praktyka laboratoryjna LC50 = 50% Lethal concentration = 50% letala koncentracija - kimikalijas koncentracija gaisa vai udeni, kas izraisa navi 50% (pusei) no testa dzivnieku grupas LL = Lethal Loading = Obci LD50 = 50% Lethal Dose = Dawka w 50% śmiertelna - Dawka chemiczna, która po podaniu jednorazowym powoduje śmierć 50% (połowy) grupy zwierząt doświadczalnych ąż ś enie miertelne NIOSH = National Institute of Occupational Safety and Health = Narodowy Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy NOAEL = No Observed Adverse Effect Level = poziom, przy którym nie zaobserwowano występowania szkodliwego efektu NOEC = No Observed Effect Concentration = stężenie, przy którym nie obserwuje się szkodliwych zmian OECD = Organization for Economic Co-operation and Development = Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju NOEL = No Observed Effect Level = poziom niewywołujący widocznych objawów OSHA = Occupational Safety and Health Administration = Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy Substancja o nieznanym lub zmiennym składzie, zło UVCB = Substance of unknown or Variable composition, Complex reaction products or Biological material = żone produkty reakcji lub materiał biologiczny DNEL = Derived No Effect Concentration = Poziom nie powoduj cy zmian PNEC = Predicted No Effect Concentration = Przewidywane st ą ęż enie niepowoduj ce zmian w rodowisku fw = fresh water = słodka woda dw = dry weight = masa sucha mw = marine water = woda morska or = occasional release = sporadyczne uwolnienie Karta ta unieważnia i zastępuje wszystkie jej dotychczasowe wersje. Powyższe informacje powstały w oparciu o aktualnie dostępne dane charakteryzujące produkt oraz doświadczenie i wiedzę posiadaną w tym zakresie przez producenta. Nie stanowią one opisu jakościowego produktu ani przyrzeczenie określonych właściwości. Należy je traktować jako pomoc dla bezpiecznego postępowania w transporcie, składowaniu i stosowaniu produktu. Nie zwalnia to użytkownika od odpowiedzialności za niewłaściwe wykorzystanie powyższych informacji oraz z przestrzegania wszystkich norm prawnych obowiązujących w tej dziedzinie. ą ś	<urn:uuid:d13ddb26-cbd1-481f-afef-57e14b94d417>	finepdfs	1.150391	CC-MAIN-2019-22	http://www.cx80.pl/images/karty-charakterystyki/CX%2080%20SMAR%20SILIKONOWY.pdf	2019-05-21T02:34:14Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-22/segments/1558232256215.47/warc/CC-MAIN-20190521022141-20190521044141-00287.warc.gz	251,352,961	0.99992	0.999964	0.999964	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1537, 4468, 8119, 11141, 13109, 14336, 16246, 18007, 21532, 24120 ]	1	0
Karta danych technicznych Optyczny czujnik odległości Nr art.: 50113667 AMS 300i 200 H Ilustracja może się różnić od stanu rzeczywistego Treść - Dane techniczne - Rysunki wymiarowe - Przyłącze elektryczne - Obsługa i wskazanie - Kod artykułu - Wskazówki - Dalsze informacje - Akcesoria Dane techniczne Dane podstawowe Wersja specjalna Wersja specjalna Ogrzewanie Parametry MTTF 31 years Dane optyczne Źródło światła Laser, czerwony Długość fal świetlnych 655 nm Klasa lasera 2, IEC/EN 60825-1:2014 Forma sygnału wysyłanego modulowany Wielkość plamki świetlnej [dla odstępu czujników] 150 mm [200.000 mm] Rodzaj geometrii plamki świetlnej okrągły Dane pomiarowe Czas obliczanie wartości pomiarowej 8 ms Zakres pomiarowy 200 ... 200.000 mm Rozdzielczość 0,001 ... 10 mm Dokładność 3 mm Powtarzalność (3 Sigma) 2,1 mm Wydawanie wartości pomiarowej 1,7 ms Dryf temperaturowy 0,01 ... 0,1 mm/K Prędkość przesuwu maks. 10 m/s Dane elektryczne Okablowanie ochronne Brak danych Parametry wydajnościowe Napięcie zasilania U B 18 ... 30 V, DC Interfejs Rodzaj RS 232, RS 422 RS 232 Funkcja Proces Prędkość transmisji 19.200 ... 115.200 Bd Format danych nastawny Bit startowy 1 Bit danych 8 Bit stopu 1 Parytet nastawny Protokół przesyłowy stały Kodowanie danych binarny RS 422 Prędkość transmisji 19.200 ... 115.200 Bd Przyłącze Liczba przyłączy 3 Piece(s) Przyłącze 1 Funkcja BUS IN Interfejs danych Rodzaj przyłącza Wtyczki okrągłe Oznaczenie na urządzeniu BUS IN Rozmiar gwintu M12 Typ male Materiał Metal Liczba pinów 5 -pin Kodowanie Z kodowaniem B Przyłącze 3 Funkcja PWR / SW IN / OUT Zasilanie napięciem Rodzaj przyłącza Wtyczki okrągłe Oznaczenie na urządzeniu PWR Rozmiar gwintu M12 Typ male Liczba pinów 5 -pin Kodowanie Z kodowaniem A Przyłącze 4 Funkcja Interfejs serwisowy Rodzaj przyłącza Wtyczki okrągłe Oznaczenie na urządzeniu SERWIS Rozmiar gwintu M12 Typ female Liczba pinów 5 -pin Kodowanie Z kodowaniem A Dane mechaniczne Konstrukcja prostopadłościenny Wymiar (szer. x wys. x dł.) 84 mm x 166,5 mm x 159 mm Materiał obudowy Metal Obudowa metalowa Odlew cynkowy i aluminiowy Materiał osłony obiektywu Szkło Masa netto 2.450 g Kolor obudowy czerwony szary Rodzaj mocowania Mocowanie przelotowe Obsługa i wskazanie Rodzaj wskazania LED Wyświetlacz LC Liczba LED 2 Piece(s) Elementy sterujące Klawiatura foliowa Parametry otoczenia Temperatura otoczenia podczas pracy -30 ... 50 °C Temperatura otoczenia w miejscu prze chowywania -30 ... 70 °C Wilgotność względna powietrza (niekondensująca) 90 % Certyfikaty Tel.: +49 7021 573-0 • Faks: +49 7021 573-199 Dane techniczne Rysunki wymiarowe Wszystkie wymiary są podane w milimetrach A Śruba M 5 do wyrównania C Oś optyczna B Śruba radełkowana z sześciokątnym gniazdem imbusowym SW 4 i nakrętką M 5 do mocowania D Punkt zerowy mierzonego oddalenia Przyłącze elektryczne Przyłącze 1 BUS IN Pin Obsadzenie pinów Przyłącze 3 PWR Pin Obsadzenie pinów Przyłącze 4 SERWIS Kodowanie Z kodowaniem A Pin Obsadzenie pinów Obsługa i wskazanie Kod artykułu Oznaczenie artykułu: AMS 3XXi YYY Z AAA Wskazówka ª Lista ze wszystkimi dostępnymi typami urządzeń znajduje się na stronie internetowej Leuze www.leuze.com. Wskazówki Przestrzegać użytkowania zgodnego z przeznaczeniem! ª Produkt nie jest czujnikiem bezpieczeństwa i nie służy do ochrony osób. ª Produkt może być eksploatowany tylko przez osoby kompetentne. ª Produkt stosować tylko zgodnie z przeznaczeniem. Wskazówki UWAGA! PROMIENIOWANIE LASEROWE – LASER KLASY 2 Nie patrzeć w promień! Urządzenie spełnia wymogi zgodnie z IEC/EN 60825-1:2014 dla produktu 2 klasy lasera oraz ustaleń zgodnych z U.S. 21 CFR 1040.10 z odchyleniami odpowiednimi dla Laser Notice No. 56 z 08.05.2019. ª Nigdy nie patrzeć bezpośrednio w wiązkę laserową lub w kierunku odbijanych promieni laserowych! Dłuższe wpatrywanie się w promienie grozi uszkodzeniem siatkówki. ª Wiązki laserowej z urządzenia nie wolno kierować na ludzi! ª Jeśli wiązka laserowa przypadkowo padnie na człowieka, trzeba ją przerwać nieprzezroczystym, nieodbijającym przedmiotem. ª Podczas montażu i wyrównania urządzenia unikać odbijania wiązki laserowej od powierzchni lustrzanych! ª OSTROŻNIE! Używanie urządzeń obsługowych lub regulacyjnych innych niż tu podane albo stosowanie innych metod może prowadzić do niebezpiecznej ekspozycji na promieniowanie. ª Proszę przestrzegać obowiązujących ustawowych i lokalnych przepisów dotyczących ochrony przeciwlaserowej. ª Ingerencje w urządzenie i jego modyfikacje są zabronione. Naprawa może być przeprowadzana wyłącznie przez Leuze electronic GmbH + Co. KG. Urządzenie nie ma części ustawianych ani konserwowanych przez użytkownika. WSKAZÓWKA Zamocować oznakowanie ostrzegające przed laserem i informujące o nim! oznakowanie (naklejki) ostrzegające przed laserem i informujące o nim w kilku językach. Na urządzeniu znajduje się oznakowanie ostrzegające przed laserem i informujące o nim. Dodatkowo do urządzenia dołączono samoprzylepne ª Na urządzeniu należy zamocować oznakowanie w odpowiednim języku. Jeśli urządzenie ma być używane w USA, należy użyć naklejki z informacją "Complies with 21 CFR 1040.10". ª Oznakowanie ostrzegające przed laserem i informujące o nim należy umieścić w pobliżu urządzenia, jeśli nie ma na nim żadnego oznakowania (np. jeśli jest na to za małe) lub jeśli istniejące oznakowanie musi zostać zasłonięte z powodu warunków montażowych. ª Oznakowanie ostrzegające przed laserem i informujące o nim należy umieścić tak, żeby było czytelne bez potrzeby narażania się na promieniowanie laserowe urządzenia lub inne promieniowanie optyczne. Dalsze informacje * W aplikacjach UL dopuszczalne jest używanie wyłącznie w obwodach prądowych Class 2 zgodnie z NEC (National Electric Code). * Przy odpowiedniej koncepcji kombinacji elementów przez producenta maszyn możliwe jest zastosowanie jako komponentu związanego z bezpieczeństwem w obrębie funkcji bezpieczeństwa. Akcesoria Technologia połączeniowa – kable przyłączeniowe Nr art. Oznaczenie Artykuł Opis Akcesoria Nr art. Oznaczenie Opis Artykuł Folie refleksyjne dla czujników odległości Nr art. Oznaczenie Artykuł Usługi Wskazówka ª Listę z dostępnymi akcesoriami można znaleźć na stronie internetowej Leuze w zakładce Pobieranie strony ze szczegółami artykułów. Opis	<urn:uuid:3f14b8ab-4d3f-4eb4-96fb-e0af007b7067>	finepdfs	1.120117	CC-MAIN-2025-08	https://files.leuze.com/Volumes/Volume0/opasdata/d100001/medias/docus/118/$v7/DS_AMS-300i-200-H_pol_50113667.pdf	2025-02-13T06:02:32+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831951775.34/warc/CC-MAIN-20250213045825-20250213075825-00620.warc.gz	221,173,045	0.999956	0.999967	0.999967	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 290, 2727, 2744, 2971, 3149, 3600, 6190, 6469 ]	1	0
\| Wnioskujący \| Nr poprawki \| ZADANIA: \| 2021 rok \| 2022 rok \| 2023 rok \| 2024 rok \| \|-----------------------------\|-------------\|--------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------\| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 1 \| Przebudowa ulicy Starowolskiej \| Zgodnie z poprawką Klubu Radnych Przyjazny Kraków nr 9 do Budżetu Miasta Krakowa \| 350 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych \| \| \| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 2 \| Rozbudowa ul. Słońskiego do ul. Ćwikłowej \| \| 200 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych \| 1 000 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych \| 2 000 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych \| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 3 \| Park przy ul. Jahody \| Zgodnie z poprawką Klubu Radnych Przyjazny Kraków nr 15 do Budżetu Miasta Krakowa \| 250 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych \| \| \| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 4 \| II etap KS Wróblowianka \| Zgodnie z poprawką Klubu Radnych Przyjazny Kraków nr 15 do Budżetu Miasta Krakowa \| \| 1 000 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych \| 1 500 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych \| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 5 \| Rozbudowa odcinka ulicy Bochenka od ul. Podedworze do ul. Szpakowej wraz z wybudowaniem chodnika dla mieszkańców oraz zatoczek parkingowych \| \| 150 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych \| \| 2 800 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych \| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 6 \| Ogrodzenie boiska treningowego nr 1 zgodnie z wymogami licencyjnymi niezbędne do rozgrywania meczów mistrzowskich przez drużyny młodzieżowe na terenie Hutnika Kraków \| Zgodnie z poprawką Klubu Radnych Przyjazny Kraków nr 45 do Budżetu Miasta Krakowa \| 350 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych \| \|-----------------------------\|---\|-------------------------------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------\| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 7 \| Zagospodarowanie parku rzecznego „Ogród Płaszów” - etap II i III \| \| 3 000 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych \| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 8 \| Zagospodarowanie terenów sportowo-rekreacyjnych przy ZSP nr 1 ul. Myśliwska 64 \| Zgodnie z poprawką Klubu Radnych Przyjazny Kraków nr 48 do Budżetu Miasta Krakowa \| \| 2 000 000 zł - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób prawnych \| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 9 \| Program Budowy Chodników \| Zgodnie z poprawką Klubu Radnych Przyjazny Kraków nr 56 do Budżetu Miasta Krakowa \| 5 000 000 zł: (1. Opracowanie koncepcji budowy ciągu pieszego pomiędzy ul. Skalica i Wzgórze (projekt) 2. Budowa chodnika wzdłuż ul. Petrażyckiego (projekt), 3. budowa chodnika wzdłuż ulicy Szymona Szymonowica (projekt), 4. Budowa chodnika przy ul. Matematyków Krakowskich na odcinku od OSP Zbydniowice do granic Miasta (projekt), 5. ulica Niebieska od pętli autobusowej Piaski Wielkie do KS Orzeł Piaski Wielkie (projekt), 6. ul. Tyniecka od ul. Dąbrowa do ul. Nowej Kolnej z uwzględnieniem peronu przystankowego, przejść dla pieszych (realizacja.), 7. ul. Tyniecka od budynku nr 116 do budynku Szkoły Podstawowej nr 54 (realizacja), 8. ul. Żelazowskiego (wschodnia strona od przystanku ul. Szczegów do ul. Baryckiej), (realizacja), 9. ul. Golikówka na odcinku od ul. Korbońskiego do wjazdu na Wały Wiślane. (realizacja)) - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych \| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 10 \| Adaptacja budynku na os. Wilłowym na potrzeby poradni \| Zgodnie z poprawką Klubu Radnych Przyjazny Kraków nr 43 do Budżetu Miasta Krakowa \| 5 000 000 zł: (1. ul. Tyniecka od ul. Dąbrowa do ul. Nowej Kolnej z uwzględnieniem peronu przystankowego, przejść dla pieszych (realizacja), 2. ul. Tyniecka od budynku nr 116 do budynku Szkoły Podstawowej nr 54 (realizacja), 3. ul. Żelazowskiego (wschodnia strona od przystanku ul. Szczegów do ul. Baryckiej), (realizacja), 4. ul. Golikówka na odcinku od ul. Korbońskiego do wjazdu na Wały Wiślane. (realizacja)) - zwiększenie dochodów z tytułu udziału we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych \| \| Klub Radnych Przyjazny Kraków \| 11 \| Basen przy Szkole Podstawowej nr 144 os. Bohaterów Września \| Zgodnie z poprawką Klubu Radnych Przyjazny Kraków nr 59 do Budżetu Miasta Krakowa \| \|-------------------------------\|----\|----------------------------------------------------------\|---------------------------------------------------------------------------------\| \| \| \| \| \| KANCELARIA RADY MIASTA KRAKOWA SEKRETARIAT wpłycono dnia: 2020-12-11 Nr ........................................... Podpis ........................................... W imieniu Klubu Przyjazny Kraków D. Komor	<urn:uuid:d92e402d-aaf9-4747-b01a-b25153f70800>	finepdfs	1.518555	CC-MAIN-2024-51	https://www.bip.krakow.pl/_inc/rada/show_pdfdoc.php?id=116543	2024-12-10T05:04:44+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066057093.4/warc/CC-MAIN-20241210040328-20241210070328-00862.warc.gz	617,607,446	0.98898	0.98898	0.98898	[ "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3340, 4561, 6316, 7075 ]	1	0
ZDĄŻYĆ PRZED ZMROKIEM TANA FRENCH PROLOG Wyobraźcie sobie lato prosto z planu filmowego o dojrzewających nastolatkach w małym miasteczku z lat pięćdziesiątych. Żadną tam irlandzką, subtelną przyprawę, która została zmieszana na użytek podniebienia konesera, żadne niuanse akwarelowe ze szczyptą chmur i delikatnego deszczu; to lato pełną gębą, ekstrawaganckie w gorącym, czystym, jedwabistym błękicie. Eksploduje na języku i smakuje przeżutymi źdźblami trawy, potem, herbatnikami z masłem, które przecieka przez dziurki, i czerwoną oranżadą ze wstrząśniętej butelki, konsumowanymi w domku na drzewie. Smaga twarz wiatrem podczas jazdy rowerem, jest biedronką maszerującą po ramieniu, z każdym oddechem pakuje do ust zapach skoszonej trawy, wydyma bieliznę wiszącą na sznurach, dzwoni i tryska nawoływaniem ptaków, bzyczeniem pszczół, szelestem liści, dźwiękami uderzeń piłki i monotonnym recytowaniem podczas skakania przez skakankę: Raz! Dwa! Trzy! To lato nigdy się nie skończy. Każdego dnia zaczyna się od melodyjki samochodu z lodami i pukania najlepszego przyjaciela do drzwi, kończy się długo i powoli zapadającym zmierzchem i sylwetką matki wołającej do domu, gdy nietoperze przenikliwie piszczą wśród czarnych koron drzew. To lato wystrojone i w pełnej krasie. Wyobraźcie sobie labirynt czyściutkich domków na wzgórzu, zaledwie kilka kilometrów od Dublina. Któregoś dnia, jak zadeklarował rząd, powstaną tu tętniące życiem cuda infrastruktury podmiejskiej, doskonale rozplanowane rozwiązanie, które zaradzi przeludnieniu, wzrastającemu poziomowi biedy i wszelkim bołączkom miejskim, ale teraz to tylko garstka skłonowanych bliźniaków, na tyle jeszcze nowych, że wyglądają na wzgórzu olśniewająco i nieporadnie. Podczas gdy rząd rozpływa się nad McDonaldami i multipleksami, kilka młodych rodzin – w ucieczce przed czynszówkami i toaletami na zewnątrz, o których się nie wspomina w Irlandii lat siedemdziesiątych, albo marząc o wielkich ogrodach za domem i miejscu do zabaw dla dzieci, albo po prostu kupując domy na tyle blisko miasta, na ile pozwalają im pensje nauczycieli i kierowców autobusowych – pakuje foliowe worki na śmieci i wystawia je wzdłuż dwukierunkowej drogi, pośrodku której rośnie trawa i stokrotki, na nowy początek. To było dziesięć lat temu, a mętny blask jarzeniówek centrów handlowych i domów kultury przywoływany pod nazwą „infrastruktura” jak dotąd jeszcze się nie zmaterializował (mniej ważni politycy od czasu do czasu grzmieli w parlamencie o podejrzanych interesach z ziemią). Rolnicy nadal wypasali krowy po drugiej stronie drogi, a noc zapalała rzadką konstelację światel na sąsiednich wzgórzach, za osiedlem, gdzie pewnego dnia na planach pojawi się centrum handlowe oraz zadbany skwer; osiedle zajmuje dwa i pół kilometra kwadratowego ziemi, wokół której rozciąga się od wieków las. Przenieśmy się bliżej, ruszmy za trójką dzieci, które wdrapują się na cienką przegrodę z cegieł i zaprawy, oddzielającej bliźniaki od lasu. Ich ruchy są doskonale w niewidoczny sposób, są sprawni i nieskrępowani, niczym lekkie samoloty. Białe tatuaże – błyskawica, gwiazda – połyskują bielą w miejscu, gdzie jeszcze niedawno był plaster, a teraz skórę opala na brązowo słońce. Wiatr rozwiewa blond włosy: stopień, kolano na murze, do góry, przez mur i znikają. Las to jedno wielkie migotanie i szept, i iluzja. Jego cisza jest puentystycznym spiskiem miliona głosików – szelestów, podmuchów, bezimiennych zduszonych pisków; jego pustka obfituje w tajemne życie, umykający z tupotem cień dostrzegany kątem oka. Uważaj: pszczoły prują do i z gniazd w szczelinach dębu; zatrzymaj się, odwróć pierwszy lepszy kamień, a zobaczysz dziwną larwę, która się wije z irytacją, a tymczasem na nogę wmaszeruje ci sznur pracowitych mrówek. W zrujnowanej wieży, czyjejś porzuconej twierdzy, gdzie między kamieniami są pajęczyny grube jak nadgarstek, o świecie króliki wyprowadzają swoje małe z fundamentów, by bawiły się na prastarych grobach. Lato należy do trójki dzieci. Znają las jak własną kieszeń, jak mikropejzaże zadrapań na kolanach, wystarczy nałożyć im na oczy opaskę, postawić w zadziwionej dolinie lub w przesiece, a znajdą drogę do wyjścia, nie myląc ani razu kroku. To ich terytorium i rządzą nim z dzikim i królewskim rozmachem niczym młode zwierzęta, wspinają się po drzewach i bawią w chowanego w dziuplach całymi dniami, i nocami we snach. Biegą prosto w legendę, w historię na dobranoc i koszmary, których rodzice nigdy nie usłyszą. Na ledwie widocznych, zagubionych ścieżkach, których nigdy byście sami nie znaleźli, koziołkują wzdłuż zrujnowanych murów, ciągną się za nimi nawoływania i sznurówki niczym ogony komet. A kto czeka na brzegu rzeki z dłońmi w wiklinie, czyj śmiech spływa kaskadami z gałęzi wysoko na drzewie, czyją twarz chwytasz kątem oka, twarz ze światła i cienia liści, która znika w mgnieniu oka? Te dzieci nie urosną ani tego, ani następnego lata. Ten sierpień nie zachęci ich do znalezienia ukrytych rezerw siły i odwagi, gdy staną twarzą w twarz ze złożonością świata dorosłych i odejdą smutniejsze i mądrzejsze, i naznaczone na całe życie, to lato ma wobec nich inne plany. Na początek chcę was ostrzec, byście nie zapominali o tym, że jestem detektywem. Nasz związek z prawdą jest niczym pęknięta podstawka, która załamuje światło i dezorientuje obserwatora jak rozbite szkło. Prawda to fundament naszych karier, ścigamy ją za pomocą strategii skrupulatnie zbudowanych z klamstw i skrywanych faktów oraz przeróżnych wariacji na temat podstępów. Prawda to najbardziej pożądana kobieta na świecie, my zaś jesteśmy jej najbardziej zazdrosnymi kochankami, odruchowo odmawiamy komukolwiek najmniejszego choćby spojrzenia w jej stronę. Zdradzamy ją rutynowo, spędzając godziny i dni uytłani w klamstwie, a następnie odwracamy się od niej, wyciągając jako argument kochanka niezwykłą wstęgę Möbiusa: przecież to wszystko z miłości do ciebie. Mam dobrą wyobraźnię, szczególnie gdy chodzi o tani i płytki rodzaj prawdy. Nie dajcie mi się zwieść i nie patrzcie na nas jak na grupę walecznych rycerzy galopujących na białych rumakach w pogoni za Jaśnie Panią Prawdą. Tak naprawdę robimy rzeczy prostackie, chamskie i wstrętne. Na przykład dziewczyna dostarcza swojemu chłopakowi alibi na wieczór, gdy tymczasem my podejrzewamy go o napad na sklep Centra w północnej części miasta i zadźganie nożem pracownika. Najpierw z nią flirtuję, mówię, że skoro ma taką dziewczynę, to rozumiem, dlaczego wolał zostać w domu; dziewczyna ma tlenione, tłuste włosy i płaską, skarłowaciałą twarz odziedziczoną po niedożywionych przodkach i osobiście uważam, że gdybym był jej chłopakiem, to z ulgą bym ją przehandlował, nawet w zamian za owłosionego współwięźnia z celi o ksywie Brzytwa. Potem mówię jej, że w jego szykownych, białych spodniach od dresu znaleźliśmy oznaczone banknoty z kasy sklepowej, a on twierdzi, że to ona wychodziła tego wieczoru i dała mu je, kiedy wróciła. Robię to tak przekonująco, z tak kunsttownie skrywanym skrępowaniem i współczuciem z powodu zdrady jej mężczyzny, że w końcu wiara dziewczyny w cztery wspólne lata rozpada się niczym domek z kart, a ona sama przez łzy wydmuchując nos, opowiada mi wszystko od momentu, gdy wyszedł z domu, łącznie ze szczegółami dotyczącymi jego niedoskonałości seksualnych, podczas gdy w tym samym czasie jej mężczyzna siedzi z moją partnerką w pokoju przesłuchań obok i nie da się z niego wyciągnąć nic poza: „Odpierdol się, byłem w domu z Jackie”. Potem głaszczę ją delikatnie po ramieniu i podaję chusteczkę oraz kubek herbaty wraz z protokołem przesłuchania. Taka właśnie jest moja praca i nie należy się do niej brać – a nawet jeśli, to nie na długo – bez swego rodzaju naturalnej sympatii dla jej priorytetów i wymagań. Zanim zaczniecie czytać, chciałbym wam powiedzieć dwie rzeczy: że pragnę prawdy. I że kłamie. • • • Oto, co przeczytałem w aktach w dniu, w którym zostałem detektywem. Będę nieustannie, na różne sposoby, wracał do tej historii. Pewnie to i smutne, ale za to moje: to jedyna historia na świecie, którą tylko ja mogę opowiedzieć. We wtorek po południu, czternastego sierpnia 1984 roku, trójka dzieci – Germanie (Jamie) Elinor Rowan, Adam Robert Ryan oraz Peter Joseph Savage, każde miało dwanaście lat – bawiła się na drodze, przy której stały ich domy w małym miasteczku Knocknaree w hrabstwie Dublin. Ponieważ był to gorący, bezchmurny dzień, wielu mieszkańców przebywało w swoich ogrodach i wielu świadków widziało dzieci o różnych godzinach popołudnia, jak chodziły po murze na końcu drogi, jeździły na rowerach i huśtały się na starej oponie. Knocknaree było w tamtym czasie słabo zabudowane, a do osiedla przylegał spory las, oddzielony od niego wysokim na półtora metra murem. Około trzeciej po południu trójka dzieci zostawiła rowery w ogródku przed domem Savage’ów i poinformowała panią Angelę Savage – która właśnie wieszala pranie na sznurze – że idą się bawić do lasu. Robiły tak często i znały każdą pięćdz lasu, dlatego pani Savage nie bała się, że mogłyby się zgubić. Peter miał na ręce zegarek, więc kazała mu wrócić do domu przed wpół do siódmej, na kolację. Rozmowę tę potwierdziła sąsiadka z domu obok, pani Mary Therese Corry, a wielu świadków widziało, jak dzieci wspinają się na mur na końcu drogi i idą do lasu. Kiedy Peter Savage nie wrócił do domu przed osiemnastą czterdzieści pięć, matka zadzwoniła do matek pozostałej dwójk, zakładając, że poszedł do któregoś z przyjaciół. Żadne z dzieci nie wróciło. Peter Savage zazwyczaj był słowny, ale rodzice jeszcze nie zaczęli się niepokoić, zakładali, że dzieci zajęły się zabawą i zapomniawały sprawdzić, która jest godzina. Mniej więcej pięć minut przed siódmą pani Savage poszła w stronę lasu, stanęła na skraju i zaczęła wołać dzieci. Nie usłyszała żadnej odpowiedzi, nic, co wskazywałoby na to, że ktoś w ogóle jest w lesie. Wróciła do domu, by podać kolację mężowi, Josephowi Savage, oraz czwórce młodszych dzieci. Po kolacji pan Savage oraz pan John Ryan, ojciec Adama Ryana, weszli głębiej w las, nawoływali dzieci, lecz znów nie usłyszeli żadnej odpowiedzi. Dwadzieścia pięć minut po ósmej, kiedy zaczęło się ściemniać, rodzice zaczęli się poważnie martwić, że ich pociechy mogły się zgubić, i panna Alicia Rowan (matka Germanie, samotna), która miała w domu telefon, zadzwoniła na policję. Rozpoczęło się przeczyszywanie lasu. Zaczęto się obawiać, że dzieci mogły uciec. Panna Rowan postanowiła wysłać Germanie do szkoły z internatem w Dublinie, gdzie miała przebywać w ciągu tygodnia i wracać do Knocknaree na weekendy; szkoła zaczynała się za dwa tygodnie i cała trójka bardzo się denerwowała z powodu rozstania. Wstępne przeszukania przeprowadzone w pokojach dzieci wykazały jednak, że nie zniknęły żadne ubrania, pieniądze ani rzeczy osobiste. W nietkniętej skarbowonce matrioszce Jamie znaleziono pięć funtów i osiemdziesiąt pensów. O dwudziestej drugiej dwudziestu jeden z policjantów odnalazł Adama Ryana w gęsto zaleśionym rejonie, w pobliżu środka lasu, chłopiec stał, mocno przyciskając ręce i plecy do ogromnego dębu. Paznokciami przebił korę. Wyglądało na to, że znajdował się tam od jakiegoś czasu, ale nie odpowiadał na wołania poszukujących. Zabrano go do szpitala. Wezwano oddział z psami, który zajął się poszukiwaniemi pozostałej dwójki wokół miejsca, gdzie znaleziono Adama; lecz psy wkrótce zgubiły ślad. Kiedy mnie znaleziono, miałem na sobie niebieskie dzinsowe spodenki, białe bawełniany podkoszulek, białe bawełniane skarpetki oraz białe sznurowane tenisówki. Buty były mocno zakrwawione, skarpetki mniej. Późniejsze badania śladów krwi wykazały, że krew przeciekła przez buty na wylot; przesiąkła też przez skarpetki, tyle że z zewnątrz do środka. To znaczyło, że buty zostały zdjęte, a następnie do środka włano krew; trochę później, kiedy zaczęła już krzepnąć, nałożono mi je z powrotem, stąd krew na skarpetkach. Na podkoszulku znajdowały się cztery równoległe rozdartcia, biegnące ukośnie przez plecy od połowy lewej łopatki do prawego żebra. Poza kilkoma niewielkimi zadrapaniami na łydkach, drzazgami (później odkryto, że są identyczne z drewnem pochodzącym z dębu) pod paznokciami oraz głębokimi otarciami na kolanach, na których zaczynały się już robić strupy, nie byłem ranny. Nie wiadomo, czy obtarcia powstały w lesie, czy też nie, jako że pięcioletnia Aideen Watkins, która bawiła się na drodze, zeznała, że wcześniej tego samego dnia widziała, jak spadłem z muru na kolana. Jej zeznanie różniło się jednak za każdym razem, gdy opowiadała je od nowa, i nie zostało uznane za wiarygodne. Byłem w stanie bliskim katatonii: prawie przez trzydzieści sześć godzin nie wykonałem żadnego ruchu i nie odezwałem się ani słowem przez kolejne dwa tygodnie. Kiedy zacząłem mówić, nie pamiętałem nic od czasu wyjścia z domu tamtego popołudnia aż do badania w szpitalu. Krew na butach i skarpetkach została zbadana pod kątem grupy – w Irlandii w roku 1984 nie było możliwości przeprowadzenia testu DNA – okazało się, że jest to grupa A plus. Moja krew również była grupy A plus, jednak uznano za mało prawdopodobne, żeby otarcia na kolanach, choć głębokie, mogły krwawić na tyle mocno, by krew wsiąkła w tenisówki. Germanie Rowan badano krew dwa lata wcześniej przed wycięciem wyrostka, a z karty wynikało, że i ona ma grupę A plus. Peter Savage, choć nie przeprowadzono badań jego krwi, został wykluczony: obydwoje rodzice mieli krew grupy 0, a co za tym idzie, nie było możliwe, by on sam miał jakąkolwiek inną. Ponieważ nie udało się przeprowadzić jednoznacznej identyfikacji, śledczy nie mogli wyeliminować możliwości, że krew pochodziła od czwartej osoby, ewentualnie z kilku źródeł. Poszukiwania trwały całą noc czternastego sierpnia oraz wiele tygodni później – grupy ochotników przeczesywały pobliskie pola i wzgórza, przeszukano wszystkie zakamarki, zajrzano w każdą najmniejszą dziurę, nurkowie sprawdzali rzekę, która płynęła przez las – bez skutku. Czternaście miesięcy później jeden z mieszkańców, pan Andrew Rafter, spacerując w lesie z psem, zauważył w poszyciu, około sześćdziesięciu metrów od drzewa, przy którym mnie znaleziono, charakterystyczny zegarek – na cyferblacie znajdował się obrazek grającego piłkarza, który jedną ręką sięgał do piłki – państwo Savage rozpoznali własność ich syna Petera. Pani Savage potwierdziła, że miał go na sobie tego popołudnia, gdy zaginął. Plastikowy pasek zegarka został oderwany od metalowego cyferblatu, prawdopodobnie przez nisko rosnącą gałąź, gdy Peter biegł. Laboratorium kryminalistyczne zidentyfikowało kilka częściowych odcisków palców na pasku i cyferblacie; wszystkie były zgodne z odciskami znalezionymi na osobistych rzeczach należących do Petera. Pomimo licznych apeli policji oraz głośnej kampanii w mediach nigdy nie znaleziono żadnego śladu Petera Savage ani Germanie Rowan. • • • Wstąpiłem do policji, ponieważ chciałem być oficerem śledczym. Czas spędzony na szkoleniu w Templemore College oraz w służbie mundurowej, niekończące się skomplikowane ćwiczenia fizyczne, chodzenie po małych miasteczkach w odblaskowej kurtce, która wyglądała jak z kreskówki, dochodzenie, który z trzech podejrzanych, miejscowych delikwentów, wybił okno w szopie w ogrodzie pani McSweeney – wszystko to przypominało żenujący galimatias napisany przez Ionesco, próbę nudy, którą muszę przejść z jakiegoś pokręconego, biurokratycznego powodu, aby dostać wymarzoną pracę. Nie wspominam tamtych lat i co więcej, nie pamiętam ich już zbyt dobrze. Z nikim się nie zaprzyjaźniłem; obojętność wobec całego procesu, przez który przechodziłem, wydawała mi się mimowolna i nieunikniona niczym efekt uboczny środka uspokajającego, ale inni gliniarze postrzegali moje zachowanie jako zamierzoną wyniosłość, wystudiowaną drwinę z ich solidnych, wiejskich korzeni oraz solidnych, wiejskich ambicji. Pewnie tak właśnie było. Niedawno odkryłem wpis do kalendarza ze szkoły policyjnej, w którym opisałem moich kolegów jako „stado wieśniaków debili z trzecim migdałem, którzy brodzą w miazmatach truizmu tak gęsteego, że aż czuć bekon i kapustę, krowie gówno i święce na ołtarzu”. Nawet przy założeniu, że miałem zły dzień, myślę, że jest to dowód na pewien brak szacunku dla różnic kulturowych. Kiedy dostałem się do wydziału zabójstw, nowe ubrania do pracy – pięknie skrojone garnitury z materiałów tak doskonałych, że zdawały się ożywać pod dotykiem palców, koszule o najsutelniejszych błękitnych czy zielonych prążkach, miękkie niczym futerko królika kaszmirowe szaliki – wisiały już w mojej szafie prawie od roku. Uwielbiam niepisaną umowę dotyczącą przepisowego stroju. Była to jedna z pierwszych rzeczy, które zafascynowały mnie w tej pracy – to oraz prywatne, funkcjonalne, zawoalowane skróty: tajniacy, ślady, ekspertyza. W jednym z małych miasteczek, które przypominało mieścinę z powieści Stephena Kinga, a gdzie zostałem oddelegowany po skończeniu Templemore, zdarzyło się morderstwo: klasyczny przypadek przemocy w rodzinie, którego efekty przerosły oczekiwania samego sprawcy. Ponieważ poprzednia dziewczyna mężczyzny zmarła w niewyjaśnionych okolicznościach, wydział zabójstw przysłał dwóch detektywów. Spędzili u nas cały tydzień; gdy tylko siedziałem przy swoim biurku, jednym okiem cały czas spoglądałem na automat do kawy, tak żeby w odpowiednim momencie wziąć kawę razem z detektywami, powoli nalewać sobie mleka i przysłuchiwać się potocystemu, brutalnemu rytmowi ich rozmowy: kiedy kryminalistyka przyśle wyniki toksykologii, jak laboratorium zidentyfikuje ślady zębków? Znów zacząłem palić, żeby móc wychodzić za nimi na parking, stać z papierosem kilka metrów dalej, wpatrując się niewidzącym wzrokiem w niebo, i słuchać. Posyłali mi przelotne, niewyraźne uśmiechy, czasami słyszałem pstryknięcie zmatowiałej zapalniczki Zippo, zanim odwracali się do mnie bokiem, by powrócić do swych misternych, wielopłaszczyznowych strategii. Najpierw wezwać matkę, dać mu godzinę lub dwie, żeby posiedział w domu i pomartwił się, co ona mówi, a potem wezwać go z powrotem. Przygotować pokój ze zdjęciami z miejsca zbrodni, ale tylko go tamtędy przeprowadzić, żeby nie miał czasu się dobrze przyjrzeć. W przeciwieństwie do tego, co moglibyście sobie pomyśleć, nie zostałem detektywem z powodu jakiejś donkiszotowskiej potrzeby rozwiązyania tajemnicy z dzieciństwa. Przeczytałem akta tylko raz, pierwszego dnia pracy, późnym wieczorem. Siedziałem sam w biurze wydziału przy biurku, na którym lampa była jedyną plamą światła w całym pomieszczeniu (zapomniane nazwiska wywoływały w mojej głowie echo, gdy czytałem zeznania spisane wypłowały mi długopisem, że Jamie kopnęła matkę, ponieważ nie chciała iść do szkoły z internatem, że grupa „niebezpiecznie wyglądających” nastolatków spędzała wieczory, włączając się w pobliże lasu, że matka Petera miała kiedyś siniaka na policzku), i nigdy potem do nich nie zajrzałem. Potrzebowalem takiej tajemnicy, o prawie niewidocznej fakturze, przypominającej alfabet Braille’a czytelny tylko dla wtajemniczonych. Dwaj detektywi z wydziału zabójstw, którzy na chwilę pojawiли się na „cholernym zadupiu”, byli niczym czystej krwi konie, niczym artyści na trapezie, którzy w blasku świateł doszli do perfekcji. Grali o najwyższą stawkę i w swojej grze byli ekspertami. Wiedziałem, że to, co zrobili, było okrutne. Ludzie to dziki i bezwzględny gatunek; takie obserwowanie chłodnym, skupionym wzrokiem i delikatne dopasowywanie elementów układanki, aż zniknie podstawowy instynkt samozachowawczy człowieka, jest barbarzyństwem w najczystszej i najdoskonalszej rozwiniętej formie. O Cassie usłyszeliśmy na długo przedtem, zanim zaczęła pracować w wydziale, prawdopodobnie zanim jeszcze dostała propozycję. Nasza poczta pantoflowa działa nieprawdopodobnie sprawnie, zupełnie jak wśród starszych pań. Praca policjantów z wydziału zabójstw to stresujące zajęcie, w dodatku jest ich niewielu, na stałe zatrudnia się tylko dwadzieścia osób, i wystarczy ledwie jedna dodatkowa przyczyna napięcia (czyjeś odejście, pojawienie się kogoś nowego, za dużo roboty, za mało roboty), aby wytworzyło się coś w rodzaju histerii o zabarwieniu gorączki kabinowej, gdzie aż roi się od skomplikowanych sojuszy i szalonych plotek. Zwykle jestem nie w temacie, ale wieści na temat Cassie Maddox przekazywano tak głośno, że dotarły nawet do mnie. Po pierwsze dlatego, że była kobietą, co wywołało kiepsko skrywane oburzenie. Wszyscy jesteśmy świetnie wytrenowani, tak aby gorszyło nas zło, które powodują uprzedzenia, ale i tak daje się wyczuć uparte i nostalgiczne nuty tęsknoty za latami pięćdziesiątymi (nawet wśród ludzi w moim wieku; na większości terytorium Irlandii lata pięćdziesiąte trwały do roku 1995, kiedy to kraj wykonał skok wprost w taczerowskie lata osiemdziesiąte), gdy można było zmusić podejrzanego do wyznania prawdy, strasząc go, że powie się mamusi, jedynymi obcokrajowcami w kraju byli studenci medycyny, a w pracy człowiek uwalniał się od męczących bab. Cassie była czwartą kobietą, którą przyjęto do wydziału zabójstw. Decyzja o zatrudnieniu jednej z jej poprzedniczek okazała się tak fatalną pomyłką (według niektórych zamierzoną), kobieta stała się legendą wydziału po tym, jak o mały włos nie zabiła siebie lub swojego partnera, gdy wkurzyła się i rzuciła pistoletem w głowę podejrzanego. Na dodatek Cassie miała dopiero dwadzieścia osiem lat i zaledwie kilka lat temu skończyła Templemore. Wydział zabójstw to jedno z elitarnych miejsc i nie przyjmuje się tutaj ludzi poniżej trzydziestki, chyba że ojciec takiej osoby jest politykiem. Ogólnie rzecz biorąc, trzeba przepracować parę lat jako wywiadowca, pomagając, gdy ktoś potrzebuje ludzi do czarnej roboty, a następnie odpracować jakiś czas w co najmniej jednym lub dwóch wydziałach. Cassie zaliczyła niecały rok w wydziale narkotyków. Jak było do przewidzenia, poczta pantoflowa przekazała, że sypia z kimś ważnym lub jest czyjąś nieślubną córką albo – bardziej oryginalne – że złapała kogoś ważnego na kupowaniu narkotyków i praca była zapłatą za trzymanie języka za zębami. Dla mnie Cassie Maddox nie stanowiła problemu. Byłem w wydziale zabójstw dopiero od kilku miesięcy, ale nie podobały mi się prymitywne i niewybredne podteksty, rywalizacja na samochody i wody kolońskie oraz dowcipy o lekko bigoteryjnym zabarwieniu, które nazywano „ironicznymi”, za każdym razem wciągałem się w długi i drobiazgowy wykład na temat definicji ironii. Ogólnie rzecz biorąc, wolałem kobiety od mężczyzn. Sam również odczuwałem pewnego rodzaju niepewność co do swojego miejsca w wydziale. Miałem prawie trzydzieści jeden lat i dwa lata przepracowałem jako wywiadowca, a dwa w wydziale prewencji, więc mój angaż nie był tak niejasny jak Cassie, ale czasami myślałem, że wyżsi rangą oficerowie uważali, że jestem dobrym detektywem na bezmyślny, zaprogramowany sposób – tak jak niektórzy mężczyźni zakładają, że wysoka, szczupła blondynka jest piękna, nawet jeśli ma twarz przypominającą indyka z wytrzeszczem – ponieważ miałem wszystkie atuty. Mówię z doskonałym akcentem BBC, którego nauczyłem się w szkole z internatem jako kamuflażu ochronnego, a upłynie jeszcze sporo czasu, zanim kolonizacja przestanie działać: chociaż Irlandczycy kibicują absolutnie wszystkim drużynom, którym zdarzy się zagrać przeciwko Anglii, a ja sam znam wiele pubów, gdzie nie mógłbym zamówić drinka, nie ryzykując, że ktoś rozwali mi na głowie kufel, to wciąż zakładają, że ktoś z akcentem brytyjskim jest inteligentniejszy, lepiej wykształcony i w ogóle bardziej prawy. Na dodatek jestem wysoki, mam kościstą, szczupłą budowę ciała, dzięki czemu, jeśli garnitur jest dobrze skrojony, wyglądam smukło i elegancko, jestem także dość przystojny w nietypowy sposób. W agencji aktorskiej Central Casting na pewno uznano by mnie za dobrego detektywa, może nawet genialnego, nietuzinkowego samotnika, który bez strachu ryzykuje życie i zawsze łapie przestępcę. Z powyższym opisem nie mam praktycznie nic wspólnego, ale nie byłem pewien, czy ktokolwiek to zauważył. Czasami, po zbyt dużej ilości wódki wypitej w samotności, do głowy przychodziły mi barwne, paranoiczne scenariusze, w których nadinspektor odkrywa, że tak naprawdę to jestem synem urzędnika z Knocknaree i zostaję przesunięty do wydziału do spraw własności intelektualnej. Doszedłem do wniosku, że gdy dołączy do nas Cassie Maddox, wszyscy zajmą się nią, a mnie zostawią w spokoju. Kiedy się w końcu pojawiła, wielu rozczarowała. Mnóstwo plotek sprawiło, że wyobrażałem sobie kogoś z serialu telewizyjnego, z nogami po szyję i włosami jak z reklamy szamponu, i pewnie w obcisłym kombinezonie. Nasz nadinspektor, O’Kelly, przedstawił ją podczas poniedziałkowej odprawy, a ona wstała i powiedziała coś standardowego na temat tego, że cieszy się, że dołączy do wydziału, i ma nadzieję, że sprosta jego wysokim standardom; była zaledwie średniego wzrostu, miała ciemne kręcone włosy, chłopięco szczupłą budowę ciała i kwadratowe ramiona. Nie była w moim typie – zawsze lubiłem słodkie, malutkie, drobne dziewczyny, które mógłbym poderwać do góry i unieść jedną ręką – ale w niej coś było: może sposób, w jaki stała, cały ciężar ciała przesuwając na jedną nogę, wyprostowana i spokojna niczym gimnastyczka; a może po prostu otaczająca ją tajemnica. – Słyszałem, że jej rodzina to masoni i że grozili rozwiązaniem wydziału, jeśli jej nie przyjmiemy – odezwał się za moimi plecami Sam O’Neill. Sam to przysadzisty, wesoły, niewzruszony facet z Galway. Nie przypuszczałem, że i jego porwie tsunami plotek. – Na litość boską – powiedziałem. Sam uśmiechnął się i pokręcił głową. Wróciłem do przyglądania się Cassie, która usiadła i oparła stopę o krzesło przed sobą, kładąc notatnik na udzie. Nie była ubrana jak policjant z wydziału zabójstw, ale z czasem to się pewnie zmieni. W zamian za pieniądze podatników oferujemy im podnoszący na duchu, oklepany schemat. Ubieramy się głównie podczas wyprzedaży w sklepie Brown Thomas i od czasu do czasu przychodzimy do pracy ubrani w żenująco identyczne mundurki. Do dzisiaj największym kretnym w wydziale pozostał Quigley, który mówił jak Daffy Duck z akcentem z Donegal i nosił pod garniturami podkoszulki ze sloganami (MAD BASTARD), bo myślał, że kogoś tym zaszokuje. Kiedy wreszcie zrozumiał, że nikt z nas nie jest zaszokowany ani w najmniejszym stopniu zaintrygowany, poprosił mamusię, żeby przyjechała na jeden dzień i poszła z nim na zakupy do sklepu BT. Tamtego dnia zaliczyłem Cassie do tej samej kategorii. Miała na sobie bojówki i wełniany sweter w kolorze wina z za długimi rękawami oraz niezgrabne adidasy i uznałem to za pretensjonalną pozę: Patrzcie, jestem zbyt wyluzowana na wasze konwenanse. Iskra niechęci, którą tym rozpaliła, zwiększyła tylko moje zainteresowanie. Część mnie czuje pociąg do irytujących kobiet. Przez następnych parę tygodni nie zwracałem na nią uwagi, zostało tylko ogólne wrażenie, które wywołuje w miarę dobrze wyglądająca kobieta w środowisku, gdzie znajdują się głównie sami mężczyźni. Tom Costello, nasz siwowłosy weteran, pokazywał jej co i jak, a ja pracowałem nad bezdomnym, który został pobity na śmierć na ulicy. Jakiś depresyjny, nieubłagany ton przeniknął z jego życia do śmierci i była to jedna z tych spraw, które od samego początku są beznadziejne – żadnych tropów, nikt nic nie widział, nikt nic nie słyszał, ktokolwiek go zabił, był prawdopodobnie tak pijany albo naćpany, że nawet tego nie pamięta – więc buzująca we mnie iskra napalonego nowicjusza zaczynała trochę wygasać. Zostałem przydzielony do Quigleya, co się nie sprawdzało; jego poczucie humoru ograniczało się do odgrywania przydługich kawalków z Wallace’a i Gromita, a następnie wybuchania śmiechem w stylu Woody’ego Woodpeckera, co oznaczało, że miało to być śmieszne. Najbardziej dołował mnie fakt, że przydzielono mnie do niego nie dlatego, że będzie miły dla nowego, ale dlatego, że nikt inny nie chciał z nim pracować. Nie miałem ani czasu, ani energii, żeby poznawać Cassie. Czasami zastanawiałem się, jak długo moglibyśmy tak funkcjonować. Nawet w małym wydziale zawsze znajdą się ludzie, z którymi co najwyżej wymienia się skinienie głowy i uśmiech w korytarzu, po prostu dlatego, że ich ścieżki nigdy się ze sobą nie skrzyżują. Zostaliśmy przyjaciółmi, ponieważ jej skuter, kremowa vespa rocznik 1981, z jakiegoś powodu, pomimo statusu klasyka, przypomina mi szczęśliwego durnia z owczarkiem szkockim na opakowaniu pedigree. Mówię na vespę „kosiarka”, żeby dokuczyć Cassie; ona nazywa mojego poobijanego białego land-rovera „pojazdem dla biednych”, robiąc przy tym dziwną, współczującą uwagę na temat moich dziewczyn, albo „ekomobilem”, kiedy jest w kłótniowym nastroju. „Kosiarka” złośliwie wybrała sobie mokry, wietrzny dzień września, by zepsuć się przed budynkiem, w którym pracowaliśmy. Wyjeżdzałem właśnie z parkingu, gdy dostrzegłem drobną, przemokniętą dziewczynę w czerwonej kurtce przeciwdeszczowej, która wyglądała jak Kenny z South Park. Stała obok swojego małego, ociekającego wodą skutera i krzyczała za autobusem, który właśnie ją ochlapał. Zatrzymałem się i zawołałem przez okno: — Pomóc ci?! Spojrzała na mnie i odkrzyknęła: — Skąd ci to przyszło do głowy?! — A potem, co kompletnie mnie zaskoczyło, zaczęła się śmiać. Zakochiwałem się w niej przez całe pięć minut, kiedy usiłowałem zapalić vespę. W za dużej kurtce przeciwdeszczowej wyglądała jak ośmiolatka, do kompletu brakowało jej tylko kaloszy w biedronki, a wnętrze czerwonego kaptura skrywało ogromne, brązowe oczy, sklejone od deszczu rzęsy i twarz przypominającą kociaka. Miałem ochotę delikatnie ją wytrzeć ogromnym, puszystym ręcznikiem przed trzaskającym ogniem. Ale wtedy ona powiedziała: – Czekaj, daj mi. Trzeba wiedzieć, jak to cosik przekręcić. – A ja uniosłem brew i odparłem: – Cosik? Doprawdy, dziewczęta. Natychmiast tego pożałowałem – nie miałem talentu do przekomarzania się, a nigdy nie wiadomo, przecież mogła być jakąś żarliwą feministyczną ekstremistką, która zrobi mi w strugach deszczu wykład na temat Amelii Earhart. Lecz Cassie spojrzała na mnie przeciągle z ukosa, a następnie klasnęła w mokre dłonie i powiedziała lekko chropawym głosem Marilyn: – Ojej, a ja tak marzyłam o księciu w błyszczącej zbroi, który przyjdzie uratować taką malutkę dziewczynkę jak ja! Tylko że w moich marzeniach był przystojny. I jak w kalejdoskopie w jednej sekundzie wszystko się zmieniło. Przestałem się w niej zakochiwac i zacząłem ją ogromnie lubić. Spojrzałem na jej kurtkę z kapturem. – O mój Boże, zaraz zabiją Kenny’ego – powiedziałem, wrzuciłem „kosiarkę” na tył land-rovera i odwiozłem ją do domu. • • • Mieszkała w garsonierze – nazwy tej wynajmujący zwykle używają do opisania kawalerki, w której jest miejsce dla ewentualnych gości – na ostatnim piętrze na wpół roszpadającego się georgiańskiego domu w Sandymount. Ulica była cicha, szerokie, otwierane pionowo okno wychodziło ponad dachami na plażę. W środku stały drewniane regały na książki zapchane starymi wydaniami w miękkich okładkach, niska wiktoriańska sofa z obiciem w odcieniu wściekłego turkusu oraz duży futon nakryty patchworkowym pledem, kilka muszelek, kamieni oraz kasztanów leżało na parapecie okna, brakowało ozdób czy plakatów. Niewiele pamiętam z tamtego wieczoru, tak samo jak i Cassie. Rozmawialiśmy na kilka tematów, ale nie umiałbym powtórzyć nawet jednego słowa, które wtedy padło. Uważam, że to bardzo dziwne, a gdy jestem w odpowiednim nastroju – bardzo magiczne; tamten wieczór kojarzy mi się ze stanami nieświadomości, które przez wieki były przypisywane działaniom wróżek, czarownic czy kosmitów, a z których nikt nie powraca niezmieniony. Lecz w takich zagubionych kieszeniach czasu zwykle przebywamy samotnie; jest coś pociągającego w tym, że można by je z kimś dzielić, co z kolei przywodzi mi na myśl bliźnięta, które unosząc się bezwładnie w wypełnionej ciszą przestrzeni, powoli wyciągają na oślep dłonie. Wiem, że zostałem na kolację – studencką kolację składającą się ze świeżego sosu do makaronu prosto ze słoika i gorącej whiskey w porcelanowych kubkach. Pamiętam, jak Cassie otworzyła ogromną szafę, która zajmowała prawie całą ścianę, by wyjąć mi ręcznik do wytarcia włosów. Ktoś, prawdopodobnie ona sama, wstałł do szafy półki na książki. Umieszczone były nieregularnie, na różnych wysokościach i wyładowane rozmaitymi rzeczami; nie przyglądałem się dokładnie, ale były tam wyszczerbione emaliowane rondle, notatniki w marmurkowych okładkach, miękkie swetry w perlowych kolorach, stosy zapisanych papierów. Przypominało to tło jednej z tych starych ilustracji przedstawiających bajkową chatkę. Pamiętam, że w końcu spytałem: – Jak ci się udało dostać do wydziału? – Rozmawialiśmy o tym, jak się aklimatyzuje, i wydawało mi się, że rzuciłem pytanie od niechcenia, ale ona posłała mi szelmowski uśmiech, jakbyśmy grali w warcaby, i właśnie złapała mnie na próbie odwrócenia jej uwagi od niezdarnego ruchu. – To znaczy? Chodzi ci o to, że jestem dziewczyną? – Raczej, że jesteś bardzo młoda – odparłem, chociaż oczywiście miałem na myśli obie te rzeczy. – Costello powiedział do mnie wczoraj „synu” – oznajmiła Cassie. „Dobrze, synu”. Zaraz zresztą się zdenerwował i zaczął się jakać. Pewnie się bał, że go pozwę. – Można to uznać za komplement. – Tak też to zrozumiałam. Szczerze mówiąc, jest słodki. – Włożyła do ust papierosa i wyciągnęła w moją stronę rękę; rzuciłem jej zapalniczkę. – Ktoś mi powiedział, że byłaś tajnym agentem, pracowałaś jako prostytutka i wpadłaś na jakąś grubą rybę. – Cassie tylko odrzuciła mi zapalniczkę i uśmiechnęła się.	<urn:uuid:6a90fff2-2b9b-44f8-ad55-1950209f1006>	finepdfs	2.003906	CC-MAIN-2019-26	https://www.wydawnictwoalbatros.com/fragmenty/IN%20THE%20WOODS.pdf	2019-06-17T07:23:15Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-26/segments/1560627998440.47/warc/CC-MAIN-20190617063049-20190617085049-00315.warc.gz	956,946,049	0.999932	0.999941	0.999941	[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 34, 1598, 3940, 5139, 6647, 8715, 10987, 13346, 15517, 17855, 20120, 22418, 24763, 27033, 29268, 31354, 33460 ]	1	0
PREZES URZĘDU OCHRONY KONKURENCJI I KONSUMENTÓW Delegatura w Lublinie 20-012 Lublin, ul. Ochotnicza 10 Tel. (0-81) 532-35-31, 532-54-48, Fax (0-81) 532-08-26 E-mail: firstname.lastname@example.org RLU – 410 – 01/13/PM Decyzja Nr RLU 37/2013 I. Na podstawie art. 11 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50 poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy i § 4 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2009 r. w sprawie właściwości miejscowej i rzeczowej delegatur Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów (Dz. U. Nr 107 poz. 887), po przeprowadzeniu postępowania antymonopolowego wszczętego z urzędu przeciwko przedsiębiorcom: 1. Marek Bartkiewicz prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Marek Bartkiewicz z siedzibą w Grabanowie; 2. Arkadiusz Bartkiewicz prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Arkadiusz Bartkiewicz z siedzibą w Białej Podlaskiej; 3. Edyta Burda prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa Edyta Burda z siedzibą w Białej Podlaskiej; 4. Wojciech Wójtowicz prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe „Koala" Wojciech Wójtowicz z siedzibą w Radzyniu Podlaskim; 5. Małgorzata Wójtowicz prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą Małgorzata Wójtowicz Firma Handlowo Usługowa „Panda" z siedzibą w Radzyniu Podlaskim; - działając w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów: uznaje się działanie w/w przedsiębiorców za praktykę ograniczającą konkurencję, o której mowa w art. 6 ust. 1 pkt 7 w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, polegającą na zawarciu pomiędzy nimi porozumienia na lokalnym Lublin, dnia 20 grudnia 2013r. za p.o. rynku usług z zakresu gospodarki leśnej na terenie Leśnictwa Górki, polegającego na dokonaniu uzgodnień co do składanych ofert w zakresie ceny, w przetargu ogłoszonym przez Nadleśnictwo Sarnaki w dniu 21.01.2013r. mającym na celu zawarcie umowy ramowej w zakresie wykonywania usług z zakresu gospodarki leśnej na lata 2013-2015r. (znak zamówienia: SA -2710-4/13), i stwierdza się jej zaniechanie z dniem 26.02.2013r. II. Na podstawie art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy w związku ze stosowaniem praktyki ograniczającej konkurencję określonej w pkt I niniejszej decyzji - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się za naruszenie zakazu określonego w art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, następujące kary pieniężne na przedsiębiorców: 1. Marek Bartkiewicz prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Marek Bartkiewicz z siedzibą w Grabanowie - 4.959,00 zł. (słownie: cztery tysiące dziewięćset pięćdziesiąt dziewięć i 00/100 złotych); 2. Arkadiusz Bartkiewicz prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Arkadiusz Bartkiewicz z siedzibą w Białej Podlaskiej - 2.229,00 zł. (słownie: dwa tysiące dwieście dwadzieścia dziewięć i 00/100 złotych); 3. Wojciech Wójtowicz prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe „Koala" Wojciech Wojtowicz z siedzibą w Radzyniu Podlaskim - 57.572,00 zł. (słownie: pięćdziesiąt siedem tysięcy pięćset siedemdziesiąt dwa i 00/100 złotych); 4. Małgorzata Wójtowicz prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą Małgorzata Wójtowicz Firma Handlowo Usługowa „Panda" z siedzibą w Radzyniu Podlaskim - 15.224,00 zł. (słownie: piętnaście tysięcy dwieście dwadzieścia cztery i 00/100 złotych) płatne do budżetu państwa. III. Na podstawie art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. Nr 50, poz. 331 ze zm.) oraz stosownie do art. 33 ust. 6 tej ustawy w związku ze stosowaniem praktyki ograniczającej konkurencję określonej w pkt I niniejszej decyzji - w imieniu Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nakłada się za naruszenie zakazu określonego w art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, karę pieniężną na przedsiębiorcę: 1. Edyta Burda prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa Edyta Burda z siedzibą w Białej Podlaskiej 3.771,00 zł. (słownie: trzy tysiące siedemset siedemdziesiąt jeden i 00/100 złotych), płatną do budżetu państwa Uzasadnienie Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów-Delegatura w Lublinie (dalej: Prezes Urzędu lub organ antymonopolowy) powziął informację o podejrzeniu zawarcia, przez przedsiębiorców uczestniczących w przetargach organizowanych przez Nadleśnictwo w Międzyrzeczu Podlaskim, „zmowy cenowej". W związku z powyższym Prezes Urzędu Postanowieniem nr 9/13 z dnia 21.01.2013r. wszczął postępowanie wyjaśniające w sprawie wstępnego ustalenia, czy działania przedsiębiorców uczestniczących w przetargach ogłoszonych przez Nadleśnictwo w Międzyrzeczu Podlaskim nie naruszają przepisów w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. W trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ antymonopolowy poddał analizie dokumentacje przetargowe następujących nadleśnictw: * Nadleśnictwo w Międzyrzeczu Podlaskim * Nadleśnictwo Radzyń Podlaski; * Nadleśnictwo Biała Podlaska; * Nadleśnictwo Sarnaki. Jednocześnie w dniu 8.04.2013r. do Prezesa Urzędu wpłynęło „zgłoszenie", przedsiębiorcy: Andrzeja Romaniuka, prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Zakład Usług Leśnych „Mech" Andrzej Romaniuk, dotyczące „czynów nieuczciwej konkurencji w postępowaniu o zamówienie publiczne z zakresu gospodarki leśnej w Nadleśnictwie Sarnaki", w którym zgłaszający przedstawił złożone przez siebie do Prezesa Krajowej Izby Odwołań przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych odwołanie w postępowaniu o zamówienie publiczne – zawarcie umowy ramowej na wykonanie usług z zakresu gospodarki leśnej w Nadleśnictwie Sarnaki na lata 2013-2015. Z analizy zgromadzonego w trakcie w/w postępowania wyjaśniającego materiału dowodowego oraz informacji zawartych w „zgłoszeniu" Pana A. Romaniuka, wynikało, że w jednym przypadku, istnieją przesłanki wskazujące na naruszenie przepisów w/w ustawy o ochronie (…) – zawarcie zakazanego porozumienia ograniczającego konkurencję, polegającego na uzgodnieniu przez uczestników przetargu organizowanego przez Nadleśnictwo Sarnaki, warunków składanych ofert, w szczególności ceny oferowanych usług. W związku z powyższym w dniu 14.06.2013r. Postanowieniem nr 159/13 Prezes Urzędu wszczął z urzędu postępowanie antymonopolowe w sprawie zawarcia pomiędzy przedsiębiorcami: Markiem Bartkiewiczem prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Marek Bartkiewicz z siedzibą w Grabanowie (dalej: Marek Bartkiewicz); Arkadiuszem Bartkiewiczem prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Arkadiusz Bartkiewicz z siedzibą w Białej Podlaskiej (dalej: Arkadiusz Barkiewicz); Edytą Burdą prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa Edyta Burda z siedzibą w Białej Podlaskiej (dalej: Edyta Burda); Wojciechem Wójtowiczem prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe „Koala" Wojciech Wojtowicz z siedzibą w Radzyniu Podlaskim (dalej: Wojciech Wójtowicz); Małgorzatą Wójtowicz prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą Małgorzata Wójtowicz Firma Handlowo Usługowa „Panda" z siedzibą w Radzyniu Podlaskim (dalej: Małgorzata Wójtowicz); porozumienia ograniczającego konkurencję na lokalnym rynku usług z zakresu gospodarki leśnej na terenie Leśnictwa Górki, polegającego na dokonaniu uzgodnień co do ceny składanych ofert w przetargu ogłoszonym w dniu 21.01.2013r. w celu zawarcia umowy ramowej w zakresie wykonywania usług z zakresu gospodarki leśnej w Nadleśnictwie Sarnaki na lata 2013-2015r. (znak postępowania: SA -2710-4/13), co może naruszać zakaz określony w art. 6 ust. 1 pkt 7 powołanej ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zgodnie z art. 88 ust. 2 w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów w/w przedsiębiorcy zostali zawiadomieni o wszczęciu postępowania antymonopolowego. W odpowiedzi na zarzut sformułowany w w/w zawiadomieniu strony przedstawił swoje stanowiska: Marek Bartkiewicz w piśmie z dnia 26.06.2013r. stwierdził, że „pomiędzy mną tj. Markiem Bartkiewiczem a osobami wskazanymi w zawiadomieniu nie doszło do porozumienia ograniczającego konkurencję (…), a także nie wiem o jakimkolwiek porozumieniu, co do ceny pomiędzy tymi osobami", dodatkowo wyjaśnił, że „jako brat poprosiłem Pana Arkadiusza o pomoc w przygotowaniu Oferty do przetargu, po otrzymaniu informacji od niego, że też będzie przystępował do tego samego przetargu ograniczyliśmy pomoc w przygotowaniu Oferty do informacji jawnych z wyłączeniem formularza cenowego, który był przygotowywany przez moją osobę bez ingerencji osób trzecich. W takim sposobie sporządzania Oferty nie widziałem nic złego, ponieważ przetarg był do zawarcia umowy ramowej (…). W w/w piśmie przedsiębiorca oświadczył również, że: „(…) poza moim bratem Arkadiuszem Bartkiewiczem pozostałe osoby są mi obce." Arkadiusz Bartkiewicz w piśmie z dnia 24.06.2013r. stwierdził, że „Pomiędzy osobami, którym zarzut postawiono nie było jakichkolwiek uzgodnień, co do ceny, formularze cenowe były przygotowywane indywidualnie przez przedstawiciela danej oferty bez ingerencji osób trzecich (…). Ja jako lider konsorcjum utworzonym pomiędzy P. W. Arkadiusz Bartkiewicz a PPHU Koala Wojciech Wójtowicz będący jednocześnie współmałżonkiem Edyty Burdy przedstawiciela konsorcjum z FHU Panda Małgorzata Wójtowicz oraz bratem Marka Bartkiewicza reprezentującego podmiot P.W. Marek Bartkiewicz nie mogłem zakazać składania oferty dla Pani Edyty Burdy oraz Pana Marka Bartkiewicza do przetargu ogłoszonego przez Nadleśnictwo Sarnaki w Leśnictwie Górki, a także nie mogłem odmówić prośby o pomoc w przygotowaniu Oferty w kwestii merytorycznej z wyłączeniem formularza cenowego (…). Na prośbę obu podmiotów wyraziłem zgodę na pomoc w przygotowaniu Oferty z wyłączenie formularza cenowego, który był przez każdego z przedstawicieli przygotowany indywidualnie bez mojej ingerencji". Edyta Burda w piśmie z dnia 8.07.2013r. stwierdziła, iż „nie miało miejsca żadne porozumienie ograniczające konkurencję pomiędzy wymienionymi w zawiadomieniu podmiotami (…). Ofertę cenową przygotowywałam osobiście, a część ogólną oferty pomagał mi przygotować Arkadiusz Bartkiewicz (mąż). Oferta została złożona w Nadleśnictwie przez mojego męża (…). W 2012r. nie prowadziłam działalności gospodarczej (…)". Małgorzata Wójtowicz w piśmie z dnia 1.07.2013r. oświadczyła: „(…) szukając szans utrzymania się na rynku zgodziłam się przystąpić do konsorcjum z Edytą Burdą oraz Markiem Bartkiewiczem. (…) Oferty były przygotowywane przez liderów konsorcjum". Wojciech Wójtowicz w piśmie z dnia 1.07.2013r. oświadczył, że; „Osobiście nie byłem inicjatorem konsorcjum, ani nie nakłaniałem innych do uczestnictwa w konsorcjach. Ustaliłem tylko z Panem Arkadiuszem Bartkiewiczem stawkę za jaką mogę wykonywać pozyskanie i zrywkę drewna. Na uczestnictwa w konsorcjach zdecydowałem się ze względu na sytuację panującą na rynku usług leśnych. (…) Ofertę miał przygotować lider konsorcjum Pan Arkadiusz Bartkiewicz" Organ antymonopolowy postanowieniem nr 160/13 z dnia 14.06.2013r. zaliczył w poczet dowodów w niniejszym postępowaniu antymonopolowym część materiału dowodowego pozyskanego w trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego w sprawie wstępnego ustalenia, czy działania przedsiębiorców uczestniczących w przetargach ogłoszonych przez Nadleśnictwo w Międzyrzeczu Podlaskim nie naruszają przepisów w/w ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów uzasadniające wszczęcie postępowania antymonopolowego, w tym czy sprawa ma charakter antymonopolowy (sygn. akt: RLU –400-2/13/PM), tzn.: dokumenty stanowiące załącznik do pisma Nadleśnictwa Sarnaki z dnia 4.04.2013r. (sygn.: SA – 097-1/13) obejmujące „dokumentację przetargową związaną postępowaniem na wykonanie usług z zakresu gospodarki leśnej organizowanym przez Nadleśnictwo Sarnaki" W dniu 4 listopada 2013r. Prezes Urzędu wytworzył w formie zbiorczego zestawieni, dokument wewnętrzny dla potrzeb niniejszego postępowania – zestawienie tabelaryczne (karta: 521). W/w zbiorcze zestawienie zawiera prawnie chronione tajemnice przedsiębiorców –proponowane ceny świadczonych usług. Wobec powyższego Prezes Urzędu postanowieniem z dnia 16.12.2013r. (nr: 356/13) ograniczył prawo wglądu do w/w zestawienia. Prezes Urzędu ustalił, co następuje: Przedsiębiorcy (strony postępowania) - Marek Bartkiewicz (brat P. Arkadiusza Bartkiewicza) prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Marek Bartkiewicz" z siedzibą w Grabanowie, data rozpoczęcia działalności 1.08.1999r., prowadzi działalność gospodarczą między innymi w zakresie usług związanych z leśnictwem, gospodarką leśną oraz pozyskiwania drewna. - Arkadiusz Bartkiewicz (brat P. Marka Bartkiewicza) prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą „Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Arkadiusz Bartkiewicz" z siedzibą w Białej Podlaskiej (adres głównego miejsca wykonywania działalności: B. P., ul. O.). Data rozpoczęcia wykonywania działalności 13.09.2007r. Działalność gospodarcza przedsiębiorcy dotyczyła między innymi usług związanych z leśnictwem, gospodarka leśną i pozyskiwaniem drewna. W dniu 1.04.2013r. przedsiębiorca zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej (przewidywany okres zawieszenia do dnia 31.12.2013r.). - Edyta Burda (żona P. Arkadiusza Bartkiewicza) prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą „Firma Handlowo-Usługowa Edyta Burda" z siedzibą w Białej Podlaskiej (adres głównego miejsca wykonywania działalności: B. P., ul. O.). Data rozpoczęcia działalności gospodarczej: 4.02.2013r. Zgodnie z wypisem z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, przeważającą działalnością gospodarczą w/w przedsiębiorcy było fryzjerstwo i pozostałe zabiegi kosmetyczne (kod PKD 96.02.Z), jednocześnie jako wykonywana działalność gospodarcza wpisana do CEIDG figuruje gospodarka leśna i pozyskiwanie drewna. W dniu 1.03.2013r. przedsiębiorca zawiesił wykonywanie działalności gospodarczej (przewidywany okres zawieszenia do dnia 31.12.2013r.). Z wyjaśnień udzielonych Prezesowi Urzędu wynika, że w 2012r. przedsiębiorca nie prowadził działalności gospodarczej. - Wojciech Wójtowicz (mąż P. Małgorzaty Wójtowicz) prowadzący działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe „Koala" Wojciech Wojtowicz z siedzibą w Radzyniu Podlaskim (adres głównego miejsca wykonywania działalności: R.P, ul. L., adres do doręczeń: R. P., ul. S.). Data rozpoczęcia działalności gospodarczej: 1.05.1997r., prowadzi działalność gospodarczą między innymi w zakresie usług związanych z leśnictwem, gospodarką leśną oraz pozyskiwania drewna. - Małgorzata Wójtowicz (żona P. Wojciecha Wójtowicza) prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą Małgorzata Wójtowicz Firma Handlowo Usługowa „Panda" z siedzibą w Radzyniu Podlaskim (adres głównego miejsca wykonywania działalności: R. P., ul. S., adres do doręczeń: R. P., ul. L.). Data rozpoczęcia działalności gospodarczej: 5.05.2010r. prowadzi działalność gospodarczą między innymi w zakresie usług związanych z leśnictwem, gospodarką leśną oraz pozyskiwania drewna. Postępowanie przetargowe Obszar podlegający Nadleśnictwu Sarnaki położony jest w zlewni Rzeki Bug. Swoim zasięgiem terytorialnym obejmuje około 100 tys. ha powierzchni, w obrębie której mieści się cały powiat łosicki i część powiatu siedleckiego. Nadleśnictwo Sarnaki jest jedną z 25 jednostek Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Lublinie. Od 01.01.2005 r. Nadleśnictwo Sarnaki podzielone jest na 8 jednostek (leśnictw): Drażniew, Dubicze, Górki, Huszlew, Kisielew, Korczew, Mierzwice, Zabuże. W dniu 23.01.2013r. Nadleśnictwo Sarnaki ogłosiło postępowanie o udzielenie zamówienia publicznego na zawarcie umowy ramowej na wykonanie usług z zakresu gospodarki leśnej na lata 2013-2015 (sygn. SA -2710-4/13). Zakres prac w okresie obowiązywania umowy ramowej miał obejmować: prace z zakresu pozyskania i zrywki drewna, hodowli lasu (odnowienia i zalesienia, poprawki i uzupełnienia, przygotowanie i pielęgnowanie gleby, czyszczenie wczesne i późne, melioracje agrotechniczne), ochrony lasu (zwalczanie szkodników leśnych, zabezpieczanie drzewostanów przed zwierzyną, grodzenie, konserwacja i rozgradzanie upraw, ochrona p. poż., czyszczenie i zawieszanie skrzynek lęgowych, uprzątanie śmieci, utrzymanie parkingów i obiektów turystycznych). Zawarcie umowy ramowej nie oznacza udzielenia zamówienia wykonawcy. Jest to umowa zawarta pomiędzy zamawiającym a wykonawcą, której celem jest ustalenie zasad udzielania zamówień publicznych, w szczególności dotyczących ceny i rozmiaru planowanych prac. W/w zamówienie publiczne było prowadzone w trybie przetargu nieograniczonego na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004r. prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2010r., Nr 113, poz. 759 ze zm.). Zamawiający podzielił zamówienie na trzy części (teren na którym prowadzone będą prace objęte umową ramową): 1. Część nr I – usługi z zakresu gospodarki leśnej w leśnictwie Korczew i Kisielew; 2. Część nr II – usługi z zakresu gospodarki leśnej w leśnictwie Zabuże; 3. Część nr III – usługi z zakresu gospodarki leśnej w leśnictwie Górki. Dla każdej z w/w części zamówienia (leśnictwa) miały być podpisana odrębne umowy ramowe. W związku z ogłoszonym zamówieniem publicznym w sumie wpłynęło 6 ofert. Część pierwsza - wpłynęła jedna oferta, złożona w siedzibie zamawiającego w dniu 8.02.2013r. o godzinie 9:40; część druga - wpłynęła jedna oferta złożona w siedzibie zamawiającego w dniu 8.02.2013r. o godzinie 9:35; część trzecia - wpłynęły cztery oferty: - pierwsza oferta złożona w siedzibie zamawiającego w dniu 8.02.2013r. o godzinie 9:20; - pozostałe trzy oferty zostały złożone jednocześnie przez Pana Arkadiusza Bartkiewicza (stronę niniejszego postępowania) w dniu 8.02.2013r. o godzinie 9:45. 1 1 Źródło: 1.kontrolka zamówień publicznych Nadleśnictwa Sarnaki; 2. kopie opakowań złożonych ofert, opatrzone datą i godziną. Tabela nr 1 – zestawienie ofert złożonych przez poszczególnych uczestników w/w. przetargu 2 Otwarcie złożonych ofert, nastąpiło w dniu 8.02.2013r. o godzinie 10:15 w siedzibie zamawiającego. Na otwarciu ofert byli obecni: 1. Andrzej Romaniuk reprezentujący Zakład Usług Leśnych Mech Andrzej Romaniuk z siedzibą w Szpaki Kolonia; 2. Henryk Adamiuk reprezentujący F H-U Bór Henryk Adamiuk z siedzibą w Nowych Hołowczycach; 3. Arkadiusz Bartkiewicz – osoba, która złożyła trzy oferty na III część zamówienia (oferty nr 2, 3 i 4). 3 Prace komisji przetargowej Nadleśnictwa Sarnaki zakończyły się w dniu 26.02.2013r. Wynikiem postępowania był wybór ofert I i II części zamówienia (wpłynęły po jednej ofercie na każdą część). Odnośnie III części zamówienia, (dotyczącej leśnictwa Górki) zamawiający zdecydował o wyborze dwóch ofert (poz. 1 i 2 z tabeli nr 1) oraz o odrzuceniu dwóch pozostałych: 1. oferta nr 3 - Konsorcjum przedsiębiorców: „Firma Handlowo-Usługowa Edyta Burda" z siedzibą w Białej Podlaskiej oraz Małgorzata Wójtowicz Firma Handlowo Usługowa „Panda" z siedzibą w Radzyniu Podlaskim; 2. oferta nr 4 - Przedsiębiorstwo wielobranżowe Marek Bartkiewicz z siedzibą w Grabanowie. Jako podstawę odrzucenia w/w ofert zamawiający wskazał art. 89 ust. 1 pkt 2 w/w ustawy prawo zamówień publicznych w związku z art. 3 ust. 1 oraz art. 15 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. 4 Z uzasadnienia przedstawionego przez Nadleśnictwo Sarnaki wynika, że w wyniku analizy dokumentów złożonych przez oferentów, zamawiający doszedł do przekonania, że na etapie przygotowywania ofert oraz ich składania oferent Marek Bartkiewicz współdziałał, a nie konkurował z Konsorcjum FHU Edyta Burda oraz Małgorzata Wójtowicz Firma Handlowo Usługowa „Panda". Jako okoliczności wskazujące na istnienie porozumienia ograniczającego konkurencję zamawiający wskazał okoliczności faktyczne dotyczące treści, formy oraz sposobu złożenia ofert: złożenie ofert przez tę samą osobę, identyczna forma i wygląd obu ofert, koperty zawierające oferty zostały opisane pismem ręcznym, którego porównanie wskazuje, że czynność tę wykonała ta sama osoba, formularze cenowe zostały wypełnione komputerowo przy użyciu identycznej czcionki, identycznie sformatowane liczby w wypełnionych formularzach, na 31 stawek w formularzu 28 pozycji jest identycznych, Małgorzata Wójtowicz Firma Handlowo Usługowa „Panda" – członek konsorcjum, zobowiązała się udostępnić Markowi 2 Źródło: protokół postępowania w trybie przetargu nieograniczonego 4 Źródło: zawiadomienie o wyborze najkorzystniejszej oferty. 3 Źródło: lista obecności na otwarciu ofert. Bartkiewiczowi – składający konkurencyjną osobną ofertę, posiadaną wiedzę doświadczenie niezbędne do wykazania spełnienia warunków udziału w postępowaniu. W związku z powyższym, w ramach w/w przetargu Nadleśnictwo Sarnaki wybrało oferentów z którymi zamierzało podpisać umowy ramowe: Tabela nr 2 – wybór najkorzystniejszych ofert. Oferty na część nr I i II były jedynymi ofertami złożonymi na te części zamówienia. W stosunku do części III zamawiający dokonał wyboru ofert, które niepodległy odrzuceniu. W SIZW zamawiający określił, iż umowy ramowe dla każdego z leśnictw, zamierza zawrzeć z trzema wykonawcami, chyba że oferty niepodlegające odrzuceniu złoży mniej wykonawców 5 . W związku z powyższym w przypadku części III przetargu Nadleśnictwo Sarnaki zamierzało podpisać umowy ramowe z dwoma podmiotami: Zakład Usług Leśnych Mech Andrzej Romaniuk z siedzibą w Szpaki Kolonia oraz Konsorcjum: Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Arkadiusz Bartkiewicz z siedzibą w Białej Podlaskiej i Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe „Koala" Wojciech Wojtowicz z siedzibą w Radzyniu Podlaskim. Od powyższego rozstrzygnięcia postępowania o zamówienie publiczne zostało złożone przez przedsiębiorcę A. Romaniuka odwołanie do Prezesa Krajowej Izby Odwołań przy Prezesie Urzędu Zamówień Publicznych. W w/w odwołaniu A. Romaniuk zarzucił zamawiającemu, (Nadleśnictwo Sarnaki), że ten nie odrzucił oferty Konsorcjum: Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Arkadiusz Bartkiewicz z siedzibą w Białej Podlaskiej i Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe „Koala" Wojciech Wojtowicz z siedzibą w Radzyniu Podlaskim, którzy jego zdaniem również uczestniczyli w zmowie przetargowej wspólnie z Markiem Bartkiewiczem oraz członkami konsorcjum: FHU Edyta Burda i Małgorzata Wójtowicz Firma Handlowo Usługowa „Panda". Krajowa Izba Odwoławcza wyrokiem z dnia 20.03.2013r., sygn. KIO 517/13 (karty: 47-59), uwzględniła w/w odwołanie i nakazała zamawiającemu odrzucenie oferty wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia: tj. oferty Konsorcjum: Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Arkadiusz Bartkiewicz z siedzibą w Białej Podlaskiej i Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe „Koala" 5 SIWZ, Rozdział III, pkt 10. Wojciech Wojtowicz. Krajowa Izba Odwoławcza w w/w wyroku podkreśliła, iż „udowodnienie zaistnienie zmowy przetargowej, siłą rzeczy, w większości przypadków opierało się będzie na dowodach i okolicznościach wskazujących na powyższe pośrednio (posługując się terminologią prawno-karną, na tzw. poszlakach). Tym samym na podstawie nagromadzonych pewnych wykazanych faktów, które wystąpią w odpowiednich wadze i ilości, można przyjąć i wywnioskować, istnienie faktów innych - w tym przypadku zaistnienia nielegalnego porozumienia wykonawców umawiających się, co do swojego udziału w przetargu i kształtu swoich ofert. (…) Okoliczności ustalone przez Izbę i zamawiającego w pełni wystarczą do powstania domniemania faktycznego stanowiącego podstawę stwierdzenia popełnienia czynu nieuczciwej konkurencji w postaci tzw. zmowy cenowej pomiędzy wykonawcami wspólnie ubiegającymi się o udzielenie zamówienia (…). Podnoszone przez odwołującego, a wręcz notoryjne (możliwe do ustalenia na podstawie samej zbieżności nazw, nazwisk i siedzib podmiotów) organizacyjne lub rodzinne powiązania pomiędzy poszczególnymi przedsiębiorcami składającymi oferty, sposób przygotowania i wyceniania wskazujący na ich wspólne przygotowania, przesądzają o tego typu kwalifikacji działań wykonawców." W/w wyrok jest prawomocny, a Nadleśnictwo Sarnaki odnośnie części III zamówienia podpisało umowę ramową z Zakładem Usług Leśnych Mech Andrzej Romaniuk z siedzibą w Szpaki Kolonia. Porównanie ofert złożonych przez strony niniejszego postępowania. Wszystkie oferty stron niniejszego postępowania zostały dostarczone do siedziby zamawiającego w dniu 8.02.2013r. przez tą samą osobę Pana A. Bartkiewicza. Małgorzata Wójtowicz Firma Handlowo Usługowa „Panda" – członek konsorcjum, zobowiązała się udostępnić Markowi Bartkiewiczowi – składającemu konkurencyjną osobną ofertę, posiadaną wiedzę doświadczenie niezbędne do wykazania spełnienia warunków udziału w postępowaniu. Szczegółowe dane dotyczące wysokości proponowanych stawek zawartych w ofertach stron postępowania przedstawia załącznik do notatki z dnia 4 listopada 2013r. (karta: 521). Tabela nr 3 – zestawienie prac zawarte w ofertach stron postępowania. Z powyższego zestawienia wynika, że: 1.) w przypadku wszystkich ofert stron postępowania: - na 31 pozycji w formularzu cenowym 28 pozycji ma identyczną wartość: (poz. 2-3, 9-13 oraz 15-31); - w 2 pozycjach (poz. 4 i 14) różnica wynosi 1 zł.; 2.) w przypadku ofert nr 3 i 4 (oferta Konsorcjum: „Firma Handlowo-Usługowa Edyta Burda" i Małgorzata Wójtowicz „Panda" oraz oferta M. Bartkiewicza) poza podobieństwami wymienionymi w pkt 1: - dodatkowo taka sama wartość występuje w ich ofertach w 4 pozycjach (poz. 58). Przy analizie w/w ofert (na co zwróciło również w swoim wyroku KIO) zauważalne są również ich podobieństwa graficzne np. liczby zostały wpisane w ten sam sposób to znaczy wyrównanie wartości w poszczególnych wierszach i kolumnach (wyrównanie cyfr w każdej komórce do środkowej górnej krawędzi). Identyczny jest również sposób oznaczenia liczb z dwoma miejscami po przecinku. Jednocześnie Prezes Urzędu ustalił, że dwie strony niniejszego postępowania tj. przedsiębiorcy M. Bartkiewicz oraz A. Bartkiewicz występowali wspólnie (konsorcjum) w innych przetargach organizowanych przez nadleśnictwa (karty: 428-429): Tabela nr 4 – postępowania w których uczestniczyły wspólnie strony postępowania. W trakcie przeprowadzonego niniejszego postępowania przedsiębiorcy: Marek Bartkiewicz, Arkadiusz Bartkiewicz, Małgorzata Wójtowicz i Wojciech Wójtowicz przedstawili informacje i dokumenty dotyczące wysokości uzyskanych przez nich w przychodów 2012 roku. Pani Edyta Burda oświadczyła w piśmie z dnia 8.07.2013r. (karta: 424), że w 2012r. nie osiągnęła żadnego przychodu z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej:„W 2012r. nie prowadziłam działalności gospodarczej więc nie jest możliwe przedstawienie osiągniętego dochodu (…)". Prezes Urzędu zważył, co następuje: Interes publiczny Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, ustawa określa warunki rozwoju i ochrony konkurencji oraz zasady podejmowanej w interesie publicznym ochrony interesów przedsiębiorców i konsumentów. Podejmując więc działania określone w przywołanej ustawie, Prezes Urzędu występuje w funkcji rzecznika interesu publicznego 6 . Ochrona interesu publicznego oznacza, iż organ antymonopolowy „ingeruje, gdy w wyniku pewnych ogólnych zjawisk zagrożona jest sama instytucja konkurencji. Nie odnosi się do ochrony roszczeń indywidualnych." 7 . Inaczej mówiąc, podstawą do zastosowania przepisów ustawy antymonopolowej jest ustalenie, czy nastąpiło naruszenie wskazanego przepisami ustawy interesu 6 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 04.07.2001 r., sygn. akt XVII Ama 108/00. 7 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.05.2001 r., sygn. akt I CKN 1217/98. publicznego, nie zaś interesu jednostki 8 , czy też grupy 9 . Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 27 sierpnia 2003 r., dane antykonkurencyjne działanie przedsiębiorcy lub przedsiębiorców traci swój indywidualny lub grupowy charakter, „gdy skutkami działań sprzecznych z przepisami obu ustaw dotknięty został szerszy krąg uczestników rynku, a nie tylko jeden podmiot, względnie gdy działania te wywołały na rynku inne niekorzystne zjawiska" 10 . Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów w wyroku z dnia 21 marca 2005r. (sygn. akt XVII Ama 16/04) wskazał, iż ochronę interesu publicznego określonego w ustawie antymonopolowej należy utożsamiać z „istnieniem i rozwojem konkurencji na wszystkich rynkach właściwych". Tym samym, „działanie ograniczające jej powstanie lub rozwój interes ten narusza". Zgodnie z art. 6 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym. Oznacza to, iż ustawodawca za pośrednictwem przywołanego przepisu wprowadził zasadę ochrony konkurencji „jako zjawiska instytucjonalnego, czyli zachowania takiego status quo na rynku właściwym, które pozwoli na podejmowanie przez przedsiębiorców autonomicznych (samodzielnych) decyzji rynkowych" 11 . Należy przy tym zauważyć, iż ustawodawca konstruując przywołaną regulację wskazał wyraźnie, iż „zakazane jest samo porozumienie, którego celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym. Nie jest więc koniecznym, aby wystąpił zamierzony skutek w całości lub w części 12 ". Szczególnie szkodliwe z punktu widzenia ochrony konkurencji są porozumienia przetargowe polegające na uzgodnieniu warunków składanych ofert, w szczególności ceny, jako ingerencja w podstawowy obszar rywalizacji przedsiębiorców na danym rynku właściwym. Wyłączenie bowiem konkurencji cenowej pomiędzy przedsiębiorcami poprzez zawarcie stosownego porozumienia może z jednej strony prowadzić do wzrostu cen za rozprowadzane towary lub usługi, a z drugiej strony niweluje impuls dla tych samych przedsiębiorców do zwiększania efektywności swoich działań. Niniejsze postępowanie dotyczy zawarcia, przez uczestników postępowania o udzielenie zamówienia publicznego na zawarcie umowy ramowej na wykonanie usług z zakresu gospodarki leśnej w Nadleśnictwie Sarnaki na lata 2013-2015, porozumienia dotyczącego ustalenia warunków składanych ofert, w szczególności 8 Sąd Antymonopolowy w wyroku z dnia 3 kwietnia 2002 r., sygn. akt XVII Ama 88/01, wyraźnie wskazał, iż „Celem ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów nie jest ochrona prywatnoprawnego interesu przedsiębiorcy bądź konsumenta". 10 Wyrok Sądu Najwyższego w wyroku z dnia 27 sierpnia 2003 r., sygn.. akt I CKN 527/01. 9 Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Antymonopolowego z dnia 12 czerwca 2002 r., sygn. akt XVII AmA 47/2001. 11 C. Banasiński [red.], Ustawa o ochronie konkurencji konsumentów. Komentarz., Warszawa 2009, s. 180. 12 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 24 marca 2004 r., sygn. akt XVII Ama 40/02, Dz.Urz.UOKiK 2004/3/310. ceny. Praktyka tego rodzaju ogranicza konkurencję cenową między poszczególnymi zakładami usług leśnych, natomiast w interesie publicznym leży istnienie i rozwój konkurencji na wszystkich rynkach właściwych. Działania ograniczające powstanie lub rozwój konkurencji naruszają interes publiczny. 13 Zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, porozumienie cenowe należy do najcięższych naruszeń konkurencji, albowiem zawsze wywołuje niekorzystne działania na rynku, zniekształcając ten rynek, ograniczając albo eliminując na nim konkurencję, przez co naruszają interes ogólnospołeczny. 14 W sprawie będącej przedmiotem niniejszej decyzji, która dotyczy zarzutu zawarcia zmowy przetargowej został naruszony interes publicznoprawny, poprzez zniekształcenie zasad konkurencji w postępowaniu przetargowym, co uzasadnia ocenę zachowania stron tego postępowania antymonopolowego w świetle przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zmowy przetargowe mogą bowiem powodować zakłócenie funkcjonowania systemu zamówień publicznych, poprzez „zniweczenie celu, jaki ma być osiągnięty w drodze przetargu, a mianowicie wybór najkorzystniejszych ofert składanych przez oferentów w warunkach konkurencji" (tak: wyrok SOKiK z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn. akt: XVII Ama 117/05). W związku z powyższym, w niniejszej sprawie, w ocenie organu antymonopolowego, istnieją podstawy do podjęcia działań - w interesie publicznym - na podstawie przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. Status przedsiębiorcy. Przepisy ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazujące praktyk ograniczających konkurencję stosuje się do przedsiębiorców i ich związków. Przy czym, stosownie do art. 4 pkt 1 tej ustawy, ilekroć mowa w niej o przedsiębiorcy – rozumie się przez to przedsiębiorcę w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, a także między innymi: a) osobę fizyczną, osobę prawną, a także jednostkę organizacyjną niemającą osobowości prawnej, której ustawa przyznaje zdolność prawną, organizującą lub świadczącą usługi o charakterze użyteczności publicznej, które nie są działalnością gospodarczą w rozumieniu przepisów o swobodzie działalności gospodarczej, b) osobę fizyczną wykonującą zawód we własnym imieniu i na własny rachunek lub prowadzącą działalność w ramach wykonywania takiego zawodu. Nie ulega więc wątpliwości, że strony niniejszego postępowania wpisane do Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej są przedsiębiorcami w rozumieniu art. 4 pkt 1 ustawy o ochronie (…). Bez znaczenia w niniejszej sprawie jest fakt, że na dzień wydania niniejszej decyzji dwóch przedsiębiorców (strony postępowania) zawiesiło prowadzenie działalności gospodarczej (po rozstrzygnięciu w/w przetargu): - Edyta Burda zawiesiła prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej w dniu 1.03.2013r. (przewidywany termin zawieszenia: 31.12.2013r.); 13 wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 21.03.2005 r. , sygn. akt XVII Ama 16/04, 14 wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 lipca 2003 r. (sygn. akt: I CKN 469/01) - Arkadiusz Bartkiewicz zawiesił prowadzenie indywidualnej działalności gospodarczej w dniu 1.04.2013r. (przewidywany termin zawieszenia: 31.12.2013r.). (źródło: Centralna Ewidencja i Informacja Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej [WWW.firma.gov.pl]) Rynek właściwy Praktyki ograniczające konkurencję ujawniają się na określonym rynku właściwym. Stąd też dla poprawnej oceny zachowania uczestników niniejszego postępowania w kontekście zastosowania art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów konieczne jest zdefiniowanie rynku właściwego w sprawie. Zgodnie z art. 4 p kt 9 ww. ustawy przez rynek właściwy rozumie się rynek towarów, które ze względu na ich przeznaczenie, cenę oraz właściwości, w tym jakość, uznawane są przez ich nabywców za substytuty oraz są oferowane na obszarze, na którym ze względu na ich rodzaj i właściwości, istnienie barier dostępu do rynku, preferencje konsumentów, znaczące różnice cen i koszty transportu panują zbliżone warunki konkurencji. Pod pojęciem towarów rozumieć należy, w myśl art. 4 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zarówno rzeczy, jak i energię, papiery wartościowe i inne prawa majątkowe, usługi, a także roboty budowlane. Pojęcie rynku właściwego odnosi się przedmiotowo do wszystkich wyrobów (usług) jednego rodzaju, które ze względu na swoje szczególne właściwości odróżniają się od innych wyrobów (usług) w taki sposób, że nie istnieje możliwość dowolnej ich zamiany. Rynek właściwy produktowo obejmuje wszystkie towary, które służą zaspokajaniu tych samych potrzeb nabywców, mają zbliżone właściwości, podobne ceny i reprezentują podobny poziom jakości 15 . Niezbędnym elementem rynku właściwego jest także jego wymiar geograficzny, oznaczający konieczność wskazania obszaru, na którym warunki konkurencji, mające zastosowanie do określonych towarów, są jednakowe dla wszystkich konkurentów. Zatem, aby wyznaczyć rynek właściwy określoną działalność poddaje się analizie z punktu widzenia asortymentowego, a także geograficznego. Przedmiotem zarzutów w niniejszej sprawie jest zawarcie porozumienia ograniczającego konkurencję polegającego na uzgodnieniu warunków składanych ofert, w związku z przetargiem na realizację zadań gospodarczych z zakresu gospodarki leśnej na terenie Leśnictwa Górki w latach 2013-2015r. organizowanym przez Nadleśnictwo Sarnaki. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o lasach gospodarka leśna to działalność w zakresie urządzania, ochrony i zagospodarowania lasu, utrzymania i powiększania zasobów i upraw leśnych, gospodarowania zwierzyną, pozyskiwania - z wyjątkiem skupu - drewna, żywicy, choinek, karpiny, kory, igliwia, zwierzyny 15 E. Modzelewska-Wąchal, Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Wydawnictwo TWIGGER, Warszawa 2002, s. 49. oraz płodów runa leśnego, a także sprzedaż tych produktów oraz realizację pozaprodukcyjnych funkcji lasu. W stosunku do zakresu prac związanych z realizacją zadań dotyczących gospodarki leśnej należy wskazać, że leśniczowie i podleśniczowie nadzorują prace pielęgnacyjne w lesie, nasadzenia i wyręby. Natomiast prace fizyczne związane z wyrębem, wywożeniem drewna z lasu, sadzeniem i pracami pielęgnacyjnymi drzew Lasy Państwowe zlecają firmom zewnętrznym. 16 Przedsiębiorcy wykonujący w/w prace mogą specjalizować się w wykorzystaniu cięższego sprzętu do obróbki drzewa grubszego, sprzętu lżejszego przeznaczonego do obróbki drzewa cieńszego lub w wykonywaniu wyłącznie określonego zadania związanego z gospodarką leśną (np. p.poż. ochrona lasu) to są to prace o podobnej charakterystyce, wymagające podobnego doświadczenia i umiejętności. Biorąc powyższe pod uwagę, uwzględniając, że przedmiotem przetargu było zawarcie umowy ramowej na usługi z zakresu gospodarki leśnej: prace z zakresu pozyskania i zrywki drewna, hodowli lasu oraz ochrony lasu, przyjęto, iż rynkiem właściwym produktowo będzie rynek usług z zakresu gospodarki leśnej, pod którym pojęciem należy rozumieć wymieniony powyżej zakres usług. Zdaniem Prezesa Urzędu, rynek właściwy w ujęciu geograficznym w niniejszej sprawie powinien zostać zdefiniowany jako rynek lokalny obejmujący teren Leśnictwa Górki. Za takim ujęciem rynku właściwego przemawia fakt, że w niniejszej sprawie konkurencja polegała na zdobyciu określonych zamówień publicznych realizowanych na w/w terenie. Przybrała więc postać rywalizacji o ściśle określony, również geograficznie, rynek jednego leśnictwa, nie zaś konkurowania na szerszym terytorium (np. Nadleśnictwa Sarnaki). A zatem, w przedmiotowej sprawie, rynek właściwy wyznaczany jest nie tylko przez rodzaj, ale także zasięg usług organizowanych przez Nadleśnictwo Sarnaki. Nadleśnictwo to jako odpowiedzialne za realizację zadań z gospodarki leśnej na swoim obszarze jest również wyłącznie uprawnione do organizowania przetargów na wykonywanie usług terenie podległych leśnictw. W niniejszej sprawie rynek właściwy w aspekcie geograficznym mógłby zostać określony alternatywnie jako lokalny rynek obejmujący teren Nadleśnictwa Sarnaki, ponieważ na całym tym obszarze organizator przetargu określa warunki konkurencji na wykonanie usług z zakresu gospodarki leśnej. Jednocześnie w tym miejscu należy podkreślić, że w niniejszej sprawie nie jest konieczne szczegółowe określenie pozycji rynkowych poszczególnych przedsiębiorców zgodnie bowiem z art. 7 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zarzucane porozumienie nie korzysta z wyłączenia w oparciu o tzw. zasadę de minimis określoną w art. 7 ust. 1 pkt 1 w/w ustawy, który stanowi, że zakazu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 ustawy antymonopolowej, nie stosuje się do porozumień zawieranych między konkurentami, których łącznych udział w rynku w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 5%. W związku z powyższym precyzyjne określenie rynku właściwego nie ma w niniejszej sprawie charakteru przesłanki przesądzającej o istnieniu lub nieistnieniu antykonkurencyjnej praktyki 16 por. Jacek Krzemiński, Lasy Państwowe – skarb kontrowersyjny, [w:] obserwatorfinansowy.pl, 19 września 2011r. W związku z powyższym w niniejszym postępowaniu Prezes Urzędu uznał, że porozumienie zawarto na lokalnym rynku usług z zakresu gospodarki leśnej na terenie Leśnictwa Górki. Porozumienie ograniczające konkurencję Stosownie do treści przepisu art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegające w szczególności na uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny. Zgodnie z art. 4 pkt 5 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, przez porozumienie rozumie się: a) umowy zawierane między przedsiębiorcami, między związkami przedsiębiorców oraz między przedsiębiorcami i ich związkami albo niektóre postanowienia tych umów, b) uzgodnienia dokonane w jakiejkolwiek formie przez dwóch lub więcej przedsiębiorców lub ich związki, c) uchwały lub inne akty związków przedsiębiorców lub ich organów statutowych. Powołany przepis ustanawia bardzo szeroką definicję porozumienia, a wszystkie trzy formy porozumienia, o ile są antykonkurencyjne, są zakazane. Należy podkreślić, że porozumienie w znaczeniu ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów jest pojęciem szerszym niż umowa, przejawem porozumienia są bowiem oprócz umowy, także uzgodnienia w jakiejkolwiek formie, a także uchwały i inne akty. Jak wskazał SOKiK: „definicja porozumienia przyjęta przez ustawodawcę odbiega od cywilistycznego rozumienia pojęcia porozumienia w tym sensie, że została zakreślona szeroko pozwalając przyjąć za porozumienia uzgodnienia, a zatem wszelkie formy skoordynowanych działań, które zmierzają do naruszenia konkurencji" 17 . Należy również odwołać się do orzecznictwa unijnego, w którym wielokrotnie wskazywano, że do ustalenia zawarcia porozumienia „wystarczające jest, że przedsiębiorcy wyrazili swoją wspólną intencję zachowania się na rynku w określony sposób" 18 . Zatem kluczową kwestią jest ustalenie zgodności woli pomiędzy co najmniej dwoma przedsiębiorcami. Forma jaką ta zgodność woli przybierze jest nieistotna, tak długo jak stanowi wyraz intencji stron 19 . 17 Wyrok SOKiK z dnia 27 kwietnia 2011 r., sygn. akt: XVII AmA 44/09. 19 Wyrok Sądu z dnia 26.10.2000 r. w sprawie T-41/96 Bayer AG przeciwko Komisji. 18 Wyrok Sądu w sprawie T-7/89 SA Herkules Chemicals NV przeciwko Komisji, wyrok Sądu w sprawie T305/94 NV Limburgse Winyl Maatschappij przeciwko Komisji. Porozumienia ograniczające konkurencję mogą być ujawniane za pomocą dowodów bezpośrednich lub pośrednich" 20 , w szczególności w zależności od tego, czy posiadały one formę pisemną, czy ustną. Istotą porozumień cenowych jest koordynacja zachowań przedsiębiorców nie w drodze nałożenia prawnie wiążącego obowiązku, lecz przez świadome wskazanie sposobu współdziałania, którego celem lub skutkiem jest ograniczenie konkurencji. Takie zachowanie przedsiębiorców pozwala na wyeliminowanie ich niepewności co do przebiegu procesów rynkowych i warunków działania konkurentów, która to niepewność jest podstawą działania konkurencji. Do wykazania istnienia porozumienia ograniczającego konkurencję nie jest konieczne istnienie sformalizowanej umowy, wystarczające jest ustalenie, że nastąpiła świadoma koordynacja zachowań przedsiębiorców i przyjęcie sposobu współdziałania, którego skutkiem jest ograniczenie konkurencji (tak: wyrok Sądu Apelacyjnego z dnia 5 października 2005 r., sygn. akt: VI ACa 1146/04). Materiał dowodowy zebrany w trakcie niniejszego postępowania antymonopolowego nie potwierdził, aby pomiędzy przedsiębiorcami, którzy składali oferty w w/w przetargu istniała umowa cywilnoprawna regulująca zasady ich działania przy przystępowaniu do tegoż przetargu. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, iż porozumienie zawarte pomiędzy stronami miało charakter umowy ustnej. Jednocześnie w orzecznictwie Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów podkreśla się, iż wykazanie istnienia zmowy przetargowej jest niezwykle trudne dowodowo. „Podmioty, które dopuszczają się takich działań mając świadomość ich nielegalnego charakteru zwykle tuszują swe porozumienie. Zatem oceniać je możemy zwykle po rezultatach, przesłankach i całokształcie okoliczności sprawy, które to w tej konkretnej sprawie zdaniem Sądu jednoznacznie dowodzą wystąpienia zmowy przetargowej. Nie da się bowiem inaczej racjonalnie wytłumaczyć podania przez powódkę i zainteresowanych zbliżonych parametrów ofert zgłoszonych do przetargu, a pozostałe okoliczności sprawy zgodnie i jednoznacznie wskazują na uzgodnienie między podmiotami warunków składanych ofert, co stanowi niedozwoloną praktykę ograniczającą konkurencję" (tak: wyrok SOKiK z dnia 17 kwietnia 2008 r., sygn. akt: XVII Ama 117/05). Przywołane powyżej stanowisko Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów odwołuje się do reguł dowodzenia opartych na domniemaniach faktycznych. Stosownie bowiem do treści przepisu art. 231 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), który w postępowaniu antymonopolowym znajduje zastosowanie w związku z art. 84 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, można uznać za ustalone fakty mające istotne znacznie dla rozstrzygnięcia sprawy, jeżeli wniosek taki można wyprowadzić z innych ustalonych faktów. 20 Wyrok Sądu Najwyższego, III SK 6/06, Dz.Urz. UOKiK 2007/3/39. Zaprezentowaną wyżej linię orzecznictwa SOKiK potwierdza wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości (obecnie: Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej), który wywiódł m.in., że w większości przypadków istnienie praktyki lub porozumienia antykonkurencyjnego musi być wywnioskowane ze zbiegu szeregu okoliczności i wskazówek, które w przypadku braku innego spójnego wyjaśnienia rozpatrywane łącznie mogą stanowić dowód naruszenia reguł konkurencji. Tego typu okoliczności i wskazówki pozwalają bowiem na wykazanie nie tylko istnienia zachowań lub porozumień antykonkurencyjnych, lecz także czasu trwania ciągłego antykonkurencyjnego zachowania oraz okresu stosowania porozumienia zawartego z naruszeniem reguł konkurencji (wyrok Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z dnia 21 września 2006 r. w sprawie C-113/04 Technische Unie BV v. Komisja, Dz. Urz. C 294/5 z 2 grudnia 2006 r.; cyt. za: Z. Jurczyk, Dowody pośrednie w postępowaniach kartelowych w świetle orzecznictwa sądów wspólnotowych, (w:) Przegląd Legislacyjny. Kwartalnik Rady Legislacyjnej, Rok XVI, Nr 1/2 (67/68)/2009, str. 142 - 143). Dowiedzenie w niniejszej sprawie faktu zawarcia przez strony niniejszego postępowania porozumienia ograniczającego konkurencję co do warunków składanych ofert, tj. ceny oraz zachowania w toku przetargu organizowanego przez Nadleśnictwo Sarnaki za pomocą środka dowodowego, jakim jest domniemanie faktyczne polega na wykazaniu, spełnienia poniższych przesłanek: 1. przedsiębiorcy objęci zarzutem zawarli porozumienie, polegające na uzgadnianiu warunków ofert składanych do przetargu (cen); 2. cel lub skutek porozumienia miał charakter antykonkurencyjny. Ad. 1. Na zawarcie porozumienia przez strony niniejszego postępowania wskazują następujące fakty: a.) skoordynowanie działań w związku z przygotowaniem ofert do przedmiotowego przetargu. b.) kontakty (powiązania) pomiędzy stronami. Ad. 1a.) Jak ustalono w toku niniejszego postępowania, oferty złożone przez strony postępowania, w ramach przetargu ogłoszonego przez Nadleśnictwo Sarnaki – część trzecia, wskazują na ich wspólne przygotowanie. Przemawiają za tym następujące fakty: - z porównanie stawek zawartych w formularzach cenowych wynika, że: w przypadku wszystkich ofert stron postępowania (trzy oferty) na 31 pozycji w formularzu cenowym 28 pozycji ma identyczną wartość (poz. 2-3, 9-13 oraz 15- 31), a w 2 pozycjach (poz. 4 i 14) różnica wynosi jedynie 1 zł. W przypadku ofert nr 3 i 4 (oferta Konsorcjum: „Firma Handlowo-Usługowa Edyta Burda" i Małgorzata Wójtowicz „Panda" oraz oferta M. Bartkiewicza) poza podobieństwami wymienionymi dla wszystkich ofert stron postępowania dodatkowo taka sama wartość występuje w ich ofertach w 4 pozycjach (poz. 5-8); Zdaniem Prezesa Urzędu nie jest praktycznie możliwe aby w warunkach faktycznej konkurencji występowały tak wielkie zbieżności w w/w ofertach, dotyczące cząstkowych ofert cenowych na poszczególne usługi, złożonych przez konkurujących uczestników przetargu. - jedna ze stron postępowania Małgorzata Wójtowicz, prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo Usługowa „Panda", występując w konsorcjum z Edytą Burdą prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą „Firma Handlowo-Usługowa Edyta Burda", zobowiązała się udostępnić Markowi Bartkiewiczowi – składającemu formalnie konkurencyjną osobną ofertę, posiadaną wiedzę i doświadczenie niezbędne do wykazania spełnienia warunków udziału w postępowaniu. - jedna ze stron postępowania - Edyta Burda, nie prowadziła wcześniej indywidualnej działalności gospodarczej, swoją działalność zarejestrowała w Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 4.02.2013r., czyli na 4 dni przed złożeniem ofert w przedmiotowym przetargu (8.02.2013r.), a następnie zawiesiła działalność gospodarczą w dniu 1.03.2013r. czyli 3 dni po rozstrzygnięciu przetargu (26.02.2013r.). - wszystkie oferty stron postępowania zostały złożone w siedzibie Nadleśnictwa Sarnaki w dniu 8.02.2013r. o tej samej godzinie 9.45, przez tę samą osobę – Pana Arkadiusza Bartkiewicza; członka konsorcjum, które wygrało wstępnie przetarg. - ze wszystkich stron niniejszego postępowania przy otwarciu ofert złożonych w ramach przedmiotowego przetargu był obecny jedynie jeden przedsiębiorca - Pan Arkadiusz Bartkiewicz. - Ponadto jak przyznał Pan Arkadiusz Bartkiewicz, pomagał on w przygotowaniu ofert, co może potwierdzać fakt, że formularze cenowe posiadają identyczną formę graficzną: zostały wypełnione komputerowo przy użyciu identycznej czcionki. Liczby zostały wpisane w ten sam sposób to znaczy wyrównanie wartości w poszczególnych wierszach i kolumnach (wyrównanie cyfr w każdej komórce do środkowej górnej krawędzi). Identyczny jest również sposób oznaczenia liczb z dwoma miejscami po przecinku. Ad. 1b.) W trakcie prowadzonego postępowania Prezes Urzędu ustalił również, powiązania pomiędzy stronami niniejszego porozumienia, co umożliwiało przedsiębiorcom swobodne porozumiewanie się także przy opracowywaniu ofert w niniejszym przetargu: - Panowie Arkadiusz Bartkiewicz i Marek Bartkiewicz są rodzeństwem; - Pani Edyta Burda i Pan Arkadiusz Bartkiewicz są małżeństwem, oraz jako adres głównego miejsca wykonywania działalności gospodarczej wskazali ten sam adres: B. P., ul. O.; - Pani Małgorzata Wójtowicz i Pan Wojciech Wójtowicz są małżeństwem; - Pani Małgorzata Wójtowicz jako główne miejsce wykonywania działalności gospodarczej wskazuje adres: R. P., ul. S. i jest to również adres wskazany przez Wojciecha Wójtowicza jako adres do doręczeń. - Pan Wojciech Wójtowicz jako główne miejsce wykonywania działalności gospodarczej wskazuje adres R. P., ul. L. i jest to również adres wskazany przez Małgorzatę Wójtowicz jako adres do doręczeń. Jednocześnie Prezes Urzędu ustalił, że dwie strony niniejszego postępowania (Arkadiusz i Marek Bartkiewiczowie), którzy składali konkurencyjne oferty w przedmiotowym przetargu, współpracowały ze sobą (w ramach konsorcjum) przy składaniu ofert w przetargach organizowanych przez inne nadleśnictwa – Międzyrzec Podlaski i Biała Podlaska. Reasumując, powyższe okoliczności oceniane w świetle zasad doświadczenia życiowego wskazują w sposób niebudzący wątpliwości, że strony niniejszego postępowania działały w porozumieniu, stwarzając jedynie pozory uczciwej konkurencji. Nawet gdyby przyjąć, że każda z wskazanych przesłanek, oceniana samodzielnie, nie stanowi wystarczającego dowodu na istnienie porozumienia między przedsiębiorcami, to ich łączne występowanie nie może być ocenione jako działanie przypadkowe, a tym samym świadczy o zawarciu porozumienia. W tym miejscu należy podnieść, że Prezes Urzędu nie daje wiary wyjaśnieniom stron postępowania jakoby „formularze cenowe były przygotowywane indywidualnie przez przedstawiciela danej oferty bez ingerencji osób trzecich", a jedynie „oferty w kwestii merytorycznej" były przygotowane przez jednego z przedsiębiorców (Arkadiusza Bartkiewicza). W podobny sposób do w/w przesłanek odnosi się KIO w w/w wyroku z dnia 20.03.2013r.: „(…) wręcz notoryjne (możliwe do ustalenia na podstawie samej zbieżności nazw, nazwisk i siedzib podmiotów) organizacyjne lub rodzinne powiązania pomiędzy poszczególnymi przedsiębiorcami składającymi oferty, sposób przygotowania i wyceniania wskazujący na ich wspólne przygotowania, przesądzają o tego typu kwalifikacji działań wykonawców." Należy przy tym podnieść, że udowodnienie zaistnienia tzw. „zmowy przetargowej" często musi opierać się na dowodach pośrednich (tzw. poszlakach), które wskazywać mogą jedynie na większe lub mniejsze prawdopodobieństwo takiego porozumienia. Z uwagi bowiem na tajność takich porozumień praktycznie niemożliwe jest oparcie się w tym zakresie na dowodach bezpośrednich (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2006 r., III SK 6/06). Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż wykazano spełnienie pierwszej z przesłanek wskazującej na zawarcie, przez strony niniejszego postępowania, porozumienia polegającego na uzgadnianiu warunków ofert składanych w przetargu (cen). Ad. 2. Art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie (…) stanowi, że zakazane są porozumienia, których celem lub skutkiem jest wyeliminowanie, ograniczenie lub naruszenie w inny sposób konkurencji na rynku właściwym, polegające m.in. na uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny. Cel antykonkurencyjny i skutek antykonkurencyjny porozumienia nie muszą zatem wystąpić łącznie. Dla stwierdzenia naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 7 w/w ustawy nie ma istotnego znaczenia czy doszło do ograniczenia czy eliminacji konkurencji, skoro już sam cel może stanowić o nielegalności porozumienia (wyrok SOKiK z dnia 24 marca 2004 r. sygn.: XVII Ama 40/02). W nawiązaniu do wcześniej przytoczonych wyroków należy stwierdzić, że w świetle ustawy o ochronie (…) zakazane jest już samo zawarcie (istnienie) porozumienia ukierunkowanego na ograniczenie konkurencji, nie zaś osiągnięcie takiego skutku, a sam efekt ograniczenia konkurencji wcale nie musi wystąpić. Jak podnosi się w literaturze przedmiotu, „niekonieczne jest udowadnianie celu i skutku", bowiem „cel lub skutek wskazane są jako przesłanki alternatywne" (C.Banasiński i E.Piontek (red.) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, s. 187.). Zatem „dla podjęcia przez organ antymonopolowy decyzji stwierdzającej praktykę ograniczającą konkurencję w postaci porozumienia między przedsiębiorcami wystarczy udowodnić tylko jedną z nich" (T. Skoczny (red.) Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów. Komentarz, Warszawa 2009, s.379). W niniejszej decyzji, Prezes Urzędu wykazał koordynację zachowań stron postępowania (praktyki uzgodnione). Celem tych działań było niewątpliwie ograniczenie konkurencji. Koordynacja działań (ustalanie warunków składanych ofert) pozwala bowiem na wyeliminowanie niepewności przedsiębiorców co do przebiegu procesów rynkowych i warunków działania konkurentów, w tym zachowań w toku postępowań o udzielenie zamówienia publicznego. Procesy konkurencji w trakcie przeprowadzania przetargów mogą ulec zniekształceniom w wyniku wcześniejszego uzgadniania ofert firm przystępujących do przetargów. W niniejszej sprawie, zdaniem Prezesa Urzędu, w/w uzgodnione działania stron (przez zawarcie porozumienia) miały na celu uzgodnienie składanych przez nie ofert żeby uzyskać w/w zamówienie. Skutkiem zaś miała być wygrana w przetargu i realizacja zawartych umów ramowych z zamawiającym na warunkach innych niż te, które byłyby osiągnięte w wyniku rzeczywistej konkurencji. Cel w/w porozumienia nie został osiągnięty, ponieważ, w związku z wyrokiem Krajowej Izby Odwoławczej z dnia 20 marca 2013r. (sygn. Akt KIO 517/13) zamawiający – Nadleśnictwo Sarnaki odrzuciło ofertę konsorcjum A. Bartkiewicza i W. Wójtowicza, podpisując jednocześnie umowę ramową z przedsiębiorcą A. Romaniukiem. Należy w tym miejscu zauważyć, że przedmiotowy przetarg dotyczył zawarcia umowy ramowej na wykonanie usług z zakresu gospodarki leśnej w Nadleśnictwie Sarnaki na lata 2013-2015. Zawarcie takiej umowy nie oznacza udzielenia zamówienia wykonawcy. Jest to umowa zawarta pomiędzy zamawiającym a wykonawcą, której celem jest ustalenie zasad udzielania zamówień publicznych, w szczególności dotyczących ceny i rozmiaru planowanych prac. Konkretne zamówienia na wykonanie prac leśnych mogą zostać udzielone wykonawcy z którym zawarto umowę ramową na podstawie odrębnej umowy po przeprowadzeniu negocjacji (w przypadku gdy umowa ramowa byłaby zawarta z jednym wykonawcą) lub w wyniku przeprowadzenia postępowania ofertowego – w przypadku zawarcia umowy ramowej z większą liczbą wykonawców. Biorąc powyższe pod uwagę, w przypadku takich zamówień, przedsiębiorcy działający w porozumieniu, których oferty zostałyby zakwalifikowane do zawarcia umowy ramowej, w trakcie jej wykonywania mogliby dyktować zamawiającemu ceny konkretnych usług. Tym samym nie ma wątpliwości, iż działania w/w przedsiębiorców przyniosłyby skutek antykonkurencyjny. Reasumując, działania stron niniejszego postępowania w trakcie w/w postępowania przetargowego należało uznać za uzgodnione, a konkurencja pomiędzy nimi miała charakter pozorny, ponieważ składane przez nich oferty były wspólnie przygotowane. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzić, iż wykazano spełnienie drugiej z przesłanek w postaci antykonkurencyjnego celu zawartego porozumienia. Jednocześnie należy podkreślić, że powyższe ustalenia i wnioski Prezesa Urzędu, przedstawione w niniejszej decyzji są zbieżne ze stanowiskiem reprezentowanym przez Krajową Izbę Odwoławczą w w/w prawomocnym wyroku z dnia 20.03.2013r. (KIO 517/13), w którym stwierdzono, że „Okoliczności ustalone rzez Izbę i zamawiającego w pełni wystarczają do powstania domniemania faktycznego stanowiącego podstawę stwierdzenia popełnienia czynu nieuczciwej konkurencji w postaci tzw. zmowy przetargowej." Możliwość wyłączenia spod zakazu art. 6 ust. 1 pkt 6 ustawy o ochronie (…) Zgodnie z polskimi przepisami dotyczącymi porozumień ograniczających konkurencję, porozumienia przetargowe są traktowane bardzo restrykcyjnie i są niedozwolone niezależnie od wielkości udziału w rynku przedsiębiorców uczestniczących w porozumieniu. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję nie stosuje się gdy między: a) konkurentami, których łączny udział w rynku w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 5%; b) przedsiębiorcami, którzy nie są konkurentami, jeżeli udział w rynku posiadany przez któregokolwiek z nich w roku kalendarzowym poprzedzającym zawarcie porozumienia nie przekracza 10% W niniejszej sprawie nie było konieczne dokładne określenie posiadanych przez strony postępowania udziałów w rynku, ponieważ zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów ww. wyłączeń spod zakazu zawierania porozumień ograniczających konkurencję nie stosuje się m.in. w przypadku, gdy porozumienia polega na uzgadnianiu przez przedsiębiorców przystępujących do przetargu lub przez tych przedsiębiorców i przedsiębiorcę będącego organizatorem przetargu warunków składanych ofert, w szczególności zakresu prac lub ceny. Uczestnicy porozumienia nie wykazali także, aby zachodziła którekolwiek z okoliczności wymienionych w art. 8 ust. 1 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Zaniechanie stosowanej praktyki Istotą porozumienia, którego zawarcie stwierdzono w niniejszej decyzji jest uzgadnianie warunków składanych ofert i zasad postępowania w konkretnym przetargu. Jak wskazano powyżej, wspólne przygotowanie ofert przez strony niniejszego postępowania oznacza, iż uczestnicy porozumienia wykonali porozumienie, co uniemożliwia nałożenie na jego uczestników podstawowej sankcji związanej ze stwierdzeniem stosowania praktyki ograniczającej konkurencję, tj. nakazu jej zaniechania, albowiem nakaz ten odnosi się do praktyki jako takiej, a nie jej skutków. Niniejsze postępowanie przetargowe, w którym zostały złożone uzgodnione przez w/w przedsiębiorców oferty, zostało rozstrzygnięte przez zamawiającego – Nadleśnictwo Sarnaki, w dniu 26.02.2013r. W tych okolicznościach należało przyjąć, iż praktyka zaniechana została własnie w tym dniu. W związku z powyższym należało orzec jak w pkt I sentencji. Kary pieniężne Zgodnie z art. 106 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie konkurencji, Prezes Urzędu może nałożyć na przedsiębiorcę, w drodze decyzji, karę pieniężną w wysokości nie większej niż 10% przychodu osiągniętego w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, jeżeli przedsiębiorca ten, choćby nieumyślnie dopuścił się naruszenia zakazu określonego w art. 6 ww. ustawy, w zakresie niewyłącznym na podstawie art. 7 i 8 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 106 ust. 4 w/w ustawy o ochronie (…) w przypadku gdy przedsiębiorca nie osiągnął przychodu w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, Prezes Urzędu może ustalić karę pieniężną w wysokości do dwustukrotności przeciętnego wynagrodzenia. Rozstrzygnięcie w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej posiada więc fakultatywny charakter. Skuteczna polityka karania wymaga jednak, by w przypadku stwierdzenia stosowania przez przedsiębiorcę praktyki ograniczającej konkurencję zasadą było nakładanie kary pieniężnej 21 . Prezes Urzędu uwzględnił również fakt, iż istnieją wcześniej wykształcone reguły interpretacyjne wskazujące na bezprawny charakter opisanych w niniejszej decyzji działań 22 , oraz, że przy kształtowaniu wzorca należytej staranności trzeba także brać pod uwagę wymóg znajomości obowiązującego prawa oraz następstw z niego wynikających w zakresie prowadzonej przez dany podmiot działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 83 Konstytucji RP, każdy ma bowiem obowiązek przestrzegania prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Ustawa antymonopolowa nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Norma prawna wynikająca z art. 111 ww. ustawy stanowi jedynie, iż przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych, o których mowa między innymi w art. 106 należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie przepisów ustawy. Jest rzeczą oczywistą, iż na wysokość kary musi mieć także wpływ stopień zagrożenia lub naruszenia interesu publicznoprawnego stosowanymi praktykami ograniczającymi konkurencję. Ponadto w judykaturze wskazuje się, że w przypadku kar za stosowanie praktyk ograniczających konkurencję przesłankami, które należy brać pod uwagę są: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć 23 . Nałożona przez organ antymonopolowy kara pieniężna powinna pełnić funkcję represyjną (tj. stanowić dolegliwość za naruszenie przepisów ustawy antymonopolowej), a także prewencyjną (tj. zapobiegać podobnym naruszeniom w przyszłości). W zależności od stopnia naruszenia przepisów ustawy, ustala się funkcję prewencyjną lub represyjną za wiodącą. W punkcie I niniejszej decyzji Prezes Urzędu stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 pkt 7 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, poprzez zawarcie porozumienia pomiędzy: Markiem Bartkiewiczem prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Marek Bartkiewicz z siedzibą w Grabanowie; Arkadiuszem Bartkiewiczem prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe Arkadiusz Bartkiewicz z siedzibą w Białej Podlaskiej; Edytą Burdą prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą Firma Handlowo-Usługowa Edyta Burda z siedzibą w Białej Podlaskiej; Wojciechem Wójtowiczem prowadzącym działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowo Usługowe „Koala" Wojciech Wojtowicz z siedzibą w Radzyniu Podlaskim oraz Małgorzatą Wójtowicz prowadzącą działalność gospodarczą pod nazwą Małgorzata Wójtowicz Firma Handlowo Usługowa „Panda" z siedzibą w Radzyniu Podlaskim, na lokalnym rynku usług z 21 Wyrok Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów z dnia 8.11.2004 r., sygn. akt XVII Ama 81/03. 22 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2009r., sygn. akt III SK 26/08, wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 13 października 2009r. VI ACa 6/09. 23 Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27.06.2000r., sygn. akt I CKN 793/98. zakresu gospodarki leśnej na terenie Leśnictwa Górki, polegającego na dokonaniu uzgodnień co do ceny składanych ofert w przetargu ogłoszonym przez Nadleśnictwo Sarnaki w dniu 21.01.2013r. w celu zawarcia umowy ramowej w zakresie wykonywania usług z zakresu gospodarki leśnej na lata 2013-2015r. (znak zamówienia: SA -2710-4/13), i stwierdził jej zaniechanie z dniem 26.02.2013r. Przedmiotowe porozumienie nie korzysta z wyłączenia spod zakazu porozumień ograniczających konkurencję przewidzianych w art. 7 i 8 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów. Czterech z w/w przedsiębiorców tj. Marek Bartkiewicz, Arkadiusz Bartkiewicz, Wojciech Wójtowicz i Małgorzata Wójtowicz w roku poprzedzającym wydanie niniejszej decyzji tj. 2012r. prowadziło działalność gospodarczą i osiągnęło w związku nią przychód. W związku z powyższym przy szacowaniu wysokości kary pieniężnej nałożonej przez Prezesa Urzędu w przypadku tychże przedsiębiorców ma zastosowanie art. 106 ust. 1 w/w ustawy o ochronie (…). Pani Edyta Burda, oświadczyła natomiast, że nie prowadziła działalności gospodarczej w 2012r., (data zarejestrowania działalności gospodarczej: 4.02.2013r.) w związku z czym w stosunku do tego przedsiębiorcy przy ustalaniu wymiaru kary ma zastosowanie art. 106 ust. 4 w/w ustawy. Kary pieniężna dla przedsiębiorców, którzy osiągnęli przychód w 2012r. W tym przypadku maksymalny wymiar kar związany z osiągniętym w 2012 roku przychodem dla poszczególnych przedsiębiorców przedstawiono w poniższej tabeli: Ustalając wymiar kary pieniężnej, organ antymonopolowy w pierwszej kolejności dokonał oceny natury stwierdzonego w niniejszej decyzji naruszenia, która determinuje wysokość kwoty bazowej kary będącej odsetkiem uzyskanego przez w/w przedsiębiorców w 2012 roku przychodu. Wskazać przy tym należy, iż w kwestii natury naruszenia organ antymonopolowy wyróżnia naruszenia bardzo poważne (do których należy zaliczyć przede wszystkim szczególnie szkodliwe horyzontalne ograniczenia konkurencji, w tym porozumienia cenowe, zmowy przetargowe, podział rynku, kolektywne bojkoty, jak również przypadki nadużywania pozycji dominującej mające na celu lub prowadzące do eliminacji konkurencji na rynku), naruszenia poważne (do których należy zaliczyć przede wszystkim porozumienia horyzontalne niezaliczane do najpoważniejszych naruszeń, porozumienia pionowe wpływające na cenę lub warunki oferowania produktu, przypadki nadużywania pozycji dominującej mające na celu lub prowadzące do istotnego ograniczenia konkurencji lub dotkliwej eksploatacji kontrahentów lub konsumentów) oraz naruszenia mniej poważne niż wyżej wymienione - naruszenia pozostałe (do których należą m.in. porozumienia wertykalne niedotyczące ceny lub możliwości odsprzedaży towaru, jak również przypadki nadużywania pozycji dominującej o mniejszej wadze). Natura naruszenia znajduje odzwierciedlenie w wysokości kary w ten sposób, że wyjściowy poziom kary, będący podstawą do dalszych wyliczeń, kształtuje się dla poszczególnych rodzajów naruszeń w następujący sposób: − powyżej 1%, jednak nie więcej niż 3% przychodu w przypadku naruszeń bardzo poważnych; − powyżej 0,2%, jednak nie więcej niż 1% przychodu w przypadku naruszeń poważnych; − powyżej 0,01%, jednak nie więcej niż 0,2% przychodu w przypadku naruszeń pozostałych. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał, iż zawarte pomiędzy w/w przedsiębiorcami porozumienie, należy do szczególnie szkodliwych horyzontalnych ograniczeń konkurencji, jakimi są zmowy przetargowe. W tym stanie rzeczy naruszenie to zostało zakwalifikowane do naruszeń bardzo poważnych, a kwotę bazową - stanowiącą podstawę dalszych wyliczeń - ustalono na poziomie [taj. Przedsiębiorcy] % przychodu za rok 2012, tj. rok poprzedzający wydanie niniejszej decyzji (vide poniższa tabela): Ustalając wymiar kary, organ antymonopolowy wziął w dalszej kolejności pod uwagę specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji oraz specyfikę działalności uczestników porozumienia. Kara powinna być bowiem tym większa, im większe jest natężenie negatywnych efektów związanych z naruszeniem prawa konkurencji lub im wyższe korzyści czerpie z niego przedsiębiorca. W szczególności Prezes Urzędu uwzględnił fakt, iż oceniane porozumienie zawarte zostało na rynku konkurencyjnym, na którym nie występują znaczące bariery wejścia. Na lokalnym rynku wykonywania usług leśnych na terenie Nadleśnictwa Sarnaki działają również inni przedsiębiorcy (między innymi uczestnicy przetargów), w skali porównywalnej z działalnością stron niniejszej decyzji. Oznacza to, że porozumienie pomiędzy stronami postępowania nie eliminowało konkurencji na całym rynku właściwym. Prezes Urzędu uwzględnił również, że strony faktycznie wprowadziły porozumienie w życie, które polegało na realizacji określonego zachowania w trakcie przetargu prowadzonego przez Nadleśnictwo Sarnaki, ale nie uzyskały negatywnego skutku dla uczestnika rynku po stronie popytowej, czyli wymienionego organizatora przetargu. Zawarte porozumienie nie wiąże się zatem z wymiernym uszczerbkiem ekonomicznym po stronie zamawiającego. W konsekwencji przyjąć należy, że analizowana praktyka ograniczająca konkurencję stosowana przez strony niniejszej decyzji nie wywiera wpływu na rynek właściwy po jej zaniechaniu. Biorąc wskazane wyżej okoliczności pod uwagę, należało obniżyć kwoty kar zapisanych w powyższej tabeli o 20%. W związku z powyższym na tym etapie kalkulacji kar, ich wysokość kształtowałaby się następująco: Kalkulując wymiar kary pieniężnej nałożonej na w/w przedsiębiorców, organ antymonopolowy wziął także pod uwagę długotrwałość naruszenia. Uwzględniając okres naruszenia, Prezes Urzędu może zwiększyć kwotę bazową kar, jeśli długotrwałość stosowania praktyki ograniczającej konkurencję prowadzi do zwielokrotnienia jej negatywnych skutków, w szczególności, gdy wpływa na wysokość korzyści uzyskiwanych przez przedsiębiorcę dopuszczającego się naruszenia lub szkody ponoszone przez innych uczestników rynku. W niniejszej sprawie zarzucana praktyka stosowana przez w/w przedsiębiorców nie była długotrwała. Na wymiar nałożonej kary pieniężnej mają także wpływ określone okoliczności łagodzące i obciążające. W niniejszej sprawie Prezes Urzędu nie znalazł żadnych okoliczności łagodzących. Jednocześnie Prezes Urzędu uznał, że działanie stron postępowania było umyślne, przedsiębiorcy świadomie dążyli do osiągnięcia antykonkurencyjnego skutku swoich działań. Należy przy tym zauważyć, że w trakcie postępowania nie ustalono, która strona była inicjatorem zawartego porozumienia, żaden z przedsiębiorców nie wskazał lidera, co miałoby wpływ na ustalenie wymiaru. W związku z tym, powyższe działanie uznano za okoliczność obciążającą skutkującą zwiększeniem wymiaru kary o 20%. Biorąc powyższe pod uwagę , nakłada się kary pieniężne (po zaokrągleniu do 1 zł.) w wysokości: 1.) Marek Bartkiewicz – 4.959,00 zł. (słownie: cztery tysiące dziewięćset pięćdziesiąt dziewięć i 00/100 złotych) co stanowi [taj. Przedsiębiorcy]% przychodu osiągniętego przez tego przedsiębiorcę w 2012r. i jednocześnie stanowi [taj. Przedsiębiorcy]% maksymalnej kary jako mogła być nałożona w niniejszej sprawie. 2.) Arkadiusz Bartkiewicz – 2.229,00 zł. (słownie: dwa tysiące dwieście dwadzieścia dziewięć i 00/100 złotych) co stanowi [taj. Przedsiębiorcy]% przychodu osiągniętego przez tego przedsiębiorcę w 2012r. i jednocześnie stanowi [taj. Przedsiębiorcy]% maksymalnej kary jako mogła być nałożona w niniejszej sprawie. 3.) Wojciech Wójtowicz – 57.572,00 zł. (słownie: pięćdziesiąt siedem tysięcy pięćset siedemdziesiąt dwa i 00/100 złotych) co stanowi [taj. Przedsiębiorcy]% przychodu osiągniętego przez tego przedsiębiorcę w 2012r. i jednocześnie stanowi [taj. Przedsiębiorcy]% maksymalnej kary jako mogła być nałożona w niniejszej sprawie. 4.) Małgorzata Wójtowicz – 15.224,00 zł. (słownie: piętnaście tysięcy dwieście dwadzieścia cztery i 00/100 złotych) co stanowi [taj. Przedsiębiorcy]% przychodu osiągniętego przez tego przedsiębiorcę w 2012r. i jednocześnie stanowi [taj. Przedsiębiorcy]% maksymalnej kary jako mogła być nałożona w niniejszej sprawie. Wysokość w/w kar pieniężnych mieści się poniżej maksymalnej wysokości kary jaką Prezes Urzędu mógł nałożyć w niniejszej sprawie (poniżej 10% przychodów osiągniętych przez w/w przedsiębiorców). W ocenie Prezesa Urzędu, w/w kary pieniężne w pełni odpowiadają stopniowi zawinienia stron postępowania. Nakładając karę w ustalonej wyżej wysokości, organ antymonopolowy wyszedł z założenia, iż powinna ona mieć charakter zarówno represyjny, jak i prewencyjny, przyczyniając się do zapobieżenia stosowaniu podobnych naruszeń w przyszłości. W związku z powyższym orzeka się, jak w pkt II sentencji niniejszej decyzji. Kary pieniężna dla przedsiębiorcy, który nie osiągnął przychodu w 2012r. Jak wspomniano powyżej, jedna ze stron postępowania Pani Edyta Burda, nie prowadziła działalności gospodarczej w 2012r., (data zarejestrowania działalności gospodarczej: 4.02.2013r.) w związku z czym nie osiągnęła przychodu związanego z prowadzeniem działalności gospodarczej. W związku z powyższym, w stosunku do tego przedsiębiorcy przy ustalaniu wymiaru kary ma zastosowanie art. 106 ust. 4 w/w ustawy. Zgodnie z w/w przepisem, w przypadku gdy przedsiębiorca nie osiągnął przychodu w roku rozliczeniowym poprzedzającym rok nałożenia kary, Prezes Urzędu może ustalić karę pieniężną w wysokości do dwustukrotności przeciętnego wynagrodzenia. „Przeciętne wynagrodzenie" jest pojęciem zdefiniowanym w art. 4 pkt.16 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, rozumie się przez to przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw za ostatni miesiąc kwartału poprzedzającego dzień wydania decyzji Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, ogłaszane przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie odrębnych przepisów. Zgodnie z Obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 16 października 2013r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w sektorze przedsiębiorstw, we wrześniu 2013r. wynosiło 3.770,91 zł (słownie: trzy tysiące siedemset siedemdziesiąt i 91/100 złotych) - (źródło: www.stat.gov.pl). Kara pieniężna nakładana przez Prezesa UOKiK pełni funkcję represyjną, prewencyjną oraz edukacyjną. Funkcja represyjna ma stanowić dolegliwość dla przedsiębiorcy łamiącego prawo oraz ma na celu przymuszenie go do powstrzymania się od podobnych działań. Funkcja prewencyjna oraz edukacyjna mają na celu powstrzymanie przedsiębiorcy stosującego praktykę oraz innych przedsiębiorców przed stosowaniem w przyszłości tego typu praktyk w obrocie z konsumentami. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniona jest wysokość kar nakładanych na przedsiębiorców. Maksymalna wysokość kary pieniężnej, jaka mogłaby być nałożona na w/w przedsiębiorcę wynosi 754 182,00 zł. (200 x 3.770,91 zł). W niniejszej sprawie Prezes Urzędu uznał, iż zawarte pomiędzy w/w przedsiębiorcą i pozostałymi stronami niniejszego postępowania porozumienie, należy do szczególnie szkodliwych horyzontalnych ograniczeń konkurencji, jakimi są zmowy przetargowe. W tym stanie rzeczy naruszenie to zostało zakwalifikowane do naruszeń bardzo poważnych. Ustalając wymiar kary, organ antymonopolowy wziął pod uwagę specyfikę rynku, na jakim doszło do naruszenia konkurencji oraz specyfikę działalności uczestników porozumienia. Kara powinna być bowiem tym większa, im większe jest natężenie negatywnych efektów związanych z naruszeniem prawa konkurencji lub im wyższe korzyści czerpie z niego przedsiębiorca. W szczególności Prezes Urzędu uwzględnił fakt, iż oceniane porozumienie zawarte zostało na rynku konkurencyjnym, na którym nie występują znaczące bariery wejścia. Na lokalnym rynku wykonywania usług leśnych na terenie Nadleśnictwa Sarnaki działa bowiem wielu przedsiębiorców, którzy uczestniczą w przetargach organizowanych przez nadleśnictwo, w skali porównywalnej z działalnością stron niniejszej decyzji. Oznacza to, że porozumienie pomiędzy stronami postępowania nie eliminowało konkurencji co do całego rynku. Prezes Urzędu uwzględnił również, że strony faktycznie wprowadziły porozumienie w życie, które polegało na realizacji określonego zachowania w trakcie przetargu prowadzonego przez Nadleśnictwo Sarnaki, ale nie uzyskały negatywnego skutku dla uczestnika rynku po stronie popytowej, czyli wymienionego organizatora przetargu. Zawarte porozumienie nie wiąże się zatem z wymiernym uszczerbkiem ekonomicznym po stronie zamawiającego. W konsekwencji przyjąć należy, że analizowana praktyka ograniczająca konkurencję stosowana przez strony niniejszej decyzji nie wywiera wpływu na rynek właściwy po jej zaniechaniu. Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów nie zawiera zamkniętego katalogu przesłanek, od których uzależniana jest wysokość nakładanych na przedsiębiorców kar. Jednakże art. 111 tej ustawy stanowi, że przy ustalaniu wysokości kar pieniężnych o których mowa w art. 106-108, należy uwzględnić w szczególności okres, stopień oraz okoliczności naruszenia przepisów ustawy, a także uprzednie naruszenie jej przepisów. Jest rzeczą oczywistą, iż na wysokość kary musi mieć także wpływ stopień zagrożenia lub naruszenia interesu publicznoprawnego stosowanymi praktykami ograniczającymi konkurencję. Ponadto w orzecznictwie wskazuje się, że w przypadku kar za stosowanie praktyk ograniczających konkurencje przesłankami, które należy brać pod uwagę są: potencjał ekonomiczny przedsiębiorcy, skutki praktyki dla konkurencji lub kontrahentów, dopuszczalny poziom kary wynikający z przepisów ustawy oraz cele, jakie kara ma osiągnąć (Wyrok Sadu Najwyższego z dnia 27.06.2000 r., I CKN 793/98). Nastąpiło także miarkowanie wymiaru kary w odniesieniu do wysokości kar pieniężnych nałożonych na pozostałych uczestników zakazanego porozumienia. Prezes Urzędu odnośnie działania w/w przedsiębiorcy, podobnie jak w pozostałych przypadkach, nie znalazł w sprawie okoliczności łagodzących lub dodatkowo obciążających Przedsiębiorcę. Ostatecznie więc, na przedsiębiorcę Edytę Burdę nakłada się karę pieniężną (po zaokrągleniu do 1 zł.) w wysokości 3.771,00 zł. (słownie: trzy tysiące siedemset siedemdziesiąt jeden i 00/100 złotych), która równa jest jednemu, przeciętnemu, miesięcznemu wynagrodzeniu, co stanowi 0,5% maksymalnej wysokości kary, jaka mogłaby być nałożona w niniejszej sprawie na tego przedsiębiorcę. Mając powyższe na uwadze należało orzec, jak w punkcie III sentencji niniejszej decyzji. Zgodnie z art. 112 ust. 3 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów karę pieniężną należy uiścić w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się niniejszej decyzji. Karę należy wpłacić na konto Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów w NBP o/o Warszawa Nr 51 1010 1010 0078 7822 3100 0000. Od niniejszej decyzji, na podstawie art. 81 ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, w związku z art. 479 28 § 2 k.p.c. przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie – Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów za pośrednictwem Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów – Delegatura w Lublinie, w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia decyzji. Z up. Prezesa UOKiK Dyr. Delegatury UOKiK w Lublinie Ewa Wiszniowska Otrzymują: Marek Bartkiewicz P.W. Marek Bartkiewicz Arkadiusz Bartkiewicz P.W. Arkadiusz Bartkiewicz Edyta Burda F. H – U Edyta Burda Wojciech Wójtowicz P. P. H. U. „Koala" Małgorzata Wójtowicz F. H. U. „Panda" a/a	<urn:uuid:01c2fd0c-ca1f-4fe6-897b-273f0664f5b1>	finepdfs	1.240234	CC-MAIN-2024-46	https://decyzje.uokik.gov.pl/bp/dec_prez.nsf/43104c28a7a1be23c1257eac006d8dd4/e979c5d91695c011c1257ec6007ba433/$FILE/RLU%20410_01_13_PM%20decyzja%20_lasy%20sarnaki_%20BIP.pdf	2024-11-11T23:50:50+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028240.82/warc/CC-MAIN-20241111222353-20241112012353-00690.warc.gz	178,179,068	0.998387	0.999984	0.999984	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	false	[ 1803, 4467, 7504, 10913, 13913, 16949, 18293, 20949, 23165, 25283, 26245, 28038, 31238, 34312, 37113, 40398, 43001, 45894, 48629, 51016, 53854, 56872, 59494, 62176, 65398, 67936, 70045, 72693, 75546, 78482, 80625, 80852 ]	1	0
Złamały zakaz Policjanci Wydziału dw. z Korupcją KWP zs. w Radomiu i Komendy Powiatowej Policji w Pułtusku zatrzymali 41-letnią Beatę C. – Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z Pułtuska. Kobieta jest podejrzewana o przekroczenie uprawnień z tytułu pełnionych obowiązków (art. 231 par. 1 kk). Według policyjnych ustaleń wbrew ustawowemu zakazowi wykonywała ona projekty budowlane, które następnie były sygnowane podpisami podstawionych architektów. przez siebie projektów wydawała decyzje o zezwoleniu na budowę. Policjanci zatrzymali także Hannę P (49 l.) – dyrektora Wydziału Budownictwa i Architektury Starostwa Powiatowego w Pułtusku. Według policyjnych informacji ona także, wbrew ustawowemu zakazowi, wykonywała projekty budowlane, sygnowane następnie przez podstawionych architektów. Później, na podstawie wykonanych Radom, ul. Aleksandrowicza, 26.09.2006, godz.17 – W lesie przy szpitalu wywiadowcy z SPI sprawdzając anonimową informację odnaleźli częściowo zakopane włoki noworodka (chłopczyk). Czynności na miejscu wykonano z udziałem prokuratora oraz lekarza patomorfologa. Zwłoki zabezpieczono do dalszych badań. Ze wstępnych ustaleń wynika, że ciało leżało w ziemi od kilku do kilkunastu dni. Zarządzona została sekcja zwłok, która ma m.in. ustalić, czy dziecko urodziło się żywe, czy martwe. Śledztwo prowadzi Prokuratura Rejonowa w Radomiu. Ostrołęka, 27.09.2006, godz. 14:40 – Kierujący Jelczem najechał na tył radiowozu z KPP Ostrów Mazowiecka. Kierowca odjechał z miejsca kolizji, policjanci zatrzymali go jednak w pościgu. Okazało się, że jest nietrzeźwy (1,9 promila). Został zatrzymany. Ostrołęka, 27.09.2006, godz. 20:00 – Policjanci usiłowali zatrzymać do kontroli drogowej jadącego rowerem mężczyznę. Był on jednak tak pijany, że nie zdołał zatrzymać się tylko wjechał w policyjny radiowóz. Mężczyzna został zbadany alkomatem (1,9 promila) i został zatrzymany. Siedlce, 19.09.2006, godz. 17:30 – 76letnia kobieta zgłosiła, że dwaj nieznani sprawcy weszli na jej posesję, pobili ją i jej męża (90 l.) a następnie zażądali wydania pieniędzy. Jeden ze sprawców zabrał kosmetyczkę, w której były klucze do mieszkania i pomieszczeń gospodarczych. Sprawcy następnie zbiegli, niczego więcej nie kradnąc. Właściciel domu trafił do szpitala – z obrażeniami głowy i ogólnymi potłuczeniami. Płock, ul. Wańkowicza, 18.09.2006, godz. 22:00 – Mazowieccy policjanci (z KMP w Płocku, KPP w Żyrardowie i Wydziału Kryminalnego KWP) zatrzymali grupę włamywaczy, którzy okradali mieszkania podczas snu ich właścicieli. 47-letni mieszkaniec Wesołej i 43-letni radomianin podczas tylko jednej nocy włamali się poprzez rozwiercenie drzwi balkonowych do trzech domów. Ukradli z nich m.in.: pieniądze, biżuterię, aparaty fotograficzne i telefony komórkowe. Kiedy usiłowali 2 22 września Hanna P. – dyrektor Wydziału Budownictwa i Architektury – została doprowadzona do Prokuratury Rejonowej w Pułtusku. Został jej wstępnie postawiony zarzut poświadczania nieprawdy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (art. 271 par. 3 kk). Prokurator zadecydował o zastosowaniu wobec niej poręczenia majątkowego – 10 tys. zł. Druga z kobiet, ze względu na stan zdrowia nie mogła uczestniczyć w czynnościach procesowych. Sprawa jest rozwojowa. W najbliższej przyszłości także architektom, którzy sygnowali umowy zostaną postawione zarzuty – poświadczania nieprawdy w dokumentach. Magdalena Siczek-Zalewska wejść do czwartego domu włączył się alarm, który spłoszył włamywaczy. Policjanci zatrzymali ich, jak samochodem (BMW) uciekali z miejsca zdarzenia. Ostrołęka, 17.09.2006, godz. 2:00 – Dyspozytor pogotowia powiadomił policję, o tym, że do szpitala trafił 21-letni mężczyzna z rana kłutą brzucha. Policjanci ustalili, że został on ugodzony nożem przez nieznanego sprawcę, który okradł go z pieniędzy. Tego samego dnia policjanci zatrzymali domniemanego sprawcę rozboju. Jest to 19-letni mieszkaniec Ostrołęki. Został osadzony w areszcie, policjantom przekazał natomiast nóż który prawdopodobnie został użyty podczas napadu. Sadowne, powiat węgrowski, 13.09.2006, godz. 23:00 – Policjanci z PP Sadowne oraz myśliwi koła łowieckiego „Kszyk" zatrzymali dwóch kłusowników. Przy zatrzymanych (27 i 46 l.) policjanci znaleźli broń myśliwską razem z amunicją. Radom, 24.09 – Policjanci z Sekcji Kryminalnej KMP w Radomiu zatrzymali 43letniego Wojciecha G. , mieszkańca Radomia podejrzewanego o posiadanie i rozprowadzanie narkotyków. W trakcie przeszukania mieszkania zatrzymanego znaleziono ponad 40 gram amfetaminy i 3 porcje marihuany. W mieszkaniu policjanci zabezpieczyli dodatkowo 58 sztuk telefonów komórkowych, które mogą pochodzić z kradzieży i rozbojów dokonywanych na terenie miasta, a także wagę elektroniczną do ważenia narkotyków, 71 paczek papierosów bez polskich znaków akcyzy i bloczek zaświadczeń o zatrudnieniu z pieczątką fikcyjnego zakładu pracy. W trakcie dokonywanego przeszukania policjanci zatrzymali także 22-letniego mężczyznę, który przyszedł kupić narkotyki. Podczas przesłuchania przyznał on, że już kilka razy nabywał narkotyki od Wojciecha G. Aktualnie policjanci ustalają pochodzenie zabezpieczonych telefonów oraz innych odbiorców narkotyków. Wojciechowi G. postawiono zarzuty posiadania i udzielania środków odurzających za co grozi kara pozbawienia wolności do lat 10. Zablokowany gangster Policjanci Zespołu Poszukiwań Celowych Wydziału Kryminalnego KWP zs. w Radomiu oraz Sekcji Antyterrorystycznej KWP zs. w Radomiu 21 września zatrzymali w Warszawie Pawła T. – mieszkańca Opola Starego. Fot. Janusz Mazurek Mężczyzna poszukiwany był na podstawie listu gończego wydanego przez Sąd Rejonowy w Siedlcach od dnia 19.06.2006 roku – skazany prawomocnym wyrokiem za handel amfetaminą i wymuszenie rozbójnicze. Poszukiwany był jednym z członków zorganizowanej grupy przestępczej dokonującej wymuszeń rozbójniczych – trudnił się dystrybucją środków odurzających. Policjanci zatrzymali go, kiedy wyjeżdżał VW Golfem z garażu. Jego samochód został zablokowany przez policjantów, on natomiast został wyciągnięty z auta, powalony na ziemię i obezwładniony. Nie stawiał oporu. Zatrzymany został osadzony w Areszcie Śledczym w Radomiu gdzie będzie odbywał karę dwóch lat pozbawienia wolności. R. Sułecki Wielbiciel zabawek 17 września 2006 roku około godz. 10.00 Komenda Powiatowa Policji w Gostyninie została powiadomiona o kradzieży samochodu dziecięcego - akumulatorowej miniatury Jepa z podwórka posesji w m. Gaśno gm. Gostynin. Po udaniu się na miejsce policjanci ustalili, iż podczas nieobecności domowników nieznany sprawca – „amator zabawek" po uprzednim uszkodzeniu bramy wjazdowej skradł samochodzik elektryczny wartości około 3.000 zł. W toku dalszych czynności ustalili potencjalnego sprawcę i ich przeczucia okazały się trafne. W Gostyninie na podwórku prywatnej posesji zauważyli zaparkowany samochodzik. Sprawcą tej kradzieży okazał się być 31 letni Radosław T. Mężczyzna ten następnie trafił za kratki aresztu KPP Gostynin celem wytrzeźwienia gdyż w chwili zatrzymania miał blisko trzy promile alkoholu w wydychanym powietrzu. Odzyskany pojazd nie nosił śladów uszkodzeń, miał tylko rozładowane akumulatorki, co może świadczyć iż sprawca pojazdem tym odbył krótką przejażdżkę. Przygoda ta kosztować go może 5 lat pozbawienia wolności. Dariusz Dutkowski W powiedzie żyrardowskim doszło do Uratował go notatnik dramatycznego zdarzenia podczas interwencji domowej. W nocy 22 sierpnia o godz. 0:50 w miejscowości Józefów gm. Wiskitki 25. letni mężczyzna, Dariusz P. wcześniej wielokrotnie karany - ugodził nożem interweniującego policjanta. Wszystko zaczęło się od awantury domowej, podczas której nietrzeźwy Dariusz P. był agresywny wobec swojego ojca. W obawie o swoje życie ojciec Dariusza P. schronił się w pokoju, wyskoczył przez okno i wezwał policję. Na miejsce przyjechali dwaj funkcjonariusze z Posterunku Policji w Puszczy Mariańskiej. Na widok policjantów agresywny mężczyzna chwycił nóż kuchenny i wybiegł z domu, atakując jednego z policjantów. Policjant broniąc się i próbując obezwładnić napastnika zadawał mu ciosy pałką służbową w rękę. Niestety, jeden z ciosów nożem wymierzonych w pierś policjanta był celny. Na szczęście jego życie uratował notatnik służbowy. Nóż przeciął mundur i ugrzązł w notatniku, przecinając połowę stron. Kolejny cios pałka w rękę wytrącił nóż przestępcy i kilka chwil później policjanci obezwładnili napastnika, na schodach domu do którego pozbawiony broni Dariusz P. uciekał. Zatrzymany w areszcie mężczyzna był już wcześniej karany i stawiany w stan oskarżenia, m.in. za prowadzenie samochodu w stanie nietrzeźwym, rozbój i znieważenie funkcjonariusza publicznego. Decyzją sądu został aresztowany na trzy miesiące. Tadeusz Kaczmarek Pepesza łupem złodzieja Policjanci z KPP w Białobrzegach zatrzymali 50-letniego radomianina Jerzego J., podejrzewanego o kradzieże z włamaniami do domków letniskowych w okolicach Góry (gm. Promna, powiat białobrzeski). Mężczyzna został zatrzymany 24 września, na terenie jednej z posesji w Górach, gdzie zatrudniony był jako pracownik sezonowy. Kilka godzin wcześniej policjanci dostali informację o kradzieży w jednym z domków. Na podstawie własnych informacji ustalili i zatrzymali domniemanego sprawcę. Ma on na koncie co najmniej pięć kradzieży z włamaniem. Prawdopodobnie tych przestępstw było dużo więcej. przekazana do ekspertyzy, która ustali czy jest ona sprawna i czy była ostatnio wykorzystywana. Policjanci z pomieszczeniu, które zajmował mężczyzna znaleźli pochodzącą z włamania do jednego z domków broń z okresu II wojny św. Broń została zabezpieczona i Mężczyzna został doprowadzony do prokuratury. Przedstawiono mu zarzut wielokrotnej kradzieży z włamaniem, ale także nielegalnego posiadania broni. Taki sam zarzut może zostać postawiony także właścicielce broni. M. Siczek-Zalewska Ostre porachunki Policjanci z KPP w Żyrardowie przy współudziale policjantów z Wydziału Kryminalnego i Sekcji Antyterrorystycznej KWP zatrzymali wczoraj trzech mężczyzn - członków jednej z rywalizujących grup przestępczych. 8 sierpnia doszło w Żyrardowie do strzelaniny - porachunków miedzy rywalizującymi ze sobą grupami przestępczymi. Członkowie rozbitej wczoraj grupy strzelali do konkurencji. Postrzelono dwóch mężczyzn. Tydzień później doszło do odwetu także były osoby ranne. Zatrzymani 22 sierpnia to mieszkańcy Żyrardowa, w wieku od 21 do 28 lat. Stanowili trzon grupy przestępczej, która w środkowej Polsce zajmowała się handlem narkotykami i spirytusem, wymuszeniami i haraczami. W mieszkaniu jednego z zatrzymanych policjanci znaleźli broń razem z amunicją, oraz pieniądze, które najprawdopodobniej pochodziły z przestępstwa. Broń - niemiecki Rohm - była ukryta w łazience, w specjalnie przygotowanym schowku za sedesem. Pierwotnie była to broń gazowa - została przerobiona na ostrą. Jeden z zatrzymanych był ranny - skutek ostatniej strzelaniny. Przestępcy leczyli go sami. Policyjna akcja rozpoczęła się wczesnym rankiem. Tuż po godzinie 6 policjanci wkroczyli jednocześnie do kilku mieszkań. Jak się okazało zatrzymani przestępcy ukrywali się w mieszkaniach swoich konkubin. M. Siczek - Zalewska Bez skrupułów Policjanci z Żyrardowa zatrzymali dwóch sprawców brutalnego pobicia mieszkańca tego miasta w nocy 25 sierpnia 2006. Dwaj mężczyźni siedzący na ławce przy ulicy Dittrycha w Żyrardowie około godziny 1:00 zauważyli dwóch młodych osobników, którzy próbowali włamać się do garażu. Jeden z siedzących na ławce zainteresował się tą sytuacją i poszedł w kierunku garaży. Gdy włamywacze to zauważyli odeszli, lecz po chwili zawrócili i dotkliwie pobili 35-letniego, idącego za nimi mężczyznę. Sytuację zauważyli postronni przechodnie i powiadomili policję w Żyrardowie, a policyjny radiowóz przyjechał na miejsce zdarzenia w ciągu kilku minut. Widzący policjantów sprawcy zaczęli uciekać, porzucając rurkę do włamania i ukradziony pobitemu zegarek, lecz po krótkim pościgu funkcjonariusze zatrzymali jednego ze sprawców (Marcin O. 24 lata, studiujący zaocznie ekonomię). Drugi sprawca został zatrzymany po kilku godzinach, w piątek rano. Niestety sprawcy zadali pobitemu mężczyźnie około 20 ciosów nożem i wiele razów rurką. Został on w stanie ciężkim odwieziony do szpitala, gdzie przeszedł operację. Błyskawiczna reakcja policjantów prawdopodobnie uratowała mu życie. Tadeusz Kaczmarek Kwas w baku Policjanci KPP w Sokołowie Podlaskim, siedleckiej sekcji Wydziału dw. z PG KWP zs. w Radomiu i pracownicy Urzędu Celnego w Siedlcach podczas przeszukania jednej z posesji w Tchórznicy Włościańskiej 12 i 13 września znaleźli metalowe cysterny z 10 tys. litrów substancji ropopochodnej, tysiąc litrów odbarwionego oleju opałowego i około 35 tys. litrów oleju opałowego w trakcie procesu odbarwiania. Policjanci przeszukali pomieszczenia gospodarcze na posesji, przesłuchali także jej właścicieli. W jednym z budynków gospodarczych policjanci znaleźli 510 litrów kwasu siarkowego, który prawdopodobnie służył do odbarwiania oleju. Do odbarwionego kwasem paliwa dodawano także wapno, które miało zneutralizować kwas. Policjanci zatrzymali 54-letniego właściciela firmy transportowej, do którego prawdopodobnie należą znalezione zbiorniki. (msz) 3 Fot. Janusz Mazurek Konwoje po nowemu Wydział Konwojowy Komendy Wojewódzkiej Policji zs. w Radomiu powstał 1 sierpnia 2006 r. Jest komórką organizacyjną w służbie prewencyjnej, odpowiedzialną za działalność nadzorczą, organizacyjną, analityczną, planistyczną i wykonawczą. Do zakresu działania Wydziału Konwojowego należy m.in. organizacja i realizacja konwojów osób z zakładów penitencjarnych do sądów i prokuratur, konwojowanie osób pozbawionych wolności, których udział w czynnościach procesowych wymaga przetransportowania ich do innej jednostki penitencjarnej, doprowadzanie osób uchylających się od stawienia na wezwanie np. sądu, którego siedziba znajduje się poza terenem działania jednostki Policji szczebla powiatowego, zabezpieczanie transportów przedmiotów wartościowych na rzecz NBO i Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego i współpraca z kierownictwem sądów i prokuratur w zakresie poprawy wyposażenia i zabezpieczenia technicznego budynków sądów i prokuratur. W skład wydziału wchodzi obecnie Zespół ds. Organizacji Służby, w którym pracuje czterech policjantów i Referat I w Radomiu, w którym służy 35 policjantów. Do końca 2006 roku w ramach wydziału powstaną jeszcze na Mazowszu 4 referaty i 2 zespoły. Planowane jest utworzenie referatów w Płocku, Ostrołęce, Siedlcach i Płońsku, oraz zespołów w Żyrardowie i Grójcu. Powstanie wydziału jest wynikiem reformy służby konwojowej w całej Polsce. Nowe rozwiązania mają przede wszystkim poprawić stan bezpieczeństwa policjantów kierowanych do konwojów, a także zmniejszyć liczbę wydarzeń nadzwyczajnych. Zarządzanie służbą konwojową na szczeblu wojewódzkim umożliwi przede wszystkim elastyczne zarządzanie zasobami ludzkimi, a także bardziej ekonomiczne wykorzystanie sił i środków poprzez minimalizację konwojów zamiejscowych oraz ujednolicenie polityki dot. służby konwojowej w całym garnizonie. Magdalena Siczek-Zalewska Pasjonat i turysta Podinspektor Piotr Sieczkowski rozpoczął służbę w 1988 roku, debiutował w Wydziale dw. z PG w kieleckiej KWP. W 2000 roku trafił do radomskiej komendy wojewódzkiej, do Wydziału Prezydialnego. Następny w kolejności był Inspektorat, później Sztab Policji, gdzie sprawował funkcję zastępcy naczelnika. Dziś jest naczelnikiem Wydziału Konwojowego mazowieckiej KWP. województwa kieleckiego – ze Skarżyska Kamiennej. Ma 43 lata; żonaty. Za największą pasję – oprócz oczywiście pracy – uważa literaturę. Interesują go głównie książki historyczne. Kiedy nie czyta wybiera się w podróże. Nie ma swojego ulubionego miejsca w Polsce czy na świecie. Uważa, ze wszędzie można znaleźć coś interesującego. Tam, gdzie wybiera się turystycznie szuka prawdzi- Piotr Sieczkowski jest absolwentem Wydziału Prawa UMCS w Lublinie. Pochodzi z wych perełek – zabytków, urokliwych krajobrazów. – Szkoda tylko, że czasu wolnego coraz mniej – wzdycha naczelnik. (msz) Miłośnik sieci i procesorów Starszy sierżant Radosław Sadalski – z wykształcenia i zamiłowania informatyk – w Policji służy od 2000 roku. Swoją policyjną przygodę zaczął jednak rok wcześniej – jako pracownik cywilny radomskiej komendy wojewódzkiej. Niebieski kolor jest widocznie jego ulubionym – stąd długo nie czekał z decyzją wstąpienia w policyjne szeregi. Po ukończonym policyjnym kursie Rado- kiej Policji. Ponieważ branża informatyczna i telekomunikacyjna rozwija się w błyskawicznym tempie także w Policji potrzeba w tym zakresie wykwalifikowanej i profesjonalnej kadry. A o taką coraz trudniej. – Specjaliści z tego zakresu są kuszeni przez inne firmy wysokimi gażami, których ze zrozumiałych względów my nie możemy zapewnić – martwi się naczelnik, dodając, ze ciągle ma nadzieję, sław Sadalski wrócił do Wydziału Łączności i Informatyki KWP, gdzie m.in. był kierownikiem zespołu technologów i administratorów, a później zastępcą naczelnika wydziału. 29 kwietnia 2006 roku zostały mu powierzone obowiązki naczelnika tegoż wydziału. Wydział Łączności i Informatyki jest, jak podkreśla naczelnik, wydziałem typowo usługowym, świadczącym ogólnie mówiąc usługi informatyczne i telekomunikacyjne mazowiec- 4 że niedługo zmieni się taka sytuacja. Naczelnik Sadalski mimo ciągłego kontaktu w pracy z komputerami także w domu nie stroni od peceta. Razem z 11-letni synem, który zaraził się informatycznym bakcylem, może godzinami buszować po internecie. Oprócz informatyki jego pasją jest grzybobranie. W tym roku jako grzybiarz święcił prawdziwe tryumfy – ma na koncie 1,5 kilogramowego prawdziwka. (msz) Wyszkoleni katecheci Narkomania stała się w naszym kraju groźnym problemem społecznym. Zagrożenie tym zjawiskiem dotyczy wszystkich grup i kręgów społecznych, niezależnie od wieku, poziomu wykształcenia czy statusu materialnego. Ponadto stale obserwuje się wzrost przestępczości związanej z narkomanią. Dlatego też chcąc zapobiec rozprzestrzenianiu się tego zjawiska na terenie garnizonu mazowieckiego, podczas spotkania byłego Komendanta Wojewódzkiego Policji - nadinsp. Bogdana Klimka z Biskupem Diecezji Radomskiej - ks. Zygmuntem Zimowskim, wspólnie podjęto decyzję o prowadzeniu przez funkcjonariuszy Wydziału Prewencji szkoleń dla katechetów i księży uczących w szkołach religii dzieci i młodzież. Pierwsze szkolenie odbyło się 14 stycznia 2006 roku. Udział w nim wzięli katecheci świeccy i siostry zakonne uczące religii w szkołach powiatu radomskiego. Szkolenie to miało ono na celu przede wszystkim podniesienie świadomości nauczycieli - katechetów na temat zjawiska narkomanii i zagrożeń z nimi związanych. Uczestnicy szkolenia uczyli się jak rozpoznawać rodzaje narkotyków, jakie są objawy ich działania, dowiedzieli się jak postępować i współpracować z policją w sytuacjach zagrożenia dzieci oraz młodzieży przestępczością i demoralizacją, a w szczególności narkomanią. Ponadto zapoznali się z powodami dla których młodzi ludzie sięgają po narkotyki oraz formami i metodami dystrybucji środków odurzających. Do tej pory przeszkolonych zostało 1600 katechetów i księży z wszystkich diecezji znajdujących się na terenie Mazowsza. Uczestnikami ostatniego szkolenia prowadzonego przez funkcjonariuszy z Wydziału Prewencji KWP zs. w Radomiu, które odbyło się w Łowiczu byli księża i katecheci z diecezji Łowickiej. Przedmiotowe szkolenie spotkały się z bardzo dużym zainteresowaniem uczestników i mass - mediów. Wynika to zapewne z faktu, że tylko szeroko rozumiana profilaktyka może ograniczyć zjawisko rozprzestrzeniania się narkomanii wśród dzieci i młodzieży. Powinna ona zmierzać w kierunku propagowania zdrowego stylu życia. Dlatego wychodząc naprzeciw potrzebom wynikającym z konieczności edukacji prawnej i wiktymologicznej społeczeństwa Wydział Prewencji planuje w przyszłości kolejne edycje szkoleń rozszerzone o inną problematykę. Monika Sokołowska Ślubowali w Płocku 31 sierpnia 2006 r. w Komendzie Miejskiej Policji w Płocku odbyło się uroczyste ślubowanie nowo przyjętych policjantów. Na uroczystość zaproszono kapelana garnizonu płockiej policji ks. Andrzeja Zembrzuskiego, prezesa fundacji Bezpieczne Miasto Płock Jerzego Tomaszewskiego, a także przedstawicieli mediów. Komendant Miejski insp. Ryszard Kijanowski wręczył funkcjonariuszom legitymacje służbowe życząc sukcesów w służbie dla dobra społeczeństwa. Komendant podkreślił, że policjanci mają służyć społeczeństwu nawet z narażeniem życia. Po ceremonii ślubowania pożegnano nadkom. Jana Strzeleckiego, który odszedł na zasłużoną emeryturę. Podczas uroczystości odbyła się prezentacja programu „Zero tolerancji dla pijanych kierowców i wariatów drogowych". Celem programu jest eliminowanie z ruchu nietrzeźwych użytkowników dróg oraz rygorystyczne karanie tzw. wariatów drogowych. Komendant Kijanowski odpowiadając na pytania dziennikarzy wyjaśnił, że wariat drogowy to taki uczestnik ruchu, który przekracza dozwoloną prędkość o połowę, wyprzedza na przejściach dla pieszych i podwójnej linii ciągłej. Zapowiedział, że wobec takich kierowców nie będzie taryfy ulgowej, choć trudno niektórych nazwać kierowcami – dodał. Nowatorskim rozwiązaniem, wprowadzonym przez komendanta Kijanowskiego, będzie informowanie ubezpieczycieli o negatywnym zachowaniu kierowców na drodze, np. o kilkakrotnym przekroczeniu dozwolonej prędkości, popełnieniu poważnych wykroczeń, co może mieć wpływ na wysokość odszkodowań w wyniku zdarzeń drogowych. Rygorystyczne kontrole obejmą również tych kierowców, którzy sami ingerują w układ wydechowy swoich samochodów, co jest szczególnie uciążliwe dla mieszkańców miasta i powiatu. Podczas konferencji omówiono wyniki pracy policjantów podczas wakacji, a także zaprezentowano cele programu „Bezpieczna droga do szkoły". Mariusz Gierula Policjant jak sędzia piłkarski Komendant Miejski Policji w Radomiu, Prezydent Radomia i Naczelnik Urzędu Celnego w Radomiu podpisali 27 września porozumienie w celu podjęcia wspólnych działań w ramach egzekwowania przepisów Ustawy o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Współpraca będzie m.in. polegać na kontroli podmiotów zajmujących się sprzedażą i podawaniem alkoholu, motywowaniu podmiotów gospodarczych prowadzących działalność w zakresie sprzedaży napojów alkoholowych do przestrzegania Ustawy poprzez wręczenie żółtej karty ostrzegającej, cofaniu zezwoleń na sprzedaż alkoholu wobec podmiotów naruszających Ustawę, ujawnianiu nieletnich będących pod wpływem alkoholu i podejmowaniu w takich przypadkach dalszych działań poprzez informowanie Wydziału Rodzinnego i Nieletnich Sądu Rejonowego w Radomiu, zapobieganiu i ograniczeniu dostępności do alkoholu osobom małoletnim i nieletnimi. Policjanci podejmujący interwencję w miejscu lub najbliższej okolicy punktu sprzedaży alkoholu, jeżeli interwencja ta nie była zgłoszona przez prowadzącego działalność, będą wypełniać tzw. żółtą kartę. Jeden egzemplarz żółtej karty otrzyma przedsiębiorca, a drugi trafi do Sekcji Prewencji KMP Radom, gdzie będzie prowadzona ewidencja tych kart. Jeżeli w ciągu 6 miesięcy w tym samym miejscu powtórzy się co najmniej dwukrotnie interwencja dot. zakłócania ładu i porządku publicznego w związku ze sprzedażą alkoholu zostanie sporządzona tzw. czerwona karta. Będzie to jednocześnie wniosek o cofnięcie zezwolenia na sprzedaż alkoholu w tym punkcie. Zostanie wprowadzona tzw. żółta karta. Oficer dyżurny policji po przyjęciu zgłoszenia o zakłóceniu ładu i porządku, wpisując ten fakt do książki zdarzeń będzie zaznaczał, czy było to zgłoszenie od osoby prowadzącej sklep/bar, czy innej. Wysłany na miejsce patrol policji w przypadku ujawnienia naruszenia Ustawy ukarze prowadzącego działalność mandatem karnym lub skierowaniem wniosku do Sądu Grodzkiego. Do zadań UM będzie należało uczestniczenie, poprzez pracowników Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych oraz Straż Miejską, w kontrolach punktów sprzedaży alkoholu oraz przeprowadzanie interwencji w przypadku zakłócenia porządku publicznego, a do przedstawicieli Urzędu Celnego sprawdzanie tych punktów pod kątem posiadania wpisów do ewidencji działalności gospodarczej oraz legalności i prawidłowości oznaczeń skarbowymi znakami akcyzy. Działania takie były do tej pory prowadzone, ale obecnie zostaną zintensyfikowane i skoordynowane wśród wszystkich instytucji odpowiedzialnych za bezpieczeństwo publiczne. Rafał Jeżak Mazowsze na podium Reprezentacja Komendy Wojewódzkiej Policji zs. w Radomiu zajęła III miejsce w finale Kynologicznych Mistrzostw Policji Sułkowice 2006. W finale, który odbywał się w dniach 18-22 września startowało 17 drużyn ze wszystkich komend wojewódzkich i Komendy Stołecznej Policji. Reprezentacje tworzyło czterech przewodników z psami trzy psy pełniące służbę patrolowo-tropiącą i jeden pies do wyszukiwania zapachów materiałów wybuchowych. Indywidualnie w reprezentacji z KWP zs. w Radomiu najlepiej spisali się sierż. sztab. Arkadiusz Kazimierczak z KPP w Gostyninie, który zajął VI miejsce wśród przewodników psów patrolowo-tropiących i st. post. Mariusz Sobiecki z KMP w Płocku - IX miejsce wśród przewodników psów do wyszukiwania zapachów materiałów wybuchowych. Tegoroczny finał połączony był z obchodami 50 rocznicy Szkoły Przewodników i Tresury Psów Policyjnych w Sułkowicach, jedynej takiej szkoły w Polsce, która rocznie szkoli 250 przewodników psów służbowych. January Majewski Najważniejsze bezpieczeństwo Wyjazdowe kolegium Tomasza Kozińskiego – wojewody mazowieckiego - odbyło się 21 września w siedzibie Komendy Wojewódzkiej Policji w Radomiu. Tematem wiodącym było oczywiście bezpieczeństwo na Mazowszu. To nie pierwszy raz, kiedy wojewoda zbiera kolegium poza swoją siedzibą. – Chcę być bliżej lokalnych problemów, a tylko podczas wyjazdów w teren mogę je poznać dokładnie – tłumaczył podczas spotkania z dziennikarzami Koziński. Podczas spotkania w Radomiu zebrani podsumowali akcję „Bezpieczne wakacje". Według wojewody mazowieckiego stan bezpieczeństwa systematycznie się poprawia. – W porównaniu z ubiegłymi latami znacznie mniej dzieci uległo wypadkom. Wzrasta także wykrywalność przestępstw – mówi Koziński. Wojewoda podkreślił jednak, że równocześnie wzrasta liczba pijanych kierowców na drogach, co jest zjawiskiem niebezpiecznym i wymagającym zdecydowanych działań. (msz) 5 Public relations to na pewno nie tylko kontakty z prasą czy reklama. Kontakty przedstawicieli instytucji (szerzej: organizacji, np. korporacji) z prasą nazywane są czasem bardziej precyzyjnie media relations i określają całokształt działań, które wynikają ze specyfiki prasy pisanej, radia i telewizji. Kontakty z prasą to komunikaty, wywiady, konferencje prasowe itp. Dzisiejsze media mają swoje wymagania, oczekiwania odbiorców i grup interesów, podlegają też ciągłym przeobrażeniom i zmianom, ale każda redakcja jest także firmą, której interes jest stawiany ponad interesem innych firm i organizacji, co jest absolutnie zrozumiałe. Żadna redakcja i żaden dziennikarz nie będzie wychwalał innej firmy, bo temu służy reklama, a ta jest komunikacją jednostronną, płatną i niewiarygodną. Public relations natomiast to komunikacja dwustronna, z bardzo szerokim wachlarzem możliwych narzędzi oddziaływania i media relations są tylko jednym z wielu aspektów tej aktywności. PR to informacja – otwarta, rzetelna, uczciwa, pełna i profesjonalna. W dojrzałych systemach medialnych, w których opinia publiczna uważnie przypatruje się wszystkiemu, firmy którym zależy na opinii publicznej starają się być otwarte i uczciwe, zaś media starają się przekazywać prawdziwe i obiektywne informacje. W PR nie ma miejsca na takiego rzecznika prasowego, który blokuje informacje lub kłamie, rzecznik prasowy musi być godnym partnerem mediów w obopólnym interesie – firmy i społeczeństwa – gdzie rzetelna i pełna informacja służy zwiększaniu zaufania. W takim systemie dziennikarz i public relations są współdziałającymi elementami tego samego systemu informowania opinii publicznej – ale w żadnym razie nie reklamy. W tej budowie relacji z otoczeniem bardzo ważna jest reputacja. Reputację możemy określić jako rozłożoną w czasie relację pomiędzy deklarowanymi przez tę instytucję wartościami, a rzeczywistością. Reputację buduje się latami, stracić ją można natomiast w ciągu kilku dni czy nawet godzin. Nie da się jednak wytworzyć czegokolwiek w próżni. Public relations wypracowuje zasłużoną reputację organizacji, potwierdzając jej istnienie i skierowując ją do odpowiedniego kręgu osób. Warunkiem koniecznym wypracowania dobrej reputacji jest zadeklarowana i przestrzegana tożsamość organizacji, którą tworzą filozofia, misja i strategia organizacji. Te trzy czynniki można określić następująco: – filozofia to zespół wartości uznawanych w organizacji; – misja to cele, które organizacja chce osiągnąć; – strategia to sposób realizacji misji przy uwzględnieniu uznawanych wartości. Wynika to zresztą z teorii zarządzania strategicznego, nakazującej danej organizacji wyznaczenie swojej wizji, misji i celów. Tożsamość danej firmy czy organizacji tworzą z kolei: – styl zarządzania czyli zwyczaje i zachowania przyjmowane w realizacji funkcji firmy; – historia – dorobek, tradycja; – bezinteresowność; – zachowania pracowników, ich przedstawicieli, czyli żywe wizytówki – dowody że deklaracje są prawdziwe. nadkom. Tadeusz Kaczmarek 6 Rozwód – rozwiąza „Nacisk społeczny, żeby Kościół – przynajmniej w niektórych przypadkach pozwalał na rozwód, jest dzisiaj tak duży, że Kościół uczyniłby to już dawno, gdyby to tylko było w jego mocy" – pisze o. Jacek Salij w książce „Szukającym drogi". Dopuszczenie rozwodów to jedna z najbardziej kontrowersyjnych spraw, która dzieli Kościół katolicki i jest przedmiotem ataku jego przeciwników. Kościół pozostaje nieugięty, a problem narasta mimo podejmowanych prób niesienia pomocy związkom nie sakramentalnym i organizowania poradnictwa rodzinnego. Rozwodów przybywa, ponieważ narasta kryzys rodziny – nigdy zachowanie trwałości małżeństwa nie była tak trudne jak dziś i nigdy nie było tak trudne małżeńskie życie codzienne. Oto bowiem współczesna kultura stoi w jawnej sprzeczności z postrzeganiem małżeństwa jako świętego, nierozerwalnego sakramentu, a z kulturą walczyć jest bardzo trudno. Nie sposób Kościołowi odmówić roli kulturotwórczej – jest on niestrudzonym głosicielem i obrońcą tzw. wartości rodzinnych. Coraz większy wpływ na mentalność polskiego społeczeństwa mają jednak mass media propagujące zachodnią, liberalną koncepcję człowieka i rodziny. Chcąc nie chcąc, nasiąkamy jak gąbka świeckim wyobrażeniem małżeństwa jako umowy dwu indywiduów, dla których najistotniejsze jest własne „ja" oraz samo spełnienie, samorealizacja, osobisty sukces i osobiste prawa. To wyobrażenie jest skądinąd podstawą istniejącej kultury, gospodarki, nastawionej na liberalizm, indywidualizm, konkurencję i rywalizację. W szkole uczymy się, jak być najlepszym, by konkurować na rynku pracy – nie uczymy się zaś, jak wybaczać, ustępować, ponosić ofiary dla tworzenia wspólnego „my". Bez tego zaś małżeństwo, rodzina nie może istnieć. Rodzina musi więc iść dziś pod prąd współczesnego świata. Tymczasem kiedyś rodzina była wspierana przez normy kulturowe – podział ról małżonków, władzę, zasady funkcjonowania rodziny regulowały przepisy społeczne mające często wsparcie w religii i prawie. Dziś natomiast małżeństwo to prawdziwe pole walki – wszystko w nim podlega negocjacji, począwszy od podziału domowych obowiązków. Postulaty feministyczne zrewolucjonizowały role kobiece i męskie. Wielkim plusem jest polepszenie sytuacji kobiet, fakt, że mogą one wiele wynegocjować dla siebie. Jednocześnie jednak powstaje sytuacja konfliktogenna, niesprzyjająca trwałości związku. Kiedy kultura przestaje wspierać instytucję małżeństwa, a całą nadzieję pokładamy w małżonkach, oczekując, że okażą się na tyle inteligentni, by się w końcu dogadać, małżeństwo staje się wówczas ryzykownym przedsięwzięciem. Jednostki bowiem coraz częściej nie potrafią sprostać temu zadaniu – tym bardziej przerasta je popularyzowana dziś idea rozwodu z klasą, kiedy oczekuje się, by małżonkowie rozstali się jak przyjaciele, minimalizując krzywdę dzieci, i naprzemiennie bezkonfliktowo opiekowali się potomstwem. Bardzo ważną rolę spełniają ponad jednostkowe siły społeczne pomagające utrzymać związek. We współczesnej Polsce taką siłę stanowi na pewno religia, a w szczególności Kościół katolicki – małżeństwa tak firmowane cieszą się większą trwałością. Szkoda jednak, że wciąż za małą rolę odgrywa tu państwo – a przede wszystkim ono powinno przecież bronić interesu całego społeczeństwa, którego podstawą jest rodzina. Rozwód kontra społeczeństwo Rozwód nie jest wymysłem naszych czasów – dopuszczały go kultury starożytne, antyczne oraz wielkie monoteistyczne religie – judaizm i islam. Przez wieki różne społeczeństwa określały specyficzne sytuacje, w jakich dopuszczalne było zerwanie węzła małżeńskiego, przy czym zawsze minimalizowana była tu rola subiektywnych odczuć i woli jednostek, a broniony interes społeczności (którym bezsprzecznie jest utrzymanie rodziny). Warto jednak przypomnieć, że w tradycyjnych społecznościach patriarchalnych uprzywilejowany był pod tym względem mężczyzna – to on w judaizmie mógł wręczyć żonie list rozwodowy, jeśli tylko „utraciła ona łaskę w jego oczach", a w islamie odprawić żonę za pośrednictwem krótkiego oznajmienia. Zasady te nie były jasno sprecyzowane w szczegółach, co prowadziło do ich różnych interpretacji, a często do nadużyć. Na współczesnym Zachodzie zrobiono pod tym względem krok naprzód – choć jednocześnie także wiele kroków w tył. Z jednej strony prawo w niespotykanym dotąd stopniu broni rodziny i wszystkich jej członków – przede wszystkim dzieci, które dopiero w czasach nowożytnych zyskały podmiotowość. Wiadomo, że każdy rozpad rodziny pozostawia głębokie ślady w psychice dziecka, dlatego państwo stara się temu przeciwdziałać, kierując się w prawie rozwodowym przede wszystkim dobrem rodziny oraz dzieci (istnieje nawet w prawie rodzinnym przepis mówiący o tym, że nie wolno przeprowadzać rozwodu, jeśli miałoby na tym ucierpieć dobro małoletnich dzieci). nie umowy o miłość. I co dalej? Ponadto współczesne prawo daje obu płciom równe prawo do wystąpienia o rozwód z winy drugiej strony– okazuje się zresztą, że przewaga kobiet jest tu ogromna. Istnieją różnorakie sposoby pomocy rodzinie świadczone przez państwo i Kościoły – sądy i poradnie rodzinne starają się zawsze odwieść małżonków od zamiaru przeprowadzenia rozwodu. Wprowadzona została również w tym celu instytucja separacji. Wreszcie – ogólnie znany warunek rozwodu: „trwały i zupełny rozkład pożycia małżeńskiego", sugeruje ostateczność tego wyjścia z sytuacji i wyklucza widzimisię którejś ze stron. znaczeniu relacje między dwoma jednostkami – że nalezy ją chronić. Krokiem naprzód na drodze indywidualizmu, ale zarazem krokiem w tył na drodze wspierania rodziny jest zaistnienie przyczyny rozwodu zwanej „niezgodnością charakterów" – z tego powodu rozwodzi się 30% par. Kolejne przyczyny to niewierność małżeńska (26%) oraz alkoholizm (25%) (na podstawie danych GUS). wo rosnącej liczby rozwodów w zachodniej Europie – za motywację bowiem wystarcza choćby znużenie związkiem, obowiązkami rodzinnymi, chęć odmiany, zakochanie w kimś innym czy wiele innych niedojrzałych i nieodpowiedzialnych zachowań. Niezgodność charakterów, czyli rozwód na zawołanie „Niezgodność charakterów" to kryterium, które minimalizuje kontrolę społe- Mimo jednak tej prorodzinnej polityki rozwodowej pamiętać należy, że to właśnie dziś rozwód ma dla rodziny najgorsze skutki. Kiedyś, za czasów wielkich, wielopokoleniowych rodzin, rozpad małżeństwa nie stanowił końca rodziny, natomiast dziś, kiedy rozchodzą się rodzice, rodzina mała, nuklearna przestaje istnieć, staje się rodziną niepełną, rozbitą. Poza tym cywilne prawo rozwodowe od dziesiątek lat ulega liberalizacji – na Zachodzie procedury rozwodowe są coraz bardziej upraszczane. Istnieją drogi rozwodu, o których wiadomo, że są najprostsze i najszybsze, jak rozwód za porozumieniem stron, bez orzekania o winie, który stanowi aż 70% wszystkich spraw. Lekceważony jest więc fakt, że rodzina jest bytem przerastającym w swych zadaniach i czeństwa nad instytucją małżeństwa, pozostawiając losy rodziny w rękach jednostek i ich subiektywnych odczuć. Sformułowanie to sprawia wrażenie worka, do którego wrzuca się wszelką nieumiejętność tworzenia związku z drugą osobą i szerzej – rodziny, wszelkie problemy z porozumieniem się (naturalne przecież w każdym związku), wszelkie konflikty. Często wprawdzie rozwodu na takiej podstawie pragnie tylko jedna strona, szukając pretekstu do rozstania (na ogół mężczyzna – w przypadku mężczyzn najczęstszym realnym powodem złożenia pozwu o rozwód jest związek z inną kobietą; kobiety, choćby przez to, że to właśnie na nich spoczywa głównie obowiązek opieki nad dziećmi, po- trzebują domu i stałego partnera, częściej gotowe są do poświęceń, by utrzymać małżeństwo – choć oczywiście zdarzają się sytuacje odwrotne). Niepokój badaczy budzi jednak coraz częstsze zjawisko – zwłaszcza wśród młodych, zamożnych, wielkomiejskich małżeństw – rozwodu ot tak sobie, dla zabawy, bez większych dramatów, przyjętego, a nawet modnego w środowisku. Wygląda bowiem na to, że jeżeli para małżonków zgodnie stwierdzi w swoim małżeństwie ową „niezgodność", rozwód jest przesądzony – w tym momencie społeczeństwo, państwo pozostaje bezradne, nie może przecież przymusić wolnych obywateli do tego, by dalej trwali w związku. Oczywiście, takie prawo stwarza ogromne pole do nadużyć i jest przyczyną lawino- Rozwód, oprócz tego, że jest silnym negatywnym przeżyciem dla rozstającego się małżeństwa (zajmuje drugie miejsce na skali stresu – zaraz po śmierci współmałżonka), stanowi wielką krzywdę przede wszystkim dla dzieci. Inna sprawa, że łatwe rozwody bez wskazania winnego odbywają się na ogół w „nowoczesnych" małżeństwach bezdzietnych, specyficznej społecznej grupy, którą socjologowie określają mianem DINK-sów (skrót od ang. double income, no kids – podwójny dochód, żadnych dzieci). Jak dowodzą badania, prawie równie często rozwód przytrafia się małżeństwom z jednym dzieckiem – te dwie łącznie ujęte kategorie: małżeństw bezdzietnych oraz mających jedno dziecko – stanowią średnio trzy czwarte rozwodów w Polsce według danych GUS (można się więc spodziewać, że kiedy polskie małżeństwo decyduje się na drugiego potomka, jednocześnie oddala znacząco groźbę rozwodu). I jest w tym jakaś zależność, bo posiadanie jednego dziecka dość często wiąże się ze świeckim, konsumpcyjnym światopoglądem, zbytnim indywidualizmem i tendencją do polegania wyłącznie na sobie – czyli, mówiąc skrótowo, współczesną „wolnością jednostki", która zwiastuje kryzys rodziny. Wszystko przez te dzieci... Żyjemy w świecie zatomizowanych, samo wystarczalnych jednostek świadczących sobie wzajemnie płatne usługi. Na każdym kroku nasze relacje z innymi regulowane są przez społeczne umowy poświadczone przez prawo. Regulacje te zapanowały również nad tymi sferami życia, które kiedyś należały wyłącznie do rodziny – a więc nad opieką nad osobami chorymi, starszymi, dziećmi. Rola rodziny systematycznie więc maleje. Dziś jedynym argumentem za ochroną rodziny pozostaje dobro dziecka – jednocześnie jest to argument wielkiej wagi, ponieważ w ciągu ostatnich dziesięcioleci dzięki niesamowitemu rozwojowi pedagogiki i psychologii dziecka do społecznej świadomości przeniknęła wiedza o ogromnym znaczeniu, jakie ma rodzina dla rozwoju dzieci, i o szkodach, które wypływają z jej rozbicia. Dzieci niezwykle „utrudniają" więc sprawę rozwodu i, tym samym, „przeszkadzają" w swobodnym przejawianiu się zachodniej wolności jednostki. Demaskują one fikcję współczesnego egoizmu, myślenia w kategoriach samostanowiącej jednostki. Dzieci są z natury zadziwiająco konserwatywne i niepostępowe – kochają rutynę, szarą codzienność, niezmienne rodzinne rytuały, chcą mieć na zawsze tego samego tatę i tę samą mamę, pragną spo- 7 koju i stabilności. Nie są w stanie pojąć, że między rodzicami zaistniała „niezgodność charakterów". W Ameryce na popularności zyskują badania ukazujące materialny aspekt rozwodu – okazuje się, że wbrew feministycznym prorokom, to właśnie kobiety najwięcej tracą na rozwodzie. Myśl o tym, że można pogodzić rolę samotnej matki i pełnowartościowego dla rynku pracownika okazała się mitem Kobiety, które z racji opieki nad najmłodszymi dziećmi okresowo wypadają z rynku pracy, w rezultacie zarabiają mniej niż mężczyźni, a wynikające stąd dysproporcje mają dalekosiężne skutki, jeśli chodzi o świadczenia emerytalne. Także finansowe zabezpieczenie dzieci po rozwodzie pozostawia w USA, według badaczy, wiele do życzenia: rozwód rodziców prawie zawsze oznacza dla dzieci gorszy życiowy start, problemy z kontynuowaniem edukacji itd. W Ameryce podejmowane są obecnie więc działania, by zagwarantować dzieciom uniknięcie ekonomicznych Ci wszelkich innych) skutków rozwodu. Czy to jest atak na właściwego smoka, czy nie bardziej potrzebna jest polityka prorodzinna? Działania wspierające samotne rodzicielstwo na ogół przecież prowadzą do zwiększenia liczby rozwodów – w Polsce mieliśmy tego kuriozalny przykład, kiedy ostatnio, dzięki wprowadzonemu zasiłkowi dla samotnych matek, nastąpiła nowa fala rozwodów. Po epoce rewolucyjnych tez ośmieszających tradycyjne małżeństwo coraz częściej więc słyszymy, że monogamiczny trwały związek przetrwał próbę czasu i jest wyjściem najbardziej ekonomicznym i sensownym zarówno dla społeczeństwa jako całości, jak i dla jednostek C choć nie zawsze jest to dla nich oczywiste), a już dla dzieci najbardziej jest to odpowiednie środowisko. Wprawdzie istnieją rodziny łączone po rozwodach w twory typu patchwork, jednak socjologowie i psychologowie ukazują, że są to twory w o wiele większym stopniu konfliktogenne i trudne niż klasyczna rodzina, wymagające specjalistycznego prowadzenia przez psychologów terapeutów i doradców rodzinnych. Nie bez powodu w epoce rozwodów te zawody mnożą swoje zyski, a wychowanie dzieci staje się zadaniem dla grona specjalistów. W USA dzieci porozwodowe włączane są w programy terapeutyczne (pisze się dla nich na przykład specjalne książeczki osnute wokół tematu rozwodu), a niejednokrotnie również poddawane psychiatrycznej farmakologii. Kultura rozwodu Jaka jest jednak przyczyna popularyzacji rozwodów? Pomińmy tutaj klasyczne rozwody z winy współmałżonka spowodowane alkoholizmem, znęcaniem się nad rodziną czy uchylaniem się od jej utrzymywania (w Polsce większość takich pozwów składają kobiety) -liczba takich rozwodów jest raczej stała, a jeśli rośnie, nie świadczy to wcale o narastaniu problemu, a jedynej o większej świadomości kobiet na temat prawa do rozwodu czy do obrony kobiety i rodziny przed mężem. Skupmy się raczej na rosnącej liczbie rozwodów bez orzekania o winie, z powodu „niezgodności cha- 8 rakterów" – to jest nowość naszych czasów. Powstaje pytanie, czy dawniej tej niezgodności nie było? Od kiedy stała się ona powodem uniemożliwiającym małżonkom wspólne życie? Wpływ współczesnej kultury na zwiększenie liczby rozwodów związany jest także z tkwiącymi w niej. mitami i ideami. Oto w Ameryce – ojczyźnie rozwodów – badacze wykazali silny związek między wzrastającą w latach 1950-1980 w ogromnym tempie liczbą rozwodów, a popularyzacją w Ameryce ideologii miłości i filozofii wolności jednostki. Okazuje się, że praprzyczyną popularności rozwodu jest romantyczno-hollywodzkie rozumienie miłości, wyobrażenie, że przede wszystkim jednostka ma prawo, by jej uczucia zawsze pozostały świeże i gorące. Rozwód ochrania więc podstawowy cel amerykańskiego małżeństwa – wzajemną sympatię. Ten fenomen dzisiejszych czasów ochrzczono mianem „kultury rozwodu" – opisuje go wydana w 1997 roku książka Barbary Dafoe Whitehead The Divorce Culture (wyd. New York: Alfred A. Knopf). Z oczywistych względów „kultura rozwodu" zmienia małżeństwa z trwałych, konwencjonalnych związków w terminowe kontrakty, których warunkiem istnienia jest poziom uczuć partnerów. Jednocześnie rozwody wpisują się w amerykańską filozofię wolności – oto kobiety zyskały dzięki nim samostanowienie, a rozwód jest często postrzegany jako ważny etap na drodze uzyskiwania przez jednostkę pełnej autonomii oraz wewnętrznego rozwoju. Warto jednak zobaczyć też drugie, zatrważające oblicze „kultury rozwodu" amerykańskie badania pokazują niewiarygodny, towarzyszący wzrostowi liczby rozwodów, wzrost zarobków i społecznej pozycji takich zawodów, jak adwokaci, psychologowie, terapeuci i brokerzy ubezpieczeniowi. Kultura rozwodu bowiem to również cała otoczka instytucjonalna, świadcząca pomoc nowej wielkiej grupie klientów: rozwodzącym się rodzinom. Wniosek stąd taki, że same działania polityczne zmierzające do ograniczenia liczby rozwodów nie będą skuteczne, jeśli u podłoża tkwią wartości kulturowe – jeśli winny jest romantyczny ideał czy narodowa filozofia. Niektórzy badacze kwitują wręcz, że potępienie rozwodu byłoby... antyamerykańskie! Co ciekawe, przy okazji dowiadujemy się, że bezradne wobec „kultury rozwodu" są również amerykańskie Kościoły (przeważnie protestanckie), które dawno już zrezygnowały z próby zmiany amerykańskich' wartości; ich wysiłki ograniczają się do wspierania doraźnych rządowych działań. Tymczasem antropolodzy wykazują, że jest to działanie niewystarczające – należy raczej działać u podstaw, próbując zrobić coś z wymykającym się spod kontroli amerykańskim indywidualizmem, który sprawdza się może na polu biznesu, ale już nie w instytucji małżeństwa. W Polsce wciąż jednak rodzina... Polska wciąż poszczycić się może niskimi statystykami rozwodów, w porównaniu do innych europejskich krajów (choć ich liczba rośnie – 51 tys. rozwodów w 2004 roku – dane GUS). Omówione wyżej wpły- wy zachodniej kultury dopiero zaczynają być widoczne, a społeczeństwo pozostaje konserwatywne – wciąż dominuje wśród Polaków rozumienie rodziny jako ponad jednostkowego dobra, które należy chronić nawet kosztem osobistych ofiar. Polskie społeczeństwo często bywa też nietolerancyjne wobec rozwodników. Niektórzy nazywają to zacofaniem – trzeba jednak dostrzec w tym próbę obrony społeczeństwa przed autodestrukcji którą jest przecież osłabienie rodziny. Polska przez długie wieki pozostawała pod wpływem katolicyzmu bezwzględnie potępiającego rozwody, a dopuszczającego jedynie separację lub, w szczególnych przypadkach, unieważnienie małżeństwa. Przez wieki w ogóle nie istniała świecka, państwowa regulacja stanu małżeńskiego. Stąd właśnie bierze się mentalność potępiająca rozwody, widoczna do dziś w małych środowiskach lokalnych, wsiach i miasteczkach, gdzie istnieje silna nieformalna kontrola społeczna – tam rozwód wciąż postrzegany jest bardzo negatywnie, często w kategoriach sensacji, porażki życiowej. Przemiany, o których pisałam, dotyczą więc na razie przede wszystkim anonimowych środowisk wielkomiejskich. I naprawdę rzadko Polacy podejmują decyzję o rozwodzie lekkomyślnie – w społeczeństwie, w którym większość młodzieży zapytana o cele życiowe wciąż na pierwszym miejscu stawia udaną rodzinę, na ogół rozwód jest ostatecznością, porażką i ostatnim wyjściem, gdy zawodzą wszystkie środki pojednania. To daje nadzieję – ale trzeba przy tym zdawać sobie sprawę, że mamy ostatni moment, by wykorzystać odchodzącą powoli w przeszłość wizję tradycyjnej rodziny i pomóc młodym ludziom ocalić ich małżeństwa w tych naprawdę trudnych czasach. . Rozwód a sakramenty Dlaczego po rozwodzie cywilnym nie można przystępować do sakramentów? Sam rozwód cywilny nie jest okolicznością uniemożliwiającą przystępowanie do sakramentów (rozumiem, że chodzi o spowiedź i komunię św.). Taką okolicznością jest zawsze pozostawanie w stanie grzechu ciężkiego. W podobnych sytuacjach wiąże się to natomiast z pozostawaniem w formalnych lub nieformalnych faktycznych związkach z kolejnym mężczyzną lub kolejną kobietą i to stanowi o tej niemożliwości, choć sam rozwód w tym przypadku nie ma zasadniczego wpływu. Oznacza to, że można żyć w stanie łaski uświęcającej po rozwodzie (m. in. pozostając samotnym) lub nie móc uzyskać rozgrzeszenia także w małżeństwie – nie deklarując postanowienia poprawy i chęci zerwania z grzesznym sposobem życia. Dalszą sprawą jest kwestia winy za rozpad związku małżeńskiego, starań o naprawienie ewentualnych krzywd itp. – zawsze jednak kwestia cywilnego rozwodu jest sprawą drugorzędną. opr. ks. Mirosław Dragiel Kapelan Mazowieckiego Garnizonu Policji (Przedstawiony materiał powstal jako wspólne opracowanie kapelanów Policji, będące owocem kilku spotkań seminaryjnych, przy współpracy z ks. Mirosławem Dragielem) Co to był za rajd! Region IPA Radom wspólnie z Klubem Motorowym PTTK „Na cztery Koła" z Kielc i Regionem IPA Kielce w dniach 910 września zorganizował II Międzynarodowy Rajd Samochodów Terenowych „IPA OFF-ROAD POLAND 2006" w Sielpi k. Końskich. W Rajdzie wzięło udział 50 samochodów terenowych (klasa sportowa), 15 samochodów terenowych (klasa turystyczna) oraz 5 quadów. wspólne biesiadowanie, opowiadanie wrażeń z przejechanych tras, planowanie taktyki na niedzielę. W niedzielę rano o godzinie 10.00 start. Rajd wszedł w decydującą fazę. Około 16.00 wszyscy byli w bazie oprócz załóg, które musiały walczyć z zakopanym w bagnie samochodem. Po dwóch dniach rywalizacji przyszedł czas na podsumowanie i zakończenie rajdu. IPA reprezentowały załogi z Radomia, Kielc, Rzeszowa, Opola, Warszawy i Kłobucka Trasę rajdu tworzyły cztery pętle, których początkiem i końcem był teren hotelu „Energetyk" w Sielpi – baza rajdu. Uczestnicy podzieleni na drużyny pokonywali samodzielnie pętle według ustalonej przez organizatorów kolejności. Rajdowa konkurencja polegała przede wszyst- Na tą uroczystość przybył Zastępca Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu insp. Bogdan Sadowski, przedstawiciel Świętokrzyskiej Grupy Wojewódzkiej IPA Robert Piotrowski, prezes Mazowieckiej Grupy Wojewódzkiej IPA Zygmunt Kot. Komisja oceniła, że w klasie sportowej (drużynowo) zwyciężyła drużyna w składzie: Marek Bochacz, Tomasz Kotwica, Stanisław Kwiatkowski, Maciej Sajkiewicz; II miejsce zajęła drużyna w składzie: Paweł Ciechanowski, Łukasz Solecki, Piotr Nowakowski, Łukasz Lechowicz; III miejsce zajęła drużyna w składzie: Tomasz Firlej, Zbigniew Sołtysia, Marcin Romaniec. Indywidualnie w klasie sportowej I miejsce zajął: Maciej Sajkiewicz, II – Tomasz Kotwica, III – Piotr Kwiatkowski. W klasie czterokołowców: I miejsce Grzegorz kim na nawigacji według map i docieraniu do charakterystycznych punktów w terenie, gdzie rozmieszczono flamastry pełniące rolę zwyczajnych pieczątek. W specjalnie przygotowanych książeczkach należało każdy odnaleziony punkt zaznaczyć właściwym kolorem. Dodatkowo uczestnicy poddani byli sędziowskiej próbie trialowej na zakolu rzeki Czarna oraz jeździli na czas na zaimprowizowanym torze na piasku. Po odprawie drużyny ruszyły na trasy. Przy pięknej pogodzie rozległ się warkot silników i samochody wjechały w las. Większość tras biegła wspaniałymi, pięk- Błachnio, II – miejsce Paweł Błachnio, III – miejsce Ryszard Czubiński. W klasie turystycznej: I miejsce Tomasz Prabucki, II – Tomasz Duchnowski, III– Marek Godzień. Puchary fair play otrzymali: Sławomir Wikło, Janusz Cieślikowski, Tomasz Firlej, Rebeka Jankowska. Komendant Sadowski wręczył puchary ufundowane przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w Radomiu najlepszym załogom policyjnym: Piotrowi Stasiło z Radomia i Zbigniewowi Sołtysiakowi z Kłobucka. Zygmunt Kot Mazowiecka Grupa Wojewódzka IPA nymi duktami leśnymi. Kierowcy zarówno samochodów terenowych w klasie sportowej jak i w turystycznej i quadów musieli wykazać się nie lada umiejętnościami. Nie zawsze udawało się przejechać przez bagno, rzekę bez pomocy kolegów. Na próbie trialowej na rzece Czarnej kilkakrotnie trzeba było wyciągać samochody, które zakopały się lub zawisły na palach w wodzie. W sobotę, przy ognisku Urokliwy Bornholm Region IPA Radom zorganizował wyjazd do Danii na wyspę Bornholm. Razem z 16-to osobową grupą IPA Radom pod koniec sierpnia pojechała 12-to osobowa grupa reprezentująca Urząd Miasta Szydłowca z burmistrzem Panem Andrzejem Jarzyńskim na czele. Na wyspę ze Świnoujścia dostaliśmy się promem „Pomerania" wraz z autami i rowerami. Cała grupa zamieszkała w miejscowości Hasle ok. 10 km od Rene. Pierw- szego dnia, w niedzielę pogoda była fatalna, deszcz przemoczył do suchej nitki wszystkich tych, co zdecydowali się na jazdę rowerami. W następnych dniach pogoda była łaskawsza, mogliśmy zwiedzić wiele ciekawych miejsc na wyspie, przejechać wiele kilometrów na rowerze przepięknymi ścieżkami rowerowymi. Zwiedziliśmy ruiny średniowiecznego zamku Hammerhus, miasta Nexo, Rene, Svaneke, Gudhjem, Allinge, byliśmy w muzeum starych samochodów , zwiedziliśmy wszystkie charakterystyczne rotundowe kościoły na Bornholmie XII i XIII wieku w: Nylars, Nyker, Olster, Osterlars. Widzieliśmy na żywo produkcję przepięknego szkła w hucie szkła, produkcję słynnych cukierków w Svaneke. Mieliśmy okazję gościć w Komendzie Policji w Rene, gdzie przyjął nas szef bornholmskiego IPA Ole Skraeddergaard. Ole oprowadził nas po całym budynku łącznie z magazynem broni i sprzętu policyjnego, pokazał pomieszczenia socjalne i cztery cele aresztu. Ole poinformował nas, że nie pamięta, by wszystkie cele jednocześnie były zajęte. Świadczy to o tym, że na wyspie naprawdę jest bezpiecznie, a porządku pilnuje 50 policjantów i 20 osób cywilnych. Po zapoznaniu nas z pomieszczeniami budynku, przy kawie w świetlicy powitał nas dyrektor (po naszemu komendant) policji na Bornholmie. Oprócz wycieczek rowerowych, zwiedzania atrakcyjnych miejsc na wyspie, wizyty u policjantów duńskich mieliśmy jeszcze jedną, wcześniej nieprzewidzianą atrakcję. Na wyspie Duńczycy nie zbierają grzybów, a w czasie naszej bytności był ich wysyp. Dosłownie wszędzie można było znaleźć okazałe borowiki i niektórzy uczestnicy wyprawy byli przeszczęśliwi. Na temat wyprawy można byłoby jeszcze wiele pisać, ale najważniejsze jest to, że każdy z uczestników był bardzo zadowolony z wyjazdu. Zygmunt Kot 9 Taniec płyt Całkiem niedawne odkrycie, że kontynenty wędrują po powierzchni Ziemi, było szokiem dla świadomości rodzaju ludzkiego. Oto kontynenty dosłownie usuwają się nam spod nóg – trudno oswoić się z tą myślą. Z drugiej strony trzeba zauważyć, że pod wpływem wody, wiatru i zmian temperatury erodują najwyższe góry. Bez procesu wypiętrzania w ciągu kilkudziesięciu milionów lat rozmyte zostałyby wszystkie lądy i nad powierzchnię oceanu nie wystawałaby ani jedna skałka. Konsekwencje dla życia byłyby dramatyczne: brak form lądowych. Zadziwiające, że zdano sobie z tego sprawę dopiero 50 lat temu. To dobitnie pokazuje jak skostniałe bywa myślenie gatunku homo sapiens. Oficjalnie pierwszy takie pytanie zadał Alfred Wegener, niemiecki meteorolog. W 1915 opublikował on pracę podsumowującą ówczesną wiedzę i doszedł do nieuniknionego wniosku, że Afryka i Ameryka Płd. były w przeszłości połączone. Odkrył on, że pewne struktury i zjawiska geologiczne pozornie kończące się na brzegu Afryki, mają swoją kontynuację w Ameryce Płd. Nie umiał on jednak wskazać właściwego źródła napędu dla procesu dryfu kontynentów i jego poglądy wyśmiano. Prawda jest taka, że tych mechanizmów nie chciano znaleźć, tzw. „zdrowy rozsądek" odrzucał myśl o wędrującym kontynencie, kłóciło się to również ze światopoglądem niektórych naukowców. Przełomem było dopiero sporządzenie w latach sześćdziesiątych dokładnym map sonarowych dna morskiego i badanie anomalii magnetycznych. Oczom świata ukazane zostały obrazy osuszonej Ziemi, na której najbardziej charakterystycznymi strukturami są długie łańcuchy górskie opasujące całą Ziemię, w tym wyglądające niczym kręgosłup pasmo od Antarktydy do Islandii, dokładnie pośrodku Atlantyku. Ten grzbiet wznosi się bardzo wysoko ponad dno oceanów, przeciętnie na wysokość 2,5 km i meandrując opasuje całą Ziemię, poprzez Ocean Indyjski do zachodniej części Pacyfiku. Te grzbiety mają wyraźną, podłużną oś symetrii, z zagłębieniem pośrodku, gdzie często można odkryć czynne, podwodne wulkany. Ale dopiero przebadanie magnetycznych właściwości dna oceanicznego wyjaśniło pochodzenie tych grzbietów górskich i tym samym pomogło w opisaniu tektoniki płyt. Otóż w tworzącym dno morskie magnetycie utrwalony jest kierunek pola magnetycznego w momencie zastygania magmy. Szokiem było odkrycie, że w swej historii Ziemia wielokrotnie zmieniała biegunowość i że te zmiany zapisane są symetrycznie wzdłuż grzbietów oceanicznych. Rewersje magnetyczne, dryf kontynentów i pasma namagnesowania dna są ze sobą powiązane. Nowa skorupa oceaniczna jest wytwarzana w sposób ciągły przez lawy wylewające się w centrum grzbietu i zastygając tworzy symetryczne wzory. To tak jakby dno oceaniczne tworzyło gigan- 10 tyczny magnetofon, wiernie zapisując zmiany ziemskiego pola magnetycznego. Na podstawie rewersji i pomiarów satelitarnych ocenia się obecne tempo rozsuwania Atlantyku na 4 cm rocznie (w takim tempie rosną paznokcie). Dla zmysłu człowieka jest to niezauważalne, lecz wyjaśnia dlaczego jeszcze 200 mln lat temu Ameryka Płn. i Europa oraz Ameryka Płd. i Afryka tworzyły całości. Za 100 mln lat Atlantyk będzie większy niż Pacyfik i patrząc na animację pokazującą ostatnie 500 mln lat Ziemi łatwo zrozumieć pojęcie „taniec płyt". Wyłonił się więc zupełnie nowy obraz naszej planety . Sztywne płyty tektoniczne (tych największych jest 10) pływają na półpłynnym płaszczu Ziemi, a pasażerami na niektórych płytach są zbudowane z lekkich skał kontynenty. Kontynenty zderzają się, są rozrywane i fałdowane. Procesy te gwarantują, że lądy nie zostaną zerodowane i zmyte do oceanów, przynajmniej tak długo, jak długo czynny będzie proces napędzający ruch płyt. Napędem tym jest konwekcja cieplna i przenoszenie ogromnych mas ciekłych skał płaszcza Ziemi. Nie ma pewności jak długo jeszcze proces ten będzie na Ziemi czynny, na Marsie i Wenus prawdopodobnie już zamarł, ale nic nie wskazuje aby miał zatrzymać się na naszej planecie. Jeśli w jednym miejscu powstaje dno morskie, to gdzieś skorupa musi ulegać zniszczeniu. Tak się dzieje w strefach subdukcji, gdzie jedna płyta tektoniczna zanurza się pod drugą, a proces ten zazna- tektonicznych względem siebie lub subdukcja. Każdorazowe trzęsienie na uskoku San Andreas w Kalifornii uwalnia naprężenia i przesuwa względem siebie o kilka cm trące o siebie płyty amerykańską i pacyficzną. Za 50 mln lat skały z okolic Los Angeles utworzą wyspę naprzeciw dzisiejszej Kanady, pokonując dystans ponad 1500 km na północ, a reszta kontynentu powędruje na południe, cały czas w towarzystwie trzęsień. Również subdukcji towarzyszy duża aktywność sejsmiczna, przy czym występuje tutaj kilka mechanizmów, wytwarzających różne rodzaje fal sejsmicznych. Subdukcji, czyli nasuwaniu się płyt, pomaga smarowanie wodą oceaniczną, chociaż ten proces też może być skokowy. Taki rodzaj trzęsień często występuje w rejonie Alaski, gdy napięta płyta kontynentalna odskakuje nagle kilka cm do przodu nad płytą oceaniczną. Powstają wówczas podłużne fale sejsmiczne, przenoszące zmianę gęstości wzdłuż, podobnie jak dźwięk w powietrzu. We wszystkich ziemskich strefach subdukcji aktywny wulkanizm i związane z tym trzęsienia występują na głębokości około 150 km. W przybliżeniu jest to głębokość na któ- czają głębokie rowy oceaniczne i łańcuchy gór, często wulkanicznych. Najbardziej charakterystyczne są wybrzeża wchłanianego przez Amerykę i Azję Pacyfiku, otoczonego swego rodzaju pierścieniem ognia. Andy, Aleuty, wulkany Kamczatki, Japonia, Mariany i głębokie rowy oceaniczne tej strefy to wynik procesów subdukcji. Gdy ciężka, bazaltowa płyta oceaniczna niesie na sobie zbudowany z lżejszych skał kontynent, to z reguły zostaje on na powierzchni. A gdy płyta oceaniczna zostanie całkowicie wchłonięta przez subdukcję, dochodzi do zderzenia kontynentów, połączenia mas lądów i wyhamowania subdukcji. W efekcie następuje fałdowanie z wypiętrzaniem (tak powstały Alpy w Europie) lub wsuwanie - jak pod dywan. Poruszający się z ogromnym impetem kontynent indyjski ok. 60 mln lat temu zderzył się z płytą azjatycką, a jego północna część wślizguje się pod południową Azję, tworząc skorupę kontynentalną prawie dwa razy grubszą niż gdziekolwiek indziej na świecie. Osady występujące przed kolizyjnymi krawędziami dwóch kontynentów, wyspy wulkaniczne i skały kontynentu utworzyły najwyżej położoną wyżynę i najwyższy łańcuch górski, z morskimi skamieniałościami na wysokości 6 tys. metrów. Badania pokazują, że Indie prawie wyhamowały (z 40 cm na rok) i nowa strefa subdukcji tworzy się w okolicach wyspy Cejlon. Zrozumienie procesów tektoniki pomogło w wytłumaczeniu zjawisk trzęsień ziemi i wulkanizmu. Za trzęsienia odpowiedzialne są dwa procesy: przesuwanie płyt rej ulegają rozkładowi minerały zawierające wodę. W miarę jak osady dna oceanicznego zagłębiają się pod ziemią, większość wody jest wyciskana na powierzchnię, lecz część związana trwale w minerałach schodzi niżej i po uwolnieniu (na gł. ok. 150 km) obniża temperaturę topnienia skał. Podobnie można ob- niżyć temperaturę topnienia lodu, mieszając go z solą. W miarę jak magma przetapia się przez dno płyty kontynentalnej, rozpuszczona w niej woda powiększa swoją objętość raptownie i w sposób wybuchowy, wyrzucając w efekcie rozdrobnioną magmę na powierzchnię. Takie wybuchy wulkanów są gwałtowne, w przeciwieństwie do zazwyczaj spokojnych wylewów bazaltowych w oceanicznych centrach spredingu, czyli rozsuwania się płyt (np. Islandia) lub przesuwania nad ogniskiem ciepła (Hawaje). A gdy ciężkie płyty oceaniczne schodzą jeszcze niżej do otaczającego je plastycznego i gorącego płaszcza Ziemi, na głębokościach kilkuset kilometrów pod wpływem wielkich ciśnień (setki tysięcy atm.) nagle pękają lub przeobrażają się. Minerały stają się tam niestabilne i gwałtownie zmieniają strukturę, tworząc formy o większej gęstości i mniejszej objętości. Najgłębsze tego typu trzęsienie ziemi zarejestrowano na głębokości około 600 km. Ziemia jest planetą dynamiczną, podlegającą mnogości procesów i zjawisk, pochodzących z jej wnętrza i z przestrzeni kosmicznej. Częściowo płynne wnętrze naszej planety podtrzymuje pole magnetyczne i ruch płyt tektonicznych, co ma wpływ na kształt i utrzymanie życia na Ziemi. Pierwsze formy życia powstały prawdopodobnie 3,5 mld lat temu w gorących źródłach oceanicznych w pobliżu podmorskich wulkanów. Ruch płyt wpływa na ewolucję, a pole magnetyczne chroni to życie przed promieniowaniem kosmicznym. Żyjemy na naprawdę cudownej planecie. Postanowiłem zamieszczać w tym kąciku ciekawe studia różnych autorów gdyż są one z kompozycji najbliższe grze praktycznej. W tym numerze jedno z takich studiów niemieckich kompozytorów, zamieszczone w 1930 r. WYJAŚNIENIE Dlaczego zdradzamy kobiety? Dla ich dobra, niestety!... PROŚBA Pozwól mi dziewczyno ugasić ten ogień - gaśnicę mam dobra i poradzę sobie.... NAGROBEK LUZAKA Dobrze się w grobie czuję - tu także się nie przejmuję... BIZNES Biznes zrobić łatwiej niż to się wydaje... Robię biznes w Radomiu - pijawki sprzedaję! NA ŚCIANY Nic tak nie potrafi zmącić nocnej ciszy - jak doznania sąsiadki, co zza ściany słyszysz. ZMIANA KIERUNKU Wystarczą dwie zgrabne nogi obyś zboczył z obranej drogi. NA CHUDĄ Wycofuję się z miłości - z powodu skóry i kości. Jak zremisować z białymi? 1.Ka8! (tylko tak, czarne nie mogą dorobić Hetmana, bo po dorobieniu H przez białe z szachem Hetman ten zginie) Gh2 2.g3! G:g3 3.f4 G: f4 4.e5 G:e5 5.d6 G:d6 Teraz trzeba zmienić kolejność poświęceń: 6.b8H+! G:b8 7.c7 – pat! Sześć ofiar białych pionów. Prawdziwy szachowy humor! Informuję wszystkich miłośników królewskiej gry, że IV Mistrzostwa Polski Policji w Szachach na pewno odbędą się. Uległ tylko nieco przesunięciu ich termin. Będą one miały miejsce w Szydłowcu w dn. 16-20 października 2006 r. Bezpośrednimi organizatorami będą NSZZ Policjantów – Zarząd Terenowy w Szydłowcu i Przedsiębiorstwo Usługowo-Handlowe Anna z Szydłowca. Sala gry będzie mieścić się w obiekcie „Ludownia", nieopodal zabytkowego zamku. W sprawie zawodów można kontaktować się z dyrektorem Mistrzostw – mł. insp. spocz. Marianem Frąkiem, tel. 608 494 049. Z szachowym pozdrowieniem Marian Frąk NA ŻAR Do gorącej miłości wszyscy pałają - a po niej czasem zgliszcza zostają! SEKRETARCE Sekretarko – kruszyno wielka chwała Tobie, że z papierzyskami dzielnie radzisz sobie! MIŁOŚĆ A FLEK Lepiej być pijanym, niźli zakochanym – flek mniej szkodzi i szybciej przechodzi.... NA MOLEST Nie molestuj mnie Dziewczyno - bo kto zajmie się dzieciną? JESIENNY KOCHANEK Włosy szron przyprószył – a zakochany po uszy. LEPIEJ Lepiej jesienią wzdychać. Wiatr wieje – nie słychać! W innym czasie nie wypada – bo sensacja u sąsiada. ZAMIŁOWANIA Sąsiadki i ich zadki Marian Frąk Miesięcznik Mazowieckiego Garnizonu Policji wydawany przez Komendę Wojewódzką Policji zs. w Radomiu, ul. 11 Listopada 37/59, http://www.kwp.radom.pl, tel. 048 345 26 25, fax 048 345 39 65. Redaguje zespół: Rzecznik Prasowy KWP Tadeusz Kaczmarek (redaktor naczelny), Magdalena Siczek-Zalewska (redaktor prowadzący), Zespół Prasowy KWP. Współpraca: Marian Frąk, Zygmunt Kot Łamanie: Mariusz Zając – A2 \| media, druk: VIRGO, tel. (048) 363 38 44, www.virgo.net.pl. Wydział Wywiadu Kryminalnego KWP zs. w Radomiu informuje, że nadal aktualne są oferty pracy w wydziale na stanowisku eksperta ds. międzynarodowej wymiany informacji kryminalnych i w charakterze analityków kryminalnych. Zainteresowanych prosi się o kontakt z sekretariatem wydziału: 048 345 28 14 (MSWiA 701 28 14). Szczegóły dot. tych ofert można znaleźć w ostatnim numerze Policyjnego Głosu Mazowsza. * Jak morski przypływ jak dzień i noc jak sen tak i miłość przychodzi i odchodzi ale dobrze że byłaś. Marian Frąk * Nie ugasisz pożaru jedną łzą westchnieniem jednym więc niczym Neron patrz jak gore nie żałuj wierszy jeśli podejdziesz spłoniesz pierwszy... Katarzyna Krakowiak KGP Serdecznie dziękujemy wszystkim Przyjaciołom Policyjnego Głosu Mazowsza, którzy wspomagają naszą Redakcję ciekawymi tekstami i pięknymi zdjęciami. Podziękowania należą się m.in. policjantom Laboratorium Kryminalistycznego KWP, których zdjęcia znalazły się wśród ostatniego fotoreportażu ze Święta Policji. Wspomagają nas także Czytelnicy spoza branży, wśród których nie sposób pominąć Janusza Mazurka – dziennikarza Tygodnika Siedleckiego i Marcina Skorupy z Życia Radomskiego. Wszystkim, którzy przysyłają nam swoje prace serdecznie dziękujemy i zapraszamy do dalszej współpracy. Redakcja 11	<urn:uuid:68ff2469-f51a-4eed-8b35-9fbb73c0edca>	finepdfs	2.054688	CC-MAIN-2017-26	http://kwp.radom.pl/upload/file/pgm/2006/nr_63.pdf	2017-06-24T22:21:13Z	crawl-data/CC-MAIN-2017-26/segments/1498128320362.97/warc/CC-MAIN-20170624221310-20170625001310-00364.warc.gz	216,099,926	0.999909	0.999958	0.999958	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 7311, 13238, 19972, 26384, 34228, 40100, 48736, 54208, 62686, 66699 ]	1	0
Ogłoszenie o zamówieniu Usługi Usługi Utrzymania czystości i porządku na placach targowych, Jarmarkach i Kiermaszach w Poznaniu, zarządzanych przez Spółkę z o.o. TARGOWISKA w Poznaniu SEKCJA I - ZAMAWIAJĄCY 1.1.) Rola zamawiającego Postępowanie prowadzone jest samodzielnie przez zamawiającego 1.2.) Nazwa zamawiającego: Spółka „TARGOWISKA" Sp. z o.o. 1.3.) Oddział zamawiającego: Iwona Rafińska 1.4) Krajowy Numer Identyfikacyjny: REGON 631012227 1.5) Adres zamawiającego 1.5.1.) Ulica: Górecka 104 1.5.2.) Miejscowość: Poznań 1.5.3.) Kod pocztowy: 61-483 1.5.4.) Województwo: wielkopolskie 1.5.5.) Kraj: Polska 1.5.6.) Lokalizacja NUTS 3: PL415 - Miasto Poznań 1.5.7.) Numer telefonu: 61 850-492 1.5.9.) Adres poczty elektronicznej: email@example.com 1.5.10.) Adres strony internetowej zamawiającego: www.targowiska.com.pl 1.6.) Rodzaj zamawiającego: Zamawiający publiczny - związki podmiotów, o których mowa w art. 4 pkt 1 lub 2 ustawy lub podmiotów, o których mowa w art. 4 pkt. 3 ustawy 1.7.) Przedmiot działalności zamawiającego: Ogólne usługi publiczne SEKCJA II – INFORMACJE PODSTAWOWE 2.1.) Ogłoszenie dotyczy: Zamówienia publicznego 2.2.) Ogłoszenie dotyczy usług społecznych i innych szczególnych usług: Nie 2.3.) Nazwa zamówienia albo umowy ramowej: Usługi Utrzymania czystości i porządku na placach targowych, Jarmarkach i Kiermaszach w Poznaniu, zarządzanych przez Spółkę z o.o. TARGOWISKA w Poznaniu 2.4.) Identyfikator postępowania: ocds-148610-b6048f38-7da5-11eb-86b1-a64936a8669f 2.5.) Numer ogłoszenia: 2021/BZP 00013990 2.6.) Wersja ogłoszenia: 01 2.7.) Data ogłoszenia: 2021-03-05 2.8.) Zamówienie albo umowa ramowa zostały ujęte w planie postępowań: Nie 2.11.) O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie wykonawcy, o których mowa w art. 94 ustawy: Nie 2.14.) Czy zamówienie albo umowa ramowa dotyczy projektu lub programu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej: Nie 2.16.) Tryb udzielenia zamówienia wraz z podstawą prawną Zamówienie udzielane jest w trybie podstawowym na podstawie: art. 275 pkt 2 ustawy SEKCJA III – UDOSTĘPNIANIE DOKUMENTÓW ZAMÓWIENIA I KOMUNIKACJA 3.1.) Adres strony internetowej prowadzonego postępowania https://platformazakupowa.pl/pn/targowiska 3.2.) Zamawiający zastrzega dostęp do dokumentów zamówienia: Nie 3.4.) Wykonawcy zobowiązani są do składania ofert, wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, oświadczeń oraz innych dokumentów wyłącznie przy użyciu środków komunikacji elektronicznej: Tak 3.5.) Informacje o środkach komunikacji elektronicznej, przy użyciu których zamawiający będzie komunikował się z wykonawcami - adres strony internetowej: Zawiadomienia, oświadczenia, wnioski lub informacje Wykonawcy przekazują 1) Drogą elektroniczną na adres e-mail: firstname.lastname@example.org) Poprzez platformę zakupową pod adresem: https://platformazakupowa.pl/pn/targowiska4. Ofertę wraz z załącznikami, których zamawiający wymaga do dołączenia do oferty, Wykonawcy składają za pośrednictwem Platformy zakupowej pod adresem:https://platformazakupowa.pl/pn/targowiska 3.6.) Wymagania techniczne i organizacyjne dotyczące korespondencji elektronicznej: • Formaty plików wykorzystywanych przez wykonawców powinny być zgodne z „Obwieszczeniem Prezesa Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2017r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu Rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie Krajowych Ram Interoperacyjności, minimalnych wymagań dla rejestrów publicznych i wymiany informacji w postaci elektronicznej oraz minimalnych wymagań dla systemów teleinformatycznych".• Zamawiający rekomenduje wykorzystanie plików: .pdf .doc .xls .jpg .jpg (.jpeg) ze szczególnym wskazaniem na .pdf• W celu ewentualnej kompresji danych Zamawiający rekomenduje wykorzystanie jednego z formatów:a) .zipb) .7Z• Wśród formatów powszechnych, a NIE występujących w rozporządzeniu występują: .rar .gif .bmp .numbers .pages. Dokumenty złożone w takich plikach zostaną uznane za złożone nieskutecznie.• Ze względu na niskie ryzyko naruszenia integralności pliku oraz łatwiejszą weryfikacje podpisu, Zamawiający zaleca w miarę możliwości przekonwertowanie plików składających się na ofertę na format .pdf i opatrzenie ich podpisem kwalifikowanym PAdES.• Pliki w innych formatach zaleca się opatrzyć zewnętrznym podpisem XAdES. Wykonawca powinien pamiętać, aby plik z podpisem przekazywać łącznie z dokumentem podpisywanym.• Zamawiający zaleca, aby w przypadku podpisywania pliku przez kilka osób, stosować podpisy tego samego rodzaju. Podpisywanie różnymi rodzajami podpisów np. osobistym i kwalifikowanym może doprowadzić do problemów w weryfikacji plików.• Jeśli wykonawca pakuje dokumenty np. w plik ZIP zaleca się wcześniejsze podpisanie każdego ze skompresowanych plików. • Zamawiający zaleca aby nie wprowadzać jakichkolwiek zmian w plikach po podpisaniu ich podpisem kwalifikowanym. Może to skutkować naruszeniem integralności plików co będzie równoważne z koniecznością odrzucenia oferty w postępowaniu. 3.7.) Adres strony internetowej, pod którym są dostępne narzędzia, urządzenia lub formaty plików, które nie są ogólnie dostępne: https://platformazakupowa.pl/pn/targowiska 3.8.) Zamawiający wymaga sporządzenia i przedstawienia ofert przy użyciu narzędzi elektronicznego modelowania danych budowlanych lub innych podobnych narzędzi, które nie są ogólnie dostępne: Nie 3.12.) Oferta - katalog elektroniczny: Nie dotyczy 3.14.) Języki, w jakich mogą być sporządzane dokumenty składane w postępowaniu: polski 3.15.) RODO (obowiązek informacyjny): Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 1), dalej „RODO", informuję, że: administratorem Pani/Pana danych osobowych są „TARGOWISKA" Sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu przy ul. Góreckiej 104 61-483 Poznań, dane kontaktowe: numer telefonu: 61 8520492, adres email: email@example.com zwany dalej Administratorem; Pani/Pana dane osobowe przetwarzane będą na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c RODO w celu związanym z postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego na usługi utrzymania czystości i porządku na placach targowiskowych, Jarmarkach i Kiermaszach w Poznaniu. odbiorcami Pani/Pana danych osobowych będą osoby lub podmioty, którym udostępniona zostanie dokumentacja postępowania w oparciu o art. 8 oraz art. 96 ust. 3 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1579 i 2018), dalej „ustawa Pzp"; Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane, zgodnie z art. 97 ust. 1 ustawy Pzp, przez okres 4 lat od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia, a jeżeli czas trwania umowy przekracza 4 lata, okres przechowywania obejmuje cały czas trwania umowy; obowiązek podania przez Panią/Pana danych osobowych bezpośrednio Pani/Pana dotyczących jest wymogiem ustawowym określonym w przepisach ustawy Pzp, związanym z udziałem w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego; konsekwencje niepodania określonych danych wynikają z ustawy Pzp; w odniesieniu do Pani/Pana danych osobowych decyzje nie będą podejmowane w sposób zautomatyzowany, stosowanie do art. 22 RODO; posiada Pani/Pan:− na podstawie art. 15 RODO prawo dostępu do danych osobowych Pani/Pana dotyczących;− na podstawie art. 16 RODO prawo do sprostowania Pani/Pana danych osobowych **;− na podstawie art. 18 RODO prawo żądania od administratora ograniczenia przetwarzania danych osobowych z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 18 ust. 2 RODO − prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, że przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO; nie przysługuje Pani/Panu:− w związku z art. 17 ust. 3 lit. b, d lub e RODO prawo do usunięcia danych osobowych;− prawo do przenoszenia danych osobowych, o którym mowa w art. 20 RODO;− na podstawie art. 21 RODO prawo sprzeciwu, wobec przetwarzania danych osobowych, gdyż podstawą prawną przetwarzania Pani/Pana danych osobowych jest art. 6 ust. 1 lit. c RODO. SEKCJA IV – PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA 4.1.1.) Przed wszczęciem postępowania przeprowadzono konsultacje rynkowe: Nie 4.1.2.) Numer referencyjny: NZ/1/P/2021 4.1.3.) Rodzaj zamówienia: Usługi 4.1.4.) Zamawiający udziela zamówienia w częściach, z których każda stanowi przedmiot odrębnego postępowania: Nie 4.1.8.) Możliwe jest składanie ofert częściowych: Nie 4.1.13.) Zamawiający uwzględnia aspekty społeczne, środowiskowe lub etykiety w opisie przedmiotu zamówienia: Nie 4.2. Informacje szczegółowe odnoszące się do przedmiotu zamówienia: 4.2.2.) Krótki opis przedmiotu zamówienia 2. Przedmiotem zamówienia jest utrzymanie czystości i porządku na placach targowych, Jarmarkach i Kiermaszach.Usługa polega na kompleksowym sprzątaniu targowisk, Jarmarków i Kiermaszy w tym zamiatanie, zmywanie płyty targowiska wraz ze stołami, dezynfekcja, wyrywanie chwastów, zbieranie opadających liści z drzew, odśnieżanie, usuwanie śliskości, wywożenie śniegu i błota pośniegowego, usuwanie odpadów do pojemników, z zachowaniem selektywnej segregacji.3. Wykaz targowisk i powierzchni:1) Rynek Wildecki o powierzchni 2.658m²2) Rynek Jeżycki o powierzchni 3.098m²3) Rynek Świt o powierzchni 2.651m²4) Plac Wielkopolski powierzchni 3.286m²5) Rynek Łazarski o powierzchni 5.448m² 6) Rynek Racjonalizatorów o powierzchni 1.170m2 7) Plac Bernardyński o powierzchni 2.051m2 8) Jarmark Świętojański o powierzchni 500m2 9) Jarmark Betlejem Poznańskie o powierzchni 200m2 10) Kiermasz Wszystkich Świętych o powierzchni 4. Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia stanowi załącznik nr 1 do SWZ i Umowy.5. Szczegółowy sposób realizacji zamówienia określa także Projekt Umowy stanowiący załącznik nr 9 wraz z załącznikami. 4.2.6.) Główny kod CPV: 90600000-3 - Usługi sprzątania oraz usługi sanitarne na obszarach miejskich lub wiejskich oraz usługi powiązane 4.2.7.) Dodatkowy kod CPV: 90511300-5 - Usługi zbierania śmieci 90620000-9 - Usługi odśnieżania 90630000-2 - Usługi usuwania oblodzeń 90690000-0 - Usługi usuwania graffiti 90900000-6 - Usługi w zakresie sprzątania i odkażania 4.2.8.) Zamówienie obejmuje opcje: Nie 4.2.10.) Okres realizacji zamówienia albo umowy ramowej: od 2021-04-01 do 2022-03-31 4.2.11.) Zamawiający przewiduje wznowienia: Nie 4.2.13.) Zamawiający przewiduje udzielenie dotychczasowemu wykonawcy zamówień na podobne usługi lub roboty budowlane: Nie 4.3.) Kryteria oceny ofert 4.3.1.) Sposób oceny ofert: 1.Cena oferty musi być podana w złotych polskich netto i brutto-cyfrowo oraz słownie z wyodrębnieniem podatku VAT naliczonym zgodnie z obowiązującymi w terminie składania oferty przepisami.Wykonawca będzie brał pod uwagę cenę łączną brutto za kompleksowe usługi porządkowe na placach targowiskowych, Jarmarkach i Kiermaszach.2.Cena oferty musi zawierać wszystkie koszty związane z realizacją umowy w tym ceny środków czystości użytych do wykonania usługi, wodę do zmywania placów wraz ze stołami sprzedażnymi, transport do wywozu śniegu, przywozu piasku do likwidacji śliskości oraz wszystkich materiałów czystościowych używanych do realizacji przedmiotu zamówienia oraz wszystkie inne ponoszone koszty, bez których zamówienie nie byłoby możliwe do wykonania.3.Rozliczenie pomiędzy zamawiającym a wykonawcą dokonywane będzie wyłącznie w złotych polskich ( PLN ).4.Zamawiający poprawi w ofercie omyłki rachunkowe zgodnie z art. 223 ust 2 ustawy Pzp. 4.3.2.) Sposób określania wagi kryteriów oceny ofert: Punktowo 4.3.3.) Stosowane kryteria oceny ofert: Kryterium ceny oraz kryteria jakościowe Kryterium 1 4.3.5.) Nazwa kryterium: Cena 4.3.6.) Waga: 60,00 Kryterium 2 4.3.4.) Rodzaj kryterium: serwis posprzedażny, pomoc techniczna, warunki dostawy takich jak termin, sposób lub czas dostawy, oraz okresu realizacji. 4.3.5.) Nazwa kryterium: czas reakcji 4.3.6.) Waga: 40 4.3.10.) Zamawiający określa aspekty społeczne, środowiskowe lub innowacyjne, żąda etykiet lub stosuje rachunek kosztów cyklu życia w odniesieniu do kryterium oceny ofert: Nie SEKCJA V - KWALIFIKACJA WYKONAWCÓW 5.1.) Zamawiający przewiduje fakultatywne podstawy wykluczenia: Tak 5.2.) Fakultatywne podstawy wykluczenia: Art. 109 ust. 1 pkt 1 Art. 109 ust. 1 pkt 2 lit a Art. 109 ust. 1 pkt 2 lit b Art. 109 ust. 1 pkt 2 lit c Art. 109 ust. 1 pkt 3 Art. 109 ust. 1 pkt 4 Art. 109 ust. 1 pkt 5 Art. 109 ust. 1 pkt 7 Art. 109 ust. 1 pkt 8 Art. 109 ust. 1 pkt 9 Art. 109 ust. 1 pkt 10 5.3.) Warunki udziału w postępowaniu: Tak 5.4.) Nazwa i opis warunków udziału w postępowaniu. 1.O udzielenie niniejszego zamówienia mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy: 1) Nie podlegają wykluczeniu. 2) Spełniają warunki udziału w postępowaniu, w zakresie:a) Zdolności do występowania w obrocie gospodarczym: Zamawiający nie stawia warunku w powyższym zakresie.b) Uprawnień do prowadzenia określonej działalności gospodarczej lub zawodowej, o ile wynika to z odrębnych przepisów: Zamawiający nie stawia warunku w tym zakresie.c) Sytuacji ekonomicznej lub finansowej: należy wykazać, że wykonawca będzie posiadać przez cały okres obowiązywania umowy ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności, z sumą ubezpieczenia nie mniejszą niż 400.000,00 zł. dla jednej i wszystkich szkód. Jeżeli suma ubezpieczenia wyrażona jest w innej walucie niż złoty, zostanie przeliczona. d) posiadania zdolności technicznej lub zawodowej: Wykonawca spełni warunek, jeśli wykaże że:• W ciągu ostatnich 3 lat przed upływem terminu składania ofert, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie, wraz z podaniem ich wartości, wielkości powierzchni przedmiotu, dat wykonania i podmiotów na rzecz których usługi zostały wykonane, a w przypadku świadczeń okresowych lub ciągłych są wykonywane należycie nie mniej niż dwie usługi, które polegają(ły) na sprzątaniu terenów zewnętrznych z uwzględnieniem odśnieżania terenów i usuwania ich oblodzenia o wielkości powierzchni usługi nie mniej 2000m².• Wykonawca wykaże, że będzie dysponował co najmniej dwoma myjkami ciśnieniowymi jednym odkurzaczem do liści, jedną bezpyłową zamiatarką mechaniczną, dwoma samochodami skrzyniowymi lub samochodami ciężarowymi do przewozu kontenerów w celu wywozu śniegu, trzema zbiornikami na wodę oraz urządzeniem do polewania i zmywania nawierzchni targowiska. 2. Wykonawca w celu potwierdzenia spełnienia warunków udziału w postępowaniu, może polegać na potencjale technicznym lub zawodowym lub zdolnościach finansowych innych podmiotów, niezależnie od charakteru prawnego łączących go z nim stosunków prawnych, wyłącznie dla zadania zmywanie płyty targowiska wraz ze stołami oraz wywozu śniegu i błota pośniegowego. W takiej sytuacji wykonawca zobowiązany jest udowodnić, że realizując zamówienie, będzie dysponował niezbędnymi zasobami tych podmiotów, w szczególności przedstawiając zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na potrzeby realizacji zamówienia. W odniesieniu do warunków dotyczących wykształcania, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia, wykonawcy mogą polegać na zdolnościach innych podmiotów, jeśli podmioty te realizują roboty budowlane lub usługi do realizacji których te zdolności są wymagane. 5.5.) Zamawiający wymaga złożenia oświadczenia, o którym mowa w art.125 ust. 1 ustawy: Tak 5.6.) Wykaz podmiotowych środków dowodowych na potwierdzenie niepodlegania wykluczeniu: 1) zaświadczenia właściwego naczelnika Urzędu Skarbowego potwierdzającego, że Wykonawca nie zalega z opłaceniem podatków, lub zaświadczenia, że uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu – wystawionego nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo składania ofert. W przypadku składania ofert przez podmioty występujące wspólnie w/w dokument musi być złożony przez każdy podmiot.2) zaświadczenia właściwego oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych lub Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego potwierdzającego, że Wykonawca nie zalega z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne, lub potwierdzenia, że uzyskał przewidziane prawem zwolnienie, odroczenie lub rozłożenie na raty zaległych płatności lub wstrzymanie w całości wykonania decyzji właściwego organu – wystawionego nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo składania ofert. W przypadku składania ofert przez podmioty występujące wspólnie w/w dokument musi być złożony przez każdy podmiot.3) Odpisu lub informacji z Krajowego Rejestru Sądowego lub Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, w zakresie art. 109 ust. 1 pkt 4 ustawy, sporządzonych nie wcześniej niż 3 miesiące przed jej złożeniem, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji;4) Oświadczenie wykonawcy o aktualności informacji zawartych w oświadczeniu, o którym mowa w art. 125 ust. 1 ustawy PZP, w zakresie podstaw wykluczenia z postępowania zawartych w art. 108 ust. 1 pkt 3-6 oraz art. 109 ust 1 pkt 1-3, 5, 7-10 ustawy PZP oraz stanowiącym zał. nr 5 do SWZ.5) Oświadczenia wykonawcy, w zakresie art. 108 ust. 1 pkt. 5 ustawy, o braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej w rozumieniu ustawy z dnia 16 lutego 2007r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2020r. poz. 1076 i 1086), z innym wykonawcą który złożył odrębną ofertę albo oświadczenia o przynależności do tej samej grupy kapitałowej wraz z dokumentami lub informacjami potwierdzającymi przygotowanie oferty niezależnie od innego wykonawcy należącego do tej samej grupy kapitałowej zgodnie z wzorem stanowiącym załącznik nr 4 SWZ.6) Jeżeli wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej:a) Składa dokument lub dokumenty wystawione w kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania, potwierdzające, że nie otwarto jego likwidacji, nie ogłoszono upadłości, jego aktywami nie zarządza likwidator lub sąd, nie zawarł układu z wierzycielami, jego działalność gospodarcza nie jest zawieszona ani nie znajduje się on w innej tego rodzaju sytuacji wynikającej z podobnej procedury przewidzianej w przepisach w przepisach miejsca wszczęcia tej procedury.b) Jeżeli w kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania lub miejsce zamieszkania ma osoba, której dokument dotyczy, nie wydaje się dokumentów, o których mowa powyżej, zastępuje się je dokumentem zawierającym odpowiednio oświadczenie wykonawcy, ze wskazaniem osoby albo osób uprawnionych do jego reprezentacji, lub oświadczenie osoby, której dokument miał dotyczyć, złożone pod przysięgą, lub jeżeli w kraju, w którym wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania nie ma przepisów o oświadczeniu pod przysięgą, złożone przed organem sądowym lub administracyjnym, notariuszem, organem samorządu zawodowego lub gospodarczego, właściwym ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania wykonawcy.c) Dokumenty / oświadczenia, o których mowa w ww. a) i b) powinny być wystawione nie wcześniej niż 3miesiące przed upływem terminu składania ofert. 5.7.) Wykaz podmiotowych środków dowodowych na potwierdzenie spełniania warunków udziału w postępowaniu: W celu potwierdzenia spełnienia przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu, zamawiający od wykonawcy, którego oferta została najwyżej oceniona żąda dostarczenia w wyznaczonym terminie zgodnie z art. 274 ust.1 ustawy PZP.1) w zakresie posiadania kompetencji lub uprawnień do prowadzenia działalności:a) Oświadczenia o posiadaniu niezbędnych kompetencji lub uprawnień do realizacji zamówienia – ocena spełnienia warunku w oparciu o oświadczenie o spełnieniu warunków udziału w postępowaniu; 2) w zakresie sytuacji ekonomicznej lub finansowej:a) dokumentu potwierdzającego, że wykonawca jest ubezpieczony od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia ze wskazaniem sumy gwarancyjnej tego ubezpieczenia, która jest nie niższa niż 400,000.00 zł. 3) w zakresie zdolności technicznej lub zawodowej:a) wykazu usług wykonywanych nie wcześniej niż w okresie ostatnich 3 lat, a jeżeli okres prowadzenia działalności jest krótszy – w tym okresie, zgodnie ze wzorem stanowiącym załącznik nr 7, wraz z podaniem ich rodzaju, wartości, daty i miejsca wykonania oraz podmiotów, na rzecz których usługi te zostały wykonane należycie, przy czym dowodami, o których mowa, są referencje bądź inne dokumenty sporządzone przez podmiot, na rzecz którego usługi zostały wykonane, a jeżeli wykonawca z przyczyn niezależnych od niego nie jest w stanie uzyskać tych dokumentów – inne odpowiednie dokumenty;Dowodami, o których mowa w niniejszym punkcie są: 1) referencje bądź inne dokumenty wystawione przez podmiot, na rzecz którego usługi były wykonywane, a w przypadku świadczeń okresowych lub ciągłych są wykonywane2) oświadczenie Wykonawcy – jeżeli z uzasadnionej przyczyny o obiektywnym charakterze Wykonawca nie jest w stanie uzyskać dokumentów, o których mowa powyżej,3) w przypadku świadczeń okresowych lub ciągłych nadal wykonywanych referencje bądź inne dokumenty potwierdzające ich należyte wykonanie powinny być wydane nie wcześniej niż 3 miesiące przed upływem terminu składania ofert.b) wykazu narzędzi, wyposażenia zakładu lub urządzeń technicznych dostępnych Wykonawcy w celu wykonania zamówienia publicznego wraz z informacją o podstawie do dysponowania tymi zasobami załącznik nr 8 do SIWZ (składane na wezwanie Zamawiającego – będzie obligowało Wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona). SEKCJA VI - WARUNKI ZAMÓWIENIA 6.1.) Zamawiający wymaga albo dopuszcza oferty wariantowe: Nie 6.3.) Zamawiający przewiduje aukcję elektroniczną: Nie 6.4.) Zamawiający wymaga wadium: Nie 6.5.) Zamawiający wymaga zabezpieczenia należytego wykonania umowy: Tak 6.6.) Wymagania dotyczące składania oferty przez wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia: W przypadku składania ofert przez podmioty występujące wspólnie w/w dokument musi być złożony przez każdy podmiot.9. Wykonawca, który zamierza powierzyć wykonanie części zamówienia podwykonawcom, w celu wykazania braku istnienia wobec nich podstaw wykluczenia z udziału w postepowaniu zamieszcza informacje o podwykonawcach w oświadczeniu – załącznik nr 6 do SWZ 6.7.) Zamawiający przewiduje unieważnienie postępowania, jeśli środki publiczne, które zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie całości lub części zamówienia nie zostały przyznane: Tak SEKCJA VII - PROJEKTOWANE POSTANOWIENIA UMOWY 7.1.) Zamawiający przewiduje udzielenia zaliczek: Nie 7.3.) Zamawiający przewiduje zmiany umowy: Tak 7.4.) Rodzaj i zakres zmian umowy oraz warunki ich wprowadzenia: a)Zmiany terminu organizacji Jarmarku Świętojańskiego, Kiermaszu Wszystkich Świętych, oraz Jarmarku Betlejem Poznańskie w trakcie trwania Umowy, poprzez zmianę postanowień §9 ust.24 Umowy i ustalenia nowego terminu organizacji, w sytuacji gdy o zmianie terminu organizacji powyżej wskazanych Jarmarków zadecyduje Zamawiający. Wykonawca jest informowany o konieczności zmiany terminu jarmarków wskazanych w umowie i w konsekwencji treści Umowy niezwłocznie po podjęciu takiej decyzji przez Zamawiającego.b)zmiany okresu trwania Jarmarku Świętojańskiego, Kiermaszu Wszystkich Świętych oraz Jarmarku Betlejem Poznańskie w trakcie trwania Umowy, poprzez zmianę postanowień §9 ust. 2-4 Umowy i ustalenia nowego okresu trwania oraz §5 ust.1 pkt h), m), j) i ustanowienie nowej wysokości wynagrodzenia proporcjonalnej do wydłużonego lub skróconego okresu trwania Jarmarków i kiermaszów ), w sytuacji gdy o zmianie okresu trwania powyżej wskazanych Jarmarków zadecyduje Zamawiający. Wykonawca jest informowany o konieczności zmiany okresu trwania jarmarków wskazanych w umowie i w konsekwencji treści Umowy niezwłocznie po podjęciu takiej decyzji przez Zamawiającego.c)zmiany powierzchni Targowisk w trakcie trwania Umowy, poprzez zmianę postanowień §1 ust.1 pkt. a)-g) Umowy i ustalenia nowej powierzchni oraz §5 ust.1 pkt a)-g) ustanowienie nowej wysokości wynagrodzenia (proporcjonalnej do nowej zwiększonej lub zmniejszonej powierzchni), w sytuacji gdy o zmianie powierzchni Targowisk zadecyduje Zamawiający. Wykonawca jest informowany o konieczności zmiany powierzchni Targowisk wskazanych w umowie i w konsekwencji treści Umowy niezwłocznie po podjęciu takiej decyzji przez Zamawiającego.d)odstąpienia od organizacji Jarmarku Świętojańskiego, Kiermaszu Wszystkich Świętych oraz Jarmarku Betlejem Poznańskie w trakcie trwania Umowy, poprzez zmianę postanowień §1 ust. 1 pkt. h)-j) Umowy poprzez ich usunięcie w odpowiednim zakresie, §9 ust. 2-4 Umowy poprzez ich usunięcie w odpowiednim zakresie, §5 ust. 1 pkt. h)-j) Umowy poprzez ich usunięcie w odpowiednim zakresie, w sytuacji gdy o odstąpieniu od organizacji powyżej wskazanych Jarmarków zadecyduje Zamawiający. Wykonawca jest informowany o konieczności odstąpienia od organizacji jarmarków wskazanych w umowie i konieczności modyfikacji Umowy niezwłocznie po podjęciu takiej decyzji przez Zamawiającego.e)wystąpienia prac remontowych, inwestycyjnych, likwidacji któregokolwiek Targowiska lub jego części oraz w przypadku przejęcia terenu któregokolwiek Targowiska przez inny podmiot zarządzający, poprzez zmianę postanowień §1 ust. 1 pkt. a)-g) Umowy poprzez ich usunięcie lub zmodyfikowanie w odpowiednim zakresie, §5 ust. 1 pkt. a)- g) Umowy poprzez ich zmodyfikowanie lub usunięcie w odpowiednim zakresie, w sytuacji gdy o realizacji prac remontowych, inwestycyjnych, likwidacji któregokolwiek Targowiska lub jego części zadecyduje Zamawiający oraz w przypadku przejęcia terenu któregokolwiek Targowiska przez inny podmiot zarządzający na skutek decyzji właściciela nieruchomości na której znajduje się dane Targowisko . Wykonawca jest informowany o konieczności modyfikacji Umowy niezwłocznie po podjęciu takiej decyzji przez Zamawiającego lub otrzymaniu informacjo przez Zamawiającego od właściciela nieruchomości na której znajduje się dane Targowisko.f)zaistnienia siły wyższej polegającej na powstaniu zdarzenia niezależnego od Zamawiającego, niewynikającego z jego problemów organizacyjnych, którego strony Umowy nie mogły przewidzieć, któremu nie mogły zapobiec ani któremu nie mogły przeciwdziałać, a które uniemożliwiają Zamawiającemu wykonanie w części lub w całości jego zobowiązania wynikającego z niniejszej Umowy. Siła wyższa obejmuje w szczególności następujące zdarzenia: klęski żywiołowe: (takie jak huragany, powodzie, trzęsienie ziemi), niskie temperatury powietrza poprzez zmodyfikowanie Umowy w odpowiednim zakresie. O konieczności zmodyfikowania umowy Zamawiający informuje Wykonawcę niezwłocznie po wystąpieniu okolicz. 7.5.) Zamawiający uwzględnił aspekty społeczne, środowiskowe, innowacyjne lub etykiety ) ją y g ę p y p, , yj y związane z realizacją zamówienia: Tak 7.6.) Zamawiający przewiduje następujące wymagania związane z realizacją zamówienia: w zakresie zatrudnienia na podstawie stosunku pracy, w okolicznościach, o których mowa w art. 95 ustawy SEKCJA VIII – PROCEDURA 8.1.) Termin składania ofert: 2021-03-15 08:00 8.2.) Miejsce składania ofert: https://platformazakupowa.pl/pn/targowiska 8.3.) Termin otwarcia ofert: 2021-03-15 08:10 8.4.) Termin związania ofertą: do 2021-04-13 8.5.) Zamawiający przewiduje wybór najkorzystniejszej oferty z możliwością negocjacji: Tak 8.6.) Maksymalna liczba wykonawców, którzy zostaną zaproszeni do negocjacji: 3 8.7) Kryteria oceny ofert, które zamawiający zamierza stosować w celu ograniczenia liczby wykonawców: Cena i czas reakcji 2021-03-05 Biuletyn Zamówień Publicznych Ogłoszenie o zamówieniu - Zamówienie udzielane jest w trybie podstawowym na podstawie: art. 275 pkt 2 ustawy - Usługi y	<urn:uuid:d511c857-194d-4969-a797-22b3e7c338c3>	finepdfs	1.054688	CC-MAIN-2022-27	https://platformazakupowa.pl/file/get_new/fa6f95c9c289e90f400b24e4323560bb.pdf	2022-07-05T05:51:30+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656104514861.81/warc/CC-MAIN-20220705053147-20220705083147-00643.warc.gz	515,942,242	0.99999	1	1	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1615, 5251, 8843, 11822, 13831, 18768, 22809, 27112, 28070 ]	1	0
ZARZĄDZENIE NR 344/2020 BURMISTRZA WASILKOWA z dnia 11 grudnia 2020 r. w sprawie autopoprawki do projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Wasilków na lata 2021 - 2038. Na podstawie art. 30 ust. 2, pkt. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 713, poz. 1378) oraz art. 230 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. 2019 r. poz. 869, Dz.U. z 2018 r. poz. 2245. Dz. U z 2019 r. poz. 1649, Dz. U z 2020 r. poz. 284, poz.374,poz. 568, poz. 695, poz. 1175) zarządzam, co następuje: § 1. Przedkładam projekt uchwały Rady Miejskiej w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Wasilków na lata 2021 - 2037 wraz z załącznikami, stanowiący załącznik Nr 1 do niniejszego zarządzenia. § 2. Zarządzenie przedkładam Radzie Miejskiej w Wasilkowie. § 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia. Adrian Łuckiewicz Burmistrz PROJEKT Uchwała Nr ......... Rady Miejskiej w Wasilkowie z dnia ................ w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Wasilków na lata 2021-2037 Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 713, poz. 1378) oraz art. 226, art. 227, art. 228, art. 229, art. 232 ust. 2 i art. 243 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz. U. 2019 r. poz. 869, Dz.U. z 2018 r. poz. 2245. Dz. U z 2019 r. poz. 1649, Dz. U z 2020 r. poz. 284, poz.374,poz. 568, poz. 695, poz. 1175) Rada Miejska uchwala, co następuje: § 1. Wieloletnią Prognozę Finansową Gminy Wasilków na lata 2021-2024 wraz z prognozą kwoty długu i spłat zobowiązań na lata 2021-2037, zgodnie z Załącznikiem Nr 1 do Uchwały. § 2. Upoważnia się Burmistrza do dokonywania zmian limitów zobowiązań i kwot wydatków na realizację przedsięwzięcia finansowanego z udziałem środków europejskich albo środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3, w związku ze zmianami w realizacji tego przedsięwzięcia, o ile zmiany te nie pogorszą wyniku budżetu dla każdego roku objętego wieloletnią prognozą finansową. Upoważnienie to obejmuje także upoważnienie do dokonywania zmian środków przeznaczonych na współfinansowanie realizacji przedsięwzięć, o których mowa w zdaniu pierwszym, w tym wkładu własnego beneficjenta, oraz wynikających z rozstrzygniętych konkursów, o których mowa w art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy o zasadach realizacji programów. § 3. Objaśnienia przyjętych wartości stanowią Załącznik Nr 2 do Uchwały. § 4. Traci moc Uchwała Nr XVII/192/19 Rady Miejskiej w Wasilkowie z dnia 30.12.2019 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Wasilków na lata 2020-2034. § 5. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Gminy. § 6. Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2021 r. Załącznik Nr 1 do Zarządzenia Nr 344/2020 Burmistrza Wasilkowa z dnia 11 grudnia 2020 r. Wieloletnia prognoza finansowa jednostki samorządu terytorialnego 1 ) Załącznik nr 1 do Uchwały nr... Rady Miejskiej w Wasilkowie z dnia \| \| \| z tego: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| z tego: \| \| \| \| \| \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| w tym: \| \| \| \| \| Wyszczególnienie \| Dochody ogółem x \| Dochody bieżące x \| \| \| z subwencji ogólnej \| z tytułu dotacji i środków \| pozostałe dochody \| z podatku od \| \| \| z tytułu dotacji oraz \| \| \| \| \| dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku \| dochody z tytułu udziału we wpływach z podatku \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| dochodowego od osób fizycznych \| dochodowego od osób prawnych \| \| przeznaczonych na cele bieżące x \| bieżące ^ \| nieruchomości \| Dochody majątkowe* \| ze sprzedaży majątku* \| środków przeznaczonych na inwestycje \| \| \| 1 \| 1.1 \| 1.1.1 \| 1.1.2 \| 1.1.3 \| 1.1.4 \| 1.1.5 \| 184.108.40.206 \| 1.2 \| 1.2.1 \| 1.2.2 \| \| 2021 \| 129 766 772,00 \| 85601 781,00 \| 25 014 279,00 \| 250 000,00 \| 12 336 949,00 \| 31 709 986,00 \| 16 290 567,00 \| 9332023,00 \| 44 164991,00 \| 3 659 000,00 \| 40 505 991,00 \| \| 2022 \| 83 663 908,00 \| 82 663 908,00 \| 26 000 000,00 \| 250 000,00 \| 11 180 000,00 \| 26 933 908,00 \| 18 300 000,00 \| 9 800 000,00 \| 1 000 000,00 \| 1 000 000,00 \| 0,00 \| \| 2023 \| 83 940 000,00 \| 82 940 000,00 \| 27 000 000,00 \| 260 000,00 \| 11 180 000,00 \| 26 000 000,00 \| 18 500 000,00 \| 10 100 000,00 \| 1 000 000,00 \| 1 000 000,00 \| 0,00 \| \| 2024 \| 84 740000,00 \| 83 940 000,00 \| 28 000 000,00 \| 260 000,00 \| 11 180 000,00 \| 26 000 000,00 \| 18 500 000,00 \| 10 100 000,00 \| 800 000,00 \| 800 000,00 \| 0,00 \| \| 2025 \| 85 600 000,00 \| 84800 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 800 000,00 \| 800 000,00 \| 0,00 \| \| 2026 \| 86 000 000,00 \| 85 200 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 800 000,00 \| 800 000,00 \| 0,00 \| \| 2027 \| 86 400000,00 \| 85 600 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 800 000,00 \| 800 000,00 \| 0,00 \| \| 2028 \| 86 800 000,00 \| 86 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 800 000,00 \| 800 000,00 \| 0,00 \| \| 2029 \| 86 600 000,00 \| 86 300 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 300 000,00 \| 300000,00 \| 0,00 \| \| 2030 \| 86 600 000,00 \| 86 300 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 300 000,00 \| 300 000,00 \| 0,00 \| \| 2031 \| 86 600 000,00 \| 86 300 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 300 000,00 \| 300 000,00 \| 0,00 \| \| 2032 \| 86 600 000,00 \| 86 300 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 300 000,00 \| 300 000,00 \| 0,00 \| \| 2033 \| 86 600 000,00 \| 86 300 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26000000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 300000,00 \| 300 000,00 \| 0,00 \| \| 2034 \| 86 600 000,00 \| 86 300 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 300 000,00 \| 300000,00 \| 0,00 \| \| 2035 \| 86 300 000,00 \| 86 300 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2036 \| 86 300 000,00 \| 86 300 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 2037 \| 86 300000,00 \| 86 300000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| Wzór może być stosowany także w układzie pionowym, w którym poszczególne pozycje są przedstawione w kolumnach, a lala w wierszach. Zgodnie z art. 227 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą", wieloletnia prognoza finansowa obejmuje okres roku budżetowego oraz co najmniej trzech kolejnych lat. W sytuacji dłuższego okresu prognozowania finansowego wzór stosuje się dla lat wykraczających poza minimalny (4-letni) okres prognozy, wynikający z art. 227 ustawy. 2) 3) W pozycji wykazuje się dochody o charakterze celowym, które jednostka otrzymuje od podmiotów zewnętrznych. W szczególności pozycja obejmuje dotacje celowe z budżetu państwa na zadania bieżące oraz dotacje i środki na finansowanie wydatków bieżących na realizację zadań finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy. W pozycji nie wykazuje się natomiast dochodów związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu jednostki wynikającymi z odrębnych ustaw, o których mowa w art. 237 ust. 1 ustawy. W pozycji wykazuje się pozostałe dochody bieżące w szczególności kwoty podatków i opłat lokalnych. \| \| \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| w tym: \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Inwestycje i zakupy \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| inwestycyjne, o których \| \| \| \| \| \| \| \| \| odsetki i dyskonto \| \| \| \| mowa w art. 236 ust. 4 \| \| \| \| \| \| \| \| \| podlegające wyłączeniu \| \| \| \| pkt 1 ustawy \| \| \| \| \| \| \| \| \| z limitu spłaty \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| zobowiązań, o którym \| odsetki i dyskonto \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| gwarancje i poręczenia podlegające wyłączeniu z \| \| mowa w art. 243 ustawy, w terminie nie dłuższym \| podlegające wyłączeniu z limitu spłaty \| pozostałe odsetki i dyskonto podlegające \| \| \| \| Wyszczególnienie \| Wydatki ogółem x \| Wydatki bieżące x \| na wynagrodzenia i składki od nich naliczane \| z tytułu poręczeń i gwarancji* \| limitu spłaty zobowiązań, o którym \| wydatki na obsługę długu x \| niż 90 dni po zakończeniu programu, \| zobowiązań, o którym mowa w art. 243 ustawy, \| wyłączeniu z limitu spłaty zobowiązań, o \| Wydatki majątkowe * \| \| \| \| \| \| \| \| mowa w art. \| \| projektu lub zadania i \| z tytułu zobowiązań \| którym mowa w art. 243 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 243 ustawy* \| \| otrzymaniu refundacji z \| zaciągniętych na \| ustawy* \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| tych środków (bez \| wkład krajowy x \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| odsetek i dyskonta od \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| zobowiązań na wkład \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| krajowy)x \| \| \| \| \| \| Lp \| 2 \| 2.1 \| 2.1.1 \| 2.1.2 \| 220.127.116.11 \| 2.1.3 \| 18.104.22.168 \| 22.214.171.124 \| 126.96.36.199 \| 2.2 \| 2.2.1 \| \| 2021 \| 141 589 990,00 \| 86017 649,00 \| 28 068 333,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 478 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 55 572 341,00 \| 55 421 897,00 \| \| 2022 \| 81 242 540,00 \| 79 933 908,00 \| 28100 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 734040,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 308 632,00 \| 1 308 632,00 \| \| 2023 \| 81 510 000,00 \| 79 100 000,00 \| 28 200 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 662 300,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2 410 000,00 \| 2410 000,00 \| \| 2024 \| 82 310 000,00 \| 79 200 000,00 \| 28 300000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 622 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 3110 000,00 \| 3110 000,00 \| \| 2025 \| 83 170 000,00 \| 79 300 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 563 500,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 3 870 000,00 \| 3 870000,00 \| \| 2026 \| 83570 000,00 \| 79400 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 506 700,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4 170 000,00 \| 4 170 000,00 \| \| 2027 \| 83 970 000,00 \| 79 500 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 461 500,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4470000,00 \| 4470000,00 \| \| 2028 \| 84 370 000,00 \| 79 600 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 392 400,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4770 000,00 \| 4770 000,00 \| \| 2029 \| 84170 000,00 \| 79 700 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 333 500,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4470 000,00 \| 4470 000,00 \| \| 2030 \| 84091 916,61 \| 79 800 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 273 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4 291 916,61 \| 4291 916,61 \| \| 2031 \| 85 060 000,00 \| 79 900 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 229 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 5 160 000,00 \| 5 160 000,00 \| \| 2032 \| 85 060 000,00 \| 80000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 195 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 5 060 000,00 \| 5 060000,00 \| \| 2033 \| 85 060 000,00 \| 80 100 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 160 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4 960 000,00 \| 4960000,00 \| \| 2034 \| 85 060 000,00 \| 80 200000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 125 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4 860 000,00 \| 4 860 000,00 \| \| 2035 \| 85 300 000,00 \| 80 300 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 87 500,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 5 000 000,00 \| 5 000 000,00 \| \| 2036 \| 85 300 000,00 \| 80400 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 65 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 4 900 000,00 \| 4 900 000,00 \| \| 2037 \| 85 850 662,00 \| 80 500 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 40 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 5 350 662,00 \| 5 350 662,00 \| \| \| \| w tym: \| \| z tego: \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| w tym: \| \| w tym: \| \| w tym: \| \| Wyszczególnienie \| Wynik budżetu* \| \| Przychody budżetu * \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Kwota \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| prognozowanej \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| nadwyżki budżetu \| \| Kredyty, pożyczki, \| na pokrycie deficytu \| Nadwyżka \| na pokrycie deficytu \| Wolne środki, o których \| na pokrycie deficytu \| \| \| \| przeznaczana na spłatę kredytów, pożyczek i \| \| emisja papierów wartościowych * \| budżetu x \| budżetowa z lat ubiegłych * \| budżetu * \| mowa w art, 217 ust. 2 pkt 6 ustawy * \| budżetu * \| \| \| \| wykup papierów \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| wartościowych \| \| \| \| \| \| \| \| \| Lp \| 3 \| 3.1 \| 4 \| 4.1 \| 4.1.1 \| 4.2 \| 4.2.1 \| 4.3 \| 4.3.1 \| \| 2021 \| -11 823 218,00 \| 0,00 \| 13 757 990,00 \| 10 940 706,00 \| 9 005 934,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2817 284,00 \| 2817 284,00 \| \| 2022 \| 2421 368,00 \| 2 421 368,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2023 \| 2430 000,00 \| 2430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2024 \| 2 430 000,00 \| 2 430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2025 \| 2430 000,00 \| 2 430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2026 \| 2 430 000,00 \| 2 430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2027 \| 2430000,00 \| 2 430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2028 \| 2 430 000,00 \| 2430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2029 \| 2430 000,00 \| 2 430000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2030 \| 2 508 083,39 \| 2 508 083,39 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2031 \| 1 540 000,00 \| 1 540000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2032 \| 1 540000,00 \| 1 540 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2033 \| 1 540 000,00 \| 1 540 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2034 \| 1 540 000,00 \| 1 540 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2035 \| 1 000 000,00 \| 1 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2036 \| 1 000 000,00 \| 1 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2037 \| 449 338,00 \| 449 338,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| ^ Inne przeznaczenie nadwyżki budżetowej wymaga określenia w objaśnieniach do wieloletniej prognozy finansowej. W pozycji należy ująć środki pieniężne znajdujące się na rachunku budżetu pochodzące z nadwyżek poprzednich budżetów, łącznie z niewykorzystanymi środkami, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 8 ustawy. \| \| z tego: \| \| \| \| \| z tego: \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| w tym: \| \| w tym: \| \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| z tego: \| \| \| Wyszczególnienie \| Spłaty udzielonych \| \| Inne przychody \| \| Rozchody budżetu x \| Spłaty rat kapitałowych \| łączna kwota \| kwota przypadających na \| kwota przypadających na \| \| \| pożyczek w latach \| \| niezwiązane z \| \| \| kredytów i pożyczek \| przypadających na dany \| dany rok kwot wyłączeń \| dany rok kwot wyłączeń \| \| \| ubiegłych x \| \| zaciągnięciem długu x 7' \| \| \| oraz wykup papierów wartościowych x \| rok kwot ustawowych \| określonych w art. 243 ust. 3 ustawy x \| określonych w art. 243 \| \| \| \| \| \| \| \| \| wyłączeń z limitu spłaty zobowiązań x \| \| ust. 3a ustawy x \| \| \| \| na pokrycie deficytu \| \| na pokrycie deficytu \| \| \| \| \| \| \| \| \| budżetu x \| \| budżetu x \| \| \| \| \| \| \| Lp \| 4.4 \| 4.4.1 \| 4.5 \| 4.5.1 \| 5 \| 5.1 \| 5.1.1 \| 188.8.131.52 \| 184.108.40.206 \| \| 2021 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 934 772,00 \| 1 934772,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2022 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2 421 368,00 \| 2421 368,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2023 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2 430 000,00 \| 2430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2024 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2430 000,00 \| 2430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2025 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2 430 000,00 \| 2430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2026 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2 430 000,00 \| 2430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2027 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2430 000,00 \| 2430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2028 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2430 000,00 \| 2430000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2029 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2 430 000,00 \| 2 430 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2030 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 2 508 083,39 \| 2508083,39 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2031 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 540 000,00 \| 1 540 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2032 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 540 000,00 \| 1 540000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2033 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 540 000,00 \| 1 540000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2034 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 540 000,00 \| 1 540 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2035 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 000 000,00 \| 1 000000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2036 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 000 000,00 \| 1 000 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2037 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 449 338,00 \| 449 338,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| W pozycji należy ująć w szczególności przychody pochodzące z prywatyzacji majątku jednostki samorządu terytorialnego. \| \| Rozchody budżetu, z tego: \| \| \| \| \| \| \| w tym: \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| łączna kwota przypadających na dany rok kwot ustawowych wyłączeń z limitu spłaty zobowiązań, z lego: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| z tego: \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| odkami nowego \| \| \| \| \| Kwota długu x \| kwota długu, którego ó \| żnica między dochodami \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| planowana spłata dokona \| bieżącymi a wydatkami \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| się z wydatków x \| bieżącymix \| \| \| \| \| \| \| kwota przypadających na \| \| \| \| \| \| \| kwota wyłączeń z tytułu wcześniejszej spłaty \| \| wolnymi środkami, o \| \| dany rok kwot \| Inne rozchody \| \| \| \| \| Wyszczególnienie \| zobowiązań, określonych \| zobowiązania \| których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 ustawy \| innymi środkami \| pozostałych ustawowych wyłączeń z limitu spłaty \| niezwiązane ze spłatą długu x \| \| \| \| \| \| w art. 243 ust. 3b ustawy \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| zobowiązań * \| \| \| \| \| \| \| 220.127.116.11 \| 5.1.1,3.1 \| 18.104.22.168.2 \| 22.214.171.124.3 \| 126.96.36.199 \| 5.2 \| 6 \| 6.1 \| 7.1 \| \| 2021 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 30 548 789,39 \| 0,00 \| -415 868,00 \| \| 2022 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 28 127 421,39 \| 0,00 \| 2 730 000,00 \| \| 2023 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 25 697 421,39 \| 0,00 \| 3 840 000,00 \| \| 2024 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 23 267421,39 \| 0,00 \| 4740 000,00 \| \| 2025 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 20 837 421,39 \| 0,00 \| 5 500000,00 \| \| 2026 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 18 407 421,39 \| 0,00 \| 5 800 000,00 \| \| 2027 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 15 977 421,39 \| 0,00 \| 6 100 000,00 \| \| 2028 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 13 547 421,39 \| 0,00 \| 6 400 000,00 \| \| 2029 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 11 117421,39 \| 0,00 \| 6 600000,00 \| \| 2030 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 8 609 338,00 \| 0,00 \| 6 500 000,00 \| \| 2031 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 7 069 338,00 \| 0,00 \| 6400000,00 \| \| 2032 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 5 529 338,00 \| 0,00 \| 6 300 000,00 \| \| 2033 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 3 989 338,00 \| 0,00 \| 6 200 000,00 \| \| 2034 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 2 449 338,00 \| 0,00 \| 6 100 000,00 \| \| 2035 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 1 449 338,00 \| 0,00 \| 6 000 000,00 \| \| 2036 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 449 338,00 \| 0,00 \| 5 900 000,00 \| \| 2037 \| X \| X \| X \| X \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 5 800000,00 \| Skorygowanie o środki dotyczy określonego w art. 242 ustawy powiększenia o odpowiednie dla roku prognozy przychody wskazane w art. 217 ust. 2 ustawy. Skutki finansowe wyłączeń ograniczenia, o którym mowa w art. 242 ustawy, zawarte w innych ustawach należy ująć w objaśnieniach dołączanych do wieloletniej prognozy finansowej zgodnie z art. 226 ust. 2a ustawy. \| \| Wskaźnik spłaty zobowiązań \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| Wyszczególnienie \| Relacja określona po \| \| \| Dopuszczalny limit \| Dopuszczalny limit \| Informacja o spełnieniu \| Informacja o spełnieniu \| \| \| lewej stronie \| \| \| spłaty zobowiązań \| spłaty zobowiązań \| wskaźnika spłaty \| wskaźnika spłaty \| \| \| nierówności we wzorze, \| \| \| określony po prawej \| określony po prawej \| zobowiązań określonego \| zobowiązań określonego \| \| \| o którym mowa w art. \| \| \| stronie nierówności we \| stronie nierówności we \| w art. 243 ustawy, po \| w art. 243 ustawy, po \| \| \| 243 ust. 1 ustawy (po \| \| \| wzorze, o którym mowa \| wzorze, o którym mowa \| uwzględnieniu \| uwzględnieniu \| \| \| uwzględnieniu \| \| \| w art. 243 \| w art. 243 \| zobowiązań związku \| zobowiązań związku \| \| \| zobowiązań związku \| \| \| ustawy, po \| ustawy, po \| współtworzonego przez \| współtworzonego przez \| \| \| współtworzonego przez \| \| \| uwzględnieniu \| uwzględnieniu \| jednostkę \| jednostkę \| \| \| jednostkę \| \| \| ustawowych wyłączeń, \| ustawowych wyłączeń, \| samorządu \| samorządu terytorialnego \| \| \| samorządu terytorialnego \| Relacja określona po prawej stronie \| \| obliczony w oparciu o \| obliczony w oparciu o \| terytorialnego oraz po \| oraz po uwzględnieniu \| \| \| oraz po uwzględnieniu \| nierówności we wzorze, o którym mowa w art. \| \| plan 3 \| wykonanie roku \| uwzględnieniu \| ustawowych wyłączeń, \| \| \| ustawowych wyłączeń \| 243 ust. 1 ustawy, ustalona dla danego \| \| kwartału roku \| poprzedzającego \| ustawowych wyłączeń, \| obliczonego w oparciu o \| \| \| przypadających na dany \| roku (wskaźnik jednoroczny)* \| \| poprzedzającego \| pierwszy rok prognozy \| obliczonego w oparciu o \| wykonanie roku \| \| \| rok)x \| \| \| pierwszy rok prognozy \| (wskaźnik ustalony w \| plan 3 kwartałów roku \| poprzedzającego rok \| \| \| \| \| \| (wskaźnik ustalony w \| oparciu o średnią \| poprzedzającego rok \| budżetowy* \| \| \| \| \| \| oparciu o średnią \| arytmetyczną z \| budżetowy* \| \| \| \| \| \| \| arytmetyczną z \| poprzednich lat)x \| \| \| \| \| \| \| \| poprzednich lat)x \| \| \| \| \| Lp \| 8.1 \| 8.2 \| \| 8.3 \| 8.3.1 \| 8.4 \| 8.4.1 \| \| 2021 \| 4,48% \| 1,03% \| 7,82% \| 14,97% \| 13,08% \| TAK \| TAK \| \| 2022 \| 5,66% \| 6,63% \| 8,42% \| 11,01% \| 9,12% \| TAK \| TAK \| \| 2023 \| 5,43% \| 7,91% \| 9,66% \| 8,17% \| 6,28% \| TAK \| TAK \| \| 2024 \| 5,27% \| 9,25% \| 10,64% \| 8,63% \| 8,63% \| TAK \| TAK \| \| 2025 \| 5,09% \| 10,31% \| X \| 9,57% \| 9,57% \| TAK \| TAK \| \| 2026 \| 4,96% \| 10,65% \| X \| 7,39% \| 7,18% \| TAK \| TAK \| \| 2027 \| 4,85% \| 11,01% \| X \| 6,83% \| 6,62% \| TAK \| TAK \| \| 2028 \| 4,70% \| 11,32% \| X \| 8,11% \| 8,11% \| TAK \| TAK \| \| 2029 \| 4,58% \| 11,50% \| X \| 9,58% \| 9,58% \| TAK \| TAK \| \| 2030 \| 4,61% \| 11,23% \| X \| 10,28% \| 10,28% \| TAK \| TAK \| \| 2031 \| 2,93% \| 10,99% \| X \| 10,75% \| 10,75% \| TAK \| TAK \| \| 2032 \| 2,88% \| 10,77% \| X \| 11,00% \| 11,00% \| TAK \| TAK \| \| 2033 \| 2,82% \| 10,55% \| X \| 11,07% \| 11,07% \| TAK \| TAK \| \| 2034 \| 2,76% \| 10,32% \| X \| 11,05% \| 11,05% \| TAK \| TAK \| \| 2035 \| 1,80% \| 10,10% \| X \| 10,95% \| 10,95% \| TAK \| TAK \| \| 2036 \| 1,77% \| 9,89% \| X \| 10,78% \| 10,78% \| TAK \| TAK \| \| 2037 \| 0,81% \| 9,68% \| X \| 10,55% \| 10,55% \| TAK \| TAK \| \| \| \| Finansowanie programów, projektów lub zadań realizowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i \| \| \| \| \| \| 3 ustawy \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| w tym: \| \| \| w tym: \| \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| w tym: \| \| \| w tym: \| \| \| w tym: \| \| Wyszczególnienie \| \| \| \| Dochody majątkowe na \| \| \| Wydatki bieżące na \| Wydatki bieżące na \| \| \| \| \| \| \| programy, projekty lub \| \| \| programy, projekty lub \| programy, projekty lub \| \| \| \| \| \| \| zadania finansowane z \| \| \| zadania finansowane z \| zadania finansowane z \| \| \| \| \| \| \| udziałem środków, o \| \| \| udziałem środków, o \| udziałem środków, o \| \| \| \| \| \| \| których mowa w art. 5 \| \| \| których mowa w art. 5 \| których mowa w art. 5 \| \| \| \| \| Dotacje i środki o \| \| ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy \| \| \| ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy * \| ust. 1 pkt 2 ustawy* \| \| \| \| Dochody bieżące na \| charakterze bieżącym na \| \| \| Dochody majątkowe na \| \| \| \| \| \| \| programy, projekty lub \| realizację programu, \| \| \| programy, projekty lub \| \| \| \| \| \| \| zadania finansowane z udziałem środków, o \| projektu lub zadania \| środki określone w art. 5 \| \| zadania finansowane z \| środki określone w art. 5 \| \| \| finansowane środkami określonymi w art. 5 ust. \| \| \| których mowa w art. 5 \| finansowanego z udziałem środków, o \| ust. 1 pkt 2 ustawy \| \| udziałem środków, o których mowa w art. 5 \| ust. 1 pkt 2 ustawy \| \| \| 1 pkt 2 ustawy \| \| \| ust. 1 pkt 2 i 3 x \| których mowa w art. 5 \| \| \| ust. 1 pkt 2 ustawy \| \| \| \| \| \| \| ustawy \| ust. 1 pkt 2 ustawy* \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4> \| 9.1 \| 9.1.1 \| 188.8.131.52 \| 9.2 \| 9.2.1 \| 184.108.40.206 \| 9.3 \| 9.3.1 \| 220.127.116.11 \| \| 2021 \| 764 786,00 \| 764 786,00 \| 764 786,00 \| 5 498 002,00 \| 5 498 002,00 \| 5498 002,00 \| 1 257 917,00 \| 1 257 917,00 \| 1 094 186,00 \| \| 2022 \| 933 908,00 \| 933 908,00 \| 933 908,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1 163 676,00 \| 1 163 676,00 \| 933 908,00 \| \| 2023 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2024 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2025 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2026 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2027 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2028 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2029 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2030 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2031 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2032 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2033 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2034 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2035 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2036 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2037 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| w tym: \| \| \| z tego: \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| \| \| \| Wydatki majątkowe na \| \| \| \| \| \| \| Wydatki na spłatę \| Kwota zobowiązań \| \| \| programy, projekty lub \| \| \| \| \| \| \| zobowiązań \| związku \| \| \| zadania finansowane z \| \| \| \| \| \| \| przejmowanych w \| współtworzonego przez \| \| \| udziałem środków, o \| \| \| \| \| \| \| związku z likwidacją lub \| jednostkę samorządu \| \| \| których mowa w art. 5 \| \| \| \| \| \| \| przekształceniem \| terytorialnego \| \| \| ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy \| \| \| \| \| \| \| samodzielnego \| przypadających do spłaty \| \| \| \| Wydatki majątkowe na \| \| \| \| \| Wydatki bieżące na \| publicznego zakładu \| w danym roku \| \| \| \| programy, projekty lub \| \| Wydatki objęte \| \| \| pokrycie ujemnego \| opieki zdrowotnej \| budżetowym, \| \| \| \| zadania finansowane z \| finansowane środkami \| limitem, o którym \| \| \| wyniku finansowego \| \| podlegająca doliczeniu \| \| Wyszczególnienie \| \| udziałem środków, o \| określonymi w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy \| mowa w art. 226 ust. \| bieżące \| majątkowe \| samodzielnego \| \| zgodnie z art. 244 \| \| \| \| których mowa w art. 5 \| \| 3 pkt 4 ustawy \| \| \| publicznego zakładu \| \| ustawy* \| \| \| \| ust. 1 pkt 2 ustawy \| \| \| \| \| opieki zdrowotnej \| \| \| \| U> \| 9.4 \| 9.4.1 \| 18.104.22.168 \| 10.1 \| 10.1.1 \| 10.1.2 \| 10.2 \| 10.3 \| 10.4 \| \| 2021 \| 12 687 647,00 \| 12 687 647,00 \| 5 498 002,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2022 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2023 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2024 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2025 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2026 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2027 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2028 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2029 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2030 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2031 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2032 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2033 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2034 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2035 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2036 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2037 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| \| \| w tym: \| \| \| \| \| \| \| Wykup papierów \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| wartościowych, spłaty \| \| \| \| \| \| \| w tym: \| \| \| \| \| rat kredytów i \| \| \| \| \| \| \| \| w tym: \| \| \| \| pożyczek wraz z \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| należnymi odsetkami i \| \| Wyszczególnienie \| Spłaty, o których mowa \| Wydatki \| spłata zobowiązań \| splata zobowiązań \| zobowiązań \| \| wypłaty z tytułu \| Kwota \| Wcześniejsza spłata \| \| \| \| w poz. 5.1, wynikające \| zmniejszające dług x \| wymagalnych z lat poprzednich, innych niż \| zaliczanych do tytułu dłużnego - kredyt i \| zaciągniętych po dniu 1 stycznia 2019 r.x \| \| wymagalnych poręczeń i gwarancji X \| wzrostu(+)/spadku(-) kwoty długu wynikająca z operacji niekasowych \| zobowiązań, wyłączona z limitu spłaty \| dyskontem, odpowiednio emitowanych lub zaciągniętych do \| \| \| wyłącznie z tytułu zobowiązań już zaciągniętych x \| \| w poz. 10.7.3 x \| pożyczka x \| \| \| \| (m.in. umorzenia, różnice kursowe) \| zobowiązań, dokonywana w formie wydatków budżetowych \| równowartości kwoty ubytku w wykonanych dochodach jednostki samorządu \| \| \| \| \| \| \| \| dokonywana w formie \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| terytorialnego będącego \| \| \| \| \| \| \| \| wydatku bieżącego x \| \| \| \| skutkiem wystąpienia \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| COVID-19x \| \| Lp \| 10.6 \| 10.7 \| 10.7.1 \| 10.7.2 \| 10.7.2.1 \| 10.7.2.1.1 \| 10.7.3 \| 10.8 \| 10.9 \| 10.10 \| \| 2021 \| 1 730 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2022 \| 1 730 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2023 \| 1 730 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2024 \| 1 730000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2025 \| 1 730 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2026 \| 1 730000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2027 \| 1 730 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2028 \| 1 730000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2029 \| 1 730 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2030 \| 1 618 083,39 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2031 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2032 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2033 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2034 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2035 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2036 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| \| 2037 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| X \| 0,00 \| W pozycji należy ująć kwoty wydatków bieżących, o które zostają pomniejszone wydatki bieżące budżetu przy wyliczaniu limitu spłaty zobowiązań określonego po prawej stronie nierówności we wzorze, o którym mowa w art. 243 ustawy, na podstawie odrębnych ustaw, bez wydatków bieżących na obsługę długu. W szczególności należy ująć wydatki poniesione w celu realizacji zadań związanych z przeciwdziałaniem COVID-19. Informacje zawarte w tej części wieloletniej prognozy finansowej, w tym o spełnieniu relacji określonej w art. 243 ustawy zostaną automatycznie wygenerowane przez aplikację wskazaną przez Ministra Finansów, o której mowa w § 4 ust. 1, na podstawie danych historycznych oraz prognozowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego. Automatyczne wyliczenia danych na podstawie wartości historycznych i prognozowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego dotyczą w szczególności także pozycji 8.3 - 8.3.1 i pozycji z sekcji 12. x - pozycje oznaczone symbolem X sporządza się na okres prognozy kwoty długu, zgodnie z art. 227 ust. 2 ustawy. Okres ten nie podlega wydłużeniu w sytuacji planowania wydatków z tytułu niewymagalnych poręczeń i gwarancji. W przypadku planowania wydatków z tytułu niewymagalnych poręczeń i gwarancji w okresie dłuższym niż okres, na który zaciągnięto oraz planuje się zaciągnąć zobowiązania dłużne, informację o wydatkach z tytułu niewymagalnych poręczeń i gwarancji, wykraczających poza wspomniany okres, należy zamieścić w objaśnieniach do wieloletniej prognozy finansowej. b u r Załącznik Nr 2 do Uchwały Nr Rady Miejskiej w Wasilkowie z dnia ............................................... Objaśnienia przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Wasilków na lata 2021-2037. Obowiązek sporządzenia Wieloletniej Prognozy Finansowej jest jedną z zasadniczych zmian wprowadzonych ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 roku odnoszących się do zagadnień gospodarki finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Regulacja ta stwarza możliwość kompleksowej analizy sytuacji finansowej jednostki oraz możliwość oceny podejmowanych przedsięwzięć z perspektywy ich znaczenia dla samorządu. W zamyśle prawodawcy wieloletnia prognoza finansowa jednostki samorządu terytorialnego ma być instrumentem nowoczesnego zarządzania finansami publicznymi. Podstawą opracowania Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Wasilków jest projekt uchwały budżetowej na 2021 rok, dane sprawozdawcze z wykonania budżetu Gminy Wasilków za lata 2018 i 2019, wartości planowane na koniec III kwartału 2020 roku, planowane wykonanie budżetu w 2020 r. oraz wytyczne Ministra Finansów dotyczące założeń makroekonomicznych dla potrzeb sporządzania wieloletnich prognoz finansowych jednostek samorządu terytorialnego. Art. 227 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2077 zpóźn. zm.) zakłada, iż wieloletnia prognoza finansowa obejmuje okres roku budżetowego oraz co najmniej trzech kolejnych lat budżetowych. Z ust. 2 powołanego artykułu wynika, iż prognozę kwoty długu, stanowiącą integralną część wieloletniej prognozy finansowej, sporządza się na okres, na który zaciągnięto lub planuje się zaciągnąć zobowiązanie. Na dzień podjęcia uchwały, spłatę zobowiązań przewiduje się do roku 2037. W związku z powyższym, Wieloletnia Prognoza Finansowa Gminy Wasilków została przygotowana na lata 2021-2037. Kwoty wydatków wynikające z limitów wydatków na przedsięwzięcia nie wykraczają poza okres prognozy kwoty długu. Nie planuje się także wydatków z tytułu niewymagalnych poręczeń i gwarancji, które przekraczałyby okres prognozy kwoty długu. Prognozy dochodów Gminy Wasilków dokonano w podziałach merytorycznych, a następnie sklasyfikowano w podziały wymagane ustawowo. Podział merytoryczny został sporządzony za pomocą paragrafów klasyfikacji budżetowej i objął dochody bieżące i majątkowe. Planowane na rok 2021 dochody bieżące oszacowano na podstawie analizy planu III kwartału 2020 r. oraz przewidywanego ich wykonania za 2020 rok przy uwzględnieniu zmian ustawowych w 2021 r., przewidywanych zmian w wykonywaniu budżetu w stosunku do roku 2020. Założono deficyt budżetu w kwocie 11 823 218 zł. Przychody w wysokości 2 817 284 zł, pochodzące z wolnych środków, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 ustawy o finansach publicznych, w całości zostaną przeznaczone na pokrycie deficytu. Rozchody w kwocie 1 934 772 zł wynikające ze spłaty 1 934 772 zł planuje się pokryć z zaciągniętych kredytów. Biorąc pod uwagę przewidywane wykonanie roku 2020, szacuje się, iż na koniec tego roku pozostaną do dyspozycji wolne środki, co najmniej w wysokości ujętej w budżecie. Głównie będą pochodziły z dochodów, które wpłynęły w 2020 na realizację projektów, a których realizacja nie odbędzie się już w roku 2020, a odbędzie się w roku 2021 oraz wpłynęły w 2020 r. w ramach Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych, a zostaną wydane w 2021 r. na inwestycję pn. Przebudowa z rozbudową układu komunikacyjnego w obrębie ul. Kościelnej i Polnej w Wasilkowie wraz z rondem, miejscami postojowymi, ciągami komunikacyjnymi i towarzyszącą infrastrukturą techniczną. . Na rok 2021 zaplanowano wzrost dochodów i wydatków bieżących w porównaniu do lat poprzednich. W zakresie dochodów majątkowych wykazano wartości szacunkowe ze sprzedaży 4 działek i założono, że wpływ dochodów za działki, na sprzedaż których przetarg odbędzie się w 2020 r., będzie miał miejsce w roku 2021 (dochodów tych nie ujęto w planowanym wykonaniu roku 2020). Założono pozyskiwanie na inwestycje środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz z budżetu państwa, a także Rządowego Funduszu Inwestycji Lokalnych. W kolejnych latach nadwyżka budżetowa zostanie przeznaczona na spłatę rat zaciągniętych kredytów. W Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Wasilków na lata 2021 - 2024 spełnione są indywidualne wskaźniki spłaty w latach 2021 - 2037 na dopuszczalnym poziomie. W latach 2022-2023 zaplanowano sprzedaż działek na poziomie 1 000 000 zł, w latach 2024-2028 - 800 000 zł, a w latach 2029-2034 - 300 000 zł. W latach 2035- 2037 nie zaplanowano sprzedaży działek. Takie plany dochodów z tytułu sprzedaży majątku gwarantują ich wykonanie nawet na poziomie wyższym. Dochody bieżące na lata przyszłe notują niewielki wzrost w stosunku do roku 2020. W roku 2021 w sposób znaczący wzrosła dotacja na rozdział Rodzina, natomiast na lata przyszłe nie zakładano aż tak dużych wzrostów zarówno po stronie dochodów z tytułu dotacji, jak i po stronie wydatków z tych dotacji. W roku 2021 planuje się realizację kilku projektów z udziałem środków unijnych w ramach dochodów i wydatków bieżących. Jeden z tych projektów będzie realizowany również w roku 2022. Na lata późniejsze nie planowano takich wydatków.	<urn:uuid:f54b6dba-1729-4dec-81f8-6d907e2aa849>	finepdfs	1.151367	CC-MAIN-2021-31	https://bip.wasilkow.pl/resource/file/preview/id.5916	2021-08-04T18:10:25+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-31/segments/1627046154897.82/warc/CC-MAIN-20210804174229-20210804204229-00706.warc.gz	135,884,612	0.999962	0.999985	0.999985	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 911, 2861, 5854, 7314, 11111, 13752, 16311, 19056, 22222, 25256, 27902, 30743, 32268, 34364, 36314, 37495 ]	1	0
Zeszyty Naukowe nr Mariusz Giemza Katedra Zarządzania Jakością TQM a kultura organizacji 1. Wstęp Tworzenie i rozwijanie kultury organizacji coraz częściej traktowane jest jako jeden z podstawowych warunków pomyślnego wprowadzenia systemu zarządzania jakością i w dalszej kolejności TQM. Wymaga to zdefiniowania istniejącej już w organizacji kultury i włączenia systemu zarządzania jakością. System zarządzania jakością nie jest elementem samoistnym, funkcjonującym poza organizacją. Jest on składnikiem przedsiębiorstwa i należy do jego kultury korporacyjnej. Sednem kultury są wartości, normy, standardy. Wartości mają charakter społeczno-kulturowy, występują w społeczeństwach w danym czasie i miejscu. To, jakie konkretnie rozwiązanie zostanie przyjęte, determinowane jest przez wcześniejsze organizacje, kultury i sposoby życia. Istniejący system idei i emocji właściwy danej kulturze uzasadnia zwyczajowe sposoby działania jednostek w społeczeństwie i w pewnym stopniu je kontroluje i modyfikuje [10, s. 321]. Kultura to całokształt materialnego i duchowego dorobku ludzkości, a także ogół wartości, zasad i norm współżycia przyjętych przez dane zbiorowości; wszystko to, co powstaje dzięki pracy człowieka, co jest wytworem jego myśli i działalności [www.wiem.onet.pl, 09.2006]. Organizacje także tworzą swoją własną kulturę. Jest to zbiór norm, przekonań i wartości, symbole i rytuały, które kierują zachowaniem osób i grup w ramach danej organizacji. Wiele organizacji nie zdaje sobie sprawy z posiadania własnej kultury lub jej wyraźnych cech. Zaczynają mieć świadomość własnej kultury organizacji wtedy, gdy muszą porozumieć się z menedżerami z innej organizacji o odmiennej kulturze [3, s. 271]. 717 2. Kultura organizacji Kulturę organizacji stanowi wzorzec zachowań obejmujących zbiór określonych norm, wartości, postaw i zasad postępowania, do których stosują się wszyscy pracownicy. Kultura ta jest integralną częścią firmy. To całość stosunków w grupie i postaw jej członków, uznawane przez nie wartości, przekonania, normy i sposoby poznawania [8, s. 14–15]. Organizacje o dużych tradycjach mają zwykle ukształtowaną już własną kulturę. Rozwijała się ona w trakcie ich istnienia. Na tę kulturę ma wpływ kultura kraju i charakter działalności organizacji. Kultura jest przyswojonym produktem grupowych doświadczeń i może się ujawnić tylko tam, gdzie istnieje dająca się zdefiniować grupa mająca pewną historię. Kulturę korporacyjną danej firmy można określić na podstawie m.in. wspólnych zwyczajów, powiedzeń, sloganów, działań, odczuć, wystroju, uniformizacji, posługiwania się logo firmy, sposobów oceniania i nagradzania pracowników [9, s. 205]. System zarządzania, zasada ciągłego doskonalenia wraz z właściwymi metodami i technikami są podstawowym napędem systemu TQM. Wdrożony system TQM generuje rozwiązania problemów i ulepszenia. Otwiera również pracowników na nowy sposób myślenia, udrożnia i pobudza ich inwencję, ośmiela do zmian, zamienia narzekanie na sformalizowaną procedurę poprawy. Staje się częścią kultury organizacji i działa jak język, za pomocą którego ludzie z różnych działów funkcjonalnych mogą się porozumieć. 3. Płaszczyzny piramidy TQM TQM w wizji rozwoju organizacji jest celem, który firma osiąga tylko drogą długookresowego planowania, przez wypracowanie i wdrażanie rocznych planów jakości, stopniowo doprowadzających do stanu, w którym wizja TQM staje się rzeczywistością. Jakość jest częścią tej rzeczywistości i w TQM ma na celu [1, s. 28]: – osiągnięcie jakości przy niższych kosztach, – ciągłe spełnianie oczekiwań klientów, – osiągnięcie kompleksowej jakości przez uczestnictwo wszystkich pracow ników. Celem nowej koncepcji TQM jest rozmyślne wskazanie na rolę zarządzania w samej definicji tego pojęcia. Włączenie zarządzania uniemożliwia kierownictwu uchylenie się od odpowiedzialności oraz nakazuje stworzenie systemu jakości, co staje się ich głównym zadaniem. Koncepcję TQM cechuje pięć zasad [1, s. 30]: zaangażowanie kierownictwa (przywództwo), koncentracja na klientach i pracownikach, koncentracja na faktach, ciągłe doskonalenia (kaizen), powszechne uczestnictwo. 4. Zaangażowanie kierownictwa Kultura organizacji nierozerwalnie łączy się z zarządzaniem przedsiębiorstwem zależnym od stylów kierowania i od kierownictwa. Istotnym zadaniem każdego kierownika jest określenie zarysu celów jakości, polityki jakości i planów jakości — zgodnie z czterema stronami piramidy TQM. Ze względu na swe znaczenie cele jakości i polityka powinny być jasne i zrozumiałe dla wszystkich pracowników w firmie. Ważne jest na przykład, by zgodnie z celami jakości zasadniczym celem firmy było zadowolenie zewnętrznych odbiorców i że można to osiągnąć tylko wówczas, gdy firma ma zdolność spełniania ich oczekiwań. W każdym przedsiębiorstwie obowiązują pewne zasady, są wytyczone normy zachowań i określony system wartości, umiejętność właściwego ich rozpoznania przez kierownictwo wiąże się ze skutecznością kierowania. Nośnikiem tych wartości i norm przestrzeganych zarówno przez kierownictwo, jak i podwładnych jest właśnie kultura przedsiębiorstwa. Jeżeli kierownik posiada umiejętność aktywnego działania, to dobiera odpowiednie metody i techniki oddziaływania na podwładnych, przez co osiąga sprawnie zamierzone cele [5]. Audit jakości jest ważną częścią wizji TQM. Naczelne kierownictwo może uzyskać konieczny wgląd w problemy, jakie w trakcie realizacji planów jakości miała organizacja tylko poprzez aktywny udział w audicie jakości. Przez aktywne uczestnictwo w auditach naczelne kierownictwo wykazuje, że rozumie przesłania TQM, co jest zasadniczym warunkiem opracowania i realizowania nowych i pełnych treści planów jakości. Aktywne uczestnictwo naczelnego kierownictwa jest również publicznym okazaniem swego zaangażowania, co wywiera pozytywny wpływ na całą organizację, gdy projektuje się nowe plany. Przypomina to pracownikom, że nie wyrób, a klient ma priorytetowe znaczenie [1, s. 31]. To kadra kierownicza odgrywa zasadniczą rolę w tworzeniu kultury organizacji, ponieważ sprawowanie władzy umożliwia upowszechnianie wartości wchodzących w skład strategii organizacji zwłaszcza w stosunkach kierownictwo–podwładni. Również zaangażowanie kierownictwa wpływa na tworzenie się norm i wartości pożądanych z punktu widzenia przyjętych wartości. Konsekwencja w stosowaniu określonego stylu kierowania wpływa na szybsze i szersze upowszechnienie się pożądanej kultury w przedsiębiorstwie. Najszybciej popularyzowane są zasady i normy kultury, gdy komunikowanie się pomiędzy stanowiskami kierowniczymi, a podwładnymi jest łatwe i przyjazne, takie stosunki sprzyjają tworzeniu lepszego rozpoznania sytuacji i atmosfery panującej wewnątrz organizacji [6]. Każdy kierownik powinien posiadać cechy osobowości niezbędne do prawidłowego i skutecznego kierowania ludźmi, ale oprócz nich można również wyróżnić cechy konieczne do tego, by mógł on oddziaływać na tworzenie pożądanej kultury w przedsiębiorstwie. Są to między innymi [7, s. 8]: – zdolność do zmiany własnych stereotypów kulturowych, – umiejętność dostrzegania problemów uwarunkowanych kulturowo, – stabilność emocjonalna w sytuacjach, gdy podwładni demonstrują niezadowolenie z powodu wprowadzanych zmian, – elastyczność we wprowadzaniu zmian w sferze kultury (nowe symbole, rytuały, wartości). – umiejętność tworzenia klimatu zaangażowania w zespole, w tym chęci udziału w rozwiązywaniu problemów natury kulturowej, Tworzenie i wprowadzanie nowych wzorców zachowań i systemów wartości do przedsiębiorstw przebiega na dwóch płaszczyznach: psychologicznej i organizacyjnej. Od strony psychologicznej jest to proces, w którym pracownicy w obawie przed ukaraniem lub, przeciwnie, uzyskaniem oczekiwanej nagrody, przyjmują zachowania zgodne z wzorcami prezentowanymi przez ich kierowników. Ze strony organizacyjnej jest to tworzenie przez kadrę kierowniczą takich bodźców, których celem byłoby wzmocnienie tych zachowań i utwierdzenie podwładnych w przekonaniu, że te właśnie wzory zachowań są najbardziej pożądane do osiągnięcia sukcesu przez nich samych i przedsiębiorstwo, w którym pracują [9, s. 13]. 5. Orientacja na klientów i na pracowników Koncentrowanie się na klientach oraz ich wymaganiach i oczekiwaniach jest ważnym elementem składowym TQM. Nowością są w TQM dwie kwestie [1, s. 35]: – w celu uzyskania zadowolenia klientów nie wystarczy poprzestawać na spełnianiu oczekiwań samych klientów. – w uzupełnieniu orientacji na zewnętrznych klientów – na spełnianie ich oczekiwań i wymagań – konieczne jest zwrócenie uwagi na relacje tak zwanych klientów wewnętrznych i ich dostawców, Zgodnie z pierwszą kwestią pracownicy uczestniczą w procesach firmy, a doskonalenie jakości przy coraz niższych kosztach można osiągnąć tylko wówczas, gdy organizacja ma dobrych, zaangażowanych i zadowolonych pracowników. Zanim można będzie zadowolić zewnętrznych klientów, trzeba najpierw usunąć pewne przeszkody, na jakie natrafiają klienci wewnętrzni (tj. pracownicy) i stworzyć im niezbędne warunki wytwarzania i dostarczania jakości. Jedną z takich przeszkód, które należy usunąć z organizacji, jest strach, a przykładem stworzenia odpowiednich warunków jest szkolenie i doskonalenie zawodowe. Czternaście punktów Deminga opisuje najważniejsze przeszkody do wyeliminowania oraz warunki do wprowadzenia, by doskonalić jakość przy coraz niższych kosztach. Kwestię drugą sformułował prof. N. Kano z Uniwersytetu w Tokio. Na pojęcie jakości składa się pięć następujących typów jakości [1, s. 35]: jakość oczekiwana lub konieczna, jakość proporcjonalna, jakość wartości dodatkowej (zaskakująca lub czarująca), jakość neutralna, odwrotna jakość. Jednocześnie doskonalenie powinno być ukierunkowane na procesy. Organizację należy traktować jako ciąg połączonych procesów, których częścią są pracownicy, toteż każde kierownictwo zainteresowane wzrostem jakości musi rozpocząć działalność w tym zakresie od przeglądu procesów organizacji, dlatego jeden z podstawowych elementów TQM określony jest jako „zaangażowanie kierownictwa". Procesy są utrwalone i przebiegają na poziomie stanowisk roboczych. Doskonalić jakość można tylko w miarę występowania zdarzeń. Do wytwarzania i dostarczania jakości pracownicy muszą wiedzieć, czego zewnętrzni i wewnętrzni odbiorcy chcą lub oczekują od nich, dopiero dysponując takimi informacjami, będą w stanie rozpocząć usprawnianie procesów, co jest pierwszym krokiem organizacji w kierunku TQM. W celu dostarczenia jakości oczekiwanej organizacja musi wiedzieć, czego klient oczekuje. Dysponując taką wiedzą, organizacja musi postarać się spełnić te oczekiwania. Jest to tak oczywiste, że Japończycy nazywają taką jakość jakością konieczną. Jakość proporcjonalna jest bardziej prosta. Jeśli wyrób lub usługa lub cecha wyrobu lub usługi spełniają pewien zaakceptowany fizyczny warunek, to niektórzy ludzie będą zadowoleni. Jeśli nie spełnia – klienci będą niezadowoleni. Należy jednak zauważyć, że to, co dla jednych klientów jest jakością proporcjonalną, przez innych może być traktowane jako jakość oczekiwana lub jako cecha wartości dodatkowej. Wielu klientom nie wystarcza jednak spełnienie ich oczekiwań. Nie tworzy to bowiem zadowolenia – usuwa tylko niezadowolenie. Do wytworzenia zadowolenia trzeba więcej. To „więcej" N. Kano nazywa jakością zaskakującą lub inaczej jakością „dodatkowej wartości", gdyż oddaje to bardziej dokładnie fakt, że wytwórca dodał jedną lub kilka oczekiwanych cech do cech jego wyrobów lub usług i że te dodatkowe cechy dają klientowi zadowolenie. Można powiedzieć, że te dodatkowe cechy zaskakują klienta, sprawiają mu przyjemność, zadowolenie lub radość z produktu. Dlatego też N. Kano nazywa taką jakość „zaskakującą". Na każdy wyrób lub usługę składa się pewna liczba cech jakości. Niektórzy klienci niekiedy wykazują obojętność, niezależnie od tego, czy jakaś cecha występuje czy nie występuje w produkcie. Taka cecha składa się na pojęcie jakości neutralnej. Obecność niektórych cech w produkcie powoduje u klienta stan niezadowolenia. Klient może również być zadowolony, gdy stwierdzi nieobecność pewnej cechy. Z tego względu cechy te, według N. Kano, tworzą pojęcie jakości odwrotnej. 6. Koncentracja na faktach Zanim będzie można rozpocząć konieczny proces poprawy poziomu zadowolenia klientów, należy zgromadzić wiedzę o doświadczeniach klientów związanych z produktami. Coraz więcej organizacji dochodzi więc do wniosku, że realizując wizję TQM musi przede wszystkim wprowadzić system ciągłych pomiarów, gromadzenia danych i prezentowania faktów dotyczących jakości. Można tu wymienić trzy główne rodzaje pomiarów [1, s. 39]: – zadowolenie klientów wewnętrznych (ES – Employee Satisfaction Index), – zadowolenie klientów zewnętrznych (CSJ – Customer Satisfaction Index), – inne pomiary jakości wewnętrznych procesów organizacji, zwane zwykle punktami sprawdzania jakości (checkpoints) i punktami kontroli jakości. Wielu specjalistów zarządzania wyraża się sceptycznie o konieczności pomiarów. Uważają je za zbędne, czasochłonne i biurokratyczne i wolą polegać na zasadzie Stinger [1, s. 40]: ST — mocne strony (STrenght), IN — intuicja (INtuition), G — energia (guts), E — doświadczenie (experience), R — rozsądek (reason). Koncentracja na klientach oraz na pracownikach to podstawa TQM. Jest więc naturalne, że zadowolenie zarówno pracowników, jak i klientów zostało uwzględnione jako cele jakości. Ostatecznie wyniki firmy będą funkcją jej ogólnej reputacji w społeczeństwie. Jakkolwiek zasada Stinger jest przydatna każdemu menedżerowi, jednak biorąc pod uwagę złożoność i dynamizm współczesnych rynków, trzeba uzupełnić ją innymi zdolnościami niż te, które wystarczały w poprzedniej dekadzie. Ponadto pomiary są same w sobie zarówno wyzwaniem, jak i motywacją do osiągania jakości. 7. Ciągle doskonalenie Konieczność ciągłego doskonalenia systemu jakości jest kolejnym, nieodzownym składnikiem TQM. Jakość jest to „wszystko, co można poprawić" [4]. Istnieje bardzo ścisły związek pomiędzy jakością a pojęciem doskonalenia, co stanowi w istocie ważne przesłanie TQM: „zawsze można znaleźć sposób na osiągnięcie wyższej jakości przy niższym koszcie" [1, s. 46]. Wyższą jakość można i należy osiągać poprzez: – poprawę wewnętrznej jakości, Głównym celem udoskonaleń wewnętrznej jakości jest „odchudzanie" wewnętrznych procesów, tj. zapobieganie wadom i problemom w wewnętrznych procesach, co prowadzi do obniżki kosztów. Poprawa zewnętrznej jakości jest ukierunkowana na zewnętrznego klienta w celu zwiększenia jego zadowolenia, a przez to pozyskania większego udziału w rynku i w ślad za tym większych przychodów. – poprawę zewnętrznej jakości. Obydwa kierunki poprawy jakości są ściśle powiązane z pytaniami, jakie naczelne kierownictwo zadaje podczas corocznych auditów jakości. Pytania łącznie z odpowiedziami mają duże znaczenie nie tylko w powiązaniu z auditem. Stopniowo powinny się one stawać integralną częścią kultury jakości firmy wraz z pytaniami, jakie regularnie zadają pracownicy we wszystkich komórkach organizacyjnych oraz z aktywnym uczestnictwem wszystkich pracowników przy udzielaniu odpowiedzi na nie w formie wniosków dotyczących poprawy jakości. 8. Powszechne uczestnictwo Realizując wizję TQM, kierownictwo musi być przekonane, że pomoże ona zaangażować wszystkich pracowników. Kolejnym warunkiem jest zainwestowanie w szkolenie wszystkich pracowników, na wszystkich szczeblach, na tematy: – znajdowanie przyczyn wad i problemów, – identyfikacja wad i problemów, – zapobieganie przypadkom powstawania wad lub problemów. Najmniejszymi jednostkami organizacji jakości są stałe zespoły doskonalenia jakości. Mają one możliwość wyboru problemów, mają swobodę w wysuwaniu wniosków dotyczących rozwiązań problemów. Zadaniem zakładowej organizacji jakości jest zapewnienie, że zespoły pracują wydajnie i że otrzymują konieczne przeszkolenie między innymi w zakresie metod jakości takich, jak [1, s. 53]: burza mózgów, wykres przyczyn i skutków, wykres Pareto, wykresy podobieństwa, wykresy przebiegu procesu. Po otrzymaniu koniecznego przeszkolenia pracownicy mogą rozpocząć ćwiczenia. Najlepszą formą ćwiczeń jest stosowanie metod do rozwiązania problemów podjętych przez zespół. 9. Podsumowanie Tworzenie kultury jakości wewnątrz organizacji jest coraz częściej traktowane jako jeden z najważniejszych warunków wprowadzenia TQM. TQM stanie się rdzeniem, wokół którego będzie rozwijać się kultura jakości. Wdrożenie systemu zarządzania jakością i TQM wymaga opisania istniejącej kultury. W celu wypełnienia przestrzeni pomiędzy starą kulturą a nowym jej poziomem trzeba stosować proces ciągłego doskonalenia jakości, aby uzyskać odpowiedni poziom zadowolenia klientów. To jaka organizacja wykreuje kulturę będzie decydowało o efektywności jej działania, o jakości dostarczanych przez nią produktów oraz o powodzeniu na rynku. Literatura [1] Dahlgaard J.J., Kristensen K., Kanji G.K., Podstawy zarządzania jakością, PWN, Warszawa 2000. [3] Hofstede G., Kultury i organizacje, PWE, Warszawa 2000. [2] Etyczne fundamenty gospodarowania, red. A. Węgrzecki, AE w Krakowie, Kraków 1999. [4] Imai M., Kaizen – The Key to Japan's Competentive Success, Kaizen Institute, London 1986. [6] Kieżun W., Kwiatkowski S., Style zarządzania. Teoria i praktyka, KiW, Warszawa 1977. [5] Kałużny S., Skuteczne kierowanie przedsiębiorstwem, Kwantum, Warszawa 1996. [7] Kłos Z., Kulturowe aspekty TQM, „Problemy Jakości" 1999, nr 8. [9] Łucewicz J., Rola kadry kierowniczej w kształtowaniu kultury organizacyjnej, „Przegląd Organizacji" 1994, nr 12. [8] Kultura przedsiębiorczości, red. B. Berger, Oficyna Literatów Rój, Warszawa 1994. [10] Znaniecki F., Nauki o kulturze. Narodziny i rozwój, PWN, Warszawa 1992. TQM and the Organization Culture The organization culture is one of the basic conditions for successful introduction of the quality management system and TQM. The organization culture can be defined as a standard of behaviour covering a set of definite norms, values, attitudes and principles of behaviour to which all the workers adhere. This culture is an integral part of a firm. The organization culture is related also to the management of a firm. An important task of a manager is to outline the quality goals, the quality policy and quality plans, in accordance with the principles of TQM. An organization with the quality culture based on TQM will effectively function in the market.	<urn:uuid:5b4c785f-f5ff-46db-8b2d-0d9d9bf7793f>	finepdfs	4.183594	CC-MAIN-2019-43	https://bazekon.uek.krakow.pl/zeszyty/150054032	2019-10-17T02:28:45Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986672548.33/warc/CC-MAIN-20191017022259-20191017045759-00458.warc.gz	405,772,982	0.998742	0.999966	0.999966	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1721, 3941, 6738, 9246, 11973, 14239, 16474, 18446 ]	1	0
STATUT UCZNIOWSKIEGO KLUBU SPORTOWEGO „PIRANIA – TARGÓWEK" Rozdział 1 Postanowienia ogólne §1 Uczniowski Klub Sportowy „PIRANIA – TARGÓWEK" zwany dalej „Klubem" jest zrzesza uczniów, rodziców uczniów i nauczycieli. §2 Terenem działania i siedzibą Klubu jest miasto stołeczne Warszawa. §3 Klub jest uczniowskim klubem sportowym w rozumieniu art. 4 ustawy o sporcie i z tego tytułu podlega wpisowi do ewidencji oraz posiada osobowość prawną. §4 1. Klub działa zgodnie z ustawą o sporcie, ustawą Prawo o stowarzyszeniach, ustawą o systemie oświaty oraz własnym statutem. 2. Klub może być członkiem okręgowych i regionalnych związków sportowych oraz ogólnokrajowych związków sportowych. §5 Klub używa pieczęci, godła, flagi, barw, odznak i znaczków organizacyjnych zgodnie z obowiązującymi przepisami. Rozdział 2 Cele klubu i ich realizacja. §6 Celem klubu jest: 1) Doskonalenie uzdolnień sportowych i sprawności fizycznej członków Klubu, 2) Prowadzenie szkolenia sportowego, 3) Organizowanie współzawodnictwa sportowego, 4) Uczestnictwo w imprezach sportowych, 5) Angażowanie członków Klubu do uprawiania różnych form aktywności fizycznej, 6) Dbałość o prawidłowy rozwój psychofizyczny członków Klubu. 7) Kształtowanie pozytywnych cech charakteru i osobowości dzieci i młodzieży szkolnej poprzez udział w zajęciach sportowych. §7 1. Klub realizuje swoje cele w szczególności przez: 1) wspieranie członków Klubu w dążeniu do osiągania sukcesów sportowych oraz udzielanie wsparcia członkom Klubu, którzy osiągają sukcesy sportowe, 2) zapewnianie członkom Klubu dostępu do infrastruktury sportowej, 3) prowadzenie zajęć sportowych, 4) organizację i udział w imprezach sportowych, 5) organizację różnych form aktywności fizycznej, 6) współpracę z innymi organizacjami pozarządowymi w kraju i za granicą, 7) organizowanie obozów sportowych, 8) współpracę z placówkami oświatowymi, 9) współpracę z organami administracji publicznej. 2. Cele Klubu mogą być realizowane poprzez odpłatną lub nieodpłatną działalność pożytku publicznego §8 Klub opiera swoją działalność przede wszystkim na społecznej pracy swoich członków. Rozdział 3 Członkowie klubu, ich prawa i obowiązki. §9 Członkowie Klubu dzielą się na: 1) zwyczajnych. 2) wspierających. §10 1. Członkami zwyczajnymi klubu mogą być uczniowie, rodzice uczniów i nauczyciele. 2. Uczniowie w wieku poniżej 16 lat mogą być członkami zwyczajnymi klubu za zgodą ich przedstawicieli ustawowych. 3. Członkami wspierającymi klubu mogą być osoby fizyczne lub osoby prawne, które zadeklarują pomoc w realizacji celów klubu, w szczególności pomoc materialno finansową. §11 1. Przyjęcia w poczet członków zwyczajnych i wspierających dokonuje Zarząd Klubu na podstawie pisemnej deklaracji przystępującego. 2. Członkostwo powstaje z dniem podjęcia przez Zarząd Klubu uchwały o przyjęciu, o czym Zarząd powiadamia zainteresowanego. 3. Założyciele Klubu, którzy podpisali listę założycieli, stają się członkami zwyczajnymi z chwilą uprawomocnienia się decyzji o wpisie klubu do ewidencji. §12 1. Członkowie zwyczajni klubu mają prawo: 1) Uczestniczenia w Walnych Zebraniach Klubu z głosem stanowiącym oraz czynnym i biernym prawem wyborczym do władz Klubu, z zachowaniem art. 3 ust. 2 i 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. 2) Zgłaszania do władz klubu wniosków w sprawach związanych z celami i działalnością klubu oraz żądać informacji o sposobie ich załatwienia. 3) Udziału w zajęciach, zawodach i imprezach sportowych i rekreacyjnych, organizowanych przez klub. 4) Korzystania z urządzeń klubu na zasadach określonych przez Zarząd Klubu. 2. Postanowienia wymienione w ust. 1 pkt 2-4 stosuje się również do członków wspierających. Ponadto członkowie wspierający mają prawo uczestniczyć w Walnych Zebraniach Klubu z głosem doradczym. §13 1. Do obowiązków członków zwyczajnych należy: 1) przestrzeganie postanowień statutu i uchwał władz klubu, 2) troska się o dobro i rozwój klubu, 3) branie czynnego udziału w działalności Klubu, 4) regularne opłacanie składek członkowskich, 5) godne reprezentowania barw Klubu. 2. Do obowiązków członków wspierających należy: 1) przestrzeganie postanowień statutu i uchwał władz klubu, 2) troska się o dobro i rozwój klubu, 3) wywiązywanie się z zadeklarowanych na rzecz Klubu świadczeń. §14 1. Członkostwo w klubie ustaje na skutek: 1) Śmierci członka. 2) Dobrowolnego wystąpienia zgłoszonego na piśmie do Zarządu. 3) Skreślenia z listy członków. 4) Rozwiązania klubu. 2. Pozbawienie członkostwa przez skreślenie z listy członków może nastąpić, jeżeli członek w sposób zawiniony narusza obowiązki statutowe, a w tym: 1) Rażąco narusza postanowienia Statutu lub uchwały władz Klubu 2) Działa na szkodę Klubu. 3) Nie bierze udziału w działalności statutowej przez okres 6 miesięcy. 4) Zalega z płatnością składek przez okres 6 miesięcy i mimo wezwania, świadczenia tego nie spełnia (dotyczy odpowiednio świadczeń członków wspierających). 3. Uchwałę o skreśleniu z listy członków podejmuje Zarząd Klubu. Od uchwały tej członek może się odwołać do Walnego Zebrania Klubu w ciągu 30 dni od dnia jej doręczenia wraz z uzasadnieniem. 4. Postanowienia ust. 1-3 stosuje się odpowiednio do członków wspierających. Rozdział 4 Władze Klubu oraz ich organizacja. §15 1. Władzami Klubu są: 1) Walne Zebranie Klubu. 2) Zarząd. 3) Komisja Rewizyjna 2. Kadencja Zarządu i Komisji Rewizyjnej trwa 5 lat. 3. Członkowie Zarządu i Komisji Rewizyjnej wybierani są przez Walne Zebranie Klubu w głosowaniu tajnym, chyba że więcej niż połowa członków opowie się za wyborami w głosowaniu jawnym. §16 1. Walne Zebranie jest najwyższą władzą klubu. 2. Do wyłącznych kompetencji Walnego Zebrania należy: 1) Uchwalanie kierunków działalności klubu. 2) Wybór i odwołanie Zarządu i Komisji Rewizyjnej klubu. 3) Rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdań Zarządu i Komisji Rewizyjnej oraz udzielanie absolutorium dla ustępującego Zarządu. 4) Rozpatrywanie odwołań od uchwał Zarządu. 5) Podejmowanie uchwał w przedmiocie zmian statutu klubu i uszczuplenia majątku. 6) Określenie wysokości składki członkowskiej oraz trybu jej uiszczania. 7) Uchwalanie regulaminów działania Zarządu i Komisji Rewizyjnej. 8) Podejmowanie uchwał w przedmiocie rozwiązaniu klubu. 9) Rozpatrywanie i rozstrzyganie innych spraw wniesionych pod obrady Walnego Zebrania Klubu dla których statut nie ustala właściwości władz klubu. §17 1. Zwyczajne Walne Zebranie Sprawozdawcze Klubu zwoływane jest przez Zarząd raz na rok. 2. Zwyczajne Walne Zebranie Sprawozdawczo-Wyborcze Klubu zwoływane jest przez Zarząd raz na pięć lat. 3. Organ zwołujący Walne Zebranie powinien powiadomić członków klubu o miejscu, terminie i porządku obrad co najmniej na 14 dni przed terminem Walnego Zebrania Klubu. Powiadomienie następuje listem poleconym lub za pośrednictwem poczty elektronicznej, o ile członek wyraził zgodę na ten tryb powiadamiania, podając jednocześnie do wiadomości Zarządu swój adres e-mail. 4. Nadzwyczajne Walne Zebranie Klubu zwoływane jest przez Zarząd: 1) Z własnej inicjatywy. 2) Na wniosek Komisji Rewizyjnej. 3) Na wniosek 1/3 ogólnej liczby członków, uprawnionych do głosowania 5. Jeżeli Zarząd nie zwoła Zwyczajnego Walnego Zebrania, o którym mowa w ust. 1 lub 2 w ciągu 30 dni od upływu terminu albo nie zwoła Nadzwyczajnego Walnego Zebrania w ciągu 30 dni od złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 4 pkt 2 i 3, Walne Zebranie Klubu może być zwołane przez Komisję Rewizyjną. 6. Proponowany porządek obrad może być przez Walne Zebranie Klubu zmieniony lub rozszerzony. 7. W Walnym Zebraniu Klubu mogą brać udział z głosem doradczym osoby zaproszone przez Zarząd. §18 Walne Zebranie Klubu jest prawomocne w pierwszym terminie – gdy uczestniczy w nim co najmniej połowa członków uprawnionych do głosowania lub w drugim terminie – bez względu na liczbę członków obecnych, o ile termin ten był podany w zawiadomieniu. 1. O ile postanowienia statutu nie stanowią inaczej uchwały Walnego Zebrania Klubu zapadają zwykłą większością głosów. 2. Z zastrzeżeniem §15 ust. 3 uchwały podejmowane są w głosowaniu jawnym. §20 1. Zarząd klubu składa się z 5 członków, w tym Prezesa, Wiceprezesa i Sekretarza wybieranych przez Walne Zebranie Klubu. 2. Wyboru członków Zarządu dokonuje się spośród kandydatów – członków klubu, którzy wyrazili ustną lub pisemną zgodę na kandydowanie, z ograniczeniem zawartym w art. 3 ust. 2 i 3 ustawy Prawo o stowarzyszeniach. §21 1. Do kompetencji Zarządu należy: 1) Kierowanie bieżącą działalnością Klubu. 2) Reprezentowanie Klubu na zewnątrz oraz działanie w jego imieniu 3) Wykonywanie uchwał Walnego Zebrania Klubu. 4) Przyjmowanie i skreślanie z listy członków. 5) Uchwalanie okresowych planów działania i preliminarzy budżetowych. 6) Powoływanie i rozwiązywanie doradczych komisji problemowych. 7) Zarządzanie majątkiem Klubu. 8) Składanie sprawozdań z działalności Klubu. 9) Podejmowanie uchwał w sprawie zatrudniania i zwalniania pracowników. 10) Rozstrzyganie sporów Klubu. 11) Podejmowanie uchwał o przynależności do innych stowarzyszeń i związków sportowych. 12) Wykonywania innych zadań przewidzianych w statucie. 2. Prezes Zarządu kieruje pracą Zarządu w razie jego nieobecności zastępuje go Sekretarz. §22 1. Posiedzenia Zarządu odbywają się w miarę potrzeb, nie rzadziej jednak niż raz na miesiąc. 2. Zasady zwoływania posiedzeń oraz podział pracy w Zarządzie określa regulamin działania Zarządu. 3. Uchwały Zarządu zapadają zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej połowy członków, w tym Prezesa, Wiceprezesa i Sekretarza. §23 1. Komisja Rewizyjna jest organem kontroli wewnętrznej klubu. 2. Do zadań Komisji Rewizyjnej należy w szczególności: 1) Przeprowadzanie przynajmniej raz w roku kontroli gospodarki finansowej klubu. 2) Przeprowadzanie przynajmniej raz w roku kontroli stanu majątku oraz sposobów zarządzania tym majątkiem. 3) Kontrolowanie przestrzegania statutu i wykonywania uchwał Walnego Zebrania Klubu. 4) Przedkładanie Walnemu Zebraniu sprawozdania oraz wniosku w sprawie udzielenia absolutorium Zarządowi. 5) Wykonywanie innych czynności przewidzianych w statucie. 3. Komisja Rewizyjna ma prawo: 1) Składania zastrzeżeń odnośnie uchwał Zarządu z punktu widzenia legalności, celowości i gospodarności. 2) Wydawania zaleceń pokontrolnych oraz określenia sposobów i terminów usunięcia nieprawidłowości. 3) Występowania o zwołanie posiedzenia Zarządu. 4) Brania udziału poprzez swojego przedstawiciela w posiedzeniach Zarządu z głosem doradczym. §24 1. Komisja Rewizyjna składa się z 3 członków, w tym Przewodniczącego i Sekretarza wybieranych przez Walne Zebranie Klubu. 2. Zasady zwoływania posiedzeń oraz tryb przeprowadzania przez nią kontroli określa regulamin Komisji. 3. Uchwały Komisji są podejmowane większością głosów przy pełnym składzie Komisji. 4. Członkowie Komisji Rewizyjnej nie mogą być członkami Zarządu Klubu. §25 1. Członkostwo w Zarządzie lub Komisji Rewizyjnej ustaje na skutek: 1) Upływu kadencji 2) Ustania członkostwa w Klubie po uprzednim odwołaniu przez Walne Zebranie Klubu. 3) Zrzeczenia się udziału w tych organach. 4) Odwołania przez Walne Zebranie Klubu. 2. Członek Zarządu lub Komisji Rewizyjnej może być odwołany, jeżeli nie wykonuje swoich obowiązków, działa niezgodnie ze statutem lub w inny sposób zawiódł zaufanie członków klubu. 3. Uchwałę w przedmiocie odwołania podejmuje Walne Zebranie Klubu. Uchwała jest ostateczna. §26 1. Na miejsce członków Zarządu lub Komisji Rewizyjnej Klubu, których członkostwo ustało, w pierwszej kolejności wchodzą do końca kadencji osoby, które w wyborach do tych władz uzyskały kolejno największą liczbę głosów. 2. W przypadku braku takich osób, członkowie organu władzy, który uległ uszczupleniu mogą uzupełnić swój skład spośród członków zwyczajnych Klubu. Liczba członków dokooptowanych w tym trybie nie może przekroczyć 1/3 liczby członków danego organu pochodzących z wyboru w ramach danej kadencji. Uzupełnienia składu władz może dokonać także Walne Zebranie Klubu. §27 Dla obsługi administracyjnej Klubu Zarząd może utworzyć biuro, określając jego organizację i zakres działania. Rozdział 5 Majątek klubu. §28 1. Majątek klubu stanowią nieruchomości, rzeczy ruchome oraz środki finansowe. 2. Środki finansowe na realizację zadań statutowych klub uzyskuje z: 1) Składek członkowskich. 2) Darowizn, zapisów i spadków. 3) Dotacji. 4) Dochodów z majątku klubu. 5) Wpływów z odpłatnej działalności pożytku publicznego §29 1. W zakresie wynikającym z działalności statutowej Klub może nabywać prawa i zaciągać zobowiązania. 2. Dla ważności oświadczeń woli, pism i dokumentów w przedmiocie praw i obowiązków majątkowych Klubu, w tym do zaciągania zobowiązań majątkowych wymagane jest współdziałanie dwóch członków Zarządu działających łącznie, w tym Prezesa lub Sekretarza. Inne osoby mogą dokonywać czynności prawnych we wskazanym wyżej zakresie wyłącznie na podstawie pełnomocnictwa udzielonego przez Zarząd. 3. Do występowania w imieniu Klubu w sprawach niemajątkowych upoważniony jest każdy członek Zarządu działający indywidualnie § 30 Klub nie może: 1) udzielać pożyczek lub zabezpieczać zobowiązań majątkiem Klubu w stosunku do jego członków, członków organów lub pracowników oraz osób, z którymi członkowie, członkowie organów oraz pracownicy Klubu pozostają w związku małżeńskim, we wspólnym pożyciu albo w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia albo są związani z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli, zwanych dalej „osobami bliskimi", 2) przekazywać majątku Klubu na rzecz jego członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, w szczególności, jeżeli przekazanie to następuje bezpłatnie lub na preferencyjnych warunkach, 3) wykorzystywać majątku Klubu na rzecz członków, członków organów lub pracowników oraz ich osób bliskich na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich, chyba że to wykorzystanie bezpośrednio wynika z celu statutowego, 4) dokonywać zakupu towarów lub usług od podmiotów, w których uczestniczą członkowie Klubu, członkowie jego organów lub pracownicy oraz ich osoby bliskie, na zasadach innych niż w stosunku do osób trzecich lub po cenach wyższych niż rynkowe. Rozdział 6 Zmiana statutu i rozwiązanie klubu. §31 Uchwały w sprawie zmiany statutu lub rozwiązania Klubu podejmuje Walne Zebranie Klubu większością 2/3 w I bądź II terminie. §32 1. Uchwała o rozwiązaniu Klubu określa tryb likwidacji oraz cel, na który zostaje przeznaczony majątek Klubu. 2. Jeżeli uchwała, o której mowa w ust. 1, nie stanowi inaczej, likwidatorami są Członkowie Zarządu Klubu. 3. Likwidatorzy po zakończeniu działalności składają organowi ewidencyjnemu sprawozdanie z likwidacji wraz z wnioskiem o skreślenie klubu z ewidencji uczniowskich klubów sportowych.	<urn:uuid:73de4d33-5167-4be3-bc20-c09fae6ae0e4>	finepdfs	1.932617	CC-MAIN-2022-49	http://www.piraniatargowek.pl/wp-content/uploads/2017/08/statut.pdf	2022-12-04T19:41:00+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446710978.15/warc/CC-MAIN-20221204172438-20221204202438-00031.warc.gz	88,244,631	0.999996	0.999999	0.999999	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1361, 3482, 5468, 7981, 10196, 12302, 14570, 15170 ]	1	0
Szkolny zestaw podręczników w XLIII LO im. Kazimierza Wielkiego w Warszawie na rok szkolny 2021/2022 dla klas trzecich a, b, c, d, e, j (na podbudowie szkoły podstawowej) Lp. Przedmiot klasy Autor podręcznika Tytuł podręcznika Wydawnictwo \| 1. \| język polski \| wszystkie po \| Dariusz \| \| \| \| \| Język polski, Oblicza epok, Podręcznik do technikum i \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| sp \| Chemperek \| \| \| \| \| liceum ogólnokształcącego, 3.1, 3.2, \| \| \| \| \| Adam Kalbarczyk \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Dariusz \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Trześniowski \| \| \| \| \| \| \| 2. \| język angielski \| wszystkie \| Kay Sue \| \| \| \| \| Focus (poziom uzależniony od zaawansowania \| \| \| \| po sp \| Jones Vaughan \| \| \| \| \| uczniów 3, 4 lub 5) \| \| \| \| \| Brayshaw Daniel \| \| \| \| \| second edition drugie wydanie \| \| 3. \| język francuski \| wszystkie \| Celine Himber \| \| \| \| \| En Action 2 \| \| \| \| po sp \| Fabienne \| \| \| \| \| Podręcznik I zeszyt ćwiczeń \| \| \| \| \| Gallon, \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Anna Głowacka \| \| \| \| \| \| \| 4. \| język niemiecki \| wszystkie \| Cezary Serzysko, \| \| \| \| \| Infos aktuell 3 Podręcznik \| \| \| \| po sp \| Birgit Sekulski, \| \| \| \| \| Infos aktuell 3 Zeszyt ćwiczeń \| \| \| \| \| Nina Drabich, \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Tomasz \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Gajownik \| \| \| \| \| \| \| 5. \| język rosyjski \| wszystkie po \| Olga Tatarchyk \| \| \| \| \| Kak raz 3 Język rosyjski. Podręcznik dla liceum i \| \| \| \| sp \| \| \| \| \| \| technikum \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Zeszyt ćwiczeń \| \| 6. \| \| \| Jarosław Czubaty \| \| \| \| \| Historia 3, Podręcznik Liceum i Technikum, \| \| \| \| 3a, b, c, e, j \| Piotr Szlanta \| \| \| \| \| zakres podstawowy \| \| \| Historia \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| klas 3d \| Jolanta Choińska-Mika \| \| \| \| \| Historia 3, Podręcznik Liceum i Technikum, \| \| \| \| (rozszerzona \| Piotr Szlanta, \| \| \| \| \| zakres rozszerzony \| \| \| \| \| Katarzyna Zielińska \| \| \| \| \| \| \| \| \| historia) \| \| \| \| \| \| \| \| 7. \| Wiedza o \| 3a, d \| \| \| \| Sławomir \| \| W centrum uwagi 3 \| \| \| społeczeństwie \| (rozszerzon \| \| \| \| \| Drelich, \| zakres rozszerzony \| \| \| \| y WOS) \| \| \| \| Arkadiusz \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Janicki, \| \| \| \| \| \| \| J. Kiełczkowska, \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| A. Makarewicz, \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| L. Węgrzyn- \| \| \| \| Odzioba \| 8. \| matematyka \| \| W. Babiański, L. \| Matematyka 3. Podręcznik do matematyki do liceum \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| . \| \| 3 a, b, c, d \| Chańko. J. \| ogólnokształcącego i technikum, \| \| \| \| \| Czrnowska, G. \| (po szkole podstawowej) \| \| \| \| \| Janocha \| zakres podstawowy \| \| \| \| 3 e, j \| W. Babiański, L. \| Matematyka 3. Podręcznik do matematyki do liceum \| \| \| \| (rozszerzona \| Chańko. J. \| ogólnokształcącego i technikum, \| \| \| \| matematyka) \| Czrnowska, \| (po szkole podstawowej) \| \| \| \| \| G. Janocha \| zakres podstawowy i rozszerzony \| \| 9. \| chemia \| 3a, c, d, e, j \| R. Hassa \| “To jest chemia 2.” Chemia organiczna. \| \| \| \| \| A. Mrzigod \| Podręcznik do liceum ogólnokształcącego \| \| \| \| \| J. Mrzigod \| i technikum. \| \| \| \| \| \| zakres podstawowy \| \| \| \| 3b \| M. Litwin, \| “To jest chemia 2.” Chemia organiczna. \| \| \| \| (zakres \| Sz. Styka- \| Podręcznik do liceum ogólnokształcącego \| \| \| \| rozszerzony) \| Wlazło \| i technikum \| \| \| \| \| J. Szymońska \| zakres rozszerzony \| \| \| biologia \| 3a, c, d, e, j \| Podręcznik będzie \| Biologia na czasie 3- Podręcznik dla liceum \| \| \| \| \| dostępny w sierpniu \| ogólnokształcącego i techników, \| \| \| \| \| \| zakres podstawowy \| \| \| \| 3b (biologia \| Podręcznik będzie \| Biologia na czasie 3- Podręcznik dla liceum \| \| \| \| \| dostepny w sierpniu \| ogólnokształcącego i techników, \| \| \| \| rozszerzona) \| \| \| \| \| \| \| \| zakres rozszerzony \| \| \| Geografia \| 3 a, b, d \| \| ,,Oblicza geografii 3” zakres podstawowy. Podręcznik \| \| \| \| \| Podręcznik będzie \| dla liceum ogólnokształcącego i technikum \| \| \| \| \| dostepny w sierpniu \| \| \| \| \| 3 c, e, j \| Podręcznik będzie \| ,,Oblicza geografii 3” zakres rozszerzony. Podręcznik \| \| \| \| (rozszerzona \| dostepny w sierpniu \| dla liceum ogólnokształcącego i technikum \| \| \| \| geografia) \| \| \| \| \| \| + \| \| \| \| \| \| 3 E, J \| \| \| \| \| \| \| Tomasz Rachwał \| “Oblicze geografii 2”- zakres rozszerzony. Podręcznik \| \| \| \| \| Wioletta Killar \| dla liceum ogólnokształcącego I technikum. \| \| 12. \| informatyka \| Klasy III \| Janusz Mazur, Paweł Perekietka, Zbigniew Talaga, Janusz \| Informatyka na czasie cz. 3. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum, zakres podstawowy \| Informatyka na czasie cz. 3. Podręcznik dla liceum \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| \| \| \| \| ogólnokształcącego i technikum, \| \| \| \| \| \| \| zakres podstawowy \| \| 13. \| informatyka \| 3c \| M. Borowiecki \| Informatyka na czasie cz. 3. Podręcznik dla liceum ogólnokształcącego i technikum, zakres rozszerzony \| Informatyka na czasie cz. 3. Podręcznik dla liceum \| \| \| \| \| \| \| ogólnokształcącego i technikum, \| \| \| \| \| \| \| zakres rozszerzony \| \| 14. \| Podstawy \| wszystkie \| Z. Makieła \| Krok w przedsiębiorczość. Podręcznik dla uczniów \| \| \| \| przedsiębiorczości \| po sz p \| T. Rachwał \| szkół ponadpodstawowych. \| \| \| 15. \| fizyka \| \| \| \| \| \| 16. \| Ekonomia w praktyce \| wszystkie \| Materiały edukacyjne \| M. Wardaszko, Program nauczania ekonomii w praktyce \| \| \| \| \| po sz p \| przygotowane przez nauczyciela \| "Hotel Stars". Fundacja Rozwoju Inicjatyw \| \| \| \| \| \| \| Edukacyjnych. \| \|	<urn:uuid:08145e0e-3d5d-418f-aaa8-5d9d89428d0b>	finepdfs	1.555664	CC-MAIN-2022-05	http://www.lo43.edu.pl/files/files/podr%C4%99czniki%20%20dla%20kl_%203_%20po%20szkole%20podstawowej(2).pdf	2022-01-20T04:04:33+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320301720.45/warc/CC-MAIN-20220120035934-20220120065934-00202.warc.gz	103,651,811	0.996256	0.995455	0.995455	[ "pol_Latn", "unknown", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2372, 4424, 5535 ]	1	0
Strona nr 1/4 SPRAWOZDANIE Z BADAŃ NR SB/96791/10/2017 Zleceniodawca Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji w Bochni Sp. z o.o. ul. Majora Bacy 15 32-700 Bochnia Podstawa realizacji Zlecenie z dnia: 2017-06-14 nr MPWiK/619/2017, numer systemowy: 17013287 Obszar badań: obszar regulowany prawnie Cel badań: dla potrzeb potwierdzenia zgodności z wymaganiami Opis próbek \| Nr laboratoryjny próbki \| Miejsce poboru / etykieta zleceniodawcy \| Próbka: \| \|-------------------------\|----------------------------------------\|---------\| \| 122585/07/2017 \| Bochnia ul. Staszica 12B - cukiernia Woda z sieci miejskiej \| Woda uzdatniona \| Dane związane z pobieraniem próbek \| Nr laboratoryjny próbki \| Data pobierania \| Próbkobiorca \| Metoda pobierania \| \|-------------------------\|-----------------\|--------------\|-------------------\| \| 122585/07/2017 \| 2017-07-18, godz.12:09 \| Przedstawiciel Laboratorium \| PN-ISO 5667-5:2003, PN-EN ISO 19458:2007 (A) \| Ocena organoleptyczna wykonana podczas pobierania próbki \| Barwa: \| brak \| Mętność: \| brak \| Zapach: \| brak \| Plan pobierania: zgodnie z harmonogramem Data rejestracji w laboratorium 2017-07-18, godz.14:19 Data rozpoczęcia badań 2017-07-18 Data zakończenia badań 2017-10-10 Uwagi Stan próbki w chwili dostarczenia do laboratorium nie budzi zastrzeżeń SGS Polska Sp. z o. o. 01-248 Warszawa, ul. Jana Kazimierza 3 NIP: 5860005609 Laboratorium Środowiskowe Environment, Health & Safety 43-200 Pszczyna, ul. Cieszyńska 52a tel. 32 4482500; fax: 32 4472072 Sporządził: mgr Izabela Piórko Kierownik Biura Obsługi Klienta Oryginał potwierdzony własnoręcznym podpisem: SGS Polska Sp. z o. o. Environment, Health & Safety / Laboratorium Środowiskowe Lokalizacje: Pszczyna 43-200, Cieszyńska 52a t +48 32 449 2500 f +48 32 447 5072 Ruda 61-655, Gronowa 81 t +48 32 449 2500 f +48 61 920 4021 Wrocław 54-424, Muchoborska 18 t +48 32 449 2500 f +48 71 358 7562 Leżajsk 37-300, Wierzawice 874 t +48 32 449 2500 f +48 17 241 1391 Szczecin 70-661, Gdańska 16 B t +48 91 421 3517 f +48 91 421 3617 Laboratoria: Pszczyna 43-200, Cieszyńska 52a Ruda 64-930, Na Łosakowie 4 Działdowo 13-200, Hallera 35 Leżajsk 37-300, Wierzawice 874 www.pl.sgs.com Member of the SGS Group (SSS SA) NIP 586-000-56-08, REGON 000144259, Sąd Rejonowy dla M. St. Warszawy w Warszawie, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego nr KRS 0000027334 Kapitał zakładowy 10 144 200,00 zł \| Oznaczany parametr \| Jednostka \| Identyfikacja metody badawczej \| Wyniki badań 122585/07/2017 \| Niepewność rozszerzona \| Miejsce wskazania Autoryzował \| Dopuszczalne wartości (NDS) wskaźników \| \|-------------------\|-----------\|--------------------------------\|----------------------------\|------------------------\|-------------------------------\|---------------------------------------\| \| Chrom (Cr) \| µg/l \| PN-EN ISO 17294-2:2016-11 (A) \| < 4,0 \| - \| PS BS \| ≤ 50 \| \| Olów (Pb) \| µg/l \| PN-EN ISO 17294-2:2016-11 (A) \| < 1,0 \| - \| PS BS \| ≤ 10 \| \| Kadm (Cd) \| µg/l \| PN-EN ISO 17294-2:2016-11 (A) \| < 0,30 \| - \| PS BS \| ≤ 5 \| \| Miedź (Cu) \| mg/l \| PN-EN ISO 17294-2:2016-11 (A) \| 0,012 ±0,002 \| - \| PS BS \| ≤ 2,0 5) z.2 \| \| Rтęć (Hg) \| µg/l \| PN-EN 1483:2007 (A) \| < 0,050 \| - \| PS BS \| ≤ 1 \| \| Sód (Na) \| mg/l \| PN-EN ISO 17294-2:2016-11 (A) \| 21,4 ±2,2 \| - \| PS BS \| ≤ 200 \| \| Nikiel (Ni) \| µg/l \| PN-EN ISO 17294-2:2016-11 (A) \| < 5,0 \| - \| PS BS \| ≤ 20 \| \| Arsen (As) \| µg/l \| PN-EN ISO 17294-2:2016-11 (A) \| < 1,0 \| - \| PS BS \| ≤ 10 \| \| Selen (Se) \| µg/l \| PN-EN ISO 17294-2:2016-11 (A) \| < 2,0 \| - \| PS BS \| ≤ 10 \| \| Antymon (Sb) \| µg/l \| PN-EN ISO 17294-2:2016-11 (A) \| < 1,0 \| - \| PS BS \| ≤ 5 \| \| Bor (B) \| mg/l \| PN-EN ISO 17294-2:2016-11 (A) \| < 0,050 \| - \| PS BS \| ≤ 1,0 \| \| Siarczany (SO₄²⁻) \| mg/l \| PN-EN ISO 10304-1:2009 (A) \| 32,4 ±6,5 \| - \| PS BS \| ≤ 250 9) z.3 \| \| Fluorki (F⁻) \| mg/l \| PN-EN ISO 10304-1:2009 (A) \| < 0,10 \| - \| PS BS \| ≤ 1,5 \| \| Chlorany \| mg/l \| PN-EN ISO 10304-4:2002 (A) \| 0,11 ±0,03 \| - \| PS BS \| - \| \| Chloryny \| mg/l \| PN-EN ISO 10304-4:2002 (A) \| 0,40 ±0,10 \| - \| PS BS \| - \| \| Bromiany \| µg/l \| PN-EN ISO 15061:2003 (A) \| < 5,0 \| - \| PS BS \| ≤ 10 3) z.2 \| \| Cyjanki \| µg/l \| PN-EN ISO 14403-2:2012 (A) \| < 15 \| - \| PS BS \| ≤ 50 \| \| Dawka orientacyjna\| mSv/rok \| Procedura badawcza: BCR/ZLGIG/1-002 (A) \| 0,01 \| - \| PZ BS \| ≤ 0,10 10) 11) 12) 13) \| \| Trypt \| Bq/l \| Procedura badawcza: BCR/ZLGIG/1-017 (A) \| < 3,5 \| - \| PZ BS \| ≤ 100 10) z.3 \| \| ²²²Radon \| Bq/l \| Procedura badawcza: BCR/ZLGIG/1-022 (A) \| 7,7 ±2,6 \| - \| PZ BS \| ≤ 100 \| \| Benzo(a)piren \| µg/l \| KJ-I-5.4-97 (A) \| < 0,006 \| - \| PS BS \| ≤ 0,010 \| \| Suma wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA)\| µg/l \| KJ-I-5.4-97 (A) \| < 0,024 \| - \| PS BS \| < 0,10 8) z.2 \| \| Akryloamid \| µg/l \| KJ-I-5.4-94 (A) \| < 0,075 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 1) z.2 \| \| Epichlorohydryna \| µg/l \| PN-EN 14207:2005 (A) \| < 0,060 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 1) z.2 \| \| Benzen \| µg/l \| PN-EN ISO 11423-1:2002 (A) \| < 0,4 \| - \| PS BS \| ≤ 1,0 \| \| Chlorek winylu \| µg/l \| PN-EN ISO 10301:2002 (A) \| < 0,20 \| - \| PS BS \| ≤ 0,50 1), 4) z.2 \| \| Suma trichloroetenu i tetrachloroetenu \| µg/l \| PN-EN ISO 10301:2002 (A) \| < 2,0 \| - \| PS BS \| ≤ 10 \| \| 1,2-Dichloroetan \| µg/l \| PN-EN ISO 10301:2002 (A) \| < 1,0 \| - \| PS BS \| ≤ 3,0 \| \| Suma trihalometanów (THM) \| µg/l \| PN-EN ISO 10301:2002 (A) \| < 4,0 \| - \| PS BS \| ≤ 100 3) 19) z.2 \| \| 4,4'-DDD (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 6) z.2 \| \| 4,4'-DDE (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 6) z.2 \| \| 4,4'-DDT (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 6) z.2 \| \| alfa-HCH (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 6) z.2 \| \| beta-HCH (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 6) z.2 \| \| gamma-HCH (Lindan) (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 6) z.2 \| \| delta-HCH (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 6) z.2 \| \| Aldryna (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,030 6) z.2 \| \| Dieldryna (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,030 6) z.2 \| \| Endryna (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 6) z.2 \| \| Aldehyd endryny (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 6) z.2 \| --- SGS Polska Sp. z o. o. 01-248 Warszawa, ul. Jana Kazimierza 3 NIP: 5860005608 Laboratorium Środowiskowe Environment, Health & Safety 43-200 Pszczyna, ul. Cieszyńska 52a tel. 32 4492500; fax: 32 4472072 tel. \| Oznaczany parametr \| Jednostka \| Identyfikacja metody badawczej \| Wyniki badań 122585/07/2017 \| Niepewność rozszerzona \| Miejsce wodn. w/w. podań \| Autoryzowal \| Dopuszczalne wartości (NDS) wskaźników \| \|-------------------\|-----------\|---------------------------------\|----------------------------\|------------------------\|--------------------------\|-------------\|-------------------------------------\| \| Izodryna (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 $^b$ z.2 \| \| Heptachlor (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,030 $^b$ z.2 \| \| Epoksyd heptachloru (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,030 $^b$ z.2 \| \| Endosulfan alfa (I) (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 $^b$ z.2 \| \| Endosulfan beta (II) (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 $^b$ z.2 \| \| Siarczan endosulfanu (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 $^b$ z.2 \| \| Metoksychlор (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 $^b$ z.2 \| \| Pentachlorobenzen (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 $^b$ z.2 \| \| Heksachlorobenzen (Pestycyd) \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 (A) \| < 0,020 \| - \| PS BS \| ≤ 0,10 $^b$ z.2 \| \| Suma pestycydów \| µg/l \| PN-EN ISO 6468:2002 $^{(b)}$ (A) \| < 0,40 \| - \| PS BS \| ≤ 0,50 $^{(i)}$ z.2 \| NDS - zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z 13.11.2015 r. w sprawie jakości wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi (Dz. U. z 2015r., poz. 1989) 5) z.2 Wartość dopuszczalna, jeżeli nie powoduje zmiany barwy wody spowodowanej agresywnością korozyjną wody dla rur miedzianych. 3) z.2 Parametr powinien być uwzględniony przy ocenie agresywnych właściwości korozyjnych wody. 2) z.2 W miarę możliwości bez ujemnego wpływu na dezynfekcję powinno dążyć się do osiągnięcia niższej wartości. 6) z.2 Wartość oznacza sumę stężeń wyszczególnionych związków: benzeno(b)fluoranten, benzeno(k)flouranten, benzeno(ghi)perylen, indeno(1,2,3-cd)piren. 0 i 7) z.2 Termin "pestycydy" obejmuje organiczne: insektycydy, herbicydy, fungicydy, nematocydy, akarycydy, algicydy, rodentycydy, slimicydy, a także produkty pochodne (m.in. regulatory wzrostu) oraz ich pochodne metabolity, a także produkty ich rozkładu i reakcji. Oznaczać jedynie te pestycydy, których występowania w wodzie można oczekiwać. Wartość stosuje się do każdego poszczególnego pestycydu. W przypadku aldryn, dieldryny, heptachloru i epoksydu heptachloru NDS wynosi 0,030 µg/l. 3) i 8) z.2 Termin "pestycydy" obejmuje organiczne: insektycydy, herbicydy, fungicydy, nematocydy, akarycydy, algicydy, rodentycydy, slimicydy, a także produkty pochodne (m.in. regulatory wzrostu) oraz ich pochodne metabolity, a także produkty ich rozkładu i reakcji. Oznaczać jedynie te pestycydy, których występowania w wodzie można oczekiwać. Wartość stosuje się do każdego poszczególnego pestycydu. W przypadku aldryn, dieldryny, heptachloru i epoksydu heptachloru NDS wynosi 0,030 µg/l. Suma pestycydów oznacza sumę poszczególnych pestycydów wykrytych i oznaczonych ilościowo w ramach monitoringu. W miarę możliwości bez ujemnego wpływu na dezynfekcję powinno dążyć się do osiągnięcia niższej wartości. Suma THM - wartość oznacza sumę stężeń związków: trichlorometan, bromochlorometan, dibromochlorometan, tribromometan. 1) z.2 Wartość odnosi się do stężenia pozostałości monomeru w wodzie, obliczonego zgodnie ze specyfikacjami maksymalnego uwalniania z odpowiedniego polimeru w kontakcie z wodą; Oznaczać w wodzie przesyłanej instalacjami z polichlorku winylu. 10 i 11 z.3 Wartość odnosi się do stężenia pozostalości monomeru w wodzie, obliczonego zgodnie ze specyfikacjami maksymalnego uwalniania z odpowiedniego polimeru w kontakcie z wodą. 10) Podwyższone stężenie trytu może świadczyć o obecności innych sztucznych radionuklidów. W przypadku wzrostu stężenia trytu ponad wartość parametryczną wymagane jest przeprowadzenie analizy pod kątem obecności innych sztucznych radionuklidów. 11) Dawkę orientacyjną oblicza się, wyłączając tryt, potas-izotop K-40, radon-izotop Rn-222 i produkty rozpadu radonu-izotop Rn-222, ze zmierzonych stężeń aktywności radionuklidów i współczynników dawki położonej określonych przepisami ustawy z dnia 29 listopada 2000r – Prawo atomowe (Dz.U. z 2014r. poz.1512 oraz z 2015r. poz. 1505 i 1893) w odniesieniu do wielkości rocznego spożycia wody (730l dla osób dorosłych). Podwyższone stężenie trytu może świadczyć o obecności innych sztucznych radionuklidów. W przypadku wzrostu stężenia trytu ponad wartość parametryczną wymagane jest przeprowadzenie analizy pod kątem obecności innych sztucznych radionuklidów. \| Norma/procedura badawcza \| Data, wersja i/lub informacje dodatkowe \| \|--------------------------\|----------------------------------------\| \| KJI-5.4-97 \| Procedura Badawcza wersja 07 z dnia 28.04.2015 \| \| KJI-5.4-97 (v) \| Procedura Badawcza wersja 07 z dnia 28.04.2015 (Suma wielopierścieniowych węglowodorów aromatycznych (WWA) jako suma stężeń związków: benzo(b)fluorantén, benzo(k)fluorantén, benzo(ghi)perylen, indeno(1,2,3-cd)piren) \| \| KJI-5.4-94 \| Procedura Badawcza wersja 05 z dnia 28.04.2015 \| \| PN-EN ISO 10301:2002 (vi) \| Suma trihalometanów (THM) jako suma stężeń związków: trichlorometan, bromodichlorometan, dibromochlormetan, tribromometan \| \| PN-EN ISO 6468:2002 (vi) \| Suma pestycydów jako suma stężeń związków: 4,4'-DDD; 4,4'-DDD; 4,4'-DDT; alfa-HCH, beta-HCH, gamma-HCH, delta-HCH, pentachlorobenzen, heksachlorobenzen, aldryna, dieldryna, endryna, aldehyd endryny, izodryna, heptachlor, epoksyd heptachloru, endosulfan I, endosulfan II, siarczan endosulfanu, metoksychlor \| \| BCR/ZLGIG/1-017 \| Procedura edycja 2 z dnia 12.09.2012 \| Objaśnienia: A - metodyka akredytowana Miejsce wykonania badań: PS - Pszczyna; PZ - badanie wykonane przez podwykonawcę- numer akredytacji: AB 005 (GIG BCR, Katowice). Wartości wyników badań poprzedzone znakiem mniejszości (<) oznaczają uzyskanie wyniku poniżej dolnej granicy oznaczalności metody. Niepewność metody badań fizyko-chemicznych określono jako niepewność rozszerzoną. Współczynnik rozszerzenia k=2; poziom ufności 95%. Niepewność rozszerzoną podano dla analizy. Autoryzował: BS - mgr Barbara Stolarska - Kierownik Działu Analiz Organicznych --- SGS Polska Sp. z o. o. 01-248 Warszawa, ul. Jana Kazimierza 3 NIP: 586005608 Laboratorium Środowiskowe Environment, Health & Safety 43-200 Pszczyna, ul. Czajkowskiego 52a tel. 32 4452500; fax: 32 4472072 -11- ------ Koniec dokumentu ------ Niniejszy dokument został wystawiony zgodnie z Ogólnymi Warunkami Świadczenia Usług (OWŚU) stanowią element oferty, dostępne są na stronie: http://www.sgs.analizysrodowiska.pl/podstrona/uslugi/, w oparciu o które zrealizowano usługę. Należy zwrócić szczególną uwagę na zagadnienia dotyczące odpowiedzialności, odszkodowań i jurysdykcji zawarte w OWŚU. Usługi zrealizowano w czasie i zakresie przedstawionym w niniejszym dokumencie, zgodnie z ustaleniami poczynionymi ze Zleceniodawcą i według Jego wskazówek, jeśli takowe zostały podane, SGS Polska Sp. z o.o. ponosi odpowiedzialność jedynie przed Zleceniodawcą; niniejszy dokument nie zwalnia stron z realizowania praw i obowiązków wynikających z zawartych porozumień. Wszelkie nieautoryzowane zmiany niniejszego dokumentu, podrabianie i fałszowanie jego treści, formy i wyglądu jest niezgodne i podlega ściganiu w świetle prawa. Dokument może być wykorzystywany i kopowany w całości, kopowanie częściowe jest dopuszczalne po uzyskaniu pisemnej zgody. Wszystkie wyniki badań i pomiarów zestawione w niniejszym dokumencie odnoszą się tylko do badanych próbek. W przypadku, gdy w dokumencie zaznaczono, że próbki zostały pobrane przez przedstawiciela Zleceniodawcy, SGS Polska Sp. z o.o. nie ponosi odpowiedzialności za pochodzenie, sposób pobrania i reprezentatywność próbki.	<urn:uuid:f921c48c-82e4-4f23-bebc-6b2dc0cd20b0>	finepdfs	1.147461	CC-MAIN-2018-47	http://mpwikbochnia.pl/images/dokumenty/laboratorium/monitoring_przegladowy_lipiec_2017.pdf	2018-11-21T00:13:26Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039746847.97/warc/CC-MAIN-20181120231755-20181121013755-00257.warc.gz	241,415,934	0.952692	0.9998	0.9998	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2450, 10772, 16247, 19501 ]	2	0
Plan rozwoju: Elementy rurowe wypełnione betonem narażone na oddziaływanie pożaru Dokument przedstawia typowe zastosowania, zalety i ograniczenia stosowania elementów rurowych wypełnionych betonem, narażonych na oddziaływania pożarowe. Punkt dotyczący projektowania podaje minimalne wymiary przekrojów pozwalające na uzyskanie różnych czasów odporności pożarowej. Spis treści 1. Informacje ogólne 2 2. Projektowanie 2 3. Literatura 3 1. Informacje ogólne 1.1 Typowe zastosowania W tym systemie konstrukcyjnym stal i beton współpracują by zapewnić wysoką nośność i naturalną odporność pożarową. System jest idealnie dopasowany do projektowania powierzchni przeznaczonych do obsługiwania intensywnej komunikacji, gdzie wymaga się spełnienia wysokich wymagań estetycznych oraz dużej trwałości. Rys. 1.1 Słupy rurowe wypełnione betonem. 1.2 Zalety - Estetyczny, miły dla oka wygląd, z widocznymi elementami stalowymi. - Środki zabezpieczające nie zwiększają wymiarów zewnętrznych słupów. - Elementy są trwałe i charakteryzują się dużą odpornością na uderzenia (obciążenia wyjątkowe). - System zapewnia zwiększoną odporność na oddziaływania sejsmiczne. 1.3 Ograniczenia - Względy praktyczne wykonawstwa ograniczają minimalny wymiar słupa do około 140 mm. - Przekroje niezbrojone mogą uzyskać jedynie 30-to minutową odporność ogniową. 1.4 Możliwe sposoby wykończenia Konstrukcja nie wymaga nakładanego zewnętrznie zabezpieczenia przeciwpożarowego, dlatego też stalowy szkielet może pozostać widoczny i tworzyć całość z architekturą budynku. Stalowe powierzchnie mogą być wykończone na wiele atrakcyjnych sposobów. By umożliwić odprowadzenie pary wodnej, należy stosować małe otwory w kształtownikach, zwykle w poziomie każdej kondygnacji. 2. Projektowanie Charakterystyki rurowych słupów mogą być znaczne poprawione przez wypełnienie ich betonem. Gdy zewnętrzna temperatura wzrasta, to wytrzymałość przekroju stalowego maleje i przyłożone obciążenie jest w coraz większym stopniu przenoszone przez betonowy trzon. Stalowa rura otaczająca betonowy trzon stanowi zabezpieczenie przed potencjalnym odłupywaniem się betonu. Dołożenie zbrojenia do betonu zwiększa nośność elementu na obciążenie osiowe i na zginanie zarówno w normalnej sytuacji projektowej, jak i w pożarowej sytuacji projektowej. Dostępne są wskazówki dotyczące nośności przy różnych czasach odporności pożarowej dla szerokiego zakresu słupów rurowych wypełnionych betonem. W przypadkach gdy nośność w warunkach pożarowych jest niewystarczająca można użyć zewnętrznego zabezpieczenia przeciwpożarowego. Tablica 2.1 zawiera wskazówki dotyczące zakresu wymiarów przekroju potrzebnych by uzyskać różne czasy odporności ognioowej. Dla słupów bez pełnego trzonu stalowego podano dwa wymiary odpowiadające dużemu obciążeniu i obciążeniu umiarkowanemu. Tablica 2.1 Wymiary przekrojów potrzebnych by uzyskać różne czasy odporności ognioowej. \| Odporność ogniowa (minuty) \| 30 \| 60 \| 90 \| 120 \| \|----------------------------\|----\|----\|----\|-----\| \| Słupy z żelbetowym trzonem projektowane według PN-EN1994-1-2 \| \| \| \| \| \| Maksymalny oczekiwanym wymiar słupa, h lub b lub d (mm) \| \| \| \| \| \| Słupy obciążone umiarkowanie \| 260 \| 260 \| 400 \| 450 \| \| Słupy mocno obciążone \| 260 \| 450 \| 550 \| – \| Słupy z pełnym rdzeniem stalowym Projektować indywidualnie dla wszystkich czasów odporności pożarowej --- 3. Literatura 1. ECCS, Fire design information sheets, Publication No 82, Brussels 1997 ## Protokół jakości \| TYTUŁ ZASOBU \| Plan rozwoju: Elementy rurowe wypełnione betonem narażone na oddziaływanie pożaru \| \|--------------\|---------------------------------------------------------------------------------\| \| Odniesienie \| \| ### DOKUMENT ORYGINALNY \| Imię i nazwisko \| Instytucja \| Data \| \|-----------------\|------------\|------\| \| Björn Uppfeldt \| SBI \| \| \| Emma Unosson \| SBI \| \| #### Zawartość techniczna zaaprobowana przez: 1. WIELKA BRYTANIA - G W Owens - SCI - 30/5/06 2. Francja - A Bureau - CTICM - 30/5/06 3. Szwecja - B Upfeldt - SBI - 30/5/06 4. Niemcy - C Müller - RWTH - 30/5/06 5. Hiszpania - J Chica - Labein - 30/5/06 6. Luksemburg - M Haller - PARE - 30/5/06 Zasób zatwierdzony przez Koordynatora Technicznego - G W Owens - SCI - 29/01/08 ### TŁUMACZENIE DOKUMENTU \| Tłumaczenie wykonali i sprawdzili: \| B. Stankiewicz, PRz \| \|------------------------------------\|---------------------\| \| Tłumaczenie zatwierdzone przez: \| B. Stankiewicz \| \| Informacje ramowe \| \|----------------------\| \| Tytuł \| Plan rozwoju: Elementy rurowe wypełnione betonem narażone na oddziaływanie pożaru \| \| Seria \| \| \| Opis \| Dokument przedstawia typowe zastosowania, zalety i ograniczenia stosowania elementów rurowych wypełnionych betonem, narażonych na oddziaływania pożarowe. Punkt dotyczący projektowania podaje minimalne wymiary przekrojów pozwalające na uzyskanie różnych czasów odporności pożarowej. \| \| Poziom dostępu \| Umiejętności specjalistyczne Profesjonalista \| \| Identyfikator \| Nazwa pliku D:\ACCESS_STEEL_PL\SS\SS057a-PL-EU.doc \| \| Format \| Microsoft Office Word; 6 Pages; 178kb; \| \| Kategoria \| Typ zasobu Plan rozwoju Punkt widzenia Architekt, Inżynier \| \| Temat \| Obszar stosowania Projektowanie z uwzględnieniem bezpieczeństwa pożarowego \| \| Daty \| Data utworzenia 26/08/2009 Data ostatniej modyfikacji Data sprawdzenia Ważny od Ważny do \| \| Język(i) \| Polski \| \| Kontakt \| Autor Björn Uppfeldt, SBI Sprawdził Emma Unosson, SBI Zatwierdził Redaktor Ostatnia modyfikacja \| \| Słowa kluczowe \| rury wypełnione betonem, inżynieria bezpieczeństwa pożarowego, słupy \| \| Zobacz też \| Odniesienie do Eurokodu Przykład(y) obliczeniowy Komentarz Dyskusja Inne \| \| Stosowanie \| Przydatność krajowa EU \| \| Instrukcje szczególne \| \| \|----------------------\|---\| \| \| \|	<urn:uuid:8058a9c7-056f-43ba-b795-f6708ab5190c>	finepdfs	3.607422	CC-MAIN-2023-23	https://www.budujzestali.pl/wp-content/uploads/2017/11/SS057a-PL-EU.pdf	2023-06-02T09:48:46+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224648465.70/warc/CC-MAIN-20230602072202-20230602102202-00730.warc.gz	739,183,795	0.999391	0.999961	0.999961	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 436, 2103, 3496, 4674, 6131, 6219 ]	1	0
Czy staw rekreacyjny, zbiornik retencyjny i ostoja różnorodności biologicznej mogą być tym samym obiektem? dr Daria Sikorska dr hab. Piotr Sikorski, prof. SGGW dr hab. Mateusz Gregoruk, prof. SGGW Instytut Inżynierii Środowiska SGGW w Warszawie Obszary rekreacyjne Wypoczynek nad wodą jest evenementem na świecie, ale ma dwójka postać. Istnieje tendencja do wypoczynku zbiorowego (plaże, sporty wodne), ale też wypoczynku bliskiego naturze! Jeziore Zgorzała (Warszawa) Po rekultywacji w kierunku naturalnym z bogatym programem wypoczynkowym... Obszary rekreacyjne Zbiorniki kształtowane w XX wieku stają się wizualnie nieatrykcyjne i biocenotycznie ubogie. Nie sprawdziły się i są sukcesywnie przebudowywane. Staw Tolwińskiego (Warszawa) Zbiornik rekreacyjny stał się odbiornikiem zanieczyszczeń. W projekcie przebudowa w kierunku naturalnym. Obszary rekreacyjne Istnieje też tendencja, że obszary dzikich zbiorników wodnych stają się atrakcyjne dla niekontrolowanej rekreacji i powstaje konflikt interesów. Staw Moczydło (Warszawa) Ostoja żab stała się polaną rekreacyjną. W projekcie przebudowa w kierunku zabezpieczenia siedliska żab. Wody w miastach będzie coraz więcej (w krótkich epizodach opadów nawalnych) oraz coraz mniej (w długim okresie) Współczynnik spływu (odpływ) – $\psi$ Uszczelnianie miasta wpływa na zwiększanie współczynnika spływu $$\psi = \frac{V}{P}$$ $V$ – objętość wody, która odpłynęła z danego terenu ($m^3$) $P$ – objętość opadu który wystąpił jako pewien tzw. „epizod opadowy” ($m^3$) $\psi$ przyjmuje wartości od 0 do 1 Ile jest powierzchni nieprzepuszczalnych na hektarze miasta? Zabetonowanie 1 ha miasta powoduje wzrost odpływu o ponad 150%. Tę wodę należy zagospodarować... \| Typ pokrycia terenu \| ψ \| Powierzchnia oryginalna (m²) \| Powierzchnia - zmiany negatywne (m²) \| Powierzchnia - zmiany pozytywne (m²) \| Średnia ważona wartość ψ oryginalna \| Średnia ważona wartość ψ po zmianach negatywnych \| Średnia ważona wartość ψ po zmianach pozytywnych \| \|---------------------\|-----\|-------------------------------\|--------------------------------------\|--------------------------------------\|----------------------------------\|-----------------------------------------------\|------------------------------------------------\| \| tereny zielone o dobrej infiltracji \| 0.2 \| 4200 \| 1000 \| 6100 \| \| \| \| \| ulice i chodniki itp. - szczelne \| 0.75-0.9 \| 3000 \| 4000 \| 1500 \| 0.453 \| 0.6 \| 0.427 \| \| ulice i chodniki chłonne \| 0.35-0.45 \| 0 \| 0 \| 1500 \| \| \| \| \| zabudowa rozproszona \| 0.4 \| 1200 \| 1000 \| 1400 \| \| \| \| \| zabudowa zwarta \| 0.6 \| 1600 \| 4000 \| 1400 \| \| \| \| \| inne \| ? \| ? \| ? \| ? \| \| \| \| W ankiecie, gdzie przedstawiono stan istniejący (A) i dwa fotomontaże [umiarowanie udziczony (B) i bardzo udziczony (C)]. A) Słabe oceny B) Umiarkowane C) Bardzo dobre (!) Siedliska hydrogeniczne, zależne od wody (zielone powierzchnie); na tym tle rozmieszczenie gatunków rzadkich (czarne kropki) Obszary retencyjne Powierzchnia zbiorników porośniętych roślinnością mokradłowych w Krakowie to 0,84%, a w Warszawie 0,53% miasta. Czerwone – turzycowiska ze związku Magnocaricion, czarny – szuwary trzcinowe ze związku Phragmition (Kozłowska 2010, Dubiel et al. 2008) Obszary retencyjne Ilości wody retencjonowanej przez lasy 8,7 l/m2, ogrody 6 l/m2 i zbiorniki wodne 10 l/m2 (Derkzen i in. 2015). Oszczędności wynikające z posiadania naturalnej retencji liczone, jako alternatywa dla kosztów zbudowania odwodnień, liczone od powierzchni, wynoszą 48 EUR/m² (Silvennoinen i in. 2017) Koszt odprowadzania wody do kanalizacji przeliczane na objętość wody, używaną w kalkulacjach różnych autorów, wahają się zakresie 0,23-8,28 EUR/m³ (Aevermann, Munich 2015). Usługi ekosystemów Retencja jest jedną z wielu form świadczeń jakie dostarcza roślinność przywodna. Pochłanianie PM - 1 ha szuwarów i zarośli pochłania około 26,6 kg PM/miesiąc (trawnik 3,6 kg, lasy około 100 kg) - Szacunki > wszystkie mokradła – ok. 0,5 tys. ton PM/rok - wszystkie drzewa - ok. 3 tys. ton PM/rok - Zważywszy, że szuwar to tylko 0,5% miasta to obiecujący wynik. - Mokradła mają zdolność oczyszczania eutrofizacji wody i możliwości sięgają kilku kg P/ha. --- Usługi ekosystemów Zmieniając ekosystemy mokradłowe na zdegradowane zmniejszamy wielkości usług ekosystemowych! (Byg 2017. Biological Conservation) --- Ostoje różnorodności Dokładne rozpoznanie stanowisk gatunków roślin naczyniowych, porostów i grzybów pozwoliło na zaproponowanie ostoi bioróżnorodności (w dalszych kolejach połączone to z ostojami zwierząt) (Sikorski et al. 2020. Raport bioróżnorodności flory Warszawy) Ostoje różnorodności Ostoje bioróżnorodności to podstawa zarządzania bioróżnorodnością. W Warszawie 40% rzadkich gatunków znajduje się poza obszarami chronionymi (!) Ostoje różnorodności Duża część ostoi to mokradła. Ostoje różnorodności Zanik bioróżnorodności w miastach w ostatnich 100 latach dotyczy przede wszystkich mokradeł. W pokazanym obszarze zanik wynosi 25 gatunków rzadkich. Ostoje różnorodności W sąsiedztwie ostoi wzrasta sukcesywnie liczba mieszkańców. W kwadracie 500x500 m zamieszkuje czasem kilka tysięcy osób. Wielu z tych mieszkańców poszukuje natury w poblizu. Ostoje bioróżnorodności w miastach muszą być jednocześnie ostojami rekreacji. Kompromis? Jeśli wypoczynek będzie oparty o naturę, bioróżnorodność i usługi ekosystemowe oparte na faktach i podstawach naukowych to kompromis jest możliwy. Kompromis? Aby kompromis był łatwiejszy potrzebne są dobre praktyki utrzymania roślinności zbiorników wodnych w miastach. Jeziorko Czerniakowskie (Warszawa) Rezerwat udostępniany rekreacyjnie. Standard – Utrzymanie obiektów wodnych. Przy współpracy z Fundacją Sendzimira przygotowany został standard dla Zarządów Zieleni miast w Polsce. Cele ze Standardów wynikają ze Strategii Bioróżnorodności 2030 oraz Strategii adaptacji miast do zmian klimatu. Cele prac związanych z utrzymaniem obiektów wodnych: – utrzymanie i ochrona bioróżnorodności; – ochrona usług ekosystemów oferowanych przez te obiekty; – zapewnienie retencji wód opadowych; – ochrona przed eutrofizacją oraz innymi zanieczyszczeniami; – zapewnienie funkcji rekreacyjnych. Zagadnienia Standardu: 1. monitoring jakości wód powierzchniowych; 2. przeciwdziałanie zasoleniu i eutrofizacji obiektów wodnych; 3. usuwanie gatunków inwazyjnych; 4. utrzymanie skarp nad wodami we właściwym stanie technicznym; 5. przeciwdziałanie zarastaniu obiektów wodnych; 6. utrzymywanie brzegu obiektów wodnych (palisady i faszyny); 7. wykonywanie przerębli w lodzie zimą i ich zabezpieczanie; 8. sadzenie roślin wodnych; 9. utrzymanie infrastruktury technicznej i zmniejszenia wpływu zanieczyszczeń znajdujących się na brzegach i lustrze wody. Jednym z zagadnień jest przeciwdziałanie zarastaniu Najpoważniejszym działaniem związanym z utrzymaniem obiektów wodnych jest przeciwdziałanie zarastaniu lustra wody, które jest naturalnym procesem w przypadku stojących, płytkich stref brzegowych. Zarastanie czasami obejmuje całe zbiorniki prowadząc do ich całkowitego zaniku (rys. 14.10). W warunkach naturalnych tworzą się w ten sposób wartościowe ekosystemy mokradłowe, ale w warunkach miejskich dzieje się to zbyt szybko i efekt jest fatalny ze względów praktycznych i ekologicznych. Zbiornik zarastający przestaje pełnić swoje funkcje społeczne Zwiększanie udziału roślinności brzegowej Zaprojektowane w przeszłości strome brzegi zbiorników miejskich spowodowały znaczne zubożenie możliwości rozwoju ekosystemów i wielu gatunków z nimi związanych. Aby zapobiegać podmywaniu brzegi takie musiały być wzmocniane palisadą i fasyną. Takie rozwiązanie dawało możliwość wpisania lustra wody w regularną przestrzeń trawnika. Był to zabieg często stosowany w parkach historycznych, a obecnie jest usankcjonowany wpisami do rejestru zabytków. Podsumowanie - Wszystkie zbiorniki świadczą usługi ekosystemowe, przy czym im naturalniejszy tym większe. Wyliczanie tych usług pozwala podważać sens zasypywania czy przebudowy zabagnionych jezior na klasyczne zbiorniki retencyjne pozbawione dzikiej przyrody. Pozwala tworzyć nowe o dużym potencjale ekologicznym. - Nie każdy zbiornik rekreacyjny i retencyjny spełni rolę ostoi bioróżnorodności. Kompromis jest jednak możliwy i polega na ich dostosowywaniu do funkcji ekologicznych. Funkcje te wspierają rekreację i możliwości retencji! - Cenne przyrodniczo zbiorniki świadczą usługi, w tym też rekreacyjne, ale trzeba nadzoru nad tymi funkcjami i niezbędnych inwestycji w infrastrukturę, aby nie odbywały się one kosztem naturalności.	fbff19b0-d327-47d9-83e4-1f32561727bf	finepdfs	3.6875	CC-MAIN-2022-33	http://www.gdmel.pl/component/attachments/download/128	2022-08-12T17:11:17+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882571745.28/warc/CC-MAIN-20220812170436-20220812200436-00757.warc.gz	66,162,361	0.999598	0.999889	0.999889	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 548, 1148, 1566, 3931, 4231, 4995, 5640, 6080, 6306, 6742, 7484, 8578, 9132, 9872 ]	1	0
Resuscytacja noworodka – zmiany w wytycznych ERC 2015 Karolina Chojnacka Klinika Zakażeń Noworodka Uniwersytet Medyczny w Poznaniu Europejska Rada Resuscytacji • organizacja zajmująca się opracowywaniem jak najskuteczniejszych i najbardziej praktycznych zasad udzielania pierwszej pomocy oraz zaawansowanych zabiegów reanimacyjnych. • powstała w 1988 r. i skupia przedstawicieli różnych gałęzi medycyny. • wytyczne ERC są oparte dowodach naukowych EBM (od ang. evidence-based medicine) Międzyzdroje 07.06.2017 Wyposażenie Wspomaganie okresu adaptacji • Noworodek po urodzeniu, rzadko wymaga „resuscytacji” (1%), ale czasami potrzebuje medycznej pomocy w trakcie okresu adaptacji (10%). • Termin „wspomaganie okresu adaptacji” został wprowadzony, by lepiej odróżnić działania mające na celu przywrócenie czynności niezbędnych do życia narządów (resuscytację), od pomocy w adaptacji. Osusz Usuń mokre ręczniki i okryj Włącz zegar lub rejestruj czas Oceń (napięcie), oddychanie, czynność serca Jeżeli westchnięcia (gasping) lub brak oddychania Udrożnij drogi oddechowe Wykonaj 5 oddechów - upowietrzniej płuc Rozważ monitorowanie SpO₂ Oceń ponownie Jeśli czynność serca nie wzrasta poszukaj ruchów klatki piersiowej Jeśli klatka piersiowa nie unosi się Ponownie sprawdź ułożenie głowy Rozważ udrożnienie dróg oddechowych przez 2 osoby lub inne sposoby zapewnienia drożności dróg oddechowych Spróbuj ponownie upowietrznić płuc Rozważ monitorowanie SpO₂ Oceń odpowiedź Jeśli czynność serca nie wzrasta poszukaj ruchów klatki piersiowej Jeśli klatka piersiowa unosi się Jeśli czynność serca niebadalna lub wolna (<60) rozpocznij uciskanie klatki piersiowej 3 uciśnięcia na 1 oddech Oceniaj czynność serca co 30 sek Jeśli czynność serca niebadalna lub wolna (<60) Rozważ dostęp dożylny i leki Poród 30 sek 60 sek Zadowalająca przed-przewodowa SpO₂ 2 min: 60% 3 min: 70% 4 min: 80% 5 min: 85% 10 min: 90% Klemowanie pępowiny • obecnie zaleca się co najmniej 30 sekundowe opóźnienie w zaklemowaniu pępowiny u noworodków w dobrym stanie ogólnym zarówno donoszonych, jak i urodzonych przedwcześnie. • Jak dotąd nie ma wystarczających dowodów, by zalecać konkretny czas zaklemowania pępowiny u noworodków, które wymagają resuscytacji bezpośrednio po urodzeniu. Opóźnione odpępnienie • Korzyści: - mniej krwawień dokomorowych - wyższe ciśnienie i objętość krwi - mniejsza liczba transfuzji krwi - mniejsze ryzyko NEC Ryzyko: - częściej konieczność fototerapii Cord milking • NIE zaleca się rutynowego stosowania milkingu u noworodków < 28 t.c, ponieważ nie ma wystarczających dowodów na skuteczność tej procedury • może być stosowany w badaniach klinicznych Nie ma dowodów na poprawę rozwoju u dzieci Wstępne działania • Włącz zegar - ułatwia obiektywną ocenę czasu trwania resuscytacji • Osusz dziecko – ciepłe pieluszki • Oceń: Napięcie Kolor Oddychanie Częstość serca Czy potrzebujesz pomocy? Jak ocenić częstość pracy serca? Stetoskop - najlepszym sposobem oceny częstości pracy serca jest osłuchiwanie okolicy koniuszka za pomocą stetoskopu. Tętnienie pępowiny jest wiarygodnym objawem tylko wówczas, gdy częstość pracy serca jest wyższa niż 100 uderzeń na minutę. U dzieci wymagających resuscytacji i/lub ciągłego wspomagania wentylacji dokładna ocena częstości pracy serca może być uzyskana za pomocą pulsoksymetru, od 2015 EKG. EKG - 2015 • W pierwszych 3 minutach życia EKG jest metodą najlepiej oceniającą czynność serca Accuracy of clinical assessment of infant heart rate in the delivery room Resuscitation, Volume 71, Issue 3, Pages 319-321 C. Omar F. Kamlin, Colm P.F. O’Donnell, Neil J Everest, Peter G Davis, Colin J Morley J.Wyllie et al. /Resuscitation 95 (2015) e169–e201 e197 21. Katheria A, Rich W, Finer N. Electrocardiogram provides a continuous heart ate faster than oximetry during neonatal resuscitation. Pediatrics 2012;130:e1177–81 • Pytania: -jaki wpływ ta interwencja będzie miała na dalszy rozwój noworodków? -jak szybko i bezpiecznie założyć elektrody Drogi oddechowe Utrzymaj głowę w pozycji neutralnej U nieprzytomnych noworodków niedrożność dróg oddechowych wynika z utraty napięcia mięśni gardła nie z obecności ciała obcego w drogach oddechowych. W związku z tym • ułożenie a nie odsysanie Zastosuj dopasowaną maskę Oddechy rozprężające Pięć długich oddechów, Każdy trwający przez 2 - 3 sekundy z ciśnieniem 30 cm słupa wody Jeżeli oddechy rozprężające są skuteczne to: czynność serca przyspieszy i klatka piersiowa będzie się unosiła Wykonaj oddechy rozprężające następnie Oceń ponownie Czego się spodziewasz? Przyspieszenia CZĘSTOŚCI SERCA Jeżeli częstotliwość pracy serca wzrasta: możesz założyć że płuca zostały rozprężone Jeżeli nie stwierdza się przyśpieszenia pracy serca na oddechy rozprężające wówczas: albo nie rozprężyłeś płuc lub serce potrzebuje pomocy by odpowiedzieć Jak ocenić, która sytuacja ma miejsce? Jeżeli płuca zostały rozprężone wówczas klatka piersiowa będzie unosić się w czasie każdego wdechu Jeżeli klatka piersiowa nie porusza się płuca nie zostały rozprężone Sprawdź A i B Wybór alternatywnych metod udrażniania dróg oddechowych: - odśluzowanie pod kontrolą wzroku - założenie rurki ustno-gardłowej - manewr luksacji żuchwy Odśluzowywanie • odsysanie należy zastosować tylko wówczas, gdy drogi oddechowe są niedrożne z powodu zalegającej: smółki, skrzepu krwi, gęstego, lepkiego śluzu lub mazi płodowej • Zbyt intensywne odsysanie gardła może spowodować opóźnienie w rozpoczęciu samodzielnego oddychania, być przyczyną skurczu krtani i wywołać odruchową bradykardię poprzez stymulację nerwu błędnego Częstość pracy serca wzrosła i teraz jest powyżej 100... ale dziecko nie oddycha Wentyluj ~30 oddechów na minutę, aż dziecko zacznie prawidłowo oddychać nCPAP Wspomaganie oddychania u wcześniaków oddychających spontanicznie, ale niewydolnie można początkowo prowadzić stosując CPAP, a niekoniecznie intubując. Zalecany poziom PEEP to 5 cm H2O (utrzymano zalecenia z 2010) – chroni przed uszkodzeniem płuc, poprawia podatność i wymianę gazową. Co jeśli ... klatka piersiowa unosi się, ale częstość serca jest wciąż wolna Rozważ uciskanie klatki piersiowej ...jeżeli rozprzężyłeś płuca Uciskanie klatki piersiowej 3:1 Chcesz przemieścić utlenowaną krew z płuc do tętnic wieńcowych To niedaleko i nie zajmie dużo czasu Rozważ dodatkowy tlen Rozważ leki - Wodorowęglan sodu (NaHCO₃) - Adrenalina - Dextroza (glukoza) - (płyny wypełniające łożysko naczyniowe - rzadko) Temperatura • temperatura nowo narodzonych dzieci, nieurodzonych w zamartwicy powinna być utrzymana w granicach 36,5–37,5°C. • Dbałość o utrzymanie prawidłowej temperatury przez cały okres stabilizacji noworodka Znaczenie utrzymania prawidłowej temperatury jest podkreślone i istotne ze względu na związek ze śmiertelnością i chorobowością. Jak zminimalizować utratę ciepła? • Noworodki donoszone, w dobrym stanie: - wytarcie i owinięcie noworodka cieplymi kocykami - kontakt skóra do skóry • Noworodki przedwcześnie urodzone <32 t.c: - wymagają złożonych interwencji zarówno bezpośrednio po urodzeniu, jak i podczas przyjmowania do oddziału i w okresie stabilizacji. Jak zminimalizować utratę ciepła? • Bezpośrednio po porodzie, bez wycierania umieścić noworodka w worku foliowym pod promiennikiem ciepła • Temp. na sali porodowej 26 st C • stosowanie ogrzanych, nawilżonych gazów oddechowych, • zastosowaniem podgrzewanego materaca. Temperatura • Temperatura noworodka przy przyjęciu do oddziału powinna być oceniana jako czynnik rokowniczy oraz jako wskaźnik jakości opieki. Smółka • w przypadku obecności smółki intubacja dotchawicza nie powinna być wykonywana rutynowo. Należy ją przeprowadzać wyłącznie przy podejrzeniu niedrożności na poziomie tchawicy. • U nieoddychających lub niewydolnie oddychających noworodków nacisk kładzie się na rozpoczęcie wentylacji w ciągu pierwszej minuty życia i nie powinno się jej opóźniać. Powietrze/tlen • wspomaganie oddychania u noworodków donoszonych należy rozpoczynać stosując powietrze. • U noworodków urodzonych przedwcześnie początkowo należy stosować powietrze lub tlen w niskim stężeniu (do 30%). • Jeśli mimo skutecznej wentylacji oksygenacja (najlepiej oceniana za pomocą pulsoksymetru) pozostaje nieakceptowalnie niska, należy rozważyć zastosowanie tlenu w wyższym stężeniu. Tlen - Od 2000 r. potwierdzono, że tlen może być toksyczny dla niedojrzałych płuc - 100% saturacji w pierwszych minutach życia ŹLE Zadowalająca przedprzewodowa saturacja Sp02: \| Czas (min) \| Saturacja (%) \| \|------------\|---------------\| \| 2 \| 60 \| \| 3 \| 70 \| \| 4 \| 80 \| \| 5 \| 85 \| \| 10 \| > 90 \| Podsumowanie Osusz i przykryj noworodka Oceń sytuację Drogi oddechowe Oddychanie Oddechy rozprężające Uciskanie klatki piersiowej (Leki) Podsumowanie • Termin - wsparcie w adaptacji • dbałość o utrzymanie optymalnej temperatury • ocena czynności serca przy pomocy EKG • w przypadku obecności smółki intubacja dotchawicza nie powinna być wykonywana rutynowo • wspomaganie oddychania u wcześniaków oddychających spontanicznie stosując CPAP Dziękuję za uwagę Międzyzdroje 07.06.2017	7eb3973c-c98c-4057-8544-3967aafb4ea1	finepdfs	3.763672	CC-MAIN-2020-29	https://www.proinfantis.pl/download/494/	2020-07-04T20:53:36+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-29/segments/1593655886706.29/warc/CC-MAIN-20200704201650-20200704231650-00108.warc.gz	1,062,252,962	0.998462	0.99987	0.99987	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", ...	pol_Latn	{}	true	[ 131, 490, 515, 528, 891, 1956, 2311, 2765, 2971, 3415, 4070, 4124, 4318, 4345, 4567, 4678, 4764, 4959, 5059, 5144, 5297, 5676, 5832, 6125, 6269, 6427, 6555, 6770, 6900, 7236, 7508, 7653, 8009, 8412, 8809, 8954, 9257, 9301 ]	1	0
Źródła alergenów reagujących krzyżowo i ich znaczenie kliniczne prof. dr hab. n. med. Bernard Panaszek Lek. med. Wojciech Szmagierewski Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych, Geriatrii i Alergologii AM Wrocław Kierownik Katedry i Kliniki: prof. dr hab. n. med. Bernard Panaszek ALERGENY Sources of cross-reacting allergens and their clinical significance SUMMARY Allergic cross-reactivity is connected with related and unrelated groups of allergens from different biological sources, from plant and animal kingdom. Many pollen-food syndromes associated with main groups of plant panallergens were considered. Clinical aspects of weed pollinosis and food allergy with cross-reactive issuses were discussed. As well we focused on such allergens like: eggs, avian proteins, mammalian proteins, nuts, moulds, cereal grains, latex, fish, crustaceans and revealed possible clinical consequences. Geographic influences were emphasized. Some diagnosis methods especially with regard to cross-reactive allergens were described. Zjawisko alergii krzyżowej dotyczy spokrewnionych i niespokrewnionych ze sobą grup alergenów ze świata roślin i zwierząt. Opisano zespoły pyłkowo-pokarmowe związane z głównymi roślinnymi panalergenami oraz liczne związki alergii na pyłki chwastów z pokarmami. Omówiono konsekwencje kliniczne reakcji krzyżowych na alergeny jaj, mleka, mięsa, orzechów, grzybów, ziaren zbóż, lateksu, ryb, skorupiaków, zwracając uwagę na aspekty geograficzne występujących zespołów chorobowych. Przedstawiono podstawowe aspekty diagnostyki alergii krzyżowej. Panaszek B.: Źródła alergenów reagujących krzyżowo i ich znaczenie kliniczne. Alergia, 2010, 4: 32-38 Analizując zjawisko alergii krzyżowej podkreśla się głównie jej związki pomiędzy alergią pyłkową a pokarmami pochodzenia roślinnego. Są to liczne zespoły pyłkowo-pokarmowe związane z pyłkami chwastów, traw czy homologami Bet v 1. Szczególnie ważny jest aspekt położenia geograficznego i jego wpływu na rozwój zjawisk immunologicznych i w konsekwencji klinicznych. Alergia krzyżowa nie dotyczy tylko spokrewnionych ze sobą grup alergenów roślinnych, ale obejmuje różne źródła w tym również królestwo zwierząt. Poza omawianymi w wielu http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia opracowaniach takimi panalergenami jak: homologi Bet v 1, profiliny, lipidowe białka transferowe, polkalcyny (1,2,3) istotne w alergiach krzyżowych są także enzymy: chitynazy, enolaza czy glukanazy (białka związane z systemem obronnym roślin). Znaczenia praktycznego nabierają panalergeny ryb, skorupiaków, mięczaków i ich związki z alergenami roztoczy. Od lat bliskie człowiekowi alergeny mleka, jaj i mięsa powszechnie spożywane niosą ryzyko groźnych konsekwencji klinicznych. Panalergeny klasyczne, uniwersalne Homologi Bet v1. Główny alergen pyłku brzozy Bet v1 jest homologiczny z alergenami owoców z podrodziny Śliwowatych (jabłka, wiśnie, gruszki) co klinicznie daje obraz zespołu brzozaowoce. Ponadto jest on homologiczny z warzywami (seler, marchew) przyczyniając się do obrazu zespołu brzoza/bylica-seler-przyprawy. Zespoły to obecnie określa się mianem zespołów pyłkowo-pokarmowych (4). Profiliny To bardzo istotna grupa białek w patogenezie alergicznych reakcji krzyżowych, określana mianem mostu łączącego alergię pokarmową i wziewną (5). Profiliny, z uwagi na szerokie występowanie w świecie roślin odgrywają rolę w takich zespołach klinicznych jak: pyłek traw-seler-marchew, pyłek drzew-orzech laskowy czy wspomniany zlożony zespół brzoza/bylica-seler-przyprawy. Ponadto jeden z alergenów lateksu (Hev b 8) należący do profilin odpowiada miedzy innymi za zespół lateksowo-owocowy. W grupie profilin ważne są również związki pyłków i owoców egzotycznych. Uważa się nawet, że alergia na melona, arbuza, owoce cytrusowe, pomidora, banana może być traktowana jako marker reakcji alergicznych na profiliny (6). Lipidowe białka transferowe To rodzina termostabilnych panalergenów, opornych na działanie enzymów trawiennych. Są reprezentowane przez owoce Śliwowate (brzoskwinia, jabłko, śliwka), występują także w licznych warzywach (marchew, pomidor, groch) oraz orzechach, zbożach, pyłkach chwastów, lateksie (7). Najistotniejszym klinicznie alergenem jest tutaj główny alergen brzoskwini Pru p3, którego właściwości stanowią o ciężkości objawów klinicznych (reakcje anafilaktyczne) oraz możliwym udziale w takich zespołach jak: bylica-musztarda, bylicabrzoskwinia. Alergia i reakcje krzyżowe związane z lipidowymi białkami transferowymi dominują w obszarze śródziemnomorskim (7). Chitynazy To enzymy odpowiedzialne za hydrolizę polimerów chityny - głównego składnika szkieletu zewnętrznego owadów i ścian komórkowych większości grzybów. Ta grupa białek klinicznie kojarzy się przede wszystkim z występowaniem zespołu lateks-owoce (8,9). Należą one do grupy 3 (PR-3) białek zależnych od patogenezy związanych z systemem obronnym roślin. Takie alergeny lateksu jak: heveiny – Hev b 11, Hev b 6.02 – odpowiadają za wystąpienie reakcji krzyżowych z alergenami banana, kiwi, awokado, kasztana jadalnego, brzoskwini , truskawki, papai, passiflory, mango, pomidora (1). Główne epitopy hevein wiążące IgE mają charakter konformacyjny, a ich zdolność wiązania jest ograniczona przez N-końcowe i C-końcowe regiony (10). http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia Enolaza Jest to enzym biorący udział w procesie glikolizy i glukoneogenezy, stanowi panalergen grzybów (1). Enolaza odpowiada za reakcje krzyżowe pomiędzy takimi gatunkami grzybów jak: Alternaria alternata, Cladosporium herbarum, Candida albicans, Aspergillus fumigatus, Penicillium citrinum, Fusarium solani, Rhodotorula mucilaginosa (11). Enolaza to także enzym odpowiedzialny za możliwe krzyżowe reakcje grzybów z lateksem. Enolazy: Alt a 5 (Alternaria alternata) i Cla h 6 (Cladosporium herbarum) oraz heveina lateksu (Hev b 9) wykazują 60% podobieństwo sekwencji aminokwasów. Glukanazy Należą one do grupy białek związanych z systemem obronnym roślin (PR-2), które odpowiadają za hydrolizę beta-1,3 glukanu, podstawowego składnika grzybów. Przedstawicielem tej grupy jest też Hev b 2- jeden z istotniejszych alergenów lateksu związany z wystąpieniem zespołu lateks-owoce w następstwie reakcji krzyżowych z homologicznymi alergenami banana, ziemniaka, pomidora (12). W królestwie roślin istotnymi panalergenami są także inhibitory trypsyny (odpowiedzialne za reakcje alergiczne i krzyżowe pyłku drzewa oliwnego), polkalcyny (marker wieloalergenowego uczulenia pyłkowego), białka podobne do taumatyny (obecne wśród wielu owoców i w pyłku rodziny Cyprysowatych). Istotne wydają się także glikoproteiny lub węglowodany okreslane jako determinanty węglowodanowe (cross-reactive carbohydrate detrminants) mające znaczenie w krzyżowych reakcjach owoców czy w zespole brzoza/bylica-seler-przyprawy (2). Panalergeny pochodzenia zwierzęcego Parwalbumina Głównym alergenem wyodrębnionym z mięsa dorsza jest białko Gad c1 nazywane także białkiem M lub Cod M. Jest to albumina wiążąca wapń (calcium-binding protein) termostabilna, oporna ma zmiany pH. Parwalbumina jest panalergenem, wykazującym duże podobieństwo między gatunkami takich ryb jak: śledź, szprota, sardynka, karp, okoń, węgorz, łosoś, makrela, tuńczyk (13). Alergeny ryb są silnie uczulające dające objawy po spożyciu, a także na drodze inhalacyjnej i kontaktowej po zetknięciu ze skórą. Alergia na mięso ryb dotyczy w większym stopniu krajów o ich wysokim spożyciu jak Norwegia, Japonia, kraje basenu Morza Śródziemnego. Manifestacja kliniczna to przede wszystkim obrzęk naczynioruchowy (naczyniowy) i inne zmiany skórne, objawy żołądkowo-jelitowe, a stosunkowo rzadziej napady astmy, czy zaostrzenie nieżytu nosa (13). Ryby są najczęstszym źródłem alergenów pokarmowych, których spożycie wywołuje wstrząs anafilaktyczny (13). Zapach ryb może nawet z odległości wywoływać obrzęk twarzy, błon śluzowych z dusznością. Zdarzało się, że dotknięcie dorsza wywoływało pokrzywkę kontaktową. Przy długotrwałej ekspozycji na ryby (pracownicy gastronomii) występował wyprysk kontaktowy typu białkowego zapalenia skóry (protein dermatitis). W tym przypadku uczulają antygeny białkowe, a nie związki drobnocząsteczkowe. Odgrywa tu rolę mechanizm typu I Gella i Coombsa (13). Ryzyko wystąpienia różnych nieprzewidywalnych reakcji krzyżowych jest związane z wzrastającym spożyciem ryb, w tym surowych. Należy pamiętać także o możliwości wystąpienia alergii na nicienia pasożytującego w organizmach ryb (często łosoś) i skorupiaków- Anisakis simplex. Jego http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia główne alergeny należą do grupy tropomiozyn (14). Klinicznie fakt alergii krzyżowych może komplikować bezpośrednia reakcja na spożyte aminy biogenne w mięsie makreli czy tuńczyka (13). Tropomiozyna To mięśniowe białko jest ważnym alergenem wśród wielu bezkręgowców. Odpowiada za wystąpienie reakcji krzyżowych między skorupiakami, a owadami (14). Występuje m.in. w krewetce (Pen a 1), karaluchu (Per a 7) i w roztoczach kurzu domowego (Der p 10, Der f 10). Duża stabilność i zgodność sekwencji aminokwasów sprawia, że obserwowano silną IgE zależną reakcję krzyżową pomiędzy różnymi gatunkami bezkręgowców- między innymi: Blomia tropicalis (roztocz dominujący w klimacie tropikalnym), Lepidoglyphus destructor (rozkruszek owłosiony- roztocz przechowalniany), muszka, karaluch, krab, ostryga, ślimak, małże (15). Wykorzystując syntetyczne peptydy potwierdzono, że swoiste dla alergenu krewetki IgE (Pen a 1- sIgE) rozpoznaje homologiczne sekwencje aminokwasowe w alergenach Der p10, Der f10, Per a 7, co daje molekularną podstawę do patomechanizmu i klinicznego problemu alergii krzyżowej spowodowanej alergenami stawonogów (16). Pacjenci uczuleni na roztocza kurzu domowego i/lub karalucha wykazują obecność IgE swoistego na krewetki (Pen a 1) bez wcześniejszej ekspozycji na krewetki (18). Zastanowienie budzi wpływ coraz powszechniejszej swoistej immunoterapii alergenowej przeciwko uczuleniom na roztocze na rozwój alergii na ,,owoce morza". W jednym z badań immunoterapia miała wpływ na indukcje objawów reakcji alergicznych na krewetki i ślimaki. Przebadano tutaj 17 pacjentów odczulanych na roztocza kurzu domowego. W surowicy oceniono stężenia swoistych IgE wobec alergenów ślimaków i krewetek (próbki surowicy pobrano na początku immunoterapii i 14-20 miesięcy później). Wykazano pojawienie się nowych przeciwciał na alergeny ślimaka i ich istotny wzrost. Nowopowstałe przeciwciała wykazywały krzyżową reakcje z alergenami roztoczy. Ponadto zaobserwowano nowe przypadki zespołu alergii jamy ustnej po zjedzeniu krewetek (17). Jednak badanie ze znacznie większą liczbą pacjentów uczulonych na roztocza przy zastosowaniu immunoterapii podjęzykowej nie potwierdziło, aby ten sposób terapii indukował alergię na tropomiozynę (Pen a1) (18). Białka mleka krowiego W życiu osobniczym człowieka mleko krowie odgrywa rolę jako alergen w pierwszym okresie egzystencji. Alergizujące znaczenie mają dwie frakcje białek mleka, a mianowicie kazeiny i białka serwatkowe. Epitopy mają charakter zarówno liniowy, jak i konformacyjny. Kazeina (Bos d 8) jest najsilniejszym alergenem mleka krowiego uczula około 60% chorych z alergią na mleko krowie. Jest białkiem termostabilnym, co m.in. sprawia, że w serach za reakcje alergiczne odpowiada przede wszystkim kazeina (13). Białka homologiczne do kazeiny mleka krowiego występują w mleku innych zwierząt, a ich zgodność pod względem budowy wynosi 80-90% (18). Reaktywność krzyżową wykazano wśród różnych ssaków w badaniach in vitro oraz w próbach prowokacyjnych (19,20). http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia Obok kazeiny, drugim głównym alergenem, zwanym także ,,większym", uczulającym do 80% chorych z alergią na mleko jest beta-laktoglobulina (Bos d 5). Jest to białko termostabilne, częściowo oporne na działanie proteaz (14). Zawiera ponadto laktozę, co ma istotme znaczenie w jego właściwościach alergizujących. Do frakcji białek serwatkowych należą także: alfa-laktoalbumina (Bos d 4), seroalbumina (Bos d 6) oraz immunoglobuliny (Bos d 7). Reakcje krzyżowe na mleko kozie obserwowano w 92% uczulonych na mleko krowie (21), ponadto reakcje krzyżowe dotyczyły także mleka owczego. Interesujące wydają się być badania, które wykazały, że mleko wielbłąda in vitro (19) i mleko klaczy w badanich in vivo okazały się tolerowane przez osoby uczulone na mleko krowie (20). Dzieci z alergią na mleko krowie w około 10 % źle tolerowały wołowinę, a gotowanie wołowiny zmniejszało jej właściwości alergizujące (22). Zanotowano także zespoły związane z alergią krzyżową takie jak: zespół mleko krowiesierść krowy (w przypadku uczulenia na mleko objawy wywoływał kontakt z sierścią (23), czy zespół wieprzowina-sierść kota (24). W tym przypadku istotny był alergen kota Fel d 2, a nie najbardziej agresywny alergen główny Fel d 1. Pacjenci z alergią na wieprzowinę reagowali alergicznie na sierść kota. Nadwrażliwość na mięso wieprzowe także objawiała się reakcjami na mięso wołowe (77%), mleko krowie (58%) i sierści innych zwierząt: psa, krowy, chomika, konia. Te spostrzeżenie sugerują możliwość udziału w patogenezie zjawiska alergii krzyżowej (25). Już w łonie matki płód w wyniku transportu łożyskowego jest alergizowany, a u 19% noworodków zanotowano przeciwciała IgE przeciwko białkom mleka krowiego. Także mleko matki zawierające cząsteczki antygenów może sprzyjać wczesnemu ujawnieniu alergii na mleko krowie. Objawy kliniczne to głównie zespół atopowego zapalenia skóry i objawy żołądkowo-jelitowe, rzadziej jest to astma czy nieżyt nosa. Objawy mogą wystąpić jednak w wyniku wziewnego kontaktu z alergenami mleka, chociaż takie zjawisko jest częstsze w przypadku mięsa rybiego i jaj kurzych (13). Jeżeli pierwsze objawy alergii na mleko pojawiają się w wieku dorosłym to najprawdopodobniej alergenem jest kazeina (13). Swoistym obrazem klinicznym uczulenia na kazeinę jest białkowe zapalenia skóry (protein dermatitis)- obraz skórnego wyprysku po kontkacie z serami u pracowników gastronomii. Obraz kliniczny może komplikować wystąpienie nietolerancji mleka krowiego związanej z niedoborem laktozy (enzymu trawiącego cukier mleczny-laktulozę), a dodatkowo niektóre produkty pochodzenia mlecznego mogą zawierać aminy biogenne (sery pleśniowe), co powoduje niealergiczną nadwrażliwość pokarmową. Alergeny jaj i mięsa ptasiego Białka jaja to obok mleka krowiego jeden z najbardziej rozpowszechnionych alergenów. Objawy alergiczne mogą wystąpić już po niewielkiej ilości spożytego jajka. Często są to reakcje pokarmowe (bóle brzucha, wymioty), a także zmiany skórne: pokrzywka, świąd, zaostrzenie zmian atopowych. Może dojść do wstrząsu anafilaktycznego, zaostrzeń astmy, obrzęku krtani (13). Nie ma na to wpływu fakt ugotowania jajka. Główne alergeny to: owomukoid (Gal d 1), owoalbumina (Gal d 2) i owotransferyna (Gal d 3). Owomukoid jest glikoproteiną, inhibitorem proteaz. Jest ona termostabilna , oporna na enzymy proteolityczne i kwas solny. Właściwości alergenowe zachowuje także po ugotowaniu. Owoalbumina to fosfoglikoproteina, o budowie homologicznej z inhibitorem proteazy serynowej (26). Jest termostabilna. Prawie 100% uczulonych pacjentów wykazuje reakcję alergiczną (27). http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia Owotransferyna (Gal d 3) i pozostałe antygeny (lizozym, owomucyna, fosfowityna, opowitelina) mają mniejsze znaczenie. Także alergeny żółtka rzadziej wywołują reakcje alergiczne, ale spotkać tam można także niewielkie ilości alergenów typowych dla białka (Gal d 1, Gal d 2 , Gal d 3 ) (13) Opisywano reakcje krzyżowe pomiędzy białkami różnych ptasich jaj, ale dane te nie korespondowały z objawami klinicznymi. Donoszono o istotnej klinicznie reakcji na jaja kaczki i gęsi, bez współistniejącej alergii na jaja kurze (1). W zespole drób-jajko uczulenie na żółtko jaja występowało z reakcją wziewną na ptasie pióra. Za zjawisko to odpowiada alfa-liwetyna obecna w piórach, mięsie drobiowym i jajach. (1). Chociaż reakcje alergiczne na ptasie mięso uważa się za rzadkie, jednak reakcje krzyżowe zachodzić mogą w sytuacji, gdy pacjent nie reaguje na jaja (28,29). Opisano objawy zespołu alergii jamy ustnej i astmy po mięsie kaczki, gęsi, indyka, kury, perliczki, przepiórki, a nawet sowy bez reakcji na jaja (1). Praktyczne aspekty uczulenia na białko jaja i możliwymi reakcjami krzyżowymi wiążą się często ze szczepieniami profilaktycznymi. Owoalbumina zawarta jest w takich szczepionkach jak: skojarzona przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR), szczepionka przeciw grypie, szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu mózgu (Encepur) przeciwko żółtej gorączce (30). U dzieci z dodatnimi testami skórnymi typu prick z antygenami jajka kurzego częstość reakcji anafilktycznych ocenia się na 12% przypadków (31). W praktyce istotne może być bezpieczne zastosowanie monowalentnej szczepionki na różyczkę, która nie zawiera owoalbuminy (30). Szczepionka na grypę zawiera natomiast około tysiąckrotnie większe stężenie owoalbuminy niż szczepionka skojarzona MMR. Tylko u dzieci bez reakcji anafilaktycznej w wywiadzie po spożyciu jajka i bez wystąpienia reakcji anafilaktycznej po podaniu szczepionki możliwe jest przeprowadzenie szczepienia metodą frakcjonowaną zgodnie z obowiązującym schematem (30). Warto pamiętać także o możliwych reakcjach na żelatynę lub neomycynę (32). Uczulenie na żelatynę jest konsekwencją poprzedzającego szczepienia na DTP zawierającego śladowe ilości żelatyny lub kontaktu z produktami spożywczymi (30). Orzechy ziemne (arachidowe), soja i inne warzywa strączkowe, alergeny orzechów. Orzechy ziemne to najbardziej popularny pokarm, mogący wywołać zagrażające życiu reakcje alergiczne. Są szeroko wykorzystywane w przetwórstwie spożywczym (masło arachidowe), termostabilne i mogą dawać reakcje alergiczne krzyżowe z alergenami roślinnymi. Alergeny należą do takich grup jak: viciliny, conglutyniny związane z grupą albumin, leguminy, profiliny, homologi conglutynin, białko z grupy PR-10 (1,33), przy czym reakcje krzyżowe zachodzą szczególnie w grupie legumin. (34) Manifestacja kliniczna to często wstrząs anafilaktyczny, astma oskrzelowa, pokrzywka (kontaktowa), zespół anafilaksji jamy ustnej. Do reakcji uczuleniowych może dochodzić na drodze pokarmowej, inhalacyjnej i kontaktowej, jak w przypadku dodania alergenu do kosmetyków (35). Uważa się, że proces produkcyjny (prażenie) zwiększa właściwości alergizujące orzeszków ziemnych (36). Natomiast olej arachidowy nie zawiera białek i zasadniczo nie powinien alergizować (13). Kobietom w ciąży i w okresie laktacji oczywiście nie zaleca się ich spożywania, a w diecie dzieci nie powinny być wprowadzane do 3 roku życia (37). Niektóre czynniki jak kwas acetylosalicylowy mogą wpływać zaostrzająco na objawy alergii. Prawdopodobny jest tutaj wpływ na przepuszczalność bony śluzowej przewodu pokarmowego (13). http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia Osoby atopowe z reakcją alergiczną na orzeszki ziemne w około 50% prezentują reakcje krzyżowe w testach skórnych z innymi orzechami, ale jest to bez znaczenia klinicznego (4). Także dodatnie testy skórne z wieloma innymi pokrewnymi alergenami jak: groszek, fasola, łubin, soczewica nie mają znaczenia klinicznego (13). W przypadku soi obecne były istotne klinicznie reakcje alergiczne, chociaż brak jest wystarczających danych, aby zalecać unikanie soi wszystkim uczulonym na orzeszki ziemne, a tolerującym dotychczas soję (38). Samo uczulenie na soję wydaje się jednak nabierać większego znaczenia szczególnie w przypadkach potwierdzonej alergii na pyłek brzozy (Bet v 1). Możliwość reakcji krzyżowej z Gly m4 (alergen soi reprezentujący grupę homologów Bet v 1) wykazuje się częściej (39,40,41). Nakazuje to także poszerzenie diagnostyki o testy natywne z mlekiem sojowym, testy prowokacji doustnej czy pomiar swoistych IgE dla Gly m4 (39). Alergeny orzechów (Tree nuts) - to grupa alergenów szeroko rozpowszechniona z reprezentantami pochodzącymi z różnych rodzin roślin: orzech laskowy, włoski, czarny, brazylijski, nerkowca, kokosowy, pistacjowy, migdał i kasztan jadalny (33). Na częstość reakcji alergicznych wpływa stopień spożycia orzechów i ich obecność w wyrobach cukierniczych: czekolady, ciasta, kremy, pieczywo i wiele innych. Objawy kliniczne to zespół anafilksji jamy ustnej, reakcje bronchospastyczne i rzadziej inne (33). W Europie przeważa uczulenie na alergen orzechów laskowych, gdzie dominuje główny alergen Cor a 1 (grupa białek PR-10) homologiczny z głównym alergenem brzozy Bet v 1. Klinicznie daje to obraz zespołu pyłkowo-pokarmowego. W przeciwieństwie do orzechów ziemnych prażenie orzechów laskowych redukuje ich właściwości alergizujące (42). Znaczenie kliniczne w reakcjach alergicznych na orzechy laskowe i pyłek leszczyny ma także Cor a 2 (profilina) oraz Cor a 8 (białko przenoszące lipidy). Istotne alergeny orzecha włoskiego to Jug r 1 (rodzina 2S albumin), Jug r 2 (rodzina vicilin), Jug r 3 (białko przenoszące lipidy) (1). Diagnostyka uczulenia na orzecha włoskiego jest problematyczna, gdyż zarówno badania in vivo jak i in vitro nie zawsze potwierdzają istotne klinicznie uczulenie. Podejrzewano, że przyczyną tego mógłby być brak w standardowych testach oleazyny. Oleozyny to białka o masie 16,5-33 kDa, które występują nie tylko w orzechach włoskich, w ziarnie arachidowym, ale także w innych roślinach oleistych (soja, rzepak, słonecznik, marchew). Białka te wraz z fosfolipidami służą do magazynowania tłuszczu w komórkach roślinnych. Badaniu poddano surowice chorych reagujących na orzechy włoskie, z ujemnymi standardowymi testami typu prick . Następnie wyizolowano naturalną oleazynę orzecha włoskiego i wytworzono jej rekombinant. Obie formy oceniano w reakcji ze swoistymi IgE. W badanych surowicach wykazano reakcję przeciwciał w 50%. Przemawia to za traktowaniem oleazyny jako jednego z głównych alergenów orzecha włoskiego. A obecnie stosowane wyciągi testowe pozbawione tego alergenu, mogą dawać fałszywie negatywne wyniki testów skórnych (43). Alergeny pyłków traw, chwastów Alergeny pyłku traw są główną przyczyną alergicznego nieżytu nosa i spojówek w naszej strefie klimatycznej. Występuje wysoka reaktywność krzyżowa pomiędzy alergenami pyłku różnych gatunków traw. Reaktywność krzyżowa dotyczy głównych alergenów traw. Dominująca grupa alergenów jest grupą białek scharakteryzowanych dla co najmniej 19 gatunków traw (44) Pięć następujących po sobie epitopów zostało zidentyfikowanych dla Phl p 1- są one obecne w alergenach grupy 1 innych gatunków traw (1). Pyłki traw reagują krzyżowo m.in. z antygenami melona, arbuza, pomidora. Alergia wyłącznie na pyłki traw praktycznie nie indukuje klinicznych cech zespołu OAS, istotne znaczenia ma natomiast dodatkowe uczulenie na pyłki bylicy i inne chwasty (44). http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia Źródła alergenów chwastów wywodzą się z różnych botanicznych rodzin. Najistoniejsza klinicznie jest rodzina astrowatych (dawniej zlożonych) z takimi przedstawicielami jak: bylica (artemisia), ambrozja (ambrosia), słonecznik (helianthus), zlocień maruna (parthenium). Klinicznie istotne zespoły pyłkowo-pokarmowe odnoszą się przede wszytkim do bylicy. Zwraca uwagę zespół seler-bylica-przyprawy. Obok nietolerancji selera objawy mogą wystąpić także po innych przedstawicielach rodziny selerowatych (dawniej baldaszkowych) jak: marchew, kminek, pietruszka, koper włoski, kolendra czy anyż. Z zespołem tym wiążą się także inne rodziny roślin jak: psiankowate (papryka), pieprzowate (pieprz), nanerczowate (mango), liliowate (czosnek, por, cebula) (2 ). Wobec faktu, że znaczenie ma tutaj także pyłek brzozy i jego związek z selerem (betv1 homologiczny z api g1) oraz innymi selerowatymi (np. Dau c 1-marchew) nazwę zespołu ustalono jako: seler-brzoza-bylica-przyprawy W zespole odgrywają rolę profiliny (Api g4, Art v4, Bet v2), wspomniane homologi betv1, białka zidentyfikowane jako cząstki o masie 46-60 kda, gliokoalergeny zawierające krzyżowo reagujące węglowodanowe determinanty (cross reactive carbohydrate determinants ccds) oraz alergeny należące do rodzin pieprzowatych i psiankowatych jak 23 kda alergen papryki, którego sekwencja n-terminalna jest identyczna z białkiem podobnym do osmotyny (osmotin like protein) pomidora i 28kda alergen papryki homologiczny z białkiem kiełków pszenicy (2). Wykazano także w ocenie glikoprotein selera kluczową rolę n-glikanów zawierających alfa 1,3 fukozę i beta 1,2-xylozę w wiązaniu IgE . Zidentyfikowano także alergen selera (Api g5) (45), który odgrywa rolę u pacjentów z pierwotną alergia na pylek bylicy (45). W zespole tym ważny jest także aspekt geograficzny. Otuż na terenach gdzie dominują pyłki brzozy to one pierwotnie odpowiadają za pojawiającą się alergię na seler, zaś na terenach południowych Europy to pyłek bylicy pierwotnie uczula (2). Kolejnym zespołem związanym z bylica jest zespół bylica-musztarda. Z musztardą wiąże się rodzina roślin kapustowatych (dawniej krzyżowych) i dwa główne rodzaje nasion: nasiona gorczycy białej (ziarna białe lub żółte ) – główny składnik tak zwanej musztardy amerykańskiej i nasiona gorczycy sarepskiej, kapusty sarepskiej, gorczycy orientalnej (ziarna brązowe lub orientalne) używane w europejskich i chińskich produktach. To podstawowe rośliny wraz z kolendrą, estragonem i pieprzem do sporządzania musztard. Są to częste dodatki do wszelkich marynat, maseł ziołowych, majonezów i surówek. Są też składnikiem pieprzu ziołowego. Główne alergeny musztardy to: Sin a 1 (46) i Bra j 1 (47) to białka spichrzeniowe nasion należą do rodziny 2S albumin. Do tej rodziny alergenów należa również m.in. ziarna sezamu, orzechy brazylijskie (48). Chociaż reakcja alergiczna na musztardę jest rzadka, ale jako zamaskowany alergen w potrawach była przyczyną reakcji anafilaktycznych (49,50). Autorzy sugerują, aby przypadki idiopatycznych anafilaksji badać w kierunku nadwrażliwości na musztardę. W większości przypadków reakcji alergicznych na musztardę miała miejsca pyłkowica lub inna alergia pokarmowa (51). W 97% przypadków obecne było uczulenie na pylek bylicy, a 100% testowanych pacjentów wykazało reakcję na warzywa z rodziny Kapustowatych (brokuły, kapusta, kalafior) Dokładne powiązania molekularne alergenów w tym zespole nie zostały jednoznacznie wyjaśnione, jednak należy brać pod uwagę rolę profilin (Art. v4) czy niespecyficznych lipidowych białek transferowych (Art. v 3) (2). Pozostałe możliwe reakcje krzyżowe w uczuleniach na chwasty Zjawiska uczulenia na brzoskwinie i inne owoce z rodziny Śliwowatych są rezultatem reakcji krzyżowych IgE z lipidowymi białkami transferowymi, homologami Bet v 1, profilinami i krzyżowo reagującymi resztami węglowodanowymi (2). Alergia na brzoskwinie jest najczęstszą spośród reakcji alergicznych na owoce w Hiszpanii (52). Lipidowe białko transferowe Pru p3 uważa się za główny alergen brzoskwini w populacji http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia hiszpańskiej i z reakcją na ten alergen wiążą się objawy kliniczne (53). Uczulenie na profilinę (Pru p 4) towarzyszy pacjentom z pyłkowicą, jednak objawy alergii na brzoskwinię nie ujawniają się (54). Wyróżnia się dwie grupy chorych z alergią na brzoskwinię. Do pierwszej należą pacjenci bez pyłkowicy, u których alergia na brzoskwinię może przybierać objawy systemowe, natomiast w drugiej grupie chorych z pyłkowicą jest większa predyspozycja do rozwoju objawów astmy oskrzelowej . Z czym może się wiązać kliniczne znaczenie wspomnianej profiliny (Pru p4) . Są doniesienia, że to pyłkowica jest czynnikiem ryzyka rozwoju alergii na brzoskwinię , jednak nie potwierdzono, aby miało to związek ze szczególnym, określonym rodzajem pyłku. Przeważa jednak pogląd, że pierwotne jest uczulenie na brzoskwinię i z tym wtórnie wiążą się objawy pyłkowicy (55). W badaniach specyficznych IgE na brzoskwinie okazało się, że wyciągi pyłku bylicy blokowały IgE w największym stopniu. W reakcji tej odgrywają rolę wspólne lipidowe białka transferowe, chociaż nie przekłada się to zawsze na ekspresję kliniczną (56). Powiązania ambrozji-melona-banana wynikają z obserwacji, że pacjenci uczuleni na ambrozję prezentują objawy zespołu alergii jamy ustnej (OAS ) po zjedzeniu owoców z rodziny Dyniowatych (jak: arbuz, melon, kantalupa- odmiana melona, cukinia , ogórek) oraz banana (57). U tych pacjentów także w 50% obecne były specyficzne IgE skierowane wobec pojedynczych przedstawicieli Dyniowatych. Pacjenci prezentujący objawy po melonie także często prezentowali dodatnie testy skórne na owoce jak: brzoskwinia, figa, kiwi oraz reagowali na lateks. Za najbardziej prawdopodobny alergen odpowiadający za reakcje krzyżowe uważa się profilinę obecną także wśród Dyniowatych . Profilina ta jest stabilna w kontkacie ze śliną (stad objawy OAS) ulega natomiast rozkładowi pod wpływem kontaktu z pepsyną. Wśród uczulonych na melona w 10 % obserwowano groźne rekcje anafilaktyczne . To budzi podejrzenie udziału w tych reakcjach takich alergenów jak wysoce oporne na enzymy trawienne lipidowe białka transferowe (LPT) oraz reagujące krzyżowo reszty węglowodanowe (58). Związki babki lancetowatej i melona obserwuje się w Australli i krajach śródziemnomorskich, w których do częstych alergenów wziewnych należy pyłek babki lancetowatej (dotyczy 20-40% pacjentów z pylkowicą). (2). Wykazano, że alergii towarzyszy nie tylko uczulenie na trawy, ale również na melona. Alergeny melona hamowały wiązanie IgE specyficznego z pyłkami traw i babki lancetowatej (2) Są także doniesienia o możliwych związkach uczulenia na orzeszki pistacjowe i parietarię (rodzina Pokrzywowate) szczególnie w obszarze Morza Śródziemnego (59). Najbardziej znanym przedstawicielem chwastów z rodziny Szarłowatych jest komosa biała. Zwrócono uwagę na związki komosy z występowaniem reakcji alergicznych na pokarmy roślinne jak: czosnek, cebula, szparag (2). Obserwowano reakcje o charakterze oral-allergy po bananie, melonie, brzoskwini. Metodą immunoblotingu i poprzez blokowanie specyficznych IgE wykryto krzyżowo reagujące alergeny. Znaczenie w reakcjach krzyżowych z komosą mają profiliny (Che a 2) i polkalcyny (Che a 3) (2). W rodzinie konopiowatych obserwowano reakcje krzyżowe pyłku chmielu japońskiego (jeden z istotniejszych pyłków w korei) z alergią na pyłek chmielu zwyczajnego i dodatkowo z selerem (60). Wśród rodziny wilczomleczowatych istotnymi alergenami są pyłki rącznika pospolitego (wytwarza się z niego olej rycynowy) oraz szczyra rocznego (chwast okopowych http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia i kukurydzy, spotykany w ogrodach zwłaszcza na warzywnikach) (2). Do rodziny tej należy również kauczukowiec. W badaniach przeprowadzonych in vitro wykazano, że te trzy rośliny mają wspólne krzyżowo-reagujące alergeny, jednak nie ma to przełożenia na objawy kliniczne (61). Specyfika objawów klinicznych, możliwości diagnostyczne Diagnostyka reakcji krzyżowych, tak jak w innych sytuacjach klinicznych, opiera się na dokładnie zebranym wywiadzie oraz badaniu przedmiotowym. Jak już zwracano uwagę przy omawianych grupach alergenów objawy mogą dotyczyć praktycznie wszystkich narządów z dolegliwościami ze strony dróg oddechowych (nieżyt nosa, kaszel, duszność), przewodu pokarmowego (objawy ze strony jamy ustnej, bóle brzucha, biegunki, wymioty), skóry (zespół atopowego zapalenia skóry, pokrzywka, obrzęk naczynioruchowy Quinckego) czy wreszcie najgrożniejsza postać- wstrząs anafilaktyczny(33). Opisywane liczne zespoły jak np. brzoza-jabłko-seler obecnie zastąpiono szerszym pojęciem –zespół pyłkowo-pokarmowy. Mechanizm IgE-zależny ujawnia objawy szybko –po kilku, kilkunastu minutach od kontaktu z alergenem. Aby potwierdzić reakcje alergiczne przeprowadza się badania in vivo takie jak punktowe testy skórne z alergenami komercyjnymi, testy Prick by Prick z użyciem alergenów natywnych, naskórkowe testy płatkowe (atopy patch-test) i doustne próby prowokacji. Badania in vitro polegają na oznaczeniu stężenia IgE całkowitej oraz IgE alergenowo swoistych. Metody nie różnicują jednak przypadków o charakterze cross-reactivity i coreactivity. Nie wszystkie diagnostyczne testy pozwalają na jednoznaczne potwierdzenie możliwości wystąpienia reakcji alergicznych krzyżowych. Nie zawsze testy in vitro i in vivo korelują z klinicznymi objawami (62). Komercyjne wyciągi alergenów pokarmowych często prowadzą do fałszywie negatywnych wyników, co wiąże się z brakiem standaryzacji jak i z enzymatycznymi procesami degradacji. Wzorce standaryzacyjne tych testów powstały przed wykryciem panalergenów i ich izoform i stanowią nieokreśloną do końca biochemicznie mieszaninę antygenów, np. białek pyłku wielu traw i zbóż. Niezależnie od tego, jak dokładnie ustalono wzorzec, np. z uwzględnieniem odrębności traw na różnych terenach, może on nie zawierać ważnych determinant krzyżowych dla wielu gatunków traw i zbóż (62). Testy typu prick ze świeżymi pokarmami wykazują wysoką czułość i są szeroko stosowane będąc referencyjną metodą testów skórnych. W diagnostyce alergii pokarmowej nie są one jednak wystandaryzowane i mogą dawać fałszywie pozytywne wyniki z ryzykiem wystąpienia reakcji systemowej (1). Z kolej badania specyficznych IgE za pomocą metod radioimmunologicznych lub immunoenzymatycznych dowodzą uczulenia, ale mówią niewiele o klinicznej istotności, aczkolwiek ryzyko klinicznych objawów rośnie wraz ze wzrostem stężenia IgE (65). Podstawowym narzędziem diagnostycznym w alergii krzyżowej jest test zahamowania RAST . Badanie polega na ocenie próbki surowicy krwi ze standaryzowanymi antygenami osadzonymi na podłożu stałym (np. płytka szklana). W trakcie inkubacji dochodzi do związania swoistych przeciwciał IgE z alergenem. Wprowadzenie do diagnostyki alergenów rekombinowanych oraz kolejnych nowoczesnych technik jak immunoelektroforeza krzyżowa oraz immunoblotting pozwala dokładniej diagnozować zjawiska alergii krzyżowej (63). W immunoblotingu mieszanina białek jest rozdzielana za pomocą elektroforezy w specjalnym żelu, a następnie identyfikowane są związane białka z udziałem specyficznych przeciwciał. Przeciwciała sprzężone są z enzymem, który katalizuje reakcję z barwnym nierozpuszczalnym produktem. W miejscu badanego białka obecne jest zabarwienie (64). Mnogość izoform alergenów, różna zdolność wiązania IgE oraz http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia 10/12 wrażliwość na denaturację epitopów konformacyjnych sprawia, że mogą mieć miejsce wyniki fałszywie ujemne, a ujemny wynik nie przesądza o braku reakcji alergicznej krzyżowej. Konieczne jest więc stosowanie różnych technik badawczych. Ważne, aby w przyszłości zamienić obecnie stosowane testy złożone z mieszaniny białek na zestaw reprezentujący najważniejsze grupy białek niezależnie od źródła ich wyjściowego pochodzenia. Być może w przyszłości będziemy diagnozować pacjenta jako uczulonego na przykład na profiliny, a nie okreslać jego dolegliwości jako zespół seler-brzozabylica-przyprawy (66). Zastosowanie w testach in vivo i in vitro rekombinowanych form epitopów naturalnych lub ich izoform pozwoli na lepszą identyfikcję cząstek odpowiedzialnych za objawy uczuleniowe. A złożony obraz patogenetyczny i kliniczny alergicznych reakcji krzyżowych podkreśla wiodącą rolę dokładnej anamnezy lekarskiej. Piśmiennictwo: 1. Ferreira F. i wsp.: Allergic cross-reactivity: from gene to the clinic. Allergy 2004; 59: 243-267. 2. Egger M. et al.: Pollen-food syndromes associated with weed pollinosis: an update from the molecular point of view.Allergy 2006; 61 (4):461-76. 3. Hauser M, Roulias A, Ferreira F, Egger M,: Panallergens and their impact on the allergic patient. : Allergy Asthma Clin Immunol. 2010 Jan 18;6(1):1. 4. Yagami T. Allergies to cross-reactive plant proteins. Latex-fruit syndrome iscomparable with pollen-food allergy syndrome. Int Arch Allergy Immunol 2002;128:271–279. 5. Rapiejko P, A.Lipiec: Wybrane aspekty alergii krzyżowej, Alergoprofil 2006, Vol 2, Nr 2, 11-15 6. Asero R. et al.: Detection of clinical markers of sensitiza-tion to profilin in patients allergic to plant-derived foods. J Allergy Clin Immunol 2003; 112:427-32. 7. Fernández-Rivas M. The place of lipid transfer proteins (LTP) in the cross-reactivity of plant foods; Revue Française d'Allergologie, Volume 49, Issue 5, Pages 433-436 8. Yagami T. Allergies to cross-reactiveplant proteins. Latex-fruit syndrome is comparable with pollen-food allergysyndrome. Int Arch Allergy Immunol2002;128:271–279. 9. Sussman GL, Beezhold DH, KurupVP. Allergens and natural rubberproteins. J Allergy Clin Immunol 2002;110:S033-S039 10. Karisola P, Alenius H, Mikkola J,Kalkkinen N, Helin J, PentikainenOT et al. The major conformationalIgE-binding epitopes of hevein (Hev b 6.02) are identified by a novel chimera- based allergen epitope mappingstrategy. J Biol Chem 2002;277:22 656–22 661 11. Simon-Nobbe B., Probst G., Kajava A.Y.: IgE-bindingepitopes of enolases, a class of highly conserved fungal aller-gens. J Allergy Clin Immunol 2000; 106:887-895. 12. Yagami T, Sato M, Nakamura A,Komiyama T, Kitagawa K, AkasawaA et al. Plant defense-related enzymes aslatex antigens. J Allergy Clin Immunol 1998;101:379–385 13. Rudzki E: Alergeny, Medycyna Praktyczna, Kraków 2008, wyd. 1: 40-60 14. Romański B, Bartuzi Z. Alergia i nietolerancja pokarmów. Wyd. Śląsk, Katowice-Warszawa 2004: 130-163 15. Sidenius KE, Hallas TE, Poulsen LK, Mosbech H. A cross-reactivity between house-dust mites and other invertebrates. Allergy 2001; 56: 723-733 16. Ayuso R, Reese G, LeomgKee S, Plante M, Lehrer SB. Molecular basis of arthropod cross-reactivity: IgE binding dross-reactive epitopes of shrimp, house dust mite and cockroach tropomyosins. Int Arch Allergy Immunol 2002; 129:38-48 17. van Ree R, Antonicelli L, Akkerdaas JH, Garritani MS, Aalberse RC, Bonifazi F. Possible induction of food allergy during mite immunotherapy. Allergy 1996; 51: 108-113 18. Fernandes J, Reshef A, Patton L, Ayuso R, Reese G, Lehrer SB. Immunoglobulin E antibody reactivity to the major shrimp allergen tropomyosin in unexposed Orthodox Jews. Clin Exp Allergy 2003; 33: 956-961 19. Restani P, Gaiaschi A, Plebani A,Beretta B, Cavagni G, Fiocchi A etal. Cross-reactivity between milk pro- teins from different animal species. ClinExp Allergy 1999;29:997–1004 20. Businco L, Giampietro PG, Lucenti P,Lucaroni F, Pini C, Di Felice G et al.Allergenicity of mare's milk in childrenwith cow's milk allergy. J Allergy ClinImmunol 2000;105:1031–1034 21. Bellioni-Businco B, Paganelli R,Lucenti P, Giampietro PG, PerbornH, Businco L. Allergenicity of goat's milk in children with cow's milk allergy.J Allergy Clin Immunol 1999;103:1191–1194 22. Fiocchi A, Restani P, Riva E, MirriGP, Santini I, Bernardo L et al. Heattreatment modifies the allergenicity ofbeef and bovine serum albumin. Allergy1998;53:798–802. 23. Szepfalusi Z., Ebner C., Urbanrk R. et al.: Detection of IgEantibodies in cow milk and cow dander: milk-dander syn-drome. Int Arch Allergy Immunol 1993; 102:288-294. 24. Drouet M., Sabbah A.: The pork/cat syndrome or crossed re-activity between cat epithelia and pork mest. Mongr Allergy 1996; 32:164-173. 25. Drouet M, Sabbah A, Le Sellin J i wsp. Fatal anaphylaxis after eating wild boar meat in patient with pork-cat syndrome. Allerg Immunol. 2001; 33(4): 163-165 26. Wal JM. Structure and function of milk allergens. Allergy. 2001; 56:35-38 27. Wróblewska B. Wielka ósemka alergenów pokarmowych. Alergia. 2002;4: 18-23 28. Kelso JM, Cockrell GE, Helm RM,Burks AW. Common allergens in avianmeats. J Allergy Clin Immunol 1999;104:202–204. 29. Cahen YD, Fritsch R, Wuthrich B.Food allergy with monovalent sensitiv-ity to poultry meat. Clin Exp Allergy1998;28:1026–1030 30. Szczawińska-Popłonyk A, Bręborowicz A. Szczepienia u pacjentów z chorobami alergicznymi. Alergia Astma Immunologia 2009, 15 (2): 87-94 31. Ponvert C, Scheinmann P: Vaccine allergy and pseudo-allergy. Eur J Dermatol 2003; 13: 10-15 32. Patja A, Makinen-Kiljunen S, Davidkin io M, Peltola H: Allergic reactions to measles-mumps-rubella vaccination. Pasitrics 2001; 107: e27 33. Bartuzi Z. Alergia na pokarmy Oficyna Wydawnicza Mediton -Łódż 2006: 17-32, 59-66 34. Sicherer SH. Clinical implications of cross-reactive food allergens. J Allergy Clin Immunol. 2001; 108: 881-890 35. Perry TT, Conover-Walker MK, Pomes A, Chapman MD, Wood RA. Distribution of peanut allergen in the environment. J Allergy Clin Immunol. 2004; 113:973-976 36. Maleki S, Viquez O, Jacks T, Dodo H,Champagne ET, Chung SY et al. Themajor peanut allergen, Ara h 2, func-tions as a trypsin inhibitor, and roasting enhances this function. J Allergy Clin Immunol 2003;112:190–195. 37. Sampson HA. Peanut allergy. N EnglJ Med 2002;346:1294–1299 38. Sicherer SH, Sampson HA, BurksAW. Peanut and soy allergy: a clinical and therapeutic dilemma. Allergy2000;55:515–521 39. Bartuzi Z. Alergia na pokarmy. Alergia Astma Immunologia 2009, 16 (3): 171194 40. Kramer S i wsp. Birch-associated soy allergy is frequent and causes impairment of quality of life (Abstract 97, p 47) 41. Mclntyre M i wsp. Birch pollen associated soy allergy (Abstract 571, p 234) 42. Hansen KS, Ballmer-Weber BK,Luttkopf D, Skov PS, Wuthrich B, Bindslev-Jensen C et al. Roastedhazelnuts – allergenic activity evaluatedby double-blind, placebo-controlled food challenge. Allergy 2003;58:132-138 43. Santos A i wsp. O, the missing link in the diagnosis of allergy to walnut. (Abstract 51, p. 127) 44. Andersson K., Lidholm J.: Characteristics and immunob-iology of grass pollen allergens. Int Arch Allergy Immunol2003; 130:87-107. 45. Ganglberger E, Radauer C, Grimm R, Hoffmann-Sommergruber K,Breiteneder H, Scheiner O et al. N-terminal sequences of high molecular weight allergens from celery tuber. Clin Exp Allergy 2000;30:566–570. 46. Menendez-Arias L, Moneo I, Dominguez J, Rodriguez R. Primary structure of the major allergen of yellow mustard (Sinapis alba L.) seed, Sin a I.Eur J Biochem 1988;177:159–166. 47. Monsalve RI, Gonzalez de la Pena MA, Menendez-Arias L, Lopez-Otin C, Villalba M, Rodriguez R. Characterization of a new oriental-mustard (Brassica juncea) allergen, Bra j IE: detection of an allergenic epitope. Biochem J 1993;293(Pt 3):625–632 48. Kuźmiński A., Graczyk M., Przybyszewski M., Bartuzi Z.: Alergia na pokarmy pochodzenia roślinnego – narastający problem współczesnej alergologii (część I) Alergologia Info, 2009,IV,2; 45-49 49. Jorro G, Morales C, Braso JV, Pelaez A. Mustard allergy: three cases of systemic reaction to ingestion of mustard sauce. J Investig Allergol Clin Immunol1995;5:54–56. 50. Kanny G, Fremont S, Talhouarne G, Nicolas JP, Moneret-Vautrin DA. Anaphylaxis to mustard as a masked allergen in _chicken dips_. Ann AllergyAsthma Immunol 1995;75:340–342. 51. Caballero T, San-Martin MS, Padial MA, Contreras J, Cabanas R, Barranco P et al. Clinical characteristics of patients with mustard hypersensitivity. Ann Allergy Asthma Immunol 2002;89:166–171. 52. Cuesta-Herranz J, Lazaro M, Martinez A, Figueredo E, Palacios R, de-Las-Heras M et al. Pollen allergy in peach-allergic patients: sensitization and cross-reactivity to taxonomically unrelated pollens. J Allergy Clin Immunol 1999;104:688–694. 53. Diaz-Perales A, Lombardero M,Sanchez-Monge R, Garcia-Selles FJ, Pernas M, Fernandez-Rivas M et al. Lipid-transfer proteins as potential plant panallergens: crossreactivity among proteins of Artemisia pollen, Castanea nut and Rosaceae fruits, with different IgE-binding capacities. Clin Exp Allergy 2000;30:1403–1410. 54. Fernandez-Rivas M, Gonzalez- Mancebo E, RodriguezPerez R, Benito C, Sanchez-Monge R, Salcedo G et al. Clinically relevant peach allergy is related to peach lipid transfer protein, Pru p3, in the Spanish population. J Allergy Clin Immunol 2003;112:789–795. 55. Cuesta-Herranz J, Lazaro M, Martinez A, Figueredo E, Palacios R, de-Las-Heras M et al. Pollen allergy in peach-allergic patients: sensitizationand cross-reactivity to taxonomically unrelated pollens. J Allergy Clin Immunol 1999;104:688–694. 56. Pastorello EA, Pravettoni V, Farioli L, Rivolta F, Conti A, Ispano M et al. Hypersensitivity to mugwort (Artemisia vulgaris) in patients with peach allergy is due to a common lipid transfer protein allergen and is often without clinical expression. J Allergy Clin Immunol 2002;110:310–317 57. Anderson LB Jr, Dreyfuss EM, Logan J, Johnstone DE, Glaser J. Melon andbanana sensitivity coincident with ragweed pollinosis. J Allergy 1970;45: 310–319. 58. van Ree R, Cabanes-Macheteau M,Akkerdaas J, Milazzo JP, Loutelier- Bourhis C, Rayon C et al. Beta(1,2)-xylose and alpha(1,3)-fucose residueshave a strong contribution in IgE binding to plant glycoallergens. J Biol Chem 2000;275:11451–11458. 59. Liccardi G, Russo M, Mistrello G, Falagiani P, D'Amato M, D'Amato G.Sensitization to pistachio is common inParietaria allergy. Allergy 1999;54: 643–645. 60. Park HS, Jung KS, Jee SY, Hong SH, Kim HY, http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia 11/12 Nahm DH. Are there any links between hop Japanese pollen and other weed pollens or food allergens on skin pricktests? Allergy Asthma Proc 2001;22:43–46. 61. Palosuo T, Panzani RC, Singh AB, Ariano R, Alenius H, Turjanmaa K. Allergen cross-reactivity between proteins of the latex from Hevea brasiliensis, seeds and pollen of Ricinus communis, and pollen of Mercurialis annua, members of the Euphorbiaceae family. Allergy Asthma Proc 2002;23:141–147. 62. Napiórkowska K, Żbikowska-Gotz M, Bartuzi Z, Gawrońska-Ukleja E, Mućka J. Alergia krzyżowa pyłku brzozy z zalergenami jabłka, selera oraz marchwi przy użyciu dostępnych metod diagnostycznych. Alergologia Info, 2009, IV, 2; 52-57 63. Cudowska B, Kaczmarski M. Alergiczne reakcje krzyżowe- aspekty kliniczne i diagnostyczne. Alergia 2003; 2 (17): 41-45 64. Brewczyński P.Z, Zawisza E. Wybrane aspekty standaryzacji wyciągów alergenowych(częsć II). Alergia 2004;4 (22): 55-59 65. Sampson HA. Utility of food-specificIgE concentrations in predicting symptomatic food allergy. J Allergy ClinImmunol 2001;107:891–896 66. Mothes N, Horak F, Valenta R. Transition from a botanical to a molecular classification in tree pollen allergy: implications for diagnosis and therapy. Int Arch Allergy Immunol 2004;135:357–373.l Pracę nadesłano. 2010.09.18 Zaakceptowano do druku. 2010.12.20 Zamknij http://alergia.org.pl/lek/administrator/popups/contentwindow.php?t=alergia Drukuj 12/12	<urn:uuid:b79015f2-2e12-43b9-adc1-7af24f551c12>	finepdfs	3.556641	CC-MAIN-2021-25	https://alergia.org.pl/wp-content/uploads/2017/08/%C5%B9r%C3%B3d%C5%82a-alergen%C3%B3w-reaguj%C4%85cych-krzy%C5%BCowo-i-ich-znaczenie-kliniczne.pdf	2021-06-25T13:21:25+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-25/segments/1623487630175.17/warc/CC-MAIN-20210625115905-20210625145905-00559.warc.gz	98,347,885	0.914002	0.99967	0.99967	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2281, 5391, 8676, 11772, 15437, 19114, 23064, 27192, 30809, 34639, 45266, 46695 ]	1	0
Jubileusz 80-lecia Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Lublińcu W tym roku Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Lublińcu obchodził jubileusz 80-lecia. Uroczystości z nim związane były niepowtarzalną okazją do przypomnienia historii i tradycji szkoły, ale również czasem spotkań absolwentów i wspominania szkolnych lat. Rajd survivalowy – nowatorska forma resocjalizacji Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w Herbach był organizatorem II Ogólnopolskiego Rajdu Survivalowego „SOKOŁY 2015”. Mickiewicz matematyką stoi Początek czerwca to okres intensywnych zmagań matematycznych w Zespole Szkół nr 1 im. A. Mickiewicza w Lublińcu. Technik elektryk powraca do Zespołu Szkół Zawodowych Zapraszamy i zachęcamy młodzież gimnazjów do zapoznania się z propozycją i ofertą edukacyjną Zespołu Szkół Zawodowych w Lublińcu. Wakacje tuż tuż... Z początkiem wakacji rusza czwarta już edycja projektu zainicjowanego przez starostę Joachima Smykę oraz przewodniczącą Komisji Edukacji Rady Powiatu w Lublińcu Anitę Naczyńską pod hasłem „Nasz Powiat – sport, zabawa, edukacja”. Nasza Justyna zdobyła Puchar Europy! W dniach 23–24 maja odbył się V Puchar Europy OYAMA IKF. Wśród ponad 500 zawodników z Europy oraz m.in. USA i Kanady znakomicie wypadła na nich, pochodząca z powiatu lublinieckiego, Justyna Cyrulik, wygrywając w swojej kategorii. Poznaj swojego dzielnicowego W Śląskiej Komendzie Wojewódzkiej Policji powstał zespół do wypracowania i wdrożenia nowej koncepcji pracy dzielnicowych. Nowelizacja Prawa Budowlanego W dniu 28 czerwca 2015 r. wchodzi w życie mała nowelizacja Prawa Budowlanego ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Jubileusz 80-lecia Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w Lublińcu W tym roku Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w Lublińcu obchodził jubileusz 80-lecia. Uroczystości z nim związane były niepowtarzalną okazją do przypominania historii i tradycji szkoły, ale również czasem spotkania absolwentów i wspomniania szkolnych lat. Honorowy patronat nad obchodami jubileuszu objęli: Starosta Lubliniecki Joachim Smyła oraz Śląski Kurator Oświaty Stanisław Faber. Uroczystości rozpoczęły się Mszą Świętą w parafii pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Lublińcu celebrowaną przez Biskupa Gliwickiego Jana Kopca. Społeczność Ośrodka, absolwenci oraz zaproszeni goście mieli okazję uczestniczyć w ważnym wydarzeniu, jakim było poświęcenie sztandaru. Oficjalna akademia odbyła się w Specjalnym Ośrodku Szkolno–Wychowawczym w Lublińcu, w której brali udział przedstawiciele władz samorządowych, zaprzyjaźnione instytucje, dyrektorzy szkół i pokrewnych placówek oświatowych z całego kraju, rodzice oraz społeczność Ośrodka. Ważnym elementem uroczystości były prezentacje multimedialne ukazujące historię placówki oraz losy życia Konrada Mańki. W interesującym programie artystycznym uczniowie nawiązali do historii ośrodka, jego rozwoju i czasów współczesnych. Nadanie Ośrodowi imienia Konrada Mańki oraz uroczyste odczytanie aktu nadania sztandaru ufundowanego przez Starostę Lublinieckiego były szczególnym wydarzeniem w historii placówki. Jubileusz, to znakomita okazja, aby docenić wszystkich, którzy od wielu lat aktywnie działały na rzecz szkoły. W podziękowaniu od całej społeczności Ośrodka za okazywane wsparcie dyrektor Marek Warwas wręczył pamiątkowe statuetki Jubileuszu 80 – lecia. Na frontonie szkoły została umieszczona tablica pamiątkowa z nazwiskiem Patrona Ośrodka. Uroczystego jej odsłonięcia dokonał starosta Joachim Smyła w towarzystwie przedstawicieli rodziny Konrada Mańki i dyrektora Ośrodka. Uwieńczeniem uroczystości było zwiedzanie Ośrodka i wpisy do księgi pamiątkowej. Absolwenci i zaproszeni goście oglądali wystawę archiwalnych zdjęć z życia Ośrodka oraz prace artystyczne wychowanków. Oprócz wielu ciepłych i serdecznych słów uznania na ręce dyrektora SOSW złożono gratulacje oraz liczne pamiątki. (red.) Nowelizacja Prawa Budowlanego W dniu 28 czerwca 2015 r. wchodzi w życie mala nowelizacja Prawa Budowlanego ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Ważnymi zmianami, które nastąpią w najbliższym czasie będzie m. in. możliwość wykonania na zgłoszenie wielu robót budowlanych do tej pory objętych pozwoleniem na budowę. Do czynności tych zaliczać się będzie wykonanie: - wolnostojących budynków mieszkalnych jednorodzinnych, których obszar oddziaływania mieści się w całości na działce lub działkach, na których zostały zaprojektowane - wolnostojących parterowych budynków gospodarczych w tym, garazy, altany oraz przydomowych oranżeri (ogrodów zimowych) o powierzchni zabudowy do 35 m², przy czym łączna liczba tych obiektów na działce nie powinna przekraczać dwóch na każde 500 m² powierzchni działki - wolnostojących parterowych budynków rekreacji indywidualnej, rozmieszczonych jako budynki przeznaczone do okresowego wypoczynku, o powierzchni zabudowy do 35 m², przy czym liczba tych obiektów na działce nie może przekraczać jednego na każde 500 m² powierzchni działki - wolnostojących parterowych budynków stacji transformatorowych i kontenerowych stacji transformatorowych o powierzchni zabudowy do 35 m² - wiat o powierzchni zabudowy do 50 m², sytuowanych na działce, na której znajduje się budynek mieszkalny lub przeznaczony pod budownictwo mieszkaniowe, przy czym łączna liczba tych wiat na działce nie może przekraczać dwóch na każde 1000 m² - przydomowych oczyszczalni ścieków o wydajności do 7,5 m³ na dobę – zbiorników bezodpływowych na niezbytcięcie ciekłe o pojemności do 10 m³ - zjazdów z dróg wojewódzkich, powiatowych i gminnych oraz zatok parkinguowych na tych drogach - przydomowych basenów i oczek wodnych o powierzchni do 50 m² sieci: - a) elektroenergetycznych obejmujących napięcie znamionowe nie wyższe niż 1 kV - b) wodociągowych - c) cieplnych - d) telekomunikacyjnych. Pozwolenia na budowę nie będą również wymagały roboty budowlane polegające na: - docieplieniu budynków o wysokości do 25 m. Należy jednak pamiętać, że pozostaje obowiązek zgłoszenia wymienionych robót z wyjątkiem wiat o pow. do 50 m² oraz docieplenia budynków o wysokości do 12 m i ogrodzeń. Nowe brzmienie otrzymuje również art. 41 pkt 4: „Inwestor jest obowiązany zaświadczyć o zamierzonym terminie rozpoczęcia robót budowlanych dla których wymagane jest pozwolenie na budowę, zgłoszenie budowy lub zgłoszenie przebudowy, właściwy organ oraz projektanta sprawującego nadzór nad zgodnością realizacji budowy z projektem, ....” Co za tym idzie, nie trzeba będzie zgłaszać zamierzenia rozpoczęcia budowy na co najmniej 7 dni przed przystąpieniem do robót, jak było to do tej pory. Ponadto wprowadzono zostało wiele innych proceduralnych zmian. W razie ewentualnych pytań prosimy dzwonić do Wydziału Budownictwa i Architektury w Starostwie Powiatowym w Lublińcu pod nr tel. (34) 351 05 06. Jubileusz programów wolontarystycznych „Readaptacja osadzonych kobiet w środowisku otwartym, skutecznym i efektywnym narzędziem przygotowania do życia po opuszczeniu zakładu karnego” będzie tematem konferencji z okazji 10 – lecia programów wolontarystycznych: „Schola Vita” oraz „Miłosierna Samarytanka”. Konferencja odbędzie się 16 czerwca br. w Zakładzie Karnym w Lublińcu. Wśród prelegentów znajdą się m.in. starosta Joachim Smyła, dyrektor Wydziału Polityki Społecznej Urzędu Wojewódzkiego w Katowicach – Bożena Stepien, dr hab. Barbara Nowak, prof. Uniwersytetu Pedagogicznego w Krakowie, dr hab. Małgorzata Dobrowolska – dyrektor Centrum Edukacji i Pomocy Psychologicznej Pro-Inwest w Katowicach oraz mjr Iwona Wojewódka – kierowniczka działu penitencjarnego Zakładu Karnego w Lublińcu. W Zakładzie Karnym w Lublińcu programy wolontarystyczne realizowane są już od 1998 roku. Pierwszym był program pracy wolontarystycznej pn. BONA, realizowany na terenie Domu Pomocy Społecznej „Zameczek” w Lublińcu, gdzie przebywają osoby niepełnosprawne intelektualnie i fizycznie. – Po kilku miesiącach pracy pierwsza grupa wolontariuszek zaczęła odnosić swoje pierwsze sukcesy. Niepełnosprawni podopieczni zaczęli otwierać się na świat, reagować na obecność wolontariuszek, uśmiechać się, jeść żyźkę, poczuć miłość drugiego człowieka – mówiła Wiesława Dudek, dyrektor DPS „Zameczek”. W dniu 15 marca 2005 r. zainicjowano kolejny program, realizowany w środowisku otwartym, pn. „Miłosierna Samarytank”, który został wdrożony na podstawie porozumienia pomiędzy Zakładem Karnym w Lublińcu, a Domem Pomocy Społecznej „Dom Kombatanta”. Z kolei w czerwcu 2005 r. wdrożono program pn. „Schola Vita”, realizowany w Domu Pomocy Społecznej w Lublińcu przy ulicy Kochickiej 14, gdzie przebywają dorosli mężczyźni ze schorzeniami przewlekłymi układu nerwowego, po przebytej schizofrenii, ze znacznym stopniem upośledzenia umysłowego. – Ten niekonwencjonalny pomysł wdrożenia programów wolontarystycznych okazał się doskonałą formą resocjalizacji kobiet odbywających karę pozbawienia wolności, które mogą świadczyć pomoc drugiemu człowiekowi. Same uczą się wrażliwości na potrzeby drugiego człowieka, poczucia empatii. Dla niektórych jest to pierwsza taka praca, która uświadamia im, że do końca nie są takie złe, że mogą dać cząstkę siebie, wypełnić czas, porozmawiać, po prostu pomóc osobom samotnym, opuszczonym, niepełnosprawnym. Niektóre kobiet mają doświadczenia w pracy nad osobami przebywającymi w domach opieki społecznej, niektóre opiekowały się nawet w domu ciężko chorymi rodzicami, niepełnosprawnymi dziećmi, rodzeństwem. Ta praca daje im bardzo duże zadowolenie, buduje pozytywną samoocenę, daje możliwość do poszukiwania zatrudnienia o takim charakterze po powrocie do społeczeństwa – mówiła Jolanta Figlak, dyrektor Zakładu Karnego w Lublińcu. Organizacja jubileuszowej konferencji jest okazją do podkreślenia, jak ważną rolę w procesie przygotowania kobiet do życia po opuszczeniu zakładu karnego pełni bardzo dobra i efektywna współpraca zakładu z samorządem lokalnym oraz innymi podmiotami w zakresie readaptacji społecznej. Różnorodne zadania wykonywane przez kobietę w ramach programów, oprócz walorów resocjalizacyjnych, terapeutycznych i społecznych, stanowią również formę aktywizacji zawodowej, co ma niebagatelné znaczenie w aktywnym i skutecznym poszukiwaniu pracy po opuszczeniu jednostki. Zaprezentowane formy aktywności artystycznej stanowią natomiast przejaw twórczego, kreatywnego wykorzystania czasu spędzonego w izolacji penitencjarnej. Doświadczenia zdobyte w trakcie realizacji programów jednoznacznie wskazują na ich wysoką efektywność. Kobietę mają również możliwość ukończenia szkoleń przygotowujących je do opieki nad osobami chorymi, starszymi i niepełnosprawnymi. Zdobytą również wiedzę z zakresu komunikacji społecznej i relacji międzyludzkich. Realizacja programów w środowisku nie byłaby możliwa bez wsparcia samorządu lokalnego oraz instytucji współdziałających. Przedsięwzięcia te utożsamiają pracę resocjalizacyjną i wpływały na pozytywny wzór uniez jednostki penitencjarnej. W okresie dotychczasowej realizacji programów udział w nich wzięło 308 kobiet. Aneta Konieczny Majowe poetyckie sukcesy Edwarda Przebieracza Wśród wyróżnionych w VI Ogólnopolskim Konkursie Poetyckim na „Najpiękniejszy wiersz miłości” znalazł się także mieszkańiec Lublina, nasz redakcyjny kolega, Edward Przebieracz. Jury VI Ogólnopolskiego Konkursu Poetyckiego na „Najpiękniejszy wiersz miłości” w składzie: dr Robert Rudia – wiceprezes Związku Literatów Polskich Oddział w Zielonej Górze, Janusz Młyński – aktor Lubuskiego Teatru im. Leona Kruczkowskiego w Zielonej Górze, po przeanalizowaniu 87 wierszy zdecydowało o przyznaniu 3 nagród i 12 wyróżnień. Wśród wyróżnionych, za wiersze „Wiosna” i „Polów”, znalazł także mieszkańiec Lublina, nasz redakcyjny kolega, Edward Przebieracz. Nagrodą dla wyróżnionych było opublikowanie ich wierszy w tomiku pokonkursowym pt. „Najpiękniejszy wiersz miłości”. Warto dodać, że to już 3 wyróżnienie dla Edwarda Przebieracza w kożuchowskim konkursie. Poprzednio otrzymał w latach 2009 i 2014. To jednak nie wszystkie majowe sukcesy pana Edwarda, w Konkursie Jednego Wiersza pt. „Miedzy ziemią a niebem”, zorganizowanym przez Bibliotekę Publiczną Warszawa – Białełka, w dniu 8 V 2015, otrzymał wyróżnienie za wiersz pt. „Szymon Stupnik”. (red.) Najnowsza publikacja Henryka F. Sporonia „Zgoda buduje, niezgoda ruiniuje” O Henryku Sporoniu pisałem już na łamach „Ziemi Lublinieckiej” (Nr 3/2015) w artykule pt. „Henryk Sporon podarował bibliotekom 100 książek”, dziękując Mu za bezinteresowny gest dla polskich i niemieckich archiwów. Wspomniałem wówczas krótko o Jego życiu i twórczości, także o jego związkach z Ziemią Lubliniecką, szczególnie z pracą nauczycielską w Koszęcinie i w Rusinowicach. Dziś – przed zasadniczym tematem, związanym z najnowszą publikacją Autora – przypomnę Czytelnikowi bardzo encyklopedycznie Jego biogram: Rocznik – 1926 (89 lat życia) zawód – nauczyciel historii i geografii, wykształcenie – Liceum Pedagogiczne w Tarnowskich Górach i studia pedagogiczne w Warszawie i w Katowicach, pasja – miłość do Śląskiej Małej Ojczyzny, twórczość – publicystyka historyczna (min. „Z rodzinnych stron i na emigracji”, „W poszukiwaniu historycznej prawdy”, „Nowy Dziennik”, „Ulica wszystkich Świętych”) i wiele innych publikacji. Dodajmy jeszcze do tych skrótów biograficznych kilka wątków z trudnego życiorysu pana Henryka. Urodził się na Śląsku i tu ukończył szkołę podstawową przed II wojną światową. W wieku młodzieńczym wcielony do Wehrmachtu, ciężko ranny, „udem” wraca w 1946 roku w rodzinne strony. Konczy szkoły i uczelnie pedagogiczne i pracuje jako nauczyciel. W okresie „stanu wojennego” internowany i więziony w Katowicach, Jastrzębiu-Zdroju, w Uhercach i w Rzeszowie – Załężu. W 1983 roku wyjechał wraz z rodziną do Niemiec, (bez prawa powrotu) i tam zamieszkuje do dzisiaj. Przynajmniej dwa razy w roku przyjeżdża na Śląsk, aby, nalałować „akumulatory” intelektu i odwiedzić licznych znajomych i – coraz mniej licznych – Krewników. Powyższy akapit mówi o ciężkim życiu Ślązaków i zagmatwanej historii śląskiej krainy, ale także o ważnych przymiotach ludzi tej ziemi, o naszych cechach, których nam zazdroszczą inni – pracowitości, życiu rodzinnym, religijności, a nadto wszystko o wielkiej miłości do śląskiego „Heimatu” (Termin „Mała Ojczyzna” jest za „mały” i nieadekwatnie tłumaczone – aby ściśle określić ten najpiękniejszy skrawek naszej Ojcowizny i teraz – także krótko – o książkę Sporonia noszącej tytuł „ZGODA BUDUJE, NIEZGODA RUJNUJE. Polemistom pod rozważenie”. Nie napiszę tu znaienia, że może to jest ostatnia książka sędziwego wiekiem („ale tylko wiekiem….) Henryka Franciszka Sporonia. Choćciaż, mówiąc szczerze, wiele wątków tej publikacji wskazuje na pewnego rodzaju „zamknięcie bilansu” i na podsumowanie płodnego pióra. Książka oparta jest głównie na przekrach najważniejszych wątków z dwóch publikacji: „Z rodzinnych stron i na emigracji” oraz „W poszukiwaniu historycznej prawdy”. Autor napisał w przedmowie m.in. „Wybrałem z tych pozycji te teksty, listy, recenzje, felietony, które mają coś wspólnego ze Śląskiem. To znaczy dotyczą jego przeszłości, teraźniejszości a czasem i życzeń dotyczących jego przyszłości”. Co zatem zawiera ta publikacja? Piękna okładka z własnoręcznie (chyba) nakreślona mapą Górnego Śląska, interesujący wstęp i niepowtarzalny, w wielu przypadkach niedościgniony i nie stosowany przez innych autorów styl, i teksty składające się z niezliczonych wątków tematycznych, unikalnych wypowiedzi i treści listów wielu zasłużonych, znanych i uznanych ludzi. Książka jest odzwierciedleniem bogatego życia Autora, Jego błyskotliwości i pięknego języka. Publikacja jest przede wszystkim podręcznikiem dla „zaawansowanych”, jest – moim zdaniem – lekturą dla ludzi pamiętających te dzieje, które Autor przedstawia. Sporoń chce nam to wszystko, co głównie dotyczy Śląska i Ślązaków utrwalić i – tak po cichu, między wierszami nam powiedzieć: „To jest mój mały testament, który macie nosić w umysłach i sercach i przekazywać następnym pokoleniom. Szanowny panie Henryku, drogi, szanowny Przyjacielu, dziękuję za tę książkę. Myślę, że nie jest to ostatnia Pana „Ewangelią” dla Ślązaków. Życzę zatem zdrowia i czekam na następną publikację. Jan Myrcik PS. Jeśli – drogi Czytelniku – chcesz nabyć tę książkę, skontaktuj się z paniami: Joanną Sowa (Lubliniec ul. Podmiejska 13, tel. 34 351 11 51) lub z p. Krystyną Sowa (Sądów, ul. Powstańców 102, tel. 34 356 13 70). EDUKACJA W POWIECIE Zabrzmiał Lubliniecki Zryw Wolnych Serc w ramach Ogólnopolskiego Głosu Profilaktyki 1 czerwca w Zespole Szkół rozpoczęła się I część Lublinieckiego Zrywu Wolnych Serc w ramach Ogólnopolskiego Głosu Profilaktyki. Organizatorami imprezy byli: Lubliniecka Grupa Pat, Zespół Szkół nr 1 im. A. Mickiewicza w Lublincu (pedagogi: Joanna Styczyzyn, Alicja Szafraniec-Bok i ekspert PAT – Katarzyna Tarara) oraz Komenda Powiatowa Policji w Lublincu. Goście obejrzieli spektakl „Secret”, przygotowany przez Lubliniecką Grupę PAT (PAT to nazwa Programu Komendy Głównej Policji – „Profilaktyka a Ty”), a uczniowie szkół gimnazjalnych odegrali scenki sytuacyjne dotyczące pomocy osobom uzależnionym od narkotyków. Wszystkim przedstawieniom uważnie przysłuchiwali się zaproszeni eksperci: psycholog, specjalista terapii uzależnień – Lidia Krajewska-Muszyńska, pedagog – Barbara Koloch oraz policjant – asp. sztab. Krzysztof Wydmuch, którzy odpowiadaли na pytania młodzieży. W II części Lublinieckiego Zrywu Wolnych Serc jego uczestnicy wzięli udział we wspólnym happeningu na rynku miejskim, który rozpoczął się spektaklem „Czy warto?”, przygotowanym przez grupę Pantomima. Następnie przez 60 sekund wszyscy uczestnicy oraz mieszkańcy Lublina wybijali wspólnie rytm Wolnych Serc. Na zakończenie zaśpiewano hymn PAT-u oraz zatańczono belgiękę, do której włączyli się nawet przypadkowi przechodnie. (red.) Nasza Justyna zdobyła Puchar Europy! W dniach 23–24 maja odbył się V Puchar Europy OYAMA IKF. Areną tych prestiżowych zawodów było Centrum Edukacyjno-Rekreacyjne „Solne Miasto” w Wieliczce. Wśród ponad 500 zawodników z Europy oraz m.in. USA i Kanady znakomicie wypadła na nich, pochodząca z powiatu lublinieckiego, Justyna Cyrulik, wygrywając w swojej kategorii. Justyna swoją, już czternaścieletnią, przygodę z karate rozpoczęła w Lublinieckim Klubie Oyama Karate. To właśnie pod okiem sensei Bogusława Plewki, 4 DAN i Anny Kolodziej-Plewki, 3 DAN stała swoje pierwsze sportowe kroki. Systematyczne treningi przyniosły pierwsze sukcesy w barwach lublinieckiego klubu. Obecnie Justyna mieszka w Krakowie, gdzie studiuje geologię na Akademii Górniczo-Hutniczej. Nauka nie przeszkodziła jej podjąć wymagających treningów pod skrzydłami Prezesa Zarządu OYAMA Polskiej Federacji Karate Hanshi Jana Dyducha, 8 DAN. Droga do zwycięstwa na Pucharze Europy poprzedzona była ponad dwumiesięcznymi przygotowaniami. Same zawody były już czasem zbierania plonów ciężkiej pracy. Justyna wystartowała w konkurencji KNOCKDOWN seniorek, czyli najtwardszej, pełnokontaktowej formule walki, w kategorii +60 kg. W gronie jej przeciwniczek znalazły się reprezentantki Węgier, Ukrainy i Kanady. W finale Justyna zmierzyła się właśnie z zawodniczką z Ameryki Północnej. Pojedynek od początku był wyrównany, co potwierdzało klasy obu zawodniczek. Po pierwszej rundzie sędziowie wskazali remis, choć już w końcówce zarysowała się delikatna przewaga Justyny. Dwuminutowa dogrywka nie pozostawiła żadnych złudzeń zawodniczce reprezentującej barwy Kanady. Nasza zawodniczka z dużą przewagą pokonała swoją oponentkę, tym samym wygrywając Puchar Europy. Na tych samych zawodach, w innych kategoriach, dobrze zaprezentowali się również zawodnicy Lublinieckiego Klubu Oyama Karate, zdobywając 1 złoty, 2 srebrne i 2 brązowe medale. Wszystkim zawodnikom gratulujemy i życzymy dalszych sukcesów! (red.) EDUKACJA W POWIECIE Udany debiut Ady W Regionalnym Ośrodku Kultury w Częstochowie, 14 maja, odbyła się Gala Finałowa XXVII Regionalnych Spotkań Młodych Recytatorów „Wrażliwość na słowa”. Reprezentantka naszego powiatu – Adrianna Mroziewicz z Glinicy, wraz z rodziną i wychowawcą – Aleksandrą Mrosek – mieli możliwość uczestniczyć w tej niezwykłej uroczystości. Ada – uczennica klasy II Szkoły Podstawowej w Glinicy zdobyła wówczas wyróżnienie podczas finału Konkursu Recytatorskiego, który odbył się w Częstochowie w dniach 28 i 29 kwietnia. Wówczas w Regionalnym Ośrodku Kultury zaprezentowało się ponad 40 najlepszych młodych recytatorów z pięciu powiatów: częstochowskiego, kłobuckiego, myszkowskiego, zawierciańskiego i lublinieckiego. Spotkania miały charakter wieloetapowy, a najbardziej utalentowani artyści otrzymali promocję do finału na drodze kilkustopniowych eliminacji. Komisja artystyczna konkursu, w której skład weszli: Katarzyna Skolik-Miedziak – aktorka, pedagog, instruktor teatralny, Sebastian Banaszczyk – aktor Teatru im. Adama Mickiewicza w Częstochowie i Dorota Musiał – instruktor Regionalnego Ośrodka Kultury, wyróżniła Ade za odpowiednią interpretację recytowanych wierszy, wysoką kulturę słowa i nieskazitelną dykcję. Dobór zwycięskiego repertuaru, dopasowanego do wrażliwości i temperamentu dziecka dokonała wychowawczyni Ady – Aleksandra Mrosek. Podczas uroczystej gali finałowej zaprezentowali się laureaci konkursu oraz uczniowie Zespołu Szkół Muzycznych im. Marcina Józefa Żebrowskiego w Częstochowie. Dyrekcja Regionalnego Ośrodka Kultury wręczyła Adriannie pamiątkowy dyplom i nagrodę w postaci bonu pieniężnego do sieci sklepów Empik. Gratulujemy naszej małej artystce i jesteśmy dumni z jej niezwykłego debiutu. Ade możemy zobaczyć także na mniejszej i większej scenie podczas występów mażoretek oraz podczas uroczystości sołeckich organizowanych przez szkołę w Glinicy. (red.) Nowy wizerunek Starostwa w Internecie Informujemy, iż została udostępniona nowa odsłona strony internetowej Starostwa Powiatowego w Lublińcu (www.lubliniec.starostwo.gov.pl) oraz nowy wizerunek Biuletynu Informacji Publicznej Starostwa Powiatowego w Lublińcu (www.lubliniec.starostwo.bip.info.pl). Zgodnie z nowymi standardami strona jest przystosowana i dostępna dla osób niepełnosprawnych, przejrzysta dla każdego użytkownika, w tym dla osób wykluczonych cyfrowo, mających trudności w odnalezieniu się w Internecie. Michalina Baron z „Mickiewicza” zdobywczynią indeksu na amerykanistykę na Uniwersytecie Warszawskim Michalina Baron, maturzystka z LO im. A. Mickiewicza w Lublincu trzy razy z sukcesem brała udział w konkursie „Know America” i zdobyła indeks na Uniwersytecie Warszawskiego. „Know America” to konkurs badający bardzo szeroką wieść na temat historii, kultury i polityki Stanów Zjednoczonych. Składa się z trzech etapów: testu internetowego, napisania eseju na wybrany temat dotyczący USA oraz rozmowy w języku angielskim z przedstawicielami Ambasady USA w Polsce i wykładowcami UW. Laureaci i finaliści konkursu są zaproszeni na trzy dni do Warszawy. W trakcie tych wyjazdów poznałam ambasadora Stephena Mulla i innych amerykańskich dyplomatów, z którymi mogłam zjeść lunch, spotkałam swoich przyszłych wykładowców, a także wspaniałych ludzi, z którymi wiążę jestem w kontakcie. Ponadto zwidziałem American School of Warsaw, która wywarła na mnie niesamowite wrażenie. W konkursie bratem udział trzy razy: w pierwszej klasie zdobyłam tytuł laureata, w drugiej zajęłam drugie miejsce i indeks, a w tym roku zostalem finalistą. Stanami Zjednoczonymi interesuję się od gimnazjum, zaczęło się od natłogowego oglądania amerykańskich seriali i filmików amerykańskich YouTuberów, dzięki którym przy okazji nauczyłam się mówić biegłe po angielsku. Nie spodziewałam się wtedy, że amerykanistyka stanie się w przyszłości moją życiową pasją. Kiedy w liceum dowiedziałam się przypadkiem o konkursie Know America, zaczęłam bardziej poważnie interesować się historią, kulturą i polityką tego kraju i stwierdziłam, że to jest to, co chcę robić w życiu – mówiła Michalina. Od października 2015 zaczynam studia w Ośrodku Studiów Amerykańskich na Uniwersytecie Warszawskim. Odbywają się one całkowicie w języku angielskim, a większość przedmiotów możemy wybrać sobie sami – zgodnie z tym, który aspekt Stanów Zjednoczonych najbardziej nas interesuje. W ich trakcie marzy mi się dostać stypendium i wyjechać na jeden semestr studiów na Florydę. Po zdobyciu tytułu magistra chciałabym dalej poznawać kulturę USA i prowadzić prace naukowe. Michalina jest świetną uczennicą. Jej pasja, pracowitość i konsekwencja w osiąganiu celów są godne podziwu i naśladowania – podkreślała Anna Mateja, nauczycielka języka angielskiego. Michalina otrzymała również za swoje osiągnięcia nagrodę Starosty Lublinieckiego. (MK) Mistrzostwa Pierwszej Pomocy (...) Odwaga to niesamowita siła. Dodawać innym, ale i samemu sobie otuchy to najlepsze co człowiek może uczynić... ...W ten oto sposób można najprościej scharakteryzować zaangażowanie i chęć zdobywania wiedzy tak teoretycznej, jak i praktycznej wiedzy w niesieniu pomocy tym, którzy w każdej chwili żyją, w każdym dniu – mogą jej potrzebować, przez tych – którzy z oddaniem i odwagą ta pomoc pragną nieść. Do takich osób zaliczyć należy pięcioosobową drużynę, którą stanowili uczniowie klasy I o kierunku mechanik pojazdów samochodowych z Zespołu Szkół Zawodowych w Lublincu, którzy pod bacznym okiem swojego opiekuna Wojciecha Majewskiego przygotowywali się do udziału w Rejonowych Mistrzostwach Pierwszej Pomocy PCK. Wielogodzinne, sumienne szlifowanie wiedzy przekazywane rzetelnie przez opiekuna drużyny i częste jej powtarzanie, zaowocowało sukcesem w postaci zdobycia pierwszego miejsca, a co za tym idzie Pucharu Rejonowych Mistrzostw Pierwszej Pomocy PCK. Oprócz tego wspaniałego trofeum każdy uczestnik zwycięskiej drużyny odbarwiony został śpieworem i słodyczami. Tegoroczny sukces wywalczyli, jak już wspomniano uczniowie klasy I mps, w składzie: Mariusz Podpora, Tomasz Strugacz, Robert Kosiński, Dominik Widera i Marcin Kandzia oraz ich opiekun Wojciech Majewski. Radość z sukcesu była ogromna, a samo zwycięstwo – mobilizacja dla młodych ludzi do jeszcze głębszego poszerzania swojej wiedzy, co jak podkreśla dyrektor Zespołu Szkół Zawodowych Jolanta Kardas, przydatne okazać może się w każdych okolicznościach, tym bardziej, że w szkole kładzie się duży nacisk na przestrzeganie zasad bezpieczeństwa, nie tylko w miejscu nauki i praktyki zawodowej, ale również w innych życiowych sytuacjach. Arleta Gabrysiak Śladami Wandy Kawy i Bronisławy Kawy w Kośmidrach W czerwcu 2015 r. Szkoła Podstawowa w Kośmidrach obchodzi 10. rocznicę nadania imienia Wandy Kawy i Bronisławy Kawy. Kim były jej patronki? Wanda i Bronisława Kawa to siostry, urodzone na początku XX wieku w Borysławiu, w powiecie Drohobycz, absolwentki Seminarium Nauczycielskiego we Lwowie. Po zakończeniu II wojny światowej przyjechały do Polski jako młode, trzydzieściokilkuletnie kobiety. Zamieszkaly w szkole w Kośmidrach, gdzie podjęły pracę dydaktyczną – wychowawcza. Wanda Kawa została kierownikiem szkoły. Uczyła klasy starsze: języka polskiego, matematyki i historii, była też wychowawczynią tych klas. Organizowała życie szkoły, opiekowała się biblioteką szkolną, założyła sklepik szkolny. Przygotowywała z dziećmi Jasełka, zabawy noworoczne, programy dla leśników na Święto lasu we współpracy z nadleśnictwem Kośmidry. Dzieci tańczyły taniec śląski – trojak, śpiewały piosenki patriotyczne i ekologiczne. Natomiast Bronisława Kawa uczyła klasy młodsze. Opiekowała się Klubem Wiewiórka i PCK. Za szczególne osiągnięcia w pracy i wygrywane konkursy czystości otrzymała Srebrny Krzyż Zasługi PCK. Opiekała się również szkolnym ogrodkiem. Wanda Kawa od początku prowadziła Kronikę Szkoły w Kośmidrach. Kronika ta zachowała się do dzisiaj i stanowi cenne źródło informacji o społeczności lokalnej. Między innymi w 1948 roku autorka napisała: Stosunek ludności miejscowej do szkoły jest życzliwy, co się przejawia w zachowaniu dzieci. Jako kierowniczka dbała o rozwój szkoły i biblioteki szkolnej. Część księgozbioru zakupiono z funduszy zebranych podczas imprez środowiskowych i dochodów ze sklepiku szkolnego. Organizowała wycieczki szkolne, m.in. do Krakowa, Gdyni, Łodzi, Wieliczki i Zakopanego. Dla wielu dzieci był to pierwszy wyjazd poza własną miejscowość czy okolicę. Obie panie przywiązywały dużą wagę do czystości uczniów i estetyki szkoły. W czasie ich pracy stan sanitarnej szkoly uległ znaczącej poprawie. Potrafiły zachęcać wychowanków, aby dbali o porządek w klasach oraz w ogrodzie koło szkoły. Nauczycielki borykały się z brakiem podręczników i pomocy dydaktycznych. Dużo czasu poświęcały na przygotowanie własnych materiałów. W szkole założono SKO, dzieci uczestniczyły na wyjazdy na wycieczki. Ponadto nauczycielki pozyskiwały sponsorów, np. nadleśnictwo, okoliczne zakłady pracy. W połowie XX wieku wzrosło zainteresowanie tematyką regionalną Śląska. Wanda Kawa umieściła w Kronice Szkoły zapiski z rozmów ze starszymi mieszkańcami o losach Kośmidrów przed rokiem 1945. Zorganizowała spotkanie z powstańcem śląskim z okazji 40. rocznicy wybuchu III Powstania Śląskiego. Opowiadała o powstancach z Kośmidrów. Dzieci wzięły udział w konkursie na najładniejszy list do powstańca śląskiego. Jedna z uczennic w nagrodę pojechała na 3-dniową wycieczkę do Zakopanego. Uczniowie braли udział w licznych konkursach i odnosili sukcesy, dzięki temu pozyskiwali nagrody dla szkoły, m.in. akordeon, magnetofon, aparat fotograficzny i diaskop z filmami. Gazeta Lubliniecka z dnia 21 – 27 lipca 1965 r. zamieściła artykuł pod tytułem Kośmidry przykładem dla wszystkich szkół. W Kronice Szkoły znajduje się informacja, że 27 czerwca 1971 r. z okazji 25-lecia nieprzerwanej pracy pedagogicznej w Kośmidrach nauczycielek: Wandy i Bronisławy Kawy – Komitet Rodzicielski zorganizował uroczystość, która była wyrazem uznania, szacunku i podziękowaniem rodziców i byłych wychowanków za trud wychowawczy. Wanda Kawa skomentowała to wydarzenie jako: wyraz więzi szkoły z domem, wspólnej pracy nad wychowaniem młodego pokolenia. Z rozmów z byłymi wychowankami nauczycielek wynika, że Wanda i Bronisława Kawa były dobrymi pedagogami. Doradzały dzieciom w rozwiązywaniu różnych spraw, nie tylko szkolnych. Pomagały w nauce, zwłaszcza tym, którzy mieli z nią problemy. Natomiast zdolnych uczniów motywowały do dalszej nauki. Często odwiedzały uczniów i rodziców w domach. Szybko zżyły się z miejscową ludnością i były przez nią darzone ogromnym szacunkiem. Ponadto zdobyły sympatie zarówno rodziców, jak i samych dzieci. Nauczycielki były wyrozumiałe, ale i wymagające, zwłaszcza w sprawach nauki i higieny. Absolwenci są przekonani, że Wanda i Bronisława Kawa zasłużyły na to, żeby zostać patronkami szkoły, ponieważ dbały o najwyższy możliwy poziom edukacji i wychowania uczniów. Przywiązywały dużą wagę do wszechstronnego rozwoju dzieci. Uczyły przywiązania do tzw. małej jak i dużej Ojczyzny. Interesowały się losami absolwentów. Nadanie szkole ich imion stanowiło wyraz wdzięczności mieszkańców za ich zaangażowanie w pracę pedagogiczną na rzecz dzieci i środowiska. Uczniowie są dumni ze swoich patronek, które pracowały tutaj do zakończenia swojej kariery zawodowej. Ich groby znajdują się na cmentarzu w Pawonkowie, a tablica upamiętniająca ich sylwetki wisi przed wejściem do szkoły w Kośmidrach. Czujemy się zaszczycione, że wraz z całym gronem pedagogicznym możemy kontynuować w szkole dzieło naszych zaślubionych patronek. Anna Kopyto i Brygida Czudziak – nauczycielki SP w Kośmidrach Współpraca z Gewerbeschule w Rhenfelden Grupa uczniów Zespołu Szkół Zawodowych w Lublincu wraz z opiekunami Martą Opalską i Sylwią Kozą oraz dyrektorem szkoły Jolantą Kardas wyruszyła na spotkanie z przygodą oraz z kolegami z partnerskiej szkoły w Rheinfelden w Niemczech. Przedsięwzięcie to zostało dofinansowane przez Polsko-Niemiecką Współpracę Młodzieży z siedzibą w Warszawie. Przygoda swój początek miała w Gdańsku, gdzie nastąpiło powitanie uczniów i nauczycieli zaprzyjaźnionych szkół i gdzie znajdowało się miejsce stacjonowania wszystkich uczestników. Cały pięciodniowy pobyt był ciekawy i pełną wrażeń wyprawą, która pozwoliła nie tylko zatrzymać się i zadać nad pieknymi, często nieznajomymi miejscami, ale też doskonale spełniała swoją rolę integracyjną, nie mówiąc o tym, że cała grupa mogła ćwiczyć i rozwijać swoje umiejętności językowe. Arleta Gabrysiak Technik elektryk powraca do Zespołu Szkół Zawodowych Zapraszamy i zachęcamy młodzież gimnazjów do zapoznania się z propozycją i ofertą edukacyjną Zespołu Szkół Zawodowych w Lublińcu. Mimo, iż od wielu lat – w zależności od potrzeb środowiska, profil szkoły ciągle się zmienia, to jednak nie należy zapominać, że bogata i chlubna tradycja cieszył się kierunek, który kształcił uczniów w zawodzie „technik elektryk”. Obecnie szkoła chce reaktywować i rozwijać tę wspaniałą kartę, jaką dla Zespołu Szkół Zawodowych stanowi założenie powrotu tego zawodu. Dzieci zawodowi technik elektryk można uzyskać kwalifikacje, w zakresie montażu i konserwacji maszyn i urządzeń elektrycznych, montażu i konserwacji instalacji elektrycznych oraz eksploatacji maszyn, urządzeń i instalacji elektrycznych. Uczeń kształcący się w tym zawodzie zdobędzie umiejętności odczytu schematów ideowych, montażowych oraz rysunków technicznych elementów konstrukcyjnych, dobierania i odbierania materiałów stosowanych w elektrotechnice, wykonywania połączeń elementów elektrycznych, elektronicznych i mechanicznych, dobierania, zainstalowania i sprawdzenia środków ochrony przeciwpożaroeniowej oraz wykonywania instalacji elektrycznych i elektroenergetycznych. Zdobyte w tej branży kwalifikacje i umiejętności predysponują absolwentów m.in. do takich miejsc pracy, jak: zakłady energetyczne, elektrownie, zakłady gospodarki komunalnej, zakłady usługowe naprawiające maszyny elektryczne, biura projektowe i placówki zajmujące się dystrybucją maszyn i urządzeń elektroenergetycznych. Droga młodzięż! Stużymy wam dobrą, nacechowaną życliwością radę i pomoc w razie niepowodzeń. Nasza maksyma mówi, że „...człowiek nie jest wyznaczony przez to, jaki jest, ale przez to jakim się staje...”. Jeszcze raz zapraszam więc do skorzystania z oferty naszej szkoły. Myszę, że wybór kierunku „technik elektryk” będzie trafionym wyborem – mówiła Jolanta Kardas, dyrektor ZSZ w Lublińcu. JS Mickiewicz matematyką stoi Początek czerwca to okres intensywnych zmagań matematycznych w Zespole Szkół nr 1 im. A. Mickiewicza w Lublińcu. – Organizując konkursy matematyczne mamy przed wszystkim na celu rozwijanie pasji i zainteresowań matematycznych wśród młodych ludzi. Chcemy też nauczyć ich szlachetnej rywalizacji oraz logicznego i algorytmicznego myślenia – mówiła Jadwiga Stroniewska, dyrektor ZS nr 1 im. A. Mickiewicza w Lublińcu. 1 czerwca odbył się konkurs dla uczniów „Mickiewicza” realizujących matematykę na poziomie podstawowym. Najlepszymi okazały się: Anna Kroll z klasy Ile2 zdobywając I miejsce, Alicja Kampa z II e2 – II miejsce i Kamil Chmiel z IIe – III miejsce. 2 czerwca, wzorem lat ubiegłych, odbyła się IX edycja Międzyszkolnego Konkursu Matematycznego im. St. Banacha dla uczniów szkół ponadgimnazjalnych pod patronatem Starosty Lublinieckiego i Wydziału Mechaniczno-Technologicznego Politechniki Śląskiej w Gliwicach. Zadania na konkurs przygotowywała dr inż. Ewelina Mainka-Niemczyk, pracownik naukowy Wydziału Matematyki i Fizyki Politechniki Śląskiej. W konkursie uczestniczyli najzdolniejsi matematycznie uczniowie z: Zespołu Szkół w Krzepicach, II Liceum Ogólnokształcącego im. St. Staszica w Tarnowskich Górach, IX Liceum Ogólnokształcącego im. Cyriana Kamila Norwida w Częstochowie, I Liceum Ogólnokształcącego im. Lotników Polskich w Oleśnie oraz I Liceum Ogólnokształcącego im. Adama Mickiewicza w Lublińcu. Najwyższe laury – I i II miejsce zdobyli uczniowie z Krzepic – Grzegorz Kowalczyk i Dawid Hamela, natomiast III miejsce zajął Rafal Gałażka z „Mickiewicza”! Swoją obecnością zaszczycieli organizatorów konkursu nie tylko sponsorzy, ale również pracownicy naukowi Politechniki Śląskiej: dr inż. Mirosława Pawłyta oraz dr inż. Agata Śliwa. Dr inż. Mirosława Pawłyta wygłosiła wykład na temat zastosowań nanotechnologii we współczesnym świecie. Natomiast dr inż. Agata Śliwa czuwała nad pracami komisji. Na zakończenie konkursu stwierdziła, iż wysoki poziom konkursu potwierdza doskąną opinię, w środowisku akademickim, o „Mickiewiczu” z Lublińca, że jest to szkoła rozwijająca pasje i zainteresowania matematyczne, a przede wszystkim bardzo dobrze przygotowująca uczniów do matury i studiów. Przecież wśród najlepszych studentów Politechniki są absolwenci lublinieckiego „Mickiewicza”! 3 czerwca odbył się V Konkurs Matematyczny o Puchar Dyrektora Szkoły pod patronatem Wydziału Zarządzania Politechniki Częstochowskiej skierowany do gimnazjów. Do zmagań matematycznych przystąpiło 28 uczniów z okolicznych gimnazjów. Nad przebiegiem konkursu czuwali: dr Aneta Włodarczyk oraz dr Sylwia Nieszporska z Politechniki Częstochowskiej. Organizatorzy konkursów bardzo dziękują wszystkim uczestnikom za udział, natomiast nauczycielom za wysoki poziom przygotowania uczniów. (red.) Fryzury ślubne (...) Mimo że każda chwila radości trwa niezmiernie krótko, a później znika zawsze jednak zostawia za sobą trwałą nadzieję i jeszcze trwalsze wspomnienia. (J.Paul) ...i takie właśnie wrażenie radości niosła za sobą kolejna IX już edycja Konkursu Fryzjerskiego o Puchar Starosty Lublinieckiego, która odbywała się podobnie, jak osiem wcześniejszych edycji w kierowanym przez Jolantę Kardas Zespole Szkół Zawodowych w Lublińcu. Myśl przewodnią Konkursu stanowiły „Fryzury ślubne”, które same w sobie zachwycają wdziękiem i czarem, a niejednokrotnie nutką tajemniczości. Każe uczesanie było wyjątkowe i indywidualne dobrane do modelki występującej w charakterze „panny młodej” – rzecz wiadoma jest, że w tym jednym, jedynym dniu wszystkie panny młode pragną wyglądać pięknie i niepowtarzalnie tak, by zachwycać swoim urokiem. Zaszczytne pierwsze miejsce wywalczyła uczennica Zespołu Szkół Zawodowych w Lublińcu – Daria Pieuch, która otrzymała Puchar Starosty Lublinieckiego, telewizor i jednodniowe szkolenie upiec i koków, którego darczynią była firma Berendowicz & Kublin z Katowic oraz zestaw książek ufundowany przez Zuzanne Sumirska Wydawnictwo Suzi. Drugie miejsce w tej jakże trudnej i odpowiedzialnej konkurencji przypadło w udziale Paulinie Krystaszek, a trzecie miejsce na podium zajęła Joanna Kawalczyk – obydwie finalistki są uczennicami Zespołu Szkół im. Władysława Reynonta z Częstochowy. Nagrody dla nich prostownice firmy Zeclner – ufundowała Rada Rodziców Zespołu Szkół Zawodowych w Lublińcu. Dodatkowo salon Awangarda z Tarnowskich Gór wszystkie trzy zwyciężczynie obdarował dwutygodniowym szkoleniem. Dyrektor Zespołu Szkół Zawodowych w Lublińcu Jolanta Kardas podkreśliła, iż dzisiaj dzięki różnorodności zawodów i zaangażowaniu nauczycieli oraz uczniów, a także dzięki między innymi takim konkursom, jak popularny już fryzjerski możemy również szczycić się swoimi własnymi osiągnięciami. W przyszłym roku szkolnym zapraszamy serdecznie na X Jubileuszową edycję Konkursu Fryzjerskiego. Arleta Gabrysiak Rajd survivalowy NOWATORSKA FORMA RESOCJALIZACJI Młodzieżowy Ośrodek Wychowawczy w Herbach był organizatorem II Ogólnopolskiego Rajdu Survivalowego „SÓKOŁY 2015”. W rajdzie uczestniczyło 10 placówek z całej Polski (od województwa śląskiego po województwo warmińsko – mazurskie). Rajd został zorganizowany przez pracowników i wychowanków w ramach prowadzonego od 2011 roku kola survivalowego dla wychowanków tej placówki. Uczestnicy Rajdu na terenie Parku Krajobrazowego „Łasy nad Górną Liswartą” w pierwszym dniu mieli za zadanie zbudować szałas w lesie w drugim pokonywali trasę zaliczając punkty kontrolne oraz specjalne zadania o charakterze survivalowym. Przechodziли więc kanałem wypełnionym wodą, poszukiwali pożywienia w lesie, rozpalali ogień za pomocą krzesiwa, przechodziли po linie, a nawet konstruowali nosze i przenosili na nich rannego przez podmokły teren. Wszystkie drużyny podczas 20-sto kilometrowej trasy walczyły dzielnie, pokonując własne słabości, zdobywały punkty kontrolne oraz zaliczały zadania. Najlepsi okazali się reprezentanci Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego (MOW) w Kuźni Raciborskiej, drugie miejsce zajął MOW w Rudach, trzecie z Kamionka Wielkiego. Rajd nie był tylko jedynym działaniem w ciągu roku szkolnego, był on uwieńczeniem całorocznej pracy z wychowankami, w ramach której wychowankowie opracowywali trasę rajdu za pomocą mapy i ustalali jakie będą zadania. Następnie wspólnie z wychowawcami maszerowali tą trasą pokonując wcześniej ustalone przeszkody, często na terenach podmokłych i leśnych. Na każdym etapie zajęć kładziony był nacisk na współpracę pomiędzy wychowankami, odpowiedzialność za drugą osobę, ale również współzawodnictwo. Rozwijanie i doskonalenie sprawności ruchowej oraz tężyźny fizycznej u wychowanków, kształcenie ich osobowości, ukierunkowanej na osiąganie celów poprzez umiejętności współdziałania w zespole, czy ukazanie wychowankom pozytywnych cech w nich samych to tylko niektóre cele jakie zakładają program zajęć survivalowych. Jako nowatorska forma resocjalizacji cieszą się one dużym zainteresowaniem wśród wychowanków przynosząc pozytywne efekty wychowawcze. Posiadają szczególne walory resocjalizacyjne, dostarczają niezwykłych wrażeń, mocnych przeżyć, będąc jedną z najciekawszych form resocjalizacji. Jakub Sosnowski II Lubliniecki Półmaraton Nordic Walking Miłośnicy Nordic Walking mogli sprawdzić swoje siły podczas II Lublinieckiego Maratonu Nordic Walking. 91 zawodników zmierzyło się z dystansem 21,097 km, a 44 wystartowało na trasie 5-km. Cała trasa wytyczona została po leśnych duktach Lasów Lublinieckich. Po pierwszych 6 kilometrach ukstattowała się czołówka Półmaratonu, która z każdym kilometrem odskakiwała pozostałym uczestnikom. Jako pierwsza wśród pań na mecie zameldowała się Agnieszka Sosnowska reprezentująca ULKS RUN Podkowa Janów. Niespełna 4 minuty po zwyciężczyni na metę wkróczyła Aneta Dmowska z Gwoździan, a na trzecim miejscu zameldowała się Klaudia Białas z Orzesza. Z czołówki panów naj szybszym na mecie okazał się Rafał Kozik reprezentujący ULKS RUN Podkowa Janów, na drugim miejscu linię mety minął Karol Stiller – reprezentant Karoolloo Kusięta, a trzecie miejsce na pude wywalczył Bogdan Cyran z Silesia Nordic Team. Rywalia zacja na dystansie 5 km przebiegała również pod dyktatowym zawodników ULKS RUN Podkowa Janów. Pierwsze i drugie miejsce zajęły zawodniczki z Janowa: Aleksandra Radosz i Angelika Pietrzyk. Małgorzata Pawłowska-Woźniak reprezentująca Stowarzyszenie „Podwójny Uśmiech” z Toszka zajęła miejsce trzecie. Jako faworyt do wygranej na dystansie 5 kilometrów na linii startu stawił się Grzegorz Dors, który pokonał swoich rywali. Reprezentujący Nordic niepełnosprawne. W tej kategorii Lidia Kazuch reprezentująca barwy Nordic Walking Lubliniec samotnie pokonała dystans i zajęła I miejsce. Na mecie na zawodników czekało ognisko, przy ciepłe którego można było spożyć pysznego poczęstunek przygotowany przez Karczmę Koszwićce oraz Magdalenę i Janusz Chyra. (KA) Organizatorzy dziękują wszystkim zawodnikom za udział w imprezie i zapraszają na kolejne zawody 20 września br. Serdeczne podziękowania należą się również wszystkim sponsorom i wolontariuszom, bez pomocy których organizacja tego przedsięwzięcia byłaby niemożliwa. Wakacje tuż tuż... Z początkiem wakacji rusza czwarta już edycja projektu zainicjowanego przez starostę Joachima Smykę oraz przewodniczącą Komisji Edukacji Rady Powiatu w Lublińcu Anitę Naczynską pod hasłem „Nasz Powiat – sport, zabawa, edukacja”. Projekt dotyczy organizacji bezpłatnych otwartych zajęć sportowo-rekreacyjnych dla mieszkańców powiatu, przygotowanych i prowadzonych przez indywidualnych promotorów i pasjonatów, gminy lub organizacje pozarządowe działające w zakresie sportu, rekreacji, kultury i edukacji. Idea jest bardzo prosta – pokazać, że wakacje w domu wcale nie muszą być nudne, a społeczność lokalna może wpływać na jakość życia w powiecie, aktywnie włączając się w akcję służącą mieszkańcom. Tegoroczny projekt oferuje zajęcia sportowe, m.in. zajęcia Nordic Walking, badmintona, MMA, brazylijskiego jiu – Jitsu, piłki nożnej dla najmłodszych, czy naukę pływania. Nowością w tym roku są zajęcia w Klubie Jeździeckim, oprawiane na koniu z elementami hipoterapii, zajęcia edukacyjne w Ośrodku Edukacyjnym Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego i zajęcia zaproponowane przez „Pracownię Pod Zamkiem”, podczas których dzieci stworzą dużych rzeźników pracę plastyczną. Tak, jak w zeszłym roku będzie można odwiedzić Ośrodek Kultury i Edukacji Regionalnej „U Myrcka”, wziąć udział w treningach strzeleckich organizowanych przez Klub Strzelecki LOK w Sierakowie Śląskim, czy podszkolić swoje umiejętności językowe podczas zajęć oferowanych przez Sieć Szkół Językowych Naczynscy i Centrum Lingwistyczne „English4you”. Jak zawsze nie zawiodły dwa lublinieckie fitness cluby: X-KINETIC I VITA CENTER” oferując zarówno zajęcia na siłowni, jak i step trening, CrossXS, x-Pump, porady instruktorów, fizjoterapeutów i dietetyków. – W dniu dzisiejszym, kiedy nasze pokolenie boryka się z brakiem czasu oraz często kłopotami finansowymi, należy zwrócić szczególną uwagę na inicjatywy społeczne, które w sposób znaczący wpływają na poprawę jakości życia społeczności lokalnej i pomagają w szczególności najuboższym mieszkańcom spędzać miło i aktywnie wakacje. Ogromnie cieszę się z tego, że coraz więcej osób włącza się bezinteresownie do Naszego Projektu. Zaczynaliśmy 4 lata temu mając do zaoforowania 9 propozycji zajęć, dzisiaj mamy 42 oferty różnych zajęć dla mieszkańców powiatu, co pozwala mi wierzyć w to, że potrafimy się jednak zmotybilizować i zrobić coś dla drugiego człowieka tak po prostu, z potrzeby pomocy – mówiła Anita Naczynska, pomysłodawczyni projektu. Już teraz serdecznie zapraszamy całe rodziny do skorzystania z wakacyjnych atrakcji organizowanych na terenie całego powiatu. Aneta Konieczny Poznaj swojego dzielnicowego W Śląskiej Komendzie Wojewódzkiej Policji powstał zespół do wypracowania i wdrożenia nowej koncepcji pracy dzielnicowych. Wyznaczone zostały priorytety prac zmierzających do optymalizacji pracy służby dzielnicowej – prawdziwego gospodarza w swojej dzielnicy, potrafiącego pomagać ludziom w rozwiązywaniu ich problemów. Dzielnicowi mają więc sprostać faktycznym potrzebom społeczności lokalnych, nawiązywać lepsze kontakty z mieszkańcami, a tym samym sprawnie rozwiązywać pojawiające się problemy. Ponieważ za kwestię priorytetową uznano maksymalizację kontaktów dzielnicowego ze społecznością lokalną w znaczny sposób ograniczono jego obowiązków pracy biurowej. Każdy dzielnicowy wyposażony został w telefon komórkowy, których numery podajemy Państwu poniżej. Pilotaż projektu realizowany jest tylko na terenie województwa śląskiego przez trzy Komendy Policji: w Sosnowcu, Żorach i Lublińcu. Z założeniem wynika, iż dzielnicowi mają spędzać maksymalną ilość czasu służby w terenie, co z pewnością przyniesie korzyści w sferze lepszej diagnozy, przede wszystkim, w obszarze bezpieczeństwa. Mają być – po prostu – bliżej ludzi i dla ludzi – mówił podkom. Marek Wrzęczycki, zastępca naczelnika Wydziału Prewencji KPP w Lublincu. Dzielnicowi w Powiecie Lublinieckim: 1. asp. Adam Cierpiak pok. nr 13 tel. 34/3532255 kom. 798 052 080 Lubliniec, wykaz ulic: 3-go Maja, Bazykiwicza, ks. Cebuli, Chociociechmienny, Górnicza, ks. Hlonda, Kamińskiego, Kołtątaja, Kruca, Kubusia Puchatka, Jaronia, Liberki, Młyńska, Opolska do przejazdu Orzeszkowej, Partyzantów, Prusa, Północna, Rolnicza, Rondo Władysława Opolczyka, Rondo Popieluszki, Rzeźniczka, Szarych Szeregów, ks.Szymały, sw. Anny, Uchochdzów, Zjednoczenia Wyszyńskiego nr nie parzyste od 1 do 93 do torów kolejowych, Zachodnia do torów kolejowych (nr parzyste 2–22), Zwięciestwa, Częstochowska (numery nie parzyste od Ronda Opolczyka do przejazdu kolejowego). Boczna, Cebulskiego, Cicha, Damota, Kiliński, Lomp, Mickiewicza – numery nieparzyste, Mikulaja, Niedurnego, Pasieczna, Piłsudskiego, pl. Cichy, Pl. Kopernika, Pl. Maniki, Rondo Jana Pawła II, Rondo Śląskie, E. Stein, Targowa, Wąska, Wyszyńskiego nr parzyste od 2 do 30, nieparzyste od 1 do 21, Lisowicka nr parzyste od 2 do 26 2. sierż. Bartosz Skubata pok. nr 13 tel. 34/3532255 kom. 723 664 263 Lubliniec, wykaz ulic: Częstochowska – numery parzyste od 2 do 36, Dworcowa, Wilimowski, K. Miarki, Mickiewicza numery parzyste, Ogrodowa, Oświęcimska, Paderewskiego, pl. Kościuszki numery parzyste, pl. Niepodległości, Plebiscytowa, Poprzeczna, Tylna, Tysiąclecia, Wojska Polskiego, ZHP. 3. sierż. Maciej Praski pok. nr 14 tel. 34/3532252 kom. 723 664 264 Lubliniec, wykaz ulic: 11-go Listopada, Armii Krajowej, Bała Kolonia parzyste 2–40 i nieparzyste 1–57, Cmentarna, Dolna, Droniowicka, Droniowicz, Drozdów, Głowackiego, pl. Golasia, Gołębia, Goplany, Gruntowa, Gwaraska, Jaktócka, Kandory, Karolinki, Karpego, Korfaniego, Pl. Kościuszki numery nieparzyste, Krótką, Krzyżowskiej, Ligonia, Łowicka, Majdan, Marzanny, Miodowa, Nowa, Okólna, Piaskowa numery nieparzyste i parzyste od 32, Pokoju, Południowa, Powstańców Śląskich do wiaduktu, Ks. Rogowskiego, Rusatki, Sądowa, Sądowa, pl. Sienkiewicza, Stowicza, Sobieskiego, Sokola, Stalmacha nr parzyste 2–66 i nieparzyste od 1–57, Stara Kolonia, Staszcia, Stawowa, Strażacka, Syreny, Szaforsza, Szczygód, Szeroka, Szkołna, Świtęzianki, Wierzbowa, Wschodnia, Żabia, Żurawia, Żwiirki i Wigury, Skworownik. 4. st. asp. Marek Głomb pok. nr 13 tel. 034/3532253 kom. 723645584 Lubliniec, wykaz ulic: 74 GP, Biela Cegielinia, Białka Kolonia od nr 42 parzyste i od nr 59 nieparzyste, Chabrowa, Cyryna, Dolna, Gajowa, Grunwaldzka, Jania Góra, Kokotek, Dworzec, Kokotek, Lesna, os. Lesnicza, Łowiecka, Makowa, Myśliwska, Park Lesny, Piaskowa nr parzyste od 2 do 30, os. Piłka, Polana Zaczisze, Polana do Dębami, Kolonia Lebęg, Ranczo na Lesnicy, kolonia Staś, Kolonia Aga, Kolonia Sitek, Słoneczna Polana, Polana Alicja, Polana Chwałkowska, os. posmyk, posmyk, Puśta Kuźniczka, Skłodowskiej nr nieparzyste i nr parzyste od obwodnicy, Sosnowa, Spokojna, Szeroka, Świerkowa, Urocza, Wymysłacz, Zagłowiek, Żytna. 5. st. asp. Dariusz Pinkowski pok. nr 14 tel. 34/3532252 kom. 723645601 Lubliniec, wykaz ulic: Cieszkowskiego, Chopina, Częstochowska nr od 1 do 27, ks. Dzierżonią, Hajdy Wawrzyńca, Jagusia, Jedności, Kartowicza, Ksiełiewskiego, Kochanowskiego, Kornopnickiej, Lisowska Góra, Lisowicka numery parzyste od nr 28 i wszystkie nieparzyste – Moniuszki, Oleska, Opolska od przejazdu, Parceleacyjna, PCK, Pataka, Reja, Rolna, Rondo Władysława Opolczyka, Rzeźniczka, Remonta, Szwackiego, Staffa, ks. Szmankia, ks. Szymały, Szafaera,Tuwiuma, ks. Urbaczki, Wieliska, Wieniawskiego, Witosa do torów kolejowych, Wyspiańskiego, Wyszyskiego od torów w kierunku Stęblowa nr parzyste i nieparzyste od 32 – 150, Szymonowskiego, Skłodowskiej nr od 2 do obwodnicy nr parzyste, Zachodnia od torów (od 24 nr parzyste i od 65 nie parzystej) i do torów nr nie parzyste 1–61, Zacisza, Zjednoczenia, Żeromskiego, Fredry, Słowackiego. 6. st. post. Tomasz Styczyz (obecnie w zastępstwie za st. sierż. Wiolette Kozak) pok. nr 14 tel. 34/3532252 kom. 723645542 Lubliniec, wykaz ulic: Chłopska, Czarnoleska, Brzozowa, Bukowa, Cegieliniowa, Cisowa, Częstochowska nr parzyste i nieparzyste od 29 do 150, Dębowa, Głogowa, Grabowa, Jasminowa, Jaworowa, Jestoniowa, Jodowa, Kasztanowa, Klonowa, Kochcićka, Kopce, ks. Misia nr nieparzyste, Lipowa, Malinowa, Niegolewskich, Podmiejska, Polna, Pogodna, Powstańców Śląskich od wiaduktu, Przemystowa, Pusta, Robotnicza, Słoneczna, Strzelecka, Tartaczna, Topolowa, Wiśniowa, Wrzosowa, Żytna, Modrzewiowa, Torowa. 7. st.asp. Maciej Lebek pok. nr 15 tel. 34/3532258 kom. 798 050 177 Rejon: Cztery Kopy, Herby, Kalina, Olszyna, Pietrzaki 8. asp. Paweł Garbala pok. nr 15 tel. 034/3533338 kom. 798 052 077 Rejon: Brasowe, Braszczok, Chwostek, Hadra, Kolonia Limieśw Lebki, Łęg, Mochata Niwy, Oleksiki, Otrzesie, Piłka: ul. Stanowa, Podleśna, Tanina 9. st. sierż. Michał Sklarczyk pok. nr 15 tel. 34/3532238 kom. 723645023 Rejon: Droniowiec, Harbutowice, Jawornica, Kochanowice, Kocheckie, Lubrce, Lubockie, Ostrow, Pawelki, Swaciec, Szklarnia 10. asp. Stanisław Dyka pok. nr 15 tel. 34/3532238 kom. 723 645 029 Rejon: Draliny, Gwoździany, Lipie Śląskie, Pawkonk, Skrzędowice, Lagiewniki Małe, Solarnia, Dzierżowa Góra, Kosmidry Lagiewniki Wielkie, Lisowice, Koszwice 11. ml. asp. Dawid Wocław pok. nr 15 tel. 34/3532238 kom. 723645043 Rejon: Ciasna, Zielna, Glinica, Zborowskie 12. st. asp. Tadeusz Szymański pok. nr 15 tel. 34/3532238 kom. 798 052 079 Rejon: Jezowa, Sieraków, Wędzina, Molna, Panosów, Przywary 13. asp. Wojciech Garus pok. nr 15 tel. 34/3532238 kom. 798 050 176 Rejon: Brusiek, Koszęcin, Krywald, Lipowiec 14. st.asp. Dariusz Wegrzynek pok. nr 15 tel. 3532238 kom. 723 645 048 Rejon: Dolnik Cieszowa, Piłatka: ul. Brzozowa, Cicha, Debowa, Długa, Harscerska, Jagodowa, Koszęcińska, Krótka, Leśna, Letniskowa, Podleska, Polna, Porzeczna, Rzeczna, Słoneczna, Sosnowa, Stawowa, Tylna, Wczasowa, Wrzosowa, Wypoczynkowa, Zielona, Rusinowice, Sądów, Wierzbie, Podlesie, Rzycz, Iki, Nowy Dwór 15. asp. Grzegorz Namysłak pok. nr 15 tel. 34/3532238 kom. 723 645 498 Rejon: Bukowiec, Strzebiń, Dubiele, Łazy, Prady KP Woźniki 16. st. sierż. Adam Blacha: KP Woźniki: tel. kom. 798 050 174 rejon: Woźniki 17. st. asp. Dariusz Czudaj: KP Woźniki: tel. kom. 34 35 32 204, tel kom. 7236450740 rejon: Drogbocza, Babienica, Hutka, Kamiernice Młyyny, Kamiencja, Lubaszki, Niwy, Okrajglik, Pakuty, Piasek; Psary, Smolina Buda, Widawa, Mżyki 18. ml.asp. Piotr Ogiodła: KP Woźniki: tel. kom. 34 35 32 204, tel kom. 723 645 485 rejon: Boronów, Dębowa Góra, Hucisko, Zumpy, Grojec, Doly, Szklana Huta. Redaktor naczelny: Bogusław Hrycyk Wydawca: Powiat Lubliniecki Adres redakcji: Starostwo Powiatowe w Lublincu, ul. Paderewskiego 7 tel. 34 35 10 500, www.601.e-mail: firstname.lastname@example.org Nakład: 10 000 egz. Skład i druk: Drukarnia Sil-Veg-Druk ul. Niegolewskich 12, 42-700 Lubliniec tel. 34 356 29 61, www.svd.pl Materiały do gazety i ogłoszenia reklamowe przyjmowane są w siedzibie Starostwa Powiatowego w Lublincu, pokój 21. Redakcja nie zwraca materiałów nie zamówionych. Zastrzega sobie także prawo ich skracania. Nie przyjmowane są artykuły niepodpisane. Redakcja nie odpowiada za treść ogłoszeń.	72bd74dd-3716-47ec-93e8-fcb88d2379df	finepdfs	2.009766	CC-MAIN-2022-33	https://www.lubliniec.starostwo.gov.pl/pobierz/e15c8acb5bcc4361bf025a3bfe4b	2022-08-18T20:10:36+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882573399.40/warc/CC-MAIN-20220818185216-20220818215216-00788.warc.gz	738,865,394	0.999499	0.999907	0.999907	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1635, 6757, 12160, 17768, 22186, 26338, 32271, 37051, 41396, 46006, 54431 ]	1	0
Oznaczenie sprawy: 10/PN/2019 KOMUNIKAT NR 5 W dniu 05.08.2019 r. w siedzibie Zarządu Mienia m.st. Warszawy dokonano otwarcia ofert w przetargu nieograniczonym pn. Kompleksowa dostawa energii cieplnej, obejmująca sprzedaż energii cieplnej wraz z usługą jej dystrybucji. Zbiorcze zestawienie ofert: \| Numer oferty \| NAZWA i ADRES WYKONAWCY \| Cena brutto \| Zatrudnienie (Liczba pracowników) \| Liczba pracowników będących osobami do 30 roku życia oraz po ukończeniu 50 roku życia \| \|--------------\|-----------------------------------------------\|---------------\|----------------------------------\|----------------------------------------------------------------------------------------\| \| 1. \| PGNiG Termika S.A. \| 620.039,06 zł \| 1159 \| 657 \| \| \| ul. Modlińska 15 \| \| \| \| \| \| 03-216 Warszawa \| \| \| \| \| 2. \| Veolia Energia Warszawa S.A. \| 620.039,06 zł \| 861 \| 459 \| \| \| ul. Puławska 2 \| \| \| \| \| \| 02-566 Warszawa \| \| \| \| Zamawiający zabezpieczył w planie finansowym na wykonanie zadania kwotę netto: 650.000,00 zł. Zamawiający informuje, że Wykonawcy w terminie 3 dni od daty zamieszczenia na stronie internetowej powyższego komunikatu, przekazują Zamawiającemu oświadczenie o przynależności lub braku przynależności do tej samej grupy kapitałowej (wg wzoru stanowiącego załącznik do SIWZ). Wraz ze złożeniem oświadczenia Wykonawca może przedstawić dowody, że powiązania z innym z ww. Wykonawców nie prowadzi do zakłócenia konkurencji w postępowaniu o udzielenie zamówienia. Dyrektor Zarządu Mienia m.st. Warszawy mgr inż. Joanna Jakubowicz	<urn:uuid:73ea5c8c-7ca4-4139-a842-4b1b5a262cad>	finepdfs	1.167969	CC-MAIN-2019-39	http://zmw.waw.pl/przetargi/20190715/Komunikatnr5.pdf	2019-09-19T11:21:25Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514573476.67/warc/CC-MAIN-20190919101533-20190919123533-00288.warc.gz	341,031,841	0.999948	0.999948	0.999948	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2570 ]	1	0
SPRAWOZDANIE MERYTORYCZNE Z DZIAŁALNOŚCI FUNDACJI MOVEMENTS FACTORY FOUNDATION W ROKU 2017 Dane Fundacji: Data wpisu do Krajowego Rejestru Sądowego: 19 marca 2015 r. Nazwa: Movements Factory Foundation Adres siedziby: ul. Woźna 9c/3, 61-777 Poznań Numer KRS: 0000548214; Numer REGON: 361061341; Numer NIP: 7831724075 Członkowie Zarządu Fundacji: Katarzyna Drzażdżyńska-Tenderowicz – Prezes Fundacji, Agata Majcherek – Członek Zarządu Fundacji Iwona Pasińska – Członek Zarządu Fundacji Cele statutowe fundacji: a. inicjowanie i popularyzacja edukacji kulturalnej oraz działalności badawczej i naukowej, promującej i szerzącej programy aktywizujące czynne współuczestnictwo w obszarze kultury i sztuki, ze szczególnym nastawieniem na edukację osób starszych, dzieci, młodzieży oraz osób z deficytami sprawności intelektualnych lub fizycznych; b. promocja kultury oraz aktywnego uczestnictwa w kulturze, w szczególności poprzez budowanie programów umożliwiających aktywny udział w jej tworzeniu oraz świadomym pielęgnowaniu jej wartości; c. podtrzymywanie i upowszechnianie tradycji narodowej, pielęgnowania polskości oraz rozwoju świadomości narodowej, obywatelskiej i kulturowej; d. inicjowanie oraz organizowanie programów pomocy społecznej na rzecz integracji oraz reintegracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym; e. pomoc oraz wspieranie działalności aktywizującej udział w życiu społecznym i kulturalnym ze szczególnym uwzględnieniem osób w wieku emerytalnym; f. pomoc oraz wspieranie programów na rzecz osób niepełnosprawnych ze szczególnym nastawieniem na stymulację ich rozwoju psychomotorycznego; g. inicjacja i organizacja programów wspomagających rozwój wspólnot i społeczności lokalnych; h. inicjacja, organizacja oraz popularyzacja programów oświatowo-kulturalnych szczególnie w zakresie wspierania, promocji i pomocy w rozwoju kariery dzieci i młodzieży uzdolnionych artystycznie; i. inicjacja programów i pomocy na rzecz rozwoju psychomotorycznego ze szczególnym uwzględnieniem stymulacji rozwoju osób starszych oraz niepełnosprawnych; j. tworzenie, koordynowanie oraz wspieranie platform wymiany umożliwiających przepływ wiedzy i doświadczeń w zakresie psychomotorycznego rozwoju człowieka, ze szczególnym uwzględnieniem popularyzacji wiedzy i zasobów o motoryce człowieka poprzez środki digitalne; k. wspieranie rozwoju sztuki tańca oraz wszelkich form działalności artystycznej; l. wspieranie rozwoju oraz działalność w obszarze arteterapii. Fundacja realizuje swoje cele poprzez: a. animowanie, organizowanie, produkowanie, promowanie oraz prezentowanie wydarzeń artystycznych, edukacyjnych i naukowych; b. twórczą aktywizację środowisk i lokalnych wspólnot; c. animowanie, rozwijanie i wspieranie pozaszkolnych form edukacji artystycznej; d. realizowanie projektów społecznych skierowanych do osób z obszaru ryzyka wykluczenia społecznego, ze szczególnym uwzględnieniem osób niepełnosprawnych i starszych; e. udzielanie merytorycznej i organizacyjnej pomocy animatorom kultury, kuratorom, artystom oraz twórcom niezależnym i niezrzeszonym; f. animowanie, wspieranie i organizowanie form terapii psychomotorycznych poprzez ruch, muzykę oraz inne działania artystyczne; g. prowadzenie szerokiej działalności informacyjnej, dokumentacyjnej, archiwizacyjnej i promocyjnej w zakresie kultury, sztuki i socjologii; h. prowadzenie działalności wydawniczej w dziedzinie popularyzacji kultury, sztuki i edukacji kulturowej; i. wspieranie międzynarodowej wymiany artystycznej; j. działalność na rzecz wspierania rozwoju infrastruktury oraz badań naukowych w zakresie kultury, sztuki, nauk społecznych oraz kognitywistycznych; k. analizowanie polityk kulturalnych, formułowanie opinii i wniosków oraz podejmowanie działań na rzecz poprawy jakości zarządzania kulturą; l. współpracę z organami centralnymi, władzami samorządowymi, instytucjami kulturalnymi, organizacjami pozarządowymi, podmiotami gospodarczymi działającymi w sferze kultury, jednostkami organizacyjnymi nie posiadającymi osobowości prawnej, mediami i indywidualnymi artystami w celu realizacji celów statutowych; m. inne działania sprzyjające rozwojowi celów statutowych Fundacji. Główne działania Fundacji w 2017 roku: W 2017 r. Fundacja Movements Factory Foundation zrealizowała następujące projekty: 1. ZAPISKI GUŚLARZY (2017) – wydawnictwo Termin: 03.2017 r.- 11.2017 r. „Zapiski Guślarzy", czyli artystyczny notes powstał we współpracy z Polskim Teatrem Tańca. Notatnik, przypominający dzieło sztuki, art book, z twardą okładką, zawierający zarówno puste strony do zapisywania, jak artystyczne fotografie Andrzeja Grabowskiego. Część materiałów fotograficznych została wykonana w Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach i w intrygujący sposób dokumentuje kolekcję, z którą można się zapoznać wśród stron notatnika, podobnie jak z fragmentami z identyfikacji wizualnej i repertuarowej Polskiego Teatru Tańca skoncentrowanego na Roku Guślarzy i premierach mających odniesienie do tradycji polskiego romantyzmu i jego epigonów. Można wśród zadrukowanych stron znaleźć część zawierającą informacje o programie Polskiego Teatru Tańca oraz ludzi z nim związanych. Pod względem estetycznym notatnik został bardzo elegancko i minimalistycznie zaprojektowany zgodnie z projektem cenionego grafika Piotra Zdanowicza, a składu dokonał Bienert, grafik. W warstwie tekstowej można odnaleźć cytaty z dzieł Adama Mickiewicza i Stanisława Wyspiańskiego. W ten subtelny sposób roznieciliśmy zainteresowanie potencjalnych użytkowników notatnika do śledzenia i szukania większej ilości informacji o eksponatach muzealnych z Muzeum w Szamotułach, krajobrazach Wielkopolski, twórczości Polskiego Teatru Tańca, romantyzmie, dając im posmak wielości i różnorodności atrybutów oraz dziedzictwa kulturowego, które ma do zaoferowania Wielkopolska. Notatnik poza atrakcyjną formą, jest także w pragmatyczny sposób zaprojektowany, ma niewielkie gabaryty (15 cm x 20 cm), lekki mimo twardej okładki ze złotym wytłoczonym znakiem PTT, zmieści się w każdej torebce, a tym bardziej teczce czy plecaku. Ma wiele pustych stron do zapisywania myśli, uwag, projektów, które przenikają się z zadrukowanymi stronami z odniesieniami kulturowymi. Jako zakładka służy satynowa tasiemka. Jest oryginalny i dostosowany do odbiorcy uczestniczącego w kulturze, który na pewno doceni nieszablonowy design, pomysł i użyteczność tego wyjątkowego przedmiotu. Notatniki są ręcznie numerowane, ponieważ traktujemy wydanie jako kolekcjonerskie. Specyfikacja wydania: - Nakład 300 szt., - oprawa twarda, szyta, grzbiet zaokrąglony, - wnętrze strony 208, - format wnętrza 140 x190 mm. Okładka: - oklejka Geltex K 115 g, czarny, barwiony w masie, - Hot Stamping złoty na froncie okładki, - Druk 1/1 (czarny). Wklejka: - Munken cream 150 g b/zadruku, - Papier środek: ecco book 90 g, - tasiemka satynowa 6 mm czarna, kapitałka czarna. 2. Integracja społeczna poprzez taniec i teatr. Warsztaty artystyczne dla mieszkańców Wielkopolski we współpracy z Polskim Teatrem Tańca (2017) – warsztaty Termin: 14-18.08.2017 r. Termin: 21-25.08.2017 r. Program warsztatów tanecznych i teatralnych objął grupę mieszkańców Wielkopolski. Działania projektowe przyczyniły się do integracji społecznej poprzez prowadzone zajęcia taneczne i teatralne. Zostały także osiągnięte cele indywidualne w odniesieniu do każdego uczestnika zadania z osobna. Bezpośredni odbiorcy działań projektowych zyskali pełniejszą świadomość na temat praktycznej strony wykorzystania tańca i umiejętności teatralnych przy tworzeniu spektaklu, projekt odwoływał się do kreatywności uczestników, niezbędne było otwarcie się na drugiego człowieka, w tym dialog międzypokoleniowy. Uczestnicy skorzystali z alternatywnych form spędzania czasu wolnego, stworzyli w sobie nawyk aktywnego uczestnictwa w działaniach kulturalnych, budowali nowe obszary swoich zainteresowań, mieli stworzoną płaszczyznę do wymiany doświadczeń. Działania projektowe objęły warsztaty dla 37 uczestników zadania przeprowadzone przez 10 dni. Każde spotkanie warsztatowe trwało 1,5h. Zadanie publiczne przyczyniło się do osiągnięcia poniższych rezultatów/działań: - został wypromowany taniec i teatr wśród mieszkańców Wielkopolski, - teatr i taniec zostały spopularyzowane jako jeden z elementów bogactwa kulturowego regionu, - oferta kulturalna Wielkopolski została wzbogacona poprzez organizację dodatkowych zajęć tanecznych i teatralnych, - mieszkańcy Wielkopolski zostali pobudzeni do działań kreatywnych, aktywnie uczestniczyli w kulturze, - zostały stworzone dla amatorów warunki do dalszego rozwoju w dziedzinie tańca i teatru poprzez udział w spektaklu "Wesele", - organizatorzy życia kulturalnego w Wielkopolsce nawiązali efektywną współpracę przy promocji działań kulturalnych, - organizacje nabyły nowe kompetencje z zakresu współpracy na rzecz promocji wspólnych przedsięwzięć kulturalnych, - kreacja artystyczna stała się ważnym narzędziem komunikacji społecznej, - miała miejsce promocja aktywnego uczestnictwa w kulturze. W rezultacie projektu uczestnicy warsztatów otrzymali zaproszenie do udziału w spektaklu „Wesele. Poprawiny", z czego 25 osób wzięło udział w premierze 13 października 2017 w CK Zamek w Poznaniu. Wartością dodaną przy realizacji zadania był także udział seniorów w cyklu ośmiu potańcówek skierowanych do wszystkich mieszkańców Poznania – pod hasłem Dancing Poznań. Bezpośrednio po warsztatach od poniedziałku do czwartku większość seniorów zostawała na Dancingach organizowanych na Dziedzińcu Szkoły Baletowej. 3. LABoratoria twórcze (2017) oraz DANCING POZNAŃ- warsztaty 1. Wizyta studyjna, rekrutacja uczestników do laboratoriów Termin: 24.04.2017 r.- 30.06.2017 r. 3. Laboratoria twórcze 2. Laboratorium wieku (dla seniorów) Termin: 14.08.2017 r.- 25.08.2017 r. Termin: 14.08.2017r. -26.08.2017 r. 4. Dancing Poznań by noon and by night Termin: 14.08.2017 r. -27.08.2017 r. 5. Rozliczanie projektu Termin: 27.08.2017 r. -31.12.2017 r. Podczas "Laboratoriów Twórczych" zostało zorganizowanych 5 laboratoriów twórczych: ruchu, słowa, wieku, laboratorium interdyscyplinarne oraz 8 wieczornych potańcówek "Dancing Poznań" dla mieszkańców Poznania na Dziedzińcu Szkoły Baletowej. Wszyscy zaproszenie wykładowcy przyjechali i wykonali swoją pracę na wysokim poziomie. Zajęcia odbyły się w zaplanowanej liczbie godzin. Podobnie jak Dancingi które prowadziło na zmianę dwóch DJ Sebastian Cedro oraz DJ Wika a także wodzirej Fabian Fejdasz. W "Laboratoriach" uczestniczyli studenci z Departamentu Teatru Tańca w Bytomiu, krakowskiej PWST, Akademii Teatralnej w Warszawie, krakowskiej Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej, Akademii Muzycznej, Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu i także osoby z nieformalnym wykształceniem a wysokimi umiejętnościami, młodzi artyści - zdobywali oni różne kompetencje, eksperymentowali, szukali nowych form współpracy, rozwijali swoją percepcję. Efektem tej współpracy i wspólnego działania, korzystania z różnych doświadczeń uczestników, jest instalacja dźwiękowa oraz teksty recenzji. Efekty prac twórczej wykonanej podczas laboratoriów można było obejrzeć podczas wernisażu w Collegium Maius - pokaz instalacji pod koniec pierwszego tygodnia pracy oraz podczas pokazu 3 spektakli pod koniec drugiego tygodnia pracy. Zajęcia prowadzili wiodący, rozpoznawalni, uznani artyści-pedagodzy Prof. dr hab, Agnieszka Jelewska, dr Michał Krawczak, Magda Szpecht, Kuba Słomkowski, Anna Met, Anna Konjetzky, Sahra Huby, Zuna Kozankova, Marcin Liber, Mateusz Szymanówka, dr Iwona Pasińska, Anna Królica), którzy inspirowali młodych artystów oraz innych uczestników w ich poszukiwaniach. Ponadto poza środowiskiem artystycznym udało nam się skupić kilkudziesięcioosobową grupę seniorów wokół projektu Dancing Poznań, potańcówek dla poznaniaków na Dziedzińcu Szkoły Baletowej. Tą społeczną akcją zainteresowaliśmy różne grupy społeczne, a szczególnie seniorów, dzięki czemu nawiązany został międzypokoleniowy dialog. Efektem prac laboratoryjnych było przygotowanie zaczynu pod trzy potencjalne spektakle. Jako 4. Powstał zaczyn do spektaklu "Wesele. Poprawiny" w reż. M. Libera, a dokładnie część z udziałem seniorów i seniorek. Laboratorium polegało na przygotowaniu teatralno-muzyczno-tanecznym dla seniorów, którzy później mieli możliwość wykorzystać te umiejętności przy współpracy z Polskim Teatrem Tańca w czasie prób do pełnometrażowego, flagowego spektaklu "Wesele. Poprawiny", którego premiera miała miejsce w Centrum Kultury "Zamek" w dniach 13-14.10.2017. Inne cele, które zostały osiągnięte to integracja różnych środowisk podczas czas trwania "Laboratoriów twórczych", udało nam się zainteresować naszą ofertą: twórców niezależnych, amatorów, instytucje i środowisko akademickie. Nawiązany został kontakt pomiędzy różnymi środowiskami (muzyczne, taneczne, nowe media, teatralne, scenograficzne) uczestnicy wyrażali chęć dalszej współpracy przy innych projektach. Dla wielu osób udział w tego typu warsztatach był nowym, cennym i niecodziennym doświadczeniem. Obserwując prace zaproszonych artystów-pedagogów oraz uczestników liczymy na rozwój współpracy i otrzymuje takie sygnały. Spotkanie choreografów z muzykami, aktorami, reżyserami owocuje ich kolejnymi projektami artystyczny. Jedna z uczestniczek (Magdalena Małysz) Laboratorium słowa dla początkujących dziennikarzy i krytyków nawiązała po laboratoriach współpracę z portalem Taniecpolska.pl . Sądzimy, że laboratoria otworzyły ją i zachęciły, aby wykorzystała swój potencjał także w innych projektach i wydarzeniach. Rezultaty "Laboratoriów twórczych" to przede wszystkim namnożenie wiedzy, samorozwój i doskonalenie artystyczne uczestników, które zostały zmaterializowany w postaci - wernisażu instalacji przestrzennej w Collegium Maius (składającej się z konceptualnej rzeźby wraz z towarzyszącym jej meta-komentarzem w formie zapisu audio-wideo oraz poprzedzającego go performansu przed Muzeum Narodowym oraz przed budynkiem Arkadii. W wydarzeniu uczestniczyli warsztatowicze oraz przypadkowi mieszkańcy przebywający w pobliżu. Posiadamy fotodokumentację oraz zapis wideo z działania. Ponadto odbył się pokaz efektów laboratoriów, który można traktować jako zaczyn do spektakli i rezultat tygodniowej pracy. Wysoka liczba zainteresowanych uczestniczeniem w projekcie zaowocowała zwiększeniem ilości osób w grupie z 10 osobowych do 15. i koniecznością bardziej wymagającej selekcji zainteresowanych. Działania grupy seniorów podczas Laboratoriów wieku stały się integralną częścią repertuarowego spektaklu Polskiego Teatru Tańca - "Wesele. Poprawiny", który łączył elementy projektu społecznego, w efekcie na scenie razem pracowali artyści profesjonalni z grupą teatralną seniorów. Dzięki Laboratorium Wieku udało nam się przygotować seniorów do tejże współpracy artystycznej, a także spędzić czas tworząc sztukę, kreatywnie. Jako rezultat "Laboratoriów słowa" powstały teksty recenzenckie Pauliny Ozgi, Patrycji Kowańskiej i Magdaleny Małysz. Dancing Poznań, potańcówka, odwiedziło około 250 osób, najwięcej seniorów, ale także młodzież i grupa osób pracujących, doszło do integracji , popularyzowania tańca i muzyki. Same laboratoria skupiły 93 osoby, uczestnicy były usatysfakcjonowani pracą i kontaktem z prowadzącymi. 4. CYRKOSTRADA -warsztaty, spektakl Termin: 2.03.2017 r. Premiera „Cyrkostrady" odbyła się w grudniu 2016r., w pierwszym roku funkcjonowania programu „Teatr powszechny" w poznańskim Centrum Kultury ZAMEK. Cyrkostrada" to pomysł zrodzony z inspiracji „La stradą" Felliniego, osnuty wokół toposu wędrówki. Scenę przejmują tu we władanie aktorzy-seniorzy i aktorzy-dzieci, czyli zespół znany już poznańskiej widowni z poprzednich spektakli Iwony Pasińskiej realizowanych w CK ZAMEK. Tym razem grupa spotkała się na polu Nowego Cyrku. I to właśnie cyrkowy rozmach, feeria barw, skoczna muzyka, ale też ekwilibrystyczna sprawność, tresura i klaunada stały się ramami wiążącymi pasmo przystanków-wspomnień z życia performerów-seniorów. Iwona Pasińska – opieka artystyczna; choreograf, teatrolog, wykładowca Akademii Teatralnej im. A. Zelwerowicza w Warszawie, założycielka grupy Movements Factory. Absolwentka Państwowej Szkoły Baletowej im. F. Parnella w Łodzi oraz Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Obszarem jej badań i jednocześnie tematem pracy doktorskiej była ekspresja ciała współczesnego tancerza-aktora w przestrzeniach teatrów tańca oraz teatrów dramatycznych. Jest autorką edukacyjno-artystycznych projektów aktywizujących motoryczną kreatywność w grupach zagrożonych wykluczeniem, ze szczególnym uwzględnieniem seniorów i juniorów. Współpracowała z wieloma scenami w całej Polsce. Przez wiele lat była I solistką w Polskim Teatrze Tańca. Od zeszłego sezonu artystycznego jest jego dyrektorką. Obok Iwony Pasińskiej zespół osób pracujących z Seniorami i Dziećmi tworzą: Przemysław Grządziela / Pinezka – trening cyrkowy Damian Pielka – muzyka Andrzej Grabowski – scenografia Kuluza Studio – kostiumy Paulina Wycichowska – wsparcie choreograficzne Radek Wysocki – konsultacje dramaturgiczne Aleksandra Król – asystent choreografa Katarzyna Tendorowicz, Natalia Gorzelańczyk – wsparcie produkcyjne Movements Factory Foundation – współprodukcja (projekt współfinansowany ze środków Urzędu Miasta Poznania) Rafał Smyk i Adam Głębocki – światła Spektakl powstał w ramach programu „Teatr powszechny" realizowanego przez CK ZAMEK od 2016 r., dofinansowanego ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urzędu Miasta Poznania. Ten autorski projekt performatywny składa się z przedstawień tworzonych przez środowiska osób zagrożonych wykluczeniem ze względu na stan zdrowia, wiek, pochodzenie czy status społeczny. Sprawozdanie finansowe za rok 2017 zostało zatwierdzone przez Zarząd Fundacji 29.06.2018 roku. Wynik finansowy w kwocie 66,97 zł podlega w całości zwolnieniu z PDOP na podstawie art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy. W roku 2017 Fundacja nie zatrudniała pracowników. W roku 2017 Fundacja nie wykonywała działalności gospodarczej. Fundacja nie posiada zaległości podatkowych oraz na rzecz ubezpieczeń społecznych ZUS. W roku 2017 w Fundacji nie była przeprowadzona kontrola. Poniżej odpisy uchwał podjętych przez Zarząd Fundacji w 2017 roku: - Uchwała nr 1/2017 z dnia 18.05.2017 r. o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego za rok 2016 r. - Uchwała nr 2/2017 z dnia 23.06.2017 r. o ustanowieniu daty kolejnego posiedzenia w terminie nadzwyczajnym.	<urn:uuid:e407df02-ad18-4f7f-8822-675ef3f83372>	finepdfs	1.97168	CC-MAIN-2020-16	http://www.movementsfactory.pl/wp-content/uploads/2015/12/sprawozdanie_merytoryczne_MFF_2017.pdf	2020-03-31T16:15:06+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-16/segments/1585370502513.35/warc/CC-MAIN-20200331150854-20200331180854-00535.warc.gz	289,821,578	0.999911	0.999928	0.999928	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2800, 6631, 9862, 12860, 15297, 17754, 18501 ]	1	0
Dominika Koszowska „Cykl fotografii dokumentalnych i publikacja drukowana o regionie Podlasia”. ZAŁOŻENIE PROJEKTU I CEL PRACY Zasadniczym obiektem moich artystycznych zainteresowań jest człowiek, zarówno w swoim tu i teraz, jak i w swojej złożonej wyrazistości efemerycznego i zarazem najsilniejszego elementu świata natury i kultury. Większość moich dotychczasowych dokonań mieści się w konwencji antropologicznej refleksji, popartej obserwacją i kreacją w formie fotografii. Czy to projekt o umierających zawodach, czy o zielarzach kultywujących tradycję zbierania ziół na Podlasiu, czy nawet o socjalistycznych ośrodkach niedzielnego wypoczynku, lokalizowanych w pobliżu kopalń i hut – bardziej od idei przemijania i odchodzenia w niepamięć interesowały mnie zawsze archetypiczne formuły pozostawiania śladu zantagonizowanej ze współczesnością przeszłości, spuścizny odkładanej na stare strychy i czekającej na sprzyjające powiewy historii. Nie inaczej jest w przypadku „Lnianego ręcznika”. Również tym projektem chcę podkreślić, że przedmiotem moich zainteresowań jest przemijający człowiek (jego środowisko, artefakty, przypadłości losu), ale raczej zatrzymany w ułamku sekundy, która nie pretenduje do roli ponadczasowego continuum. Zdaję sobie sprawę, że ten ułamek sekundy, precyzyjnie ustalony technikaliemi fotograficznego sprzętu i ujęty w czas otwarcia migawki, jest jednocześnie zabójczy oraz życiodajny. Śmiercionośny, bo rejestrujący coś, co w kolejnym ułamku sekundy istnieć już nie będzie, życiodajny, bo nadający temu czemuś nową formułę trwania. Projekt z założenia ma dokumentować folklor, lokalne style w architekturze i sztuce, kulturę, historię, tradycję oraz obrzędy Podlasia, ze szczególnym uwzględnieniem wielokulturowości tego regionu, jak również wizualną dokumentację zachodzących tu zmian kulturalno-społecznych. Założonym aspektem artystycznym było stworzenie cyklu fotografii dokumentalnych o walorach artystycznych, wydanego w drukowanej publikacji, naukowym zaś utrwalenie zanikających form kulturowo-obrzędowych. Wizualna dokumentacja zachodzących zmian kulturalno-społecznych wykonana została cyfrowymi aparatami pełnoklatkowymi: 6D marki Canon oraz A7rIII marki Sony, przy wykorzystaniu światła zastanego, bez wątpienia koniecznego dla oddania specyfiki i charakteru fotografowanych scen. SPECYFIKA PRZEDMIOTU BADAŃ Stanowiące region pogranicza i wykształcające – z konieczności – specyficzny rys osobowości swoich mieszkańców (rys pogranicza właśnie) Podlasie wielokrotnie zmieniało przynależność państwową. Znajdowało się kolejno w granicach: Rusi, Litwy, Polski, Prus, Rosji, ZSRR, Niemiec oraz ponownie do Polski, a sąsiadujące państwa często dzieliły ów obszar pomiędzy siebie. Z tego właśnie powodu Podlasie aktualnie należy do najbardziej zróżnicowanych w Polsce regionów pod względem wyznania i narodowości. Jego wyjątkową pod wieloma względami mozaikę kulturową tworzyły mieszkające obok siebie od stuleci grupy etniczne: Polacy, Niemcy, Białorusini, Ukraińcy, Tatarzy, a także Żydzi i Romowie. Unikatowa specyfika sprawia, że przenikają się tu pierwiastki kulturowe polskie, litewskie, ruskie, niemieckie, muzułmańskie i żydowskie, a na co dzień kultywowane są wielowiekowe wierzenia, tradycje i obrzędy. W świecie postępującej globalizacji także w tym regionie lokalna specyfika powoli odchodzi w przeszłość, ustępując miejsca ogólnym trendom i wartościom. Stąd założenia mojej pracy skupiają się przede wszystkim na uchwycieniu tego momentu, by nie był jednocześnie odchodzeniem w niepamięć. Wątek „człowieka pogranicza” jest dla mnie niezwykle istotny, kluczowy, wyrażony paradygmatem bycia wciąż „nie sobą”, poza sobą czy wręcz w poszukiwaniu siebie. Podlasianie wymykają się bowiem prostym definicjom, wyznając swoje lokalne credo: jestem „stąd”. To „stąd” stało się osią konstrukcyjną publikacji, w której kategorię „człowiek” stosuję wymiennie z kategorią „dusza”. Metaforycznie bowiem wpisuję swój komentarz do obserwowanej i fotografowanej na Podlasiu rzeczywistości w kontekst podstawowych kategorii antropologicznych: życia, miłości i śmierci, które w wymiarze przestrzeni ludzkiego życia nawiązały do miejsca (powroty dusz), pożywienia (metaforycznie: pokarm dusz) oraz śmierci (wytwory ludzkich rąk, rękodzieło). Chcę również w ten sposób oddać oniryczny wręcz charakter tej ziemi, na której aksjomat przemijania spotegowany jest bolesnymi losami, a akceptacja tychże kreuje wewnętrzną dojrzałość. ETAPY PRACY NAD PROJEKTEM Praca nad projektem przebiegała wieloetapowo i została podzielona na część badawczą (badania dotyczące regionu) oraz artystyczno-projektową (wykonywanie zdjęć, projekt książki). W fazie przygotowawczej nastąpiło gromadzenie materiałów na temat poruszanego zagadnienia, z wykorzystaniem danych już istniejących, i prowadzenie badań polegające na analizie danych wtórnych. W ramach badań terenowych na Podlasiu stosowałam następujące metody badawcze: wywiad biograficzny, wywiad częściowo ustrukturyzowany, ekspercki i wywiad z użyciem fotografii, jak również obserwacji: niekontrolowanej, jawnej, uczestniczącej, a także analizy danych zastanych. W fazie końcowej projektu zebrany materiał źródłowy podlegał gruntownemu opracowaniu: przyporządkowanie opisów, historii do rozdziałów projektowanej książki, spisanie i redakcja tekstów, a następnie wybór i edycja zdjęć. Ostatnią fazą był projekt książki. SYSTEMATYZACJA MATERIAŁU Dzięki trzyrozdziałowemu schematowi (ze wstępnem i z zakończeniem) podejmuję próbę subiektywnego uporządkowania różnorodnego materiału, w którym spłoty ludzkich losów i dziejów narodu z biegiem życia świata (w tym świata nie tylko „kultury” – rozumianej jako złożona całość, która obejmuje wiedzę, wierzenia, sztukę, moralność, prawa, obyczaje oraz inne zdolności i nawyki nabyte przez człowieka jako członka społeczeństwa – lecz i szeroko rozumianej „natury”) tworzą obraz niepowtarzalny i nie do odtworzenia już nigdy. Zadaniem, które sobie postawiłam, jest próba zatrzymania go, przy jednoczesnym zachowaniu bezstronności. Rozdział pierwszy omawia kwestie dotyczące różnorodności narodowej regionu pogranicza, którym jest Podlasie, historii tej ziemi w kontekście ludzkiej przynależności narodowej. W drugim ta siatka różnorodności nałożona zostaje na kontekst wyznaniowy. Trzeci zajmuje się przede wszystkim wytworami ludzkich rąk, równie różnorodnymi, aczkolwiek oddającymi specyfikę tej transgranicznej rzeczywistości. W nim też najbardziej uwidoczniona jest prawda o przemijalności, stąd nawiązanie do śmierci, wprost wyartykułowane również słowami: „Nie ma komu” w kontekście braku chętnych do przejęcia wiedzy. PUBLIKACJA Publikacja została zaprojektowana w formacie pionowym 202,5×270 mm. Proporcje boków rozkładówki (3:2) odzwierciedlają proporcje zdjęć umieszczonych na pełnych rozkładówkach do spadu. Takie proporcje rozkładówki dały proporcje pojedynczej strony 3:4. Tekst główny złożono krojem Alegreya, a tytularia – krojem Alegreya Sans. Przyjęte zostały dwa schematy stron wzorcowych – dla tekstu oraz dla zdjęć. Z uwagi na konieczność dostosowania layoutu do rodzaju treści różnią się one umieszczeniem paginacji oraz proporcjami marginesów. Tekst dostosowany jest do siatki opartej na siatce linii bazowych, wielkością odpowiadającej interlinii tekstu głównego. Zdjęcia umieszczone na siatce modułowej, wynikającej z opisanych wcześniej proporcji strony. Publikacja ma 324 strony, w tym 195 zawierających same fotografie. Została wydrukowana w 11 egzemplarzach w technologii druku cyfrowego na urządzeniu HP Indigo, na matowym niepowlekanym papierze E-PURE firmy Felix Schoeller. Do oprawy publikacji wybrano oprawę twardąpółpłócienną, szytą nićmi – ze względu na jej trwałość (czynnik szczególnie istotny ze względu na objętość książkii), możliwość pełnego otwarcia rozkładówki (z uwagi na dużą ilość zdjęć umieszczonych na rozwarciu) oraz wartości estetyczne. Płótno użyte na okładce to płótno lniane pochodzące z początku lat 70. ubiegłego wieku, tkane ręcznie ze skręcanych manualnie nitek lnu. Wzór haftu pochodzi z ręcznika datowanego na lata ok. 1915–1920. Haft został wykonany ręcznie. Na okładce oprócz płótna zastosowano papier niepowlekany barwiony w masie pigmentami światłotrwałymi Siro Color firmy Fedrigoni w kolorze Lampone. Kolory użyte na okładce nawiązują do kolorów ręcznika obrzędowego – jego podstawowe kolory to biel i czerwień (później pojawiła się także czerni). W oprawie wykorzystano również dwubarwną (czarno-czerwoną) ozdobną, ręcznie wykonaną kapitałkę oraz dwie tasiemki – zakładki w takich samych kolorach. Napis na okładce został wykonany metodą hot-stampingu folią w kolorze białym. EFEKT KOŃCOWY W wyniku realizacji projektu powstała opowieść o historii, współczesności oraz nieuniknionych procesach zachodzących na Podlasiu, tj. zmianach kulturowych i społecznych, zaprezentowana w formie publikacji pod tytułem „Lniany ręcznik”. Jej głównym elementem są fotografie – ludzi, przyrody, przedmiotów codziennego użytku, artefaktów, przedmiotów wierzeń religijnych i religijnej ekspresji. Z pewnością są to wymierne przykłady podlaskiej rzeczywistości, teraźniejszej i historycznej, pokazane w swej efemeryczności i słabości wobec pojawiających się trendów cywilizacyjnych. Skoro fotografowanie jest jednocześnie nadawaniem wartości, idealnie byłoby, gdyby ostatecznym efektem pracy okazało się przekonanie odbiorcy o szczególnej wartości regionu pogranicza, jaką stanowi Podlasie. Świat prezentowany w „Lnianym ręczniku”, zarówno poprzez fotografie, jak i tekst, to świat owszem, zatrzymany, jakby – faktycznie – liniowy czas historii został zaburzony. Ale „Lniany ręcznik” nie umieszcza go w żadnej mitycznej przestrzeni, nie używa symulacji i hiperrealizmu, choć byłoby to o wiele prostsze. Raczej z mitycznych czeluści usiłuje go wyprowadzić, dowodząc, że Podlasie to ziemia ludzi z krwi i kości, którzy w harmonii z innymi nauczyli się w tym samym czasie współistnieć.	98818dce-6267-4e9e-8fc5-c97651960790	finepdfs	2.072266	CC-MAIN-2024-10	https://asp.katowice.pl/files/articles/420/streszczenie_pracy_doktorskiej.pdf	2024-02-21T12:51:49+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947473472.21/warc/CC-MAIN-20240221102433-20240221132433-00346.warc.gz	122,669,170	0.999938	0.999943	0.999943	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1995, 4108, 6049, 8055, 9964 ]	1	0
NAUKA I SZKOLNICTWO WYŻSZE Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego 13/’99 półrocznik Rada Redakcyjna Władysław Adamski Stefan Amsterdamski Ireneusz Białecki Janusz Grzelak Jolanta Kulpińska Stefan Kwiatkowski Zbigniew Kwieciński Hanna Świda-Ziembra Redaguje zespół Małgorzata Dąbrowa-Szefler Julita Jabłecka Maria Wójcicka (redaktor naczelny) Opracowanie graficzne Wojciech Freudenreich Redaktor tomu: Małgorzata Dąbrowa-Szefler Adres Redakcji Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego 00-046 Warszawa, ul. Nowy Świat 69, tel. 826-07-46 Czasopismo dotowane przez Komitet Badań Naukowych z funduszy na działalność ogólnotecniczną © Copyright by „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, 1999 ISSN 1231-02-98 Małgorzata Dąbrowa-Szeffler, Zmiany w strukturze sektorowej i instytucjonalnej sfery badawczo-rozwojowej w Polsce w okresie transformacji systemowej 7 O koncepcji i działaniu instytutów państwowych Wywiad z prof. dr inż. Władysławem Findeisenem, prezesem Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki 23 Elaine El-Khawas, Badania nad szkolnictwem wyższym, polityka i praktyka – wzorce dobrego i złego porozumiewania się 28 Julita Jabłecka, Rady badawcze jako organizacje pomostowe 38 Jan Piskurewicz, Towarzystwa naukowe w Polsce i ich problemy organizacyjne 51 Jan Kozłowski, Od samorządu nauki do polityki naukowej 66 Slavo Radosevic o przemianach nauki i techniki w krajach Europy Środkowo-Wschodniej 82 Piotr Górski, Aspiracje zawodowe przyszłych inżynierów – na podstawie badań przeprowadzonych w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie 89 Summaries 103 Kronika 105 Informacje o autorach 108 THE INSTITUTIONS AND STRUCTURE OF SCIENCE IN POLAND Małgorzata Dąbrowa-Szeffler, Changes in the Sectoral and Institutional Sphere of Research and Development in Poland during the Systemic Transformation 7 On the Conception and Structure of Science in Poland. An Interview with Prof. Dr. Engin. Władysław Findeisen Chairman of Kasa im. Józefa Mianowskiego – Science Support Foundation 23 Elaine El-Khawas, Higher Education Research, Policy and Practices: Patterns of Communication and Miscommunication 28 Julita Jablecka, Research Councils as Bridge Organisations 38 Jan Piskurewicz, Scientific Societies in Poland and their Organisational Problems 51 Jan Kozłowski, From Self-government to Scientific Policy 66 Slavo Radosevic’s Reports on the Transformation of Science and Technology in Central and Eastern European Countries 82 THE INSTITUTIONS OF HIGHER EDUCATION AND THE COMMUNITY Piotr Górski, Professional Aspirations of Future Engineers – on the Basis of Studies Conducted in the Academy of Mining and Metallurgy in Cracow 89 Summaries 103 Chronicle 105 Notes on the Authors 108 Od Redakcji Szanowni Czytelnicy, w kolejnym tomie „Nauki i Szkolnictwa Wyższego” podejmujemy problem struktury systemu nauki w szerokim ujęciu, tj. zarówno w układzie sektorowym instytucji badawczych, jak i w aspekcie roli poszczególnych rodzajów tych instytucji. Chodzi zatem o relację między polityką a praktyką w Polsce na tle poglądów prezentowanych przez autorów polskich i zagranicznych. Wiele założeń polityki naukowej nie znalazło odzwierciedlenia w praktyce. Dotyczy to przede wszystkim braku korelacji między zmianami, które zaszły w strukturze gospodarki a nie zmienioną w zasadzie strukturą sfery badawczo-rozwojowej. Należałoby odpowiedzieć na pytanie, dlaczego proces transformacji struktur w sferze badawczo-rozwojowej był mało widoczny oraz – po drugie – czy powinien on zostać przyspieszony poprzez odpowiednie działania polityki naukowej, czy też należy założyć jego samoistną ewolucję w kierunku bardziej nowoczesnych struktur. Zapoczątkowaną dyskusję na ten temat mamy zamiar kontynuować, jeżeli znajdzie ona odzew u Czytelników. Część składową tej problematyki stanowi rola i miejsce w strukturze nauki takich instytucji jak towarzystwa naukowe – z jednej strony, z drugiej zaś – instytucje pośredniczące. Te pierwsze pełnią funkcje badawcze i funkcje komunikacji między uczonymi, te drugie – wykonują określone zadania w procesie realizacji polityki naukowej (np. rozdział środków), a także stanowią ważny czynnik komunikacji między uczonymi a decydentami. Do tych kwestii – komunikacji między światem nauki i światem polityki – nawiązują dwa artykuły: na temat roli samorządu uczonych oraz na temat roli organizacji pomostowych. Kontrowersyjność niektórych też być może skłoni Czytelników do polemiki, którą chętnie podejmiemy na naszych łamach. W następnym, czternastym tomie półrocznika zamierzamy zamieścić artykuły poświęcone różnorodnym pracom badawczym nad szkolnictwem wyższym. Wiemy, że takie badania, obejmujące szeroki wachlarz zagadnień – od metod dydaktycznych, poprzez jakość kształcenia, do relacji szkoły wyższej z otoczeniem społecznym – są prowadzone w wielu uczelniach. W niniejszym tomie zapoczątkowaliśmy przedstawianie wyników tych badań w artykule poświęconym aspiracjom zawodowym przyszłych inżynierów. Małgorzata Dąbrowa-Szeffler Małgorzata Dąbrowa-Szefler Zmiany w strukturze sektorowej i instytucjonalnej sfery badawczo-rozwojowej w Polsce w okresie transformacji systemowej W artykule podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, jakie były przyczyny niepowodzeń polityki naukowej w Polsce w zakresie przekształceń struktury instytucjonalnej sfery badawczo-rozwojowej w latach 1990–1997. Ponadto omówiono podstawowe założenia zmian własnościowych oraz instytucjonalnych w tej sferze, przygotowane i przedstawione przez przewodniczącego KBN środowisku naukowemu w okresie od lipca do września 1998 r. Założenia i cele zmian instytucjonalnych Sfera badawczo-rozwojowa stanowi część systemu nauki i technologii$^1$, obejmującego „czynności podejmowane w sposób systematyczny, które są ściśle związane z tworzeniem, wspieraniem, rozpowszechnianiem oraz zastosowaniem wiedzy naukowo-technicznej we wszystkich dziedzinach nauki i technologii. Zalicza się do nich: działalność badaw- --- $^1$ W poprzednich latach w Polsce używano terminu „technika” (technologia miała znaczenie węższe – obejmowała tylko metody wytwórcze). Obecnie, przechodząc na system statystyczny OECD, stosujemy także termin „technologia” w sensie środków i metod wytwórczych (ang. technology). Por. Proposed Standard Practice … 1993, rozdz. 2; Raport o stanie nauki … 1998, aneks II. czro-rozwojową, kształcenie i szkolenie naukowe i technologiczne oraz usługi naukowe i technologiczne" (Proposed... 1993). Działalność badawczo-rozwojowa stanowi podstawowy, twórczy składnik działalności naukowo-technicznej. Zostaje z niej wyłączone wszystko, co zawiera elementy powtarzalności. Do sfery badawczo-rozwojowej zaliczane są osoby i instytucje, które uczestniczą w pracach twórczych, podjętych w celu zwiększenia zasobu wiedzy, a także znalezienia nowych zastosowań dla tej wiedzy. Działalność badawczo-rozwojowa nie obejmuje zatem działalności dydaktycznej, wydzielonej działalności gospodarczej, ogólnotechnicznej oraz wspomagającej badania (np. unifikacja i informacja naukowo-techniczna) ani też prac wdrożeniowych czy badań rutynowych. Sfera badawczo-rozwojowa stanowi przedmiot naszych rozważań ze względu na rolę podstawowego elementu składowego oraz czynnika rozwoju systemu nauki i technologii, a także z przyczyn praktyczno-statystycznych$^2$. Mówiąc ściślej — przedmiotem analizy będą problemy struktury instytucjonalnej tej sfery na poziomie makro (sektory) i mezo (wewnątrz sektorów). W odróżnieniu od stosowanego obecnie ujęcia statystycznego, stosuję tradycyjny podział sektorów — według celów: na szkoły wyższe, Polską Akademię Nauk i jej placówki badawcze oraz placówki badawcze podległe resortom gospodarczym. W rozważaniach pomijam dokonujące się równolegle zmiany strukturalne wewnątrz placówek badawczych. Przymuję założenie, że ukształtowana w Polsce struktura instytucjonalna sfery badawczo-rozwojowej odpowiadała przyjętym w polityce naukowo-technicznej celom (misji) oraz zadaniom stawianym przed poszczególnymi rodzajami instytucji badawczych i rozwojowych. A zatem zadaniem instytutów Polskiej Akademii Nauk było prowadzenie badań podstawowych, instytutów resortowych — badań stosowanych i prac rozwojowych, a placówek rozwojowych i tzw. zaplecza badawczego przedsiębiorstw — prac rozwojowych i wdrożeniowych. Szkoły wyższe, poza podstawową misją — edukacyjną — prowadziły wszystkie rodzaje badań i prace rozwojowe. System finansowania i zarządzania nauką utrzymał przez lata tę strukturę powiązaną z celami oraz powodował jej pewną sztywność (Przegląd... 1997). Współczesne tendencje rozwoju nauki i techniki generują jednak elastyczność struktur, zmniejszając poziom jednorodności organizacyjnej oraz jednorodności celów instytucji badawczych. Jednostki B+R o dużym potencjale realizują najczęściej grupy celów, natomiast dla realizacji jednego określonego celu organizują specjalne zespoły, często o charakterze interdyscyplinarnym. Na przykład we Francji potężne Narodowe Centrum Badań Naukowych (CNRS) prowadzi wszystkie rodzaje badań we własnych placówkach, a także wspiera inne placówki badawcze (w 1996 r. — 1307 placówek, w tym 769 jednostek stowarzyszonych z instytucjami szkolnictwa wyższego), Komisariat ds. Energii Atomowej (CEA) realizuje wszystkie rodzaje badań, a także prace rozwojowe oraz wdrożeniowe mające na celu zastosowanie energii atomowej w dziedzinie nauki, przemysłu i obrony. CEA prowadzi także działania na rzecz regionalnej infrastruktury przemysłowej oraz małego i średniego przemysłu (świadectwa technologiczne, pomiary), a także uczestniczy w kształceniu na poziomie wyższym (kształci ok. 1000 doktorantów, nie licząc zagranicznych staży $^2$ Od 1994 r., czyli od momentu przejścia na system statystyki OECD, dane statystyczne dotyczą sfery badań i rozwoju (B+R). dla studentów). Podobnie inne instytucje publiczne – takie jak Narodowy Instytut Zdrowia i Badań Medycznych (INSERM), Narodowe Centrum Mechanizacji Rolnictwa, Inżynierii Wiejskiej, Wód i Lasów (CEMAGREF), Narodowy Instytut Badań w dziedzinie Informatyki i Automatyki (INRIA) – prowadzą zarówno badania podstawowe i stosowane (często interdyscyplinarne), jak i prace rozwojowe, a także kształcenie oraz ściśłą współpracę z przedsiębiorstwami. Finansowanie tych instytucji – i to zarówno finansowanie z budżetu państwa, jak i przez przedsiębiorstwa – odbywa się na zasadach kontraktowych. „Polityka zawierania kontraktów czteroletnich z instytucjami badawczymi stanowi dla państwa okazję do lepszego określenia wyboru priorytetów strategicznych dla różnych sektorów badań oraz zapewnienia ich koordynacji” (Polityka naukowa Francji… 1997, s. 12). Niemcy są przykładem kraju, w którym utrzymuje się tradycyjny podział instytucji badawczych finansowanych z budżetu państwa (co najmniej w 50%) na prowadzące badania podstawowe (np. Towarzystwo im. Maxa Plancka) i prowadzące przede wszystkim badania stosowane (np. Towarzystwo im. Fraunhofera). Wielkie koncerny realizują natomiast przemysłowe prace badawczo-rozwojowe i wdrożenia. Ich udział w krajowych nakładach na B+R jest dominujący. Badania w szkołach wyższych są powiązane przede wszystkim z procesem kształcenia, a finansowane z działalności statutowej uczelni, chociaż prowadzi się także prace badawcze na podstawie umów w ramach programu Ministerstwa Badań i Technologii. Podstawową instytucją koordynującą i finansującą współpracę między jednostkami badawczymi jest Niemiecka Wspólnota Badawcza. Jedna z form jej działania polega na tworzeniu „specjalnych zespołów i grup badawczych”, czyli struktur mieszanych, powołanych w celu rozwiązywania określonych problemów, co jednak na ogół nie powoduje instytucjonalnego wyodrębnienia tych struktur (Organizacja i finansowanie… 1992). Zróżnicowanie źródeł finansowania nie prowadzi w Niemczech do powstawania mieszanych struktur instytucjonalno-organizacyjnych, wskazuje jednak na fakt, że cele i zadania mogą być realizowane przez zespoły o charakterze tymczasowym, nie wyodrębnione instytucjonalnie. Zdaniem niektórych autorów, dla rozwoju nauki i techniki współcześnie mniej istotne jest tworzenie nowych struktur instytucjonalnych niż powstawanie nowych form organizacyjnych „przystosowanych do zmiennej i przejściowej natury problemów […] wiedza powstaje w bardzo różnych instytucjach i organizacjach, między innymi w firmach wielonarodowych, firmach zajmujących się sieciami, małych firmach wykorzystujących konkretną, zaawansowaną technologię, w instytucjach rządowych, na uniwersytetach prowadzących badania naukowe, w laboratoriach i instytutach, jak również w krajowych i międzynarodowych programach badawczych” (Gibbons 1995, s. 93). Różnorodność struktur organizacyjnych wymaga wyższego poziomu koordynacji merytorycznej w ramach polityki naukowo-technicznej państwa. Czynnikiem sprawczym przemian instytucjonalnych nie jest jednak polityka państwa, lecz procesy gospodarcze, w tym wzrost poziomu konkurencji na różnych szczeblach i konieczność utrzymania odpowiedniej dynamiki innowacyjnej (Dąbrowa-Szeffler 1993; Glikman, Kwiatkowski 1991; Passman 1992). Należy zwrócić szczególną uwagę na istnienie określonych zależności między potrzebami gospodarki, zjawiskiem konkurencji a tendencjami rozwoju nauki i technologii, determinującymi przeobrażenia struktury instytucjonalnej sfery badawczo-rozwojowej, które generują zmiany w metodach realizacji polityki naukowej i technicznej. Te nowe formy i instrumenty polityki państwa sprzyjają z kolei (poprzez normy prawne i finansowanie) tworzeniu się nowych struktur. W tym zatem kontekście należy analizować założenia zmian w strukturze instytucji badawczych w Polsce oraz faktyczne przeobrażenia, które się dokonały w sferze badawczo-rozwojowej w latach 1990–1998. Chociaż restrukturyzacja instytucji badawczych staje się procesem nieuniknionym – ze względu na presję zmian w strukturze gospodarki (przede wszystkim w strukturze własności), a także presję procesów globalizacyjnych (w tym integracji z Unią Europejską) – to do tej pory kontrowersyjnym problemem pozostaje kwestia kierunków tych zmian na poziomie makro i mikro oraz metod ich realizacji: poprzez interwencję państwa czy też pozostawienie tego procesu naturalnemu oddziaływaniu rynku i gospodarki. Przegląd opinii i ocen dotyczących dotychczasowego przebiegu zmian instytucjonalnych w sferze B+R pozwala na wyciągnięcie wniosku, iż transformacja w sferze badawczo-rozwojowej, rozpoczęta w Polsce 1990 r., polegała głównie na: 1) zmianie systemu zarządzania nauką (demokratyzacja, a równocześnie konkurencja w dostępie do środków); 2) globalnym zwiększeniu potencjału szkół wyższych, a zmniejszeniu potencjału instytucji badawczych i badawczo-rozwojowych; 3) względnym zmniejszeniu finansowania budżetowego. Proces względnego (w stosunku do PKB), a w pewnym okresie i bezwzględnego (w wielkościach realnych) zmniejszenia nakładów na sferę B+R spowodował deformację realizacji założonych celów. „Kryzys gospodarczy początku lat dziewięćdziesiątych dotknął również sferę badań i rozwoju. Znaczna redukcja budżetu nauki i oparcie finansowania badań, począwszy od roku 1991, na regulach ostrej konkurencji, najsilniej wpłynęły na ograniczenie prac badawczych i spadek liczebności kadr w badaniach stosowanych” (Frąckowiak 1995, s. 12). Za jeden z podstawowych celów reformy systemu badań w Polsce A. Wierzbicki uważa „likwidację podziału nauki polskiej na trzy piony: PAN, instytuty resortowe i jednostki badawczo-rozwojowe, uczelnie” (Biała Księga… 1996, s. 3). Dodaje on, że reforma ta została zdeformowana przez ogólne niedofinansowanie i pauperyzację nauki (Biała Księga… 1996, s. 43). W trakcie przeglądu polskiej sfery badawczo-rozwojowej przez OECD „dano egzaminatorom do zrozumienia, że obszar N+T zajmował specjalną pozycję w poprzednim systemie, chociaż był ściśle kontrolowany oraz że był rozbudowywany ponad miarę, przy najmniej pod względem liczby pracowników, ale że tak już nie jest. System B+R został po 1990 roku okrojony niemal o połowę” (Przegląd narodowej polityki… 1996, s. 141). „Jednym z głównych celów reformy była przebudowa odziedziczonej struktury instytucjonalnej nadmiernie rozbudowanego oraz niewłaściwie ukierunkowanego obszaru badań i szkolnictwa wyższego” – stwierdził Stefan Amsterdamski (1993, s. 32). W świetle przytoczonych wyżej wypowiedzi zasadne wydaje się pytanie o cel polskich reform instytucjonalnych w sferze badawczo-rozwojowej: czy ich założeniem było zmniejszenie potencjału kadrowego i „likwidacja trzech pionów” (na szczeblu makro), czy też zmniejszenie potencjału kadrowego należy uznać za „deformację” założonych celów z powodu zbyt niskich nakładów finansowanych na naukę? (co rodzi dalsze pytanie o przyczynę zbyt niskich, i stale zmniejszanych w sensie względnym, nakładów na naukę). W stanowisku Towarzystwa Popierania i Krzewienia Nauk w sprawie ustroju nauki (sformułowanym w 1990 r.) wyrażono pogląd, iż „reforma powinna przezwyciężyć sztuczny podział nauki na «piony» resortowe, ułatwić wymianę i współpracę naukowców pracujących w różnych instytucjach” (Stanowisko... 1994). Autorom Stanowiska nie chodziło zatem o radykalną zmianę układu trójsektorowego, lecz o stopniowe zapewnienie „niewzbędnej dla rozwoju nauki różnorodności form organizacyjnych”. Z drugiej strony, oczniono, że podejmowane prace legislacyjne „utrwalają obecną strukturę” (tamże, s. 111). Założenia ustawy o Radzie Nauki Polskiej i Urzędzie Polityki Naukowej i Technicznej (przedstawione na Prezydium Rządu 9 stycznia 1990 r.) jako jeden z celów reformy wymieniły „eliminację podziału nauki na piony (MEN, PAN i inne resorty)” oraz związanego z tym oddziaływania pośrednich szczebli biurokratycznych na działalność badawczą finansowaną z budżetu państwa (Hubner 1992, s. 128). Działając w tym duchu, lecz w sposób skrajny, przygotowano w MEN w 1992 r. projekt ustawy o zniesieniu Polskiej Akademii Nauk. Placówki Akademii miały być przekształcone w jednostki badawczo-rozwojowe i włączone do szkół wyższych lub zlikwidowane (Hubner 1993, s. 120). Uchwalone ostatecznie ustawy, stanowiące odzwierciedlenie podstawowych elementów systemu transformacji sfery badawczo-rozwojowej w Polsce (Ustawa o szkolnictwie wyższym z 27 września 1990 r., Ustawa o utworzeniu Komitetu Badań Naukowych z 12 stycznia 1991 r.) wskazują jednak na przyjęcie nie „ideologicznych”, lecz pragmatycznych celów. O tym samym, ale także o sprzecznościach istniejących w sferze nauki, świadczy uchwalenie Ustawy o Polskiej Akademii Nauk dopiero 25 kwietnia 1997 r. Ten proces legislacyjny nie zmienił struktury instytucji badawczych w skali makro, lecz zawierał podstawy i identyfikował instrumenty, za pomocą których miała się dokonywać restrukturyzacja wewnątrz sektorów (pionów) sfery badawczo-rozwojowej. Głównym kryterium zmian w strukturze instytucjonalnej, wynikającym z tych przepisów (a przede wszystkim z ustawy o KBN) jest poprawa efektywności, a decydującym instrumentem realizacji tego celu miał być sposób finansowania budżetowego prac badawczych i rozwojowych, jednakowy dla wszystkich sektorów oraz działających w nich instytucji badawczych (poza szkolnictwem wyższym, w którym zastosowano dodatkowe formy finansowania). Przyjęte przez rząd w 1993 r. Założenia polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa wskazywały na potrzebę dalszych zmian w strukturach instytucji nauki i potencjału badawczego, zwłaszcza w PAN (nowa ustawa o PAN powinna zapewnić placówkom Akademii osobowość prawną i „pełną samodzielność na rynku nauki”), a przede wszystkim w sektorze placówek badawczo-rozwojowych i zaplecza badawczego gospodarki. Przewidywano m.in. zmniejszenie liczby jednostek badawczo-rozwojowych w wyniku ich łączenia lub likwidacji oraz malejący udział finansowania budżetowego tych placówek na rzecz finansowania przez podmioty gospodarcze (zamówienia, zlecenia) (Założenia... 1993, s. 64). Zmiany w strukturze instytucjonalnej sfery badawczo-rozwojowej w latach 1990–1997 Zmiany, które się dokonały w analizowanym okresie w strukturze instytucjonalnej sfery badawczo-rozwojowej polegały na: 1) zmniejszeniu liczby placówek (poza szkolnictwem wyższym); 2) zmniejszeniu zatrudnienia pracowników naukowych i naukowo-badawczych w instytucjach badawczych i badawczo-rozwojowych; 3) zwiększeniu zatrudnienia pracowników naukowych i naukowo-badawczych w szkolnictwie wyższym. Tabela 1 Jednostki sfery badawczo-rozwojowej w latach 1990–1997$^a$ \| Rodzaj jednostki \| 1990 \| 1995 \| 1996 \| 1997 \| Zmiana 1990–1997 \| \|-----------------------------------\|------\|------\|------\|------\|------------------\| \| Jednostki naukowe i badawczo-rozwojowe \| 390 \| 337 \| 346 \| 343 \| -47 \| \| placówki naukowe PAN \| 79 \| 80 \| 81 \| 81 \| +2 \| \| jednostki badawczo-rozwojowe \| 260 \| 253 \| 255 \| 256 \| -4 \| \| jednostki obsługi nauki \| 51 \| 4 \| 10 \| 6 \| -45 \| \| Jednostki rozwojowe \| – \| 296 \| 344 \| 373 \| \| \| Szkoły wyższe \| 80 \| 104 \| 104 \| 104 \| +24 \| $^a$ Stan w dniu 31 grudnia. Źródło: Rocznik statystyczny 1998, GUS, Warszawa 1998, s. 292. Tabela 2 Zatrudnienie pracowników naukowych według rodzajów instytucji w latach 1991–1996$^a$ \| Rodzaj instytucji B+R \| Zatrudnienie pracowników$^b$ \| Zmiana \| Udział w zatrudnieniu ogółem (w %) \| Zmiana udziału 1996–1991 (w %) \| \|-----------------------\|---------------------------------\|--------\|-----------------------------------\|-------------------------------\| \| \| 1991 \| 1994 \| 1995 \| 1996 \| 1996–1994 \| 1996–1991 \| 1996–1991 \| 1991 \| 1996 \| 1991 \| 1996 \| \| Jednostki naukowe i badawczo-rozwojowe \| 13 699 \| 11 866 \| 11 991 \| 11 210 \| -656 \| 0,94 \| -2489 \| 0,82 \| 21,0 \| 17,1 \| -3,9 \| \| placówki naukowe PAN \| 4 385 \| 3 992 \| 4 064 \| 3 896 \| -96 \| 0,97 \| -489 \| 0,86 \| 6,7 \| 5,9 \| -0,8 \| \| jednostki badawczo-rozwojowe \| 9 314 \| 7 874 \| 7 927 \| 7 314 \| -560 \| 0,93 \| -2000 \| 0,78 \| 14,3 \| 11,1 \| -3,2 \| \| jednostki obsługi nauki \| 117 \| – \| – \| – \| – \| – \| – \| – \| 0,2 \| – \| – \| \| Szkoły wyższe \| 51 385 \| 52 106 \| 52 936 \| 54 364 \| +2 258 \| 1,06 \| +2979 \| 1,05 \| 78,8 \| 82,9 \| +4,1 \| \| Ogółem \| 65 084 \| 63 972 \| 64 927 \| 65 674 \| +1602 \| 1,02 \| +490 \| 1,01 \| 100,0 \| 100,0 \| – \| $^a$ Pełnozatrudnieni i niepełnozatrudnieni w przeliczeniu na pełnozatrudnionych przeciętnie w roku. W szkołach wyższych liczeni w każdym miejscu pracy. Obliczenia własne według Rocznika statystycznego 1996, GUS, Warszawa 1996, s. 301; 1997, s. 287; 1995, s. 294. $^b$ Kategoria „pracowników naukowych” obejmowała w statystyce GUS (do 1996 r.) pracowników na stanowiskach profesorów, docentów, adiunktów, starszych asystentów i asystentów. W statystyce nauki i techniki GUS w 1998 r. (dane dla 1997 r.) nie wyodrębniono kategorii „pracownicy naukowi”. Tabela 3 Zatrudnienie pracowników naukowo-badawczych$^a$ według instytucji w latach 1994–1997$^b$ \| Miejsce zatrudnienia \| 1994 \| 1995 \| 1996 \| 1997 \| Zmiana \| Udział w zatrudnieniu (w %) \| Zmiana udziału 1994–1997 (w %) \| \|--------------------------------------\|--------\|--------\|--------\|--------\|------------\|-----------------------------\|-------------------------------\| \| \| \| \| \| \| 1994–1997 \| 1997/1994 \| 1994 \| 1997 \| \| \| Jednostki naukowe i badawczo-rozwojowe placówki PAN \| 18 151 \| 19 310 \| 18 229 \| 18 856 \| +705 \| 1,03 \| 40,9 \| 33,9 \| -7,0 \| \| jednostki badawczo-rozwojowe \| 4 676 \| 4 812 \| 4 767 \| 4 861 \| +188 \| 1,04 \| 10,5 \| 8,7 \| -1,8 \| \| jednostki obsługi nauki \| 13 470 \| 14 491 \| 13 394 \| 13 893 \| +423 \| 1,03 \| 30,4 \| 24,9 \| -5,5 \| \| \| 5 \| 7 \| 3 \| 102 \| +97 \| 20,40 \| – \| – \| – \| \| Jednostki rozwojowe \| 3 010 \| 3 041 \| 3 112 \| 3 900 \| +890 \| 1,29 \| 6,8 \| 7,0 \| +0,2 \| \| Szkoły wyższe \| 23 215 \| 27 388 \| 31 134 \| 32 846 \| +9 631 \| 1,41 \| 52,3 \| 59,0 \| +6,7 \| \| Ogółem \| 44 376 \| 49 739 \| 52 475 \| 55 602 \| +11 226 \| 1,25 \| 100,0 \| 100,0 \| – \| $^a$ Do kategorii pracowników naukowo-badawczych zaliczono: a) pracowników naukowych, badawczo-technicznych i inżynierijno-technicznych o wykształceniu wyższym zatrudnionych w placówkach PAN i w jednostkach badawczo-rozwojowych; b) pracowników naukowych i in. z wykształceniem wyższym zatrudnionych w działalności badawczej i rozwojowej w jednostkach rozwojowych; c) pracowników naukowych, naukowo-dydaktycznych oraz naukowo-technicznych z wykształceniem wyższym zatrudnionych w szkołach wyższych. Uwzględnieni są pracownicy, którzy na działalność badawczo-rozwojową przeznaczają przynajmniej 10% czasu pracy. Liczbę zatrudnionych podano w ekwiwalentach pełnego czasu pracy (osoboetatach) przeznaczonych wyłącznie na działalność badawczo-rozwojową. Uwaga: Kategoria „pracownicy naukowo-badawczy” pojawia się w statystyce nauki i techniki GUS w 1995 r. $^b$ Obliczenia na podstawie roczników statystycznych GUS 1995, s. 295; 1996, s. 300; 1997, s. 285; 1998, s. 292. Z danych zawartych w tabelach można wyciągnąć wniosek, że potencjał kadrowy placówek badawczych i badawczo-rozwojowych w latach 1990–1997 uległ zmniejszeniu. Świadczy o tym spadek liczby pracowników naukowych we wszystkich rodzajach jednostek naukowo-badawczych (poza szkołami wyższymi) o 18%, a przede wszystkim w grupie jednostek badawczo-rozwojowych (o 22%). Jedynie w szkołach wyższych wystąpił wzrost zatrudnienia pracowników naukowych (o 5%), znacznie niższy od tempa wzrostu liczby studentów (nawet uwzględniając korektę liczby pracowników naukowych przez ich współczynnik udziału w pracach badawczo-rozwojowych). Należy dodać, że tempo spadku zatrudnienia pracowników naukowych w sferze B+R po 1994 r. osłabło (w 1995 r. nastąpił nawet przejściowy wzrost), w latach 1994–1996 spadek ten (nie uwzględniając szkół wyższych) wyniósł tylko 6%. Analiza przeprowadzona z wykorzystaniem kategorii pracowników naukowo-badawczych wskazuje nawet na tendencję wzrostową ich zatrudnienia w latach 1994–1997: w jednostkach naukowych i badawczo-rozwojowych o 3%, natomiast w jednostkach rozwojowych o 29% i w szkołach wyższych o 41%. Zróżnicowanie tempa zmian w zatrudnieniu pracowników naukowych i naukowo-badawczych w poszczególnych sektorach spowodowało zmiany w strukturze potencjału kadrowego sfery badawczo-rozwojowej: zmniejszeniu w latach 1991–1996 udziału pracowników naukowych zatrudnionych w jednostkach naukowych i badawczo-rozwojowych o 4% towarzyszył odpowiedni wzrost udziału pracowników naukowych zatrudnionych w szkołach wyższych. Jeszcze większe zmiany obserwujemy w strukturze zatrudnienia pracowników naukowo-badawczych. Zmiany te należy uznać za niekorzystne dla dalszego rozwoju polskiej nauki, umacniają jej pozycji w nauce światowej oraz prowadzenia badań i prac rozwojowych mających na celu praktyczne wykorzystanie w gospodarce. Wzrostu zatrudnienia w sektorze szkół wyższych nie można bowiem uznać za fakt o charakterze substytucyjnym; wynikał on bowiem ze zwiększenia zadań edukacyjnych. Nastąpiło zatem ogólne osłabienie sektora gospodarczego i sektora instytutów badawczych w sferze badawczo-rozwojowej. Procesowi spadku zatrudnienia nie towarzyszyło ograniczenie liczby placówek naukowych i badawczo-rozwojowych (pomijając jednostki obsługi nauki, które zostały wyłączone ze statystyki jako nie prowadzące prac badawczo-rozwojowych i włączone statystycznie do innych działów). Podobnie, z nowego ujęcia statystycznego wynikało „pojawienie się” w 1994 r. jednostek rozwojowych, a więc placówek działających głównie w przedsiębiorstwach (choćż część z nich funkcjonuje samodzielnie, pracując na rzecz gospodarki). Po nowelizacji ustawy z 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych (ustawą z 22 lutego 1991 r., która weszła w życie w marcu 1991 r.) w Ministerstwie Przemysłu i Handlu dokonano likwidacji i przeksztalczeń 22 jednostek. Przeprowadzony w 1992 r. przegląd działalności jednostek badawczo-rozwojowych przemysłu zakończył się wnioskiem, iż część z nich nie spełnia określonych ustawowo zadań. 11 jednostek zlikwidowano, 8 włączone do przedsiębiorstw, a 3 do innych jednostek (Sprawozdanie z przeglądu... 1992). Planowano wówczas szerszą restrukturyzację, polegającą m.in. na powstaniu w pełni samodzielnych jednostek, przeniesienie części jednostek do PAN, likwidację innych, a z drugiej strony – utworzenie instytutów państwowych. Przegląd 124 placówek dokonano na podstawie kryteriów efektywności działania, stanu potencjału kadrowego i rzeczowego, a także aktywności w przystosowywaniu się do warunków rynkowych (Strategia dla instytutów... 1992). Plany restrukturyzacji nie zostały zrealizowane częściowo ze względu na brak podstaw prawnych (umożliwiających np. prywatyzację – były jednak możliwe łączenie i likwidacja), a także z powodu zmniejszających się nakładów budżetowych na ten cel, tak jak i na całą sferę badań i rozwoju (w latach 1991–1994 środki na finansowanie badań statutowych uległy realnemu obniżeniu o 40%) (Biała Księga... 1996, s. 40). W 1992 r. KBN przyznał 223 jednostkom środki finansowe na restrukturyzację (218 mld zł). Restrukturyzacja przyniosła następujące efekty (Przegląd... 1997, s. 62): - uproszczenie struktur wewnętrznych; - bliższe konakty między jednostkami, w tym wspólne prowadzenie badań; - koncentracja na wybranych problemach, perspektywicznych dla nauki i gospodarki; - redukcja zatrudnienia o 24%. Po 1992 r. działania restrukturyzacyjne uległy ograniczeniu. Można stwierdzić, że zmiany instytucjonalne wewnątrz sektora jednostek badawczych i badawczo-rozwojowych w latach dziewięćdziesiątych miały bardzo ograniczony zasięg, a restrukturyzacja polegała głównie na zmniejszeniu zatrudnienia, zwłaszcza w latach 1991–1994. Proces ten doczekał się bardzo krytycznych ocen. „Mamy do czynienia z bardzo niebezpieczną tendencją, w ramach której likwidacji starego systemu badawczo-rozwojowego towarzyszy niszczenie wartościowych elementów tego systemu, który nie był do końca przegniły.” Co gorsza, procesowi likwidacji nie towarzyszy przyspieszone tworzenie nowego systemu badawczo-rozwojowego, dostosowanego do potrzeb restrukturyzującej się gospodarki" (Kukliński, Kacprzyński 1995, s. 319). Zdaniem cytowanych autorów, nowy system powstaje bardzo powoli z powodu: – nieprowadzenia po 1989 r. spójnej polityki naukowej i przemysłowej; – niechęci powstałych w ostatnim okresie przedsiębiorstw prywatnych do wspierania nowego systemu badawczo-rozwojowego. W Raporcie o stanie jednostek badawczo-rozwojowych Ministerstwa Przemysłu i Handlu znajduje się m.in. sformułowanie, iż ustawa o KBN i nowe procedury finansowania miały doprowadzić „do zredukowania nadmiernie rozbudowanej struktury jednostek przez eliminację instytucji niekompetentnych oraz do stopniowego znoszenia niespójności między trzema pionami nauki. Tych celów nie udało się osiągnąć” (Raport... 1996, s. 27). W raporcie zwraca się uwagę na potrzebę stworzenia takich mechanizmów i procedur przekształcań własnościowych, które umożliwiłyby ewolucję istniejącej struktury instytucji badawczych w kierunku różnorodnych form typowych dla krajów rozwiniętej gospodarki rynkowej. Na podstawie dokumentów, opinii autorów oraz danych statystycznych można zidentyfikować dwa podstawowe cele restrukturyzacji sfery badawczo-rozwojowej w Polsce: • likwidacja układu trójsectorowego oraz wprowadzenie zróżnicowanych form organizacyjnych i własnościowych instytucji badawczo-rozwojowych; • koncentracja potencjału kadrowego w najbardziej efektywnych jednostkach, likwidacja placówek nieefektywnych. Cele te nie zostały osiągnięte, nastąpiła natomiast redukcja zatrudnienia pracowników naukowych (naukowo-badawczych), niekorzystna dla dalszego rozwoju nauki i innowacyjności gospodarki. Choćciaż przyczyny tego, w dużym stopniu żywiołowego, procesu wymagają dalszych analiz, to wydaje się, że można do nich zaliczyć m.in.: – Fakt, że pierwszy cel (likwidacja „pionów”) nie był sformułowany jako zadanie polityki naukowej w żadnym oficjalnym dokumencie. Początkowo pojawiał się jako cel procesów legislacyjnych podjętych w latach 1989–1992, zawierający w pewnym momencie likwidację PAN (Hubner 1992; 1993), stopniowo jednak cel ten był rozumiany jako przekształcenia instytucjonalne zmierzające do zróżnicowania struktur w sferze badawczo-rozwojowej. – Dyskusyjny, a przy tym (czy wskutek tego) nie stosowany konsekwentnie zestaw kryteriów oceny placówek badawczych w pocesie finansowania budżetowego. Temat ten jest problemem samym w sobie i z pewnością wymaga odrębnego omówienia. Kryteriom oceny uczonych, instytucji i projektów badawczych była poświęcona konferencja zorganizowana przez Komitet Naukoznawstwa PAN, Fundację im. Stefana Batorego i KBN w 1995 r. (Materiały... 1995). Najbardziej trafnie istotę problemu oddaje wypowiedź A. Mencwela z tej konferencji: „Kwestia oceny jest związana z zagadnieniem wartości, a tę ujmuje się w złożonym jakościowym doświadczeniu. Potrzeba ocen ilościowych rodzi się na styku instytucji nauki z instytucjami życia zbiorowego, w naszych warunkach przede wszystkim z państwem, ponieważ to państwo z budżetu finansuje naukę. I z tej racji ma ono prawo domagać się ocen wymiernych, takich, które dają się przełożyć na rubryki budżetu” (Mencwel... 1995, s. 161). Po 1992 r., kiedy zaniechano restrukturyzacji o charakterze normatywnym, podstawowym instrumentem restrukturyzacji miały być zasady finansowania budżetowego, zawarte w ustawie o KBN i innych aktach prawnych (konkurencja w dostępie do środków, z zastosowaniem kryteriów oceny placówek i projektów badawczych opartych na efektywności działania). Najistotniejszym problemem praktycznym stała się porównywalność kryteriów oraz ich dostosowanie do rodzaju badań (podstawowe, stosowane) i zadań statutowych placówki, ponieważ zasady przyznawania środków są jednolite dla wszystkich jednostek. Ze względu na dyskusyjność kryteriów i procedur, były one już dwukrotnie modyfikowane, niemniej problem znalezienia kryteriów oceny adekwatnych do zadań statutowych jednostek pozostaje otwarty. Niedostosowanie owych kryteriów do potrzeb oceny – nie tylko ilościowej, ale także jakościowej – prowadzi do deformacji celów oraz struktury nauki, a nie do poprawy efektywności. W pogoni za zwiększeniem przychodów – co stanowi podstawowy wskaźnik umiejętności „dostosowania się do warunków gospodarki rynkowej” – instytucje badawcze ograniczają czasami działalność stricte naukową na rzecz realizacji prostych usług dla firm w sferze gospodarki. „Mamy pomysły i potencjał intelektualny, badawczy na zrealizowanie znacznie większej liczby tematów. Jednakże nie mamy źródeł finansowania i musimy się podejmować prac usługowych czy badawczych dla przemysłu” – mówili w wywiadach dyrektorzy placówek (Dąbrowa-Szefler, Gulczyńska 1998, s. 74). Wykonywanie prac badawczych dla przemysłu stanowi bardzo ważne zadanie jednostek badawczo-rozwojowych; chodzi jedynie o to, żeby cała działalność badawcza instytutów, mających poważny potencjał naukowy, nie była podporządkowana świadczeniu prostych usług pozwalających „na przeżycie” (Jasiński 1996, s. 162). Ten właśnie problem powinien być rozwiązywany poprzez dostosowywanie kryteriów oceny placówek (i odpowiedniego finansowania) do celów oraz zadań statutowych poszczególnych rodzajów sektorów i placówek. Finansowanie na podstawie kryteriów adekwatnych do celów i zadań stanowi instrument państwowego sterowania, zapobiegający „wykrzywieniom” nieuniknionym w warunkach prymitywnego, niewykrystalizowanego rynku badań naukowych. Zamiast popytu gospodarki na badania mamy bowiem do czynienia z ograniczonym popytem na proste usługi. Częstkowe badania prowadzone w instytucjach badawczych wskazują jednak – z drugiej strony – na stopniowe dostosowywanie się jednostek do działania w warunkach konkurencyjności i gospodarki rynkowej (Jabłecka, Gulczyńska, Świerzbowska-Kowalik 1997). Drugim widocznym efektem dostosowywania się instytucji badawczych do warunków gospodarki rynkowej jest powstawanie załączków różnych instytucji „mieszanych” – zarówno z punktu widzenia celów i zadań, jak i – przede wszystkim – ze względu na strukturę organizacyjną, kadrową i sposób finansowania. Przykładem takiej tendencji są centra technologiczne i parki technologiczne, na razie nieliczne i borykające się z trudnościami, stanowiące jednak załączek nowych form. Na przykład Mazowiecki Park Technologiczny został utworzony w 1996 r. przez Politechnikę Warszawską, Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Przemysłu Rafineryjnego i Petrochemię Płock. Jego zadaniem jest transfer wyników prac badawczych z obszaru nauk chemicznych i pokrewnych do praktyki (Kurzydłowski 1998). Wcześniej jeszcze powstało przy Politechnice Warszawskiej Centrum Rozwoju Przedsiębiorczości, współpracujące z 20 firmami, które nastawione jest wprawdzie głównie na ułatwianie wdrożeń innowacji, prowadzi jednak również badania naukowe (Jasiński 1996) oraz Centrum Nowych Technologii w Warszawie, działające od 1992 r., którego udziałowcami są: Międzynarodowa Fundacja Nauki i Techniki w Warszawie, Polska Akademia Nauk, Uniwersytet Warszawski i Szkoła Główna Handlowa. W latach 1992–1994 powstało w Polsce 10 tego rodzaju centrów (pomijam działalność instytucji o charakterze wyłącznie innowacyjno-usługowym, a nie badawczym). Rozwój tego typu instytucji, form pośrednich i mieszanych, zdeterminowany jest przede wszystkim wzrostem zapotrzebowania na ich usługi ze strony przedsiębiorstw działających w sferze gospodarki. Nie można zatem się spodziewać, aby zastosowanie instrumentów finansowych prowadziło do radykalnych zmian w strukturze sfery badawczo-rozwojowej; wyzwała ono jednak stopniowe procesy dostosowawcze do warunków gospodarki rynkowej. Mogą one stanowić podłoże dla „oddolnych” zmian strukturalnych, jeżeli zostaną poszerzone możliwości prawne przekształceń. W ten sposób działanie państwa wspomaga naturalny proces regulacji rynkowej (często ograniczony do konkurencji w dostępie do środków finansowych) i w miarę potrzeby koryguje, przyspiesza lub zwalnia proces restrukturyzacji. W moim przekonaniu radykalne zmiany nie są konieczne, ponieważ celem polityki naukowej jest poprawa efektywności działania instytucji sfery badawczo-rozwojowej, a zmiany strukturalne stanowią tylko jedną z dróg prowadzących do realizacji tego celu. Obecne tendencje zmian instytucjonalnych w sferze badawczo-rozwojowej Tendencje zmian w strukturze instytucjonalnej sfery badawczo-rozwojowej występujące po 1992 r. charakteryzowały się z jednej strony ewolucyjnością, a z drugiej – ograniczonym zasięgiem. Liczba placówek badawczych i badawczo-rozwojowych zmieniała się w niewielkim stopniu, pojawiały się nieliczne nowe formy instytucjonalne z pogranicza nauki i technologii. W drugiej połowie 1998 r. KBN podjął działania mające na celu wprowadzenie zmian w strukturze instytucjonalnej sfery badawczo-rozwojowej, i to zarówno na szczeblu makro (zmiana ustawy o KBN), jak i wewnątrz sektorów nauki. Pomijając – tak jak w poprzednich częściach artykułu – problem struktur zarządzania nauką (szczebel makro), pragnę się odnieść do proponowanych zmian na szczeblu instytucji realizujących prace badawcze i rozwojowe. Planowane przeobrażenia w sferze realnej mają nastąpić w wyniku zmian normatywnych, a więc działań administracyjno-prawnych, oraz dotyczyć zarówno sfery organizacji, jak i własności. Należy zauważyć, że przekształcenia własnościowe planowane w Założeniach polityki proinnowacyjnej państwa z 1994 r. miały zależeć od „inicjatywy kierownictw i załóg jednostek oraz wymagać zgody organu nadzorującego”. Miały zatem mieć charakter „oddolny”, a rola państwa miała polegać na przygotowaniu odpowiednich podstaw prawnych, umożliwiających m.in. przeprowadzenie prywatyzacji (kapitałowej i bezpośredniej) (Założenia polityki proinnowacyjnej… 1995). W 1998 r. KBN opracował Założenia przekształceń własnościowych jednostek badawczo-rozwojowych jako część Programu prywatyzacji do 2001 r., przyjętego przez Radę Ministrów. Założenia te przewidują przekształcenia własnościowe w sferze B+R (polegające na tworzeniu z części jednostek instytutów państwowych) oraz przekształcenie lub likwidację pozostałych jednostek badawczo-rozwojowych. „Przekształcenia” oznaczają prywatyzację, która – według założeń – stanowi „warunek konieczny dla wzrostu innowacyjności i racjonalnego wykorzystania środków” (Założenia przeksztalcień..., s. 1). Przeształcenia własnościowe pozwolą bowiem – według Założeń – na ściślejsze powiązanie jednostek badawczo-rozwojowych z sektorami gospodarki, na których rzecz pracują. Prywatyzacja wymaga zastosowania przepisów ustawy z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych (Dz.U. 1996, nr 118 i 1996, nr 156) do jednostek badawczo-rozwojowych, co wymaga nowelizacji tej ustawy, a także ustaw z 25 lipca 1985 r. i z 22 lutego 1991 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych. W obecnym bowiem brzmieniu ustawy o prywatyzacji (art. 3 ust. 3 p. 3) jednostki badawczo-rozwojowe nie mogą podlegać komercjalizacji („komercjalizacji nie mogą podlegać przedsiębiorstwa państwowe działające na podstawie odrębnych przepisów rangi ustawowej”). W związku z tym w Ministerstwie Gospodarki przygotowuje się nowelizację ustawy oraz wprowadzenie m.in. następującego sformułowania: „Komercjalizacja jednostek badawczo-rozwojowych może nastąpić na wniosek organu, który utworzył jednostkę badawczo-rozwojową, w porozumieniu z Przewodniczącym KBN”. Należy dodać, że Założenia przewidują możliwość utrzymania statusu jednostki badawczo-rozwojowej „w szczególnie uzasadnionych przypadkach z punktu widzenia potrzeb gospodarki narodowej, w tym obronności”. Zaktala się powiązanie tempa i procedur prywatyzacyjnych jednostek badawczo-rozwojowych z realizacją cząstkowych programów prywatyzacji poszczególnych sektorów gospodarki. Przewiduje się, że proces prywatyzacji (w formie bezpośredniej i kapitałowej) oraz likwidacja i łączenie placówek doprowadzą do następujących zmian w strukturze instytucjonalnej sektora gospodarczego sfery badawczo-rozwojowej: – rozszerzenia bezpośredniego zaplecza badawczego przedsiębiorstw – poprzez włączenie jednostek badawczo-rozwojowych do przedsiębiorstwa państwowego lub utworzenie holdingu z innym podmiotem gospodarczym; – powstania nowych form: spółek prawa handlowego i holdingów, a z drugiej strony – państwowych instytutów badawczych, a także podmiotów „pożytku publicznego” działających na zasadach niedochodowych (non-profit), mających status jednostek badawczo-rozwojowych lub jednoosobowych spółek Skarbu Państwa. Zadaniem państwowych instytutów badawczych byłoby (Założenia przeksztalcień... 1998, s. 5): – prowadzenie badań podstawowych i prac badawczo-rozwojowych niezbędnych w skali regionu lub państwa, które nie mogą lub nie powinny być realizowane na podstawie zleceń od podmiotów gospodarczych; – prowadzenie prac z zakresu działalności służb państwowych (np. monitoring skażeń). Według Założeń projektu ustawy o zmianie ustawy o utworzeniu Komitetu Badań Naukowych z 5 października 1998 r. (Założenia projektu... 1998, p. 2) źródłem finansowania państwowego instytutu badawczego będzie przede wszystkim budżet państwa – w części będącej w dyspozycji organu nadzorującego oraz w części będącej w dyspozycji przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych, a ponadto środki pozabudżetowe (w tym środki własne), środki zagraniczne (w tym przeznaczone na realizację programów Unii Europejskiej) i inne. O ile sposób finansowania państwowego instytutu badawczego jest w obu Założeniach w podstawowym zarysie określony i wskazuje na status własnościowy takiego instytutu – instytucji państwowej, o tyle nie zostały wyraźnie sformułowane zasady finansowania jednostek badawczo-rozwojowych po restrukturyzacji. Spółki prawa handlowego, jako przedsiębiorstwa prywatne, powinny być samofinansujące, natomiast zarówno w Założeniach przeksztalcen własnościowych, jak i w Założeniach ustawy o zmianie ustawy o utworzeniu Komitetu Badań Naukowych przewiduje się finansowanie z budżetu państwa – w części będącej w dyspozycji KBN – w formie dotacji na działalność statutową i inwestycje (Założenia projektu ustawy... 1998, p. 13). W świetle tych propozycji trudno zrozumieć, na czym mają polegać przeksztalcenia własnościowe jednostek badawczo-rozwojowych, a przede wszystkim jaki jest ich cel. Można się zgodzić z ideą równoprawnego dostępu jednostek (po przeksztalceniach) do budżetu KBN, lecz w formie finansowania przedmiotowego (projekty celowe, zamawiane, granty), nie zaś w formie finansowania podmiotowego (statutowego i inwestycji). Projektodawcy przewidują więc trudności w samodzielnym finansowym utrzymaniu się jednostek. Stwierdza się wprost, że istnieją zagrożenia w postaci „możliwości likwidacji lub bardzo poważnego uszczuplenia krajowego zaplecza B+R” (Założenia przeksztalcen... 1998, s. 6). Powstaje zatem pytanie o celowość zakładanych przeksztalcen własnościowych i instytucjonalnych w sferze badawczo-rozwojowej (w sektorze „gospodarczym”). Przekształcenia te będą bowiem miały charakter „odgórny” – nakazowo-administracyjny. Jak już podkreślałam, wcześniej również istniała możliwość przeksztalczeń (choćż ograniczona). Możliwe było łączenie jednostek, włączenie ich do przedsiębiorstwa państwowego, przeksztalcenie jednostki badawczo-rozwojowej w przedsiębiorstwo oraz likwidacja. Po 1990 r. miały miejsce 3 przypadki połączenia jednostek badawczo-rozwojowych, 7 przypadków włączenia jednostek do przedsiębiorstw państwowych w resorcie przemysłu, tylko 1 przypadek przeksztalcenia jednostki w przedsiębiorstwo oraz 9 przypadków likwidacji. Jednostki włączone do przedsiębiorstw państwowych przestały funkcjonować („rozpłynęły się” w przedsiębiorstwie), natomiast proces likwidacji 7 jednostek ciągnie się do tej pory (ze względu na brak uregulowań prawnych dotyczących własności części mienia oraz trudności ze zbyciem specyficznego majątku). Zobowiązania likwidowanych jednostek badawczo-rozwojowych są przejmowane przez organy sprawujące nadzór nad tymi jednostkami. Przedstawione tutaj fakty nie stanowią, w moim przekonaniu, wystarczających argumentów za potrzebę przeprowadzenia restrukturyzacji o charakterze administracyjnym, zwłaszcza w świetle założenia o potrzebie dalszego budżetowego wspierania przeksztalcanych jednostek. Należałoby natomiast uaktywnić działania mające na celu stworzenie warunków i zachęt do restrukturyzacji oddolnej. Mam na myśli: – rozszerzenie działania ustawy o prywatyzacji i komercjalizacji przedsiębiorstw państwowych na jednostki badawczo-rozwojowe (poprzez jej nowelizację oraz nowelizację ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych); – stworzenie zachęt dla przedsiębiorstw do łączenia się z jednostkami badawczo-rozwojowymi (ulgi podatkowe, a nawet jednorazowe dotacje). Oddziaływanie tych czynników byłoby wzmocnione poprzez rutynowe, okresowe oceny jednostek, dokonywane przez organ nadzorujący oraz przez KBN, a także poprzez adekwatny do tej oceny dostęp do środków budżetowych. Tego typu działanie pośrednie skłoniłoby część jednostek do restrukturyzacji, w tym do prywatyzacji, którą wiele z nich było zainteresowanych, lecz nie miało dotąd podstaw prawnych. Warunkiem tworzenia instytutów państwowych jest natomiast znaczny wzrost nakładów przewidzianych w budżecie państwa na naukę, tak aby osiągnęły one – wzorem innych krajów – poziom odpowiadający przynajmniej 1% PKB (w 1996 r. – 0,76, Raport o stanie nauki... 1998, s. 171) i ponad 100 dol. PPP na jednego badacza (w 1996 r. – 40,9). Nie rozwijam w tym miejscu znanych argumentów zawartych w innych publikacjach (por. np. Wiszniewski 1998 oraz uchwała Komitetu Ratowania Nauki Polskiej). Dodam tylko, że bez takiego wzrostu nakładów przeprowadzenie restrukturyzacji nie jest możliwe. Sam proces restrukturyzacji wymaga bowiem nakładów rzędu co najmniej 400-500 mln zł w latach 1999–2001 (Założenia przekształceń... 1998, s. 5), co oznaczałoby uszczuplenie nakładów przeznaczonych na inne strumienie finansowania, a tym samym likwidację części zaplecza, a nie tylko niefektywnych placówek. Celem restrukturyzacji powinny być takie zmiany, które doprowadzą nie do bezwględnego zmniejszenia, lecz do koncentracji potencjału badawczo-rozwojowego. Literatura Amsterdamski S. 1993 Dwa lata później: uwagi o reformach w szkolnictwie wyższym i w nauce, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, nr 2. Biała Księga... 1996 Biała Księga. Polska – Unia Europejska, „Nauka i Technologia”, Urząd Rady Ministrów i Komitet Badań Naukowych, Warszawa. Dąbrowa-Szeffler M. 1993 Polityka naukowa i techniczna w gospodarce rynkowej, Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa. Dąbrowa-Szeffler M., Gulczyńska H., Jabłecka J., Swierzbowska-Kowalik E. 1998 Mobilność pracowników naukowych w Polsce, Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa. Frąckowiak J.K. 1995 Polityka naukowa i naukowo-techniczna państwa realizowana przez Komitet Badań Naukowych w latach 1991–1994, w: Kukliński A. (red.): Nauka – technologia – gospodarka, Komitet Badań Naukowych, Warszawa. Gibbons M. 1995 Nowe imperatywy w polityce naukowej w Europie Środkowej i Wschodniej, w: Kukliński J. (red.): Nauka – technologia – gospodarka, Komitet Badań Naukowych, Warszawa. Glikman P., Kwiatkowski S. 1991 Determinanty i kierunki polityki naukowej Polski, Instytut Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego, Warszawa. Hubner P. 1992 Tworzenie ustaw o nauce w latach 1989–1991, w: „Nauka polska, jej potrzeby, organizacja i rozwój”, Rocznik Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacja Popierania Nauki, nr 1 (XXVI). Hubner P. 1993 Tworzenie ustaw o nauce w latach 1992–1993, w: „Nauka polska, jej potrzeby, organizacja i rozwój”, Rocznik Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacja Popierania Nauki, nr II (XXVII). Jabłecka J., Gulczyńska H., Świerzbowska-Kowalik E. 1997 Strategie pozyskiwania i utrzymania zasobów a przetrwanie oraz rozwój organizacji naukowych: przykład trzech placówek Polskiej Akademii Nauk, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, nr 10. Jasiński A. 1996 Instytucjonalne powiązanie nauki i przemysłu. Studia przypadków, „Zagadnienia Naukoznawstwa”, nr 1. Kozłowski J. 1997 Polityka naukowa w Polsce – dziedzictwo, stan obecny, perspektywy, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, nr 9. Kukliński A., Kacprzyński B. 1995 Transformacja nauki – doświadczenia i perspektywy Europy Środkowej i Wschodniej, w: Kukliński A. (red.): Nauka – technologia – gospodarka, Komitet Badań Naukowych, Warszawa. Kurzydłowski K.J. 1998 Transfer innowacji w świetle doświadczeń Polskiego Forum Akademicko-Gospodarczego, w: Innowacje i zmiany strukturalne w procesie transformacji rynkowej (materiały konferencyjne), Uniwersytet w Białymstoku, Białystok. Materiały... 1995 Materiały z konferencji „Ocenianie uczonych, instytucji i projektów badawczych”, Warszawa, 16-18 marca 1995, „Zagadnienia Naukoznawstwa”, nr 3-4. Mencwel A. 1995 Ocena zespołów i instytucji naukowych, „Zagadnienia Naukoznawstwa”, nr 3-4. Organizacja... 1992 Organizacja i finansowanie nauki w krajach rozwiniętych, Fundacja im. Świętosławskiego. Polityka... 1997 Polityka naukowa Francji, Ambasada Francji w Polsce, Ośrodek Przetwarzania Informacji, Warszawa. Passman S. 1992 An Independent Look at Organizational Structures of Science in the United States of America, w: Society. Science. Government, Komitet Badań Naukowych, Warszawa. Proposed Standard Practice... 1963, 1993 Proposed Standard Practice for Surveys and Research and Experimental Development, OECD Manual Frascati. Przegląd... 1996, 1997 Przegląd narodowej polityki naukowej i technicznej. Polska, OECD, Komitet Badań Naukowych. Raport o stanie jednostek... 1996 Raport o stanie jednostek badawczo-rozwojowych Ministerstwa Przemysłu i Handlu. Materiał z badań instytutów i ośrodków badawczo-rozwojowych Ministerstwa Przemysłu i Handlu, pod red. K. Totta, Warszawa. Raport o stanie nauki... 1998 Raport o stanie nauki i techniki w Polsce, GUS, Warszawa. Sprawozdanie... 1992 Sprawozdanie z przeglądu działalności resortu przemysłu i handlu, Departament Polityki Przemysłowej Ministerstwa Przemysłu i Handlu, Warszawa. Stanowisko... 1994 Stanowisko Towarzystwa Popierania i Krzewienia Nauk w sprawie ustroju nauki (1990), „Nauka Polska”, nr III (XXVIII). Strategia... 1992 Strategia dla instytutów przemysłowych – koncepcja programu restrukturyzacji sektora jednostek badawczo-rozwojowych Ministerstwa Przemysłu i Handlu, Warszawa (materiał powielony). Ustawa z 25 lipca 1985 r. o jednostkach badawczo-rozwojowych, Dz.U. 1985, nr 36. Ustawa z 27 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, Dz.U. 1990, nr 65. Ustawa z 12 stycznia 1991 r. o utworzeniu Komitetu Badań Naukowych, Dz.U. 1991, nr 8. Ustawa z 22 lutego 1991 r. o zmianie ustawy o jednostkach badawczo-rozwojowych, Dz.U. 1991, nr 19. Ustawa z 30 sierpnia 1996 r. o komercjalizacji i prywatyzacji przedsiębiorstw państwowych, Dz.U. 1996, nr 118 ze zmianami Dz.U. 1996, nr 156. Ustawa z 25 kwietnia 1997 r. o Polskiej Akademii Nauk, Dz.U. 1997, nr 75. Wiszniewski A. 1998 Polityka naukowa Komitetu Badań Naukowych dziś i jutro. Wywiad z przewodniczącym Komitetu Badań Naukowych, „Nauka i Szkolnictwo Wyższe”, nr 11. Założenia polityki naukowej... 1993 Założenia polityki naukowej i naukowo-technicznej państwa. Cele. Priorytety. Finansowanie, dokument przyjęty przez Radę Ministrów 20 lipca 1993 r., Komitet Badań Naukowych, Warszawa. Założenia polityki proinnowacyjnej... 1995 Założenia polityki proinnowacyjnej państwa, dokument przyjęty przez Radę Ministrów 22 listopada 1994 r., w: Kukliński A. (red.): Nauka – technologia – gospodarka, Komitet Badań Naukowych, Warszawa. Założenia przekształceń... 1998 Założenia przekształceń własnościowych jednostek badawczo-rozwojowych, załącznik do pisma przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych, Warszawa, 30 lipca 1998 r. (materiał powielony). Założenia projektu ustawy... 1998 Założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o utworzeniu Komitetu Badań Naukowych, załącznik do pisma przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z 5 października 1998 r. (materiał powielony) Założenia ustawowych... 1998 Założenia ustawowych rozwiązań dotyczących państwowego instytutu badawczego (PIB), projekt z 5 października 1998 r., załącznik do pisma przewodniczącego Komitetu Badań Naukowych z 5 października 1998 r. (materiał powielony). O koncepcji i działaniu instytutów państwowych Wywiad z prof. dr inż. Władysławem Findeisenem, prezesem Kasy im. Józefa Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki – Kilka miesięcy temu przewodniczący Komitetu Badań Naukowych przesłał do przedyskutowania w środowiskach naukowych założenia do ustawy o państwowych instytutach badawczych. Ale nie jest to przecież koncepcja, która narodziła się ostatnio, gdyż kilka lat temu powstał projekt ustawy o państwowych instytutach naukowych i Pan Profesor brał aktywny udział w pracach nad tą ustawą. Wydaje się, że jest okazja, by na kanwie tych wydarzeń porozmawiać o tym, skąd w ogóle wzięła się koncepcja instytutu państwowego i odpowiednich przepisów regulujących jego działanie. – Rzeczywiście, w 1992 r. Senat wniosł do Sejmu projekt ustawy o instytutach naukowych, w którym państwowy instytut naukowy zajmował poczynie miejsce. Obecnie mówi się o instytucie badawczym. Jest to – być może – istotna różnica koncepcji, ale nie mogę się na ten temat wypowiadać, gdyż mam za mało informacji. W 1992 r. Sejm nie rozpoczął prac nad ustawą, o której mowa, a po zakończeniu jego kadencji nikt nie podjął od nowa tych prac legislacyjnych. – Na czym miały polegać istota zmian proponowanych w 1992 r. i koncepcja instytutów państwowych? – Są takie dziedziny życia, za które jest i nadal będzie odpowiedzialne państwo i które potrzebują zaplecza naukowo-badawczego. Dotyczy to przede wszystkim tzw. służb państwowych, np. ochrony zdrowia czy ochrony środowiska. Tymczasem istniejące placówki badawcze z zakresu ochrony zdrowia czy ochrony środowiska (np. Centrum Onkologii, Instytut Hematologii) mają nadal status jednostek badawczo-rozwojowych. Jednostki badawczo-rozwojowe działające jako państwowe jednostki organizacyjne, które powstawały przed 1990 r. i istnieją nadal, w obecnym kształcie są pozostałością dawnego systemu. Przepisy prawne dotyczące jednostek badawczo-rozwojowych były dostosowane – tak jak i te jednostki – do potrzeb państwowego przemysłu. Instytutom działającym na rzecz innych dziedzin nie odpowiada status jednostki badawczo-rozwojowej. Trzeba też wspomnieć, że niektóre instytuty (np. Państwowy Instytut Geologiczny) mają starsze tradycje niż jednostki badawczo-rozwojowe, sięgające okresu przedwojennego. Na początku lat dziewięćdziesiątych powstało więc przeświadczenie, że należy stworzyć ramy prawne dla państwowych instytutów będących zapleczem badawczym dla dziedzin, za które odpowiada państwo oraz mających trwałe zabezpieczenie budżetowe. Kiedy rozważano, jakie placówki powinny działać jako instytuty państwowe, pojawiła się kwestia instytutów rolniczych. Rolnictwo nie jest dziedziną zbliżoną do służb państwowych, ale jest ono rozproszone w sensie własności. Rolnicy nie byliby w stanie utrzymywać własnych instytutów, zorganizować się i gromadzić wspólnie środki na potrzebne w tej dziedzinie prace naukowe. Dlatego też – nie tylko w naszym kraju – w sektorze rolnictwa istnieją instytuty utrzymywane przez państwo. W Polsce jest ich wiele. Istnieją także pewne dziedziny o charakterze przemysłowym, za które państwo ponosi odpowiedzialność (np. obronność). Czy prace badawcze w tej dziedzinie mogą realizować instytuty prywatne? Być może. Ale granica między tym, za co musi odpowiadać państwo, a za co nie powinno, nie jest tu wyraźna. Istotą sprawy jest przede wszystkim finansowanie. Z tego właśnie powodu chcieliśmy wyłączyć wyżej wymienione jednostki ze sfery jednostek badawczo-rozwojowych. Nie wiadomo było natomiast, co zrobić z tymi jednostkami badawczo-rozwojowymi, których przemysł już nie chciał, a które nie powinny być finansowane przez państwo, z budżetu. – Rozumiem, że projekt Senatu proponował nadanie statusu instytutów państwowych placówkom należącym do tzw. służb państwowych. Takim instytutem jest np. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej, a także jednostki badawcze działające w innych dziedzinach. Są tam prowadzone prace badawcze, ale także prace rutynowe, które nie są oryginalne, np. obejmujące monitoring, normalizację, typizację, akredytację, certyfikację. Przez kogo te prace powinny być finansowane oraz czy na podobnych zasadach jak prace badawcze? – Instytut Meteorologii to dobry przykład; część realizowanych tam prac ma charakter badawczy, a inne – to prace rutynowe. Jedne i drugie powinny być finansowane przez państwo, ze środków budżetowych, ale tylko te pierwsze ze środków przeznaczonych na naukę. – To nie jest tylko kwestia budżetowego źródła finansowania, ale także mechanizmów finansowania, tego, jak rozdzielać pieniądze na takie prace. Mam też pytanie, jak dalece proponowane założenia obecnego projektu ustawy o instytutach badawczych pokrywają się z koncepcją referowaną przez Pana Profesora? Wśród dziedzin proponowanych do objęcia statusem instytutów państwowych w obecnej propozycji ustawy wymienia się także infrastrukturę telekomunikacyjną, informatyczną, transportową czy energetyczną. Tymczasem część z tych dziedzin gospodarki ma być – jak się zakłada – przynajmniej częściowo prywatyzowana (np. energetyka). Kto zatem ma odpowiadać za zaplecze badawcze tych działów? Kto ma finansować te prace badawcze? – To jest bardzo trudne pytanie. Powiedzmy, że energetyka zostanie sprywatyzowana, ale czy to oznacza, że można pozostawić bez kontroli bezpieczeństwo energetyczne państwa? Sądzę, że nie. Jakieś badania w tej dziedzinie powinny pozostać poza sferą interesów prywatnych. – Moje pytanie wynika z obawy, że – biorąc pod uwagę liczbę proponowanych (z pewnością przykładowo) dziedzin działania instytutów państwowych – zostaną nimi objęte niemal wszystkie sektory. – Można mieć także inne obawy, związane z proponowaną w obecnych założeniach zasadą, że ministrowie będą swobodnie powoływać takie instytuty. Minister, powołując instytut, stwarza trwałe obligacje dla budżetu państwa. W chwili wprowadzenia nowej ustawy wiele jednostek badawczo-rozwojowych może się przekształcać w instytuty państwowe, aby zapewnić sobie finansowanie budżetowe. Dlatego w projekcie ustawy z 1992 r. celowo zawarto stwierdzenie, że państwowy instytut naukowy jest tworzony w drodze uchwały Rady Ministrów. Wymagałoby to zgody innych ministrów, którzy są świadomi, że na taki instytut będą przeznaczane pieniądze. Wracając do ówczesnej koncepcji państwowych instytutów naukowych – chodziło także o to, by instytut państwowy był tworem „poważnym”. Nazwa „instytut państwowy” miała się wiązać z jego odpowiednią wielkością, umożliwiającą podejmowanie poważnych prac, oraz z dobrym poziomem naukowym. Prace rutynowe mogą się bowiem stać nadmiernie rutynowe, jeżeli jednocześnie nie będą prowadzone badania w danej dziedzinie. Chcieliśmy realizować zasadę noblesse oblige – nazwa „instytut państwowy” miała być zobowiązująca. – Czy jednak nie istnieje niebezpieczeństwo tego, co w szkolnictwie wyższym nazywa się academic drift, tzn. priorytetu nadawanego przez instytuty dla badań oryginalnych, naukowych, kosztem potrzebnych praktyce prac rutynowych? Chodzi także o konsekwencje takiego niejednolitego profilu instytutów, o rozwarstwienie kadry, podział na tych lepszych (uczonych) i gorszych (wykonujących prace rutynowe). – Nie można lekceważyć tych trudności. Gdybyśmy jednak powiedzieli, że Instytut Hematologii ma się zajmować tylko leczeniem, a nie realizować badań, to nie będzie żadnego postępu. Ale jednocześnie nie zrezygnuje on z prowadzenia szpitala i leczenia pacjentów, bo są oni potrzebni także dla badań. Sprawa polega na właściwym rozłożeniu akcentów. A kwestie kadrowe, o których pani wspomniała, można rozwiązywać odpowiednimi instrumentami, np. za pomocą systemu płac. Podsumowując, należy stwierdzić, że instytut państwowy powinien prowadzić poważną działalność naukową, powinien mieć prawo do doktoryzowania, a może nawet habilitacji, i być jednostką o trwałym istnieniu, powoływana co najmniej na poziomie Rady Ministrów. Istnieją zbyt dobre tradycje instytutów państwowych jeszcze przed wojny, by tę koncepcję rozmienić na drobne. W założeniach obecnej wersji ustawy nie mówi się np. o zatrudnieniu kadry profesorskiej czy w ogóle naukowej w instytutach państwowych. Wydaje się, że właśnie na tym polega wyraźna różnica między naszą koncepcją – instytutu naukowego i obecną – instytutu badawczego. Sprawa nie jest do końca jasna, ale być może myśli się o jednostkach służących prowadzeniu badań „średniego i niższego poziomu”. Dla wielu obecnie istniejących instytutów może to oznaczać dewalucację, obniżenie rangi w wyniku ich zmieszania z jednostkami słabszymi i o bardziej doraźnych celach. – Jaki miał być według koncepcji instytutów naukowych z 1992 r. los tych jednostek badawczo-rozwojowych, które nie należały do służb publicznych? Czy miały być zlikwidowane? – Nie zajmowaliśmy się jednostkami badawczo-rozwojowymi, ale tym, by niektóre placówki, np. Instytut Onkologii, przestały być takimi jednostkami i otrzymały status instytutu państwowego. Jednostki badawczo-rozwojowe nie miały być likwidowane, lecz miały utracić charakter jednostek państwowych. Jeśli są potrzebne przemysłowi, przedsiębiorstwom, to powinny być przez nie finansowane, a środki budżetowe mogłyby być na nie kierowane tylko w przypadkach wyraźnie strategicznych dla całego państwa. Jednocześnie KBN powinien się wycofywać z ich finansowania. – W obecnych propozycjach założeń do ustawy o instytutach państwowych mówi się o zasadach finansowania, w tym o środkach na utrzymanie instytutów, na zadania statutowe itd. Mowa jest o tym, że koszty utrzymania i koszty wynagrodzeń są pokrywane z budżetu państwa przez właściwego dysponenta części budżetowej, czyli organu nadzorującego, w wysokości niezbędnej do wykonania tych spośród zadań, za które rząd ponosi szczególną odpowiedzialność. Dla mnie wciąż jednak jest niejasne, jak powinno wyglądać finansowanie instytutów państwowych. Czy np. koszty utrzymania placówki, infrastruktury, koszty zatrudnienia, mają być pokrywane przez organ nadzorujący, który za placówkę odpowiada, a inaczej mają być pokrywane koszty realizacji konkretnych zadań (koszty bezpośrednie)? Jeśli zmieniają się zadania, koszty badań mogą maleć lub rosnąć. Czyli, inaczej mówiąc, czy ma to być finansowanie podmiotowe (placówki), czy też przedmiotowe (zadań), czy system mieszany? – Nie wiem, czy można dzielić koszty w taki właśnie sposób. Wydaje mi się, że należy mówić nie o kosztach utrzymania i kosztach związanych z realizacją zadań, ale o kosztach działalności. Czy można np. płacić instytutowi za samo istnienie? To oczywiście trywializacja zagadnienia z mojej strony, ale po prostu nie znam się na finansowaniu instytutów. – Dochodzi tu jeszcze inna kwestia. Instytut państwowy wykonuje zadania zapisane w statucie i planie rocznym, ale czy jego pracownicy powinni mieć prawo realizacji grantów? Istnieje przecież podstawowa różnica między projektem badawczym, którego temat wymyśla uczony, a projektem zamawianym, którego temat określa przedstawiciel praktyki. – Według obowiązujących obecnie zasad grant KBN może otrzymać każdy, kto przedstawi wartościowy projekt naukowy. Rodzi się natomiast inne pytanie: czy dyrektor danego instytutu pozwoli uczonym wziąć grant z KBN, nad którym będą pracować, zamiast realizować temat potrzebny dla dziedziny, w jakiej instytut działa? To musi być rozstrzygane na poziomie instytutu. Należy wprowadzić zasadę, że prace z zakresu np. rolnictwa finansuje odpowiednie ministerstwo, aby mieć wpływ na ich tematykę i korzystać z wyników, ale nie można rezygnować z możliwości korzystania przez uczonych ze środków budżetowych w dziale „nauka”, będących w dyspozycji KBN, przeznaczonych na badania naukowe, których potrzeby ministerstwo jeszcze nie dostrzega. – Gdyby utrzymać obecną konstrukcję budżetu państwa, to wówczas tylko działalność rutynowa instytutów państwowych byłaby finansowana przez organ nadzorujący, a środki na działalność naukową pozostałyby w wyodrębnionej części budżetu, w dziale „nauka”, będącym w gestii Komitetu Badań Naukowych. Natomiast przy zmianie konstrukcji budżetu państwa i rozdziale środków na badania między resorty mielibyśmy do czynienia z konstrukcją budżetu np. na wzór amerykański, gdzie każdy departament dysponuje własnymi środkami na badania. Nastąpiłaby wówczas decentralizacja funduszy na badania, co mogłoby spowodować zmniejszenie środków na naukę. Istnieje też obawa, że przy takim rozwiązaniu ministerstwa mogłyby wydatkować środki planowane na badania na pilne potrzeby bieżące, kosztem badań. – Przed taką decentralizacją KBN jak dotychczas skutecznie się bronił. Jeśli np. minister rolnictwa część środków przeznaczonych na rolnictwo mógłby przeznaczyć np. na prace Instytutu Weterynarii, to zmniejszyłoby to presję na środki z działu „nauka” w budżecie państwa. Taki instytut byłby finansowany z dwóch działów: z rolnictwa i z nauki. Ogólna zasada powinna być taka, że koszty rutynowej działalności objętej zadaniami statutowymi instytutu powinien pokrywać ze swych środków organ nadzorujący. Jeśli np. Instytut Hematologii ma swój szpital, to koszty opieki szpitalnej powinny być finansowane z budżetu ochrony zdrowia, a nie z budżetu nauki. – Jeśli jednak minister rolnictwa chce, by instytut, za który odpowiada, wykonał dla niego jakąś pracę badawczą, wykraczającą poza zaplanowane zadania, to czy powinien ją sfinansować ze środków swego resortu? – Od tego są inne mechanizmy. Na przykład odpowiednią formą realizowania tego rodzaju zadań są tzw. projekty zamawiane, współfinansowane przez KBN. Zwróćmy uwagę na jeszcze inny problem. W liście przewodnim do założeń do obecnej propozycji ustawy jest mowa o tym, że główny ciężar zadań naukowych instytutów będzie leżał w obszarze badań stosowanych, a większość badań podstawowych i prac poznawczych będzie prowadzona w szkołach wyższych i placówkach naukowych PAN. Rozdzi się pytanie, czy chodzi o większość ogółem, czy o większość w każdej z dziedzin? Jeśli posłużymy się przykładem rolnictwa, to obecnie większość prac naukowych z tej dziedziny jest prowadzona w jednostkach resortowych. Podobnie jest z badaniami w zakresie medycyny. Są też jednostki poza PAN, prowadzące badania głównie podstawowe (np. Instytut Fizyki Jądrowej w Krakowie). Czy należałoby go przenieść do PAN? Mówimy tu o badaniach, które wymagają dużej koncentracji środków i potencjału oraz które nie mogą być w całości powierzone uczelniom. Słowem: nie można w prosty i schematyczny sposób wykluczyć prowadzenia badań podstawowych w instytutach państwowych. Wystellarz pomyśleć o pracach Centrum Onkologii w Warszawie i Gliwicach albo o instytutach rolniczych w Puławach. – Zwróćmy jeszcze uwagę na zasady zatrudniania. Jak powinni być zatrudniani pracownicy instytutów? W nowych propozycjach jest mowa o zatrudnieniu na określony czas i tak miałyby być zatrudniane również osoby ze stopniami i tytułami naukowymi. – W projekcie z 1992 r. zakładaliśmy, że wszyscy będą zatrudniani na zasadzie umowy o pracę, a nie na podstawie mianowania, jak w uczelniach. Rozumieliśmy, że instytut państwowy ma do spełnienia określone zadania i przy zmianie tych zadań mogłaby się okazać konieczna wymiana personelu. Taki instytut nie funkcjonuje jak uczelnia. Natomiast zatrudnienie na określony czas jako jedyna zasada to chyba nieporozumienie. Prawdopodobnie autorom założeń nowego projektu chodziło także o zatrudnienie na zasadzie umowy o pracę, a nie wielokrotnie powtarzane kontrakty. – Bardzo dziękuję za rozmowę. Wywiad przeprowadziła Julita Jablecka Elaine El-Khawas Badania nad szkolnictwem wyższym, polityka i praktyka – wzorce dobrego i złego porozumiewania się Zarówno w krajach rozwiniętych, jak i rozwijających się przed szkolnictwem wyższym stawiane są coraz większe oczekiwania dotyczące zwiększenia dostępności, poprawy osiągnięć i zbliżenia do potrzeb zgłaszanych przez rynek pracy. W tych warunkach szkolnictwo wyższe mogłoby wiele skorzystać z analiz nastawionych na wewnętrzne problemy funkcjonowania oraz z sugestii uczonych i praktyków, którzy posiedli pogłębianą wiedzę na temat szkolnictwa. Jednak stosunki między badaczami a politykami w sferze szkolnictwa wyższego uważa się za dalekie od doskonałości. W niniejszym artykule proponuje się podejście do relacji między polityką, praktyką i badaniami nad szkolnictwem wyższym koncentrujące się na wzorcach komunikacji między nimi. Sugeruje się przyczyny, które spowodowały utrzymywanie się niewłaściwych relacji między badaniami i polityką oraz proponuje sposoby ich naprawy, takie jak wybór najlepszego wzorca „świadczenia usług” przez badaczy, zwrócenie większej uwagi na klientów czy akceptacja przez badaczy wpływu przypadkowych elementów na proces tworzenia polityki. Wraz z nadejściem nowego wieku popyt na wyższe wykształcenie wydaje się rosnąć, a nie maleć. Jak wykazują raporty wielu międzynarodowych organizacji (World Bank 1994; UNESCO 1995; OECD 1998) przed szkolnictwem wyższym – zarówno w krajach uprzemysłowionych, jak i rozwijających się – stawiane są coraz większe oczekiwania dotyczące dostępności, osiągnięć i zbliżenia kształcenia do potrzeb pracodawców. Kwestionuje się tradycyjne podejście do szkolnictwa wyższego i zwraca uwagę na konieczność obniżenia kosztów jego funkcjonowania oraz stosowania racjonalnych metod działania. W tej sytuacji, stanowiącej wyzwanie wobec szkolnictwa, systemy szkolnictwa wyższego mogą wiele skorzystać z analiz nastawionych na badanie wewnętrznych problemów funkcjonowania tych systemów oraz z sugestii uczonych i praktyków, którzy posiedli wiedzę na temat tego szkolnictwa, jego osiągnięć, braków i możliwości. Jest to odpowiedni kontekst dla wykorzystania wiedzy ekspertów jako podstawy kształtowania wizji --- 1 Wykład wygłoszony na międzynarodowym symposium na temat „Instytucjonalne podstawy badań nad szkolnictwem wyższym: doświadczenia i perspektywy”, Kassel, 1-2 września 1998 r. i roli szkolnictwa wyższego w przyszłości. Należałoby zatem przeprowadzić debatę poświęconą zarówno obecnym, jak i potencjalnym relacjom między politykami i praktykami w szkolnictwie wyższym oraz społecznością badawczą, która prowadzi pogłębiane badania nad jego funkcjonowaniem. Jak jednak sugerują uczestnicy konferencji zorganizowanej w 1997 r. w Tokio, poświęconej relacjom między światem badań a sferą polityki wobec szkolnictwa wyższego, kształtowanie właściwych stosunków między tymi światami napotyka problemy w wielu krajach. Zwracają na to uwagę także obserwatorzy i badacze ze Stanów Zjednoczonych. Na przykład Terenzini (1996), przedstawiając miejsce badaczy akademickich w amerykańskiej debacie politycznej, określa stosunki między społecznością badaczy a światem polityków jako relacje odległe i nie mające połączeń. Keller (1998) krytykuje badania akademickie za brak odniesienia do problemów powstających w polityce dotyczącej szkolnictwa wyższego w Stanach Zjednoczonych. Te głosy krytyczne mogą budzić szczególne obawy, jeśli weźmiemy pod uwagę, że studia nad szkolnictwem wyższym to dziedzina badań stosowanych. Jak w innych dziedzinach nauk stosowanych i orientowanych na rozwiązywanie problemów, które są powiązane z praktyką profesjonalną (np. inżynieria, rolnictwo czy medycyna), badacze sfery szkolnictwa wyższego mają oczywiste uprawnienia do badania tego szkolnictwa po to, by móc je doskonalić. Jeśli powiązania między badaniami a praktyką są zbyt słabe, to konieczne jest podjęcie próby zrozumienia przyczyn tej sytuacji oraz poszukiwanie sposobów poprawy relacji między tymi sferami. W niniejszym artykule proponuje się podejście do relacji między polityką, praktyką i badaniami nad szkolnictwem wyższym koncentrujące się na wzorcach komunikacji. Wykorzystując to podejście, ukazano powody istnienia słabej komunikacji między sferą badań a polityką oraz przedstawiono kilka propozycji poprawy tej komunikacji. Opracowanie zostało oparte na wcześniejszych analizach trzech ośrodków badań nad szkolnictwem wyższym (El-Khawas 1998) oraz na pogłębianym studium procesu politycznego, opracowanym przez Johna Kingdona (1984). Artykuł przedstawia także kilka punktów wizjena prezentowanych przez uczestników konferencji w Tokio, podczas której rozpatrywano problemy relacji między badaniami, polityką i praktyką oraz poszukiwano sposobów poprawy tych stosunków. Wzorce złej komunikacji W celu przestudiowania wzorców komunikacji oraz problemów wpływających na badania nad szkolnictwem wyższym, wygodnie jest potraktować badania, politykę i praktykę jako odrębnie funkcjonujące sfery (rysunek 1). W analizie funkcjonowania i efektywności szkolnictwa wyższego można wyróżnić wiele różnych rodzajów relacji – bliskich lub odległych. Dwie z wyodrębnionych tu sfer mogą blisko współdziałać, a trzecia może funkcjonować w pewnej odległości. Na przykład Teichler twierdzi, że w większości krajów europejskich ukształtował się ostatnio model, w którym istnieją dość ścisłe powiązania między badaniami a polityką (Teichler 1996; 1998) (rysunek 2). Rysunek 1 Badania, polityka i praktyka jako odrębnie funkcjonujące sfery Rysunek 2 Powiązania między badaniami a polityką Możliwe są także inne konfiguracje. Kaneko utrzymuje, że w Japonii ostatnio badania stale się rozwijają, ale nie mają silnych powiązań z polityką czy praktyką. Wybierając dobry przykład do porównań z innymi krajami odnotowuje, że niedawne inicjatywy rządowe podejmowane w celu pobudzenia samooceny w uniwersytetach oraz wzmocnienia systemu zarządzania instytucjami szkolnictwa wyższego nie były poprzedzone obiektywnymi i rzetelnymi badaniami (Kaneko 1998). Jayeram (cytowany przez Teichlera, 1998) twierdzi, że politycy w Azji Południowej poświęcają wiele uwagi badaniom akademickim nad szkolnictwem wyższym tylko wtedy, gdy są one przez nich sponsorowane lub dla nich prowadzone. Problem generalnie polega na tym, że pod względem funkcjonalnym badania, polityka oraz praktyka są wyraźnie różniącymi się między sobą sferami działalności i w analizowanych krajach te trzy obszary działania mogą być powiązane w całkowicie odmienny sposób. Warto także zidentyfikować głównych aktorów w każdej z tych trzech sfer. Wiedząc, kto jest zaangażowany w daną sferę i jak często różni aktorzy są ze sobą w kontakcie, można wyjaśniać wiele problemów związanych z dynamiką sfery badań, polityki i praktyki. Na przykład badacze akademicy są jedną z grup aktorów, którzy chcieliby wpływać na kształtowanie polityki (Urzua 1997). Kaneko uważa, że takimi zainteresowanymi aktorami, mającymi różne punkty widzenia i interesy, są także studenci, rodzice i ogółnie społeczeństwo, podobnie jak media, pracodawcy oraz rząd (Kaneko 1998). I tak np. funkcję badawczą mogą realizować w całości pracownicy agencji rządowych, którzy często przygotowują memoraanda i raporty. Z drugiej strony, zadanie przeprowadzenia badań może być w całości powierzone pracownikom akademickim w uniwersytetach, którzy jednak niezbyt często przedstawiają wyniki swych dociekań i kierują je głównie w stronę środowisk naukowych. Według Tana, w Chinach istnieje inny model: powołano tam kilka rządowych instytucji badawczych, które prowadzą badania, koordynują procesy doradcze i w inny sposób działają jako ogniwo łańcucha powiązań między badaniami nad szkolnictwem a procesem politycznym (Tan 1997). Można obecnie znaleźć podobne przykłady także w innych krajach (np. wykorzystanie niezależnych organizacji, którym rząd zleca przeprowadzenie badań). Mogą to być instytucje quasi-akademickie, np. grupa dawnych pracowników akademickich, którzy powołali własną firmę, ale także firmy konsultingowe, tzw. think tanks lub inne organizacje realizujące kontrakty (Urzua 1997). Wzorce kontaktów między takimi organizacjami a badaczami w uniwersytetach mogą mieć odmienne cechy niż relacje między badaczami a rządowymi agencjami badawczymi. Inny przykład stosunków to nachodzenie na siebie funkcji. I tak, w Stanach Zjednoczonych i kilku innych krajach badania nad szkolnictwem wyższym prowadzone są w wielu miejscach – w instytucjach akademickich, w organizacjach politycznych i w sferze praktyki. Charakter działalności badawczej w każdej z tych sfer jest często całkowicie odmienny i każdy z rodzajów owej działalności rozwinał się stosownie do zróżnicowanych zainteresowań i możliwości. Poszczególni badacze zazwyczaj pracują w jednej z takich sfer i pozostają w luźnych kontaktach z innymi. Badania związane z polityką, prowadzone w celu odpowiedzi na pytania zadane przez polityków rządów stanowych czy krajobrywych, mają zazwyczaj ograniczoną skalę i są konkretne, zorientowane na poszukiwanie odpowiedzi na te, a nie inne pytania oraz ukierunkowane na opracowanie określonego wariantu polityki, nie zaś na wszechstronne zrozumienie problemu. Badania takie są prowadzone z udziałem konsultantów-prawników i pracowników rządowych, często wykorzystuje się także prace konsultantów i analityków owych think tanks lub innych niezależnych organizacji. Z drugiej strony, administratorzy i inni praktycy pracujący w uniwersytetach często są wspomagani przez badania instytucjonalne, tj. zorientowane na rozwiązanie problemu, dotyczące danej sytuacji i zazwyczaj skoncentrowane na danej instytucji lub ich małej grupie. Badania akademickie, prowadzone przez pracowników uniwersyteckich zatrudnionych na etatach profesorskich, różnią się od innych typów badań. Badacze akademicy zazwyczaj pracują w ramach wieloletnich projektów nastawionych na odkrycia i ogólne wyjaśnianie, a nie na konkretne rozwiązania problemów politycznych. Wynikiem ich pracy są często raporty, przedstawiane na corocznych konferencjach naukowych lub w czasopismach, i może minąć rok lub więcej między przygotowaniem manuskryptu a ostateczną publikacją. W celu rozważenia problemów komunikacji między sferą badań a polityką można np. studiować kwestie powstające w każdej z analizowanych sfer. Należy np. wspomnieć o nieciepliwości polityków, którzy pragnęliby uzyskać szybkie, dające się wykorzystać odpowiedzi na złożone problemy, a ponadto chcieliby rozważać opcje polityki z punktu widzenia ogólnej efektywności oraz nośności politycznej. Z kolei badacze akademicy mogą być krytykowani za zbyt dogłębny, analityczny styl, niejednoznaczność definicji, słabość metodologiczną lub ukazywanie związków między modelem analitycznym a jego podstawami teoretycznymi – zamiast ważnego dla polityków nacisku na idee praktyczne i sugestie, które mogłyby zostać szybko wykorzystane (Sidlak, Altbach 1997). W niniejszej analizie skierujemy uwagę na warunki polityczne i ich cechy, zwłaszcza te, które wpływają na złą komunikację między badaczami akademickimi a decydentami ulokowanymi w sferze polityki. Warto w tej kwestii skorzystać z literatury, która oferuje pewne użyteczne propozycje. John Kingdon (1984) opisuje proces polityczny jako złożony z trzech niezależnych strumieni działania: – strumień problemów (problem stream), który tworzą badacze i inni eksperci, mający informacje o sytuacji w interesującym nas obszarze problemowym (dane o tym, czy sytuacja się poprawia, czy pogorsza i jakie są narzędzia opisu tej sytuacji); – strumień formowania polityki (policy stream), złożony ze zwolenników zmian i innych specjalistów, którzy analizują problemy oraz formułują określone rozwiązania; – strumień właściwych podmiotów i instrumentów polityki (political stream), który składa się z przywódców politycznych (parlamentarnych i pochodzących z wyboru) oraz przepisów (procedur), w ramach których te podmioty działają. Z takiego ujęcia wynika, że podstawowe reformy polityczne następują wówczas, gdy te trzy strumienie zbliżą się do siebie: kiedy uznaje się, że problem jest ważny i wymaga rozwiązania; kiedy politycy przygotują rozwiązanie wykonalne finansowo i technicznie i wreszcie kiedy przywódcy polityczni uznają je za korzystne i przyjmą do realizacji. W swym opisie procesu politycznego Kingdon zwraca uwagę na kilka kwestii, np. na szczególnie ważną rolę odmiennych perspektyw przyjmowanych przez różnych aktorów oraz na konieczność współdziałania i zbliżenia różnych składników, jeśli ma nastąpić działanie polityczne. Same polityczne interesy czy samo przygotowanie rozwiązania politycznego nie może bowiem spowodować efektywnej zmiany w polityce. Pogląd ten pozwala wyjaśnić, dlaczego może istnieć dystans między wyróżnionymi przez Kingdona różnymi strumieniami czy grupami oraz brak komunikacji między nimi. Kompetentni i odpowiedzialni profesjonalisci w każdej sferze mogą interpretować wydarzenia, problemy i możliwe działania z różnych punktów widzenia. Także wyniki badań i dane, które wydają się nieodpartym dowodem dla jednej grupy aktorów, mogą być nie wystarczające dla innej grupy, o odmiennej perspektywie. Takie ujęcie sugeruje też, że poza długą listą korzyści, które adwokaci i reprezentanci danej opcji wiążą z nową reformą, praktycy mogą mieć całkowicie odmienne zdanie o tym, co jest planowane, a co ich zdaniem powinno zostać wprowadzone. Posłużymy się przykładem ze Stanów Zjednoczonych: analitycy i badacze pracujący w organizacjach politycznych w rządzie stanowym czy federalnym działają wedle pewnego wzorca, w którym kładzie się nacisk na szybkie rozwiązywanie problemu oraz związek tego problemu z różnego rodzaju zagadnieniami stawianymi przez urzędników politycznych. Komunikacja tych ostatnich z badaczami akademickimi jest ograniczona i jeśli występuje, staje się frustrująca dla obu stron. Jak podkreśla Kingdon, analitycy zatrudnieni w organizacjach politycznych zazwyczaj poszukują rozwiązań i konkretnych idei, które mieszczą się w istniejących ramach polityki; natomiast badacze akademicy wykazują tendencję do koncentrowania się na szerszych zagadnieniach i leżących u ich podstaw przyczynach, czasem skupiają się także na złożonych, wieloczynnikowych wyjaśnieniach problemu. Poza zróżnicowaniem celów, te dwa różne obszary – badań i polityki – mają odmienny styl komunikacji. W organizacji politycznej komunikacja jest szybka i zorientowana na problem, oczekuje się od stron rozumienia wielu założeń i ograniczeń sytuacji, a w efekcie – koncentrowania dyskusji tylko na tych kwestiach, które są bezpośrednio przedmiotem rozważań w określonym momencie. Podstawą komunikacji są krótkie zapiski i notatki, czasem uzupełnione ograniczoną liczbą tabel statystycznych i wykresów. Styl komunikacji typowy dla badaczy akademickich kontrastuje z opisaną wyżej formą. Większość tych badaczy nastawiona jest na prezentację naukowych studiów, a dyskusja na temat wyników badań jest długa i szczegółowa oraz wymaga zrozumienia teoretycznych koncepcji i ujęć. Większości badaczy akademickich trudno jest wydzielić z analizy małe fragmenty badań czy też przedstawić podsumowanie dowodu naukowego w całkiem innym kontekście, tzn. problemów i opcji politycznych. Mówiąc w skrócie, te dwa światy funkcjonują w ramach całkiem odmiennych form komunikacji. Jest to uogólnienie, które zapewne nie obejmuje pewnych jednostek i sytuacji. Można przytoczyć ważne odstępstwa od reguły, kiedy to uczeni akademiccy działają efektywnie w roli konsultantów lub doradców przywódców rządowych, przygotowują ważne ekspertyzy na przesłuchania w rządzie czy sądach lub służą społeczności polityków w inny, mniej widoczny sposób. Jednak dominujący wzorzec, który utrzymuje się od wielu lat, wykazuje istotne braki w komunikacji. W kierunku usprawnienia komunikacji W świetle dyskusji o różnych światach – polityki i badań nad szkolnictwem wyższym – można wysnuć następujący wniosek: wysiłki na rzecz zwiększenia efektywności komunikacji powinno się rozpocząć z udziałem obu stron, które wspólnie opracują strategię na rzecz lepszego porozumienia. Obie strony powinny uznać oraz otwarcie przedyskutować fakt, że istnieją różne cele i style komunikacji, ale należy stworzyć lepsze wzorce współdziałania. Źródłem pomysłów na stworzenie nowych sposobów współpracy tych odrębnych dziedzin mogą być doświadczenia wielu krajów. Nowe podejścia powinny odpowiadać specyfice różnych organizacji politycznych. Z tą świadomością i w ramach otwartego dialogu możliwe jest usprawnienie współpracy nawet wówczas, jeśli nadal będą istnieć odrębne interesy, punkty widzenia oraz preferowane style komunikowania się polityków, praktyków i badaczy. Można zaproponować trzy konkretne zalecenia dotyczące kroków, które należy podjąć w celu poprawy komunikacji. Te (i inne) propozycje warte są rozważenia, a potencjalne korzyści mogą być istotne, jeśli możliwe będzie znalezienie efektywniejszego sposobu wykorzystania przez polityków i analityków wyników prac badaczy nad obecnymi problemami szkolnictwa wyższego. Wybór najlepszego wzorca „usług” Badacze akademiccy powinni odgrywać ważną rolę wspomagającą w procesie definiowania zagadnień polityki, tj. identyfikacji problemów, a także pełniąc „funkcję oświetleniową” w przygotowywaniu polityki (por. Weiss 1977). Aby efektywnie uczestniczyć w tym procesie, badacze muszą podejmować ważne, przemyślane decyzje na temat sposobu przedstawiania oraz analizy uzyskanych przez siebie wyników. Pogłębiaona wiedza w danej dziedzinie pozwala im wyjaśnić naturę problemu i udokumentować, czy sytuacja się pogarsza lub czy uzyskuje nowy wymiar. Mają oni także możliwość krytykowania proponowanych podejść do zagadnień politycznych w danym obszarze. Podejmując takie działania, badacze muszą jednak dokonać strategicznego wyboru efektywnych sposobów przekazywania ich wiedzy i doświadczeń. Zamiast ograniczać swą działalność do przedstawiania wyników w czasopismach naukowych oraz na konferencjach powinni się zwrócić do odpowiedniego forum, na którym prezentowane są kwestie polityczne. Może to być np. przygotowywanie opinii dla prasy lub udział w spotkaniach organizowanych przez polityków. Zgodnie z sugestią Maassena (1998) warto, by badacze akademickcy (może pod kierunkiem centrów badań politycznych) stworzyli nowe mechanizmy (np. forum publiczne, coroczne przesłuchania parlamentarne dotyczące przepisów) specjalnie w tym celu, by móc przemawiać do polityków. W ramach tego podejścia badacze musieliby niewątpliwie zmienić styl komunikacji, upodobniając go do stylu typowego raczej dla dziennikarzy, a nie dla uczonych. Dobrze przygotowane opowiadania i anegdoty mogą być bardzo skutecznym sposobem prezentacji ważnych i złożonych studiów oraz badań. Praktykom zorientowanym na problemy oraz politykom konkretne przykłady i ilustracje sytuacji mogą bardziej odpowiadać niż szczegółowe teksty statystyczne czy kompleksowe opisy historii badań. Badacze powinni rozważyć użycie różnych nośników komunikacji, wykorzystując doświadczenia z zakresu public relations. Konieczność zwracania uwagi na odbiorców Dla wielu badaczy najodpowiedniejszą formą działalności wydaje się udział w etapie, który Kingdon nazywa „strumieniem problemów”, czyli identyfikacji problemu i jego podstawowych aspektów. Inni badacze mogą jednak chcieć uczestniczyć w „strumieniu polityki” oraz analizie różnych sposobów rozwiązania problemu lub czasem także w określaniu nowych rozwiązań politycznych. Zadania związane z tymi przedsięwzięciami mogą stać w ostrej sprzeczności z codzienną pracą badaczy akademickich, dlatego ważne jest stosowanie przez nich elastycznego podejścia, kiedy uczestniczą w przygotowywaniu rozwiązań politycznych. Polityka nigdy jednak nie powstaje w próżni czy w kontrolowanych warunkach laboratoryjnych; jest ona w dużym stopniu uzależniona od ograniczeń sytuacji, bieżących nastrojów i strategii politycznych oraz takich czynników otoczenia jak charakter obecnych sukcesów lub problemów, które politycy napotkali wcześniej. Dla badaczy akademickich efektywne uczestnictwo w dyskusji nastawionej na rozwiązanie problemu i kształtowanie nowych rozwiązań politycznych musi rozpocząć się raczej słuchaniem a nie wyjaśnianiem. Mimo zasobów wiedzy, jaką badacze mogą mieć na temat danego problemu, ważne jest, by znali odpowiednie aspekty sytuacji, w jakiej może być prowadzona polityka. Inaczej mówiąc, badacz staje przed problemem diagnostycznym. Jakie możliwości (brane pod uwagę przez polityków, którzy w tej sytuacji są „klientami” czy słuchaczami), powinien uwzględniać badacz? Jaki jest realny poziom zasobów, które mogą być związane z rozwiązaniem problemu? Jakie są uwarunkowania na poziomie mikro, które nie mogą być rozważane otwarcie – z powodów praktycznych lub politycznych? Gdzie poszukiwać sposobów rozwiązań dla przyjęcia nowego kierunku działania? A zatem jedną z podstawowych wytycznych działania dla badaczy przy rozważaniu możliwości polityki, niezależnie od stanu ich wiedzy na temat analizowanego problemu, jest po prostu słuchanie innych: słuchanie i zrozumienie sensu znanych ograniczeń; słuchanie o sprawach szczególnie ważnych dla polityków; uzyskiwanie informacji na temat luk i możliwości kształtowania nowych kierunków działania. Często bowiem propozycje nowych kierunków polityki wyłaniają się z otwartej i nieformalnej dyskusji oraz z faktu „świadomego słuchania” i wynikających stąd sugestii, które uczeni wnoszą do takiej dyskusji. Respektowanie słuchacza często stwarza większe możliwości dzięki temu, że propozycje i sugestie (badaczy) będą lepiej dostosowane do okoliczności i interesów (polityków). Kształtowanie polityki to w znacznej części negocjacje między jednostkami; liczą się różnice indywidualne. Niektórzy urzędnicy szczebla politycznego mają przygotowanie analityczne i chcą usłyszeć konkretne argumenty na temat zalet oraz wad danej propozycji. Jednak inni politycy nie dążą do tego, by rozumieć problem w tak dogłębnej postaci; chcą otrzymać propozycję rozwiązania opisaną w kategoriach praktycznych: kolejnych kroków i konkretnych wyników. Badacze, którzy poświęcili trochę czasu na zrozumienie słuchaczy (swej „publiczności”), będą mieć lepsze umiejętności pomagające w dokonaniu wyboru ze swej szerokiej wiedzy tego konkretnego aspektu, który ma szanse na zaakceptowanie przez polityków. Także badacze, którzy poświęcili czas, by posłuchać o problemach nurtujących polityków i poznać ograniczenia, jakim podlegają, zazwyczaj uzyskują pewien poziom zaufania polityków, pozwalający na bardziej otwarty odbiór ich własnych sugestii i propozycji. Zaakceptowanie przypadkowych (nieplanowanych) aspektów tworzenia polityki Badaczom – którzy w swym wewnętrznym świecie intelektualnym dają pierwszeństwo zdolności jasnego i logicznego myślenia oraz przygotowywaniu spójnych argumentów, przewijających się w długich maszynopisach przeznaczonych do publikacji – pograżenie w świecie polityki może się wydać dość szokujące. Takie usytuowanie jest związane z nowymi ograniczeniami oraz ze zmienną oceną ich pomysłów, uzależnioną od tego, jak zmieniają się okoliczności. Tworzenie polityki to proces bardzo dynamiczny, reagujący na zmianę kontekstu. Typowe jest tam istnienie wielu różnych grup chcących wpływać na politykę, z których każda może proponować własne rozwiązania. Często grupy te mają różne cele, niektóre wywierają naciski na zastosowanie nowego podejścia, inne z kolei starają się temu przeciwodzić lub osłabiać nowe propozycje. W obszarze tworzenia polityki nie znajduje się tylko jeden uczestnik procesu czy jeden „klient”. Jeśli nawet szef agencji czy minister jest osobą formalnie odpowiedzialną za daną sferę polityki, to i tak muszą być rozważane opinie i poglądy wielu polityków. Nawet jeśli wydaje się, że tylko jedno rozwiązanie jest najlepsze, „wygrywa” w porównaniu z innymi, rozważenie różnych okoliczności w szerszym kontekście może oznaczać wprowadzenie nowych kryteriów, które naruszają istniejącą równowagę oraz skłonią do przyjęcia rozwiązania, które początkowo wydawało się nieodpowiednie. Dla badaczy ważna jest świadomość różnych warunków, które wpływają na zmianę polityki, jeśli nie przeobrażają jej całkowicie. Propozycje, które nie są dobrze przyjęte w danym momencie dyskusji, mogą zostać lepiej przyjęte w innej chwili. Realia te sugesrują, że badacze mogą lepiej wnosić konkretny wkład do tworzenia polityki wówczas, gdy przedstawiają swe pomysły jako odrębne elementy niż jako jeden wieloetapowy plan lub podejście. Niezależnie od tego, jak logicznie opracowali plan, istnieje pewien zakres przypadkowości związany z tym, w jakiej kolejności oraz w jakim momencie dane pomysły i podejścia będą rozważane w procesie politycznym. Badacze mogą zatem ograniczyć swój wkład do polityki przez zbyt ścisłe przywiązanie do swych pomysłów. Uwagi końcowe Pytaniu, jak można by poprawić stosunki między badaniami, polityką i praktyką poświęcono zadziwiąco mało systematycznej uwagi. Zakres zainteresowania tym zagadnieniem może jednak się zwiększyć w związku ze wzrostem znaczenia szkolnictwa wyższego w wielu krajach i z rosnącą świadomością ograniczeń zasobów. Problem ten oraz potrzebę ukierunkowania działań na usprawnienie komunikacji sygnalizowano podczas spotkania okrągłego stołu w Tokio, międzynarodowego sympozjum w Kassel, a także konferencji UNESCO. Należy prowadzić więcej dyskusji i częściej podejmować wysiłki w celu wyjaśnienia terminów oraz poszukiwania wspólnych wytycznych. Dyskusja znajduje się obecnie na etapie wstępny i wyraźnie widać trudności, które narastają w przy próbach stworzenia wspólnych, ogólnie akceptowanych twierdzeń. Nie ma ponadto literatury i konkretnej wiedzy na temat przykładów obrazujących kształtowanie się obecnych stosunków. Dalsze wysiłki należałoby ukierunkować na przygotowanie ogólnych propozycji kształtowania relacji między tymi sferami, a także tworzenia literatury poświęconej inicjatywom politycznym, które służą przygotowaniu i sprawdzeniu ogólnych propozycji współdziałania. Przekład z angielskiego Julita Jablecka Literatura El-Khawas E. 1998 Research, Policy and Practice: Assessing Their Actual and Potential Linkages, w: Kaneko M., Sadlak J., Teichler U. (eds.): Higher Education Research and Its Relationships to Policy and Practice, Pergamon Press, Oxford. Jones G.A. 1997 Report of the Roundtable on the Relationship among Research, Policy and Practice in Higher Education, The University of Tokyo & UNESCO, Tokyo. Jones G.A. 1998 The Development and Evolution of Higher Education Research as a Field of Study in Canada, w: Kaneko M., Sadlak J., Teichler U. (eds.): Higher Education Research and Its Relationships to Policy and Practice, Pergamon Press, Oxford. Hayden M. 1998 Experience, Achievements and Problems in Doing Research on Higher Education in Australia, w: Kaneko M., Sadlak J., Teichler U. (eds.): Higher Education Research and Its Relationships to Policy and Practice, Pergamon Press, Oxford. Kaneko M. 1998 Higher Education Research, Policy and Practice – Contexts, Conflicts and the New Horizon, w: Kaneko M., Sadlak J., Teichler U. (eds.): Higher Education Research and Its Relationships to Policy and Practice, Pergamon Press, Oxford. Kingdon J. 1984 Agendas, Alternatives, and Public Policies, Little, Brown and Co., Boston. Maassen P.A.M. 1998 Higher Education Research: The Hourglass Structure and Its Implications, w: Kaneko M., Sadlak J., Teichler U. (eds.): Higher Education Research and Its Relationships to Policy and Practice, Pergamon Press, Oxford. OECD 1998 Comparative Report. The Thematic Review of the First Years of Tertiary Education, OECD, Paris. Sadlak J., Altbach Ph. (eds.) 1997 Higher Education Research at the Turn of the Century: Structures, Issues and Trends, UNESCO&Garland Publishing, Paris – New York. Tan S. 1997 Development of and New Issues in Higher Education in China, paper presented at the Roundtable on the Relationship between Research, Policy and Practice in Higher Education, Tokyo, 1-2 September. Teichler U. 1996 Comparative Higher Education: Potentials and Limits, „Higher Education”, vol. 32, nr 4. Teichler U. 1998 The Relationship between Higher Education Research and Higher Education Policy and Practice: The Researchers’ Perspective, w: Kaneko M., Sadlak J., Teichler U. (eds.): Higher Education Research and Its Relationships to Policy and Practice, Pergamon Press, Oxford. Terenzini P.T. 1996 Rediscovering Roots: Public Policy and Higher Education, „Review of Higher Education”, vol. 20, nr 1. UNESCO 1995 Policy Paper for Change and Development in Higher Education, Paris. Urzua R. 1997 Academic Social Science Research and Policy-Making, paper presented at the Roundtable on the Relationship between Research, Policy and Practice in Higher Education, Tokyo, 1-2 September. Weiss C. 1977 Research for Policy’s Sake: The Enlightenment Function of Social Research, „Policy Analysis”, vol. 3, Fall. World Bank 1994 Higher Education: The Lessons of Experience, Development in Practice Series, World Bank, Washington. Julita Jabłecka Rady badawcze jako organizacje pomostowe Przedmiotem artykułu są organizacje pomostowe (zwane także ciałami buforowymi lub instytucjami mediacyjnymi) oraz ich szczególna forma, tzn. rady badawcze (nazywane również fundacjami, agencjami itp.). „Ciałem pomostowym” nazywa się formalnie powołaną organizację, usytuowaną między instytucjami rządowymi (np. ministrem szkolnictwa wyższego czy ministrem nauki) a organizacjami działającymi w danej sferze (np. szkołami wyższymi czy organizacjami badawczymi), która realizuje jeden lub więcej celów publicznych. Rada badawcza to organizacja lub grupa organizacji, które dokonują alokacji funduszy rządowych na badania podstawowe i strategiczne (tj. tych środków, które nie są przekazywane bezpośrednio uniwersytetom) i które uwzględniają udział społeczności badawczej w procesie rozdziału funduszy. W artykule przedstawiono charakterystykę ciał pomostowych oraz rad badawczych, pełnione przez nie role, a także zróżnicowanie tych instytucji. Omówione zostały dwa podstawowe ujęcia teoretyczne, pozwalające na zrozumienie relacji rad badawczych z rządem z jednej strony, a ze środowiskiem uczonych z drugiej (rada badawcza jako parlament nauki i rada w ujęciu agent – pryncypał). W końcowej części opracowania omówiono najnowsze tendencje zmian, dotyczące miejsca i znaczenia rad badawczych na świecie, a na tym tle – rolę pełnioną przez Komitet Badań Naukowych w Polsce. Ciała pomostowe – charakterystyka Próbując określić, czym są organizacje pomostowe w systemie politycznym, napotykamy dwie trudności (interesująca nas sfera działania tych organizacji to system szkolnictwa wyższego oraz system nauki, choć takie struktury można znaleźć wszędzie w systemach politycznych – por. Fenger 1992). „Ciałem pomostowym” nazywa się formalnie powołaną organizację, usytuowaną między instytucjami rządowymi (np. ministrem szkolnictwa wyższego czy ministrem nauki) a organizacjami działającymi w danej sferze (np. szkołami wyższymi czy organizacjami badawczymi), która realizuje jeden lub więcej celów publicznych (por. El-Khawas 1993). Jest to definicja bardzo ogólna, ale tylko ona pozwala na objęcie nią tak różnorodnych organizacji szczebla pośredniego. Zamiast terminu „organizacja pomostowa” używa się takich określeń jak: organizacja pośrednicząca, mediacyjna, buforowa (to ostatnie określenie stosuje El-Khawas). Nie są to jednak, moim zdaniem, określenia równoznaczne. Różnice wiążą się ze znaczeniem różnaitych ról pełnionych przez te instytucje. Zróżnicowanie ciał pomostowych dotyczy nie tylko ich roli, ale także struktur wewnętrznych. Aby jeszcze bardziej skomplikować sprawę, można zaznaczyć, że pewne organizacje pełnią funkcje pośredniczące, ale sobie tego nie uświadamiają (El-Khawas 1993). Powtórzymy, że jedyną wspólną i jednoznaczną cechą tych organizacji jest ich usytuowanie na poziomie pośrednim (drugim), między poziomem pierwszym, który nazwijemy centralnym (na którym funkcjonują organizacje rządowe), a poziomem trzecim, na którym działają organizacje realizujące zadania edukacyjne lub badawcze. Istnieją także różne znaczenia i struktury organizacji pomostowych w systemach szkolnictwa wyższego i nauki różnych krajów. Neave (1991) wyróżnia trzy typy organizacji buforowych, w zależności od zakresu ich formalnej władzy: - organizacje buforowe pierwszego rzędu, tzn. te, które są uprawnione do rozdziału zasobów; mają one podstawowy zakres uprawnień, a często także kompetencje decyzyjne w zakresie rozdziału środków finansowych na szkolnictwo wyższe czy naukę; - organizacje buforowe drugiego rzędu, które pełnią funkcje doradcze i koordynujące; - organizacje buforowe trzeciego rzędu, które są miejscem prowadzenia dyskusji. Te ostatnie nie mają żadnej formalnej władzy, działają na podstawie nieformalnej legitymacji w środowisku akademickim. El-Khawas (1993) wyróżnia pięć typów organizacji buforowych: - agencje sterujące, które mają znaczny zakres niezależnej władzy i realizują w imieniu rządu funkcje decyzyjne, pełnią ogólny nadzór, dokonują alokacji środków oraz udzielają pomocy technicznej (merytorycznej); przykładem mogą być Rady Finansowania Szkolnictwa Wyższego Anglii, Szkocji czy Walii (HEFC); - rady badawcze, które dokonują alokacji środków państwowych na badania w ramach procesu mającego legitymację w środowisku naukowym (czyli poprzez oceny wewnętrz-środowiskowe, peer review), są to np. Krajowa Fundacja Nauki (NSF) w Stanach Zjednoczonych, Niemiecka Wspólnota Badawcza (DFG) czy rady badawcze wielu innych krajów; - ciała koordynujące, które przedstawiają opinie, stwarzają możliwości debaty politycznej oraz planowania, a także przygotowują oficjalne stanowiska i oświadczenia konsultantów, np. Rada Nauki (Wissenschaftsrat) w Niemczech; - rady i konferencje rektorów, które stwarzają możliwość koordynacji przedsięwzięć oraz debaty politycznej wśród władz uczelni, np. konferencje rektorów w wielu krajach; - wyspecjalizowane organizacje, wykonujące ustalone zadania bądź świadczące konkretną pomoc techniczną lub usługi konsultacyjne w danej dziedzinie (akredytacji, ewaluacji, wymiany międzynarodowej), są to np. różne instytucje akredytacyjne czy Narodowy Komitet Ewaluacji (NCE) we Francji. Jak widać, ciała pomostowe mogą mieć bardzo szeroki lub też wąski, specjalistyczny zakres działania. Z punktu widzenia funkcji organizacji pomostowych ważne jest ich powiązanie z instytucjami rządowymi, ze względu na podporządkowanie formalne i zależność finansową. Wśród ciał pomostowych są organizacje rządowe, ciała częściowo podporządkowane rządowi oraz instytucje całkowicie niezależne. Ten pierwszy rodzaj organizacji znajduje się w większym stopniu niż pozostałe pod wpływem potrzeb i oczekiwań rządu (ciała te określane są jako organizacje zdominowane przez wpływy odgórne (tzw. top-down buffer organizations); z kolei organizacje niezależne nastawione są raczej na realizację zainteresowań ich członków, wywodzących się ze środowisk naukowych czy akademickich, i reprezentują ich punkt widzenia (np. konferencje rektorów to organizacje zdominowane przez wpływy oddolne, tzw. bottom-up buffer organizations, por. El-Khawas 1993). Jeśli chodzi o aspekt finansowy, to im więcej źródeł finansowania, tym większa niezależność od jednego sponsora. Istnienia omawianych tu organizacji nie uznaje się za niezbędne dla funkcjonowania społeczeństwa demokratycznego ani też nie dostrzega się ich faktycznego wpływu na efektywne funkcjonowanie oraz osiągnięcia sfery szkolnictwa wyższego i nauki (por. Van der Meulen, Rip 1994). Mimo to znaczenie instytucji szczebla pośredniego określa się jako bardzo istotne, ponieważ tworzą one pomost między światem polityki i światem nauki, której to roli nie mogłyby pełnić bezpośrednio ani struktury rządowe, ani struktury akademickie. Powstaje jednak pytanie, dlaczego taki pomost jest potrzebny? Odpowiedź na nie przynosi analiza roli organizacji szczebla pośredniego. Role instytucji pomostowych (szczebla pośredniego) Uzasadnienie istnienia instytucji pomostowych szczebla pośredniego związane jest ze szczególnymi cechami aktywności świata szkolnictwa wyższego i nauki (por. El-Khawas 1993; Rip 1994). Członkowie społeczności akademickiej – zarówno pełniąc role nauczycieli, jak i role badaczy – parają się kreatywną pracą intelektualną. Kreatywność i innowacyjność wymaga szczególnych warunków działania, pozwalających na refleksję, rozwijanie nowych podejść i odkryć oraz na poszukiwanie prawdy. Uczelnie i instytucje naukowe tradycyjnie cieszą się autonomią, a poszczególni uczeni wolnością akademicką, które są chronione przez organizacje pomostowe. Odbierając instytucjom akademickim możliwość samodzielnego kształtowania działalności, społeczeństwo poniosłoby straty, albowiem prowadziłoby to do ograniczenia nowatorstwa i produktywności. Z drugiej jednak strony, państwo, działając w imieniu społeczeństwa, wspiera system szkolnictwa wyższego i finansuje badania naukowe, a tym samym chce mieć wpływ na to, jak owe fundusze są wykorzystywane. Istnienie organizacji pomostowych wiąże się zatem z odrębnością potrzeb szczebli, między którymi są one usytuowane oraz z koniecznością godzenia ich oczekiwań. W tym aspekcie organizacjom szczebla pośredniego przypisywane są następujące role (El-Khawas 1993). - Rola mediacyjna – dostosowywanie potrzeb i oczekiwań rządów do systemu wartości instytucji akademickich realizujących proces kształcenia oraz badań. El-Khawas kładzie nacisk z jednej strony na formy działania rządowych instytucji biurokratycznych (np. procedury rozliczania się w okresach rocznych, przestrzeganie procedur administracyjnych) z drugiej zaś na odmienne procedury i ograniczenia panujące w świecie akademickim. Pomija natomiast odmienność perspektyw i celów politycznych (perspektywa odpowiadająca okresowi sprawowania władzy przez daną grupę polityczną, realizacja priorytetów społecznych) z jednej strony oraz akademickich z drugiej (długofalowa perspektywa rozwoju nauki i szkolnictwa wyższego, realizacja priorytetów akademickich, nacisk na wewnętrzne, naukowe kryteria oceny). A zatem na poziomie instytucji szczebla pośredniego spotykają się nie dwie, ale trzy odmienne kultury: polityczna, biurokratyczna i akademicka. W ostatnich latach do instytucji pomostowych (w niektórych krajach) przenikają także elementy przedsiębiorczości, wywodzącej się z kultury rynku. Inaczej mówiąc, zakres i przedmiot mediacji pełnionej przez instytucje pośredniczące zależy w znacznym stopniu od dominującego w danym okresie i kraju typu koordynacji systemów szkolnictwa wyższego (por. Clark 1983) oraz systemów nauki (Jablecka 1995a). To, w jaki sposób instytucje pomostowe pełnią rolę mediacyjną i jak sobie radzą z naciskami zewnętrznymi, którym są poddawane, ma kluczowe znaczenie dla funkcjonowania szkolnictwa wyższego i nauki. Według El-Khawas, instytucje pomostowe, prowadząc mediację, chronią instytucjonalną autonomię i wolność akademicką nawet wówczas, gdy starają się wpływać na szkolnictwo wyższe, by dostosowywało się do zmieniających się potrzeb społecznych. W praktyce jednak stopień ochrony tej autonomii bywa różny. Dla tego też, moim zdaniem, można dodatkowo wyodrębnić dwie inne role instytucji pomostowych pojawiające się w procesie mediacji, w zależności od znaczenia nacisków państwa z jednej i świata akademickiego z drugiej strony: - rola agenta, realizującego politykę państwa w imieniu rządu, który nie tylko deleguje organizacji swe uprawnienia, ale także aktywnie nań oddziałuje, za pomocą różnorodnych programów oraz mechanizmów finansowych; - rola buforowa, polegająca na amortyzowaniu, a nawet izolowaniu świata szkolnictwa wyższego i nauki od wpływów zewnętrznych, przy wykorzystaniu procesów samoregulacji oraz za pomocą kryteriów i procedur akademickich, np. ocen wewnętrzśrodowiskowych. Rola buforowa może także być realizowana „w drugą stronę” – polega wówczas na izolowaniu rządu od bezpośrednich nacisków i roszczeń ze strony środowiska edukacji i nauki; - rola polityczna, budowania konsensusu: stwarzając mechanizmy prowadzenia otwartej debaty i dochodzenia do uzgodnień w kwestii podstawowych problemów polityki edukacyjnej czy naukowej, ciało pomostowe stanowi przykład aktywnego wzorca demokracji partycypacyjnej; - rola negocjatora różnic między perspektywą rządową i akademicką: według Becheria i Kogana (1990) funkcja negocjacyjna opiera się na założeniu istnienia odmiennych wartości i interesów oraz konieczności dokonywania uzgodnień między różnymi składnikami systemu pluralistycznego. ### Rady badawcze – podstawowe definicje Rada badawcza to ogólny termin, odnoszący się do jednego ciała lub grupy instytucji (albo też do organizacji działającej w ramach innej instytucji, np. w ramach Akademii Nauk Finlandii), która prowadzi mediację między państwowym patronatem nad badaniami podstawowymi i strategicznymi a światem nauki: uczonymi, skupiającymi ich instytucjami oraz badaniami tam realizowanymi (Rip 1994). Inną definicję proponują Rip i Van der Meulen (1994). Rada badawcza to organizacja (złożona całość) lub grupa organizacji, które dokonują alokacji funduszy rządowych na badania podstawowe i strategiczne (tj. tych środków, które nie są przekazywane uniwersytetom bezpośrednio) oraz które uwzględniają udział społeczności badawczej w procesie rozdziału funduszy. Pierwsza z podanych tu definicji jest szersza i bardziej ogólna. Obejmuje ona nie tylko organizacje, które dokonują rozdziału funduszy na badania, ale także ciała realizujące różne formy mediacji, np. o charakterze doradczym (dla premiera czy danego ministra, tzw. rady sektorów). Ciała te niekoniecznie muszą dysponować funduszami na badania, ale z całą pewnością realizują funkcje mediacyjne między światem nauki i polityki wymienione w pierwszej definicji. Z kolei druga definicja, zbyt wąska, nie bierze pod uwagę, iż każda z rad rozdzielających środki na badania podejmuje także inne decyzje niż alokacyjne. Obydwie definicje ograniczają działanie rad do badań podstawowych i strategicznych, tymczasem w rzeczywistości rady badawcze wspierają również badania stosowane. Z poprzednich rozważań na temat ciał pomostowych wiemy, że rady badawcze zaliczane są do tej grupy organizacji. Ale czy wszystkie rady badawcze mają cechy organizacji pomostowych? Jest to trudne pytanie. Należy bowiem doprecyzować, czy wystarczy formalne usytuowanie rady na najniższym szczeblu w hierarchii struktur ministerialnych (w ramach nadzorującego go ministerstwa lub rządowego departamentu), ale powyżej instytucji badawczych, czy też powinna to być struktura niezależna? Chyba jednak chodzi o ten drugi przypadek, zwłaszcza że jedną z cech rad badawczych jest działanie w pewnej odległości od rządu. (Dlatego ani rad badawczych funkcjonujących w ramach Akademii Nauk Finlandii, będącej w sensie formalnym strukturą rządową, ani też polskiego Komitetu Badań Naukowych, a ścisłej jego zespołów, nie zaliczymy do organizacji pomostowych, „stojących pomiędzy” światem polityki i nauki, ale do instytucji rządowych). Czy wobec tego, aby dana rada była organem pomostowym, konieczne jest jej formalne oddzielenie od struktury organizacyjnej rządowego organu nadzorującego? Czy rada powinna mieć zagwarantowaną prawem (np. statutem) niezależność od organu rządowego? Na oba te pytania można odpowiedzieć twierdząco (choć w praktyce nie wszystkie rady badawcze mają statutową niezależność). Przy pełnieniu funkcji pomostowej chodzi przede wszystkim właśnie o względną niezależność, dlatego podkreśla się, że rady działają „na odległość ramienia” od rządu. W analizach przywiązuje się wagę do niezależności rad badawczych od instytucji rządowej, rzadziej mówi się o ich niezależności od świata nauki. Teoretycznie ciało buforowe powinno być neutralne, w praktyce przechyla się jednak w jedną lub drugą stronę (Fenger 1992). Należy podkreślić, że część rad badawczych nie tylko finansuje badania. Prowadzą one także prace badawcze w ramach podporządkowanych im instytutów. Do takich organizacji należą niektóre brytyjskie rady badawcze czy holenderska Organizacja Badań Naukowych (NWO). Charakterystyka rad badawczych Instytucje o nazwie „rady badawcze” można znaleźć niemal we wszystkich krajach OECD. Jednak według Skoie (1996) nie jest jasne, które z organizacji można traktować jak rady badawcze. Choć chociaż niektóre organizacje noszą taką nazwę, to faktycznie nie pełnią podstawowej funkcji rad, tzn. alokacji środków na badania. Jednocześnie taką funkcję realizują organizacje nazywane inaczej. I tak, rada badawcza bywa nazywana fundacją, agencją, akademią, krajowym centrum, organizacją badawczą, komitetem, instytutem. Rady badawcze powstawały sporadycznie po pierwszej wojnie, a lawinowo po drugiej wojnie, zwłaszcza w latach pięćdziesiątych. Są one dzielone na dwie podstawowe grupy. Pierwsza – to tzw. rady typu uniwersyteckiego, dyscyplinarnego (Skoie 1996), akademickie. Druga – to rady sektorów gospodarczych lub inaczej – agencje zorientowane zadaniowo (mission-oriented). Te pierwsze wspierają badania podstawowe i strategiczne, te drugie finansują badania strategiczne oraz stosowane (Skoie 1996), ale często także podstawowe (Braun 1993). Zazwyczaj rady uniwersyteckie finansują badania prowadzone w uczelniach (stąd ich nazwa). Jeśli badania podstawowe realizowane są także poza uniwersytetami, w odrębnym pionie (jak np. w Niemczech), rady te mogą wspierać także uczonych spoza uczelni. Wsparcie przez rady uniwersyteckie zazwyczaj nie jest głównym kanałem finansowania badań uczelnianych, ale jedynie jego uzupełnieniem (są to tzw. środki z drugiej ręki), uniwersytety otrzymują bowiem większość funduszy na badania w ramach ogólnej dotacji dla uczelni lub wydzielonego finansowania badań uczelnianych. Finansowanie badań przez agencje zadaniowe może natomiast otrzymać zarówno badacz uczelniany, jak i laboratorium rządowe czy prywatny instytut oraz przemysł. W ramach rad uniwersyteckich możemy wyróżnić dwie podkategorie. Podział ten wiąże się z monocentrycznym lub policentrycznym systemem rad. Do instytucji monocentrycznych można zaliczyć tzw. rady całościowe (all around, umbrella organizations), w skład których wchodzi kilka, w miarę niezależnych, wyodrębnionych w strukturze działów dziedzinowych lub grup dyscyplin zwanych zarządami, fundacjami, działami czy zespołami działającymi pod wspólnym zarządem. Do takich rozwiązań zaliczymy Nemiecką Wspólnotę Badawczą (DFG), Organizację Badań Naukowych (NWO) w Holandii, Narodowe Centrum Badań Naukowych (CNRS) we Francji (oprócz tego funkcjonują w tych krajach także agencje zadaniowe). Drugie rozwiązanie to istnienie kilku odrębnych i niezależnych rad dziedzinowych, działających np. w naukach przyrodniczych, medycznych, humanistycznych. Taki wariant przyjęto m.in. w Szwecji, Danii i Wielkiej Brytanii. Radom uniwersyteckim przypisywane są następujące podstawowe cechy: - są to instytucje, poprzez które społeczność naukowa autonomicznie zarządza nauką i rządowymi funduszami przeznaczanymi na badania naukowe, wykorzystując mechanizmy peer review; - organizacja i modus operandi rad badawczych nawiązują do zasady autonomii nauki; rady wspierają przede wszystkim indywidualnych uczonych i zespoły poprzez projekty przedstawiane z ich inicjatywy (unsolicited proposals), a organizacja rad koresponduje ze strukturą dyscyplin departamentów i katedr uniwersyteckich; - jako organizacje ogólnonarodowe, rady respektują zasadę krajowej autonomii nauki (Skoie 1996; OECD 1991). Z kolei celem agencji zadaniowych jest promocja oraz prowadzenie badań zorientowanych na rozwiązanie problemu w celu zwiększania transferu wiedzy naukowej i jej zastosowań w konkretnych dziedzinach życia, takich jak np. rolnictwo, ochrona zdrowia, energia jądrowa (Braun 1993). W odróżnieniu od rad uniwersyteckich, powstanie agencji zadaniowych było umotywowowanie politycznie. Nie oznacza, to że tworzeniu rad uniwersyteckich nie towarzyszyło zainteresowanie polityczne, ale w tym przypadku samo środowisko naukowe naciskało na instytucjonalizację systematycznego finansowania badań akademickich (dotyczy to np. DFG, CNRS czy NSF). Natomiast według Brauna (1993) stworzenie agencji zadaniowych było bezpośrednim efektem przekonania polityków, że nauka wiele wnosi do zaspokajania potrzeb społecznych, że jest bronią w rozwiązywaniu problemów gruźlicy, raka, niskich plonów, zanieczyszczeń środowiska itp. Przełomem stało się odkrycie penicyliny i projekt Manhattan. Agencje zadaniowe tworzone w tych dziedzinach nauki, w których oczekiwanie interesujących zastosowań lub tam, gdzie dzięki badaniom oczekiwanie rozwiązania trudności praktycznych. Powoływano je także w tych dziedzinach, w których ani uniwersytety, ani prywatne instytucje badawcze nie stanowią właściwego środowiska dla podejmowania lub wspierania badań (badacze uniwersyteccy niechętnie poświęcają się badaniom inicjowanym przez polityków, struktura uczelni nie jest wystarczająco elastyczna dla badań interdyscyplinarnych bądź prowadzących do wdrożeń lub też prace badawcze są drogie i wymagają koncentracji środków i wyposażenia). W Stanach Zjednoczonych, Wielkiej Brytanii i Francji agencje zadaniowe pełnią dwie funkcje (Braun 1993): - realizują badania w obszarach interesujących polityków przy wykorzystaniu własnych instytutów lub finansowaniu prac niezależnych uczonych z uniwersytetów i przemyśli; - starają się tworzyć społeczność naukową w uniwersytetach w dziedzinach znajdujących się w sferze zainteresowań polityków. Obszar funkcjonowania rad uniwersyteckich i agencji zadaniowych jest więc nieco odmienny, inny jest także zakres ich niezależności od sponsora badań (większy w przypadku rad uniwersyteckich). Struktura wewnętrzna rad uniwersyteckich jest zazwyczaj podobna, struktura agencji zadaniowych jest znacznie bardziej zróżnicowana. Rady uniwersyteckie mogą się dzielić na grupy dyscyplin, struktura rad zadaniowych jest podzielona na programy. Rady uniwersyteckie utrzymują silniejsze kontakty ze środowiskiem akademickim niż agencje zadaniowe, które wspierają badania w ścisłej łączności z przedstawicielami użytkowników i polityką rządu lub danego ministerstwa. W niektórych krajach różnice między wymienionymi wyżej cechami rad uniwersyteckich i zadaniowych zacierają się. Istnieją organizacje łączące zadania rad uniwersyteckich i zadaniowych, które udzielają wsparcia dla badań podstawowych, strategicznych oraz stosowanych. Struktura wewnętrzna i skład rady mają ściśły związek z zakresem jej niezależności od rządu. Rady zbudowane są w sposób hierarchiczny. W „klasycznej” akademickiej radzie na najwyższym poziomie znajduje się „rada właściwa” czy też zarząd, który reprezentuje interesy środowiska nauki wobec organu zwierzchniego; to na tym poziomie realizowane są funkcje mediacyjne, ten poziom odpowiada też za strategię działania rady. Na niższym poziomie działają zarządy bądź fundacje lub komitety dziedzinowe, a na szczeblu najniższym umiejscowione są sekcje, zespoły lub komisje grantowe. Najniższy poziom zazwyczaj zajmuje się oceną propozycji (projektów) badawczych. Pomocniczą rolę w ocenie odgrywają uczeni – recenzenci prac. Sekcje i zespoły składają się z uczonych, którzy mogą być wybierani przez całe środowisko naukowe lub proponowani przez wyższy szczebel w hierarchii rady. W niektórych radach w skład zespołów oceniających wchodzą reprezentanci praktyki, w innych zespół złożony z przedstawicieli praktyki gospodarczej i administracji ocenia projekty badawcze w drugiej fazie, po zakończeniu fazy ocen przez uczonych, jest tak np. w Narodowych Instytutach Zdrowia (NIH) w Stanach Zjednoczonych. Zespoły oceniające oraz recenzenci pełnią najczęściej funkcje doradcze. Na poziomie drugim w hierarchii rad (poziom grupy dyscyplin) znajdują się zazwyczaj uczeni. Także oni mogą pochodzić z wyboru albo być nominowani przez organ zwierzchni. Wreszcie na najwyższym poziomie, w zarządzie, reprezentowani są najczęściej nie tylko uczeni, ale także przedstawiciele rządu, a często również odbiorców badań. Uczeni są zazwyczaj zatrudniani na części etatu, pozostając aktywnymi badaczami. Oprócz tej struktury podstawowej istnieje w radzie struktura równoległa, administracyjna, złożona z przedstawicieli biurokracji zatrudnionych na pełnych etatach. W zależności od przyjętego rozwiązania, mogą oni pełnić wyłącznie funkcje pomocnicze oraz kontrolować przestrzeganie wymogów i procedur biurokratycznych, mogą także mieć uprawnienia decyzyjne i to oni wówczas – na podstawie ocen uczonych – będą decydować, które badania finansować czy jakie nowe inicjatywy podejmować. W takim przypadku ciała kolegialne (zespoły) na wszystkich poziomach w hierarchii rady będą pełniły funkcje doradcze. Pracownicy administracji rady najczęściej wywodzą się ze środowisk naukowych, nie są jednak czynnymi uczonymi. Od tej zasady stnieją jednak wyjątki (np. NSF). Jak można sądzić, na pozycję rady wobec świata nauki i świata polityki wpływają nie tylko stosunki zewnętrzne między radą a szczeblem rządowym, ale także zasady rekrutacji członków, skład rady, kompetencje poszczególnych szczebli struktury wewnętrznej oraz procedury i kryteria decyzyjne. Teorie i koncepcje wyjaśniające funkcjonowanie rad badawczych Działanie rad badawczych oraz dynamikę ich relacji z otoczeniem wyjaśniają dwa ujęcia, które ukazują całkowicie odmienne aspekty funkcjonowania rad. Pierwsze, proponowane przez Ripa (1994), traktuje radę jako parlament nauki i nawiązuje do koncepcji republiki nauki Polany’ego (1962). Drugie (Braun 1993; Guston 1996) – określa stosunki rady z otoczeniem w teorii pryncypał – agent. Rada jako organ republiki nauki Rady badawcze mają dwuistą strukturę: z jednej strony mogą być postrzegane jako parlament uczonych, z drugiej – jako państwowo biurokracja. Jako biurokracja, rady nawiązują do pierwotnego założenia ich masowego tworzenia po drugiej wojnie. Jako parlament uczonych, stanowią ucieślenienie ideologii Polany’ego dotyczącej republiki nauki, mają zatem silne powiązania ze środowiskiem uczonych otrzymujących wsparcie, z naukowcami będącymi recenzentami oraz z instytucjami badawczymi (Rip 1994). Cechy rady badawczej w ujęciu republiki nauki to ochrona autonomii nauki i realizacja idei samorządności. Podstawowym wyrazem autonomii jest prawo uczonych do swobodnego podejmowania tematyki badawczej. Autonomia dotyczy przede wszystkim badań podstawowych, ale obowiązujący przez lata model innowacji wymuszanych przez naukę (science push) uzasadniał brak ingerencji zewnętrznych także w badaniach stosowanych. Autonomia wyraża się także tym, że: – rada badawcza finansuje tematy projektów inicjowane przez uczonych (tzw. propozycje niezamawiane, unsolicited proposals); – podział funduszy między dziedziny nie jest z góry określany przez priorytety, ale wyznacza go presja (napływ) dobrych projektów. Jest to tzw. responsywny model finansowania, nastawiony na wewnętrzną jakość naukową. Pełna autonomia wyklucza określanie priorytetów społecznych i stosowanie innych kryteriów niż wartość naukowa. Takie ujęcie jest idealistyczne, abstrahuje bowiem od innych (poza oceną wewnętrzrodowiskową, peer review) mechanizmów oraz decyzji zapadających na wyższych poziomach w strukturze rady. Peer review jest kluczowym mechanizmem w ideologii republiki nauki, mechanizmem samoregulacji, który znalazł instytucjonalną formę jako instrument selekcji w systemie finansowania badań przez rady badawcze. Ideologia republiki nauki w odniesieniu do rad badawczych zakłada nieograniczony i bezwarunkowy patronat państwa oraz przyznanie prawa do rozdziału nagród w nauce wyłącznie uczonym. W rzeczywistości jednak na wyższych szczeblach w strukturze rady podejmowane są decyzje strategiczne, które nie mają bezpośrednich związków z niezależnymi decyzjami indywidualnych recenzentów (Kogan 1992), ale w efekcie mogą wpływać ostatecznie na to, jakie projekty są finansowane. Część z tych decyzji nie dotyczy merytorycznych problemów nauki, ale ma charakter administracyjny i odpowiada np. na następujące pytania: czy przeznaczyć więcej środków na projekty badawcze, czy na stypendia? Czy finansować badania responsywnie, czy też dyrektywnie (model dyrektywny oznacza, że określenie wysokości finansowania w dyscyplinach następuje niezależnie od liczby napływających projektów, a tematyka projektów może być inicjowana przez radę)? Jaki system reczenzencki realizować? Rada określa przepisy, procedury i zasady oraz je wdraża. Inny rodzaj decyzji podejmowanych w radzie jest wynikiem nacisków politycznych i dotyczy realizacji priorytetów państwa lub określania własnych preferencji rady. Decyzje te są szczególnie widoczne w przypadku agencji zadaniowych. Tendencje zmian w działaniu rad uniwersyteckich z lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych wykazują, że obszar republiki nauki i autonomii badawczej kurczy się (będzie o tym mowa dalej). Wizja rady badawczej w ideologii republiki nauki, choć jednostronna i idealistyczna, pozwala zrozumieć podstawy szerokiej legitymacji rad badawczych w środowisku uczonych. Rada badawcza w ujęciu agent – pryncypał Braun (1993) i Guston (1996) proponują, by relacje między rządem, radami badawczymi i światem nauki wyjaśniać w całkowicie odmiennym ujęciu. W stosunkach pryncypał – agent najważniejszy jest problem delegacji władzy i zadań. Ujęcie to odpowiada na pytanie, w jaki sposób laicy skłaniają uczonych, aby robili to, o czym w imieniu obywateli zadecydował rząd (Guston 1996). Agentami parlamentu w danym kraju (pryncypała) są organy wykonawcze (ministerstwa) i rady badawcze, a z kolei agentami rady badawczej (jako pryncypała) są uczeni, realizatorzy badań. Rada badawcza (pryncypał) stawia przed nauką (agentem) zadania, których pryncypał sam nie może zrealizować. W relacjach pryncypał – agent, będących stosunkami wymiany, podstawowym narzędziem umowy staje się grant lub kontrakt zawarty przez organizację publiczną z prywatną jednostką. Państwo nie tylko daje pieniądze, ale także określa zasady interakcji, tworzy i kontroluje instytucje oraz manipuluje agentem. Umowa określa prawa i zobowiązania obu stron (Guston 1996). Według Brauna (1993) stosunki pryncypał – agent, które w sferze ekonomii są dwustronne, w sferze polityki mają charakter triady: w przypadku rad badawczych uczestniczą w nich trzy grupy aktorów: przedstawiciele rządu, rady badawczej i środowiska naukowego. Ważne jest stwierdzenie, że pryncypał zawsze zachowuje prawo kontroli działań agentu (jest to więc zasada całkowicie odmienna od tej, która określa działanie autonomiczne rady jako organu republiki nauki). Rząd jako pryncypał kontroluje radę badawczą, a rada z kolei kontroluje swego agenta – uczonego, realizatora badań. Pryncypał tworzy narzędzia kontroli (takie jak bodźce, system nadzoru), może także manipulować agentem, zagrażając wycofaniem funduszy. W stosunkach pryncypał – agent występuje asymetria informacji: uczeni posiadają wiedzę o prowadzeniu badań, której nie ma administracja. Ponieważ wybór właściwego realizatora badań jest trudny, pryncypał często deleguje to zadanie agentowi: państwo ustala ogólne zasady (np. że określona suma zostanie przeznaczona na prace badawcze związane z zadaniem ochrony zdrowia czy badaniem określonych chorób), pozostawiając wybór konkretnych realizatorów przedstawicielom „społeczności agentów”, tj. uczonym – recenzentom. To oni oceniają propozycje badawcze, a następnie wybierają te, które reprezentują najwyższy poziom naukowy oraz najlepiej odpowiadają określonym celom i misji organizacji finansującej badania. W interesie recenzentów leży utrzymanie wysokiej jakości i rzetelności oraz zgodności tematyki wspieranych badań z potrzebami określonymi przez pryncypała, gdyż upublicznienie informacji o finansowaniu prac będących wynikiem ich złych wyborów zagraża poziomowi finansowania w przyszłości. Pryncypał często szczegółowo nadzoruje proces tych wyborów, może podważyć oceny recenzentów lub wręcz odrzucić propozycje badawcze poprzez działania administracyjne. Sposób kontrolowania przez administrację procedur oceny projektów badawczych różni się między agencjami i radami badawczymi nawet w ramach jednego kraju (por. Jabłecka 1995b). W związku z wspomnianą wyżej asymetrią informacji i brakiem kompetencji pryncypała powstaje trudność oceniania działania agenta (np. rady badawczej przez rząd). Ocenia ta odbywa się więc symbolicznie, poprzez ocenę reputacji rady wśród uczonych (jej agentów) (por. Braun 1993). W konsekwencji rada jest bardziej zainteresowana tworzeniem swej reputacji niż realizacją zadań uzgodnionych z rządem. Istnieje więc trudne zadanie: trzeba zapewnić, by działanie agenta było zgodne z intencjami pryncypała. Można to zadanie realizować w różny sposób, np. poprzez identyfikację agenta z celami pryncypała (rady uczestniczą w opracowywaniu i implementacji polityki naukowej) oraz dzięki obecności przedstawicieli pryncypała w samej radzie (w której interesy naukowe i polityczne są przekształcane w programy polityki badawczej i następnie realizowane). Obecne tendencje zmian roli rad badawczych Realizacja przez rady badawcze funkcji państwowego patronatu i wspierania nauki w sposób ciągły i systematyczny rozwinęła się po 1945 r., a zwłaszcza w latach pięćdziesiątych. Początkowo ministerstwa, departamenty i agencje rządowe potrzebowały konsultacji uczonych – ich funkcja doradcza rozwiniała się aż do momentu, kiedy powszchnym zjawiskiem stały się oceny wewnętrzrodowiskowe (peer review). Rządowa biurokracja miała autorytet struktur biurokratycznych, doradztwo pracowników nauki legitymizowało agencję w oczach społeczności uczonych. Jak pisze Rip (1994), w efekcie biurokracja agencji została przesiąknięta wartościami wywodzącymi się ze świata uczonych, a z czasem uczeni wręcz zawładzrzyli rady badawcze dzięki mechanizmom peer review oraz swej pozycji w komisjach doradczych i radach zarządzających. Rady uzyskały legitymizację w świecie nauki, a nawet stały się częścią tego świata, stąd traktowanie rad jako parlamentu uczonych. Ta sytuacja zaczęła się jednak stopniowo zmieniać. W latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych obserwujemy nasilenie nowych tendencji w funkcjonowaniu rad, zmianę ich funkcji i struktur. Przeobrażenia te można generalnie podsumować jako kurczenie się obszaru oddziaływania kultury świata akademickiego oraz ekspansję wartości ze świata biurokracji, polityki i rynku. Zmieniają się kryteria oceny w ramach rad: obecnie, oprócz akcentowania wartości naukowych badań, kładzie się nacisk na ich praktyczne znaczenie, krótkoterminowe cele oraz uzyskanie wartości adekwatnej do włożonych pieniędzy. Aż do początku lat osiemdziesiątych priorytety polityczne państwa nie były artykułowane w sposób jawny, w postaci określonych dokumentów czy planów. W ciągu ostatnich kilkunastu lat zaczęto wyraźnie określać priorytety na poziomie politycznym. Również rady badawcze określają swoje priorytety strategiczne, podejmują własne inicjatywy, poszukują możliwości tworzenia programów strategicznych. Obowiązkiem rad jest także przygotowywanie średniookresowych planów strategicznych. Zmieniają się formy i mechanizmy finansowania badań. Dominujący dotąd system finansowania kilkuletnich projektów badawczych, realizowanych przez kilkuosobowe zespoły, zastępowany jest przez finansowanie programów długoterminowych, realizowanych przez wiele osób. Rozwijają się mechanizm współfinansowania przez rady prac finansowanych także przez przemysł lub innego, przyszłego użytkownika badań. Rady badawcze tworzą programy rozwoju centrów doskonałości w wybranych dziedzinach (jest to więc selektywne finansowanie instytucji). Zakres swobody wyboru tematyki badawczej przez uczonych ulega ograniczeniu. Model responsywny finansowania projektów zostaje zastępowany modelem dyrektywnym, w którym podział funduszy między konkurencyjne programy i dyscypliny zostaje dokonany zanim napłyną projekty zgłoszone na konkurs. Coraz częściej rady określają własne obszary priorytetowe w ramach dyscyplin, specjalności czy programów dziedzinowych lub opracowują wykazy tematyki preferowanej, a następnie ogłaszają konkursy wniosków (są to tzw. propozycje zamawiane, solicited proposals; w ramach tego systemu finansowania uczeni nie mają pełnej swobody wyboru tematyki badań). Obserwuje się tendencję do zastępowania struktur pluralistycznych (kilka niezależnych rad dziedzinowych) organizacjami monocentrycznymi (jedna całościowa rada). Jako przykład mogą posłużyć niedawne zmiany w Norwegii. Ich pierwotną przyczyną było dążenie do większej koordynacji systemu wsparcia badań, eliminacji dublowania się tematyki badawczej, możliwości integracji badań, czyli większej efektywności. W radach, oprócz tradycyjnego systemu ocen wniosków badawczych (oceny ex ante), wprowadzany jest system oceny (ex post) zrealizowanych programów i działalności rady, analizuje się wpływ podejmowanych badań na sferę praktyki, produktywność badaczy realizujących badania ze względu na różne formy wsparcia. Rozwijają się system kontroli grantów po ich zakończeniu (czyli jakie efekty przyniosły badania finansowane przez radę), podczas gdy dawniej jedynym efektem rozliczenia grantu po jego realizacji były publikacje. Zakres wyżej wspomnianych zmian w radach badawczych nie jest identyczny we wszystkich krajach. To, czy rady badawcze będą mogły realizować swe zadania w niezmienionej postaci, mimo nacisków państwa na rozwój badań strategicznych, zależy m.in. od tego, czy istniały jakieś inne formy i mechanizmy wsparcia badań poza radami badawczymi. Na przykład w Holandii już od lat siedemdziesiątych istniały programy narodowe i tzw. rady sektorów, w ramach których wspierano realizację badań strategicznych zorientowanych na problemy praktyczne. Podobnie w Niemczech istniały programy wspierania badań stosowanych. Dzięki temu zarówno w ramach holenderskiej rady NWO, jak i niemieckiej DFG zmiany profilu działania były relatywnie niewielkie, w odróżnieniu od Wielkiej Brytanii czy Australii, gdzie nie było odrębnych instytucji wspierania badań stosowanych, stąd naciski rządowe na ukierunkowanie badań na obszary strategiczne przez rady badawcze (por. Rip 1994; Rip, Meulen 1994; Skoie 1996). Warto zauważyć, że na specyficzne cechy działalności rad badawczych w danym kraju wpływa także wiele innych czynników. Jako skrajny przykład utrzymania się przez radę w ramach modelu instytucji przenikniętej kulturą akademicką może posłużyć Polska. W 1990 r. powstał w Polsce Komitet Badań Naukowych. Jego kompetencje, struktura wewnętrzna i usytuowanie są dość szczegółową kombinacją funkcji ministerstwa nauki i rady badawczej. Komitet jest odpowiedzialny nie tylko za określanie polityki naukowej, ale także jej implementację, w tym za alokację środków na badania. Choćż usytuowanie Komitetu (jego przewodniczący jest jednocześnie ministrem) wskazuje na polityczny (rządowy) charakter tej instytucji, to jej skład, struktura wewnętrzna oraz funkcjonowanie, kryteria i sposób podejmowania decyzji nadają tej instytucji raczej cechy klasycznej rady badawczej typu akademickiego (decyzje podejmowane kolegialnie, większością głosów; przewodniczący ma jedynie prawo weta; większość członków Komitetu stanowią uczeni; rozdział funduszy jest oparty na ocenie jakości naukowej; dokumenty, w których określono priorytety, tzn. założenia polityki naukowej i badawczo-rozwojowej, mają charakter wyłącznie fasadowy). Eksperci OECD, a także niezależnie od nich specjaliści programu PHARE zajmujący się oceną struktury KBN, już kilka lat temu wracali uwagę na potrzebę modyfikacji tej struktury. W podobnym kierunku zmierzają propozycje nowelizacji ustawy o Komitecie Badań Naukowych, zaproponowane przez jej przewodniczącego jesienią 1998 r. W niniejszym tekście starałem się m.in. wyjaśnić, jakie znaczenie ma usytuowanie rady badawczej w pewnej „bezpiecznej” odległości od instytucji rządowej. Kwestia wyboru odpowiednich struktur jest niezwykle istotna i ma wymiar nie tylko formalnoprawny. Pozostawiając na boku rozważania teoretyczne na temat właściwych rozwiązań, postawmy na koniec kilka pytań o charakterze praktycznym czy wręcz pragmatycznym: czy przypadkiem brak zainteresowania sferą nauki ze strony kolejnych polskich rządów nie wynika z nieistnienia formalnych (struktura i skład KBN) oraz rzeczywistych możliwości bezpośredniego korzystania z ekspertyz nauki, ze względu na podobieństwo KBN raczej do parlamentu nauki niż instytucji pozwalającej na negocjowanie interesów społecznych i interesów nauki? Czy istnieją obecnie możliwości włączenia sfery badawczej w rozwiązywanie problemów związanych z trwającą nadal transformacją systemową kraju? Czy do rozwiązywania niemal wszystkich problemów transformacji konieczne jest wzywanie zagranicznych ekspertów-uczonych? Jakie przedsięwzięcia i w jakiej sferze są konieczne, aby doprowadzić do zmiany mentalności po obu stronach: polityki oraz nauki polskiej, a także do lepszego wzajemnego zrozumienia potrzeb? Czy modyfikacja struktury KBN i doprowadzenie do powstania instytucji pomostowej z prawdziwego zdarzenia, o rozwiniętej funkcji mediacyjnej, byłaby krokiem we właściwym kierunku? Literatura Becker T., Kogan M. 1990 Process and Structure in Higher Education, London, Heinemann Press. Braun D. 1993 Who Governs Intermediary Agencies? Principal – Agent Relations in Research Policy Making, „Journal of Public Policy”, vol. 13, nr 2. Clark B. 1983 The Higher Education System. Academic Organization in Cross National Perspective, University of California Press, Berkeley – Los Angeles – London. El-Khawas E. 1993 Academic Buffer Organizations: Their Critical Role in a Democratic Society, w: Academic Freedom and University Autonomy, Papers on Higher Education, CEPES, UNESCO, Bucharest. Fenger P. 1992 Research Councils: Buffers under Cross Pressures, „Higher Education Management”, July, vol. 4, nr 2. Guston D. 1996 Principal – Agent Theory and the Structure of Science Policy, „Science and Public Policy”, vol. 23, nr 4. Jabłecka J. 1995a The Changes of the Management and Financing of the Research System in Poland, „Social Studies of Science”, nr 4, Special Issue. Jabłecka J. 1995b Procedury oceny projektów badawczych w wybranych agencjach, fundacjach i radach badawczych w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, „Zagadnienia Naukoznawstwa”, nr 3-4. Johnson R. 1990 Project Selection Methods: International Comparisons, Technology nad Social Center, University of Wollongong, Prepared under contract to the Office of Technology Assessment, Congress of the United States, June. Kogan M. 1992 Research Councils: Buffers under Cross Pressures. A Commentary on P. Fengers Article, „Higher Education Management”, July, vol. 4, nr 2. Polanyi M. 1962 The Republic of Science, Its Political and Economic Theory, „Minerva”, vol. I, nr 1, Autumn. Rip A. 1994 The Republic of Science in the 1990s, „Higher Education”, nr 28. Rip A., Van der Meulen B.J.R. 1994 Research Institutes in Transition, Centre for Studies of Science, Technology and Society, University of Twente, Eburon Publishers. Shattock M. 1989 Higher Education and Research Councils, „Minerva”, vol. XXVII, nr 2-3. Skoie H. 1996 Basic Research – a New Funding Climate, „Science and Public Policy”, vol. 23, nr 2. Jan Piskurewicz Towarzystwa naukowe w Polsce i ich problemy organizacyjne W artykule przedstawiono ogólny stan polskich towarzystw naukowych oraz historyczne uwarunkowania ich obecnej sytuacji. Szczególną uwagę poświęcono zagadnieniom związanym z finansowaniem działalności prowadzonej przez towarzystwa naukowe, a także kwestiom reprezentowania ich wspólnych interesów. „Złoty wiek” polskich towarzystw naukowych przypadł na okres rozbiorów. Wtedy właśnie pełniły najbardziej doniosłą funkcję, zastępując często te instytucje, które w niepodległych państwach odgrywały główną rolę w rozwoju nauki i narodowej kultury. Przez długie lata towarzystwa stanowiły najważniejszą i niemal jedyną formę polskich instytucji naukowych i jedną z nielicznych form instytucji kulturalnych w ogóle. Wtedy też doznaly największego uznania i poparcia ze strony polskiego ziemiaństwa, burżuazji oraz inteligencji. W sytuacji braku mecenatu państwowego i zagrożenia tożsamości narodowej materialnego popierania towarzystw musiały się podjąć właśnie te warstwy, a także sami uczeni. Polskie towarzystwa naukowe skupiały wówczas nie tylko badaczy, lecz również rozmaitych „przyjaciół nauk”, amatorsko uprawiających naukę lub tylko szczególnie zainteresowanych pewną jej dziedziną. Po pierwszej wojnie światowej towarzystwa naukowe czynnie włączyły się w odbudowę polskiej państwowości. I tak np. niektóre pracownie Towarzystwa Naukowego Warszawskiego stały się zawiązkiem takich instytucji jak Państwowy Instytut Meteorologiczny czy Państwowy Zakład Higieny, a wielu członków TNW zajęło kierownicze stanowiska w szkolnictwie wyższym, państwowych instytutach, archiwach i administracji. Wszystkie towarzystwa naukowe ogólne, które dotrwały do pierwszej wojny światowej, działały także przez okres międzywojenny. Było ich osiem: Akademia Umiejętności w Krakowie, od 1919 r. nosząca nazwę Polskiej Akademii Umiejętności – główna instytucja naukowa kraju, pozostająca pod protektoratem prezydenta Rzeczypospolitej, następnie Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Towarzystwo Naukowe we Lwowie (do 1920 r. noszące nazwę Towarzystwa dla Popierania Nauki Polskiej), Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Towarzystwo Przyjaciół Nauk w Wilnie, Towarzystwo Naukowe Płockie, Towarzystwo Naukowe w Toruniu i Towarzystwo Naukowe w Przemyślu. Powstało też wiele nowych towarzystw, w tym regionalnych, a także regionalne instytuty naukowe, o statusie stowarzyszeń społecznych – np. Instytut Bałtycki w Gdyni, założony w 1925 r., czy Instytut Śląski w Katowicach, założony w 1934 r. Bujnie rozwinały się towarzystwa specjalistyczne. Prawie każda z większych dyscyplin naukowych wykładanych na uniwersytetach doczekała się przed drugą wojną światową własnego specjalnego towarzystwa naukowego. W 1920 r. powołano ponadto Akademię Nauk Technicznych i Akademię Nauk Lekarskich. Odzyskanie niepodległości i nowe warunki działalności wpłynęły w istotny sposób na zmianę funkcji spełnianych przez towarzystwa naukowe. Zaczęły one przekazywać innym instytucjom te formy działania, które prowadziły niejako w ich zastępstwie, a więc np. gromadzenie zbiorów – muzeom, a ośrodki badawcze – szkolom wyższym (choćż nie wszystkie towarzystwa poszły tą drogą). Zaczęto koncentrować się wówczas raczej na pracy referatowo-dyskusyjnej i wydawniczej. Nastąpiła także wyraźna elityzacja i profesjonalizacja towarzystw naukowych, przy najmniej tych najważniejszych. Było to związane z coraz silniejszymi relacjami ze szkołami wyższymi, z których napływała do towarzystw kadra wysoko kwalifikowanych specjalistów. „Przyjaciele nauk” zeszli na dalszy plan albo zostali całkowicie wyeliminowani – w najważniejszych towarzystwach formalnie, w efekcie tzw. akademizacji, która umożliwiała członkostwo w tych towarzystwach tylko najwybitniejszym uczonym. Skupienie się wyłącznie na pracy naukowej oraz profesjonalizacja towarzystw sprawiły, że dla społeczeństwa ich działalność stała się zbyt hermetyczna i mało zrozumiała. W odczuciu społecznym towarzystwa utraciły pozycję czołowych instytucji naukowych kraju na rzecz uniwersytetów. Nastąpiło osłabienie więzi z tymi kręgami społecznymi, które do tej pory były głównymi mecenasami. Ich rolę w materialnym popieraniu towarzystw, zwłaszcza tych najważniejszych, musiało przejąć niezbyt zasobne państwo oraz samorządy terytorialne. W okresie międzywojennym najbardziej prestiżowym towarzystwem była Polska Akademia Umiejętności, która – posiadając dochody z własnych majątków rolnych i leśnych – była w staniełożyć na rozwój nauki znaczne sumy, sięgające miliona złotych rocznie. Akademia reprezentowała naukę polską w międzynarodowych organizacjach naukowych oraz starała się koordynować pewne przedsięwzięcia naukowe w skali ogólnokrajowej. Ta koordynacja miała jednak charakter wycinkowy. Pierwsze próby ogólnej koordynacji i wspólnego reprezentowania towarzystw naukowych działających w Polsce zostały podjęte na przełomie lat dwudziestych i trzydziestych. Były to zarazem próby stworzenia pewnych wspólnych form organizacyjnych dla całej nauki polskiej. Utworzono wtedy Komitet Porozumiewawczy czterech najważniejszych, tzw. akademickich, towarzystw naukowych (Polska Akademia Umiejętności, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Towarzystwo Naukowe we Lwowie i Akademia Nauk Technicznych), z PAU jako prima inter pares. Komitet Porozumiewawczy miał na celu popieranie i obronę wszelkich interesów nauki polskiej, a przede wszystkim porozumiewanie się w kwestiach: podziału pracy, przeprowadzania wspólnych przedsięwzięć naukowych, stosunku do instytutów badawczych i form ich poparcia, reprezentowania nauki polskiej za granicą oraz wydawnictw naukowych przeznaczonych dla zagranicy. Bardzo ważnym celem działalności Komitetu miały być wspólne starania o dotacje państwowe dla towarzystw, ponieważ dotacje te były systematycznie obniżane i wypłacane nieregularnie. W skład Komitetu weszli prezesi i sekretarze generalni wszystkich czterech instytucji. Przewodniczyła mu Polska Akademia Umiejętności. Głównym osiągnięciem Komitetu Porozumiewawczego było utworzenie w 1936 r. Rady Nauk Ścisłych i Stosowanych oraz 15 komitetów naukowych: astronomicznego, biologicznego, chemicznego, fizycznego, geodezyjno-geograficznego, matematycznego, antropologiczno-archeologicznego, mineralogiczno-geologicznego, rolniczego, medycznego, geograficznego, inżynieryjno-architektonicznego, mechaniczno-elektrotechnicznego, górniczo-hutniczego i leśnego. W skład każdego komitetu naukowego wchodziли nie tylko członkowie instytucji należących do Komitetu Porozumiewawczego, ale także przedstawiciele innych instytucji oraz towarzystw naukowych zaproszeni przez Komitet Porozumiewawczy. Rada Nauk Ścisłych i Stosowanych składała się z wszystkich członków Komitetu Porozumiewawczego oraz sekretarzy komitetów naukowych. Do zadań Rady należało: podejmowanie starań o znalezienie stosownej drogi w celu szybkiego informowania o dobroku nauki polskiej w zakresie nauk ścisłych i stosowanych; wydawanie opinii we wszystkich sprawach związanych z organizacją i rozwojem nauk ścisłych oraz ich zastosowań; służenie fachową pomocą we wszystkich zagadnieniach związanych z potrzebami państwa w zakresie rozwoju nauki lub jej zastosowań; uzgadnianie wniosków przedstawionych przez poszczególne komitety naukowe oraz zwoływanie, w miarę potrzeby, zjazdów członków należących do dwóch lub więcej komitetów naukowych w celu podjęcia prac. Komitet Porozumiewawczy, Rada Nauk Ścisłych i Stosowanych oraz komitety naukowe działały sprawnie, ale krótko, bo tylko do wybuchu drugiej wojny światowej. Ich działalność stanowiła pierwszą w Polsce próbę organizowania oraz planowanego rozwoju nauki na skalę ogólnokrajową. Warto podkreślić, że przedsięwzięcia te były dziełem towarzystw naukowych. Druga wojna światowa przerwała działalność towarzystw naukowych, choć niektóre przejawiały pewną aktywność nawet w tym czasie. Ich działalność została zakazana w okresie okupacji, podobnie jak działalność wszystkich innych stowarzyszeń. Towarzystwa poniosły w tym okresie duże straty osobowe i majątkowe, m.in. zniszczeniu uległy siedziby wielu z nich, majątek własny oraz nakłady wydawnictw już wydrukowanych, a także znajdujących się w druku. Większość towarzystw wznowiła działalność już wkrótce po wojnie, niekiedy jeszcze w czasie trwania działań wojennych. Oczywiście, nie dotyczyło to towarzystw istniejących na terenach przyłączonych do Związku Radzieckiego. Wielu ich członków przyjechało na Ziemię Zachodnie, biorąc czynny udział w tworzeniu nowych towarzystw na tych terenach – we Wrocławiu, Szczecinie czy Opolu. Sytuacja polityczna w kraju nie sprzyjała jednak społecznemu ruchowi naukowemu. W pierwszym okresie, obejmującym lata 1945–1949, działania towarzystw i władz były prowadzone w dwóch sprzecznych kierunkach. Towarzystwa naukowe dążyły do prostej kontynuacji swoich działań przedwojennych, natomiast władze zmierzały do takiej ich modyfikacji, by można je było włączyć w budowę nowego porządku społecznego i politycznego. Podstawowym, ale nie jedynym, instrumentem oddziaływania władz na towarzystwa były dotacje, od których prawie zupełnie zależała ich egzystencja i rozwój. Początkowo jednak stosunki między władzami i towarzystwami naukowymi układały się poprawnie, a nawet dobrze. Dotyczyło to zwłaszcza Polskiej Akademii Umiejętności, którą nowe władze wyraźnie kokietowały. Już w lutym 1945 r., na zamówienie przewodniczącego KRN Bolesława Bieruta, memoriał W sprawie organizacji nauki polskiej przygotował prezes Akademii Stanisław Kutrzeba. W dniu 19 czerwca 1946 r., w drugim po wojnie dorocznym posiedzeniu PAU, Bierut wziął udział jako prezydent RP, a więc i oficjalny protektor Akademii. Władze początkowo zwrócili nawet część nierzoparcelowanych majątków PAU, a rozparcelowane zrekompensowały innymi. W pierwszych latach powojennych Polska Akademia Umiejętności występowała wobec władz państwowych jako główna reprezentantka nie tylko wszystkich towarzystw naukowych, ale całej nauki polskiej. Jej ówczesne przedsięwzięcia dotyczące polityki naukowej i organizacji życia naukowego w kraju wyraźnie nawiązywały do inicjatyw przedwojennych. Już 26 stycznia 1946 r. zwołała w Krakowie, wspólnie z Uniwersytetem Jagiellońskim, konferencję w sprawie potrzeb i organizacji nauki polskiej, która nawiązywała do dwóch przedwojennych zjazdów nauki polskiej. Na konferencji tej wiceprezes PAU Władysław Szafer zaproponował utworzenie „pod egidą PAU” Związku Instytucji i Towarzystw Naukowych, który miał stanowić „odrębną i własną organizację planującą polskiego świata naukowego, która czuwałaby nad wszechstronnym rozwojem nauki w kraju, kierowała jej współpracą z zagranicą i miała decydujący wpływ na rozdział środków materialnych przeznaczonych w naszym państwie na naukę”. Projekt ten nie znalazł oczywiście uznania ani u władz zmierzających do wyłącznego decydowania o sprawach nauki, ani u Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, którego rola w zamierzonym związku uległaby marginalizacji. Ostatecznie doszło do reaktywacji przedwojennego Komitetu Porozumiewawczego, który miał bliżej zająć się tym projektem. Do Komitetu, oprócz Polskiej Akademii Umiejętności, Towarzystwa Naukowego Warszawskiego i Polskiej Akademii Nauk Technicznych, miały wejść Wrocławskie Towarzystwo Naukowe, jako kontynuator tradycji Towarzystwa Naukowego we Lwowie, Łódzkie Towarzystwo Naukowe oraz Towarzystwo Naukowe w Toruniu. Prace Komitetu, podejmowane w celu powołania Związku Towarzystw Naukowych, uległy jednak wkrótce zawieszeniu. Był koniec 1948 r. Także „na froncie nauki” doszło do „przezwyciężenia odchylenia prawicowonacionalistycznego” – władze powołały posłużne sobie gremia biurokratyczno-naukowe i to one miały obecnie rozstrzygać o kształcie nauki w Polsce. Coraz częściej wskazywano na doświadczenia radzieckie i organizację nauki w ZSRR jako właściwy wzór do naśladowania. W tej sytuacji pod znakiem zapytania stanęła nie tylko rola towarzystw naukowych w formułowaniu polityki naukowej w Polsce, ale sam fakt ich istnienia. Odpowiedź w tej kwestii miały przynieść prowadzone prace przedkongresowe oraz sam I Kongres Nauki Polskiej. W wyniku ustaleń podjętych podczas obrad Kongresu, na mocy ustawy z 30 października 1951 r. utworzono Polską Akademię Nauk jako „najwyższą instytucję naukową Rzeczypospolitej Polskiej”, będącą jednocześnie korporacją, zespołem placówek badawczych i biurokratycznym ramieniem władzy w sferze nauki. Spośród najważniejszych towarzystw naukowych ostatecznie zlikwidowano „tylko” Polską Akademię Umiejętności i Towarzystwo Naukowe Warszawskie, których część członków, pracowników, zakłady badawcze i cały majątek został przejęty przez powstającą PAN. Pozostałe towarzystwa naukowe ogólne (specjalne zaakceptowano już wcześniej) się ostały, mimo forsowania przez partyjnych radykałów propozycji ich likwidacji – przede wszystkim jako nie mieszczących się w naśladowanym modelu radzieckim. Uważa się, że decydujące znaczenie dla ich dalszej egzystencji miała wizyta dwóch członków Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk (i Polskiej Akademii Umiejętności): Zygmunta Wojciechowskiego i Tadeusza Lehra-Spławińskiego w dniu 26 marca 1951 r. u Edwarda Ochaba, nadzorującego wówczas w PZPR sprawy nauki. Rozstrzygnął argument, że zamierzona likwidacja towarzystw, które działają na Ziemiach Zachodnich byłaby szkodliwa dla polskich interesów, ponieważ bronią one polskości tych ziem przed atakami niemieckiego rewizjonizmu. W połowie 1952 r. Polska Akademia Nauk przejęła administrowanie sprawami towarzystw naukowych, a więc udzielanie im dotacji państwowych oraz sprawowanie nadzoru i opieki. Istniało wtedy 6 towarzystw ogólnych (w Poznaniu, Wrocławiu, Łodzi, Toruniu, Gdańsku i Płocku) oraz 36 towarzystw specjalnych. W sekretariacie administracyjnym Akademii utworzono Biuro Towarzystw Naukowych i Popularyzacji Wiedzy, a 2 grudnia 1952 r., przy prezydium Akademii, Komisję Towarzystw Naukowych z jednym z wiceprezesów PAN na czele. Jednak przez wiele lat Komisja ta ograniczała się do formalnego opiniowania przedkładanych jej rozdzielników dotacji, nie aspirując wcale do prowadzenia jakiejś polityki naukowej Akademii wobec towarzystw. Przejście towarzystw pod opiekę i zwierzchnictwo PAN było właściwie przekreśleniem spełnianej przez nie misji społecznego ruchu naukowego. Zostały bowiem wówczas pozabawione naukowej niezależności i poddane kurateli ośrodka centralnego. „Towarzystwa miały robić nie tyle to, co same uznają za potrzebne, lecz to, co wyniknie z «ogólnej koncepcji» ich działalności naukowej, która to koncepcja zostanie wypracowana w ośrodku centralnym, tj. przynajmniej w zasadzie w PAN. W ten sposób rola ich sprowadzona została do uzupełniania działalności państwowego sektora nauki, a więc jak gdyby do wykonywania cząstki jego zadań. O żadnym przeciwstawianiu temu sektorowi alternatywnych inicjatyw naukowych właściwie już nie mogło być mowy” (Rolbiecki 1992, s. 523). Najważniejszą zmianą, którą PAN zamierzała wprowadzić w funkcjonowaniu towarzystw było wyeliminowanie z nich badań, które miały zostać przeniesione do wyspecjalizowanych placówek Akademii. Centralizacji w ramach PAN podlegały wydawnictwa towarzystw i najważniejsze drukarnie naukowe, co sprzyjało ich kontrolowaniu, a także cenzurowaniu publikacji. Stosunki w towarzystwach miały ulec „demokratyzacji”, a ich główne zadanie widziano w popularyzacji i upowszechnianiu nauki. Przełomem w powojennych dziejach towarzystw naukowych stał się październik 1956 r., kiedy to nastąpiło ożywienie życia społecznego i politycznego. Towarzystwa naukowe odegrały dużą rolę w tym ożywieniu, uczestnicząc w różnego rodzaju inicjatywach, zwłaszcza w regionach swej działalności. Uaktywniła się też w końcu, istniejąca od 1952 r. przy PAN, Komisja Towarzystw Naukowych, na której czele stanął, wielce zasłużony dla społecznego ruchu naukowego, Stanisław Kulczyński. W 1963 r. Komisja Towarzystw Naukowych przekształciła się w Radę Towarzystw Naukowych i Upowszechniania Nauki, której agendą pozostawało Biuro Towarzystw Naukowych i Popularyzacji Nauki. W statucie PAN z 10 grudnia 1970 r. uściślono zapis z ustawy o Polskiej Akademii Nauk z 1960 r. o towarzystwach naukowych. Sprecyzowano, że odnośny Wydział PAN „sprawuje opiekę nad towarzystwami i innymi instytucjami naukowymi” oraz że do kompetencji komitetów naukowych PAN należy „sprawowanie opieki naukowej nad specjalistycznymi towarzystwami naukowymi i nad specjalistyczną tematyką naukową towarzystw naukowych ogólnych” (por. Labuda 1994, s. 21-22). W latach sześćdziesiątych i siedemdziesiątych nastąpił znaczny rozwój towarzystw naukowych, także w mniejszych ośrodkach wojewódzkich. Powstało wiele towarzystw specjalistycznych, branżowych – przede wszystkim medycznych, znajdujących się pod opieką Ministerstwa Zdrowia, oraz technicznych, zrzeszonych w Naczelnej Organizacji Technicznej. Dotacji na działalność towarzystw naukowych mogły udzielać nie tylko naczelne organy administracji państwowej, ale także prezydia rad narodowych stopnia wojewódzkiego, a nawet powiatowego. Liczba towarzystw bardzo wzrosła zwłaszcza w okresie przygotowań do zwołania II Kongresu Nauki Polskiej, który odbył się w Warszawie w dniach 26-29 czerwca 1973 r. O ile w swoim referacie W sprawie towarzystw naukowych, wygłoszonym na forum prezydium PAN w 1967 r., Bogdan Suchodolski określał liczbę towarzystw naukowych w kraju na 23 regionalne, w tym 14 ogólnych, posiadających wydziały i mających z reguły swe siedziby w miastach wojewódzkich, a ponadto 7 społecznych instytutów naukowych i 92 towarzystwa specjalistyczne, liczące łącznie ponad 113 tys. członków, to we wnioskach końcowych Kongresu mówilo się już o 160 towarzystwach naukowych specjalistycznych, ogólnych, regionalnych i branżowych, rzesząjących półmilionową rzeszę członków. Warto dodać, że nie wszystkie one były objęte naukową „opieką” PAN. Na przykład w 1967 r. Akademia dotowała 10 towarzystw ogólnych, 2 instytuty społeczne oraz 50 stowarzyszeń specjalistycznych, czyli nieco więcej niż połowę wszystkich istniejących ówcześnie towarzystw naukowych (Suchodolski 1994). Lata osiemdziesiąte to okres przemian, które wywarły duży wpływ na działalność dużej części towarzystw naukowych. W 1981 r. reaktywowano Towarzystwo Naukowe Warszawskie, a w 1989 r. Polską Akademię Umiejętności. Warto wspomnieć o czynnej roli odgrywanej w tych przemianach przez takie towarzystwa jak Polskie Towarzystwo Socjologiczne, Polskie Towarzystwo Historyczne czy Towarzystwo Popierania i Krzewienia Nauk, które w okresie stanu wojennego poniosły konsekwencje swej aktywności, zostały bowiem rozwiązane lub zawieszone w swojej oficjalnej działalności. Przełom roku 1989 (odejście od socjalizmu i centralnie sterowanej gospodarki planowej) przyniósł towarzystwom dwie istotne zmiany: z jednej strony ustąła presja ideologiczna i związana z nią cenzura, z drugiej jednak – zasadniczo zmieniły się warunki materialne ich działalności. Zgodnie z nową ustawą o stowarzyszeniach oraz ustaleniami Ministerstwa Finansów, towarzystwa naukowe miały się samofinansować, m.in. rozwijając działalność gospodarczą. Ewentualne dotowanie stowarzyszeń miało mieć charakter przedmiotowy, tzn. związany z zadaniami zlecanymi organizacjom społecznym przez państwo, ustalo natomiast dotowanie tzw. działalności statutowej. Przed 1991 r. PAN dotowała 73 towarzystwa naukowe specjalistyczne (w tym dwa instytuty: Instytut Zachodni i Żydowski Instytut Historyczny) oraz 6 towarzystw ogólnych. Inne towarzystwa regionalne i ośrodki naukowo-badawcze, a także niektóre specjalistyczne były finansowane przez organy terenowe i jednostki sponsorujące. Nie związane z PAN medyczne towarzystwa naukowo-zawodowe pozostawały pod opieką Ministerstwa Zdrowia i Opieki Społecznej, a stowarzyszenia naukowo-techniczne – pod opieką Naczelnej Organizacji Technicznej (Bielański 1994). W ramach nowej organizacji nauki w Polsce, której podstawowym elementem stał się utworzony na początku 1991 r. Komitet Badań Naukowych, PAN została pozbawiona możliwości dotowania towarzystw, sama korzystając z dotacji Komitetu. Znacznym ograniczeniom uległy także możliwości wspierania towarzystw przez samorządy terytorialne. W ustawie o KBN przewidziano, że towarzystwa, fundacje i agencje – określane jako „podmioty działające na rzecz badań naukowych lub prac badawczo-rozwojowych” – mogą otrzymać dofinansowanie na określone zadania, wybrane przez Komitet. Podmioty te korzystają ze środków na tzw. działalność ogólnotechniczną (DOT), do której zalicza się przede wszystkim działalność wydawniczą, upowszechniającą naukę i informację naukowo-techniczną, działalność biblioteczną i w wyjątkowych wypadkach działalność badawczą. DOT stanowi stosunkowo niewielką, z reguły kilkuprocentową, pozycję w corocznym budżecie nauki, przy tym znakomitą większość środków z tego działu przeznacza się na działalność ogólnotechniczną resortów (oraz ich jednostek naukowych i badawczo-rozwojowych), a także na tzw. zadania wyodrębnione (import czasopism, bazy danych, oprogramowanie itp.). Na przykład w 1997 r. ze środków DOT w wysokości 127 573 858,84 zł na resortową działalność ogólnotechniczną (w tym działalność PAN) wydatkowano 57 147 942,49 zł, na zadania wyodrębnione 56 216 824,55 zł, a na działalność wszystkich podmiotów tylko 14 209 091,80 zł. Z tej sumy towarzystwa naukowe otrzymały 9 023 026 zł, przede wszystkim na działalność wydawniczą (3 990 677 zł), a także na upowszechnianie nauki (2 476 502 zł), działalność bibliotek (1 801 500 zł), działalność badawczą (611 177 zł) oraz na rozwój informacji naukowo-technicznej (143 170 zł) (Sprawozdanie... 1997). Środki na DOT przyznawane są resortom przez Komitet Badań Naukowych. Tak zwanym podmiotom działającym na rzecz nauki, a więc i towarzystwom, środki przyznawane są przez komisję Komitetu, po zaopiniowaniu ich wniosków przez odpowiednie zespoły opiniodawczo-doradcze, a konkretne przez Zespół do Spraw Upowszechniania Nauki oraz Zespół do Spraw Polityki Wydawniczej. Podmioty otrzymują środki na realizację zadań z zakresu DOT na podstawie konkretnych umów, zawartych na mocy decyzji przewodniczącego Komitetu (Kryteria ...1998, s. 5 i 8-9). W 1995 r., a więc stosunkowo niedawno, Polska Fundacja Upowszechniania Nauki (PFUN) przygotowała na zlecenie KBN opracowanie zatytułowane Ocena i ranking towarzystw naukowych. Miało ono ułatwić pracę zespołu opiniodawczo-doradczych przy ocenie wniosków kierowanych przez towarzystwa do KBN. Zgodnie z tym opracowaniem, w Polsce istniało wtedy 345 towarzystw naukowych, zrzeszających ponad 500 tys. członków, w tym około 10 tys. osób z tytułem naukowym profesora. Według autorów opracowania, towarzystw naukowych ogólnych (także regionalnych i interdyscyplinarnych) miało być 44 (nie uwzględniono w tej liczbie Polskiej Akademii Umiejętności), a towarzystw specjalistycznych 277, w tym towarzystw reprezentujących nauki: społeczne – 94, przyrodnicze – 44, techniczne – 29, rolniczo-leśne – 11, medyczne – 71, inżynierskie – 28. Spośród 321 towarzystw, które odpowiedziały na ankietę przygotowaną przez PFUN, aż 47 brało udział w realizacji międzynarodowych programów badawczych, 103 w programach badawczych o zasięgu krajowym, natomiast 119 w programach badawczych o zasięgu lokalnym. Aż 42 towarzystwa naukowe miały własne ośrodki badawcze, 18 prowadziło własne placówki muzealne i (lub) biblioteczne. Duże znaczenie ma działalność wydawnicza towarzystw, zwłaszcza publikowanie czasopism, często o charakterze międzynarodowym. Jak podaje cytowane opracowanie PFUN, towarzystwa naukowe ogólne wydawały łącznie 181 czasopism i serii, a towarzystwa specjalistyczne – 398, z tego towarzystwa obejmujące nauki: społeczne – 135, przyrodnicze – 74, techniczne – 14, rolniczo-leśne – 12, medyczne – 88, inżynierskie – 75. Towarzystwa naukowe ogólne i specjalistyczne wydawały łącznie 579 tytułów czasopiśmienniczych. Warto dodać, że co najmniej 35 towarzystw posiadało własne nieruchomości, nieraz budynki o dużej wartości zabytkowej$^1$. --- $^1$ Przytoczone tutaj liczby określają orientacyjnie ilościowy stan towarzystw naukowych i przyjmujemy je wyłącznie z braku innych. Do tych i pozostałych W 1996 r. spośród towarzystw naukowych ogólnych, na 44 uwzględnione w rankingu PFUN, dofinansowanie z KBN otrzymało 23, a więc ponad połowa. Największe, ponad półmilionowe dofinansowanie dostały Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk (560 300 zł, głównie na działalność biblioteki) i Towarzystwo Naukowe Płockie (550 000 zł – gros na działalność Biblioteki Zielińskich), ponad 100 000 zł otrzymało jeszcze Łódzkie Towarzystwo Naukowe i Lubelskie Towarzystwo Naukowe. Najmniej – 4800 zł – Towarzystwo Popierania i Krzewienia Nauk (Informacja... 1998). W tymże 1996 r. spośród 94 specjalistycznych towarzystw z listy rankingowej PFUN, obejmujących nauki społeczne, dofinansowanie ze środków KBN otrzymało 41, a więc mniej niż połowa. Najwyższe – powyżej 100 000 zł – dofinansowanie prowadzonych prac otrzymały: Polskie Towarzystwo Historyczne (128 100 zł), Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (129 950 zł), Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza (102 250 zł) oraz lubelskie Towarzystwo Instytut Europy Środkowo-Wschodniej (107 000 zł). Wysokie dofinansowanie, sięgające 80 000 zł, otrzymały Polskie Towarzystwo Pedagogiczne i Polskie Towarzystwo Rusycystyczne. Najmniej, bo zaledwie 2000 zł, otrzymało Polskie Towarzystwo Afrykanistyczne. W grupie specjalistycznych towarzystw przyrodniczych (których jest 44) dofinansowanie swoich prac z KBN otrzymało 31, a więc ponad 70%, ale tylko dotacja dla Polskiego Towarzystwa Botanicznego i Polskiego Towarzystwa Biochemicznego przekroczyła 100 000 zł (odpowiednio: 199 700 zł i 107 000 zł). Wysokość dotacji na inne towarzystwa naukowe oscylowała w granicach kilku-kilkudziesięciu tysięcy złotych. Spośród 29 towarzystw technicznych, wyszczególnionych w rankingu PFUN, dofinansowanie swoich przedsięwzięć z KBN otrzymało 17 towarzystw, a więc prawie 60%, z tym że kwoty otrzymywane przez poszczególne stowarzyszenia tylko w pięciu przypadkach przekraczały 20 000 zł. Spośród 71 stowarzyszeń medycznych dofinansowanie uzyskało 33, a więc 46,5%, ale, podobnie jak w przypadku towarzystw technicznych, nie były to kwoty duże. Jedynie Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne otrzymało dotację przekraczającą 50 000 zł (62 300 zł). Natomiast spośród 11 stowarzyszeń rolniczo-leśnych aż 10 otrzymało dofinansowanie z KBN. Najwyższe (103 300 zł) – Towarzystwo Nauk Weterynaryjnych, najniższe (8 200 zł) – Towarzystwo Rozwoju Ziem Górskich. W przeciwieństwie do stowarzyszeń rolniczo-leśnych, spośród 28 stowarzyszeń inżynierskich dotację z KBN uzyskało tylko 11, czyli niecałe 40%. Pod względem wysokości uzyskanego dofinansowania przoduje Federacja Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT (257 650 zł – większość tej kwoty jest przeznaczona na funkcjonowanie biblioteki), Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Mechaników Polskich (197 900 zł) oraz Stowarzyszenie Elektryków Polskich (54 800) (Informacja... 1998). Na ogólną liczbę 277 towarzystw specjalistycznych i fachowych dofinansowanie własnych przedsięwzięć z KBN, czyli z budżetu państwa, otrzymało w 1996 r. 143, czyli prawie 52% – mniej więcej taki sam procent jak w przypadku towarzystw naukowych ogólnych i regionalnych uwzględnionych w bazie danych rankingu PFUN. Informacji podanych w opracowaniu Ocena i ranking towarzystw naukowych trzeba podejść z dużą ostrożnością. Opracowanie zostało bowiem przygotowane dość niechlujnie – głównie z tego względu, że nie przyjęto odpowiednich założeń metodologicznych. Można zatem zaryzykować twierdzenie, że ponad połowa towarzystw naukowych w Polsce korzysta z pomocy budżetu państwa za pośrednictwem Komitetu Badań Naukowych. Ta liczba towarzystw korzystających z pomocy KBN może też (ale nie musi) świadczyć o tym, ile z istniejących towarzystw przejawia rzeczywistą aktywność i prowadzi działalność naukową (także wydawniczą i upowszechniającą naukę), uznaną przez gremia KBN zawartą dofinansowania. Należy dodać, że w sytuacji znacznego ograniczenia finansowania towarzystw przez samorządy terytorialne, KBN jest głównym źródłem środków finansowych właściwie dla wszystkich towarzystw naukowych w Polsce. Podstawowym problemem, jaki wysuwają działacze towarzystw wobec Komitetu Badań Naukowych jest kwestia formy ich dofinansowania. Przy generalnie akceptowanej zasadzie dotowania przedmiotowego, wyraża się opinię, że Komitet powinien dopuścić w uzasadnionych przypadkach do finansowania podmiotowego. Wskazuje się na fakt, że wiele towarzystw posiada majątek trwały w postaci własnych, często zabytkowych siedzib, bibliotek, placówek muzealnych, a także – najczęściej szczątkową – obsługę administracyjną. Dotacje celowe nie zapewniają utrzymania tej infrastruktury, niezbędnej do funkcjonowania towarzystw i realizowania ich konkretnych przedsięwzięć. Ponadto wskazuje się na inne koszty ponoszone przez towarzystwa, których pokrycie tylko wpływami ze składek lub sporadycznych dotacji nie jest możliwe (np. opłaty telekomunikacyjne, pocztowe, składki w międzynarodowych organizacjach, do których należy dane towarzystwo, wyjazdy zagraniczne, wizyty gości zagranicznych, nagrody w konkursach organizowanych przez towarzystwa). Podnoszone jest także zagadnienie procedury przyznawania dofinansowania towarzystwom przez KBN. Krytykuje się zbytnią biurokrację, wskazuje na fakt zbyt dużej ilości błędnych decyzji, podejmowanych na podstawie niedostatecznych, niepełnych informacji oraz bez jasno określonych kryteriów. Niesłuszne jest również, zdaniem krytyków, odzielanie pewnych dziedzin aktywności poszczególnych towarzystw (np. wydawniczej i upowszechnieniowej) oraz rozpatrywanie ich przez różne ciała opiniodawcze KBN. Proponuje się, aby właściwe zespoły rozpatrywały wnioski towarzystw, zawierające pełne zestawienie zapotrzebowania na środki, łącznie z planem wydawniczym. Proponuje się także utworzenie zespołu, do którego kierowane byłyby wszystkie wnioski towarzystw interdyscyplinarnych. Do tego zespołu wpływałyby także wnioski towarzystw specjalistycznych, wstępnie zaopiniowane przez zespoły i sekcje specjalistyczne KBN. Na podstawie posiadanej bazy danych o towarzystwach i opinii gremiów specjalistycznych zespół ten określałby wysokość dofinansowania dla poszczególnych towarzystw. Miałby to więc być zespół zajmujący się wyłącznie towarzystwami naukowymi jako instytucjami wydzielonymi spośród innych tzw. podmiotów działających na rzecz nauki. Jak łatwo się zorientować, przedstawione tutaj propozycje zmierzają wyraźnie do przywrócenia finansowania towarzystw w sposób podmiotowy. Sytuacja materialna i organizacyjna poszczególnych grup towarzystw naukowych nie jest taka sama, a i w obrębie danej grupy występują istotne różnice. Jeśli chodzi o towarzystwa naukowe ogólne, to trzeba wśród nich wydzielić towarzystwa o charakterze akademickim, zrzeszające przeważnie samodzielnych pracowników nauki i działające w ośrodkach akademickich, oraz towarzystwa regionalne. Towarzystwa akademickie to: Polska Akademia Umiejętności, Towarzystwo Naukowe Warszawskie, Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, Towarzystwo Naukowe w Toruniu, Gdański Towarzystwo Naukowe, Łódzkie Towarzystwo Naukowe, Wrocławskie Towarzystwo Naukowe, Szczecińskie Towarzystwo Naukowe oraz Lubelskie Towarzystwo Naukowe. Pośród nich odrębną pozycję zajmuje Polska Akademia Umiejętności. Na mocy znowelizowanej w 1995 r. ustawy o Komitecie Badań Naukowych, PAU może, podobnie jak PAN, otrzymywać z budżetu państwa środki na działalność statutową, a więc także na utrzymanie własnych nieruchomości, administracji i placówek naukowych. PAU, dając do rewindykacji majątku, który utraciła w 1952 r., uzyskała już potwierdzenie prawa własności do budynków w Krakowie. W dalszym ciągu trwają pertraktacje z PAN o zwrot krakowskiej Biblioteki i Archiwum, należących przed 1952 r. do PAU. Polska Akademia Umiejętności stara się także o zwrot jej stacji naukowych za granicą – w Paryżu i w Rzymie. W 1994 r. otwarto Stację Naukową PAU w Nowym Jorku, na terenie Polskiego Instytutu Naukowego, powstałego w czasie drugiej wojny światowej jako zagraniczna ekspozytura Akademii. Pozostałe towarzystwa akademickie są w znacznie trudniejszej sytuacji materialnej. Brak żywszych kontaktów i współpracy z instytucjami, które mogłyby dofinansować ich działalność sprawia, że często jedynym źródłem środków są dotacje celowe Komitetu Badań Naukowych (przeznaczone głównie na wydawnictwa). I tak np. w 1994 r. budżet Towarzystwa Naukowego Warszawskiego składał się w 88% z dotacji KBN, 3% stanowiły składki członków, a 9% – odsetki bankowe (Rocznik... 1995, s. 59). Są jednak i wyjątki, do których należy Towarzystwo Naukowe w Toruniu, korzystające nie tylko z dotacji celowych KBN, ale także z subwencji władz miejskich i wojewódzkich oraz innych sponsorów, finansujących np. wydanie poszczególnych publikacji. Dzięki temu Towarzystwo jest w stanie nie tylko prowadzić aktywną działalność, lecz również utrzymać swoją siedzibę i skromną administrację (Sprawozdanie... 1996). Podobnie Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, wynajmując część pomieszczeń w swej obszarnej siedzibie, dzięki pozyskanym w ten sposób środkom jest w stanie nie tylko prowadzić działalność merytoryczną, ale także przeprowadzać remonty i inwestycje (Kurnatowski 1996). O ile towarzystwa akademickie finansowane były poprzednio przez PAN, o tyle pozostałe towarzystwa – regionalne – działały pod opieką materialną terytorialnych ośrodków władzy. Nie oznaczało to oczywicie i nie oznacza, że działalność tych towarzystw obejmuje tylko określony teren. Zapisy w statutach często dotyczą całego obszaru Polski, a także kontaktów z nauką światową. Jednak głównym polem zainteresowań tych towarzystw są sprawy regionalne, a nawet odnoszące się szczególnie do terytorium administrowanego przez władze lokalne, od których pomocy finansowej dane towarzystwo jest uzależnione. I tak np. jako główne zadania stojące przed Radomskim Towarzystwem Naukowym jego działacze wymieniają inspirowanie, a następnie organizowanie badań naukowych mających na celu rozwiązywanie ważnych dla województwa problemów gospodarczych, a także dokumentowanie osiągnięć kulturalnych i ekonomicznych województwa w wydawnictwach własnych oraz zleconych Towarzystwu, organizowanie badań nad przeszłością Ziemi Radomskiej, popularyzację wiedzy o regionie poprzez organizowanie sesji naukowych, prowadzenie, związanej z regionem, działalności edytorskiej i informacyjnej (Orzechowski 1996). Władze lokalne w zróżnicowany sposób podchodzą do towarzystw naukowych działających na ich terenie. Na przykład zarejestrowane w 1994 r. Towarzystwo Naukowe Sandomierskie powstało z czynnym udziałem tychże władz, które stale współdziałają z Towarzystwem. Fakt powstania tego Towarzystwa już w nowych warunkach gospodarki rynkowej oraz konieczność liczenia w dalszej perspektywie na własne środki sprawiły, że jednym z trzech głównych zadań postawionych przed TNS było prowadzenie prac zleconych przez instytucje naukowe, kulturalne i gospodarcze. W 1995 r. Towarzystwo rozpoczęło starania o założenie w Sandomierzu niepaństwowej uczelni, która to inicjatywa spotkała się z poparciem miejscowych władz i społeczeństwa (Buko 1996). Podobnie podchodzi władze regionalne do mającego długą tradycję Towarzystwa Naukowego Płockiego, opiekuna Biblioteki im. Zielińskich. Towarzystwo Naukowe Płockie, oprócz życzliwości władz lokalnych i dotacji KBN, pozyskało wsparcie miejscowej Petrochemii, która jest jego członkiem zbiorowym numer 1. Dzięki swoim sponsorom Towarzystwo rozbudowało Bibliotekę im. Zielińskich i przeprowadziło wiele inwestycji w siedzibach swoich oddziałów (Chojnacki 1996). Natomiast na całkowitą obojętność władz lokalnych narzekają np. działacze powstałego w 1986 r. Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego (Pajka 1996). O tym, że właśnie taka postawa władz lokalnych przeważa, może świadczyć faktyczne zawieszenie działalności lub sprowadzenie jej do minimum przez wiele formalnie istniejących towarzystw regionalnych, które nie potrafią znaleźć sobie sponsorów lub nie są w stanie prowadzić działalności gospodarczej. Dotychczasowe przemiany gospodarcze, polityczne i społeczne oraz łącząca się z nimi zmiana sposobu finansowania towarzystw specjalistycznych sprawiły, że wiele z tych towarzystw faktycznie zawiesiło swoją działalność. Nie ma szczegółowych danych na ten temat, wiadomo jednak, że likwidacji z braku środków musiały ulec niektóre lokalne placówki dużych towarzystw ogólnopolskich, np. Polskiego Towarzystwa Historycznego, a także niektóre ich wydawnictwa (Staszewski 1996). Szczególnie odczuły wprowadzone zmiany towarzystwa posiadające własne nieruchomości, duże biblioteki i prowadzące rozbudowaną działalność. Paradoksalnie jednak, podobnie zresztą jak towarzystwa regionalne, właśnie one miały i mają największe szanse na radzenie sobie w zaistniałej sytuacji. Aby uzyskać środki, towarzystwa te zaczęły wynajmować część swych pomieszczeń, a kontakty nawiązane w trakcie dotychczasowej działalności umożliwiają im łatwiejsze pozyskanie sponsorów. Nie zyskuje natomiast szerszego uznania zalecenie, aby podejmować działalność gospodarczą. Członkowie towarzystw naukowych uważają, że zostały one powołane w innych celach i podjęcie takiej działalności odrywałoby je od prowadzonej działalności naukowej oraz upowszechniającej naukę. Tylko w niewielkim stopniu podejmuje się wykonywanie ekspertyz, zresztą nie ma na nie większego zapotrzebowania. W grupie towarzystw specjalistycznych i fachowych zasadniczo inna od pozostałych jest sytuacja materialna towarzystw naukowo-technicznych, zwłaszcza tych zrzeszonych w Federacji Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych NOT. Federacja zrzesza 32 stowarzyszenia i liczy w sumie ok. 230 000 członków, w połowie inżynierów, a w połowie techników. Stowarzyszenia naukowo-techniczne są samowystarczalne finansowo, organizując doradztwo, ekspertyzy i wdrożenia technologiczne. Pozostają w dobrej kondycji materialnej i organizacyjnej. Zajmowane przez nie obiekty przeważnie są już ich własnością. Kolejnym istotnym problemem, oprócz kwestii finansowania działalności, jest zagadnienie właściwego reprezentowania interesów ruchu towarzystw naukowych w skali ogólnopolskiej, zwłaszcza wobec władz. Istniejąca od 1963 r. przy prezydium PAN Rada Towarzystw Naukowych nie cieszy się jednoznaczny poparciem i zainteresowaniem towarzystw, zwłaszcza od czasu, gdy została pozbawiona wpływu na rozdział środków dla tych towarzystw, które otrzymywały je z Polskiej Akademii Nauk. O braku tego zainteresowania świadczy m.in. niska frekwencja delegatów towarzystw na organizowanych co trzy lata wyborach do Rady. Obniża to jej reprezentatywność. Po przejęciu finansowania towarzystw naukowych przez KBN, Rada, wybrana w końcu 1992 r., usamodzielniała się, korzystając z pomocy organizacyjnej Polskiej Fundacji Upowszechniania Nauki oraz Centrum Upowszechniania Nauki PAN. Decyzja o usamodzielnieniu i formalnym zerwaniu związków z PAN była zgodna z oczekiwaniami tych działaczy towarzystw, którzy krytykowali zbytne, długoletnie uzależnienie Rady od Polskiej Akademii Nauk. W tym czasie wysunięto koncepcję utworzenia niezależnego związku towarzystw naukowych, który koordynowałaby ich działalność oraz reprezentował ich interesy wobec władz państwowych. Sięgnęto po wzorce historyczne, takie jak działający przed wojną Komitet Porozumiewawczy czy też powojenne projekty utworzenia Związku Towarzystw Naukowych. Inicjatywę reaktywowania Komitetu Porozumiewawczego mogła podjąć Polska Akademia Umiejętności, której prezes, Kazimierz Kowalski, taką ewentualność poddał publicznie pod rozważę wszystkich zainteresowanych (Kowalski 1995). Wymienione tutaj inicjatywy organizowania społecznego ruchu naukowego nie wzbudziły jednak większego zainteresowania w towarzystwach, podobnie zresztą jak anemiczna działalność Rady Towarzystw Naukowych. Członek Rady Jacek Staszewski tak scharakteryzował sprawozdanie z jej działalności w kadencji 1993–1995: „Mimo solidności opracowania i zawarcia w nim wiadomości o głównych problemach, jakimi zajmowała się Rada i jej Prezydium, nie mogę pozbyć się wrażenia, iż jest to sprawozdanie Rady z jej posiedzeń, nie zaś z działań związanych z bieżącą działalnością towarzystw i ich problemów w mijającej kadencji. Jako członek prezydium Rady dopiero teraz dostrzegłem ten mankament naszej działalności” (Staszewski 1996, s. 53). Główną i realną zasługą Rady tamtej kadencji było patronowanie kwartalnikowi „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”. Jego zadaniem miało być wpływanie na rozwój i integrację ruchu towarzystw naukowych. Pierwszy numer kwartalnika, którego wydawcą i dystrybutorem jest Łódzkie Towarzystwo Naukowe, ukazał się w 1994 r. Oprócz sprawozdań z dyskusji na forum Rady, czasopismo zawiera także opracowania poświęcone obecnej i przeszłej działalności poszczególnych towarzystw lub ich grup, dzięki temu daje możliwość ogólnej orientacji w zagadnieniach związanych z działalnością towarzystw i warunkami jej prowadzenia. Niestety, zła dystrybucja i brak zainteresowania ze strony towarzystw sprawia, że pismo jest prawie nieosiągalne na rynku wydawniczym. W kadencji Rady Towarzystw Naukowych w latach 199–1998 nie zaszły żadne istotne zmiany. Jej aktywność nadal sprowadzała się głównie do dyskusji na rzadko zwoływanych zebraniach. Kwestią zasadniczą dla Rady stało się ponowne powiązanie jej funkcjonowania z PAN, po wejściu w życie nowej ustawy o Polskiej Akademii Nauk, bardzo wzmacniającej jej pozycję pośród innych instytucji naukowych w Polsce. Rozpoczęto rozmowy z władzami Akademii, m.in. na posiedzeniu jej prezydium w dniu 6 października 1997 r. przedyskutowano propozycję prezesa PAN powołania przy tymże prezydium Rady Społecznego Ruchu Naukowego, do której weszliby wszyscy obecni członkowie RTN oraz przedstawiciele ruchu zaproponowani przez wydziały i oddziały PAN (Z życia... 1998). W tej sytuacji Prezydium Rady opowiedziało się za ponownym usytuowaniem RTN przy Prezydium PAN, z zachowaniem przez Radę pewnej autonomii i samodzielności, jaką nowa ustawa o PAN przyznaje komitetom naukowym. Dawałoby to możliwość finansowania prac Rady przez Akademię na zasadach podobnych do finansowania innych rad i komitetów naukowych istniejących przy Prezydium PAN. 25 listopada 1997 r., na plenarnym posiedzeniu Rady, jej członkowie jednomyślnie opowiedzieli się „za powiązaniem Rady Towarzystw Naukowych z Polską Akademią Nauk jako opiniodawczego i doradczego organu Prezydium PAN, reprezentującego towarzystwa”. Zaakceptowany przez prezesa PAN regulamin Rady miałby określić zasady jej powoływania, strukturę organizacyjną, zadania oraz finansowanie jej działalności przez PAN, w tym wydawania kwartalnika „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego” (Majsterkiewicz 1998). W usytuowaniu Rady ma zatem nastąpić powrót do stanu sprzed 1989 r. Nie zmienione natomiast pozostały jej możliwości realnego wpływu na dofinansowywanie towarzystw, gdyż w dalszym ciągu będą one dofinansowywane przez KBN, a nie przez Akademię. Podstawowe dla towarzystw kwestie organizacyjne: dofinansowania ich działalności, integrowania i reprezentowania wspólnych interesów nie są jedynymi, które nurtują działaczy poszczególnych stowarzyszeń naukowych. W dalszym ciągu pozostają nie rozwiążane bardzo istotne dla całego ruchu towarzystw naukowych problemy, takie jak potrzeba przygotowania odrębnej ustawy o towarzystwach naukowych lub znowelizowania istniejącego Prawa o stowarzyszeniach w takim kierunku, aby towarzystwa te mogły korzystać ze szczególnych rozwiązań w związku z posiadanym statusem naukowym, a także konieczność sformułowania kryteriów uznawania istniejących i powstających towarzystw za naukowe, co może z kolei mieć istotne znaczenie dla polityki i systemu finansowania tych towarzystw przez KBN. Odrębna kwestia to następująca w towarzystwach wymiana pokoleń, a właściwie jej brak. Podobnie jak w innych instytucjach naukowych, tworzy się w nich luka pokoleniowa – na miejsce odchodzących, starszych członków coraz rzadziej przychodzą młodzi, dla których aktywne członkostwo w towarzystwach jest albo zgoła nieatrakcyjne, albo stanowi zbyt duży ciężar wobec znacznego obciążenia obowiązkami zawodowymi i dodatkowymi pracami zarobkowymi – w sytuacji znacznej pauperyzacji środowiska naukowego. Towarzystwa naukowe nie działają w próżni. Dotyka je taki sam kryzys jak całą polską naukę. Mogą one znaleźć swoje właściwe miejsce w konfiguracji instytucji naukowych w Polsce tylko wtedy, gdy cały system nauki polskiej ulegnie zmianom umożliwiającym towarzystwom jasne określenie własnych celów, ich członkom – status materialny pozwalający na działalność społeczną, a społeczeństwu i władzom – zrozumienie dla potrzeby wspierania tej działalności. Literatura Bielański A. 1994 Rola, zadania i warunki rozwoju społecznego ruchu naukowego, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 2. Buko A. 1996 Z prac Radomskiego Towarzystwa Naukowego, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 1. Chojnacki J. 1996 W 175 rocznicę założenia Towarzystwa Naukowego Płockiego, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 1. Działalność… 1996 Działalność Rady Towarzystw Naukowych w kadencji 1993–1995. Sprawozdanie przedstawione na zjazdach towarzystw ogólnych regionalnych we Wrocławiu w dniu 22 marca 1996 r., i specjalistycznych w Warszawie w dniu 12 kwietnia 1996 r., „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 2. Hubner P. 1992 Polityka naukowa w Polsce w latach 1944–1953. Geneza systemu, Wrocław. Informacja… 1998 Informacja Departamentu Studiów i Promocji Nauki KBN z 16 II 1998 o ocenie wykonania przez podmioty działające na rzecz nauki zadań dofinansowywanych w roku 1996 ze środków na działalność ogólnotechniczną i wspomagającą badania, Komitet Badań Naukowych, Warszawa. Jaczewski B. 1978 Polityka naukowa państwa polskiego w latach 1918–1939, Wrocław. Jaczewski B. 1992 Organizacja i instytucje życia naukowego w Polsce (listopad 1918–1939), w: Historia nauki polskiej, t. V, Wrocław. Karasiński E. 1994 Dofinansowywanie działalności ogólnotechnicznej i wspomagającej badania w ocenie Łódzkiego Towarzystwa Naukowego, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 2. Kowalski K. 1995 Polska Akademia Umiejętności, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 3/4. Kryteria… 1998 Kryteria i tryb przyznawania środków z budżetu państwa na dofinansowywanie działalności ogólnotechnicznej i wspomagającej badania oraz na dofinansowywanie podmiotów działających na rzecz nauki (DOT), Komitet Badań Naukowych, Warszawa. Kurnatowski S. 1996 Zadania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w obecnej sytuacji środowiska naukowego, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 3/4. Labuda G. 1994 Społeczny ruch naukowy w obliczu przechodzenia od gospodarki planowanej do gospodarki rynkowej, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 1. Liszewski S. 1994 Miejsce społecznego ruchu naukowego w nauce polskiej oraz społeczne cele jego działalności, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 2. Luchowiec J. 1997 Propozycja zmian niektórych zasad dofinansowania towarzystw naukowych oraz roli i zasad współdziałania Rady Towarzystw Naukowych z Komitetem Badań Naukowych, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 3/4. Majsterkiewicz T. 1998 Posiedzenie plenarne Rady Towarzystw Naukowych w dniu 25 listopada 1997 r., „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 1. Ocena i ranking… 1995 Ocena i ranking towarzystw naukowych. Raport końcowy, Polska Fundacja Upowszechniania Nauki, Warszawa. Orzechowski K. 1996 Z prac Radomskiego Towarzystwa Naukowego, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 1. Pajka S. 1996 Dziesięć lat Ostrołęckiego Towarzystwa Naukowego, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 1. Rocznik… 1995 Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego, t. LVII, Warszawa. Rolbiecki W. 1992 Społeczny ruch naukowy w Polsce w latach 1939–1951, w: Historia nauki polskiej, t. V, Wrocław. Rutkowski 1997 Towarzystwa naukowe a młodzi pracownicy nauki, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 1/2. Sprawozdanie… 1995 Sprawozdanie Towarzystwa Naukowego w Toruniu 1 stycznia 1995 – 31 grudnia 1995, Toruń. Sprawozdanie… 1997 Sprawozdanie z wykonania budżetu w 1997 roku. Część 48, Komitet Badań Naukowych, Warszawa. Staszewski J. 1996 Uwagi o warunkach działalności towarzystw naukowych, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 2. Suchodolski B. 1994 W sprawie towarzystw naukowych, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 2. Wawrzyniak K. 1996 Sytuacja polskich towarzystw naukowo-technicznych – stan i dynamika rozwoju, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 2. Ż życia … 1998 Ż życia organizacyjnego PAN, „Nauka”, nr 1. Zjazd… 1996 Zjazd towarzystw naukowych ogólnych regionalnych we Włocławku, „Problemy Społecznego Ruchu Naukowego”, nr 2. Jan Kozłowski Od samorządu nauki do polityki naukowej W środowisku naukowym panuje powszechne przekonanie o głębokim kryzysie, w jakim znalazła się nauka w Polsce. Poglądy na temat źródeł, przejawów, następstw oraz koniecznych skutków zaradczych tego kryzysu różnią się jednak biegunowo. Przeważa opinia, że jego głównym źródłem jest niedofinansowanie budżetowe badań. Autor artykułu polemizuje z tym poglądem. Stawia tezę, że głównym źródłem kryzysu są formy zarządzania nauką, niedostosowane do realiów Polski jako kraju ścigającego państwa rozwinięte gospodarczo. Niemal wszystko to, co polscy uczeni napisali w ostatnich latach o problemach nauki przedstawiało ich własny punkt widzenia. Należy jednak pamiętać, że nauka jest celem samym dla siebie dla badaczy, lecz dla polityki państwowej i społeczeństwa jest ona tylko jedną z opcji, które należy brać pod uwagę. To, co leży w interesie środowiska naukowego nie zawsze i niekoniecznie leży w interesie społecznym. W krajach zachodnich dochodzą do głosu dwa niemal krańcowo przeciwstawne podejścia w dyskusji na temat organizacji i finansowania badań naukowych – samych naukowców oraz analityków rządowych, ekonomistów i polityków. W centrum argumentacji naukowców leżą kwestie dobra samej nauki, potrzeb poszczególnych dyscyplin, swobody badań naukowych, autonomii instytucji naukowych. W centrum argumentacji analityków – kwestie wkładu nauki do dobrobytu kraju, innowacji technologicznych pobudzających wzrost gospodarczy i konkurencyjność gospodarki, synergii między nauką, techniką, gospodarką oraz społeczeństwem, a także podporządkowania badań celom zewnętrznym. Między tymi przeciwstawnymi sposobami myślenia rodzi się napięcie. Dyskusje i negocjacje wzbogacają oba podejścia i łagodzą ich skrajności. Dzięki temu powstają rozwiązania możliwe do zaakceptowania zarówno dla środowiska naukowego, jak i dla rządu. W Polsce (poza sporadycznymi wypowiedziami na temat finansowania badań Grzegorza Kołodki, Wiesława Kaczmarka, Leszka Balcerowicza i Tadeusza Syryjczyka, którzy – wbrew partyjnym różnicom – mówili w gruncie rzeczy to samo) opinie na temat nauki wygłaszają głównie sami uczeni. Drugi punkt widzenia nie jest formułowany. Brak partnera do dialogu powoduje, że dyskusja o nauce znajduje się od lat w punkcie wyjścia. Uczeni i politycy pozostają przy swoich racjach, gdyż żadna ze stron nie przedstawia swojego stanowiska w sposób, który mógłby stać się platformą dyskusji. Spróbujmy opisać pewne milczące założenia, które leżą u podstaw stanowiska środowiska naukowego. Nauka jest wartością samą w sobie, niezależnie od swojej struktury dyscyplinowej, wewnętrznych powiązań oraz bez względu na to, czy ma obecnie związek z innowacyjnością gospodarki i praktyką społeczną. Tylko uczeni – zwłaszcza stojący na szczycie hierarchii zawodowej – są kompetentni, aby decydować o kierunkach rozwoju nauki i podziale funduszy na badania. Inne strony (np. przedsiębiorcy i politycy) z powodu swojej niekompetencji nie powinni uczestniczyć w układaniu zasad oraz dokonywaniu podziału funduszy na badania. Jeśli tylko rządy pozostawią decyzje o nauce samym uczonym, nauka sama znajdzie sposób służenia społeczeństwu. Jakość badań powinna być głównym kryterium ich oceny. Kontrakt między środowiskiem naukowym, które zobowiązuje się do prowadzenia dobrej klasy badań, a rządem, który ma obowiązek ich finansowania, ma charakter stały i nie powinien być renegocjowany w zmienionych okolicznościach (Rip 1994). Jednak już od końca lat sześćdziesiątych poglądy o nauce jako samoczynnym czynnikiu wzrostu gospodarczego i poprawy jakości życia, autonomii środowiska naukowego jako gwarancji optymalnego wykorzystania nakładów budżetowych na badania oraz państwie, zobowiązany do bezwarunkowego popierania rozwoju nauki, zaczęły być coraz częściej kwestionowane. Poglądy uczonych oraz kół rządowych na funkcje i optymalny kształt organizacji nauki, do tego czasu zbliżone, zaczęły się od siebie oddalać. Obowiązujący dotąd kontrakt społeczny przestał obowiązywać i wszedł w fazę – ponawianych cyklicznie – renegocjacji. W efekcie tych wszystkich zmian powstał za granicą (podlegający stałym zmianom) nowy system nauki – z rządem jako ważnym uczestnikiem gry o podział funduszy oraz naciskiem na cele utylitarne, selekcję i konkurencyjność badań. Samorząd nauki w Polsce po 1989 r. Podczas gdy w krajach zachodnich w latach dziewięćdziesiątych istotą zmian w systemie nauki było wprowadzenie profesjonalnej polityki naukowej (na szczeblu rządowym) oraz quasi-rynkowego systemu badań (na szczeblu realizacji), czyli ograniczenie autonomii nauki, zmiany podjęte w Polsce po 1989 r. polegały na wzmacnieniu autonomii przez podniesienie jej na szczebel rządowy. Po 1998 r. środowisko naukowe doprowadziło do powołania Komitetu Badań Naukowych – urzędu centralnego będącego kombinacją tradycyjnego ministerstwa z władzą samorządową. Narodził się więc, trwający już od ośmiu lat, unikatowy eksperyment polityczny i społeczny. Eksperyment ten pokazuje, jak w kraju radykalnej transformacji działa odziedziczony po PRL (trzy piony – instytuty PAN, uniwersytety, jednostki badawczo-rozwojowe; struktura dyscyplinowa; zasady zarządzania placówkami) i tylko nieznacznie od tego czasu zreformowany system nauki w powiązaniu z odziedziczoną po PRL i niemal nie zreformowaną (w dziedzinie nauki) administracją państwową. Nie można zrozumieć istoty KBN bez wiedzy o intencjach jego twórców. Zamiarem ich było oparcie zarządzania nauką na zasadach demokracji. Jako obywatele kraju autorytarnego, demokrację znali oni – z własnego uczestnictwa – przede wszystkim z działalności stowarzyszeń naukowych. Modelem demokracji było dla nich stowarzyszenie. Założycielom KBN demokracja kojarzyła się więc głównie z systemem reprezentacji, obieralnością, jawnością życia publicznego, a nie z systemem demokratycznej kontroli oraz zasadą racjonalnego, obiektywnego, profesjonalnego podejmowania decyzji, zgodnego z wolą mocodawcy, jakim jest – w ostatniej instancji – parlament, wybrany w wyborach powszechnych i reprezentujący społeczeństwo. Twórcy KBN brali zatem pod uwagę najbardziej widoczne i zewnętrzne elementy demokracji, a pomijali jej bardziej ukryte, ale istotne mechanizmy polityczne. Autorzy ustawy o KBN idealizowali środowisko naukowe, widząc w nim ofiarę samowoli urzędniczej autorytarnego państwa. Zakładali oni, że uczeni – uwolnieni od dawnej presji – dzięki samorządowi wznoszą się na szczyt swoich możliwości zawodowych. Jednak świat nauki nie stanowił bynajmniej enklawy cnót, kompetencji i zasad „dobrej roboty”, tylko dzielił (dobre i złe) cechy reszty społeczeństwa. Autoidealizacja gaśiła samokrytyzm i utrudniała podejmowanie działań naprawczych. Samorządność jest uzasadniona wtedy, gdy grupa, która decyduje o swoich sprawach, jest właściwie majątku i funduszy, z których korzysta. Dotyczy to np. spółdzielni produkcyjnych i mieszkaniowych, kas zapomogowych, stowarzyszeń naukowych oraz zawodowych. Demokracja liberalna nie przewiduje jednak samorządu zawodowego na szczeblu rządowym. Podział funduszy rządowych na zasadach samorządności jest usprawiedliwiony wówczas, gdy organizacja samorządowa działa jako agent rządu (lub rządowej agencji) na ścisłe określonych warunkach i pod stałą kontrolą swego patrona. Zasada ta nie dotyczy KBN, agenta, który jest swoim własnym patronem. Samorządność z natury służy utrwaleniu status quo, gdyż daje równie prawa wszystkim uczestnikom zrzeszenia. Nie jest zatem właściwą zasadą władzy wówczas, gdy potrzeba zmian w obszarze zainteresowania samorządnej władzy. W historii nauki polskiej znany jest trwający w XVIII wieku przez dziesięciolecia opór samorządu akademickiego przeciwko reformom, złamany dopiero ogólne przez Komisję Edukacji Narodowej (w Akademii Krakowskiej – reforma Hugona Kołłątaja, sprawującego zarząd komisaryczny). Idea KBN została oparta na przekonaniu, że kwalifikacje zdobyte w działalności badawczej stanowią dostateczną legitymację do udziału w tworzeniu polityki naukowej. Jednak sposób sprawowania władzy przez członków Komitetu, komisji i sekcji jest daleki od merytokracji. Podejmując decyzje, członkowie komisji i sekcji KBN rzadko korzystają z analiz, statystyk i ekspertyz. Można to wyjaśniać następująco. Badacze to specjaliści, którzy wiedzą bardzo wiele, ale o stosunkowo wąskim obszarze zjawisk. Są oni najczęściej ignorantami w zagadnieniach leżących poza sferą ich zainteresowań. Zachowują świadomość własnej niewiedzy, gdy idzie o obszary problemowe kontrolowane przez innych uczonych. Przestrzegają wówczas zasad kompetencji i powstrzymują się od wyrażania własnych opinii na temat zagadnień leżących na cudzych polach badań. Zasada kompetencji służy demarkacji sił w środowisku naukowym i utrzymaniu (względnego) „pokoju społecznego” panującego wśród uczonych. Przestaje ona jednak obowiązywać, gdy dyskusja dotyczy zagadnień leżących poza podzielonymi terytoriami. Za taką „ziemię niczyją” polscy uczeni uznają – niesłusznie – znawstwo zagadnień polityki naukowej. Przedsiębiorca kapitał zebrany w jednej branży inwestuje w innej, uczonemu jednak prestiż osiągnięty w jego własnej specjalności nie daje prawa do posłuchu w innej dziedzinie. Jak uczy doświadczenie, uczeni, którzy dzięki swym badaniom zaproponowali niezwykle oryginalne i złożone struktury tłumaczące np. zasady przebiegu pewnych chorób, funkcjonowania gospodarki łatyfundialnej w XVII w. czy też ekosystemu lasów dorzeczca Amazonii, nie rozumieją znacznie prostszych schematów funkcjonowania systemu nauki we współczesnym świecie zachodnim. Jest tak po prostu dlatego, że wzrosli oni w okresie, gdy ideał autonomii nauki uznawano w Polsce za naturalny, oczywisty i sam przez się zrozumiały. Klasa naukowa uczonego nie jest więc żadną gwarancją jego użyteczności jako doradcy ds. rządowej polityki naukowej. W pierwszej połowie XIX w. badania naukowe przekształciły się w zawód, a badacz-amator stał się zjawiskiem anachronicznym (choć nawet dziś w pewnych dziedzinach, np. w entomologii, wkład amatorów bywa bardzo duży). W drugiej połowie XX w. zjawisko profesjonalizacji objęło politykę naukową. Choć spotyka się uczonych, którzy znacznie głębiej rozumieją problemy polityki naukowej niż eksperci, decydującą rolę w przygotowaniu programów rządowych odgrywają (w krajach zachodnich) profesjonalisci. Nieuchronną konsekwencją wprowadzenia samorządu w nauce było wzmocnienie wśród badaczy przekonania, że są oni jedynym i całkowitym źródłem autorytetu w sprawach zarządzania krajową nauką, niezawisłym od jakiegokolwiek autorytetu zewnętrznego. Miało to kolejne następstwa. Polityka naukowa jest dziś złożoną dziedziną wiedzy, wykładaną na wielu kursach i studiach. Jest ona przedmiotem badań i ekspertyz w dziesiątkach instytutów naukowych i firm doradczych oraz podstawą wielu zawodów (takich jak m.in. statystyk nauki, bibliometra, ewaluator czy specjalista ds. innowacji i transferu technologii). Badacz, ekspert czy urzędnik zajmujący się polityką naukową specjalistyczne umiejętności (jak np. formułowanie strategii politycznej, sporządzanie prognoz rozwoju technologicznego) zdobywa latami. Aby np. przeprowadzić tzw. research and technology foresight (przewidywanie rozwoju nauki i techniki), trzeba umieć sformułować jego cele, funkcje i zadania, określić przedmiot i zakres, metodę, techniki, horyzont czasowy, zasady ewaluacji, wskaźniki sukcesu itd. Zadania te często przerastają możliwości pojedynczego eksperta i wymagają skoordynowanego działania wielu wysoko wykwalifikowanych specjalistów. Wiedza o polityce naukowej jest dziś obszerna, gdyż praktyka – w krajach zachodnich – jest złożona i rozbudowana. Mając z góry zapewnioną władzę decydowania o sprawach nauki, polscy badacze nie mieli bodźca, aby uświadomić sobie potrzebę takiej specjalistycznej wiedzy. W efekcie decydowali oni często o sprawach, na których słabo się znali. Co więcej, korzystali ze swojej władzy, aby oddalić lub ograniczyć – pojawiające się co pewien czas – możliwości zewnętrznej, pozaśrodowiskowej oceny polskiej nauki (np. oceny propozycji grantowych przez naukowców zagranicznych, oceny funkcjonowania systemu grantów przez specjalistów od zarządzania czy diagnozy systemu zarządzania KBN dokonanej przez firmę doradczą). • Komitet Badań Naukowych został oparty na idei uczonych jako grupy zawodowej. Tymczasem badacze w Polsce nawet w 1989 r. nie tworzyli grupy zawodowej w takim sensie jak lekarze lub prawnicy. W koncepcji, która legła u podstaw ustawy o KBN, środowisko naukowe nosiło charakter jak gdyby substancji, czegoś trwałego, odrębnego, jednolitego. Ale w krajach zachodnich i coraz częściej także w Polsce badacze stają się grupą coraz silniej zróżnicowaną. Zacierają się role naukowca oraz menedżera nauki, eksperta, doradcy, konsultanta, popularyzatora. Zamazują się różnice między badaniami a innymi rodzajami działalności naukowej i technicznej (takimi jak informacja, kształcenie, szkolenia, doradztwo, pomiary, testowanie itd.) oraz między nauką a wiedzą w ogóle. Wzrasta przepływ personelu między nauką a przemysłem. Zatrudnienie w instytucjach naukowych nosi coraz częściej nie charakter stały, tylko okresowy (kontrakty). Różnicują się źródła finansowania badań naukowych. Zespoły badawcze istnieją krócej, a badacze szybciej zmieniają swoje zainteresowania. Hierarchia w nauce ulega spłaszczeniu, a produkcja wiedzy – rozproszeniu (jej źródłem są już nie tylko wybitni uczeni oraz wyróżniające się wydziały uniwersyteckie, ale także biura konstrukcyjne w przemyśle, spółdzielcze laboratoria przemysłowe, firmy doradcze, centra informacji, think tanks itd.). Rosną więzi nauki finansowanej ze źródeł publicznych z gospodarką, administracją publiczną oraz organizacjami pozarządowymi. W świetle wszystkich tych tendencji badacze tracą charakter jednolitej grupy zawodowej, jaką byli zarówno przed wojną (jako zatrudnieni, przede wszystkim, na wyższych uczelniach), jak i w PRL (jako przedstawiciele tzw. budżetówki, posiadający w świetle obowiązującego prawa zbliżony status, niezależnie od pionu, w jakim byli zatrudnieni). Nauka traci charakter jednolitej, odrębnej dziedziny działalności poznawczej. Ulega erozji idealistyczna wiara w istnienie szczególnej misji uczonych (zrodzona w czasach, gdy nauka była uprawiana przez nieliczne grono wybitnych badaczy, wysoko wyrastających ponad przeciętny poziom społeczeństwa, i niemożliwa do obrony w okresie, gdy stała się ona zajęciem niemal masowym, a wymagania intelektualne stawiane personelowi w większości prac zawodowych nieporównanie wzrosły). Wobec olbrzymiej rozmaitości zadań, funkcji i misji badaczy oraz instytucji naukowych, idea odrębności zawodowej i zawodowego samorządu uczonych przestaje być jasna. Kwalifikacje żądane od badaczy są zbyt zróżnicowane i zbyt zróżnicowani są użytkownicy ich prac, aby można było wskazać na trwałe „jądro” zawodu i na jego podstawie budować nie tylko ich tożsamość, ale także jedną instytucję zawodową. Badania naukowe mają odmienny charakter od działalności przedstawicieli wolnych zawodów (np. adwokatów, księgowych, notariuszy), pracujących według skodyfikowanych procedur, dla których istnienie izb zawodowych jest konieczne w celu kontroli oraz gwarancji wartości udzielanych przez nich indywidualnie usług. - Komitet Badań Naukowych zorganizował środowisko naukowe na zasadach demokracji. Oświeceniowi „naturalne prawo jednostki” do udziału w sprawowaniu władzy za pośrednictwem przedstawicieli wybranych w powszechnym głosowaniu jest słuszną zasadą ustroju politycznego, ale budzi wątpliwości jako podstawa samoorganizacji nauki. Nie jedność natury ludzkiej, ale zróżnicowanie dorobku intelektualnego uznaje się na świecie za fundament „rzeczypospolitej uczonych”. Dlaczego w okresie międzywojennym, gdy polskie środowisko naukowe było ok. 15-krotnie mniejsze, ówczesny samorząd nauki zaowocował bogactwem koncepcji i inicjatyw organizacyjnych, a w latach dziewięćdziesiątych, gdy działa na szczeblu rządowym i ma do swojej dyspozycji 10–20-krotnie większe środki (mierzone w odsetkach znacznie większego dochodu narodowego) nie przejawia podobnej prężności? Dlaczego przed wojną sposób koordynacji badań w Polsce należał do najnowocześniejszych w świecie (komitety naukowe przedkładające środowisku oraz rządowi oceny potrzeb dyscyplin; Dział Nauki Kasy im. Mianowskiego, prowadzący monitoring organizacji oraz rozwoju badań w Polsce i na świecie; okresowe ankietyzacje środowiska itd.), a obecny razi swoją archaicznością nawet na tle innych państw postkomunistycznych, takich jak np. Węgry? Myślę, że dlatego, iż w latach międzywojennych samorząd był powszechnie akceptowaną formą kierowania nauką. Decydujący głos mieli w nim profesorowie uniwersyteccy, skupieni w pięciu głównych ośrodkach akademickich. Na ogół znali się oni wzajemnie i reprezentowali podobny typ kultury. Nauka nie miała takich jak dziś implikacji społecznych i gospodarczych. Wiedza o nauce i jej zarządzaniu była prostym uogólnieniem praktyki. Od tego czasu charakter, ilość oraz stopień komplikacji spraw związanych z zarządzaniem naukę wielokrotnie wzrosły. Potrzebna do tego celu wiedza rozszerzyła się i oderwała od codziennej praktyki badawczej. Środowisko naukowe stało się liczne, anonimowe, zróżnicowane i rozproszone. Dawne formy zarządzania nauką przestały zdawać egzamin. Przed wojną nauka była narzędziem budowy prestiżu kraju, który odzyskał niepodległość. U podstaw ówczesnej aktywności samorządowej uczonych leżała silna motywacja patriotyczna. Obecnie tego rodzaju motywacja jest znacznie słabsza. Polska ma ustalone miejsce w świecie, a koszty uczestnictwa w pierwszej lidze nauki wzrosły do tego stopnia, że polscy uczeni mają szanse przesuwać granice poznania tylko w zespołach i programach międzynarodowych. Źródłem prestiżu kraju, bardziej niż odkrycia naukowe, są dziś nowe wyroby przemysłowe, wykształceni mieszkańcy, dobre drogi i czyste dworce. Badań naukowych nie finansuje się dla prestiżu, tylko w celu podniesienia – materialnego i duchowego – dobrobytu kraju. Prestiż jest zawsze mile widzianym efektem ubocznym, ale nie stanowi celu. W krajach zachodnich nieraz cofa się dotacje budżetowe badaniom na światowym poziomie, jeśli tylko przekształcają się one w rodzaj „sztuki dla sztuki” i nie dostarczają dostatecznego wkładu innym dziedzinom (np. likwidacja radiobiologii w Wielkiej Brytanii w połowie lat osiemdziesiątych) lub gdy spada na nie zapotrzebowanie (np. ograniczenie badań nuklearnych w Wielkiej Brytanii w początkach lat dziewięćdziesiątych). Inaczej niż w latach międzywojennych, polskim uczonym brak dziś pewnej wspólnej nadrzędnnej idei, przekraczającej zadania poszczególnych dyscyplin, poczucia misji, która nadawałaby głębszy sens ich codziennym pracom. Wprowadzenie samorządu nauki było równoznaczne z przekreśleniem szansy tworzenia polityki naukowej. Polityka naukowa to takie oddziaływanie rządu (za pomocą instrumentów prawnych, finansowych, fiskalnych i informacyjnych) na system nauki i techniki, użytkowników badań oraz szeroki obszar „instytucji pomostowych” (np. centrów doskonałości, ośrodków transferu technologii, eksploratoriów), aby tworzyły one skuteczny system innowacji. Samorząd badaczy nie dopuszcza do dalej idącej ingerencji w instytucje naukowe, ponad aktywność przedkładą podejście responsywne oraz dba o to, aby możliwie największą część budżetu nauki przeznaczać na same tylko badania. W ten sposób niweczy szansę prowadzenia polityki naukowej. Polityka ta powstała przecież właśnie wtedy, gdy zmieniła się perspektywa patrzenia na naukę (z perspektywy samych uczonych na perspektywę społeczną) i gdy wobec nauki zastosowano instrumenty polityki rządowej, kiedy uznano, że państwo powinno wspierać naukę nie tylko dlatego, że jest ona dobrem cennym samym dla siebie, a uczeni powinni mieć środki, aby robić to, na co mają ochotę. Jak podkreśla Chris Freeman (1992), wbrew potocznym opiniom, nauka sama z siebie wcale nie pobudza wzrostu gospodarczego ani też nie służy jakimkolwiek celom społecznym (takim jak ochrona środowiska) lub wojskowym. Ścisłe biorąc, wyniki prac badawczych i rozwojowych to tylko strumień informacji: artykułów, raportów badawczych, książek, w najlepszym razie – prototypów lub wstępnych realizacji urządzeń. Byłoby to wystarczające, gdyby nauka była uprawiana jedynie dla niej samej. Wszelako dla wywarcia wpływu na gospodarkę, jakość życia lub stan obronności kraju, same tylko wyniki nie wystarczają. Co więcej, gdy mają one pozostać w stadium szkiców, prototypów lub modeli i nie przejść do praktyki, z punktu widzenia polityki naukowej są niemal całkowicie stracone. Ustawa o KBN nałożyła na tę instytucję obowiązek prowadzenia polityki naukowej, ale nie dała służących do tego celu narzędzi. Podstawową przesłanką decyzji w KBN – od jej założenia po dzień dzisiejszy i od ministra po specjalistę – jest eliminacja finansowania wszystkiego, co nie mieści się w pojęciu badań naukowych. Szczątkowy fundusz DOT (działalności ogólnotechnicznej) bardziej niż inne składniki budżetu nauki padał ofiarą redukcji. Programy KBN dotyczące polityki naukowo-technicznej, innowacyjnej oraz priorytetów badawczych nawet wbrew intencjom Komitetu pełniły funkcję listka figowego zakrywającego brak prawdziwej polityki. Miały one głównie charakter deklaratorywny, nie spełniały żadnego międzynarodowego standardu strategii politycznej, nie zasługiwały na nazwy, jakie nosiły i najczęściej pozostały na papierze: nie były stosowane przez KBN (priorytety) lub nie wywołały odzewu wśród środowisk, do których były adresowane (według badań ankietowych firmy korzystały z wprowadzonych staraniem KBN zachęt na rzecz B+R oraz zakupów patentów, projektów i licencji „w ilościach śladowych”). Zasada wyłącznego finansowania badań może obowiązywać w specjalnych agencjach resortowych, ale nie w samych ministerstwach nauki. Jest tak po prostu dlatego, że społeczny i gospodarczy wpływ badań zależy nie tylko od samych badań, ale także m.in. od dostępności różnych źródeł finansowania nowych firm technologicznych („kapitał zasienny”, kapitał ryzyka), wsparcia biznesowego oraz technologicznego małych i średnich przedsiębiorstw, ochrony własności intelektualnej itd. Znaczenie pozabadawczych przesłanek wpływu badań odkryto w latach siedemdziesiątych. Wpłynęły na to dwa fakty: odkrycie roli, jaką we wzroście gospodarczym oraz tworzeniu nowych miejsc pracy odgrywają małe i średnie przedsiębiorstwa oraz upadek liniowego modelu innowacji. Model liniowy, charakterystyczny dla wielkich rządowych programów badawczo-technologicznych (głównie wojskowych) oraz wielkich korporacji, zakładał organizację jednokierunkowego rozwoju: od badań podstawowych, poprzez stadia pośrednie (badania stosowane, prace rozwojowe, projekty, prototypy, uruchomienie produkcji) do produktu rynkowego oraz opierał się na zasadzie wiązania ze sobą poszczególnych uczestników procesów innowacyjnych, pełniących z góry określone funkcje i role. Jego miejsce zaczęło zajmować model otwarty, rynkowy, w którym poszczególni uczestnicy procesu innowacji (centra transferu technologii, ministerstwa i agencje, laboratoria rządowe, uniwersytety, firmy doradcze, izby gospodarcze itd.) korzystają ze swoich usług w sposób dobrowolny oraz stale wzajemnie dostosowują się i uczą się od siebie. Polityka naukowa polega przede wszystkim na usuwaniu barier i „wąskich gardel” w funkcjonowaniu tego otwartego systemu innowacji oraz na podejmowaniu w jego obrębie różnorodnych działań dostosowawczych. Jej efektem są np. ustawy dające wyższym uczelniom i zespołom badawczym prawa współwłasności patentów powstających w wyniku badań finansowanych z funduszy publicznych, programy współpracy szkolnictwa wyższego i przemysłu, zmiany kryteriów oceny nauczycieli akademickich (użyteczność jako drugie podstawowe kryterium oceny badań obok ich wartości naukowej) czy też programy finansowania centrów technologii. Twórcy KBN odrzucili możliwość oddziaływania na sferę pozabadawczą, traktując ją jako domenę działania rynku. Nie wzięli jednak przy tym pod uwagę zjawiska tzw. niedoskonałości rynku (market failure), który sam w sobie nie jest w stanie zapewnić optymalnego przebiegu procesów gospodarczych i społecznych, m.in. optymalnych z punktu widzenia interesu kraju powiązań gospodarki z badaniami naukowymi i technologicznymi. Niedoskonałość rynku uzasadnia m.in. zaangażowanie rządów zachodnich w budowę infrastruktury innowacji i transferu technologii. Trudno zrozumieć, na jakiej podstawie rząd kraju postkomunistycznego, odbudowujący mechanizmy rynkowe po przeszło czterech dekadach gospodarki nakazowo-rozdzielczej, spodziewał się, że rynek wyręczy go w wykonaniu zadań, których nie jest w stanie wypełnić rynek najbardziej rozwiniętych państw świata. Z powodu absencji resortu nauki wiele działań wchodzących w skład polityki naukowej (w szerokim znaczeniu, obejmujących też technologie i innowacje) zrealizowano korzystając ze wsparcia funduszy Ministerstwa Pracy (program TOR#10, oparty na pomocy technicznej Uniwersytetu Stanu Ohio) oraz zagranicznych funduszy pomocowych (USAID, PHARE, British Know-How Fund, rząd duński i in.) (Markowski, Stawasz, Matusiak 1998). Powstała więc w Polsce infrastruktura innowacji i transferu technologii, ale jest ona wątpla i chwiejna, gdyż zależy od okresowych i zadaniowych funduszy, wsparto niektóre instytuty naukowe i firmy innowacyjne, ale działania naprawcze objęły stosunkowo mały obszar nauki i gospodarki. Wszystkie te przedsięwzięcia realizowano najczęściej poza wiedzą i zainteresowaniem KBN. Były one traktowane przez Komitet – zgodnie jego misją – nie jako naturalne i konieczne uzupełnienia działań na rzecz działalności badawczej, nie jako pas transmisyjny, łączący badania ze sferą praktyki, tylko jako zjawiska obce i zewnętrzne. Gdy resort nauki odmawia zainteresowania dla sfery pozabadawczej, nie tylko traci podstawę swojej społecznej legitymizacji, ale także ideę sensownego uporządkowania samych badań i instytucji badawczych. Polityka naukowa to podejmowanie decyzji o badaniach naukowych traktowanych nie jako cel sam w sobie, ale jako narzędzie zmiany, innowacji, wzrostu gospodarczego i poprawy życia. Gdy brak takiego podejścia, brakuje też punktu orientacyjnego dla racjonalnego urządzenia spraw nawet wewnątrz samego systemu badań. Jako przykład przytoczymy zasady alokacji funduszy badawczych. Podział pieniędzy w KBN między dyscypliny naukowe dokonywany jest z roku na rok według tych samych reguł. Trzymanie się tych samych reguł zapobiega niekończącym się konfliktom i jest optymalne z punktu widzenia stabilności samorządowej władzy. Reguły podziału wprowadzone w początkach istnienia KBN stanowiły odbicie środowiskowego układu sił, będącego pochodną decyzji inwestycyjnych PRL, przede wszystkich tych podjętych na przełomie lat czterdziestych i pięćdziesiątych, gdy tworzono nowy system nauki. W ten sposób samorząd nauki w znacznej mierze utrwalili i zamroził skutki fundamentalnych decyzji władzy komunistycznej, impregnując system badań od oddziaływania świata zewnętrznego. Ale, co ciekawsze, nie stworzył przy tym systemu, który, choć zamknięty w sobie, byłby bardziej spójny od poprzedniego, gdyż oparty na zasadach premiowania wkładu pól badań do innych dyscyplin. Przeciwnie, badania – jak się zdaje – są dziś bardziej rozproszone niż były dawniej. W krajach zachodnich narzędziem myślenia o polityce naukowej są pewne dość ściśle określone i rozbudowane struktury teoretyczne, takie jak np. „krajowy system innowacji”, „regionalne systemy innowacji”, „determinanty wzrostu gospodarczego”, „czynniki rozwoju społecznego”. Za pomocą dokładnie zdefiniowanych terminów, wskaźników i hipotez definiuje się problemy, które stają się osią prac nad formułowaniem strategii. Gdy brakuje takich obiektywnych, podlegających krytyce i ewolucji struktur teoretycznych, działaniami politycznymi rządzi dowolność, subiektywizm i (jak mawiano w okresie PRL) voluntaryzm. Brakuje wówczas układu odniesienia dla dyskusji o priorytetach politycznych, nie ma wspólnego języka, płaszczyzny porozumienia oraz możliwości obiektywizacji dialogu i negocjacji między rządem, środowiskiem naukowym a opinią publiczną. Struktury teoretyczne kanalizują, porządkują i ukierunkowują dyskusję o celach i zadańach politycznych, czynią ją przejrzystą oraz otwartą na kontrolę (logiczną i merytoryczną). Dają narzędzie wyobraźni politycznej, czyli zdolności do tworzenia modeli umożliwiających interpretację teraźniejszej oraz prognozowanie przyszłej sytuacji nauki i techniki. Są nieocenioną pomocą w tworzeniu i realizacji polityki. Aby jednak spełniły one swoje zadanie, muszą być znane przez dostatecznie dużą i wpływową grupę analityków, urzędników, polityków i dziennikarzy. Aby były znane, muszą zostać wcześniej upowszechnione przez ośrodki badań i nauczania polityki naukowo-technicznej i innowacji (science policy studies), obserwatoria statystyki i centra monitoringu rozwoju nauki i techniki, czasopisma. W Polsce te właśnie warunki nie są spełnione (lub są spełnione tylko częściowo). Konsekwencje są łatwe do przewidzenia: zamiast teoretycznych struktur, stosowanych szeroko w świecie nawet poza grupą państw OECD i ułatwiających porównania międzynarodowe, dyskusją o działaniu politycznym na rzecz nauki rządzą nalażowane emocjami środowiskowe stereotypy. Dochodzą w nich do głosu grupowe interesy, przedstawiane jako dobro społeczne. Interes środowiska naukowego i interes kraju wcale nie są tożsame, tak jak nie jest zapewne tożsamy interes jakiejkolwiek grupy zawodowej (np. rolników, górników, nauzczycieli) i interes społeczny. Procesy globalizacji i integracji europejskiej oraz otwarcie polskiej gospodarki na międzynarodową konkurencję sprawiają, że coraz częściej pojawiają się korzystniejsze dla kraju opcje niż rozwój rodzimych badań i prac rozwojowych (zakup zagranicznych badań, licencji i know-how, transfer technologii poprzez tzw. bezpośrednie inwestycje zagraniczne itp.). Podobne możliwości dostrzegane są w wielu krajach, również tych najbardziej rozwiniętych, jak np. Niemcy. Przed wieloma polami badań otwierają się nowe możliwości ekspansji, ale wiele innych traci rację bytu (w ogóle lub w dotychczasowej skali). Gdy owe szanse i zagrożenia nie są dostatecznie wcześnie rozpoznawane przez niezależną myśl ekspercką oraz przekładane na decyzje polityczne (wykorzystywanie szans, uprzedzanie zagrożeń) reakcjami środowiska rządzą frustracje. Zamiast spokojnego rozważania opcji, pojawiają się argumenty o „utracie suwerenności naukowej Polski” oraz „sprzedaży interesów narodowych” przez rząd, który nie inwestuje w badania naukowe na miarę oczekiwań autorów petycji protestacyjnych. Jedną z głównych funkcji wspomnianych struktur teoretycznych jest kierowanie uwagi polityków nauki oraz samych naukowców na kwestie wpływu badań na gospodarkę i społeczeństwo. Główne pytanie, wokół którego toczy się dyskusja w krajach zachodnich, dotyczy obecnie nie tego, ile pieniędzy na naukę ma dać rząd, tylko jak organizować system nauki, aby społeczeństwo miało z niego jak największą korzyść oraz jak ów wpływ mierzyć i dokumentować. Pytanie to jest następnie konkretyzowane w miarę schodzenia na coraz niższe szczeble zarządzania: rad ds. badań, agencji technologicznych, uniwersytetów, instytutów. W efekcie dyrektor instytutu technologicznego potrafi zawsze odpowiedzieć np.: „We współpracy z policją opracowaliśmy tyle i tyle wdrożonych później nowych technologii bezpieczeństwa. Można ocenić, że miały one takie to a takie skutki”, „Nasze badania podstawowe miały następujący efekt w innych dyscyplinach” itd. Dowodem na to, że system samorządu nauki zabrnął w ślepą uliczkę, jest strategia lobbingu stosowana przez środowiska profesorskie. Strategia lobbingu polskiego środowiska naukowego Jak dotąd nie przeprowadzono jeszcze badań socjologicznych i językoznawczych nad publicznymi wypowiedziami uczonych dotyczącymi stanu polskiej nauki, wyrażanymi w niezliczonych artykułach, listach, petycjach i oświadczeniach. Wydaje się, że warto zbadać, jak uczeni ujmują ten problem, jakie stosują schematy pojęciowe i interpretacyjne, na jakim poziomie abstrakcji prowadzą swoje rozważania, jakich opozycji pojęciowych używają, jakie pojęcia są w ich rozmowaniach nieobecne itd. Chciałbym tu podzielić się wstępными uwagami. Konflikt wizji nauki samych uczonych oraz rządu definiowany jest w krajach zachodnich jako spór „nauki i społeczeństwa” (zakłada się bowiem, że rząd, wyłoniony przez wybrany w wyborach powszechnych parlament, realizuje interes społeczny). Natomiast w Polsce uczeni definiują swój konflikt jako spór między nauką (rozwijaną, ich zdaniem, w interesie społeczeństwa) a rządzącymi. W ten sposób w swych polemikach uczeni nawiązują do utrwalonego w PRL podziału na (izolowaną i reprezentującą obce interesy) władzę oraz społeczeństwo, starając się przedstawić swoje postulaty jako głos (otaczanych sympatią) rządzących, natomiast decyzje rządowe jako rezultat działalności (nielubianych) rządzących. Nie jest jednak pewne, czy gdyby społeczeństwo miało możliwość bezpośredniego decydowania o podziale budżetu, byłoby bardziej skłonne uwzględniać żądania uczonych. Nawiązując do podziału na „nas” i „ich” autorzy petycji odwołują się stale do symboliki i tradycji ruchu oporu lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych (listy zbiorowe jako forma protestu, Komitet Obrony Nauki). Postępują w ten sposób zgodnie z obowiązującym dziś wzorem, który walkę o interes grupowy każe przedstawiać jako działanie dyktowane etosem. Ważnym wątkiem przewijającym się w oświadczeniach uczonych jest (subtelne) dezawuowanie stanowisk innych grup społecznych współzawodniczących o udział w budżecie. „Nauki nie można traktować na równi z innymi dziedzinami finansowanymi z budżetu, jak zdrowie i oświata – pada w prasie stwierdzenie profesora biologii. – Bo są one pochodnymi nauki”. Inne grupy zawodowe biją się o fundusze budżetowe w swoim wąskim partykularnym interesie, uczeni natomiast domagają się pieniędzy na badania „nie ze względu na samolubne pragnienie materialnego awansu”, tylko dla dobra ogółu. Przedstawiane przez badaczy argumenty za zwiększeniem finansowania budżetowego nauki mają następującą konstrukcję: Postulat: Wzrost nakładów na naukę do poziomu wysoko rozwiniętych państw zachodnich (tak aby GERD, czyli krajowe nakłady na B+R brutto, osiągnęły poziom 2-3% PKB). Uzasadnienie 1: Niedofinansowanie już dziś powoduje ujemne skutki w obrębie systemu nauki (odpływ młodych pracowników, pauperyzację środowiska naukowego, starzenie się aparatury). W przyszłości skutki te będą nieodwracalne, a ponadto załamanie się systemu nauki pociągnie za sobą fatalne następstwa dla całego kraju (spadek eksportu i produkcji, wzrost bezrobocia itd.), podcinając perspektywy jego awansu cywilizacyjnego. Uzasadnienie 2: Kraje rozwinięte przeznaczają na naukę 2-3% PKB. Jest to cywilizacyjny standard, który obowiązuje także Polskę, jednoczącą się z Europą. Uzasadnienie 3: Badania ekonometryczne dowodzą, że inwestycje rządowe w B+R w wysokości $ n $ owocują – po okresie np. 5-7 lat – korzyściami gospodarczymi $ n+y $. W strukturze argumentu brak jednak elementu podstawy, to znaczy ogólnej zasady, która tłumaczy, dlaczego uczeni sądzą, że podane przez nich uzasadnienia są adekwatne do postulatu. Jeśli chodzi o pierwsze uzasadnienie, uczeni powinni przede wszystkim wskazać na teorię, która mówi, że radykalne zwiększenie nakładów budżetowych na naukę zarządzaną przez samych uczonych i uwięzioną w strukturach odziedziczonych po okresie komunistycznym zaowocuje awansem cywilizacyjnym Polski. Po drugie, powinni oni dowieść, że ujemne zjawiska w nauce wynikają wyłącznie ze zbyt niskiego poziomu finansowania budżetowego. Jednak nikt z badaczy stawiających żądania nie uzupełnił swego postulatu o te niezbędne elementy. Jest tak dlatego, że po prostu nie można ich dostarczyć. Co do pierwszej sprawy, w Polsce wydaje się na naukę mniej pieniędzy budżetowych niż w krajach wysoko rozwiniętych (w % PKB), ale gdy kraje te znajdowały się na obecnym poziomie Polski (pod względem dochodu narodowego per capita) wydawały mniej więcej tyle ile teraz Polska. Co do drugiej sprawy, ilekroć uczeni na poparcie swojego postulatu przytaczają przykłady ujemnych zjawisk, tylekroć można udowodnić, że (w znacznej mierze) nie doszłoby do nich, gdyby w zarządzaniu polską nauką obowiązywała nie zasada autonomii, tylko efektywności (jak w nauce zachodniej od końca lat sześćdziesiątych). Jeśli zaś chodzi o pozostałe uzasadnienia: nie ma normy cywilizacyjnej zobowiązującej kraj do przeznaczania 3% produktu krajowego brutto na naukę (bez względu na jego PKB, poziom technologiczny, strukturę gospodarczą oraz profil i organizację nauki). Nie ma bowiem dowodu, że zwiększenie nakładów budżetowych na naukę automatycznie połącza za sobą wzrost gospodarczy. Najczęściej cytowany w postulatach agregat GERD (krajowe nakłady na B+R brutto) ma pewną wartość jako wskaźnik poziomu rozwoju cywilizacyjnego państw zachodnich, w których prace B+R rozwijają się w organicznym powiązaniu z usługami naukowymi i technicznymi (kształcenie, szkolenia, testowanie, normalizacja itd.), innowacjami oraz infrastrukturą wspierania technologii (stowarzyszenia kapitału ryzyka, centra transferu technologii, rządowe programy upowszechniania technologii itd.). GERD nie ma jednak podobnej wartości informacyjnej w odniesieniu do państw słabiej rozwiniętych, w których powiązania między nauką, techniką i gospodarką są znacznie słabsze. Bez znajomości struktury tego agregatu (np. czy rozwijane badania i technologie odpowiadają istotnym obecnym potrzebom kraju, czy też odzwierciedlają priorytety nieistniejącego ustroju, jak w dużej mierze jest w dzisiejszej Polsce) oraz bez informacji o efektywności B+R oraz charakterze ich powiązań z otoczeniem nie sposób sensownie ocenić, czy GERD danego kraju jest „zbyt mały”, „zbyt duży” czy „w sam raz”. Nie ma czegoś takiego jak „optymalne wielkości funduszy budżetowych na B+R”. Efekty B+R zależą od wielu niemożliwych do ścisłego określenia czynników. Polityki naukowej nie opiera się na matematycznych wzorach, tylko prowadzi na podstawie mieszany wiedzy naukowej, statystyk, prognoz, oceny wcześniejszych działań, doświadczeń zdobywanych metodą prób i błędów, eksperymentowania oraz intuicji (Lipsey 1998). Uczeni zaś chcieliby te tak różne źródła decyzji politycznych zastąpić jedną magiczną formułą. Dla poparcia postulowanego wzrostu budżetu uczeni powołują się na statystyki, robią to jednak stronniczo: zestawiają ze sobą dane nieporównywalne (jak nakłady budżetowe w Polsce z ogólnymi nakładami w krajach najbardziej rozwiniętych), pomijają informacje, które zmieniłyby sens cytowanych przez nich statystyk, nie uwzględniają kontekstu (liczba wniosków patentowych rezydentów w Polsce zmniejsza się, ale spadek jest efektem globalizacji gospodarki i podobny trend da się zaobserwować w wielu innych krajach), z kilku możliwych opisów zjawiska sięgają po taki, który pasuje do tezy (miejsce Polski w rankingu liczby publikacji naukowych spada, ale – co jest ważniejsze – jej udział w światowej puli rośnie), przemilczają statystyki podważające twierdzenia o katastrofie polskiej nauki (wzrost zatrudnienia, wzrost nakładów na B+R liczony w cenach bieżących, wzrost ogólnej liczby udzielonych patentów itd.). Przedstawiane przez środowisko naukowe argumenty za radykalnym wzrostem finansowania nauki nie są przekonujące. Gdyby sygnatariusze petycji spotkali podobnej wartości uzasadnienia we wnioskach grantowych, bez wahania odmówiliby dotacji. Dlaczego od propozycji badawczych, które rozpatrują, oczekują mocnych i wiarygodnych uzasadnień, a sami swoje żądania wspierają jedynie wątpliwą statystyką oraz ogólnikowymi, nieweryfikowalnymi tezami? Sądzę, że jest tak dlatego, iż celem petycji uczonych nie jest przekonywanie, tylko budzenie moralnego oburzenia. Strategia środowiska naukowego jest na krótką metę zręczna: uczeni zapędzili rząd do narożnika. To nie badacze mają tłumaczyć, dlaczego podatnik ma finansować proponowane przez nich badania, tylko rząd ma się kajać, dlaczego nie daje tyle, ile żądają. Ciężar dowodu leży więc nie na uczonych, tylko na rządzie. Na dłuższą metę jest to jednak strategia szkodliwa. Odpowiedzialność za wydatkowanie funduszy publicznych, obowiązek wytłumaczenia, jak zostały one wykorzystane i jakie daly wyniki są dziś fundamentem w stosunkach rządu ze środowiskiem naukowym. Zasady te dyscyplinują system nauki, orientują naukę na potrzeby społeczne i są podstawą do ubiegania się o środki budżetowe. Odrzucenie tych zasad zmniejsza – na dłuższą metę – szanse uczonych na zdobycie publicznego poparcia. Aby uzyskać środki budżetowe, organizacje i grupy społeczne w Polsce afiszują się swoją klęską i biedą, a w krajach zachodnich – sukcesem i rezultatami. Polscy uczeni strategię lobbingu oparli na ideach „biedy”, „kłęski” i „zapaści”. Idee te podchwycili dziennikarze, którzy prześcigają się w opisach „opłakanej kondycji” polskiej nauki. Działania podejmowane przez uczonych na rzecz nauki kończą się nieraz nieuchronną porażką wskutek braku rozpoznania potrzeb i punktów widzenia adresatów. Przedsiębiorcy, posłowie i ministrowie finansów – by zatrzymać się na trzech tak różnych grupach – mają zupełnie różne punkty widzenia niż badacze i – aby podjąć z nimi dialog – trzeba poznać ich perspektywę. Naukowcy chcą od przedsiębiorców pieniędzy na bardzo ryzykowne projekty innowacyjne, ale przedsiębiorcy wolą się angażować w przedsięwzięcia bardzo mało ryzykowne. Gdy ryzyko jest zbyt wielkie, przedsiębiorcy odstępują od projektu. W przeciwieństwie do naukowców, ponoszą oni wielkie osobiste ryzyko: koszty wdrożenia innowacji są wysokie, margines błędu jest zwykle mały, a porażka oznacza nieraz wypadnięcie z rynku. Gdyby badacze zrozumieli perspektywę biznesmenów, dostrzegliby, że zamiast goryczy i oskarżeń powinni zaproponować politykom wprowadzenie takich instrumentów, które doprowadziłyby do rozłożenia ryzyka inwestowania w innowacje i ich komponenty badawczo-rozwojowe. Uczenni podejmują próby zainteresowania nauką Sejmu, ale gdy organizują sesję na temat nauki, sala sejmowa świeci pustkami, co tłumaczą jako (jeszcze jeden) dowód obojętności rządzących. Gdyby jednak starali się poznać punkt widzenia posłów i senatorów, wiedzieliby, że problemy nauki interesują ich przede wszystkim w aspekcie rozwoju ich własnych regionów. Zamiast okazywać swój żal, powinni przygotować dobre argumenty, świadczące o tym, że rozwój konkretnych badań i technologii (obok inwestycji zagranicznych i poprawy infrastruktury gospodarczej) mógłby wzmożnić wzrost gospodarczy danego regionu. W ostatnich latach nie było tak mocnych oskarżeń, których uczeni nie rzuciliby na rząd, a zwłaszcza na ministrow finansów. Zarzut „mordowania nauki” nie należy wcale do najmocniejszych. Gdyby jednak znali oni reguły gry politycznej, wiedzieliby, że żaden rząd nie traktuje poważnie autonomicznej grupy zawodowej w roli petenta domagającego się pieniędzy budżetowych. Dzieje się tak nie dlatego, by miał jakieś ideologiczne uprzedzenia w stosunku do grup autonomicznych, tylko z tego względu, że obraca pieniędzmi podatnika i odpowiada przed parlamentem. Przekazywanie pieniędzy budżetowych grupie zawodowej, która dzieli je według swoich własnych zasad, przeczy po prostu regulom gry w demokracji. W pojęciu elity profesorskiej polityka naukowa to nieustanne pisanie groźnych petycji (zwłaszcza jesienią, w okresie kończenia prac nad projektem budżetu), a także zastępowanie oburzeniem moralnym dowodów oraz rachunku kosztów i zysków. Uczenni żądają pieniędzy na „naukę w ogóle”, „naukę jako taka”. Ale dla każdego, kto starańnie porównuje ze sobą i wąży wszystkie pozycje budżetu, najmniej przekonujące są nakłady na coś „jako takie”, „w ogóle”. Nawet długofalowe koszty i korzyści budowy autostrad można określić z pewnym prawdopodobieństwem. Przerzążające koszty ograniczenia o połowę pomocy społecznej dla 4-5% ludności Polski pozostającej na granicy minimum egzystencji można z grubsza oszacować. Nauka „w ogóle”, „jako taka”, rządząca się w sposób autonomiczny, jest magmą. Można jej bronić tylko oburzeniem, za którym nie stoją rzeczowe argumenty. Opór przeciw zmianom Samorządność nauki na szczeblu rządowym owocuje zatem w prowadzeniu lobbingu, który jest nieskuteczny i pozbawiony wiarygodności. Ale jej główną wadą jest to, że podtrzymuje ona status quo oraz nadaje systemowi nauki charakter dośrodkowy w sytuacji, gdy potrzeba radykalnych zmian – stworzenia efektywnego systemu nauki, ukierunkowanego na wspieranie pościgu cywilizacyjnego Polski, czyli systemu o silnych powiązaniach z otoczeniem gospodarczym i społecznym. Nauka w Polsce jest biedna w oczach polskich uczonych, ale rozrzutna w oczach gości z zagranicy. W Polsce infrastruktura badawcza częściej niż za granicą służy samym tylko badaniom naukowym, a nie zarówno badaniom, jak i dydaktyce. W wielu nowych budynkach, oddanych w ostatnich latach, każdy badacz ma własny pokój, komputer z drukarką laserową i aparaturę; istnieją odrębne etaty dla obsługi kserokopiarki oraz dla kierowcy. Za granicą, nawet w tak znanych uniwersytetach, jak filadelfijski Drexel University, pomieszczenia dla badaczy mieszczą się nieraz w zaadaptowanych halach fabrycznych; uczeni pracują w boksach; drukarka laserowa obsługuje kilka stanowisk; ze sprzętu (jeśli jest to możliwe) korzysta się wspólnie; każdy robi sobie sam odbitki kserograficzne; gdy to konieczne, każdy siada za kierownicą. Nie są to jednak główne źródła marnotrawstwa. Wyższe uczelnie wydzielone z uniwersytetów w początkach PRL (medyczne, rolnicze, teologiczne) nadal działają osobno, dublując administrację i etaty badawcze. Z powodu braku sprawnego systemu informacji wiele badań dubluje się. Z powodu braku sprawnego systemu zarządzania badania są często nieskoordynowane i rozdrobnione. Komitet Badań Naukowych podejmuje zadania (jak finansowanie, dotowanie, ewaluacja, doradztwo na rzecz polityki naukowej, budowanie strategii), które powinny być od siebie oddzielone. Ministerstwo nauki, które stawia sobie tak sprzeczne cele, jak uchronienie potencjału nauki w trudnych czasach transformacji, pełnienie funkcji forum samorządu nauki, wprowadzenie ostrej konkurencji w dostępie do funduszy badawczych oraz likwidacja najsłabszych placówek naukowych – osiąga pewne cele tylko kosztem innych. Ujemne zjawiska w nauce, na które powołują się uczeni żądając wzrostu funduszy budżetowych, są w dużej mierze rezultatem złego zarządzania. Wskażuje się np. na fakt starzenia się aparatury, który wielu zespołom badawczym nie pozwala uczestniczyć w przesuwaniu frontu wiedzy (mimo posiadanych kwalifikacji). Wzrost kosztów aparatury badawczej stanowi ważny problem każdej agencji finansowania badań. Dopóki jednak decyzje o dotacjach na aparatwę nie zostaną oparte na strategiach i prognozach, a proces decyzyjny – na wielu szczegółowych kryteriach, dopóki nie zostaną wprowadzone różnorodne formy jej wspólnego użytkowania (aż pięć w Wielkiej Brytanii), dopóki nie ustana praktyki typu „prawo do klucza” – dopóty argument starzenia się aparatury nie może być zasadnie użyty. Podobnie jest z argumentem starzenia się personelu naukowego. Średnia wieku badaczy podnosi się także w krajach zachodnich, od chwili gdy zatrudnienie w sferze nauki przeszło ze „stanu szybkiego wzrostu” do „stanu stałego” (tj. od końca lat sześćdziesiątych). Zjawisko to jest ponadto pochodną starzenia się społeczeństw, związanego ze spadkiem stopy urodzeń oraz przedłużeniem średniej długości życia. Starzenie się personelu naukowego w Polsce wiąże się na ogół z odpływem ludzi młodych, spowodowanym niskim poziomem płac. Gdy pewna kategoria zawodowa masowo rezygnuje z pracy, najczęściej stawia się hipotezę, że problemem są zarobki. Dopiero wnikiwsze analizy pokazują, że zarobki są tylko jedną ze zmiennych. Często ważniejszą zmienną są szczeble kariery. Można sformułować hipotezę, że zarobki są ważnym, ale tylko jednym ze źródeł odpływu z nauki w Polsce. Innymi powodami są: długi okres oczekiwania na awans, konserwatyzm środowiskowy oraz zjawisko kumulowania większej części aktywów przez starszych pracowników naukowych (Dąbrowa-Szeffler i in. 1998). Choć dane bibliometryczne świadczą, że udział polskich naukowców nie mających habilitacji w puli cytowań jest znaczny, nie znajduje to odzwierciedlenia w ich udziale w realnej i symbolicznej puli nagród (mierzonej np. zdobywaniem grantów badawczych, członkostwem w prestiżowych towarzystwach i komisjach rządowych, obecności w słownikach biograficznych itd.). Doktorzy habilitowani i profesorowie silniej identyfikują się ze swoją instytucją, a ich atutem jest łatwiejszy dostęp do funduszy. Młodzi pracownicy identyfikują się słabiej, a ich atutem jest młody wiek, większa elastyczność zainteresowań oraz łatwość otrzymania innych atrakcyjnych ofert. Luka pokoleniowa narasta także jako konsekwencja autonomii nauki z jej brakiem mechanizmu selekcji dyscyplin. W dzisiejszych czasach nawet Stany Zjednoczone nie mogą sobie pozwolić na uprawianie wszystkich dyscyplin, tylko decydują się na konieczną selekcję. Selekcja, choć trudna, jest znacznie ważniejsza w kraju o wielkości i poziomie gospodarczym Polski. Dyscypliny, pola badań i tematy mają swoje cykle rozwoju: rodzą się, dojrzewają i wchodzą w okres schyłkowy. Ponadto nie są w równym stopniu potrzebne sobie nawzajem oraz – przede wszystkim – społeczeństwu i gospodarce. Czasami w interesie kraju leżą inwestycje na wielką skalę w pewną dyscyplinę, czasami – ograniczenie jej do monitoringu, pozwalającego na szybkie odtworzenie potencjału, gdy zajdzie taka potrzeba. Kiedy wspiera się dyscypliny rozwijowe i użyteczne, a ogranicza i likwiduje schyłkowe, gdy znajduje się środki, by pobudzać pola najbardziej żywotne i potrzebne – wówczas usprawnia się, uzdrawia i regeneruje system nauki. Fundusze nie rozchodzią się wtedy równomiernie po wszystkich polach, bez względu na ich znaczenie, użyteczność i wiek w cyklu rozwojowym, a luka pokoleniowa nie jest tak dotkliwa. Pogląd, że tylko radykalne zwiększenie wydatków na naukę jest w stanie zapobiec grożącej Polsce zapaści cywilizacyjnej bierze się z przekonania o wyjątkowym znaczeniu badań naukowych jako źródła postępu. Jednak główną cechą dzisiejszej „gospodarki wiedzy” (zapuszczającej korzenie nawet nad Wisłą) jest zjawisko intelektualizacji wielu zawodów. Nie tylko od naukowców oczekuje się, by twórczo i samodzielnie rozwiązywali złożone problemy i nie tylko badacze są źródłem innowacji. Samorząd uczonych ze swej natury jest egalitarny, wzmocnia elementy wspólne różnych dyscyplin oraz orientację dośrodkową systemu nauki, czyli właśnie te cechy, które utrudniają oddziaływanie badań na społeczeństwo. W latach dziewięćdziesiątych powstał w Polsce introwertyczny system, nastawiony głównie na powiększanie zasobu wiedzy, ale pozabowany zainteresowania dla kwestii społecznych i potrzeby innowacji. Jeśli jednak ignoruje się bodźce zewnętrzne, badania tracą siłę innowacyjną i krytyczną. Jest to nie tylko katastrofalne dla innowacji, ale podważa też prawomocność systemu nauki oraz wolę inwestowania weń przez społeczeństwo (Knowledge... 1995). System nauki – z jego rozdrobnieniem, przestarzałą strukturą dyscyplinową, brakiem wewnętrznej spójności (istnieją instytuty uprawiające dyscypliny, które nie mają przedłużenia w technologiach albo rozwijające technologie, które nie mają przedłużenia w przemysłach), niewłaściwą skalą zarówno całego systemu, jak i poszczególnych jego części, niskim poziomem współpracy między placówkami, naciskiem na badania oraz nastawieniem „do wewnątrz” – jest niedostosowany do realizacji głównych zadań polityki rządowej (pościgu cywilizacyjnego kraju i włączania go do struktur zachodnich) oraz nieefektywny. System nauki w Polsce znajduje się w stanie swego rodzaju interregnum, gdyż już zawodzą mechanizmy władzy samorządowej, a jeszcze nie ukształtowały się mechanizmy władzy politycznej administracji rządowej. Decydujący wpływ na rozwój polskiej nauki miały zawsze dotąd elity naukowe – od chwili, gdy przed 250 laty stworzyły one pierwsze w Polsce środowisko naukowe z zapleczem organizacyjnym (czasopisma, biblioteki publiczne, towarzystwa, stałe zebrania itd.) aż po powołanie Komitetu Badań Naukowych. Ale choć głos elit pozostanie ważny, nie są one w stanie dalej kierować nauką. Potwierdza to ponad ośmioletni eksperyment Komitetu Badań Naukowych. Skala budżetowego finansowania badań, liczba, charakter i złożoność decyzji oraz rola badań w rozwoju kraju sprawiają, że zarządzanie musi stać się domeną profesjonalnie przygotowanych polityków, urzędników i menedżerów. Nawet zajmowanie się sprawami etyki w nauce – choć powinno być firmowane przez uczonego o wielkim autorytacie naukowym i moralnym – jest zadaniem dla profesjonalisty, który zna obowiązujące w świecie prawa, przepisy i praktyki, śledzi literaturę przedmiotu, uczestniczy w dyskusjach OECD oraz wie, w jaki sposób zastosować w Polsce zagraniczne wzorce. W jeszcze większym stopniu dotyczy to innych kwestii, jakimi zajmują się dziś członkowie Komisji KBN (np. ewaluacji badań). Planowane reformy KBN są ważnym krokiem ku zarządzaniu rozwojem nauki i techniki zgodnym ze wzorcami państw OECD. Są one jednak przedsięwzięciem obliczonym nie na jedną, tylko na kilka kadencji ministerialnych, gdyż urząd KBN (tak jak większość ministerstw) nie ma profesjonalnych kadr na miarę potrzeb polityki naukowej zalecanej przez OECD. Kompetencje merytoryczne w dziedzinie polityki naukowej nie są w KBN szczególnie cenne, gdyż w obowiązującym schemacie działania nie są one potrzebne. Budowa nowoczesnej administracji Ministerstwa Nauki i agencji finansujących badania jest wspólnym zadaniem naukowców i urzędników. Powiedzie się ona, jeśli tylko przyszłe Ministerstwo Nauki stanie się „organizacją uczącą się” – na własnych błędach oraz dzięki monitoringuowi wzorcowych działań podejmowanych w kraju i za granicą, analizom ekspertyz oraz statystyk, a także dialogowi ze środowiskiem naukowym. Literatura Dąbrowa-Szefler M., Gulczyńska H., Jabłecka J., Świerzbowska-Kowalik E. 1998 Mobilność pracowników naukowych w Polsce, Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa. Freeman Ch., 1992 Science and Economy at the National Level, w: The Economics of Hope. Essays on Technical Change, Economic Growth and the Environment, Pinter Publishers London – New York. Knowledge… 1995 Knowledge Enriches, NWO Policy Document 1996-2000, Netherlands Organization for Scientific Research, The Hague. Lipsey R. G., 1998 Technology Policies in Neo-classical and Structuralist-evolutionary Models, „STI Review”, nr 22. Markowski T., Stawasz E., Matusiak K. B. 1998 Wybrane problemy polityki innowacyjnej w Polsce, Fundacja Edukacji Ekonomicznej, Łódź (maszynopis). Rip A. 1994 The Republic of Science in the 1990s, „Higher Education”, nr 28. Ziman J. 1994 Prometheus Bound. Science in a Dynamic Steady State, Cambridge University Press, Cambridge. Slavo Radosevic o przemianach nauki i techniki w krajach Europy Środkowo-Wschodniej Science Policy Research Unit (SPRU), działający na Uniwersytecie w Sussex, jest uznawany za najważniejszy think tank (sztab ekspertów) zajmujący się problematyką przemian systemów nauki i techniki w krajach Europy Środkowo-Wschodniej, a pracownik SPRU dr Slavo Radosevic – za głównego organizatora sieci badaczy oraz autora najlepszych syntez dotyczących tego obszaru badań. Najistotniejszym walorem prac powstających w kręgu SPRU jest oparcie na badaniach empirycznych, ujęcie porównawcze oraz znajomość metod badawczych science policy studies. Zalety te są widoczne w opracowaniach pióra Radosevica, będących podsumowaniem projektu zbiorowego EC DGXII TSER pt. Restrukturyzacja oraz reintegracja systemów nauki i techniki w gospodarkach postkomunistycznych, realizowanego w latach 1996–1998. Wzrost gospodarczy jest uzależniony zarówno od czynników ogólnych, takich jak poziom edukacji i potencjał naukowo-techniczny, jak i od czynników specyficznych dla branż oraz przedsiębiorstw, takich jak kompetencje inżynierów i robotników, poziom zarządzania, szkolenia. Rozwój przemysłu zależy od połączenia obu tych czynników. Cechą charakterystyczną krajów komunistycznych była słabość drugiego typu czynników. Obecny wzrost gospodarczy krajów Europy Środkowo-Wschodniej wynika ze zwiększenia wydajności przedsiębiorstw – uzyskanego niezależnie od działalności w sferze badawczo-rozwojowej. Porównanie najbardziej zaawansowanych państw Europy Środkowo-Wschodniej z krajami Unii Europejskiej pokazuje, że pod względem struktury eksportu, liczby personelu B+R oraz publikacji i patentów zajmują one pozycję pośrednią między bardziej zaawansowanymi krajami Północy oraz krajami Południa, natomiast pod względem produktu krajowego brutto na jednego mieszkańca sytuują się poniżej krajów europejskich. --- † Wykorzystano następujące opracowania: 1. S&T in Growth and Restructuring of Central and Eastern Europe. The Main Patterns and Factors of Transformation; 2. After 10 Years of Transformation of S&T in Central and Eastern Europe. Policy Lessons; 3. Policy Recommendation for Enhancing Generation, Utilization and Diffusion of Knowledge in Countries of Central and Eastern Europe. Pośrednia pozycja państw postkomunistycznych powinna równocześnie pobudzać obniżanie poziomu przemysłu (downgrading), czyli rozszerzanie produkcji prostych, pracochłonnych wyrobów, jak i jego awans (upgrading), polegający na wdrażaniu bardziej zaawansowanych technologii. W ostatniej dekadzie zatem we wszystkich krajach omawianego regionu wzrósł udział w eksporcie produkcji typowych branż opartych na pracy. Jednocześnie niektóre kraje, zwłaszcza Węgry i Czechy, podjęły eksport na rynki zachodnie zaawansowanych technologicznie wyrobów elektrycznych i elektronicznych oraz urządzeń transportowych. Kraje postkomunistyczne mają niższe od pozostałych państw europejskich wskaźniki przedsiębiorstw innowacyjnych oraz przedsiębiorstw prowadzących prace B+R. Odmieniona jest struktura kosztów przedsięwzięć innowacyjnych obu grup państw: w krajach postkomunistycznych więcej pieniędzy przeznacza się na zakup tzw. technologii ucielesnionej (maszyn i urządzeń), a także patentów i licencji. Odmienne są też cele innowacji: w krajach Europy Środkowo-Wschodniej większe znaczenie ma obniżenie ceny produktu niż jego zróżnicowanie lub też wytworzenie nowego produktu. Czy obecny potencjał B+R w krajach postkomunistycznych jest ich szansą, czy też obciążeniem? Odpowiedź na to pytanie nie jest z góry przesądzona, gdyż zależy od wielu czynników leżących poza sferą badań. Wpływ B+R na gospodarkę i społeczeństwo będzie zależał nie tyle od liczby patentów i publikacji, ile od umiejętności rozwiązywania problemów, znajomości metod badawczych, szkoleń, oprzyrządowania – stosowanych przez naukowców i inżynierów w przemyśle. Zmiany systemów N+T w krajach postkomunistycznych w latach dziewięćdziesiątych dotyczyły: - organizacji (szkoły wyższe, Akademia Nauk, instytuty branżowe, biura projektowe, komórki B+R w przedsiębiorstwach); - funkcji (badania podstawowe i stosowane, rozwój, inżynieria, usługi techniczne, szkolenia, produkcja, usługi); - sposobów finansowania (finansowanie statutowe, programy, projekty, współfinansowanie budżetu i przemysłu). Przemiany systemów N+T krajów postkomunistycznych cechowała niezagodność między tymi trzema aspektami, funkcjami (działalnością), formami organizacyjnymi, w jakich ta działalność przebiega oraz sposobami jej finansowania. Zmiany organizacyjne miały charakter wewnętrzny (np. tworzenie przez pracowników instytutów firm „odpryskowych”, przekształcenia instytutów w specjalistyczne przedsiębiorstwa produkujące komponenty bądź w firmy doradcze) lub też zewnętrzny (likwidacja instytutów branżowych, rozwój uniwersyteckich centrów międzywydziałowych, placówek badawczych non-profit oraz prywatnego szkolnictwa wyższego). Zmiany funkcji polegały przede wszystkim na różnicowaniu typów działalności B+R (oprócz B+R także w większym niż dotąd stopniu dydaktyka, projektowanie, testowanie, produkcja na małą skalę, usługi techniczne i informacyjne). Wiele przemysłowych instytutów B+R podjęło rolę pośredników między przedsiębiorstwami krajowymi i zagranicznymi (w roli dystrybutora, adaptatora technologii, doradcy lub podwykonawcy B+R bądź usług technicznych). Zmiany form finansowania polegały przede wszystkim na wprowadzeniu instytucji grantów oraz konkurencji w dostępie do środków budżetowych. Analiza przeobrażeń organizacyjnych, funkcjonalnych i finansowych systemów N+T w krajach Europy Środkowo-Wschodniej pozwala na postawienie następujących tez. W większości tych krajów nie ma zgodności między zmianami organizacji, funkcji i finansów. Istnieje różnorodność strategii przetrwania instytucji naukowych, a ich nominalne i realne funkcje różnią się nieraz zasadniczo. Zmiany rzeczywistej działalności (funkcji) nie znajdują odzwierciedlenia w działalności zapisanej formalnie. W rezultacie np. fundusze budżetowe na B+R wykorzystuje się nieraz na finansowanie działalności pozabadawczej. Formy finansowania są słabo zróżnicowane. Dominuje finansowanie statutowe, a finansowanie grantów przekształca się w dodatkowy strumień finansowania statutowego. Udział współfinansowania (budżetu i przemysłu) jest niski. Ogólnie biorąc, mechanizmy finansowania budżetowego premiują jakość badań, nie są natomiast ukierunkowane na potrzeby gospodarki i społeczeństwa. Wraz z przejściem do gospodarki rynkowej przedsiębiorstwa stały się głównym czynnikiem innowacji przemysłowych (choćby nawet poziom ich innowacyjności był niższy niż w analogicznych przedsiębiorstwach zachodnich), a rola innowacyjna instytucji naukowych spada. Jest to zgodne z logiką rynku. Instytucje naukowe działają nadal jako fragmenty starego systemu. Wiele z nich nie znalazło dla siebie nowego miejsca w gospodarce rynkowej i jest dysfunkcjonalnych w stosunku do procesów innowacji gospodarczych. Więzi między nauką i gospodarką powinny mieć teraz w znacznie większym stopniu charakter pośredni (mobilność naukowców i inżynierów, sieci zawodowe, tworzenie nowych firm technologicznych) niż bezpośredni (kontrakty przemysłowe). W systemie komunistycznym rozwój technologii nie był związany z produkcją, a gospodarki krajowe były izolowane od gospodarki światowej. Obecnie w krajach postkomunistycznych źródłem technologii są zarówno użytkownicy (np. zapotrzebowanie banków na systemy informatyczne pobudza rozwój krajowej branży oprogramowań), jak i partnery zagraniczni (bezpośrednie inwestycje zagraniczne, joint ventures, podwykonawstwo). Jak dotąd ta druga forma przeważała i użytkownicy byli źródłem rozwoju krajowej technologii tylko w niewielu branżach. W okresie komunizmu przedsiębiorstwa były tylko jednostkami produkcyjnymi, nie były natomiast jednostkami biznesu, gdyż często funkcje finansowania, marketingu, dystrybucji, inżynierii przemysłowej, projektowania i B+R pełniły inne wydzielone jednostki. Podstawowym elementem transformacji lat dziewięćdziesiątych była odbudowa przedsiębiorstw jako instytucji biznesu i twórcy innowacji. Polegała ona zarówno na pełnieniu przez przedsiębiorstwa uprzednio wyodrębnionych funkcji, jak i na rozwijaniu wokół nich nowej sieci powiązań. Jeśli chodzi o pierwszy aspekt, przedsiębiorstwa, które borykały się równocześnie z luką finansową i luką technologiczną, często były w stanie włączyć się do gospodarki światowej jedynie pod warunkiem powierzenia tych brakujących funkcji (np. finansowania, marketingu, B+R) firmom zagranicznym. Na przykład jako podwykonawcy korzystały one z marketingu, informacji technicznej, surowców i prefabrykatów pochodzących od zleceniodawców. Krytyczne funkcje przedsiębiorstw przechodziły zatem często pod kontrolę firm zagranicznych. Najpoważniejszym jednak problemem przedsiębiorstw w krajach postkomunistycznych było organizowanie sieci na szczeblu przedsiębiorstwa oraz integracja systemowa na szczeblu wytwarzanego wyrobu. Przedsiębiorstwa zdolne do integracji systemów produkcyjnych (np. do łączenia rozwiązań krajowych z zagranicznymi, adaptacji produktu do potrzeb klienta) oraz organizowania sieci (zarządzanie dostawcami oraz dystrybucją) miały w rękach cenne atuty. Takich przedsiębiorstw było jednak mało, gdyż gospodarka nakazowo-rozdzielcza integrowała funkcje produkcyjne w zupełnie odmienny sposób. Istotną cechą sieci produkcyjnych w krajach komunistycznych była daleko posunięta integracja pionowa. Ze względu na niedobory w zaopatrzeniu przedsiębiorstwa dążyły do stworzenia pełnego, zamkniętego cyklu powiązań kooperacyjnych. Integracja pionowa zawiodła w warunkach (nagle) otwartej gospodarki rynkowej. Dezintegracja pionowych sieci produkcyjnych, przeprowadzana często przez inwestorów zagranicznych, zmieniła charakter procesów innowacyjnych, a wraz z nimi także charakter popytu i podaży N+T. Na przykład wytwórcy wyposażenia telekomunikacyjnego stali się podwykonawcami firm zagranicznych, producenci komputerów zrezygnowali z wytwarzania własnych komputerów osobistych i przekształcili się w montownie części produkowanych za granicą, firmy software'owe podjęły się adaptacji zagranicznych oprogramowań do specyficznych potrzeb krajowych klientów, a fabryki samochodów zostały zreorganizowane przez zagranicznych inwestorów. Rozpad integracji pionowej, któremu towarzyszyło otwarcie na gospodarkę światową oraz napływ inwestycji zagranicznych, spowodował drastyczny spadek krajowej wartości dodanej, połączony z jednoczesnym wzrostem wydajności i konkurencyjności gospodarki. Jak wykazują badania, w branżach unowocześnianych przez inwestorów zagranicznych najszybciej wzrosła wydajność pracy. Punkt ciężkości wysiłku technologicznego przesuwa się z działalności B+R prowadzonej w wydzielonym zapleczu ku ulepszeniom technologii i zarządzania wewnątrz firm. W teorii organizatorem sieci w krajach Europy Środkowo-Wschodniej mogłaby być jakakolwiek organizacja – przedsiębiorstwo „dolnego” lub „górnego” łańcucha powiązań produkcyjnych, bank, holding, centrala handlu zagranicznego, biuro projektowe, firma zagraniczna lub nawet resort. W praktyce – w przemyślech, w których sieci nie są zbyt rozbudowane (np. w przemyśle montażu komputerów, stoczniowym lub spożywczym) podmioty krajowe często przejmowały rolę organizatora sieci (było tak np. w stoczni szczecińskiej). Jednak w branżach wymagających rozwiniętych sieci, wysokiego wkładu finansowego i własnego rozwoju technologii wewnątrz przedsiębiorstw (np. przemysłu samochodowy i telekomunikacyjny) warunkiem utrzymania się na rynku stało się najczęściej przejście pod kontrolę kapitału zagranicznego. Organizatorami sieci były wówczas przedsiębiorstwa zagraniczne. W wielu gałęziach przemysłu (np. w przemysłach spożywczym, stoczniowym i komputerowym) technologia była łatwo dostępna na rynku i nie wymagała w ogóle wsparcia ze strony krajowych B+R. W innych, jak w telekomunikacji, miała ona podstawowe znaczenie, jednak z powodu przesunięcia roli krajowych przedsiębiorstw w stronę montażu i podwykonawstwa krajowe zaplecze badawcze straciło (częściowo) rację bytu. Wszystko to spowodowało spadek zapotrzebowania na krajową myśl technologiczną oraz marginalizację systemu N+T. Popyt na krajowe prace B+R był bardzo zróżnicowany w zależności od branży. Często straciły rację bytu nie tyle badania i rozwój, ile ich dotychczasowe formy organizacyjne, a umiejętności naukowców i inżynierów nadal pozostawały istotne dla rozwoju danej gałęzi przemysłu. Kapitał ludzki jako element gospodarki to specjalistyczne kwalifikacje, które łatwo stają się przestarzałe, oraz umiejętności rozwiązywania problemów, które mogą zostać zastosowane w nowych warunkach. Gdy w danej branży te drugie miały większe znaczenie, krajowe firmy mogły szybko stać się konkurencyjne w gospodarce rynkowej (tak stało się np. z polskim przemysłem oprogramowań). Sukces danej gałęzi przemysłu w gospodarce rynkowej zależy od wielu czynników, z których najważniejsze to popyt rynkowy, finanse, technologie, zarządzanie, kapitał ludzki i polityka rządowa. W poszczególnych branżach czynniki te odgrywały niejednakową rolę. Na przykład istotnymi parametrami rozwoju przemysłu samochodowego były: rosnący popyt krajowy i bliskość rynków europejskich, brak kapitału, słabość innowacji produktowych oraz brak umiejętności organizacyjnych stworzenia sieci dostawców. Przemysł spożywczy charakteryzował się rosnącym popytem na coraz bardziej zróżnicowane produkty, problemami z dostępem na rynki zagraniczne, możliwością mobilizowania potrzebnych funduszy w kraju oraz stosunkowo niskimi potrzebami technologicznymi. Branża telekomunikacji to rosnący, ale bardzo zróżnicowany rynek, mający wysokie wymagania finansowe, występuje w niej duża luka technologiczna. Kluczowym czynnikiem pomyślnej modernizacji branż stał się rosnący popyt. Nie stanowiło to jednak warunku wystarczającego, gdyż popyt może być także zaspokajany poprzez import. Innym ważnym czynnikiem była także luka finansowa i technologiczna. Gdy tylko luki te były wąskie (np. w przemyśle montażu komputerów osobistych, adaptacji oprogramowań oraz – częściowo – spożywczym i stoczniowym) autorem restrukturyzacji branży były podmioty krajowe. Gdy luki były szerokie, ale popyt na wyroby rósł, do branży wkracał kapitał zagraniczny. Gdy jednak popyt był ustabilizowany, a wymogi technologiczne wysokie, technologia miała charakter właścicielski (proprietary) i nie była łatwo dostępna na rynku, a możliwości zorganizowania krajowej sieci dostawczej małe – branża upadała, gdyż krajowe podmioty nie mogły sprostać jej restrukturyzacji, a zagraniczni inwestorzy unikali inwestycji (np. elektronika i tzw. high technology end przemysłu komputerowego, np. komputery wysokiej mocy). Dopiero w ostatnich latach kapitał zagraniczny podjął inwestycje w tych ostatnich branżach (np. w elektronice węgierskiej). Również w branżach charakteryzujących się rosnącym popytem, w których popyt stał się bodźcem nie do zwiększania importu, lecz do reformy krajowego potencjału, restrukturyzacja branży nie oznaczała wcale automatycznie wzrostu zapotrzebowania na krajową naukę i technikę. Popyt na produkty i usługi nie jest bowiem wcale identyczny z zapotrzebowaniem na technologie. Dla przetrwania krajowej nauki i techniki najważniejszy jest jednak wzrost popytu na prace B+R i usługi techniczne. Wzrost gospodarczy, którego siłą napędową są inwestorzy zagraniczni (korzystający z reguły z technologii swego macierzystego kraju) oraz małe i średnie przedsiębiorstwa (które nie zgłaszają dużego zapotrzebowania na prace B+R i usługi techniczne) nie stwarza (przynajmniej na krótką metę) dużego popytu na działalność naukowo-techniczną. Jeśli taki popyt rzeczywiście się pojawia, tylko z trudem może być zaspokajany przez instytucje naukowe uwiezione w starych strukturach organizacyjnych, zbudowanych według logiki innego systemu gospodarczego. Przyjrzyjmy się bliżej takiej właśnie sytuacji na przykładzie przemysłu samochodowego. We wszystkich niemal krajach Europy Środkowo-Wschodniej restrukturyzacji fabryk samochodów dokonały wielkie koncerny zagraniczne, poszukujące nowych rynków zbytu i włączające przejęte zakłady do swoich światowych sieci. Wraz z kapitałem koncerny te wniosły także technologie, know-how i menedżment. Pełniły one rolę organizatorów sieci, integrując krajowych dostawców z głównym zakładem. Kontynuacja powiązań z krajowymi dostawcami była dla zagranicznych inwestorów korzystna. Wszelako w miarę wprowadzania nowych, bardziej zaawansowanych technologicznie modeli aut, wielu krajowych dostawców – z powodu braku stałego upgradingu – straciło zamówienia. Na przykład model Felicia Skody VW był zbudowany w 70% z części krajowych, a model Octavia już w 70% z części zagranicznych. Okazało się, że dostawcy działały w izolacji i byli pozbawieni wsparcia (B+R, usługi techniczne i menedżerskie). Brakowało polityki publicznej, która by takie wsparcie zapewniała. Źródłem wzrostu gospodarczego w krajach postkomunistycznych są jak dotąd takie czynniki jak zniesienie barier przedsiębiorczości narzuconych przez gospodarkę planową, bezpośrednie inwestycje zagraniczne oraz pozyskiwanie doświadczenia w trakcie rozwoju biznesu. Wkład B+R/N+T do wzrostu gospodarczego jest niski, a polega głównie na włączaniu się do biznesu utalentowanych absolwentów szkół wyższych oraz na tworzeniu przez naukowców nowych firm technologicznych. W dalszej jednak perspektywie system B+R/N+T stanie się ważnym czynnikiem wzrostu – pod warunkiem reformy jego funkcji, organizacji i finansowania. Reformy przeprowadzone po 1989 r. wprowadziły do systemu nauki autonomię, peer review i granty, nie zapewnili jednak jego orientacji na potrzeby społeczne i gospodarcze. Przeciwnie, autonomia wzmocniła dotychczasową ścieżkę rozwojową i wcześniejsze priorytety. Ulepszono jakość i efektywność badań, nie zwiększono jednak ich relevantności. Cechą gospodarek postkomunistycznych jest niezrównoważona struktura aktywów: obfitość pewnych aktywów (takich jak B+R, inżynieria i projektowanie) idzie w parze z niedostatkiem innych (finanse, zarządzanie jakością i in.). Niezrównoważona struktura aktywów charakteryzuje też dziedzinę nauki i techniki: silna jest pozycja technologii metalurgicznych, mechanicznych i chemicznych, słaba wielu innych (np. elektronicznych), silna jest fizyka i chemia, a znacznie słabsze – nauki biologiczne i medyczne. Z zasady istniejące aktywa mają charakter tylko potencjalny, dopóki nie zostaną uzupełnione o aktywa brakujące. Wpływ B+R na gospodarkę jest hamowany przez niedorozwój innych typów działalności naukowo-technicznej, przede wszystkim informacji; działalność innowacyjną ogranicza brak funduszy i infrastruktury; przeszkodą w wykorzystaniu względnie wysokiego poziomu wykształcenia społeczeństwa jest niedorozwój kształcenia ustawicznego w przedsiębiorstwach itd. Nawet niewielkie inwestycje w aktywa uzupełniające (np. w szkolenie zawodowe, informację naukową lub infrastrukturę informatyczną) mogą zaowocować dużym rozwojem branży. Właśnie tworzenie aktywów uzupełniających, a nie wzmacnianie aktywów już posiadanych, powinno być istotą działań restrukturyzacyjnych. Zasada ta odnosi się także do B+R/N+T. Aktywa uzupełniające może stworzyć albo rynek, albo polityka publiczna. W odniesieniu do nauki, techniki i innowacji współdziałanie polityki rządowej i regionalnej z rynkiem jest konieczne. Problemem państw Europy Środkowo-Wschodniej jest jednak fakt, że tamtejsze administracje są mało skuteczne w tworzeniu i wdrażaniu strategii politycznych. Przezwyciężenie barier tworzenia i implementacji polityki jest konieczne, jeśli system B+R/N+T ma się stać ważnym czynnikiem, a jednocześnie beneficjentem wzrostu gospodarczego. Jak dotąd dominującym typem polityki w krajach omawianego regionu była polityka transformacji, obejmująca prywatyzację, liberalizację cen i handlu zagranicznego, reformy prawa i systemu bankowego, restrukturyzację przedsiębiorstw. Nie ulega kwestii, że była ona kluczowa dla zbudowania gospodarki rynkowej i takim krajom jak Polska zapewniła wzrost gospodarczy. Jednak przeprowadzone reformy nie są wystarczające i utrzymanie wzrostu w perspektywie średnio- i długookresowej zależy od przejścia do gospodarki opartej na wiedzy. Przejście to będzie zależało od zróżnicowania form przedsiębiorstw, intensywności dyfuzji wiedzy między przedsiębiorstwami oraz polityki pobudzającej procesy uczenia się organizacji. Taka polityka powinna jednocześnie wpływać na podaż i popyt na badania i technologie oraz kształtować funkcje pomostowe między dostawcami i biorcami prac B+R i usług technicznych. Przed polityką przemysłową, innowacyjną ogólną i innowacyjną branżową w krajach postkomunistycznych stoją zarówno szanse, jak i pułapki. Bez wiedzy eksperckiej i świadomego uczenia się na błędach polityki te nie odniosą skutku. Dotychczasowe doświadczenia uczą, że polityka rządowa zorientowana tylko na rozwijanie podaży B+R nie ma racji bytu. Polityka oddziaływania na popyt na badania i technologie oraz tworzenia instytucji pomostowych przekracza ramy polityki naukowej i sięga po instrumenty polityki innowacyjnej, gospodarczej, edukacyjnej. W państwach Europy Środkowo-Wschodniej taka polityka powinna sięgać po: – środki pobudzenia tworzenia wiedzy (ulepszenie peer review i innych procedur ewaluacji, z jednoczesnym wzmocnieniem ukierunkowania badań na potrzeby społeczne; zróżnicowanie mechanizmów finansowania B+R; wprowadzenie technology foresight oraz zachęt dla inwestorów zagranicznych do inwestowania w B+R); – środki ulepszenia wykorzystania dostępnej wiedzy (wspieranie transferu instytutów branżowych do przedsiębiorstw, oddolnych procesów restrukturyzacyjnych w instytutach branżowych, tworzenia tzw. firm odpryskowych, związanych z instytutami; wprowadzenie tzw. programów demonstracji technologii i zarządzania technologią); – środki ulepszenia dyfuzji technologii (wspieranie transferu technologii, sieci firm na szczeblu regionalnym oraz powiązań gospodarczych i podwykonawstwa w stosunku do zagranicznych przedsiębiorstw). Opracował Jan Kozłowski SZKOŁA WYŻSZA A OTOCZENIE SPOŁECZNE Piotr Górski Aspiracje zawodowe przyszłych inżynierów – na podstawie badań przeprowadzonych w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie Autor przedstawia aspiracje zawodowe studentów AGH, zwracając uwagę na różnice w postawach zawodowych kobiet i mężczyzn. Podstawę opracowania stanowią wyniki badań ankietowych przeprowadzonych w AGH w 1997 r. na wszystkich latach i kierunkach studiów (przy zastosowaniu doboru losowo-warstwowego). Uzyskane wyniki zostały odniesione do podobnych badań przeprowadzanych wcześniej przez różnych autorów (na szerszych reprezentacjach). Opracowanie zawiera też analizę opinii studentów o studiach. Inżynierowie należeli do tych kategorii zawodowych, które dominowały wśród pracowników z wyższym wykształceniem w Polsce lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych$^1$. Zwiększenie liczby inżynierów było związane z rozwojem wyższego szkolnictwa technicznego w okresie powojennym i przewagą kształcenia inżynierów nad kształceniem na innych kierunków studiów. Rozwój kształcenia inżynierów związany był również z socjalistyczną industrializacją lat pięćdziesiątych oraz wzrostem inwestycji przemysłowych pierwszej połowy lat siedemdziesiątych. $^1$ Andrzej Borucki podaje, że inteligencja techniczna stanowiła 34,3% inteligencji powojennej (Borucki 1994, s. 105). Podstawowym miejscem pracy inżynierów w tym okresie były duże państwowe przedsiębiorstwa, w których pełnili funkcje kierownicze, zajmowali lepiej płatne stanowiska w produkcji (lecz nie zawsze lepiej płatne niż niektóre stanowiska robotnicze), przede wszystkim jednak starali się uzyskać pracę w biurach projektowych – cieszącą się w środowisku inżynierskim najwyższym prestiżem, lecz raczej niżżej opłacaną. Już w latach osiemdziesiątych zaznaczył się spadek zainteresowania wyższymi studiami technicznymi, a ich absolwenci coraz rzadziej podejmowali pracę zgodną z wyuczonym zawodem, lecz największe przeobrażenia dokonały się wraz z przekształceniami gospodarki i zmianami w preferencjach kandydatów na studia wyższe. Wejście na tory gospodarki rynkowej i przekształcenia własnościowe spowodowały istotne zmiany na rynku pracy inżynierów. Przede wszystkim towarzyszący przekształceniom gospodarczym kryzys początku lat dziewięćdziesiątych spowodował znaczne zmniejszenie nakładów inwestycyjnych w przemyśle, co w dużym stopniu odbiło się na sytuacji biur projektowych, doprowadzając do ich reorganizacji i ograniczenia zatrudnienia. Po drugie, nastąpiły przekształcenia własnościowe dużych przedsiębiorstw państwowych, co nie pozostawało bez wpływu na ich strukturę organizacyjną, system zarządzania, strategie inwestycyjne oraz w konsekwencji na nowe określenie wymagań stawianych przed kadrą inżynierską. Wprowadzenie gospodarki rynkowej wpłynęło na podjęcie działań modernizacyjnych w przemyśle, czego wyrazem było m.in. dążenie do inwestowania w energooszczędniejsze technologie oraz wprowadzenie w szerokim zakresie systemów informatycznych. Zmiany te spowodowały istotne zróżnicowanie sytuacji poszczególnych kategorii inżynierów na rynku pracy, co oczywiście znalazło odzwierciedlenie w zróżnicowaniu zainteresowania kandydatów studiami na poszczególnych wydziałach uczelni technicznych. Największą popularnością cieszyły się informatyka i elektronika oraz rozwijane od początku lat dziewięćdziesiątych zarządzanie. Kolejną zmianą w gospodarce, która wpłynęła na sytuację na rynku pracy, w tym również sytuację na rynku pracy inżynierów, był rozwój drobnej i średniej przedsiębiorczości. Jak wynika z badań, najlepiej w roli przedsiębiorcy radziły sobie osoby z wyższym wykształceniem, a wśród nich z pewnością niemałą część stanowili absolwenci uczelni technicznych (Prywatni ... 1996). Musimy jednak pamiętać, że prywatna drobna i średnia przedsiębiorczość rozwijała się w działach gospodarki o niskiej kapitalochłonności i niskim poziomie innowacyjności, co powodowało, iż w Polsce w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych drobne i średnie przedsiębiorstwa nie stwarzały miejsc pracy dla specjalistów z wyższym wykształceniem, a zwłaszcza dla absolwentów uczelni technicznych (Górski 1996). W przypadku inżynierów wiedza uzyskana podczas studiów ulega szybkiej dezaktualizacji, ponadto musi ona zostać uzupełniona przez doświadczenie i praktykę w instytucjach o wysokim poziomie technologicznym oraz innowacyjnej kulturze organizacyjnej. Z badań innowacyjności polskich przedsiębiorstw wynika, że udział nowych i zmodernizowanych wyrobów w wartości sprzedaży wyrobów wyprodukowanych w 1994 r. był niski (wynosił 9,7%). Udział wyrobów zaliczanych do „wysokiej techniki” w polskim eksportie jest trzy razy niższy niż w eksportcie Finlandii i około pięć razy niższy niż w eksportcie Japonii, Stanów Zjednoczonych czy Wielkiej Brytanii. W Polsce innowacje wprowadzają najczęściej duże przedsiębiorstwa prywatne i publiczne, zatrudniające ponad 2 tys. pracowników. Do szczególnie innowacyjnych należą przedsiębiorstwa branży chemicznej, przetwórstwa ropy naftowej i węgla, a także przemysłu maszynowego, instrumentów medycznych oraz przemysłów precyzyjnego i optycznego (Raport ... 1998). A zatem to właśnie duże firmy, dysponujące odpowiednimi środkami na modernizację technologii oraz prowadzenie badań naukowych i wdrożeniowych, są dziś szczególnie atrakcyjnym miejscem pracy dla młodych inżynierów. W artykule przedstawię aspiracje zawodowe studentów krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej, a więc przyszłych inżynierów, a także cele i wartości, jakie pragną realizować w przyszłej pracy, preferowane miejsca zatrudnienia oraz rodzaje działalności odpowiadające różnym rolom zawodowym inżyniera. Charakteryzując aspiracje zawodowe badanych studentów, zwrócę uwagę na różnice w postawach zawodowych kobiet i mężczyzn. Charakterystyka badań Celem badań, przeprowadzonych wśród studentów Akademii Górniczo-Hutniczej w 1997 r., było poznanie ich aspiracji zawodowych przyszłych inżynierów oraz próba określenia roli uczelni w ich realizacji. W badaniach uczestniczyli studenci wszystkich lat i kierunków studiów. Zastosowano dobór losowo-warstwowy, a zrealizowana próba liczyła 229 respondentów. Materiały zostały zebrane przy wykorzystaniu kwestionariusza ankiety, wypełnianego samodzielnie przez respondentów. Wśród badanych było 157 studentów i 72 studentki. Kobiety stanowiły w tym czasie 25% młodzieży akademickiej studiującej w tej uczelni. Niewielka nadreprezentacja kobiet w próbie pozwoliła jednak na wyraźniejsze uchwycenie różnic w opiniach przedstawicieli obu płci. Studenci AGH byli przedmiotem systematycznych badań socjologicznych od lat siedemdziesiątych. Badania te ukazują zarówno zmiany w składzie społecznym studentów (rosnący udział osób pochodzenia inteligenckiego), jak i przeobrażenia w sferze motywacji podejmowania studiów oraz w aspiracjach zawodowych (por. Bugiel, Haber 1994). W interesującej mnie sferze aspiracji zawodowych na uwagę zasługują zmiany związane z preferowanym miejscem pracy, możemy tu bowiem dostrzec wpływ przeobrażeń gospodarczych. Już w końcu lat osiemdziesiątych znaczna część studentów pragnęła podjąć pracę w sektorze prywatnym (w zakładach rzemieślniczych) oraz w firmach polonijnych (Bugiel, Haber 1994). Jednakże, jak wynika z innych badań prowadzonych w tym czasie wśród studentów uczelni technicznych, znaczna część badanych – mimo iż pragnęła pracy w sektorze prywatnym czy w firmach polonijnych – przewidywała jednak, że najprawdopodobniej będzie pracować w przedsiębiorstwach państwowych. Ponadto znaczna część (47%) studentów, biorących udział w badaniach prowadzonych w tym czasie przez zespół warszawskich socjologów, pragnęła przez jakiś czas pracować za granicą (Najduchowska, Wnuk-Lipinska 1992). Na początku lat dziewięćdziesiątych nastąpiła reorientacja aspiracji zawodowych studentów AGH. Najwięcej, bo aż 33,8%, pragnęło pracować we własnej firmie, 17,2% w przedsiębiorstwie prywatnym, a 11,2% w firmie z udziałem kapitału zagranicznego. W przedsiębiorstwach państwowych zamierzało pracować jedynie 12,9% młodzieży (Bugiel, Haber 1994). Badania orientacji zawodowych przyszłych inżynierów, prowadzone w latach osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych, ukazują zmiany w preferencjach dotyczących przyszłego miejsca zatrudnienia oraz „eksplozję” aspiracji do zakładania własnej firmy. Musimy jednak pamiętać, że sukces zawodowy, zwłaszcza w przypadku inżynierów, zależy od możliwości wykorzystania i wzbogacenia wiedzy uzyskanej podczas studiów oraz zdobycia umiejętności praktycznych, współdziałania z innymi, co stanowi element kultury organizacyjnej przedsiębiorstw i nie może być nabyte w inny sposób niż poprzez uczestnictwo w organizacjach charakteryzujących się taką właśnie kulturą organizacyjną. Z pewnością dobrym miejscem, w którym młodzi inżynierowie mogą posiąść te umiejętności, są firmy z udziałem kapitału zagranicznego czy duże przedsiębiorstwa prywatne funkcjonujące w gospodarce rynkowej od kilku lat. Aspiracje życiowe badanych studentów Charakterystkę aspiracji zawodowych studentów AGH rozpocznie od przedstawienia ich aspiracji życiowych, aby wskazać, jakie miejsce zajmuje w nich praca zawodowa i kariera. Poznaniu aspiracji służyły odpowiedzi badanych na pytanie o trzy cele życiowe, które chcieliby zrealizować w ciągu najbliższych dziesięciu lat. Pamiętajmy, że w badaniach brały udział osoby w wieku 20–24 lat, perspektywa dziesięciu lat oznaczała zatem, iż w grę wchodziła realizacja celów przez nadal jeszcze młodych ludzi (założenie rodziny czy osiągnięcie pozycji zawodowej i materialnej). Rosnąca konkurencja na rynku pracy oraz trudności w stworzeniu satysfakcjonujących warunków materialnych dla założenia rodziny mogą rodzić świadomość niemożliwości łączenia aspiracji szczęśliwego życia rodzinnego i sukcesu zawodowego. W hierarchii celów życiowych kobiet i mężczyzn występują istotne różnice (tabela 1). Tabela 1 Cele, które chcieliby zrealizować badani w ciągu najbliższych dziesięciu lat \| Cele \| Mężczyźni \| Kobiety \| \|----------------------------------------------------------------------\|-----------\|---------\| \| \| ranga \| % \| ranga \| % \| \| Założenie rodziny \| I \| 74,5 \| I \| 61,0 \| \| Dbalność o wychowanie dzieci i harmonijny rozwój własnej rodziny \| II \| 48,0 \| VII \| 30,0 \| \| Założenie własnej firmy \| III \| 43,0 \| VI \| 33,0 \| \| Kariera zawodowa w charakterze pracownika najemnego \| IV \| 38,2 \| IV \| 40,2 \| \| Dbalność o kondycję fizyczną i zdrowie \| IV \| 38,2 \| IV \| 40,2 \| \| Rozwijanie zainteresowań i uzdolnień pozazawodowych \| VI \| 33,0 \| II \| 43,0 \| \| Podróże po świecie \| VII \| 22,0 \| III \| 41,0 \| \| Zaangażowanie się w działalność społeczną, polityczną \| VIII \| 4,0 \| VIII \| 9,0 \| Cele można przełożyć na system wartości. System wartości mężczyzn wydaje się być bardziej tradycyjny, odpowiadający modelowi roli społecznej pełnionej przez dorosłego mężczyznę. Są to role pełnione w rodzinie (rola męża i ojca) oraz rola zawodowa, której pełnienie pozwala na zapewnienie rodzinie bytu materialnego. Oznaką nowych czasów jest duże znaczenie przypisywane chęci założenia własnej firmy. Wśród celów wskazywanych przez kobiety studiujące w AGH na uwagę zasługuje po pierwsze znacznie rzadsze wskazywanie na pragnienie założenia rodziny jako jeden z głównych celów, które badane studentki chciałyby zrealizować w ciągu najbliższych dziesięciu lat. Oznacza to, iż – jak wynika z deklaracji – dla jednej trzeciej badanych studentek założenie rodziny nie jest uważane za ważny do realizacji cel w ciągu tego czasu. W konsekwencji stosunkowo nisko sytuuje się kolejny cel związany z rodziną, mianowicie dbałość o wychowanie dzieci i harmonijny rozwój rodziny. Kobiety natomiast znacznie wyżej niż mężczyźni cenią możliwości rozwijania zainteresowań pozazawodowych oraz podróże. Odpowiedzi te świadczą o tym, że studentki, myśląc o stosunkowo bliskiej przyszłości, pragną raczej realizować wartości charakterystyczne dla okresu młodości niż wchodzić w role społeczne właściwe dorosłym kobietom. Kolejna różnica dotyczy aspiracji zawodowych badanych. Kobiety widzą swą karierę zawodową przede wszystkim w charakterze pracownika najemnego, a dla dużej części mężczyzn zmiany gospodarcze stanowią okazję do realizacji ambicji założenia własnej firmy. Na uwagę zasługuje – obserwowane już w badaniach prowadzonych wśród studentów AGH na początku lat dziewięćdziesiątych – rosnące znaczenie przypisywane pracy zawodowej (por. Bugiel, Haber 1994). W przeprowadzonych przeze mnie badaniach jest to szczególnie widoczne w przypadku kobiet, co świadczy o postrzeganiu przez nie trudności w pogodzeniu ról w rodzinie z karierą zawodową oraz planowaniu przez znaczną część studentek odłożenia decyzji o założeniu rodziny. Uwarunkowania realizacji celów życiowych W badaniach prowadzonych w latach osiemdziesiątych, odpowiadając na pytania o uwarunkowania realizacji celów zawodowych, studenci najczęściej wskazywali na „dobre układy i znajomości” (84% wskazań) oraz na „odpowiednią postawę polityczną” (71%). Na trzecim miejscu znalazły się „własna inicjatywa i przedsiębiorczość” (65%), a dopiero na czwartym „wysokie umiejętności zawodowe” (56%) (Najduchowska, Wnuk-Lipińska 1992). Odpowiedzi te odzwierciedlają postrzeganie przez studentów mechanizmów decydujących o karierze zawodowej w czasach realnego socjalizmu. Świadomość tych uwarunkowań rozdziła postawy wycofywania się z aktywnego życia politycznego i zawodowego oraz pragnienie wyjazdu z kraju. Tabela 2 ilustruje, w jaki sposób postrzeganie obecnych warunków politycznych, a przede wszystkim gospodarczych, wpływa na odpowiedzi na pytanie o uwarunkowania realizacji planów życiowych badanych studentów. Analiza odpowiedzi na pytanie o postrzeganie przez badanych uwarunkowań realizacji nakreślonych wcześniej celów życiowych wskazuje, że w tej kwestii nie występują większe różnice między studentami a studentkami, co było wyraźnie dostrzegane w przypadku nakreślenia celów życiowych, które badani zamierzają realizować w ciągu najbliższych dziesięciu lat. Respondenci najczęściej wskazują na uwarunkowania związane z posiadaną wiedzą, umiejętnościami i ambicją, co wskazuje, że w ich przekonaniu sukces w osiąganiu wyznaczonego celu zależy przede wszystkim od nich samych. Tabela 2 Uwarunkowania realizacji celów życiowych badanych \| Uwarunkowania \| Mężczyźni \| \| \| Kobiety \| \| \|--------------------------------\|-----------\|-------\|-------\|---------\|-------\| \| \| ranga \| % \| \| ranga \| % \| \| Zdolności i posiadana wiedza \| I \| 77,0 \| I \| 69,0 \| \| Ambicje \| II \| 60,0 \| III \| 61,0 \| \| Kontakty z odpowiednimi ludźmi\| III \| 52,0 \| II \| 64,0 \| \| Szczęście w życiu \| IV \| 43,0 \| IV \| 47,0 \| \| Dobra sytuacja gospodarcza kraju \| V \| 25,0 \| V \| 23,0 \| \| Pomoc rodziny, przyjaciół \| VI \| 21,0 \| VI \| 16,0 \| \| Umiejętna polityka rządu \| VII \| 7,0 \| VII \| 6,0 \| Nieco rzadziej wskazywane są uwarunkowania ze sfery mikrospołecznej, a więc kontakty z ludźmi mogącymi pomóc w realizacji zamierzeń, pomoc rodziny i przyjaciół. Równie często wskazywano na „szczęście w życiu”, natomiast znacznie rzadziej, odpowiadając na to pytanie, badani studenci wskazywali na uwarunkowania makrospołeczne i ekonomiczne. Istotne jest przypisywanie większego znaczenia sytuacji gospodarczej (a zatem rynkowi) niż działaniom politycznym. Czy wskazane przez respondentów uwarunkowania realizacji celów życiowych należy interpretować w kategoriach młodzieżeczego idealizmu oraz wiary w siłę ambicji i przebojowości? Z pewnością odpowiedzi te świadczą o orientacji indywidualistycznej badanych studentów, a także o przekonaniu, że nie mają co liczyć na pomoc państwa. Aspiracje zawodowe W badaniach z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych wypowiadając się na temat aspiracji zawodowych, studenci bardzo często wyrażali pragnienie uzyskania pracy zgodnej z wykształceniem czy kierunkiem studiów (Najduchowska, Wnuk-Lipińska 1992; Bugiel, Haber 1994). W tym samym czasie jedynie co drugi absolwent politechniki podejmował pierwszą pracę zgodnie z wyuczoną specjalizacją (Wójcicka 1992), co oznacza, że aspiracje te były trudne do realizacji. Kolejną cechą charakteryzującą aspiracje zawodowe studentów w latach osiemdziesiątych i na początku lat dziewięćdziesiątych było pragnienie, aby była to praca „interesująca i dająca satysfakcję”. Oczekiwanie to spotykało się z większą aprobatą niż „możliwość uzyskania wysokich zarobków” (Kulpińska i in. 1992). Wprowadzenie gospodarki rynkowej spowodowało, że wyższe dochody umożliwiały nabywanie dóbr, które dawniej były po prostu reglamentowane. Jednocześnie jednak wraz z gospodarką rynkową pojawiło się bezrobocie i tym samym dla wielu osób istotną wartością stała się stałość oraz pewność zatrudnienia$^2$. Dlatego interesujące wydaje się, jak te uwarunkowania, związane z funkcjonowaniem gospodarki rynkowej, znalazły od- --- $^2$ Jak wynika z badań OBOP, dla 61% robotników, 15% specjalistów oraz 32% przedsiębiorców poczucie zadowolenia z pracy spowodowane jest przez sam fakt jej posiadania (Satysfakcja... 1996). zwierciedlenie w formułowanych przez badanych studentów aspiracjach dotyczących przyszłej pracy zawodowej (tabela 3). Tabela 3 Odpowiedzi badanych na pytanie Czy zgadzasz się z następującymi opiniami dotyczącymi pracy zawodowej? (odsetki badanych, którzy udzielili odpowiedzi „zdecydowanie tak”) \| Odpowiedzi \| Mężczyźni \| Kobiety \| \|----------------------------------------------------------------------------\|-----------\|---------\| \| \| ranga \| % \| ranga \| % \| \| Zależy mi, aby praca zawodowa dawała mi możliwość uzyskiwania wysokich dochodów \| I \| 73,8 \| II \| 65,2 \| \| Zależy mi, aby praca zawodowa dawała mi możliwość pracy spokojnej, w przyjaznym zespole ludzkim \| II \| 68,7 \| I \| 66,6 \| \| Zależy mi, aby praca zawodowa była przede wszystkim pewna, aby nie groziło mi bezrobocie \| III \| 68,0 \| VII \| 58,3 \| \| Zależy mi, aby praca zawodowa dawała mi możliwość ciągłego dokończania się i doskonalenia swych umiejętności \| IV \| 65,2 \| II \| 65,2 \| \| Zależy mi, aby praca zawodowa dawała mi możliwość stania się specjalistą w swojej dziedzinie \| V \| 63,0 \| VIII \| 54,0 \| \| Zależy mi, aby praca zawodowa dawała mi możliwość kariery i awansu \| VI \| 62,0 \| V \| 65,0 \| \| Zależy mi, aby praca zawodowa dawała mi możliwość ciągłego dokończania się i doskonalenia swych umiejętności \| VII \| 54,0 \| II \| 65,2 \| \| Zależy mi, aby praca zawodowa dawała mi możliwość kontaktów z ciekawymi i utalentowanymi ludźmi \| VIII \| 52,0 \| VI \| 63,0 \| \| Zależy mi, aby praca zawodowa dawała mi możliwość „życia na luzie”, dysponowania czasem wolnym \| IX \| 45,8 \| IX \| 25,0 \| \| Zależy mi, aby praca zawodowa dawała mi możliwość podejmowania trudnych i wymagających zadań \| X \| 11,5 \| X \| 13,0 \| O jakiej pracy zawodowej myślą studenci uczelni technicznej? Jakimi cechami powinna się charakteryzować? Jak wyobrażenia te korespondują z nakreślonymi przez studentów celami życiowymi? Z danych zawartych w tabeli 3 wynika, że mężczyźni nieco różnią się od kobiet w swych wyobrażeniach dotyczących przyszłej pracy. Najwięcej badanych studentów opowiadało się za pracą dającą możliwość uzyskania dużych dochodów, a więc umożliwiającą zaspokojenie potrzeb materialnych i najprawdopodobniej pozwalającą na odpowiednio wysoki poziom konsumpcji. Ta cecha przyszłej pracy najwyraźniej koresponduje z innymi celami wskazywanymi przez badanych studentów, mianowicie celami związanymi z rodziną. Praca zawodowa ma zatem przede wszystkim stać się podstawą do budowania życia rodzinnego. Kolejne najczęściej wymieniane przez studentów cechy pracy zawodowej świadczą o pragnieniu zaspokojenia poprzez pracę potrzeby bezpieczeństwa. Są to bowiem: możliwość pracy spokojnej, w przyjaznym zespole ludzkim oraz pragnienie, aby praca ta była pewna i żeby nie groziło im bezrobocie. Czyżby zatem najsilniejszą informacją odbieraną z rynku pracy była groźba bezrobocia? Najprawdopodobniej nie. Podkreślenie tej właśnie cechy może również korespondować z hierarchią celów, jakie zamierzają realizować studenci w perspektywie dziesięciu lat. Groźba utraty pracy jest w takiej sytuacji zagrożeniem realizacji celów związanych z udanym życiem rodzinnym. Studentki nieco rzadziej niż studenci oczekują, że praca zawodowa powinna przede wszystkim dawać możliwość uzyskiwania wysokich dochodów. Podobnie jak studenci, cenią sobie pracę spokojną, w przyjaznym zespole ludzkim. W większym stopniu natomiast zdają się być nastawione na karierę zawodową oraz możliwość dokończania się i doskonalenia swych umiejętności. Ponadto porównanie opinii dotyczących przyszłej pracy zawodowej badanych studentów i studentek wskazuje na większe oczekiwanie kobiet niż mężczyzn w stosunku do społecznych aspektów pracy związanych z rozwojem swego profesjonalizmu ("zależy mi, aby praca zawodowa dawała mi możliwość kontaktów z ciekawymi i utalentowanymi ludźmi"). Studentki przywiązują mniejszą wagę do pewności pracy. Sądzę, że jest to związane z charakteryzowanymi wcześniej celami życiowymi, jakie badani chcieliby zrealizować w ciągu najbliższych dziesięciu lat. Cele związane z rodziną były rzadziej wymieniane przez kobiety niż przez mężczyzn i najprawdopodobniej dlatego poczucie bezpieczeństwa zatrudnienia jest uważane przez kobiety za mniej ważne niż możliwości kariery zawodowej. Ponadto być może studentki, aprobujeć wizerunek robiącej karierę businesswoman, są równocześnie przekonane, że to właśnie do mężczyzn należy zarabianie pieniędzy na utrzymanie rodziny. Preferowane miejsca pracy Poznanie aspiracji życiowych badanych ukazało, jak istotne jest dla mężczyzn założenie własnej firmy. Ten cel życiowy znajduje odzwierciedlenie we wskazaniach na preferowane miejsca przyszłej działalności zawodowej. Przytoczone wcześniej wyniki badań wskazują, że już od końca lat osiemdziesiątych malała liczba tych, którzy pragnęliby pracować w przedsiębiorstwach państwowych, a wzrastał odsetek osób pragnących pracować w sektorze prywatnym. Przemiany gospodarcze umożliwiły realizację tych aspiracji, tym bardziej że – jak wynika z badań prowadzonych w przedsiębiorstwach państwowych, prywatnych i sprywatyzowanych – dochody personelu kierowniczego w firmach prywatnych były o 50% wyższe niż kierowników zakładów państwowych (Kolarska-Bobińska, red. 1994). Kobiety studiujące w AGH częściej niż ich koledzy widzą swą przyszłość w charakterze pracownika najemnego, co koresponduje z deklaracjami dotyczącymi planów życiowych, w których założenie własnej firmy było częściej wymieniane przez mężczyzn. Ponadto dla kobiet deklarujących mniejsze przywiązanie do pewności i stałości zatrudnienia znacznie rzadziej preferowanym pracodawcą jest państwo. Najbardziej preferowany, bo wskazywany przez niemal co trzecią badaną studentkę, okazał się pracodawca zagraniczny. Oznaczałoby to, że podkreślane przez studentki AGH pragnienie doskonalenia, kształcenia oraz kontaktów z ciekawymi i utalentowanymi ludźmi może zostać zrealizowane dzięki pracy w międzynarodowej korporacji. Opinie te mogą być wyjaśnione również przez fakt, że okres zmian gospodarczych w Polsce lat dziewięćdziesiątych nie sprzyjał modernizacji przemysłu państwowego, będącego głównym miejscem pracy dla inżynierów. To właśnie w inwestycjach dużych międzynarodowych korporacji upatruje się główny sposób na modernizację przemysłu chemicznego, maszynowego czy stalowego. Te tendencje polityki gospodarczej odpowiadają aspiracjom zawodowym kobiet studiujących w uczelniach technicznych. Odpowiedź na pytanie o szanse realizacji tych planów nie jest przedmiotem artykułu, lecz nasuwa się niejako w sposób naturalny. Wprawdzie zarówno badane studentki, jak i studenci, wskazując na uwarunkowania realizacji nakreślanych celów życiowych, większe znaczenie przypisywali własnej ambicji, wiedzy i zdolnościom oraz kontaktom z odpowiednimi ludźmi, jednak realizacja planów życiowych w znacznym stopniu zależy od polityki gospodarczej państwa i sytuacji gospodarczej nie tylko Polski, lecz również świata. Tabela 4 Miejsca pracy preferowane przez badanych \| Preferowany pracodawca \| Mężczyźni \| \| Kobiety \| \| \|-----------------------------------------\|-----------\|-------\|---------\|-------\| \| \| ranga \| % \| ranga \| % \| \| Firma własna lub rodzinna \| I \| 36,6 \| II \| 13,8 \| \| Przedsiębiorstwo prywatne \| II \| 26,7 \| II \| 29,0 \| \| Korporacja międzynarodowa \| III \| 18,5 \| I \| 30,5 \| \| Przedsiębiorstwo państwowe \| IV \| 10,8 \| V \| 7,0 \| \| Uczelnia, instytut naukowo-badawczy \| V \| 3,8 \| IV \| 12,5 \| \| Administracja państwowa, samorząd \| VI \| 2,0 \| VI \| 4,0 \| \| Inne \| \| 1,6 \| \| 3,2 \| Mężczyźni studiujący w AGH po ukończeniu studiów najchętniej pracowaliby w firmie własnej lub rodzinnej. Ojcowie jedynie 6% badanych studentów są właścicielami firm, dlatego odpowiedzi większości badanych, wskazujących na własną firmę jako preferowane miejsce pracy, oznaczają, że realizacja tych zamierzeń wiąże się z koniecznością zorganizowania takiej firmy od podstaw. Podobnie jak w przypadku studentek, urzeczywistnienie tych zamierzeń jest w dużym stopniu uzależnione od polityki gospodarczej państwa oraz sytuacji gospodarczej kraju. Pomoc w realizacji tych planów oznacza również konieczność przekazania, najlepiej w ramach programu studiów, wiedzy pomocnej w prowadzeniu własnej działalności gospodarczej (z dziedziny prawa, marketingu czy zarządzania). Spośród pozostałych respondentów preferujących zatrudnienie w charakterze pracownika naiemnego większość poszukiwałyby pracy w firmach prywatnych i międzynarodowych korporacjach. Jedynie niewielka liczba badanych wskazywała na przedsiębiorstwo państwowe jako upragnione miejsce pracy. Bardzo niewielu mężczyzn marzy o pracy w instytucjach badawczych czy wyższych uczelniach. Wielu badanych pragnie, aby praca zawodowa dawała im możliwość poszerzania wiedzy i doskonalenia umiejętności. W tym kontekście wydaje się dziwne, że tak nieliczni spośród nich wskazują na instytucje naukowe i badawcze jako na preferowane miejsce pracy. Oznacza to, że pewne przyczyny – wśród których niski poziom płac w instytucjach naukowych i badawczych nie jest z pewnością jedyną przeszkodą w podejmowaniu pracy w tych placówkach – sprawiają, że instytucje te przestały przyciągać żądnych wiedzy i rozwoju zawodowego absolwentów. Oznacza to również, że w opinii badanych inni pracodawcy oferują nie tylko wyższe wynagrodzenie, ale także dają nadzieję na pracę ciekawszą, w której można zdobyć więcej doświadczenia i nabyć więcej umiejętności niż w instytucjach naukowych i badawczych. Tezę tę potwierdza opinia studentów o tym, że studia w AGH inspirują do samodzielnej pracy naukowej (40,2% aprobaty). Preferowany rodzaj działalności zawodowej Ostatnim aspektem przedstawianych przeze mnie aspiracji zawodowych studentów AGH jest preferowany rodzaj działalności zawodowej. Podstawowymi rolami społeczno-zawodowymi inżynierów w gospodarce nakazowo-rozdzielczej były role projektanta, pracownika nadzoru produkcyjnego, technologa czy menedżera. Ponadto – ze względu na rozwój uczelni technicznych w okresie powojennym, a tym samym wzrost grupy inteligencji technicznej oraz, zwłaszcza w latach siedemdziesiątych, wzrost tendencji technokratycznych w zarządzaniu gospodarką – inżynierowie mieli możliwość kariery dyrektorów przedsiębiorstw, zjednoczeń czy ministerstw. Ten rodzaj kariery wymagał oczywiście aktywnej działalności w PZPR, co znajdowało odzwierciedlenie w postrzeganiu uwarunkowań kariery zawodowej przez studentów badanych w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych. Przemiany polityczne i gospodarcze lat dziewięćdziesiątych spowodowały, że brak przynależności partyjnej przestał być przeszkodą na drodze kariery zawodowej. Równocześnie rozwój gospodarki rynkowej stworzył zapotrzebowanie nie tylko na inny rodzaj menedżerów, ale także na nowe, nie spotykane w gospodarce nakazowej role zawodowe związane z marketingiem, konsultingiem czy public relations. Tabela 5 Rodzaj działalności zawodowej preferowanej przez badanych \| Preferowany rodzaj działalności zawodowej \| Mężczyźni \| Kobiety \| \|------------------------------------------\|-----------\|---------\| \| \| ranga \| % \| ranga \| % \| \| Projektowanie, opracowywanie nowych koncepcji produktu \| I \| 38,2 \| I \| 22,2 \| \| Praca w produkcji (nadzór technologiczny) \| II \| 24,5 \| IV \| 15,2 \| \| Kierowanie przedsiębiorstwem \| III \| 19,7 \| V \| 11,0 \| \| Konsulting, doradztwo, szkolenia \| IV \| 6,3 \| III \| 18,0 \| \| Marketing, reklama, public relations \| V \| 2,0 \| II \| 20,8 \| Dane zawarte w tabeli 5 wskazują na duże różnice w orientacjach zawodowych studentów i studentek uczelni technicznej. Mężczyźni zorientowani są na bardziej klasyczne role inżyniera: na projektowanie, kierowanie i nadzór procesów technologicznych. Kobiet natomiast są w większym stopniu zorientowane na działania związane z rynkiem, z otoczeniem przedsiębiorstwa, ze sferą, która w polskiej rzeczywistości pojawiła się w związku z procesami urynkowienia gospodarki. Procesy te powodowały konieczność podjęcia niespotykanych dotąd działań w przedsiębiorstwach przemysłowych i biurach projektów, będących najczęściej miejscem pracy dla inżynierów. Działania związane z otoczeniem przedsiębiorstwa na rynku, wynikające z relacji z klientami, konkurentami, bankami czy udziałowcami, najwcześniej zostały podjęte przez firmy zagraniczne i prywatyzowane duże polskie przedsiębiorstwa. Skuteczne podejmowanie działań konsultingowych i marketingowych wymaga wiedzy, umiejętności i doświadczenia. Wiąże się również z kształtowaniem wzorów nowych ról społecznych i nowej kultury organizacyjnej. Nie sposób nauczyć się tego podczas studiów, trudno także przypuszczać, aby te umiejętności i doświadczenia można było nabyć w przedsiębiorstwach państwowych, dlatego najczęściej wskazywany przez studentki rodzaj preferowanej działalności zawodowej dobrze koresponduje ze wskazaniami dotyczącymi instytucji, w której najchętniej podjęłyby pracę. Opinia o uczelni W tej części artykułu przedstawię opinię badanych na temat uczelni oraz kierunku, na którym studiują. Jak informują dane zawarte w tabeli 6, kobiety różnią się w swych opiniach od mężczyzn. Ponieważ badania przeprowadzono wśród młodzieży studiującej w uczelni technicznej, różnice opinii można by interpretować w ten sposób, że większy krytycyzm kobiet oznacza, iż studia techniczne są studiami typowo męskimi i kobiety, które decydują się na nie, nie zawsze i nie wszystkie sprawdzą się w roli inżyniera, a sam proces dydaktyczny pokazuje, że trudniej adaptują się do przyszłego zawodu. Tabela 6 Opinie badanych na temat swojej uczelni i kierunku studiów (odsetki respondentów, którzy udzielili odpowiedzi „zdecydowanie się zgadzam” i „raczej się zgadzam”) \| Opinia o studiach \| Mężczyźni \| \| Kobiety \| \| \|----------------------------------------------------------------------------------\|-----------\|-------\|---------\|-------\| \| \| ranga \| % \| ranga \| % \| \| Studia te dają możliwość opanowania umiejętności posługiwania się komputerem \| I \| 77,0 \| I \| 83,3 \| \| Studia te dają dobre przygotowanie teoretyczne do przyszłej pracy zawodowej \| II \| 75,7 \| III \| 66,5 \| \| Studia te dają możliwość obcowania z interesującymi ludźmi \| III \| 74,4 \| II \| 72,2 \| \| Studia te dają możliwość uzyskania dobrze płatnego zawodu \| IV \| 71,8 \| IV \| 62,4 \| \| Studia te wprowadzają nas w problemy praktyczne, z jakimi spotkamy się w przyszłej pracy zawodowej \| V \| 54,4 \| VIII \| 45,8 \| \| Dzięki tym studiom uzyskam zawód, który daje duże możliwości kariery \| VI \| 53,5 \| IX \| 45,7 \| \| Studia te dają możliwość poznania najnowszych zdobyczy technicznych w zawodzie, do którego się przygotowuję \| VII \| 52,8 \| V \| 52,8 \| \| Studia te dają okazję do atrakcyjnego spędzania czasu \| VIII \| 50,9 \| VII \| 47,2 \| \| Studia te dają możliwość rozwijania własnych zainteresowań kulturalnych \| IX \| 42,0 \| VI \| 49,9 \| \| Studia te inspirują do samodzielnnej pracy naukowej \| XI \| 40,7 \| X \| 38,8 \| \| Studia te nie są zbyt absorbujące czasowo \| XII \| 33,7 \| XI \| 38,8 \| \| Studia te dają możliwość opanowania na dobrym poziomie przynajmniej jednego języka obcego \| XII \| 30,5 \| XII \| 22,2 \| Dane zawarte w tabeli wskazują na stopień aprobaty, z jaką spotkały się stwierdzenia na temat uczelni oraz kierunku studiów wśród kobiet i mężczyzn. Porównanie odpowiedzi pokazuje, że odsetki studentów wyrażających aprobatę są dla większości opinii wyższe niż odsetki studentek zgadzających się z tymi opiniami, co można interpretować jako wyższy poziom zadowolenia ze studiów mężczyzn niż kobiet. Wyższe odsetki odpowiedzi aprobowujących stwierdzenia dotyczą opinii o możliwości opanowania umiejętności posługiwania się komputerem oraz możliwości rozwijania własnych zainteresowań kulturowych, a także opinii o tym, że studia w AGH nie są absorbujące czasowo. Tezę o większym krytycyzmie kobiet i wyższym poczuciu zadowolenia ze studiów charakteryzującym mężczyzn potwierdza aprobatą stwierdzenia „gdybym mógł wybierać ponownie, to wybrałbym tę samą uczelnię i ten sam kierunek studiów”. Spotkało się ono z aprobatą 75,9% studentów i tylko 58,3% studentek. Oznacza to, że – mimo wzrastającej feminizacji studiów technicznych – poziom zadowolenia kobiet ze studiów w uczelni technicznej jest znacznie niższy. Dane informujące o odpowiedzi badanych na analizowane pytanie przedstawiają porównanie nie tylko stopnia aprobaty, ale także hierarchię rang poszczególnych stwierdzeń dla przedstawicieli obu płci. Różnice dotyczą miejsc w środku tabeli. Z większym uznaniem mężczyzn spotkały się opinie wskazujące na to, że studia te wprowadzają studentów w problemy praktyczne, z jakimi spotkają się w przyszłej pracy zawodowej, a także opinia, iż studia te stwarzają możliwość zdobycia zawodu, który daje duże możliwości kariery. Wskazują one na przypisywanie uczelni stosunkowo dużego znaczenia w przygotowaniu drogi przyszłej kariery zawodowej i pozycji na rynku pracy. Dane te można by interpretować poprzez odwołanie się do trudności adaptacyjnych czy też rozczarowań wynikających z trudności w sprostaniu przez kobiety wymaganiom stawianym inżynierom. Istnieje jednak jeszcze inna możliwa interpretacja większego krytycyzmu kobiet. Jeśli opinie kobiet zestawimy z ich aspiracjami zawodowymi, preferowanym rodzajem działalności zawodowej i preferowanym pracodawcą, to być może ów krytycyzm wynika stąd, że oczekiwań te dotyczą nowych ról społecznych dostępnych dla współczesnych inżynierów. Jest to związane ze „społecznymi aspektami działalności inżynierów” (Wójcicka 1992), związanymi z postrzeganiem działalności zawodowej inżyniera przez pryzmat potrzeb społecznych i wartości moralnych, związanych z umiejętnością komunikowania się w celu realizacji funkcji szkoleniowych, doradczych czy działalności marketingowej, do których aspiruje wielu przyszłych inżynierów. Być może zatem większy krytycyzm kobiet jest związany z niezadowoleniem, wynikającym z niezaspokojenia oczekiwań trochę innych niż te, które były realizowane w uczelni technicznej przygotowującej do klasycznych ról zawodowych inżynierów – projektanta, technologa czy kierownika produkcji. Ponieważ hipoteza ta opiera się na badaniach zrealizowanych w jednej szkole wyższej, powinna być – w miarę możliwości – sprawdzona w badaniach prowadzonych wśród studentów innych uczelni technicznych. W artykule przedstawiłem aspiracje zawodowe przyszłych inżynierów – studentek i studentów Akademii Górniczo-Hutniczej. Stwierdziłem, że aspiracje te, a także przekonanie o warunkach ich realizacji, różnią się od aspiracji studentów uczelni technicznych. sprzed dziesięciu lat. Wskazałem także, w jaki sposób aspiracje te korespondują ze zmianami politycznymi i gospodarczymi zachodzącymi w Polsce od początku lat dziewięćdziesiątych. Na szczególną uwagę zasługują różnice w aspiracjach zawodowych kobiet i mężczyzn. Mężczyźni zdają się interpretować informacje wynikające ze zmian w gospodarce w ten sposób, że dominującym w ich świadomości wzorem kariery jest założenie i prowadzenie własnej firmy. Dominującym wzorem kariery kobiet jest zatrudnienie w charakterze pracownika najemnego, specjalisty w przedsiębiorstwach prywatnych lub międzynarodowych korporacjach. Praca ta wydaje się nie tylko dobrym sposobem na osiągnięcie sukcesu materialnego i karierę zawodową, ale także stwarza duże możliwości uzupełnienia wiedzy uzyskanej w uczelni. W opinii badanych studentów, Akademia Górniczo-Hutnicza daje im dobre przygotowanie teoretyczne do przyszłej pracy zawodowej, a ponadto stwarza możliwość nabycia umiejętności posługiwania się komputerem, ważnym narzędziem pracy w XXI wieku, lecz w niewielkim stopniu umożliwia opanowanie języków obcych oraz zapoznanie się z problemami praktycznymi związanymi z przyszłym zawodem. Opinie te świadczą oświadczaniu sobie przez studentów wagi umiejętności i doświadczenia zawodowego, które można nabyć przede wszystkim poprzez pracę zawodową oraz przez kontakt z osobami o bogatszym doświadczeniu w rozwiązywaniu tych problemów. Tego można i trzeba uczyć się u przyszłego pracodawcy. Kolejne roczniki studentów znajomość języków obcych wyniosą najprawdopodobniej ze szkoły średniej. Ważnym elementem działalności dydaktycznej uczelni (stosunkowo nisko ocenianym przez badanych), który w opinii studentów nie wiąże się bezpośrednio z przygotowaniem do przyszłej pracy zawodowej, a w którym uczelnia i jej pracownicy dydaktyczni odgrywają bardzo ważną rolę, jest inspirowanie do samodzielnnej pracy naukowej, do poszukiwań, które zaowocują w przyszłości innowacyjnością w pracy. Z badań przeprowadzonych pod koniec lat osiemdziesiątych (Wójcicka 1992) wynikało, że ok. 70% respondentów nie posiadało na wysokim poziomie umiejętności samodzielnego zdobywania wiedzy. Niewiele, bo tylko 15%, korzystało na studiach z dodatkowej lektury „w związku z potrzebą poszerzenia wiedzy kursowej”. Umiejętności te w latach osiemdziesiątych okazywały się dla wielu inżynierów niepotrzebne, gdyż znaczna ich część pracowała niezgodnie z wyuczoną specjalizacją i często na stanowisku, na którym wiedza wyniesiona ze studiów nie była konieczna. Przeobrażenia gospodarcze oraz zmiany w charakterze pracy inżynierów w przedsiębiorstwach powodują, że ta właśnie umiejętność – tak zaniedbywana w procesie dydaktycznym w poprzednim systemie – okaże się jedną z najważniejszych, które będą decydować nie tylko o jakości absolwentów, ale także o ich pozycji na rynku pracy w sytuacji wzrastającej konkurencji ze strony inżynierów zagranicznych, zatrudnionych w międzynarodowych korporacjach. Literatura Borucki A. 1994 Inteligencja polska przed transformacją systemu, „Kultura i Społeczeństwo”, nr 1. Bugiel J., Haber L.H. 1994 Kim są studenci uczelni technicznej (na przykładzie badań prowadzonych w Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie w latach 1970-1993), Kraków. Górski P. 1996 Przedsiębiorcy i specjaliści, ich pozycja na rynku pracy, aspiracje i postawy wobec pracy, w: Markowski D., Malikowski M. (red.): Struktura społeczna, rynek pracy, bezrobocie, Rzeszów. Kolarska-Bobińska L. (red.) 1994 Pracownicy przedsiębiorstw państwowych, sprywatyzowanych i prywatnych w okresie strukturalnych przemian polskiej gospodarki, Warszawa. Kulpińska J., Najduchowska H., Jastrząb-Mrozicka M., Wnuk-Lipińska E. 1992 Studenci okresu przełomu, Warszawa – Łódź. Najduchowska H. 1984 Kwalifikacje i drogi zawodowe dyrektorów przedsiębiorstw przemysłowych. Studium socjo- logiczno-historyczne, Warszawa – Łódź. Najduchowska H., Wnuk-Lipińska E. 1992 Dekadencja – edukacja i perspektywy życiowe studentów, Warszawa – Łódź. Prywatni... 1996 Prywatni wytwórcy, ich firmy i gospodarstwa domowe, „Serwis Informacyjny CBOS” , nr 2. Raport... 1998. Raport o stanie nauki i techniki w Polsce, GUS, Warszawa. Satysfakcja... 1996 Satysfakcja Polaków z pracy, OBOP, Warszawa. Wójcicka M. 1992 Społeczne aspekty zawodu inżyniera. Konsekwencje dla systemu studiów technicznych, Warszawa – Łódź. Małgorzata Dąbrowa-Szefer Changes in the Sectoral and Institutional Sphere of Research and Development in Poland during the Systemic Transformation The article attempts to discover the reasons for the failures of scientific policy in Poland in transformations of the institutional sphere of research and development in 1990–1997. It also sets forth the main assumptions of the ownership and institutional changes in this sphere prepared and submitted to the scientific community in July-September 1998 by the Chairman of the Committee for Scientific Research. Elaine El-Khawas Higher Education Research, Policy and Practices: Patterns of Communication and Miscommunication Higher education in both industrialized and developing countries is facing heightened expectations for increased access, improved performance and greater relevance to workplace needs. In such a context systems of higher education could benefit greatly from the insights and suggestions of scholars and practitioners who had acquired special expertise. However the relationship between the research and political words of higher education is considered to be problematic. This paper offers a perspective on the relationship of policy, practice and research in higher education by focusing especially on communication patterns among them. It suggests some reasons that relatively poor communication persists between research and policy and offers some suggestions for improving communications, such as: choosing the best “modes of delivery”, paying attention to the audience and accepting random aspects of policy formation by researchers. Julita Jabłecka Research Councils as Bridge Organisations The subject of the article are bridge organisations (also allied buffer bodies, mediatory institutions) and their special form, so-called research councils, also called foundations, agencies, etc. The term bridge body is applied to formally constituted organisations situated between government institutions (e.g. the minister of higher education or minister of science) and organisations operating in a given sphere (e.g. colleges and universities or research organisations), which allocate government funds for basic and strategic research (i.e. means that are not channelled directly to universities) and which give a role to the research community in the allocation of funds. The author describes the characteristics of bridge bodies and research councils, the roles they perform and the differences between these institutions. Two basic theoretical approaches are discussed that elucidate the relations of research councils with the government on the one hand and with the academic community on the other (the research council as the parliament of science and the council as agent-principal). The final section of the paper discusses current tendencies of changes concerning the place and significance of research councils in the world and against the background of the role of the Committee for Scientific Research in Poland. Jan Piskurewicz Scientific Societies in Poland and their Organisational Problems The article describes the general condition of Polish scientific societies and the historical and present determinants of their current situation. It goes into more detail on problems connected with financing their activities and the questions of representing their common interests. Jan Kozłowski From Self-Government of Scientific Policy In the Polish academic community there is a widespread belief that science in Poland is mired in a deep crisis. Views on the sources, sings, consequences and necessary remedial measures of this crisis differ sharply. The opinions prevail that the main cause of the crisis is inadequate funding of science. The article takes issue with this view. The author poses the thesis that the main source of the crisis are the forms of management, which are out of touch with the realities of Poland as a country attempting to catch up to the economically developed countries. Slavo Radosevic’s Reports on the Transformation of Science and Technology in Central and Eastern European Countries Science Policy Research Unit at Sussex University is considered as one of the most successful think tanks studying science and technology systems in countries of Central and Eastern Europe. Dr. Slavo Radosevic is considered as one of the main network organisers and the best researchers dealing with this area of study. Advantages of SPRU studies are to be seen in latest Slavo Radosevic’s reports summing up results of research project Restructuring and reintegration of S&T systems of the economies in transition financed by EC DG XII TSER (1996–1998). Piotr Górski Professional Aspirations of Future Engineers on the Basis of Studies Conducted in the Academy of Mining and Metallurgy in Cracow The author presents the professional aspirations of AMM students with a focus on differences in the professional attitudes of women and men. The article is based on the findings of surveys conducted in AMM in 1997 in all years of studies and specialities (using random-strata sampling). The author relates the findings to similar earlier studies of various authors (on wider samples). The article also contains an analysis of students’ opinions about their studies. 24 lutego 1999 r. u Prezydenta RP odbyła się prezentacja kolejnego Raportu o rozwoju społecznym$^1$ z cyklu National Human Development Reports, poświęconego problemowi wyrównywania szans w dostępie do edukacji w Polsce. Raport przedstawia nierówności w dostępie do edukacji jako zjawiska sprzeczne z podstawowymi prawami człowieka, a także z tendencjami rozwoju społecznego. Raport stawia tezę, iż – mimo dokonań w zakresie podniesienia wskaźnika skolaryzacji w Polsce w latach 1990–1997 – nierówności w dostępie do edukacji pogłębiły się. Główne czynniki, które generują nierówności to: 1) zamieszkiwanie na wsi lub w małym mieście (np. studenci ze wsi lub małych miast stanowią połowę grupy wiekowej 19–24 lata, lecz tylko 2% studiujących w tej grupie wiekowej); 2) przynależność do grupy społecznej (np. ponad 43% dzieci ojców mających wykształcenie podstawowe ogranicza edukację również do poziomu podstawowego, tylko 5% z nich kończy szkoły wyższe, podczas gdy w rodzinach lepiej wykształconych studia kończy 52%); 3) stopień niepełnosprawności (zaledwie 15% młodych niepełnosprawnych Polaków w wieku 15–19 lat kończy szkołę średnią); 4) nierówności w poziomie dochodów, występowanie sfer ubóstwa. W raporcie zawarte są też dane dotyczące poziomu wykształcenia Polaków na tle poziomu wykształcenia mieszkańców innych krajów europejskich. W tej dziedzinie dokonały się pozytywne zmiany. W 1970 r. połowa Polaków miała jedynie podstawowe wykształcenie, w 1997 r. już tylko jedna trzecia, natomiast odsetek ludności z wyższym wykształceniem wzrósł w tym czasie z 2% do 10%. Przygotowanie raportu miało charakter „uspołeczniony”, zwłaszcza w pierwszym etapie. Odbywały się dyskusje w gronie specjalistów, przygotowano wiele opracowań cząstkowych. W tej fazie w przygotowaniu raportu uczestniczyło dwóch pracowników Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego: prof. dr hab. Małgorzata Dąbrowa-Szefler i prof. dr hab. Ireneusz Białecki. Brali oni również udział w prezentacji raportu u Prezydenta RP. Małgorzata Dąbrowa-Szefler $^1$ United Nations Development Programme, Warszawa 1998, redakcja naukowa: Stanisława Golinowska (CASE) i Ewa Rumińska-Zimny (UMDP). Informacja o Międzynarodowym Programie Oceny Uczniów Celem Międzynarodowego Programu Oceny Uczniów (Programme for International Student Assessment – PISA) jest wypracowanie jednolitych wskaźników, służących do monitorowania wiedzy i umiejętności uczniów w różnych krajach, a następnie przeprowadzenie badań z ich wykorzystaniem. Program ten, w którym biorą udział 33 państwa europejskie i pozaeuropejskie, w tym Polska, realizowany jest przez OECD. Zainicjowano go w przekonaniu, że twórcy polityki edukacyjnej, a także rodzice, młodzież i całe społeczeństwo powinni mieć świadomość, czy uczniowie w ich kraju mają wiedzę i umiejętności niezbędne dla funkcjonowania w rzeczywistości najbliższych lat. Wyniki badania pozwolą także porównać osiągnięcia uczniów w różnych krajach i mogą stanowić podstawę oceny skuteczności narodowego systemu edukacyjnego. Mają one również dostarczyć wskazówek i zachęcić do prac nad doskonaleniem systemu edukacyjnego. W programie PISA będą uwzględnione trzy rodzaje wskaźników: 1. Wskaźniki podstawowe, służące do oceny wiedzy, umiejętności i kompetencji uczniów. Będą one dotyczyć trzech następujących dziedzin: rozumienia tekstu pisanego, nauk przyrodniczych oraz matematyki. Zakres tematyczny, którego dotyczy każda grupa wskaźników, jest bardzo szeroki, a ponadto zostały one dobrane w taki sposób, aby w kontekście tych dziedzin ocenić szerszą wiedzę, umiejętności i kompetencje. 2. Wskaźniki kontekstualne, które pozwolą powiązać umiejętności uczniów z ich cechami demograficznymi, społecznymi, ekonomicznymi oraz dotyczącymi warunków nauczania. 3. Wskaźniki dotyczące trendów, które wynikają z analizy danych zebranych w ciągu najbliższej dekady. Badania PISA będą realizowane co 3 lata, począwszy od 2000 r. Podczas pierwszego cyklu badania, który rozpoczął się w 1999 r., główny nacisk zostanie położony na wypracowanie wskaźników i zbadanie umiejętności rozumienia tekstu pisanego. Jest to związane z założeniem, że umiejętność ta ma znaczenie podstawowe i od niej zależy nabywanie umiejętności w dwóch pozostałych dziedzinach. W następnych cyklach przedmiotem szczególnego zainteresowania będą dwie pozostałe dziedziny, choć każdorazowo zostaną zbadane wszystkie trzy umiejętności. Obecny cykl badania obejmuje następujące fazy: 1. Faza przygotowania zadań testowych. Zaproponowane zadania testowe są analizowane pod kątem ich adekwatności do warunków kulturowych poszczególnych krajów, a następnie tłumaczone na języki narodowe. 2. Badania próbne. Celem tych badań jest selekcja zadań testowych do badania zasadniczego oraz sprawdzenie procedury, która zostanie w nich zastosowana. Badaniem próbnym zostanie objętych w poszczególnych krajach od 800 do 1400 uczniów. Zostanie ono zrealizowane w kwietniu lub maju 1999 r. 3. Badanie zasadnicze. Będzie ono realizowane w 2000 r. według jednolitego dla wszystkich krajów zestawu testów i jednolitej procedury. W każdym z krajów zostanie nim objętych ok. 4 tys. uczniów. Jego wyniki, zgodnie ze wspomnianymi założeniami, mają być rozpropagowane wśród polityków i w społeczeństwie. Projektom kieruje, w ścisłej współpracy z uczestniczącymi krajami i OECD, Konsorcjum, w którego skład wchodzi The Australian Council for Educational Research (jako przewodniczący Konsorcjum), Netherlands National Institute for Educational Measurement (Holandia), Service de Pédagogie Experimentale (Université de Liege, Belgia) oraz Agencja Westat (USA). W programie PISA szczególny nacisk kładzie się na standaryzację narzędzi i procedur badawczych oraz ich wysoki poziom metodologiczny, co ma zapewnić wiarygodność uzyskanych wyników oraz ich porównywalność między uczestniczącymi w nich krajami. Uczestnictwo w programie jest istotne dla naszego kraju z dwóch dodatkowych racji. Pierwsza z nich jest oczywista: przystąpienie Polski do Unii Europejskiej wymaga dostosowania do standardów europejskich również wiedzy i umiejętności uczniów, co będzie w znacznej mierze określać ich szanse życiowe. Druga racja jest związana z wprowadzaną reformą edukacji. Pierwsze badanie w ramach programu zostanie przeprowadzone jeszcze w okresie obowiązywania dotychczasowego systemu edukacyjnego, wszystkie pozostałe zaś – już po wprowadzeniu reformy, co umożliwi dokonanie w ciągu kilku lat oceny jej skutków. Program PISA realizuje zespół powołany przez Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego. Kierownikiem zespołu jest dr Michał Federowicz (Instytut Filozofii i Socjologii PAN), zaś jego członkami – prof. dr hab. Ireneusz Białecki (CBPNiSW UW), mgr Mirosława Kozłowska (CBPNiSW UW) oraz doc. dr hab. Paweł B. Sztabiński (Instytut Filozofii i Socjologii PAN – CBPNiSW UW). Paweł B. Sztabiński Małgorzata Dąbrowa-Szeffler – doktor habilitowany nauk ekonomicznych, profesor Uniwersytetu Warszawskiego, zastępca dyrektora Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego, członek Komitetu Naukoznawstwa Polskiej Akademii Nauk. Zajmuje się ekonomicznymi problemami nauki i szkolnictwa wyższego, w tym polityki naukowej i technicznej, a w ostatnim okresie głównie finansowaniem szkół wyższych oraz mobilnością pracowników nauki. Elaine El-Khawas – jest specjalistką w dziedzinie szkolnictwa wyższego, profesorem w Graduate School of Education and Information Studies na Uniwersytecie Kalifornijskim w Los Angeles. Zajmuje się problematyką szkolnictwa wyższego w perspektywie międzynarodowej (analizy porównawcze), m.in. dotyczącą zarządzania oraz relacji między rządami a instytucjami szkolnictwa wyższego. Piotr Górski – doktor, filozof i socjolog w Zakładzie Socjologii Edukacji i Gospodarki Instytutu Socjologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. Przedmiotem jego zainteresowań jest historia myśli społecznej, przeobrażenia inteligencji polskiej w XX wieku oraz zagadnienia rynku pracy specjalistów. Julita Jabłecka – doktor nauk ekonomicznych, specjalista z dziedziny organizacji i zarządzania, sekretarz naukowy Komitetu Naukoznawstwa Polskiej Akademii Nauk, pracuje w Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego. Jest autorką wielu publikacji poświęconych zarządzaniu nauką i szkolnictwem wyższym. W latach 1990–1991 uczestniczyła w przygotowaniu nowych rozwiązań legislacyjnych dotyczących nauki. Zainteresowania badawcze: przemiany w nauce oraz w szkolnictwie wyższym w Polsce i na świecie, procesy decyzyjne w nauce, ewaluacja jako instrument zarządzania. Jan Kozłowski – doktor nauk historycznych, specjalista z zakresu historii nauki oraz polityki naukowej, naczelny Wydziału Statystyki i Informacji w Komitecie Badań Naukowych, pracuje także w Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1974–1991 pracownik Instytutu Historii Nauki PAN, 1994–1995 krajowy koordynator raportu OECD Reviews of National Science and Technology Policy, 1994–1996 przewodniczący Podzespołu VI KERM ds. Członkostwa Polski w OECD. Autor 3 książek, a także wielu artykułów oraz prac przeglądowych i popularyzatorskich dotyczących polityki naukowej, polityki informacyjnej, naukometrii i historii nauki. Jan Piskurewicz – doktor habilitowany, pracuje w Centrum Badań Polityki Naukowej i Szkolnictwa Wyższego Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1991–1993 kierował Wydziałem Współpracy ze Społecznymi Instytucjami Nauki w Komitecie Badań Naukowych. Jest członkiem Komitetu Kasy im. Mianowskiego – Fundacji Popierania Nauki oraz redaktorem rocznika „Nauka Polska”. Prowadzi badania z zakresu historii organizacji nauki, oświaty i polityki naukowej. Ostatnio zajmuje się zagadnieniami współpracy wyższych szkół zawodowych z instytucjami samorządu terytorialnego. Opracowanie redakcyjne Ewa Wosik Skład, druk i oprawa Ośrodek Wydawniczo-Poligraficzny SIMP – Hanna Bicz 00-699 Warszawa, ul. Emilii Plater 9/11, tel. 629-80-38 Prenumeratę półrocznika „Nauka i Szkolnictwo Wyższe” prowadzi firma AMOS, 01-806 Warszawa, ul. Zuga 12. Koszt roczny, obejmujący 2 numery łącznie z dostawą pod wskazany adres, wynosi 14 zł. Wpłat należy dokonywać na konto AMOS: PKO BP VIII/O Warszawa, nr 10201084-77578-270-1-111. Prenumerata zagraniczna jest o 100% droższa. W przypadku dostawy drogą lotniczą zamawiający pokrywa koszty dodatkowej opłaty. Istnieje jeszcze możliwość zaprenumerowania rocznika 1997.	452ed005-42c1-43d6-9495-1eba72a7c47d	finepdfs	2.318359	CC-MAIN-2022-40	https://pressto.amu.edu.pl/index.php/nsw/issue/download/360/110	2022-09-28T03:48:04+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030335059.43/warc/CC-MAIN-20220928020513-20220928050513-00419.warc.gz	516,321,788	0.955736	0.999929	0.999929	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "eng_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn"...	pol_Latn	{}	true	[ 101, 762, 1625, 1680, 2723, 2779, 5061, 6386, 9833, 13433, 16805, 20136, 22968, 27611, 31071, 34516, 38054, 41303, 44530, 48020, 50702, 53072, 55534, 58227, 61560, 65141, 68645, 70982, 73347, 76419, 78232, 81867, 85371, 88448, 91804, 95266, 976...	1	0
TBS 6925 czyli odbiornik dla DX-era cz. II W pude³ku z odbiornikiem znajduje siê p³yta CD z oprogramowaniem. Oprócz sterowników dla systemów Windows i Linux, s¹ na niej firmowe aplikacje: TBS Viewer, TBS 6925 TSRecorder, TBS 6925 BlindScan Tool i TBS IPdata, a tak¿e „niezale¿ne" DVBDream (1,5e), BLScan, CrazyScan i niezbêdne biblioteki. Poniewa¿ producent czêsto aktualizuje oprogramowanie, warto odwiedzaæ stronê domow¹ http://www.tbsdtv.com i pobieraæ z niej najnowsze wersje aplikacji i sterowników. przekazów o niskim poziomie sygna³u, co potwierdza³oby moj¹ teoriê. Pojawi³o siê za to wiele przekazów, o których w ogóle nie mia³em pojêcia. TBS Viewer, to w istocie okrojona i zmodyfikowana wersja DVB Viewera. Ku mojemu zdziwieniu, po instalacji program nie wykry³ ¿adnej zainstalowanej w komputerze karty DVB-S, co trochê dziwi, bo o ile mo¿na zrozumieæ, ¿e nie rozpozna³ karty Technotrend, o tyle tego, ¿e nie widzia³ „swojej" karty TBS, ju¿ nie bardzo. W katalogu TBS Viewera znajdowa³ siê jeszcze jeden plik instalacyjny, ze starsz¹ wersj¹ programu, która co prawda wykrywa³a odbiornik, ale próby skanowania wywo³ywa³y komunikat No Hardware found! Poniewa¿ jednak pe³na wersja DVB Viewera nie mia³a problemów z TBS 6925, podobnie zreszt¹ jak inne programy (np. AltDVB, DVBDream, czy ProgDVB), problem z TBSViewer nie okaza³ siê a¿ tak bardzo dokuczliwy, poza tym chyba raczej nie wystêpuje na wszystkich stacjach. Najwiêcej zainteresowania wzbudzaj¹ programy do dok³adnego skanowania pasma, umo¿liwiaj¹ce wyszukiwanie nieznanych przekazów, wykorzystuj¹ce jeden z atutów karty, jakim jest sprzêtowy BlindScan. TBS6925 Blind Scan Tool to firmowa aplikacja realizuj¹ca to zadanie. Prosty interfejs, nale¿y jedynie zdefiniowaæ szerokoœæ pasma, podaæ parametry konwertera, wybraæ polaryzacjê (lub obydwie), DiSEqC i uruchomiæ skanowanie. Program przeszukuje zadane pasmo i jeœli znajdzie sygna³, identyfikuje jego parametry i umieszcza na liœcie. W trakcie skanowania wyœwietla siê pasek postêpu, który jest jednak ma³o precyzyjny. Jedynie po wyszukiwanych i umieszczanych sukcesywnie na liœcie transponderach, mo¿na siê zorientowaæ, jaka czêstotliwoœæ jest aktualnie skanowana. Operacja trwa d³ugo, przeszukanie dolnej czêœci pasma w polaryzacji V trwa³o ponad 40 minut. Wynik skanowania mo¿na zapisaæ jako listê transponderów. Format takiej listy prezentujemy poni¿ej (jest to fragment listy transponderów Intelsata 904): ``` ;file generated by TBS Card – http://www.tbsdtv.com [SATTYPE] 1=TBS 2=TBS [DVB] 0=18 1=10970,V,977 2=10987,V,1240 3=11040,V,1420 4=11050,V,3255 5=11073,V,2170 6=11077,V,3300 7=11101,V,4106 8=11126,V,5926 9=11149,V,26666 10=11183,V,3722 ``` Jak widaæ brakuje identyfikacji, czy dany transponder jest w standardzie DVB-S, czy DVB-S2, chocia¿ w oknie programu te informacje podane s¹ precyzyjnie. Skutecznoœæ skanowania oceniam jako dobr¹. Co prawda po przeszukaniu kilku satelitów, niektóre serwisy nie zosta³y odnalezione, ale by³y to raczej jednostkowe przypadki. Trudno powiedzieæ dlaczego tak siê sta³o, byæ mo¿e podczas skanowania ich sygna³ by³ za s³aby (skanowa³em raczej bardziej „egzotyczne" satelity). Kilkakrotne powtórki skanowania tej samej pozycji satelitarnej, dawa³y czasem ró¿ne wyniki. Dotyczy³o to z regu³y 12 TV-Sat Magazyn•02.12 Lista znalezionych transponderów retransmitujących sygnały na satelicie Intelsat 904 60°East. Zaimponowa³a mi precyzja i ³atwoœæ z jak¹ narzêdzie (czyli karta z oprogramowaniem) wyszukiwa³o i identyfikowa³o serwisy bez wzglêdu na standard i modulacjê. Jednak zaskoczy³ trochê fakt, ¿e nie uda³o siê znaleŸæ serwisów o Symbol Rate ni¿szym ni¿ 700, które na satelicie by³y, a przecie¿ producent poda³ w specyfikacji, ¿e karta radzi sobie z SR ju¿ od 240. Bardziej rozbudowanym programem jest za³¹czony na p³ycie ze sterownikami CrazyScan. Od czasu wyprodukowania owej p³yty, opublikowano ju¿ nowsze wersje, warto je pobraæ ze strony http://sourceforge.net/projects/crazyscan/ CrazyScan szybko skanuje zadane pasmo, rysuj¹c wykres odbieranych sygna³ów, najpierw jedn¹, potem drug¹ polaryzacjê. Zakres skanowanych czêstotliwoœci mo¿na zdefiniowaæ (nie trzeba przeszukiwaæ ca³ego pasma), podobnie jak krok (od 0,1 MHz do 10 MHz z dok³adnoœci¹ co 0,1 MHz), mo¿na te¿ wybraæ tylko jedn¹ polaryzacjê (domyœlnie po instalacji program ustawia obydwie polaryzacje i krok 1 MHz). Skanowanie mo¿e byæ przeprowadzone raz, mo¿na te¿ w³¹czyæ pêtlê. Mo¿na te¿ zdefiniowaæ parametry konwertera i sterowanie DiSEqC, gruboœæ linii wykresu, kolory, lokalizacjê anteny, nazwê i pozycjê satelity. Mo¿na w ten sposób tworzyæ profile, aby nie bawiæ siê za ka¿dym razem w powtarzanie tych samych ustawieñ. Wszechstronny i elastyczny w konfiguracji program. Czas skanowania zale¿y od wybranego zakresu i kroku z jakim program przeszukuje pasmo. Im mniejszy krok, tym skanowanie trwa d³u¿ej, ale wyniki s¹ dok³adniejsze. Na przyk³ad skanowanie czêstotliwoœci od 10700 MHz do 11700 MHz, z krokiem 10 MHz, w obydwóch polaryzacjach trwa³o nieca³e dziesiêæ sekund (9,547sekundy), skanowanie tego samego pasma z krokiem co 1 MHz trwa³o prawie pó³torej minuty (79,797 sekundy), a z krokiem 0,5 MHz ponad 3 minuty (199,907 sekundy). Sygnały docierające z satelity Intelsat 904 na pozycji 60°East. Po najechaniu na dowolny punkt wykresu, program pokazuje częstotliwość i siłę sygnału. Po kliknięciu na wybrany punkt wykresu pojawia się okno pozwalające na analizę wybranej częstotliwości. Oprócz podglądu konstelacji, można odczytać dokładne parametry. Program nie ma żadnych problemów z identyfikacją parametrów, bez względu na to czy jest to DVB-S, czy DVB-S2, z modulacją QPSK, czy 8PSK. Oczywiście program nie działa w próżni i aby mógł cokolwiek analizować, karta musi odebrać sygnał. Z tym TBS 6925, jak na razie radzi sobie całkiem dobrze. Zobaczymy co będzie dalej... Trzecim znalezionym na p³ycie ze sterownikami programem przeszukuj¹cym pasmo jest BLScan. Nie ma on klasycznego interfejsu graficznego, dzia³a z linii poleceñ. Plik tekstowy ini zawiera ustawienia, które kieruj¹ dzia³aniem aplikacji. S¹ to dane konfiguracyjne takie jak parametry konwertera, DiSEqC, zakres skanowanego pasma, krok itp, a tak¿e minimalne poziomy sygna³ów dla DVB-S i DVB-S2, nazwa satelity, format wyjœciowy pliku z list¹ transponderów i inne. Najni¿sza wykrywana przez ten program wartoœæ SR wynosi 1000. Nie ma sensu wpisywania do pliku konfiguracyjnego mniejszych wartoœci, bo program siê „wywali". Przy starcie BLScan wykrywa zainstalowane karty DVB-S i jeœli jest ich kilka, prosi o wybór w³aœciwej. Generuje pliki list transponderów w ró¿nych formatach. Szperaj¹c w Internecie znalaz³em nak³adkê graficzn¹ na BLScan. Nazywa siê Easy Blind Scan i mo¿na j¹ pobraæ ze strony http://cjcr- -soft.com/software/easy-blindscan. Plik instalacyjny zawiera nak³adkê graficzn¹ i odpowiedni¹ wersjê BLScan. Uruchomienie przeszukiwania pasma potwierdza, ¿e sercem programu jest BLScan, pojawia siê bowiem wówczas znane okno wiersza poleceñ (mo¿na to wy³¹czyæ). W oknie mo¿na obserwowaæ przebieg skanowania. Jeœli przy skanowaniu pojawi¹ siê nowe transpondery, program mo¿e je wyró¿niæ innym kolorem. Program generuje raport o znalezionych przekazach. Przyk³adowy opis jednego z transponderów wygl¹da nastêpuj¹co: TP N: 1 Frequency: 11050.726 Mhz Symbol rate: 3255 KS Polarization: Vertical Spectrum: Inverted Standard/Modulation: DVB-S/QPSK FEC: 3/4 RollOff: 0.35 RF-Level: -45 dBm Signal/Noise: 13.9 dB Carrier width: 4.394 Mhz BitRate: 4.500 Mbit/s Konfiguracja BLScan za pomocą nakładki Easy BlindScan jest łatwa. Powtarzanie operacji ułatwia możliwość tworzenia profili. To nie koniec naszej przygody z TBS 6925. W dalszym ci¹gu poznamy kolejne ciekaw programy do skanowania orbity, przekonamy siê te¿ jak karta radzi sobie z ró¿nymi „dziwnymi" przekazami, miêdzy innymi w³osk¹ platform¹ Telecom Italia Media Broadcast z satelity Atlantic Bird 1 (12,5°West). Dziêkujê firmie Recreo http://recreo.info z Katowic, za wypo¿yczenie odbiornika TBS 6925. Zdzis³aw Marchewka Ilustracje autora 02.12•TV-Sat Magazyn 13	<urn:uuid:6ebc0744-278a-4c81-876f-f5178c61037a>	finepdfs	2.021484	CC-MAIN-2024-46	http://www.tvsat.pl/obiekty/TBS%206925%20czyli%20odbiornik%20dla%20DX-era%20cz_2.pdf	2024-11-11T23:22:36+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028240.82/warc/CC-MAIN-20241111222353-20241112012353-00650.warc.gz	50,359,279	0.995098	0.994818	0.994818	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 5195, 8082 ]	1	0
DZIENNIK USTAW RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Warszawa, dnia 2 września 2022 r. Poz. 1848 ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 4 sierpnia 2022 r. w sprawie wysokości opłat za wydanie dowodu rejestracyjnego, pozwolenia czasowego i zalegalizowanych tablic (tablicy) rejestracyjnych oraz ich wtórników Na podstawie art. 76 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988, 1002, 1768 i 1783) zarządza się, co następuje: § 1. Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o: 1) ustawie – rozumie się przez to ustawę z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym; 2) rozporządzeniu o rejestracji pojazdów – rozumie się przez to rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 31 sierpnia 2022 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów, wymagań dla tablic rejestracyjnych oraz wzorów innych dokumentów związanych z rejestracją pojazdów (Dz. U. poz. 1847); 3) organie rejestrującym – rozumie się przez to odpowiednio starostę albo wojewodę mazowieckiego. § 2. Organ rejestrujący pobiera opłatę za wydanie dowodu rejestracyjnego albo jego wtórnika – 54,00 zł. § 3. 1. Za wydanie pozwolenia czasowego albo jego wtórnika organ rejestrujący pobiera opłatę: 1) w przypadku, o którym mowa w art. 74 ust. 2 pkt 1 ustawy – 13,50 zł; 2) w przypadku, o którym mowa w art. 74 ust. 2 pkt 2 ustawy – 18,50 zł. 2. Za wydanie pozwolenia czasowego w przypadku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 74a ust. 9 zdanie pierwsze ustawy, albo za wydanie wtórnika tego pozwolenia organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości określonej w ust. 1 pkt 2. § 4. 1. Organ rejestrujący pobiera opłatę za wydanie: 1) tablic rejestracyjnych samochodowych albo ich wtórnika – 80,00 zł; 2) tablicy rejestracyjnej motocyklowej albo jej wtórnika – 40,00 zł; 3) tablicy rejestracyjnej motorowerowej albo jej wtórnika – 30,00 zł; 4) tablic rejestracyjnych indywidualnych – 1000,00 zł; 5) tablic rejestracyjnych zabytkowych samochodowych albo ich wtórnika – 100,00 zł; 6) tablic rejestracyjnych zabytkowych jednorzędowych zmniejszonych – 100,00 zł; 7) tablicy rejestracyjnej motocyklowej zabytkowej albo jej wtórnika – 50,00 zł; 8) tablicy rejestracyjnej motorowerowej zabytkowej albo jej wtórnika – 40,00 zł; 9) kompletu nalepek legalizacyjnych na tablice rejestracyjne albo wtórnika tych nalepek – 12,50 zł. 1) Minister Infrastruktury kieruje działem administracji rządowej – transport, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 listopada 2019 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Infrastruktury (Dz. U. z 2021 r. poz. 937). 2. Za wydanie wtórnika tablic rejestracyjnych indywidualnych organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości określonej w ust. 1 pkt 1 albo 2. 3. Za wydanie: 1) jednej tablicy rejestracyjnej, o której mowa w ust. 1 pkt 1 i 4–6, organ rejestrujący pobiera odpowiednio opłatę w wysokości 50% opłaty określonej w tych przepisach; 2) wtórnika jednej tablicy rejestracyjnej, o której mowa w ust. 1 pkt 1, 5 i 6, organ rejestrujący pobiera odpowiednio opłatę w wysokości 50% opłaty określonej w tych przepisach; 3) wtórnika jednej tablicy rejestracyjnej indywidualnej będącej tablicą samochodową organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 50% opłaty określonej w ust. 1 pkt 1. 4. Za wydanie dla pojazdu, o którym mowa w § 33 ust. 2 rozporządzenia o rejestracji pojazdów: 1) tablic rejestracyjnych albo ich wtórnika organ rejestrujący pobiera dwukrotność opłaty określonej w ust. 1: a) pkt 2 – w przypadku pojazdów kategorii L5e, L6e albo L7e, b) pkt 3 – w przypadku pojazdów kategorii L2e; 2) tablic rejestracyjnych indywidualnych będących tablicami motocyklowymi organ rejestrujący pobiera odpowiednio dwukrotność opłaty określonej w ust. 3 pkt 1 – w przypadku pojazdów kategorii L5e, L6e albo L7e; 3) wtórnika tablic rejestracyjnych, o których mowa w pkt 2, organ rejestrujący pobiera dwukrotność opłaty określonej w ust. 1 pkt 2. 5. Za wydanie dodatkowej tablicy rejestracyjnej do oznaczenia bagażnika albo wtórnika tej tablicy organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 50% opłaty, o której mowa w ust. 1 pkt 1. 6. Za wydanie kompletu nalepek legalizacyjnych do zalegalizowania dodatkowej tablicy rejestracyjnej do oznaczenia bagażnika albo wtórnika tych nalepek organ rejestrujący pobiera opłatę, o której mowa w ust. 1 pkt 9. § 5. 1. Organ rejestrujący pobiera opłatę za wydanie: 1) tymczasowych tablic rejestracyjnych samochodowych albo ich wtórnika – 30,00 zł; 2) tymczasowej tablicy rejestracyjnej motocyklowej albo jej wtórnika – 12,00 zł; 3) tymczasowej tablicy rejestracyjnej motorowerowej albo jej wtórnika – 12,00 zł; 4) kompletu nalepek legalizacyjnych na tymczasowe tablice rejestracyjne albo wtórnika tych nalepek – 12,50 zł. 2. Za wydanie jednej tymczasowej tablicy rejestracyjnej, o której mowa w ust. 1 pkt 1, albo wtórnika tej tablicy organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 50% opłaty określonej w tym przepisie. 3. Za wydanie jednej nalepki legalizacyjnej na tymczasowe tablice rejestracyjne albo wtórnika tej nalepki organ rejestrujący pobiera opłatę w wysokości 50% opłaty określonej w ust. 1 pkt 4. 4. Za wydanie tymczasowych tablic rejestracyjnych dla pojazdu, o którym mowa w § 33 ust. 2 rozporządzenia o rejestracji pojazdów, albo wtórnika tych tablic organ rejestrujący pobiera dwukrotność opłaty określonej w ust. 1: 1) pkt 2 – w przypadku pojazdów kategorii L5e, L6e albo L7e; 2) pkt 3 – w przypadku pojazdów kategorii L2e. 5. Za wydanie tymczasowych tablic (tymczasowej tablicy) rejestracyjnych, w celu umożliwienia wywozu pojazdu za granicę, organ rejestrujący pobiera właściwą dla danych tablic (danej tablicy) rejestracyjnych opłatę określoną w § 4 ust. 1. Przepisy § 4 ust. 3 i 4 stosuje się odpowiednio. § 6. Rozporządzenie wchodzi w życie z dniem 4 września 2022 r. 2) , z wyjątkiem § 4 ust. 1 pkt 8, który wchodzi w życie z dniem 1 maja 2023 r. Minister Infrastruktury: A. Adamczyk 2) Niniejsze rozporządzenie było poprzedzone rozporządzeniem Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 9 maja 2016 r. w sprawie wysokości opłat za wydanie dowodu rejestracyjnego, pozwolenia czasowego, tablic (tablicy) rejestracyjnych i nalepki kontrolnej oraz ich wtórników (Dz. U. z 2019 r. poz. 1840 oraz z 2020 r. poz. 2152), które traci moc z dniem 4 września 2022 r. w związku z wejściem w życie art. 1 pkt 16 lit. a tiret drugie i lit. c ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1517).	<urn:uuid:009519ce-cd2e-4009-bb2c-50df932ac293>	finepdfs	1.128906	CC-MAIN-2023-50	http://stacja.com.pl/prawo/pdf/2022/1848.pdf	2023-12-10T05:32:22+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679101195.85/warc/CC-MAIN-20231210025335-20231210055335-00780.warc.gz	29,985,904	0.999975	0.999986	0.999986	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2601, 6502 ]	1	0
Współpraca spółki PGE i Gminy Kleszczów 10 lipca PGE Polska Grupa Energetyczna S.A. i Gmina Kleszczów podpisały list intencyjny, zakładający współpracę przy rewitalizacji terenów pokopalnianych, odtworzeniu walorów krajobrazowych oraz rozwoju infrastruktury rekreacyjno-sportowej Gminy Kleszczów. Spółkę PGE reprezentował prezes zarządu Wojciech Dąbrowski, natomiast gminę Kleszczów – wójt Sławomir Chojnowski. Rekordowa frekwencja, wygrana Andrzeja Dudy Za nami druga tura wyborów prezydenckich. Wyborcy z gminy Kleszczów poparli frekwencję z pierwszej tury, kiedy poszło zagłosować ponad 69 proc. uprawnionych. Tym razem do lokalu wyborczego w Żłobnicy zgłosiło się 69,90 proc. uprawnionych, w Kleszczowie - 70,31 proc., w Łękinsku - aż 74,84 proc., natomiast w Łuszczanowicach - 69,97 proc. Jedynie w najmniejszym obwodzie głosowania (Dom Pomocy im. św. Barbary w Kleszczowie) frekwencja okazała się niższa niż w pierwszej turze. Wyniosła 93,33 proc. Będzie nowa nawierzchnia Na placu zabaw w Żłobnicy (na zdjęciu), który ok. 5 lat temu został zbudowany w dzielnicy nazywanej "Warszawka", rozpoczyną się wkrótce prace przy nowej nawierzchni. Miękka, kolorowa warstwa powstanie z mieszany granulatu gumowego EPDM i lepiszcza poliuretanowego. Będzie liczyć prawie 740 m kw Jeszcze o stuleciu Obchody stulecia rzymskokatolickiej Parafii NMP Anielskiej w Kleszczowie skumulowały się głównie w jesiennych miesiącach ubiegłego roku. W październiku odbyły się jubileuszowe, tygodniowe msie. Także w tym roku nie zabraknie okazji, by przypomnieć, że parafia ma za sobą okrągły wiek istnienia. Właśnie zbliża się setna rocznica poświęcenia oraz konsekracji pierwszej świątyni. Wybierają szkoły Opóźnienie egzaminu ósmoklasisty, przesunięcie terminów naboru do szkół średnich oraz oczekiwanie aż do 19 sierpnia na informację o przyjęciu do jednej z wybranych szkół - to wystarczające powody do wakacji pełnych stresu. Dla niektórych absolwentów problemem może być to, że żadnej ze szkół, które ich interesowały nie mogli obejrzeć osobiste. Epidemia uniemożliwiła organizowanie bardzo licznie odwiedzanych „Dni otwartych”. Wakacyjne propozycje Gminnego Ośrodka Kultury Spektakl dla dzieci, plenerowe kino „na leżakach”, zajęcia warsztatowe w Łękinsku oraz konkurs plastyczny dla dzieci i młodzieży to propozycje Gminnego Ośrodka Kultury w Kleszczowie, zaoferowane mieszkańcom w drugiej połowie lipca. Prace na konkurs będą przyjmowane do 27 lipca. Po informacje dotyczące tematyki zajęć warsztatowych warto regularnie oglądać na internetowej stronie GOK. „Dzień otwarty” w ZSP Kleszczów Fot. GOK w Kleszczowie KRÓTKO Nowy odcinek dla rowerzystów... ... zaprojektowany na terenach leśnych w sąsiedztwie Czyżowa (o głównych założeniach tej inwestycji informowaliśmy w poprzednim wydaniu „Informatora”) chce budować czterech wykonawców - dwie firmy z Boronowa, firma z Nowego Jasińca oraz z Krzywianic (gmina Łgota Wielka). Jedna z ofert ze względu na rażąco niską cenę została odrzucona. Wykonawcą gminnej inwestycji będzie firma EMOS Siewier Emil z Krzywianic. Odcinek ścieżki liczący ponad kilometr wraz z rozwiązaniem komunikacyjnych kolizji i wykonaniem infrastruktury towarzyszącej zostanie zbudowany za 1,84 mln zł brutto. Rada powiatu podsumowała Na każdym szczeblu samorządu terytorialnego odbywa się podsumowanie rocznej działalności po- przez sporządzenie raportu o stanie gminy/ miasta/ powiatu/ województwa. W oparciu o ten dokument i po przeprowadzeniu dyskusji radni udzielają (lub odmawiają udzielenia) wotum zaufania dla władzy wykonawczej. W gminie Kleszczów sesja związana z podsumowaniem rocznym odbyła się 28 maja br. Rada Powiatu Belchatowskiego na podobnej sesji zebrala się 8 lipca. Przedstawienie raportu o stanie powiatu za rok 2019 oraz dyskusja nad tym dokumentem i głosowanie nad wotum zaufania znalazły swoje miejsce na początku obrad. Zarząd Powiatu Belchatowskiego otrzymał wotum zaufania dzięki poparciu 18 radnych. Przeciwko udzieleniu wotum było trój- je radnych. Raport o stanie powiatu belchatowskiego można pobrać ze strony www.powiat-belchatowski.pl/dla-mieszkanca-t286/raport-o-stanie-powiatu-za-rok-2019-l440. Zmiana komendanta powiatowej straży 29 czerwca podczas uroczystości zorganizowanej w siedzibie Komendy Powiatowej PSP w Belchatowie nastąpiło pożegnanie dotychczasowego komendanta powiatowego Państwowej Straży Pożarnej, st. bryg. Tadeusza Jelenia. Kierował on powiatową strażą od roku 2013. Miejsce odwołanego komendanta zajął z dniem 1 lipca dotychczasowy dowódca Jednostki Ratowniczo Gaśniczej Belchatów, ml. bryg. Adam Pstrokoński. Nowi dyrektorzy w Elektrowni Belchatów W wyniku decyzji kadrowych podjętych przez wybraną w kwietniu na stanowisko prezesa zarządu PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Wiolettę Czemiel-Grzybowską nastąpiły m.in. zmiany na najważniejszych stanowiskach kierowniczych w Elektrowni Belchatów. Miejscę dyrektora oddziału, Andrzeja Legeżyńskiego zajął Paweł Noga (wcześniej - dyrektor Elektrowni w Rybniku), natomiast miejsce jego zastępcy, dyrektora ds. technicznych zająła Agata Wirth (wcześniej związana z takimi firmami, jak Elektrociepłownia Tychy, Tauron, JSW Logistic, a od kwietnia 2020 r. - dyrektor Departamentu Zarządzania Majakiem w PGE GIEK S.A.). Premier spotkał się z samorządowcami 8 lipca premier Mateusz Morawiecki odwiedził Belchatów. W Miejskim Centrum Kultury PGE Giganty Mocy spotkał się z samorządowcami z powiatów belchatowskiego, piotrkowskiego, radomszczańskiego i pałęczańskiego. Gminę Kleszczów reprezentował wójt Sławomir Chojnowski. Prezes Rady Ministrów przedstawił najważniejsze założenia Funduszu Inwestycji Samorządowych, nazywanego również "Tarczą dla samorządów". W skład całego kraju rząd chce przekazać samorządom ok. 6 miliardów złotych, z czego do powiatów trafi 1 mld zł. Pieniądze z "Tarczy dla samorządów" nie muszą być wykorzystane w 2020 roku. Gminy będą mogły je przeznaczyć na każdą inwestycję publiczną, realizowaną do 2022 roku. Wnioski o przyznanie dotacji z tego funduszu samorządy będą mogły składać za pośrednictwem wojewody. Wielkość rzadowego dofinansowania dla poszczególnych gmin została obliczona w Ministerstwie Finansów w oparciu o specjalny algorytm. Kwota, przeznaczona dla Gminy Kleszczów to 2.179.001 zł. JS Powyborcze podsumowania Zgodnie z danymi, które podane zostały na internetowej stronie PKW średnia frekwencja dla powiatu belchatowskiego wyniosła 70,40 proc. W gminie Kleszczów wyborcy poprawili frekwencyjny wynik z pierwszej rundy. Na głosowanie wybrało się aż 71,74 proc. Na terenie powiatu belchatowskiego najwyższą frekwencję mogli pochwalić się mieszkańcy gminy Belchatów (73,95 proc.), najniższa - mieszkańcy gminy Zelów (68,21 proc.). * Spośród ważnych głosów oddanych przez wyborców z gminy Kleszczów 2235 otrzymał urzędujący prezydent Andrzej Duda, natomiast 973 głosy oddano na jego rywala - Rafała Trzaskowskiego. Oznacza to średni procentowy podział głosów 69,67:30,33. W poszczególnych obwodach głosowania wynik ten był zróżnicowany. W Złobnicy Andrzeja Dude poparło 68,3 proc. głosujących, w Kleszczowie - 64,7 proc., w Łękińsku - 72,4 proc., natomiast w Luszczanowicach - 73,1 proc. w Domu Pomocy im. św. Barbary A. Duda otrzymał poparcie 24 głosujących, a Rafał Trzaskowski - 3. * "Bitwa o wozy" była największą, a zarazem najkosztowniejszą z kampanii profrékwencyjnych. Miała zachęcić obywateli gmin liczących do 20 tys. mieszkańców do udziału w wyborach prezydenckich. W pierwszej turze 16 samochodów gaśniczych obiecane najaktywniejszym gminom z każdego z obecnych województw. Jeszcze większy zakres miała druga odsłona akcji. Tym razem opierając się na starym podziale na województwa zachęcono wyborców do walki o 49 pojazdów. Jaka frekwencja była potrzebna, by zdobyć strażackie auto? Na terenie obecnego województwa łódzkiego wygrały gminy: Słupia z frekwencją 86,86 proc., Wodziderzy (77,27 proc.), Rzgów (77,2 proc.) oraz Inowłódź (77,06 proc.). * Były także regionalne działania profrékwencyjne. Przykładem niech będzie akcja podjęta przez Stowarzyszenie Metropolia Warszawa, w której udział wzięły samorządy zlokalizowane wokół stolicy. Zwycięska Gmina Michałowice uzyskała średnią frekwencję z obywdu tur wyborów na poziomie 82,45 proc., a druga była gmina Podkowa Leśna (81,73 proc.). * Teraz na kolejne wybory o zasięgu ogólnopolskim przyjdzie nam czekać do jesieni 2023 roku, kiedy to po zakończeniu trwających obecnie kadencji odbędą się wybory samorządowe oraz parlamentarne. JS Więcej kolorów na „Warszawce” Zgodnie z założeniami projektowymi, przyjętymi w związku z tą inwestycją, nie jest przewidziane ustawianie nowych urządzeń zabawowych. Na placu z odnowioną nawierzchnią będą ponownie wykorzystane także zdemontowane wcześniej elementy małej architektury oraz betonowe obrzeże i kostka. Nieograniczony przetarg, ogłoszony przez Urząd Gminy w Kleszczowie trwał do 22 maja. Do tego dnia oferty na wykonanie złożyło sześciu potencjalnych wykonawców. Wybrana została firma Color - Sport s.c. Adam Wilk, Waldemar Kosiorowski z Bierunia. Prace związane z wykonaniem nowej nawierzchni placu ma ona zrealizować w ciągu czterech miesięcy za 362,5 tys. zł brutto. JS Czerwcowe posiedzenie Rady Gminy Kleszczów... ...rozpoczęła seria 19 uchwał, z których każda odnosiła się do udzielenia pomocy finansowej z Solidarnościowego Funduszu Rozwoju Lokalnego. Uchwał było co prawda dużo, ale beneficjentami tym razem były tylko dwie gminy: Kamieńsz oraz Dobryszce. Do budżetu pierwszej z nich trafi ponad 1.339.100 zł finansowego wsparcia. Będzie przeznaczone na remonty lub budowę 12 odcinków dróg, modernizację budynku po byłej szkole oraz budowę budynku gospodarczego przy Urzędzie Miejskim. Podobna kwota (1.339.000 zł) zostanie przez samorząd Dobryszyc przeznaczona na modernizację lub remont trzech odcinków dróg, zakup i montaż nowoczesnych wodo-merzy oraz na budowę parkingu przy Szkołę Podstawowej w Bloku Dobryszyckim. Zmiana organizacji ruchu na drodze Łękińsko - Czyżów Dwa odcinki dróg: powiatowej 1500E od Łękińska do Czyżowa oraz odchodzącej od niej w pobliżu Czyżowa gminnej drogi, prowadzącej w kierunku południowym (przez las) zostały wyłączone z ruchu. Ma to związek z rozpoczęciem realizowanej przez Gminę Kleszczów inwestycji „Rozbudowa drogi powiatowej 1500E na odcinku od ronda w Łękińsku do ronda w Kalisku i drogi gminnej 101419E w Czyżowie o łącznej dł. dróg ok. 7.312,26 mb wraz z infrastrukturą techniczną”. Minął termin opłat za II kwartał... ...za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Opłatę należałoby uregulować do 15 lipca. Za trzeci kwartał trzeba się rozliczyć do 15 października. Należne gminie pieniężnie wpłacić można m.in.: • w kasie Urzędu Gminy w Kleszczowie, • przelewem na rachunek bankowy, wskazany w książeczce opłat. Do regulowania opłat za odbiór odpadów komunalnych wprowadzone zostały indywidualne rachunki bankowe dla każdej osoby, która w Urzędzie Gminy złożyła deklarację konieczną do przygotowania umowy. Paliwowa akcyza do zwrotu Od 3 sierpnia będą przyjmowane wnioski producentów rolnych o zwrot podatku akcyzowego, zawartego w cenie paliwa, wykorzystywanego przy pracach rolniczych. Do wniosku składanego w Urzędzie Gminy należy dołączyć faktury VAT (lub ich kopie) na paliwo, zakupione w okresie od 1 lutego do 31 lipca 2020 r. Wzór wniosku jest dostępny w Referacie Podatków i Oplat Lokalnych (pok. nr 6) oraz w Punktach Obsługi Klienta. Zmiana numerów telefonów w ZK „Kleszczów” Zakład Komunalny „Kleszczów” sp. z o.o. informuje o zmianie numerów telefonów. Oto aktualne numery poszczególnych działów organizacyjnych: - Sekretariat 44/ 731 58 58 - Dział Rachunkowo-Księgowy 44/ 731 58 52-54 - Dział Usługowo-Transportowy 44/ 731 58 55-57 - Dział Eksploatacji 44/ 731 58 61-65 - Dział Administracyjno-Inwestycyjny 44/ 731 58 71-73 (opr. JS) 3 sierpnia wznowia działalność punkt nieodpłatnej pomocy prawnej w Kleszczowie Zawieszone w marcu z powodu epidemii udzielanie porad prawnych w Urzędzie Gminy Kleszczów będzie wznowione od poniedziałku 3 sierpnia. Przed przyjściem do punktu porad prawnych należy zadzwonić na nr tel. 723-721-725. Uprawnieni do korzystania z nieodpłatnej pomocy prawnej: • młodzi do 26 roku życia, • osoby powyżej 65 roku życia, • osoby, którym przyznano świadczenie z pomocy społecznej, • osoby posiadające ważną Kartę Dużej Rodziny, • kombatanci i weterani, • osoby znajdujące się w trudnej sytuacji (wystarczy, że pisemnie oświadczać, iż nie stać ich na płatną pomoc prawniczą). W zakres nieodpłatnej pomocy prawnej wchodzą sprawy: • administracyjne, • rodzinne, • cywilne, • karne, • z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, • z zakresu prawa podatkowego, • związane z przygotowaniem do rozpoczęcia działalności gospodarczej. Nieodpłatna pomoc prawna nie obejmuje spraw podatkowych, związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, spraw z zakresu prawa celnego, dewizowego i handlowego, a także spraw związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, z wyjątkiem rozpoczecia tej działalności. Pomoc prawna polega na: • poinformowaniu o obowiązującym stanie prawnym, o przysługujących osobie uprawnieniach, a także obowiązkach, • wskazaniu sposobu rozwiązania problemu prawnego, • udzieleniu pomocy w sporządzieniu projektu pisma w sprawie, z wyjątkiem pism procesowych w tocącym się postępowaniu sądowym lub sądowo-administracyjnym, • sporządzeniu projektu pisma o zwolnienie z kosztów sądowych, o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w postępowaniu sądowym, o ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w postępowaniu sądowo-administracyjnym. Przypominamy godziny otwarcia punktu nieodpłatnej pomocy prawnej w Kleszczowie: • poniedziałek 8.00-12.00, • wtorek 13.00-17.00, • środa 8.00-12.00, • czwartek 11.00-15.00, • piątek 11.00-15.00. Do 3 sierpnia porady prawne udzielane są telefonicznie. Osoby zainteresowane powinny się kontaktować z nr tel. 723-721-725. (opr. JS) Czerwcowe posiedzenie Rady Gminy Kleszczów... Kolejne decyzje radnych gminy Kleszczów dotyczyły wprowadzenia aktualizujących zmian w Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Kleszczów na lata 2020-2023 oraz zmian w tegorocznym budżecie gminy. Po ich wprowadzeniu plan dochodów został ustalony na poziomie 270.142.237,08 zł, zaś plan wydatków na poziomie 367.179.888,08 zł. Deficyt wynoszący 97.037.651 zł zostanie pokryty nadwyżką z lat ubiegłych. Rada Gminy rozpatrzyła następnie projekt uchwały w sprawie zwolnienia z części opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi tych właścicieli nieruchomości, którzy całość bioodpadów będą przetwarzać w przydomowych kompostownikach, rezygnując z użytkowania przeznaczonych na nie pojemników. Zgodnie z przyjętą uchwałą obniżka opłaty z tego tytułu wyniesie 10 groszy miesięcznie. Rada zdecydowała też o zaprzestaniu poboru opłaty targowej na targowisku w Kleszczowie. Wpływy z tego tytułu w ostatnich latach systematycznie spadały, zmniejszała się również liczba osób handlujących na kleszczowskim placu targowym. Uchwała ma wejść w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Łódzkiego. Kolejne z uchwał przyjętych przez Radę Gminy na czerwcowym posiedzeniu dotyczyły: - uchylenia uchwały w sprawie ustalenia inkasenta opłaty targowej, - przyjęcia dokumentu „Założenia do planu zaopatrzenia w ciepło, energię elektryczną i paliwa gazowe dla obszaru Gminy Kleszczów na lata 2019-2034”, - ustalenia kryteriów i trybu przyznawania nagród dla nauczycieli szkół i przedszkoli, dla których organem prowadzącym jest Gmina Kleszczów, - zmiany uchwały w sprawie ustalenia sieci publicznych przedszkoli, prowadzonych przez Gminę Kleszczów (zmiana adresu siedziby przedszkola w Łuszczanowicach), - określenia średniej ceny jednostki paliwa w Gminie Kleszczów w roku szkolnym 2020/2021 (jest to niezbędne do prawidłowego rozliczania kosztów przejazdu dziecka i opiekuna, które są zwracane rodzicom lub opiekunom dowożących dzieci niepełnosprawnych). JS Mapa drogowych tragedii W trakcie tegorocznych wakacji, podobnie jak przed rokiem, można sprawdzić policyjną mapę wypadków drogowych. Są na niej na bieżąco zaznaczane miejsca wypadków ze skutkiem śmiertelnym z ostatniej doby oraz od początku wakacji. „Bieżąca aktualizacja, w tym wizualizacja danych, ma na celu zwrócenie uwagi na skalę tragedii do jakich dochodzi na polskich drogach, skłonienie do refleksji użytkowników dróg oraz zachęcenie mediów do dyskusji na temat bezpieczeństwa w ruchu drogowym” - czytamy w komunikacie KPP w Bełchatowie, w którym na starcie tegorocznych wakacji zapowiedziano uruchomienie tej mapy. Każdy zaznaczony na niej punkt to ślad po drogowej tragedii. Mapa znaleźć można pod linkiem https://policja.maps.arcgis.com/apps/webappviewer/index.html?id=3edc39b3b9654546a9d82f90551deeda. Przy okazji promocji tej mapy policja przypomniała najważniejsze zasady, których przestrzeganie może zwiększyć bezpieczeństwo w ruchu drogowym. Na co warto zwrócić uwagę przed wyruszeniem w podróź oraz w trakcie jazdy? - Sprawdź przed wyjazdem stan techniczny pojazdu, w tym zwłaszcza ogumienie, oświetlenie, poziom płynów eksploatacyjnych - Respektuj przepisy ruchu drogowego, w szczególności w zakresie przestrzegania dozwolonych limitów prędkości, stanu trzeźwości, korzystania z pasów bezpieczeństwa i właściwego przewozu dzieci w pojazdach - Dostosuj prędkość do warunków atmosferycznych, drogowych, swoich umiejętności - Zawsze zwalniaj przed przejściami dla pieszych, przystankami komunikacji publicznej oraz przed skrzyżowaniami - Nie wypędzaj ani nie omijaj pojazdów w rejonie przejść dla pieszych, przystanków oraz na samych przejściach - Sygnalizuj swoje manewry na drodze z takim wyróżnieniem i w taki sposób, by były widoczne dla innych uczestników ruchu - Ogranicz się do minimum rozmowy telefoniczne, a w razie konieczności korzystaj z zestawu głosonimiowego. Rozmowa telefoniczna nawet przez urządzenia dozwolone dekonnektuje kierującego pojazdem - Obowiązkowo rob przerwy w trakcie wielogodzinnych podróży Źródło: Biuro Ruchu Drogowego KGP Pomoc dla osób z niepełnosprawnościami Projekt „Mieć wybór 2”, realizowany przez Fundację Przekraczać Granice i sfinansowany ze środków budżetowych Gminy Kleszczów, rozpoczął się 1 lipca. Rozpisane na 90 dni zadania zostały ukrówkowane na pomoc informacyjną i doradczą na rzecz osób niepełnosprawnych. W ramach dyżurów telefonicznych i stacjonarnych, organizowanych we wtorki oraz czwartki w godz. 10-14.30 w biurze Fundacji Przekraczać Granice (Kleszczowska Przychodnia Salus, Kleszczów, ul. Osiedlowa 2 – wejście od strony garaży) można uzyskać m.in. • informacje o prawach i ulgach przysługujących osobom z niepełnosprawnościami oraz osobom z ich otoczeniem. • pomoc w wypełnianiu wniosków o dofinansowanie (składanych np. w PFRON oraz w PCPR). • pomoc w przeszkoleniu komputerowym. Dyżury telefoniczne odbywają się pod numerami: 794-516-168, 730-550-567; kontakt e-mail: email@example.com. „Z powodu obniżenia sanitarnych przyjmujemy maksymalnie dwie osoby podczas jednego dyżuru, po wcześniejszym kontaktie telefonicznym (nie później niż dzień przed planowanym spotkaniem). Każda osoba przychodzi pojedynczo (+ ewentualny opiekun). Spotkania trwają maksymalnie 1,5 godziny. Prosimy o zakładanie maseczek ochronnych!” - apeluje Fundacja Przekraczać Granice. JS Dyrektor Zespołu Szkół Ponadpodstawowych w Kleszczowie ogłasza nabór (na czas zastępstwa) na stanowisko: referent ds. majątku i obsługi - 1 etat Szczegółowe informacje dotyczące wymagań i zakres obowiązków można uzyskać osobiście, tel. 44/ 731-65-60 lub na www.zsp.bip.kleszczow.pl. Wymagane dokumenty aplikacyjne należy składać osobiście w siedzibie ZSP lub pocztą na adres: Zespół Szkół Ponadpodstawowych w Kleszczowie, ul. Sportowa 8, 97-410 Kleszczów z dopiskiem: „dotyczy naboru na zastępstwo na stanowisko referent ds. majątku i obsługi” w terminie do 03.08.2020 r. Fundacja tworzy "Bazę przedsiębiorców" Drodzy Przedsiębiorcy, to Wy stanowicie o rozwoju gospodarczym gminy Kleszczów, to Wy jesteście jej potencjałem gospodarczym, który Fundacja Rozwoju Gminy Kleszczów chciałaby pokazać i promować na zewnątrz. Dlatego zapraszamy i zachęcamy wszystkich prowadzących działalność gospodarczą na terenie naszej gminy do bezpłatnego wpisu do „Bazy przedsiębiorców” na stronie internetowej Fundacji Rozwoju Gminy Kleszczów. Najłatwiejszym sposobem dokonania wpisu jest wypełnienie formularza online znajdującego się na naszej stronie internetowej https://frgk.pl/baza-przedsiębiorcow/dodaj-firme-do-bazy/. Formularz można także wypełnić i przesłać e-mailowo: firstname.lastname@example.org lub pocztą na adres Fundacji Rozwoju Gminy Kleszczów, ul. Sportowa 3, 97-410 Kleszczów, albo dostarczyć osobiście do biura Fundacji. Ponadto informujemy, że uruchomiliśmy na naszej nowej stronie internetowej zakładkę „Oferty pracy”. Zapraszamy wszystkich pracodawców poszukujących pracowników do zamieszczania swoich ofert za pośrednictwem formularza https://frgk.pl/baza-przedsiębiorcow/dodaj-oferte-pracy/. „Cudze chwalicie, swego nie znacie” - takie hasło przyświeca wymienionym działaniom Fundacji. Chcemy, by o naszym zapleczu gospodarczym dowiedziała się nie tylko jak największa liczba mieszkańców, ale także jak największe grono gości odwiedzających naszą stronę internetową. Dlatego stworzyliśmy „Bazę przedsiębiorców” i chcemy ją promować! ZAPRASZAMY W rok przybyło w powiecie 150 bezrobotnych Zahamowanie działalności wielu prywatnych firm produkcyjnych, usługowych i handlowych, wywołane koronawirusowymi restrykcjami, wprowadzany od połowy marca nie wywołało - jak dotąd - drastycznego wzrostu bezrobocia w powiecie belchowskim. Wzięliśmy pod lupę dane statystyczne za II kwartał 2019 i I kwartał 2020 roku. Okazuje się, że na koniec czerwca zeszłego roku w rejestrach Powiatowego Urzędu Pracy w Belchatowie figurowało 2797 bezrobotnych, natomiast rok później – 2948. Z wyjątkiem dwóch gmin (Belchatów i Rusiec), które miały więcej bezrobotnych mieszkańców przed rokiem niż obecnie, liczba osób poszukujących pracy zwiększyła się, choć w różnej skali, we wszystkich pozostałych gminach powiatu. Np. w przypadku gminy Zelów był to wzrost z poziomu 645 do 712 bezrobotnych, a w przypadku naszej gminy – z 73 do 111. Jak te wskaźniki będą się kształtować w kolejnych miesiącach? Czy po 3-miesięcznych wypowiedzeniach obejmujących kwiecień, maj i czerwiec nie odnotujemy gwałtownego skoku liczby bezrobotnych począwszy od lipca? Czy podjęte przez rząd i samorządy działania osłonowe dадzą efekt w postaci utrzymania dotychczasowych miejsc pracy? Przekonamy się o tym pod koniec września, sprawdzając dane PUP za kolejny kwartał. Przeglądając oferty pracy publikowane na stronie Powiatowego Urzędu Pracy w Belchatowie (www.pupbelchatow.pl) można znaleźć dość dużo propozycji. O ile w pierwszej połowie lipca dominowały głównie oferty dla nauczycieli, o tyle w dniu 17 lipca czółków najbardziej aktualnych ofert otwierały następujące: nauczyciel języka angielskiego, operator koparko-ladowarki, pracownik produkcji, monter ścian karton-gips, księgowy, dekarz-fotowoltaika, specjalista ds. kontroli jakości, konservator – pracownik ogólnobudowlany, kucharz, mechanik samochodowy. Jest więc w czym wybierać, a szczegóły każdej z ofert (w tym formę zatrudnienia, miejsce pracy i poziom oferowanego wynagrodzenia) można poznać, klikając w poszczególne oferty. JS Wraca „Łódzkie na plus” W tegorocznej edycji budżetu obywatelskiego w naszym województwie na realizację inicjatyw, wybranych przez mieszkańców ma być przeznaczona suma 6 mln zł. W przypadku zadań o zasięgu wojewódzkim projekt mogli zgłaszać mieszkańcy całego regionu, a w przypadku zadań powiatowych – mieszkańcy danego powiatu. Do 24 lipca trwała ocena formalna oraz merytoryczna zgłoszonych wcześniej pomysłów. Z budżetu obywatelskiego mogą być finansowane zadania o charakterze sportowym, turystycznym, a także z zakresu bezpieczeństwa publicznego, edukacji ekologicznej, ochrony środowiska, rehabilitacji zdrowotnej oraz upowszechniania kultury. Ostateczny wykaz projektów dopuszczonych do głosowania zostanie udostępniony na stronie www.bo.lodzkie.pl. Do realizacji będą przyjęte te zadania, które uzyskają największą liczbę głosów w danej puli. Głosowanie mieszkańców województwa łódzkiego zaplanowano w okresie od 7 września do 18 września. Ogłoszenie wyników głosowania nastąpi do 16 października, a zwycięskie projekty zostaną zrealizowane w 2021 roku. JS Sprzedam działkę budowlaną, w pełni uzbrojoną w Żłobnicy - 62 zł za metr. Tel. 505-041-746. Sprawdź czy estoński CIT jest dla Ciebie Nowy system opodatkowania CIT, który w założeniu ma wspierać rozwój firm, został nazwany „Estoniskim CIT-em”. Zapowiedziano, że będzie on wprowadzony od początku przyszłego roku. Aby oswoić przedsiębiorców z tym nowym projektem Ministerstwo Finansów przygotowało ankietę. Jest ona pomocna w sprawdzeniu czy dana firma będzie mogła skorzystać z estońskiego CIT-u. Jednym z warunków objęcia biznesu tym nowoczesnym sposobem opodatkowania jest przynależność firmy do sektora małych lub średnich spółek kapitałowych (z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjną), których przychody nie przekraczają 50 mln zł rocznie. Najważniejsze wyróżniki „Estoniskiego CIT-u”: • Jak długo przedsiębiorca będzie rozwijał firmę, tak długo nie będzie płacił podatku CIT; • Zminimalizowanie obowiązków administracyjnych oraz prowadzenie jednej ewidencji dla celów podatkowych i rachunkowych, zamiast dwóch odrębnych; • Podatek CIT nalożony zostanie dopiero w momencie dystrybucji zysku. Wspomniana anketa jest dostępna pod linkiem www.podatki.gov.pl/estonski-cit. JS Ważne dla zdrowego życia Wspominała w poprzednim wydaniu „Informatora Kleszczowskiego” publikacja „Jak zdrowo żyć, by zdrowym być” została zamówiona i sfinansowana przez samorząd naszego województwa. Opisuje najważniejsze zasady diety oraz codziennych zachowań, które mogą się przyczynić do utrzymania w dobrej kondycji na dłużej naszych organizmów i umysłu. Dla osób, które nie mają czasu, by zapa- znaczyć się z 50-stronicowym tekstem, chcemy przytoczyć najistotniejszy fragment podsumowania, swoiste 13 przykładów: „Życie w zdrowiu do późnej starości jest możliwe. Wystarczy mieć wiedzę na temat czynników wpływających na zdrowie oraz umiejętnie z tej wiedzy korzystać. Stosowanie zasad zdrowego stylu życia może dawać wiele satysfakcji i być powodem korzystnych zmian w kierunku dobre- go zdrowia. Przestrzegając poniższych zasad i wprowadzając je w życie dajemy sobie szansę na dłuższe, zdrowsze i szczęśliwsze życie: 1. każdego dnia, minimum 30 minut po- święcaj na wybraną aktywność fizycz- ną - biegaj, ćwicz, maszeruj, pływaj, jeźdź na rowerze, chodź po schodach, tańcz, itp.; 2. odżywiaj się zdrowo, dbaj aby twoje codzienne posiłki były różnorodne, bo- gate w warzywa i owoce, spożywane co 3-4 godziny; 3. unikaj wysoko przetworzonych produk- tów, zawierających dużo tłuszczu, soli i cukru; 4. pij wodę zamiast słodzonych, gazowa- nych napojów; 5. starał się unikać stresu; 6. rozwijaj swoje zainteresowania, dbaj o zdrowie psychiczne i o dobre relacje z ludźmi; 7. pamiętaj o wypoczynku, odpowiedniej długości (7-8 godzin) i jakości snu (temperatura w sypialni nie powinna być wyższa niż 18-19 stopni C, pokój powinien być przewietrzony); 8. dbaj o higienę osobistą; 9. nie używaj lub ogranicz używanie sub- stancji psychoaktywnych takich, jak: alkohol, tytoń, narkotyki, dopalacz. Uzależnienia nie tylko powodują stra- ty zdrowotne, ale także prowadzą do rozluźnienia więzi międzyludzkich, wpływają na jakość wykonywanej praca- cy oraz funkcjonowanie w społeczeń- stwie; 10. kontroluj masę ciała, unikaj nadmiernej masy ciała; 11. regularnie wykonuj badania profilak- tyczne; 12. szczep siebie i najbliższych; 13. unikaj nadmiernej ekspozycji na pro- mień słoneczne i inne szkodliwe pro- mieniowanie”. (opr. JS) 100 lat temu poświęcono pierwszy kościół Zanim doszło do powołania samodzielnej parafii w Kleszczowie została utworzona ekspo- zytura parafii w Sulmierzycach. Dokonał tego w roku 1919 ówczesny wikariusz sulmie- rzycki, ksiądz Jan Bryl. Staraniem wspólnoty przyszłej parafii w dość krótkim czasie wzniesiono drewniany kościół. 1 sierpnia 1920 roku, a więc dzień przed przypadającym na 2 sierpnia Świętem Matki Boskiej Aniel- skiej (nazywanym też Porcjunkuli), nowa świątynia została poświę- cona przez ks. Józefa Pogorzelskiego, kierującego deka- natem brzeźnickim, którego siedzibą było Pajęczno. Sto dni później, 12 listopada została erygowana samodzielna parafia w Kleszczowie. Dokonał tego ówczesny biskup włocławski, Stanisław Dzidłowiecki. Wspólnotę nowej parafii tworzyli miesz- kańcy ws. Aleksandrów, Bogumił, Faustynów, Huby Łuszcz- nowickie, Łuszczanowice, Łuszczanowice Kolonia, Kleszczów, Kuców, Rogowiec i Złobnica. Na pamiątkowej tablicy, umieszczonej na filarze przed wej- ściem do obecnej świątyni w Kleszczowie znaleźć można słowa akcentujące fakt, że w przeszłości teren parafii był wspólnym miejscem dla przedstawicieli czterech kultur. Oprócz członków kościoła rzymskokatolickiego żyli tu wyznawcy judaizmu (Żydzi), luteranie (potomkowie niemieckich osadników, wyznania ewangelicko-augsburskiego) oraz potomkowie braci czeskich (wyznanie ewangelicko-reformowane). Proboszczowie parafii NMP Anielskiej w Kleszczowie: - 1920-1923 - ks. Jan Bryl - 1923-1930 - ks. Józef Michalowski - 1930-1937 - ks. Michał Wróblewski - 1937-1940 - ks. Marian Jung - 1945-1948 - ks. Mieczysław Tajber - 1948-1966 - ks. Jan Burchard - 1966-1975 - ks. Eugeniusz de Ville - 1975-2007 - ks. Czesław Jabłoński - 2007-2009 - ks. Leon Kołek - 2009-2017 - ks. Andrzej Pełkalski - 2017-2018 - ks. Benedykt Stunek - od 2018 - ks. Sławomir Bednarski Trudny czas wojny Drewniana świątynia służyła wiernym z kleszczowskiej Parafii NMP Anielskiej do 1940 roku. Wtedy okupujący Polskę Niemcy przekształcili kościół w magazyn do przechowywania zapa- sów zbóż. Wojna była wyjątkowo trudnym okresem nie tylko dla wspólnoty parafialnej, ale również dla księży. Nie wszystkim udało się przetrwać czas okupacji. Jednym z celów hitlerowskich Niemiec było zduszenie narodowej tradycji i ludu patriotycznego Polaków, w którego podrzucaniu nie- zwykle ważną rolę mogły odgrywać Kościoły. „Część diecezji częstochowskiej obejmująca terytorium ziemi wieluńskiej znalazła się na wschodnich krańcach Kraju Warty. Było to przedwojenny powiat wieluński oraz zachodnie skraw- ki powiatu piotrkowskiego i znaczna część powiatu radomszczańskiego. Utworzono z nich nowy, znacznie powiększony powiat wieluński (Kreis Welun), graniczący z Generalnym Guber- natorstwem. Na tym terenie istniały 62 parafie katolickie w dekanatach bolesławieckim, brzeź- nickim (bez parafii Jedlino i Lgota Wielka), praszkowskim, wieluńskim i wieruszowskim oraz 2 parafie należące do dekanatu gorzowickiego (Kleszczów i Łękinisko)”. To fragment artykułu „Aresztowanie i męczeństwo kapłanów Ziemi Wieluńskiej w okresie okupacji hitlerowskiej”, napisanego przez historyka, księdza Jana Zwiążka. W tekście opubliko- wany w Roczniku Wieluńskim nr 2 z 2002 r. znajdujemy również informacje, dotyczące m.in. wojennych losów parafii gminy Kleszczów oraz tutejszych księży. Jak podano w „Katalogu kościołów i duchowności diecezji częstochowskiej na rok 1939” w roku wybuchu wojny Parafia p.w. NMP Anielskiej w Kleszczowie liczyła 2255 wiernych, zaś parafia w Łękinisko – 2581. Przesładowania duchowieństwa przez niemiecką administrację okupacyjną zaczęły się wkrótce po obsadzeniu przez nią urzędów. „Kościół katolicki w Kraju Warty został pozbawiony osobowości prawnej, a tym samym zalegalizowano wszelkie bezprawie wobec niego. Co wię- cej, nowe prawo działało wstecz - obowiązywało od dnia 1 września 1939 roku” - pisze we wspo- mnianej publikacji ks. Jan Związek. I podaje przykłady przesładowań kapłanów oraz czynione przez nich starania, by kościelna hierarchia dowiedziała się o tym, że aktywna działalność dusz- pasterska wśród Polaków mieszkających w Kraju Warty staje się coraz trudniejsza. Kierunek - KL Dachau Skoordynowaną akcję wobec księży rzymskokatolickich przeprowadzono w nocy z 5 na 6 października 1941 roku. „We wczesnych godzinach rannych (od godz. 3-jej do godz. 6-ej rano) w dniu 6 października wszyscy kapłani katoliccy pozostający na terenie powiatu wieluńskie- go byli aresztowani. Termin akcji dokładnie przemyślano i wybrano. Na 5 października 1941 r. przypadała uroczystość Matki Boskiej Różańcowej. W nabożeństwie ku czci NM Panny wierni List intencyjny to wola bliskiej współpracy Zarówno rekwytwacja terenów pokopalnianych, otaczających odkrywkę Belchatów jak też zagospodarowanie 40-hektarowego terenu, nym, wodnym i leśnym oraz wspólnych starań o pozyskanie finansowania tych projektów ze środków unijnych perspektywy 2021-2027 roku - mówi wójt S. Chojnowski. Opracowywana w gminie konsepcja wpisuje się w rządowe plany systemowego zwiększania dostępności zajęć i obiektów sportowych dla sportowców, w tym sportowców z niepełnosprawnościami, zapewnienia im optymalnych warunków treningu i pobytu, przygotowujących się do udziału w igrzyskach olimpijskich oraz paraolimpijskich. Prezes Wojciech Dąbrowski podkreślił natomiast, że intencją kierowaną przez niego spółki PGE Polska Grupa Energetyczna jest prowadzenie rewitalizacji terenów pokopalnianych w uzgodnieniu z Gminą Kleszczów i w sposób spójny z oczekiwaniami pracowników Grupy PGE, strony społecznej i lokalnych społeczności. Przeznaczonego przez Gminę Kleszczów do zagospodarowania w kierunku rekreacyjno-sportowym to wyzwanie o ponadlokalnej skali, ważne dla dalszego rozwoju całego obszaru belchatowskiego. W przekazanej mediom wypowiedzi wójt Sławomir Chojnowski poinformował, że gmina Kleszczów podjęła działania, przygotowujące inwestycje służące wspieraniu rozwoju sportu i aktywności fizycznej oraz upowszechnianiu kultury fizycznej. - Współpraca z PGE ma dotyczyć budowy ośrodka przygotowań olimpijskich i paraolimpijskich na należących do gminy terenach, a także rewitalizacji terenów pokopalnianych w kierunku rekreacyjnym, wodnym i leśnym oraz wspólnych starań o pozyskanie finansowania tych projektów ze środków unijnych perspektywy 2021-2027 roku - mówi wójt S. Chojnowski. Opracowywana w gminie konsepcja wpisuje się w rządowe plany systemowego zwiększania dostępności zajęć i obiektów sportowych dla sportowców, w tym sportowców z niepełnosprawnościami, zapewnienia im optymalnych warunków treningu i pobytu, przygotowujących się do udziału w igrzyskach olimpijskich oraz paraolimpijskich. Prezes Wojciech Dąbrowski podkreślił natomiast, że intencją kierowaną przez niego spółki PGE Polska Grupa Energetyczna jest prowadzenie rewitalizacji terenów pokopalnianych w uzgodnieniu z Gminą Kleszczów i w sposób spójny z oczekiwaniami pracowników Grupy PGE, strony społecznej i lokalnych społeczności. - Chcemy mieć udział w tworzeniu nowych miejsc pracy i rozwoju infrastruktury sprzyjającej szeroko pojętemu rozwojowi obszaru belchatowskiego - stwierdził prezes W. Dąbrowski. Pobyt w Kleszczowie był dla gościa okazją do obejrzenia obecnej infrastruktury, którą dysponuje kompleks SOLPARK Kleszczów, a także przeznaczonych pod inwestycje rekreacyjno-sportowe terenów. Z tarasu widokowego na skraju odkrywki „Belchatów” Wojciech Dąbrowski mógł obejrzeć panoramę terenów, które po wydobyciu znajdującego się tu węgla będą poddane rewitalizacji. J. Strachocki Kleszczowski GOK organizuje półkolonie Od 14 do 16 lipca Gminny Ośrodek Kultury w Kleszczowie przyjmował zgłoszenia rodziców (opiekunów) zainteresowanych zapisaniem dzieci na dwutygodniowe stacjonarne półkolonie, organizowane w dniach 3-14 sierpnia. Zapisywane były dzieci z klas I, II i III szkół podstawowych. Zgodnie z deklaracją organizatora zajęcia na półkoloniach będą się odbywać w dni powszednie, w godz. 8:30-16:30. Wstępny program obejmuje m.in. Warsztaty artystyczne, warsztaty plastyczne, gry i zabawy, zajęcia edukacyjne, pokazy artystyczne / naukowe. Uczestnicy półkolonii będą mieli zapewnione wyżywienie. Opłata za udział jednego dziecka została ustalona na poziomie 200 zł. Półkolonie będą organizowane zgodnie z wytycznymi Ministerstwa Edukacji Narodowej oraz Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie organizowania wypoczynku letniego w okresie pandemii. JS Konkursowe posesje do oceny Dziewięć posesji rywalizuje w tegorocznej edycji konkursu na najchludniejszą posesję w gminie Kleszczów. W regulaminowym terminie zgłoszone zostały posesje z terenu trzech największych miejscowości naszej gminy: Kleszczowa, Łękniska oraz Luszczanowic. Powdana przez wójta komisja pierwsze oględziny przeprowadziła 3 lipca. Zapowiadana ponowna ocena posesji ma się odbyć w pierwszym tygodniu sierpnia. JS Przyznane stypendia motywacyjne W czerwcu uczniowie szkół podstawowych i ponadpodstawowych złożyli łącznie 269 wniosków o gminne stypendia motywacyjne. Większość wnioskujących (162 osoby) ubiegała się o przyznanie stypendium za szczególne osiągnięcia. 15 lipca złożone wnioski zostały rozpatrzone. Okazało się, że pięciu wnioskodawców nie otrzyma stypendium bowiem wskazane przez nich osiągnięcia i wyniki nie spełniały warunków, określonych w uchwale Rady Gminy Kleszczów. Stypendia za wyniki w nauce zostały wypłacone 103 uczniom. Ich łączna wartość to 69.500 zł. Z kolei 161 uczniów otrzymało łącznie 54.100 zł z tytułu stypendiów za szczególne osiągnięcia. JS Nerwowe wakacje absolwentów O przyjęciu do wybranych szkół ponadpodstawowych decydują punkty zdobyte za świadectwo ukończenia ósmej klasy oraz za wynik egzaminu ósmoklasisty. Termin na wskazanie liceum albo technikum, w którym uczeń będzie kontynuował edukację, miał 10 lipca. Wyniki egzaminów zostaną ogłoszone 31 lipca. Od 31 lipca do 4 sierpnia kandydaci do techników i liceów będą mieli czas na dostarczenie do szkół zaświadczeń o wynikach egzaminu. 12 sierpnia zostaną ogłoszone listy z nazwiskami osób, zakwalifikowanych do przyjęcia. Od 13 do 18 sierpnia kandydaci mają czas na potwierdzenie woli podjęcia nauki, zaś 19 sierpnia zostaną opublikowane listy przyjętych. * Dwie podstawówki, działające w gminie Kleszczów, opuściło w tym roku 66 absolwentów klas ósmych, z czego 44 to absolwenci „Korczaka”. W całym powiecie belchatowskim liczba osób, które po zakończeniu edukacji na poziomie podstawowym starają się o przyjęcie do szkół ponadgimnazjalnych wynosi 1033. Takie informacje przekazało Starostwo Powiatowe. W szkołach prowadzonych przez powiat zostało udostępnione 780 miejsc (300 w liceach, 300 w technikach, 180 w szkołach branżowych i stopnia). Technika przygotowały ofertę 14 różnych specjalności. Oprócz zdobycia fachu elektryka, elektronika, mechanika, informatyka, geodezy, ekonomisty, logistyka można w belchatowskich szkołach uzyskać zawód: technika budownictwa, technika urządzeń i systemów energetyki odnawialnej, technika pojazdów samochodowych, technika hotelarska, technika usług fryzjerskich, technika żywienia i usług gastronomicznych, technika organizacji i reklamy. W nowym roku szkolnym szkoły branżowe w naszym powiecie zaoferują kształcenie w 13 zawodach. Są to: elektryk, ślusarz, mechanik pojazdów samochodowych, operator obrabiarek skrawających, monter zabudowy i robót wykonczyńcowych w budownictwie, monter instalacji i sieci sanitarnych, fryzjer, kucharz, cukiernik, sprzedawca, stolarz, elektromechanik pojazdów samochodowych, mechanik-operator pojazdów i maszyn rolniczych). Dopiero w drugiej połowie sierpnia będzie wiadomo, z jakim odzewem kandydatów spotkały się te propozycje kształcenia. * W ofercie przygotowanej na rok szkolny 2020/2021 przez Zespół Szkół Ponadpodstawowych w Kleszczowie znajdujemy łącznie cztery klasy. Liceum Ogólnokształcące im. Jana Pawła II otworzy klasy o profilu językowym oraz medyczno-ratowniczym. Każda ma przyjąć po 24 uczniów. Dwa mniejsze liczbnie oddziały (po 20 uczniów) powstał w Technikum Nowoczesnych Technologii im. Jana Pawła II. Klasa pod patronatem KWB Belchatów będzie kształcić techników mechatroników, natomiast klasa, której patronem jest Elektrownia Belchatów będzie miała specjalność technik automatyk. JS 100 lat temu poświęcono pierwszy kościół ciąg dalszy ze str. 6 uczestniczyli zawsze bardzo licznie. Mimo grożącego niebezpieczeństwa kapłani wszędzie odprawiali msze święte (...). W nocy z 5 na 6 października hitlerowcy byli pewni, że księża będą w swoich parafiach, przeprowadzili akcje aresztowań". W wykazie kapłanów katolickich z parafii powiatu wieluńskiego, aresztowanych 6 października 1941 r. znajdujemy 55 nazwisk. Widnieje wśród nich nazwisko proboszcza z Łękiriska, ks. Macieja Namsylo, jest również nazwisko twórcy parafii w Kleszczowie, ks. Jana Bryła. Po czterech latach spędzonych w Kleszczowie został on proboszczem w Licheniu (w miejscu obecnego sanktuarium), a w latach 1937-1941 (do dnia aresztowania) kierował parafią w Koźminku. Kapłani aresztowani 6 października zostali przewiezieni do obozu przejściowego urządzonego w hali fabrycznej w podłóżkach Konstantynowie. Stąd po trzech tygodniach pobytu przewieziono ich na dworzec kolejowy, a następnie w eskorcie zostali przetransportowani pociągiem w pobliże Monachium do obozu koncentracyjnego Dachau. Po drodze do wagonów kolejowych trafieli kolejni więźniowie - księża z diecezji wrocławskiej i archidiecezji poznańskiej. Aby poznać w jakich warunkach przebywano w tym obozie tysiące kapłanów (nie tylko z terenów Polski) warto sięgnąć do innych artykułów ks. Jana Związka. Na łamach „Rocznika Wieluńskiego" zamieścił też wspomnienia księdza Aleksandra Konopki z parafii w Sulmierzycach, który przeżył oboz w Dachau. Nie przeżyli obozu W tych wspomnieniach pojawia się postać ks. Michała Wróblewskiego. To jedynie źródło, w którym natrafiłem na informacje o noszącym takie nazwisko jednym z proboszczów parafii w Kleszczowie. W dniu zmasowanej akcji aresztowań, przeprowadzonej wśród duchowieństwa przez Niemców, kierował on parafią w Wójcinie. W Dachau otrzymał nr obozowy 28183. „Raz przychodzi do mnie ks. Michał Wróblewski, starszy kapłan, i prosi, po prostu błaga, był u kresu sił fizycznych i psychicznych, abym mu wyczyścił menażkę, czarne plamy wyschnięte po kawie. Bał się, aby SS-man tego nie zobaczył, obiecał dać chleb za przysługi. Uspokoiłem, menażkę wymylem, a chleb zjedz, bo masz tyle co ja" - czytamy we wspomnieniach ks. A. Konopki z Sulmierzyc. Wiosną 1942 r. władze obozu w Dachau zaproponowały starszym i chorym kapłanom wyjazd do klasztorów w Austrii lub do obozów o leższym rygorze. Taką opinię miał obóz Hartheim koło Linzu. „Specjalna komisja obozowa zakwalifikowała ich jako inwalidów, po czym sporządzono listy kierowanych do wyjazdu. Zachęcani przez władze obozowe zabierali swoje rzeczy osobiste, udawali się do punktu zbornego, skąd szli do laźni, a później do podstawionego samochodu. Niestety samochód był przygotowany do usmiercania ludzi. Wypożyczeni poza teren obozu, w meczarniach kończyli życie. Ciała palono w krematoriach" - pisze ks. Jan Związek. Wśród tak usmierczonych polskich duchownych znalazł się także ks. Michal Wróblewski. Zginął 12 czerwca 1942 r. w wieku 53 lat. Pobytu w Dachau nie przeżył również ks. Jan Bryl - organizator rzymskokatolickiej parafii w Kleszczowie. Ze strony www.wtg-nizgadzo.pl dowiadujemy się, że w obozie otrzymał nr 28475 i został przydzielony do najgorzszego bloku nr 28. Miał już blisko 60 lat, kiedy w maju 1942 roku włączono go do transportu więźniów - inwalidów i wysłano do obozu w Hartheim. Prawdopodobnie także on nie dotarł żywy do celu przeznaczenia i został zagazowany w drodze. Jesienią 1942 roku jego brat Wacław Bryl otrzymał przesyłkę: skrzynkę z prochami, sutannie oraz różaniec. Szczątki kapłana zostały pochowane w rodzinnym grobie na cmentarzu w Kobielach Wielkich. J. Strachocki (dokończenie w następnym wydaniu „IK") Historia zapisana w protokołach (6) Dalszą opowieść o działalności kleszczowskiego samorządu w latach 30. XX wieku zaczniemy tym razem nie od wynotowania najważniejszych tematów, którym były poświęcone kolejne obrady Zarządu Gminy bądź sesja Rady Gminy. W piotrkowskim Archiwum Państwowym, w teczkach ze zgromadzonymi dokumentami odnoszącymi się do działalności międzywojennego samorządu naszej gminy, wśród protokołów z posiedzeń natrafiamy bowiem na protokół z kontroli gminnej kasy, sporządzony 28 maja 1932 r. Podobnie jak w obecnych czasach samorządy podlegały kontroli, przysłanej przez władze zewnętrzne. Inspektor Stanisław Baranowski przysłany z Wydziału Powiatowego Sejmiku w Piotrkowie w ramach swoich kolejnych odwiedzin w Kleszczowie postanowił zapoznać się ze stanem gminnej kasy. Po sprawdzeniu rachunków za okres od 8 lutego do 31 marca 1932 r. stwierdził, że w tym czasie wpływy do kasy wyniosły 61.980 zł, a wydatki - 59.025 zł. Z kwoty 2955 zł, która stanowiła różnicę, w ogólnotrwałej kasie urzędu znalazł jedynie 1930 zł. Wójt Józef Rożycki w trakcie wyjaśniania przyczyn tego niedoboru przedstawił kontrolującemu wystawiony 6 maja kwit na 1025 zł, wystawiony przez zarząd dóbr Łękinisko. Kurt dotyczył zapłaty za drewno, które gmina kupiła na opal dla szkół powszechnych: „Zaznaczyć muszę, że transakcja ta została załatwiona ze stratą dla gminy; albowiem majątek Łękinisko nie uregulowało jeszcze podatków gminnych za 1931/32 rok w sumie zł. 3547 gr. 76, a pomimo to wójt Rożycki wypłacił tak poważną sumę za drzewo, co powinno być potrącone na rachunek należnych podatków. Przy takim prowadzeniu gospodarki gminnej jedynie w tym wójtja nie uruchomiono dotąd gminnej kasy pożytkowej, która w gminie Kleszczów jest bardzo potrzebna, a zwłaszcza w czasach przeżywanego kryzysu gospodarczego” – notował inspektor S. Baranowski. Wobec bezspornej winy wójta J. Rożyckiego ówczesny starosta powiatu piotrkowskiego Ignacy Strzemieński zdecydował o ukaraniu go grzywną w wysokości 25 zł. Wójt miał prawo w ciągu 14 dni odwołać się od tej kary. Czy to zrobił - nie wiadomo. W analizowanej dokumentacji z piotrkowskiego archiwum nie znalazłem ani pokwitowania wpłaty grzywny, ani też kopii pisma z odwołaniem. Wójt gminy zlekczywał zarówno uwagi kontrolera, jak i nałożoną grzywnę. Kolejna kontrola kasy, przeprowadzona przez tego samego urzędnika z powiatu nastąpiła już 28 sierpnia 1932 roku. Tym razem w kasie brakowało ponad 435 zł. Jak odnotował inspektor brakującą kwotę wójt Rożycki „pokrył z własnych funduszy i brakującą gotówkę złożył w kasie ogólnotrwałej”. Jak wójt tłumaczył brak? „Bardzo często do urzędu gminy Kleszczów zgłaszają się różne osoby z prośbą o rozmiernienie grubszych...” ciąg dalszy na str. 10 --- Zakład Komunalny „Kleszczów” Sp. z o.o. informuje, że od 1 stycznia 2020 r. uległa zmianie uchwała w sprawie dopłat do taryfowych grup odbiorców dla zbiorowego zaopatrzenia w wodę i zbiorowego odprowadzania ścieków na terenie gminy Kleszczów (Uchwała nr XV/136/2019 z dnia 28 listopada 2019 r.). W związku z powyższym stawki opłat za dostawę wody i odbiór nieczystości ciekłych, z uwzględnieniem dopłat przez Gminę Kleszczów w roku 2020, przedstawiają się następujące: \| TARYFOWA GRUPA ODBIORCÓW \| WODA \| ŚCIĘKI \| \|--------------------------\|------\|--------\| \| \| stawki brutto w I, II, IV kwartale* \| stawki brutto w III kwartale* \| stawki brutto w I, II, IV kwartale* \| stawki brutto w III kwartale* \| \| Gospodarstwa domowe i osoby indywidualne \| 0,15 zł/m³ \| 0,50 zł/m³ \| 0,87 zł/m³ \| 1,10 zł/m³ \| \| Przemysł, handel i usługi \| 1,87 zł/m³ \| 2,20 zł/m³ \| 2,75 zł/m³ \| 3,00 zł/m³ \| Stawki dla odbiorców za I, II, IV kwartał pozostaną bez zmian w stosunku do roku 2019. Historia zapisana w protokołach (6) ciąg dalszy ze str. 9 banknotów pieniężnych. Z tego też powodu prawdopodobnie po- myliłem się przy rozmianie pieniędzy i dlatego okazał się brak go- tówek w kasie gminnej...” – wyjaśniał inspektorowi z powiatu, co ten skrzętnie odnotował w dokumencie z kontroli. Dodajmy (bynajmniej nie w celu usprawiedliwienia), że Urząd Gminy i wójt Kleszczowa nie byli wyjątkiem, jeśli chodzi o niezbędny skrupulatne prowadzenie gospodarki kasowej. Kontrola przepro- wadzona w gminie Kluki w grudniu 1935 r. także wykazała braki. Zamiast sumy ponad 631 zł, które powinny być w kasie kontrolu- jący zastał tylko 162 zł i kilka kwitów, wyjaśniających powstają róż- nicę. Znalazł tam np. listy wypłat dodatku mieszkaniowego dla na- uczycieli, a także pokwitowania niewielkich pożyczek, udzielonych trzem mieszkańcom gminy. Ten sam co w Kleszczowie kontrolują- cy Stanisław Baranowski wcale nie zważał na to, że wójt Kluk no- sił nazwisko Jan Baranowski i stosowne uwagi umieścił w protoko- le z kontroli. 24 lutego 1933 r. Podczas sesji, zorganizowanej w tym dniu zapadła decyzja o wprowadzeniu handlu trzodą chlewną na targowisku w Kleszczo- wie. Starania o to samorząd rozpoczął w poprzednim roku. Rada upoważyła wójta, by na potrzeby handlu trzodą wydzierżawił plac od mieszkańca Kleszczowa, Władysławy Busse. Od razu uchwalony zaostal regulamin dla korzystających z tej „targowicy”. Radni zdecydowali o kolejnym etapie sadzenia drzew przy dro- gach gminnych. Przy drodze z Kleszczowa do Kurowa „tak daleko, jak jest zbudowana szosa” miały być posadzone owocowe drzewa, zaś przy drodze z Antoniówki do Sulmińcze postanowiono „od wsi do lasu posadzić po obu stronach brzoz”. Gmina wykładała pie- niądze na zakup sadzonek, natomiast sadzenie drzew - tak jak inne roboty na drogach - mieli w ramach obowiązkowego szarwarku wy- konać mieszkańcy gminy. W wolnych wnioskach radny Antoni Jakóbczyk poskarżył się na kierownika szkoły w Łękińsku, który przejęcie do szkoły dziecka, mieszkającego w innych wsiach, uznał za odwładę wpisowego w kwocie 3 zł. Kierownik miał odmówić zapisania do szkoły dwójki dzieci gajowego Dudy z Luszczanowic Kolonii, „ponieważ ojciec ich nie miał pieniędzy na zapłacenie żądanego przez kierownika szko- ły wpisu”. Wnioskodawca domagał się przeprowadzenia w tej spra- wie ścisłego dochodzenia przez władze szkolne. 12 kwietnia 1933 r. Z lektury protokołu z tego posiedzenia rady dowiadujemy się, że plac do handlu trzodą chlewną został ostatecznie wydzierżawi- wiony od Antoniego Rutkowskiego. Zastępca wójta, Michałek prze- konywał radnych, że proponowany początkowo plac od W. Busse na urządzenie „targowicy” się nie nadaje. Ustalone przez radnych stawki za handel prositami i świniami wynosiły 10 groszy za jedno prosie i 20 gr za większą sztukę trzody chlewnej. Uprzedzając nieco informacje zawarte w kolejnych protokołach odnotujmy w tym miejscu, że utworzony specjalnie dla handlu trzo- dą chlewną plac okazał się dla gminy „niedochodowy”, „gdźż tar- gi na zwierzęta nie mają powodzenia i prawie wcale nie odbywają się”. Już w listopadzie tego samego roku zapadła decyzja o wypo- wiedzeniu umowy dzierżawy placu i zakończeniu handlu prosikami. Bariry, którymi był ogrodzony plac przeznaczono na naprawę ogrodzenia przy urzędzie gminy oraz przy szkole w Kurowie. Podczas kwietniowej sesji dwukrotnie pojawi się wątek wspól- pracy gminy z dzierżawcą majątku w Łękińsku, Stefanem Dem- bowskim. Ze względu na zły - pomimo nieustannych napraw - stan drogi z Łękińiska do Woli Grzymalinej (szczególnie jej odcinka przy parkanie dworskim) wspomniany dzierżawca zgodził się dostarczać na naprawę pewną ilość kamieni, w cenie nie niższej niż 5 zł za 1 metr sześc. Droga po zimie i wiosennych roztopach mu- siała być w fatalnym stanie, bo radni domagali się, by na jej re- mont przeznaczono wszystkie zaległe dostawy kamienia z Łękiń- ska, Wolicy, Woli Grzymalinej i osady Kociniak. Roboty naprawcze przy drodze odbywały się pod kierunkiem Władysława Bujacza. Za każdy dzień pracy (a było tych dni 5) gmina naliczyła mu wynagro- dzenie po 3 zł 50 gr. Po raz drugi nazwisko dzierżawcy Dembowskiego pojawia się, kiedy wójt informuje radnych, że zadeklarował on spłacenie czę- ści zaległego podatku wyrównawczego w formie dostaw drewna na opal do gminnych szkół. Pojawił się przy tym spor o cenę drewna. S. Dembowski chciał je sprzedać po cenie 5,50 zł za 1 m sześc., pod- czas gdy radni uznaли, że odpowiednia będzie cena 5 zł, po jakiej handlowano w okolicy większymi ilościami drewna. Regulernie, niemal na każdej sesji pojawiały się tematy zbyt wysokich – jak się wydawało radnym - nakładów na utrzymanie gminnych szkół. Chcąc mieć większą kontrolę nad środkami wy- dawanymi na ten cel radni na tej sesji postanowili nie przekazywać funduszy oświatowych tzw. Dozorowi Szkolnemu, ale oddać je do dyspozycji Zarządu Gminy. 26 czerwca 1933 r. Na sesji tej omawiana była m.in. sprawa budowy mostu w An- toniówce (widocznie wcześniej pokonywano rzekę brodem). Szac- cunkowe koszty budowy mostu okazały się tak wysokie, że prze- kroczyć miały zaplanowane w budżecie fundusze. Zdecydowano, by o opinię poprosić technika ds. dróg gminnych z Wydziału Po- wiątowego. Klopot był także z innym drewnianym mostem na szosie pod Wolą Grzymaliną. Samochód ciężarowy, wiozący w czerwcu za- opatrzenie na kolonie letnie (w tej właśnie wsi, być może w budyn- ku szkolnym) organizował był podczas wakacji 1933 roku Wojewódzki Fundusz Pomocy Bezrobotnym) był tak obciążony, że połamał cały pokład drewnianego mostu. Koszt naprawy miał wynieść 200 zł, ale w gminnym budżecie nie było na to pieniędzy. Radni wezwali wój- ta, aby jak najszybciej pozyskał pieniądze potrzebne na remont od osób winnych zniszczenia mostu. We wsi Kurow przy drodze publicznej obok gminnej szkoły stała stara, częściowo spróchniała brzoza, zaś w jej pobliżu - zabityka figura św. Jana. Wójt chcąc uniknąć rzyżka, jakie dla gminnego bu- dynku niosłyby złamanie podczas burzy starej brzozy, zdecydował o wycięciu osłabionego drzewa. Pozyskany materiał miał być sprze- dany podczas publicznej licytacji za 10 zł. Mieszkańcy Kurowa po- prosili, by suma ta przeznaczona została na odnowienie zniszczo- nej figury św. Jana. Radni wyrazili na to zgodę, przekazując zadanie odnowienia i ogrodzenia figury kierownikowi szkoły w Kurowie. Jerzy Strachocki (ciąg dalszy nastąpi) PRZETARG NA SPRZEDAŻ DREWNA 7 sierpnia w Urzędzie Gminy w Kleszczowie odbędzie się pierwszy przetarg ofertowy nieograniczony na sprzedaż drewna, pochodzącego z zadania „Rozbudowa drogi powiatowej 1500E na odcinku od ronda w Kleszczowie do ronda w Łękińsku oraz drogi gminnej 101401E wraz z infrastrukturą techniczną”. Do sprzedaży przewidziano łącznie 28,67 m³ drewna liściastego (platan, klon, jesion). Ustalona cena wywoławcza za 1 m³ drewna - 143,91 zł brutto. Oferty należy ska- dać do dnia 07.08.2020 r. do godz. 14.00 w Kancelarii Ogólnej UG w Kleszczowie. Otwarcie ofert nastąpi w tym samym dniu o godz. 14.30 w sali nr 16 w siedzibie UG w Kleszczowie. Szczegóły przetargu wraz z danymi o ilości drewna oraz wzro- rem oferty znajdują się w ogłoszeniu, zamieszczonym na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Gminy Kleszczów. Sportowe grupy w SOLPARKU W akcje były od lat pora, w której kleszczowski kompleks SOLPARK gościł liczne grupy sportowe, prowadzące przygotowania treningowe. Swoje umiejętności doskonaliли głównie piłkarze. Jak przebiegają w SOLPARKU tegoroczne wakacje, tak inne od wszystkich poprzednich, naznaczone różnymi ograniczeniami oraz obawami? Pierwszy wakacyjny oboz miał miejsce w czerwcu. Na weekendowy pobyt przyjechała ekipa spod znaku Challenge Camp 8. W ostatnim tygodniu czerwca swój pobyt w Kleszczowie zaczęli pływacy z Katolickiego Klubu Sportowego Ichthys z Bielska-Białej. Rozpoczął się również pierwszy z obozów Football Lab. Ta organizacja zarezerwowała do końca lipca miejsce dla pięciu kolejnych tygodniowych pobytów dla grup piłkarzy. Ponadto w lipcu swoje zgrupowania w SOLPARKU zorganizowali piłkarze UKS APN Piotrków oraz Band4Event Warszawa. W drugiej połowie lipca nasz kompleks stał się miejscem zajęć dla grupy osób z Fundacji Aktywnej Rehabilitacji, realizującej projekt „Skuteczna aktywizacja społeczna i zawodowa osoby z niepełnosprawnością z woj. łódzkiego”. Pierwszy turnus zaliczają w tym samym czasie kadrówicze Polski w rugby na wózkach. Druga grupa zawita do Kleszczowa w pierwszym tygodniu sierpnia. - Na przełomie lipca i sierpnia przyjmiemy w SOLPARKU uczestników obozu pływackiego Professional Swimming Academy oraz drużynę z klubu Ursus Warszawa, która zagosi u nas w dwóch kolejnych tygodniach - zapowiada Wioletta Sobocińska, specjalista ds. sportu. - Od 5 sierpnia zorganizujemy oboż dla Fundacji Aktywnej Rehabilitacji. W jego trakcie niepełnosprawne dzieci będą na naszych obiektach odbywać wraz z rodzicami zajęcia ruchowe i adaptować się do warunków pod okiem wyspecjalizowanej kadry. Kolejni goście, którzy przyjadą kompleks SOLPARK oczekuje w sierpniu to dzieci z Kids Fitness Club Żyrardów, pływacy z SKS 137 - Delfin Łódź i młodzi piłkarze z GKS Ksawerów. Na drugą połowę sierpnia swój pobyt w Kleszczowie zarezerwowali piłkarze z klubu Zawisza Rzgów i kolejna grupa z uczniowskiego klubu APN Piotrków. Będą też gośćci w SOLPARKU koszykarze ze Szkoły Marcina Gortata oraz pływacy reprezentujący Klub Sportowy Juvenia Wrocław. Wakacje zakończy weekendowy pobyt podopiecznych Fundacji Aktywnej Rehabilitacji. JS Piąta edycja biegu... „Kamieńszczańska Dycha” odbywa się w zmienionej formule. Biegacze zainteresowani imprezą (jest w tym gronie także wielu mieszkańców naszej gminy) mogą do 31 lipca rejestrować się na stronie zapisy.inessport.pl, dokonując opłaty startowej oraz pobrać swój numer startowy. Bieg trzeba odbyć samodzielnie do 31 lipca, a po jego ukończeniu przesłać na adres email@example.com informację o pokonanym dystansie i uzyskanym czasie. „Pamiętaj, aby zgłoszenie było kompletne, zawierające zdjęcie lub zrzut ekranu z Twojej aplikacji, gdzie będziemy widzieć trasę, którą biegłeś/biegłaś. Na stronie inessport.pl znajdziesz rezultaty wszystkich uczestników biegu. Będziemy je uzupełniać systematycznie” – informują organizatorzy. Dla wszystkich, którzy ukończą 5. Kamieńszczańską Dychę przewidziano pamiątkowe medale i chustkę/komin biegowy. JS Wydawca: Urząd Gminy Kleszczów; 97-410 Kleszczów, ul. Główna 47. Redaguje: Jerzy Strachocki (tel. 44 731 66 22), e-mail: firstname.lastname@example.org Przygotowanie do druku i druk: TOP DRUK sp. z o.o., sp.k. 18-400 Łomża, ul. Nowogrodzka 151A, tel. 86/ 473-02-12 Cennik netto reklam i ogłoszeń w „IK”: • czarno-białe 1 cm² - 0,12 zł/netto • z dodatkowym kolorem w „IK”: • czarno-białe 1 cm² - 0,24 zł/netto • kolorowe 1 cm² - 0,36 zł/netto Redakcja zastrzega sobie prawo do przesunięcia publikacji zleconych reklam do kolejnego wydania „IK”. Za treść zamieszczonych ogłoszeń i reklam redakcja nie ponosi odpowiedzialności. Fotograficzny konkurs... ... który po raz piąty organizuje Fundacja Szkół Sióstr Nazaretanek w Warszawie ma na celu odkrywania niezwykłych zakątków Polski, rozbudzanie zainteresowania młodzieży przyrodą, kulturą i tradycją; rozwijanie umiejętności obserwacji, wrażliwości artystycznej, inwencji twórczej i kreatywności. Tematem fotografii powinny być niezwykle krajobrazy, zabytki i urokliwe miejsca w Polsce – miejsca raczej nieznane lub mało znane. Liczy się ich pokazanie w ciekawy i niekonwencjonalny sposób. Prace należy przesłać do 30 września br. drogą elektroniczną na adres: email@example.com. Uczestnicy zostaną podzieleni na dwie kategorie: 1. Szkoła podstawowa (kl. IV-VIII), 2. Szkoła średnia. Szczegółowy regulamin można pobrać ze strony https://naftowka.pl/wp-content/uploads/2020/05/Regulamin-konkursu-V-edycja.pdf. Warto zwrócić uwagę na następujące zapisy: - Każdy uczestnik może nadesłać do 3 fotografii. - Technika wykonania zdjęć jest dowolna, przy czym fotografie powstałe w rezultacie wyraźnej interwencji graficznej będą odrzucone. Dopuszcza się: konwersję zdjęć kolorowych do czarno-białych lub sepii, nakładanie kolorowych filtrów itp.; oraz korektę poprawiającą jakość zdjęć (wyustrzenie, kontrast, nasycenie, rozjaśnienie). Nie będą akceptowane prace, z których jakiejkolwiek elementy zostały usunięte lub dodane w wyniku obróbki graficznej lub powstałe w wyniku połączenia różnych fotografii (kolaże i fotomontaże). Organizatorzy zapowiadają ogłoszenie wyników do końca października, a także pokonkursową wystawę oraz cenne nagrody rzeczowe. JS GOK informuje i zaprasza Spektakl dla dzieci „(Nie)brzydkie Kaczątko” odbył się 17 lipca o godz. 17:00 na parkingu obok siedziby Gminnego Ośrodka Kultury. Bezpłatne wejściówki można było wcześniej pobrać w GOK. Ponieważ pogoda była niepewna GOK poprosił, by dzieci i ich opiekunowie zabrali z sobą maseczki ochronne. Byłyby przydatne w razie konieczności przeniesienia przedstawienia do sali widowiskowej. Komedia „I znowu zgromadziliśmy dobry Bożę!” (ciąg dalszy losów francuskiej rodziny Verneil, którą mieliśmy okazję poznać w filmie „Za jakie grzechy, dobry Bożę”) została zaprezentowana w sobotę 18 lipca w ramach letniego kina plenerowego „na leżakach”. Pokaz odbył się na dziedzińcu kompleksu SOLPARK, a wstęp był bezpłatny. * Od wtorku 14 lipca Gminny Ośrodek Kultury w Kleszczowie ruszył z ofertą wakacyjnych zajęć świątecznych „Nasze Świętole i Okolice”. Dzieci można zapisywać pod nr tel. 535-987-988. Zajęcia są realizowane zgodnie z zaleceniami sanitarnymi, a dotyczący tego regulamin jest dostępny na stronie GOK. * Do 27 lipca (godz. 18:00) można przekazywać do GOK prace na konkurs plastyczny „Dzień z moim przyjacielem”. Konkurs jest przeznaczony dla dzieci i młodzieży w wieku 6-15 lat. Prace plastyczne mają mieć format A3 oraz układ poziomy. Można je wykonać w dowolnej technice. Szczegóły - w regulaminie, zamieszczonym na stronie GOK. * Adresowany do dzieci i młodzieży do lat 18 konkurs fotograficzny „Ciekawe miejsca w mojej okolicy” odbędzie się w sierpniu. Gminny Ośrodek Kultury będzie przyjmował konkursowe zdjęcia od 3 do 21 sierpnia. Prace należy przesyłać na adres firstname.lastname@example.org, a szczegóły konkursu można znaleźć w regulaminie, zamieszczonym na stronie www.gok.kleszczow.pl. * GOK organizuje wyjazd na strzelnicę. W poniedziałek 10 sierpnia odbędzie się wyjazd dla dzieci w wieku 10-15 lat, natomiast w środę 12 sierpnia - dla młodzieży i studentów w wieku 16-25 lat. W programie: Część teoretyczna: warunki bezpieczeństwa obchodzenia się z bronią oraz na strzelnicy, budowa i zasada działania broni, postawy strzeleckie i nauka celowania, składanie, rozkładanie oraz konserwacja broni, łączne czynności do wykonywania strzałań, pierwsza pomoc przedmedyczna. Część praktyczna: strzelanie z broni, dobranej indywidualnie w zależności do wieku, warunków fizycznych i umiejętności uczestników (wiatrówka, KBKS, karabinek BERYL SPORT, karabinek AKMS, pistolet GLOCK-17). Zapisy na ten wyjazd prowadzone będą w GOK od 27 do 31 lipca. * Z okazji Dnia Ojca Gminny Ośrodek Kultury w Kleszczowie zorganizował konkurs „Rap dla Taty”. Ta oryginalna forma składania życzeń wymagała od uczestników konkursu wielu umiejętności, odwagi oraz pomysłowości. Wszystkim którzy podjęli wyzwanie i zmierzyli się z trudną sztuką rapowania SERDECZNIE GRATULUJEMY. (opr. JS) W bezpłatnych warsztatach muzycznych... ... organizowanych m.in. w Radomsku i Piotrkowie Trybunalskim będzie można doskonalić umiejętność gry na gitarze, perkusji, instrumentach klawiszowych, a również wokal. Jak dowiadujemy się ze strony Łódzkiego Domu Kultury inicjatywa o nazwie „Rockowanie. Gramy Maanam” będzie ukierunkowana „na podniesienie wiedzy i umiejętności młodych amatorów muzyków w zakresie zarówno technik gry na instrumencie przy optymalnym wykorzystywaniu dostępnego sprzętu muzycznego, podstaw pracy nad warsztatem wokalnym związanym zarówno z interpretacją tekstu, jak i wstępelem do emisji głosu. Poruszona zostanie również tematyka realizacji dźwięku i zasad pracy obowiązujących w studio podczas nagrywania”. W ramach każdego dwudniowego warsztatu można będzie odbyć łącznie 16 godzin zajęć. Dwa najbliższe miejsca, w których będą organizowane warsztaty to Miejski Dom Kultury w Radomsku (28 i 29 sierpnia) oraz Miejski Ośrodek Kultury w Piotrkowie Trybunalskim (4 i 5 września). Zapisy chętnych są prowadzone do 16 sierpnia. Regulamin oraz kartę zgłoszenia można pobrać ze strony www.ldk.lodz.pl/aktualnosci-a3/bezpłatne-warsztaty-muzyczne-r5175. JS	874cef76-6dbc-4f98-bd5c-4ebad428ae3d	finepdfs	1.979492	CC-MAIN-2020-34	https://www.kleszczow.pl/wp-content/uploads/2020/07/IK-nr-14_2020.pdf	2020-08-11T04:20:19+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-34/segments/1596439738727.76/warc/CC-MAIN-20200811025355-20200811055355-00506.warc.gz	716,549,633	0.99991	0.999923	0.999923	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2614, 9197, 13959, 19925, 25674, 32556, 37448, 43862, 47622, 54844, 58583, 64186 ]	1	0
Rynek turystyczny w Polsce i Małopolsce Streszczenie Streszczenie – Rynek turystyczny w Polsce i Małopolsce Z punktu widzenia sektora turystyki Małopolska jest szczególnym regionem Polski. Kreowanie polityki władz samorządowych w zakresie rozwoju społeczno-gospodarczego regionu wymaga uwzględnienia rynkowych trendów i mechanizmów, zatem wybór właściwej strategii działania dokonywany być musi na podstawie wiarygodnych danych. Ważnym zadaniem małopolskich władz jest między innymi stymulowanie rozwoju sektora turystyki. Aby dostarczyć niezbędnych informacji na temat kondycji małopolskiego rynku turystycznego, a w szczególności rynku usług świadczonych przez biura podróży, Małopolskie Obserwatorium Gospodarki, działające w strukturze Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego, zrealizowało badania pt. „Rynek turystyczny w Małopolsce i Polsce”. Badanie współfinansowane było przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. Przeanalizowano szereg danych zastanych oraz zrealizowano badanie ilościowe na ogólnopolskiej próbie 500 przedsiębiorstw z sektora turystycznego. W ilościowej części badania w stosunku do przedsiębiorców działających w branży turystycznej zastosowano kryterium typu działalności – sekwencje danych odnoszono do takich jednostek obecnych w próbie, jak: biura podróży, działalność agentów turystycznych, biura turystyczne, a także do pilotów wycieczek i przewodników turystycznych. Na potrzeby badania uwzględniono także zróżnicowanie przestrzenne podmiotów posiadających zezwolenie na prowadzenie działalności w poszczególnych województwach. W przypadku informacji dla województwa małopolskiego, ze względu na turystyczną specyfikę Krakowa, wywiady rozdzielono proporcjonalnie na miasto Kraków i pozostałą część województwa. Założenia obu badań są porównywalne i w dużej mierze wspólne. Na podstawie zrealizowanych badań należy stwierdzić, że rynek turystyczny w Małopolsce jest stosunkowo lepiej rozwinięty niż w pozostałych regionach kraju. Jednak w ostatnich latach dystans w stosunku do pozostałych województw zmniejszył się – dynamika wzrostu rynku w latach 2006-2010 była mniejsza niż w innych regionach. Mimo odczuwalnego wyhamowania tempa rozwoju rynku w Małopolsce można przyjąć, że rezerwy rozwoju pozostają nadal istotne. Potwierdza to porównanie wskaźników nasycenia funkcją turystyczną badanego obszaru i krajów starej Unii Europejskiej. Charakterystyka biur podróży działających w Małopolsce na tle kraju W Małopolsce w 2010 roku było zarejestrowanych 12,36% wszystkich biur podróży działających w kraju, co jest trzecim rezultatem po województwach mazowieckim (19,97%) i śląskim (13,84%). Dynamika wzrostu w Małopolsce w latach 2006-2010 wyniosła 19%, podczas gdy w kraju przyrost dla analogicznego okresu wyniósł 14%. Biorąc pod uwagę liczbę biur podróży przypadającą na 100 000 mieszkańców w regionie, mamy do czynienia z jednym z najsilniejszych nasyceń w kraju, wynoszącym 11,48 biur na 100 000 mieszkańców (dane dla roku 2010). Trochę wyższy rezultat odnotowano tylko w mazowieckim: 11,71 biur na 100 000 mieszkańców (dane dla roku 2010). Pod względem kryterium zasięgu działania biur podróży, najwięcej biur zajmujących się turystyką krajową było w województwie mazowieckim, a następnie śląskim i małopolskim. Podobnie, biorąc pod uwagę organizację turystyki zarówno krajowej, jak i zagranicznej, województwo małopolskie, z 274 biurami podróży, zajmowało trzecią pozycję w kraju, wyraźnie ustępując województwom śląskiemu (301 podmiotów) i mazowieckiemu (434 podmioty). W badaniu ogólnopolskim poproszono o podanie obrotów generowanych przez konkretne grupy klientów. W badaniu zastosowano analogiczny podział, jak w przypadku zasięgu działania podmiotów turystycznych wpisanych do ewidencji Ministerstwa Sportu i Turystyki, uzupełniony dodatkowo o takie segmenty klienta, jak lokalny i regionalny. Klienci lokalni generują w Polsce średnio 49% obrotów w skali roku, a Polacy z całego kraju blisko 25%. Klienci z województwa / regionu generują obroty w wysokości średnio 16%, zaś klienci zagraniczni ok. 10%. W przypadku Małopolski najistotniejszym segmentem ze względu na wysokość generowanych przychodów są klienci krajowi (36% przychodów), następnie klienci lokalni (28%), klienci zagraniczni (23%), a na końcu klienci regionalni (13%). Zdaniem badanych przedsiębiorców największy procent rocznych obrotów generują klienci indywidualni (60%), grupy zorganizowane to średnio 39% obrotów. W przypadku Małopolski sytuacja wygląda odmiennie: grupy zorganizowane generują 56% obrotów, a klienci indywidualni 44%. Ważnych informacji dostarcza badanie preferencji klientów, pozwalające dokładniej dopasować system i sposób świadczenia przez przedsiębiorstwo usług do potrzeb i wymagań klientów. Ich analiza pozwala poznać potrzeby obiortców, dopasować się do nich i w efekcie zwiększyć zadowolenie obecnych i przyszłych klientów. Z badania wynika, że około 40% badanych podmiotów nie prowadzi badań dotyczących oczekiwań i preferencji swoich klientów, 24,2% przedsiębiorców prowadzi je nieregularnie, natomiast 17,4% zadeklarowało, że wykonuje tego typu badania regularnie w sposób ciągły. Wykres 1. Prowadzenie badań dotyczących oczekiwań i preferencji klientów ![Pie chart showing distribution of responses] Source: Own elaboration based on data collected from 500 interviews. W województwie małopolskim sytuacja odzwierciedla średnią ogólnopolską: 17% podmiotów regularnie w sposób ciągły prowadzi tego typu badania; 24% prowadzi je nieregularnie a 35,3% nie prowadzi tego typu badań. Ponadto, podmioty gospodarcze z branży turystycznej zostały poproszone o określenie zmian w przychodach w ostatnich trzech latach (2009-2011). Na podstawie uzyskanych danych należy odnotować, że badane podmioty nie różnią się przestrzennie ze względu na zmiany przychodów w badanym okresie. Około 36% podmiotów ocenia, że przychody kształtowały się na jednakowym poziomie, blisko 35% przedsiębiorców wskazało, że przychody spadały, natomiast 29% firm wskazało, iż przychody w ostatnich trzech latach rosły. 39% przebadanych małopolskich przedsiębiorstw turystycznych zadeklarowało wzrost osiąganych przychodów w ostatnich 3 latach. Biorąc pod uwagę rozróżnienie terytorialne, w Krakowie odsetek ten był znacznie wyższy i wyniósł 41,7%, a na pozostałym obszarze Małopolski wzrost przychodów zadeklarowało 36% respondentów. Sytuacja małopolskich podmiotów była znacznie lepsza niż w reszcie kraju, gdzie zwiększenie przychodów, jak wcześniej wskazano, dotyczyło 29% badanych podmiotów. Dynamiczny wzrost przychodów jest jednym z wyjaśnień szybszego wzrostu liczby biur podróży w Małopolsce niż w pozostałych regionach. Ponadto, przeanalizowano przewidywania przychodów na 2012 rok w odniesieniu do roku 2011. Respondenci wskazywali, że przychody będą kształtowały się na ustabilizowanym poziomie (46%). Co czwarty badany szacował, że będą one raczej lepsze, natomiast co piąty oceniał, iż będą raczej gorsze. Badane przedsiębiorstwa w kraju, prognozujące taki sam poziom przychodów w kolejnym roku, nie różnicują się istotnie ze względu na lokalizację. Prognozy małopolskich przedsiębiorców są nieznacznie bardziej optymistyczne niż średnia krajowa – 32,6% małopolskich przedsiębiorców wskazuje, że rok 2012 rok będzie lepszy pod względem finansowym niż rok 2011. Na niezmienność tego poziomu w kolejnym roku wskazało 46,7%. Zarówno firmy zlokalizowane w Krakowie, jak i poza nim przewidują, że przychody w roku 2012 nie będą się znacząco różniły względem roku 2011 (46,4% badanych z Krakowa i 47% badanych spoza Krakowa). Pozwol na rozwój bazy noclegowej oraz natężenie ruchu turystycznego w kraju i w Małopolsce W 2010 roku najwięcej całorocznych miejsc noclegowych znajdowało się w Małopolsce, a ich liczba ponad dwukrotnie przewyższa średnią krajową. Natomiast tempo, w jakim przybywało nowych miejsc noclegowych w województwach małopolskich w okresie 2006-2010, było niższe niż w skali Polski, co może oznaczać, że rynek w tym regionie stopniowo ulega nasyceniu. W podobnej sytuacji są województwa: zachodniopomorskie i dolnośląskie, zajmujące odpowiednio 2. i 3. miejsce. Warto zauważyć, że biorąc pod uwagę wzrost ilościowy, Małopolska uplasowała się na 4 miejscu, w okresie 2006-2010 przybyło tu bowiem ponad 5 700 miejsc noclegowych. Większa ilość miejsc noclegowych pojawiła się tylko w województwach śląskim (6 200), wielkopolskim (7 287) i mazowieckim (7 416). Ponadto, warto zaznaczyć, że pozycja małopolskiego w udziale miejsc noclegowych w kraju spadła z 15,8% (w 2006 roku), do 14,9% (w 2010 roku). W 2010 roku w Małopolsce na jedno biuro podróży przypadało 160 miejsc noclegowych. Wartość tego wskaźnika wykazuje istotne rezerwy wzrostu. Warto zauważyć, że w Wielkopolsce wskaźnik ten wynosi 117, a na Mazowszu 64. W Małopolsce istnieje największa całoroczna baza noclegowa zakwaterowania zbiorowego, można zatem zakładać, że istniejąca baza noclegowa pozwala na rozwój rynku biur podróży w regionie. Wzrost liczby biur podróży może być istotnym katalizatorem rozwoju branży i pociągnąć za sobą wzrost ilości miejsc noclegowych i ich wykorzystania. Na potrzeby raportu podjęto także próbę określenia rozwoju funkcji turystycznej Małopolski na tle pozostałych województw przez przeprowadzenie analizy atrakcyjności turystycznej wskazanych obszarów. Pierwszy ze wskaźników – wskaźnik Baretje’a i Deferta – biorąc pod uwagę całkowitą liczbę miejsc noclegowych przypadających w regionie na 100 mieszkańców wskazał, że w 2010 roku Małopolska znajdowała się na czwartym miejscu w kraju, za zachodniopomorskim (6,29), pomorskim (3,58) i warmińsko-mazurskim (2,64), z wartością wskaźnika Baretje’a i Deferta na poziomie 2,11 (dane dla roku 2010). Rozkład wartości wskaźnika koresponduje z rozkładem regionów o największej liczbie turystów krajowych długookresowych, gdzie również pierwsze dwa miejsca należą do pomorskiego i zachodniopomorskiego. Jednakże, biorąc pod uwagę wskazane cztery województwa, tylko w małopolskim zmiana w okresie 2006-2010 była dodatnia (wzrost o 0,2). Z kolei licząc wskaźnik Baretje’a i Deferta dla całorocznych miejsc noclegowych na 100 mieszkańców dla 2010 roku, Małopolska z wartością 1,85 zajmuje drugą pozycję w kraju, za województwem zachodniopomorskim osiągającym wartość 2,76. W okresie 2006-2010 wartość wskaźnika w Małopolsce generalnie wzrastała w tempie zbliżonym do reszty kraju. Warto odnotować nieznaczną różnicę w wartości wskaźnika liczonego dla całorocznych miejsc noclegowych i miejsc noclegowych w Małopolsce ogółem, co wskazuje na całoroczny charakter turystyki w Małopolsce. Kolejny z zastosowanych wskaźników to współczynnik Charvata, uwzględniający ilość miejsc noclegowych do powierzchni jednego kilometra kwadratowego. Dla Małopolski współczynnik ten przyjmuje najwyższą wartość w kraju, zarówno biorąc pod uwagę liczbę miejsc noclegowych ogółem (4,61), jak i liczbę całorocznych miejsc noclegowych (4,03) na km². Należy zauważyć, że Małopolska, która ma najwięcej całorocznych miejsc noclegowych, zajmuje dopiero 4. pozycję pod względem stopnia ich wykorzystania. Niestety, notowany w Małopolsce stopień wykorzystania miejsc noclegowych w 2010 roku – 35,5% – był zbliżony do średniego stopnia wykorzystania miejsc w kraju – 35%. Jest to istotny spadek wartości wskaźnika od 2006 roku, kiedy to średnia krajowa wynosiła 34%, a rezultat dla Małopolski 39%. Według wskaźnika intensywności ruchu turystycznego Schneidera – liczba turystów ogółem przypadająca na 1000 mieszkańców – w 2010 roku Małopolska (867,3) była regionem, który pod tym względem ustępował jedynie zachodniopomorskiemu (1031,7). Należy zauważyć, że w okresie 2006-2010 wartość badanego wskaźnika rosta dynamiczniej dla Polski niż dla Małopolski. Małopolska posiada stosunkowo najwyższą liczbę turystów przypadających na km² powierzchni spośród polskich regionów, co określa wskaźnik funkcji turystycznej Deferta, który wynosił dla województwa małopolskiego w 2010 roku 189,19. Małopolska to województwo o stosunkowo niewielkiej powierzchni, na której gęsto skupione są walory turystyki kulturowej oraz baza noclegowa. Biorąc pod uwagę ten wskaźnik, wzrost funkcji turystycznej w Małopolsce w badanym okresie był dość dynamiczny i tylko na Mazowszu miał miejsce dynamiczniejszy przyrost w tym zakresie (24,38 względem 15,72). Niezmiennie najwięcej turystów zagranicznych korzystało z obiektów zbiorowego zakwaterowania w województwie małopolskim 2010 roku - 896,1 tys., a niewiele mniej w mazowieckim – 894,6 tysięcy. Ponadto, te regiony wyraźnie wyróżniają się na tle pozostałych, gdyż w 2010 roku nocowało w nich w sumie ponad 43% wszystkich zagranicznych turystów. Niemal w całej Polsce odnotowano spadki w ilości turystów zagranicznych, które można przypisać skutkom światowego kryzysu ekonomicznego. Mimo, że Małopolska pozostała liderem pod względem ilości odwiedzających ją turystów zagranicznych, to zjawisko to także ją dotknęło – liczba przyjeżdżających obcokrajowców ustabilizowała się w latach 2006-2009 na poziomie 1,6 mln. Jednakże w 2010 roku odnotowano ich przyrost do 1,9 mln. Obszarem najczęściej obieranym za cel podróży przez krajowych turystów było Mazowsze. W przypadku tego regionu także zmiana w roku 2010 w stosunku do 2006 była najwyższa (ok. 49%). Małopolska zajęła 2. pozycję pod względem liczby przyjazdów rodzimych turystów korzystających z noclegów w obiektach zbiorowego zakwaterowania w 2010 roku. Przyrost turystów krajowych był dużo słabszy i wynosił 16,34%, przyjmując jednocześnie wartość poniżej średniej dla kraju (w latach 2006-2010 – 23,7%). Frekwencja w muzeach i galeriach oraz liczba tych placówek w regionie W województwach małopolskim i mazowieckim znajduje się najwięcej muzeów, a ich liczba w poszczególnych latach jest zbliżona, a dla lat 2006 i 2010 wręcz taka sama – odpowiednio 103 i 115. W Małopolsce i na Mazowszu zlokalizowana jest podobna ilość muzeów, ale dużo więcej osób odwiedza placówki w Małopolsce (w 2010 roku 6,5 mln w Małopolsce i 4,7 mln na Mazowszu). Jednak, biorąc pod uwagę zwiększenie ilości zwiedzających w obu województwach, na Mazowszu zmiana wyniosła 63,14%, podczas gdy w Małopolsce tylko 18%, czyli poniżej dynamiki ogólnopolskiej (29,17%). W Małopolsce średnia frekwencja w placówce wynosiła 56 tys. i była najwyższa w kraju (dane dla roku 2010). Podobnie jak w przypadku muzeów, tak biorąc pod uwagę liczbę galerii oraz salonów sztuki liderem jest Małopolska. Na początku analizowanego okresu dystansowała ona zdecydowanie drugie w kolejności województwo mazowieckie, ale w 2010 roku różnica między nimi była już niewielka (67 do 64 placówek). Jednakże, przyglądając się statystykom odwiedzin w galeriach i salonach sztuki widać, że prym wiedzie województwo mazowieckie z ponad 1 mln zwiedzających w 2010 roku. Małopolska zajęła drugie miejsce z frekwencją około 436,6 tys. w 2010 roku. Określenie podaży markowych produktów turystycznych Najwięcej lokalnych organizacji turystycznych (LOT) istnieje w województwie pomorskim. Dwukrotnie mniej LOT-ów posiada warmińsko-mazurskie i zachodniopomorskie. Małopolskie plasuje się w połowie zestawienia, razem z województwem podkarpackim. W tych regionach działa 5,93% wszystkich organizacji (dane dla roku 2010). Nie można mówić o zależności między ilością certyfikatów Polskiej Organizacji Turystycznej (POT), a liczbą turystów i liczbą biur podróży funkcjonujących na danym terenie. Certyfikaty POT wydają się raczej być nagrodą branżową, której oddziaływanie ogranicza się raczej do twórców produktów turystycznych, niż do odbiorców końcowych. Turystyka w Polsce i w Małopolsce na tle innych krajów Unii Europejskiej Zarówno udział turystyki w PKB w Polsce w ujęciu pośrednim (5,1%), jak i bezpośrednim (1,9%) oraz procent zatrudnionych w turystyce w stosunku do wszystkich pracujących, jest na poziomie analogicznym do Niemiec (bezpośrednio 1,9%, pośrednio 4,9%) – dane dla roku 2010. W Polsce w 2010 roku liczba turystów zagranicznych wynosiła 3,8 mln, co jest wartością najbardziej zbliżoną do Węgier, które w analogicznym roku odwiedziło 3,2 mln gości zagranicznych. Co ciekawe, co piąty turysta zagraniczny odwiedzający Polskę odwiedził Małopolskę. Jest to istotna karta przetargowa, która powinna dawać Małopolsce ważny głos w kreowaniu polityki promocyjnej naszego kraju na arenie międzynarodowej. Wskaźnik Baretje’a i Deferta, czyli liczba wszystkich miejsc noclegowych na 100 mieszkańców, odnotowany w Polsce w 2009 roku, wyniósł 1,59 miejsca noclegowego na 100 mieszkańców, co jest rezultatem zbliżonym najbardziej do Rumunii i Łotwy. Jego wartość w trzech wymienionych krajach była najniższa w Europie i znacząco odbiegała od pozostałych krajów. Wartość wskaźnika wyliczona dla Małopolski w 2009 roku dawała jej drugie miejsce w kraju i wynosiła 4,53. Należy wspomnieć, że była zbliżona do tych wyliczonych dla Słowenii (4,23) czy Finlandii (4,11). Wskaźnik nasycenia bazą turystyczną Charvata pokazuje liczbę całorocznych miejsc noclegowych przypadającą na km² powierzchni i dla naszego kraju w 2009 roku wyniósł 1,94. Jego wartość w Polsce należy do najniższych w Europie. Niższe wartości wskaźnik przyjmuje tylko dla Rumunii, Szwecji, Estonii, Łotwy i na Litwie. Wartość wskaźnika w Małopolsce była najwyższa w kraju i wyniosła 4,53 w 2010 roku, co jest najbliższe wartościom wskaźnika dla Słowenii czy Republiki Czeskiej. O ile więc można mówić o wyraźnie lepszym rozwoju funkcji turystycznej w Małopolsce w stosunku do innych regionów kraju, o tyle w porównaniu z krajami starej Unii widoczny jest wyraźny potencjał wzrostu w tym zakresie. WYDAWCA: URZĄD MARSZAŁKOWSKI WOJEWÓDZTWA MAŁOPOLSKIEGO UL. BASZTOWA 22, 31-156 KRAKÓW ADRES DO KORESPONDENCJI; UL. RACŁAWICKA 56, 30-017 KRAKÓW www.gospodarka.obserwatoria.malopolska.pl PUBLIKACJA DYSTRYBUOWANA NIEODPŁATNIE Projekt współfinansowany przez Unię Europejską w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego	<urn:uuid:03961493-9c12-41b2-aee5-21d2931ba26c>	finepdfs	2.810547	CC-MAIN-2020-50	https://www.obserwatorium.malopolska.pl/wp-content/uploads/2012/12/Streszczenie_Rynek_turystyczny_w_Polsce_i_Ma%C5%82opolsce.pdf	2020-12-02T19:09:59+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-50/segments/1606141715252.96/warc/CC-MAIN-20201202175113-20201202205113-00360.warc.gz	783,119,192	0.999765	0.999885	0.999885	[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 53, 3555, 6090, 7607, 11409, 14896, 17623, 17942 ]	1	0
Zarządzenie Nr 118/17 Burmistrza Miasta Chojnice z dnia 12 września 2017 r. w sprawie: zmian w budżecie miasta Chojnice na 2017 r. Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (jednolity tekst Dz. U. z 2016 r. poz. 446, poz. 1579, poz.1948, z 2017 poz. 730, poz. 935), art. 257 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity Dz. U. z 2016 r. poz. 1870, poz. 1948, poz. 1984 i poz. 2260, z 2017 r. poz. 60, poz. 191, poz. 659, poz. 933, poz. 935, poz. 1089, poz. 1475 i poz. 1537), oraz § 9 pkt 5 Uchwały Nr XXVII/302/16 Rady Miejskiej w Chojnicach z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie uchwalenia budżetu Miasta Chojnice na 2017 r. BURMISTRZ MIASTA zarządza, co następuje: § 1 1. Ustala się dochody w łącznej kwocie 163.277.556,57 zł z tego: 1) bieżące w kwocie 148.760.808,57 zł 2) majątkowe w kwocie 14.516.748,00 zł zgodnie z załączoną do niniejszej uchwały tabelą nr 1. 2. Ustala się wydatki w łącznej kwocie 186.415.096,57 zł z tego: 1) bieżące w kwocie 144.178.612,57 zł 2) majątkowe w kwocie 42.236.484,00 zł zgodnie z załączoną do niniejszej uchwały tabelą nr 2 i 2a. 3. Ustala się wydatki majątkowe na 2017 r. w wysokości 42.236.484,00 zł zgodnie z załącznikiem nr 1. § 2 Ustala się plan finansowy dla zadań zleconych z zakresu administracji rządowej na 2017 r. w podziale na paragrafy, zgodnie z załącznikiem Nr 2 do niniejszego zarządzenia. § 3 Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. Burmistrz Miasta dr Arseniusz Finster \| Dział \| Rozdział \| Paragraf \| Treść \| Przed zmianą \| Zmiana \| Po zmianie \| \|-------\|-----------\|----------\|------------------------------------------------------------------------\|--------------\|--------\|------------\| \| 852 \| \| \| Pomoc społeczna \| \| \| \| \| \| \| 85278 \| Usuwanie skutków klesk żywiołowych \| 4 620 650,00 \| 30 000,00 \| 4 650 650,00 \| \| \| \| \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zdechonych gminie (związkom gmin, związku powiatowo-gminnym) ustawami \| 241 800,00 \| 30 000,00 \| 271 800,00 \| \| 855 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 85502 \| Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne rentowe i ubezpieczenia społecznego \| 37 812 843,00 \| 1 300 000,00 \| 39 112 843,00 \| \| \| \| \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zdechonych gminie (związkom gmin, związku powiatowo-gminnym) ustawami \| 15 079 000,00 \| 1 300 000,00 \| 16 379 000,00 \| \| \| \| \| \| 15 000 000,00 \| 1 300 000,00 \| 16 300 000,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Razem: \| 161 947 556,57 \| 1 330 000,00 \| 163 277 556,57 \| Zarządzenie nr 118/17 Burmistrza Miasta Chojnice z dnia 12 września 2017 r. Tabela nr 1 Burmistrz dr Arseniusz Fisner \| Dział \| Rozdział \| Paragraf \| Transport i łączność \| Drogi publiczne gminne \| Zakup usług pozostalych \| Opłaty za administrowanie i czynsze za budynki, lokale i pomieszczenia \| Oświata i wychowanie \| Szkoły podstawowe \| Wynagrodzenia osobowe pracowników \| Zakup usług remontowych \| Opisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| Wynagrodzenia osobowe pracowników \| Wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych \| Oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych \| Opisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| Gimnazja \| Wynagrodzenia osobowe pracowników \| Opisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| Stoki/skoki/ślizgi/jeździska \| Opisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| Pomoc społeczna \| Ośrodki wsparcia \| Zakup energii \| Zakup usług pozostalych \| Opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych \| \|-------\|----------\|----------\|---------------------\|------------------------\|-------------------------\|-----------------------------------------------------------------\|---------------------\|------------------\|---------------------------------\|-----------------------------\|-------------------------------------------------\|---------------------------------\|-----------------------------------------------\|------------------\|---------------------------------\|-------------------------------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\| \| 600 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 60016 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4300 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4400 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 801 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80101 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4010 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4270 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4440 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 6050 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80103 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4010 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4440 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80110 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4010 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4440 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80148 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4440 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 80150 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4440 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 852 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 85203 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4260 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4300 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4350 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| Przed zmianą \| Zmiana \| Po zmianie \| \|-------------\|--------\|------------\| \| 16 998 021,50 \| 0,00 \| 16 998 021,50 \| \| 11 805 271,50 \| 0,00 \| 11 805 271,50 \| \| 48 165,00 \| -180,00\| 47 975,00 \| \| 0,00 \| 180,00 \| 51 525 523,00 \| \| 51 525 523,00 \| 0,00 \| 51 525 523,00 \| \| 21 885 956,80 \| 17 124,50 \| 21 903 081,30 \| \| 11 687 136,68 \| -1 705,00 \| 11 685 431,68 \| \| 144 212,84 \| 13 739,00 \| 157 951,84 \| \| 833 439,45 \| 18 919,50 \| 852 358,95 \| \| 2 184 214,00 \| -13 739,00 \| 2 170 475,00 \| \| 2 387 577,44 \| 1 700,00 \| 2 389 277,44 \| \| 46 260,00 \| 1 700,00 \| 47 960,00 \| \| 12 816 908,38 \| -19 774,50 \| 12 797 133,88 \| \| 6 803 715,50 \| -1 795,00 \| 6 801 920,50 \| \| 477 756,56 \| -17 979,50 \| 459 777,06 \| \| 2 013 822,00 \| 930,00 \| 2 014 752,00 \| \| 28 716,00 \| 930,00 \| 29 646,00 \| \| 3 120 347,82 \| 20,00 \| 3 120 367,82 \| \| 87 820,00 \| 20,00 \| 87 840,00 \| \| 10 901 125,00 \| 30 000,00 \| 10 931 825,00 \| \| 1 280 710,00 \| 0,00 \| 1 280 710,00 \| \| 66 200,00 \| -360,00 \| 65 840,00 \| \| 103 457,00 \| 586,00 \| 104 043,00 \| \| 6 050,00 \| -22,00 \| 6 028,00 \| \| Kod \| Opis \| Kwota 1 \| Kwota 2 \| Kwota 3 \| \|---------\|----------------------------------------------------------------------\|---------\|---------\|---------\| \| 4410 \| Podróże służbowe krajowe \| 550,00 \| -150,00 \| 400,00 \| \| 4440 \| Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| 15 530,00 \| 246,00 \| 15 576,00 \| \| 4700 \| Szkolenia pracowników niehejerających członkami Korpusu służby cywilnej \| 1 200,00 \| -300,00 \| 900,00 \| \| 85219 \| Ośrodki pomocy społecznej \| 2 387 720,00 \| 0,00 \| 2 387 720,00 \| \| \| Wydatki osobowe niezaliczone do wynagrodzeń \| 19 907,00 \| -671,00 \| 19 236,00 \| \| \| Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| 40 950,00 \| 671,00 \| 41 621,00 \| \| 85228 \| Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze \| 1 383 000,00 \| 0,00 \| 1 383 000,00 \| \| \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 1 600,00 \| -283,00 \| 1 317,00 \| \| \| Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| 6 252,00 \| 283,00 \| 6 535,00 \| \| 85278 \| Usuwanie skutków klesz czyłowych \| 241 800,00 \| 30 000,00 \| 271 800,00 \| \| \| Świadczenia społeczne \| 241 800,00 \| 30 000,00 \| 271 800,00 \| \| 855 \| Rodzina \| 39 389 044,00 \| 1 300 000,00 \| 40 689 044,00 \| \| \| Świadczenie wychowawcze \| 22 545 000,00 \| 0,00 \| 22 545 000,00 \| \| \| Składki na ubezpieczenia społeczne \| 29 090,00 \| 3 000,00 \| 32 090,00 \| \| \| Składki na Fundusz Pracy \| 4 100,00 \| 400,00 \| 4 500,00 \| \| \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 60 000,00 \| -5 318,00 \| 54 682,00 \| \| \| Opłaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych \| 1 500,00 \| 1 100,00 \| 2 600,00 \| \| \| Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| 6 225,00 \| 818,00 \| 7 043,00 \| \| 85502 \| Świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego \| 15 112 000,00 \| 1 300 000,00 \| 16 412 000,00 \| \| \| Wydatki osobowe niezaliczone do wynagrodzeń \| 2 600,00 \| 1 700,00 \| 4 300,00 \| \| \| Świadczenia społeczne \| 13 660 000,00 \| 1 300 000,00 \| 14 960 000,00 \| \| \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 14 000,00 \| 5 050,00 \| 19 050,00 \| \| \| Zakup usług zarzutowych \| 500,00 \| 50,00 \| 550,00 \| \| \| Zakup usług pozostałych \| 71 040,00 \| -5 800,00 \| 65 240,00 \| \| \| Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| 8 000,00 \| -1 000,00 \| 7 000,00 \| \| \| Wspieranie rodzinny \| 63 424,00 \| 0,00 \| 63 424,00 \| \| \| Wynagrodzenia osobowe pracowników \| 48 880,00 \| -364,00 \| 48 516,00 \| \| 85504 \| Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| 1 933,00 \| 364,00 \| 2 297,00 \| \| Razem: \| 185 085 098,57 \| 1 330 000,00 \| 186 415 098,57 \| Dr. Andrzej Pintor Budżetisty \| Lp. \| Dział \| Rozdział \| § \| Nazwa zadania inwestycyjnego \| Łączne koszty finansowe \| Nakłady poniesione w latach ubiegłych \| dochody własne jest (g+10+11+12) \| kredyty i pożyczki \| środki pochodzące z innych źródeł \| środki wymienione w art. 5 ust. 1 pkt. 2 i 3 u.f.d. \| Jednostka organizacyjna programu lub koordynująca wykonanie programu \| \|-----\|-------\|----------\|---\|--------------------------------\|-------------------------\|--------------------------------------\|-----------------------------\|-----------------\|-----------------------------\|--------------------------------------------------\|--------------------------------------------------\| \| 1 \| 600 \| 60013 \| 6300 \| Pomoc finansowa dla Samorządu Województwa Pomorskiego na wykonanie "Dokumentacji projektowej budowy zachodniego obwodnicy drogowego miasta Chojnice" \| 557 190 \| \| \| \| \| \| \| UW \| \| 2 \| 600 \| 60014 \| 6300 \| Pomoc finansowa dla Powiatu Chojnickiego na przebudowę ul. Strzeleckiej \| 1 000 000 \| \| \| \| \| \| \| UM \| \| 3 \| 600 \| 60016 \| 6300 \| Pomoc finansowa dla Gminy Chojnice na budowę dróg osiedlowych w Chojniczkach \| 250 000 \| \| \| \| \| \| \| UM \| \| 4 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Budowa parkingu przy ul. Nowe Miasto \| 350 000 \| \| \| \| \| \| \| UM \| \| 5 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Przebudowa Armii Krajowej (udotenie płyt drogowych) \| 62 716 \| \| \| \| \| \| \| UM \| \| 6 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Wykonanie projektów budowy ulic: (Truskawkowa, Morliowa, Konarskiego, Gdańska - odcinek działki 1828, Kasprówicza, Tadmajera, Paderewskiego - 2 odcinki, Subistawa od ul. Żwirki i Wigury do ul. Towarowej, Rozdzieciowski, Czeresiowej) \| 200 000 \| \| \| \| \| \| \| UM \| \| Nr \| Kod \| Kod 2 \| Kod 3 \| Nazwa \| Wartość \| Umowa \| Umowa \| Umowa \| \|----\|-----\|-------\|-------\|-------\|---------\|--------\|--------\|--------\| \| 7 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Budowa ul. Stasza i M. Curie Skłodowskiej \| 1 325 065 \| 45 065,00 \| 1 280 000 \| 1 280 000 \| \| 8 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Budowa ul. Prusa wraz z oświetleniem i kanalizacją deszczową \| 513 284 \| 13 284,00 \| 500 000 \| 500 000 \| \| 9 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Budowa odcinka ul. Leśmiana (od ul. Asnyka do ul. Żeromskiego) i odcinka ul. Żeromskiego (od ul. Miłosza do ul. Bałuckiego) \| 2 031 515 \| 2 031 515,29 \| 0 \| 0 \| \| 10 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Przebudowa ul. Czuchowskiej wraz z infrastrukturą towarzyszącą \| 1 250 388 \| 36 838,50 \| 1 213 549 \| 1 213 549 \| \| 11 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Przebudowa ul. Niemcawicza, Tuwima, odcinka ul. Konopnickiej wraz z odwodnieniem i oświetleniem \| 269 680 \| 19 680,00 \| 250 000 \| 250 000 \| \| 12 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Budowa odcinka ul. Kartuskiej \| 1 000 000 \| 1 000 000 \| P Ch \| 1 000 000 \| \| 13 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Utrwanie płwy drogówka łącząca między ul. Przybosa a ul. Brzechwy \| 2 869 561 \| 2 869 561 \| PRG. \| 2 869 561 \| \| 14 \| 600 \| 60016 \| 6059 \| Budowa ul. Subisława na odcinku do ul. Towarowej \| 2 498 413 \| 28 413,00 \| 2 470 000 \| 2 470 000 \| \| 15 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Budowa dróg na terenie działek 'Metalowiec' \| 210 000 \| 210 000 \| UM \| 41 442 \| \| 16 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Utwierdzenie ulicy Portowej \| 25 000 \| 25 000 \| UM \| 4 500 \| \| 17 \| 600 \| 60016 \| 6050 \| Wykonanie progów spowalniających na ul. Igleskiej w Chojnicach \| 300 000 \| 7 314 \| 7 314 \| 41 442 \| \| 18 \| 700 \| 70005 \| 6057 \| Zakup nieruchomości oraz rozwój OZE w Chojnicach \| 16 296 076 \| 1 538 075,00 \| 339 323 \| 339 323 \| \| 19 \| 700 \| 70005 \| 6060 \| Zakup nieruchomości oraz rozwój OZE w Chojnicach \| 5 891 724 \| 5 891 724 \| 5 891 724 \| 5 891 724 \| \| Nr \| Kodeks \| Nazwa projektu \| Kod projektu \| Wartość całkowita \| Wartość dofinansowania \| Źródło finansowania \| \|----\|--------\|--------------------------------------------------------------------------------\|--------------\|--------------------\|------------------------\|---------------------\| \| 20 \| 700 \| Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej - przebudowa Chojnickiego Centrum Kultury \| 6059 \| 8 221 049 \| 1 470 874,20 \| 6 750 175 \| \| \| \| \| 6057 \| \| \| 2 967 542 \| UM \| \| 21 \| 710 \| Budowa obiektu przy ul. Dworcowej na cele społeczne wraz z zagospodarowaniem otoczenia \| 6059 \| 150 000 \| 7 874 \| 7 874 \| \| \| \| \| 6057 \| \| \| 44 617 \| UM \| \| 22 \| 700 \| Wniesienie udziałów do CHTBS na budowę budynku mieszkalnego \| 6010 \| 713 000 \| 350 000,00 \| 363 000 \| \| \| \| \| \| \| \| 363 000 \| UM \| \| 23 \| 710 \| Wykonanie ogrodzenia cmentarza Ofiar Teroru \| 6050 \| 29 510 \| 9 510,08 \| 20 000 \| \| \| \| \| \| \| \| 20 000 \| UM \| \| 24 \| 750 \| Modernizacja budynku Ratusza \| 6050 \| 145 000 \| 145 000 \| 145 000 \| \| \| \| \| \| \| \| 145 000 \| UM \| \| 25 \| 750 \| Zakup sprzętu komputerowego \| 6060 \| 150 000 \| 150 000 \| 150 000 \| \| \| \| \| \| \| \| 150 000 \| UM \| \| 26 \| 754 \| Dotacja na zakup samochodu dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Chojnicach \| 6230 \| 16 000 \| 16 000 \| 16 000 \| \| \| \| \| \| \| \| 16 000 \| UM \| \| 27 \| 754 \| Modernizacja systemu monitoringu miejskiego \| 6050 \| 44 800 \| 29 800,00 \| 15 000 \| \| \| \| \| \| \| \| 15 000 \| UM \| \| 28 \| 754 \| Pomoc finansowa dla Wojewódzkiej Państwowej Straży Pożarnej w Gdańsku na zakup skokochronu \| 6170 \| 35 000 \| 35 000 \| 35 000 \| \| \| \| \| \| \| \| 35 000 \| UM \| \| 29 \| 801 \| Poprawa efektywności energetycznej oraz rozwój OZE w Chojnicko-Człuchowskim MOF - Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej - przebudowa budynków Szkoły Podstawowej Nr 3 \| 6059 \| 617 459 \| 52 787,50 \| 0 \| \| \| \| \| 6057 \| 1 873 585 \| 0 \| 0 \| UM \| \| 30 \| 801 \| Budowa boisk i bieżni lekkoatletycznej przy Szkole Podstawowej nr 3 \| 6050 \| 595 908 \| 595 908 \| 0 \| \| \| \| \| \| \| \| 595 908 \| UM \| \| 31 \| 801 \| Rozbudowa kompleksu budynków Szkoły Podstawowej Nr 3 \| 6050 \| 1 999 800 \| 1 199 800 \| 1 199 800 \| \| \| \| \| \| \| \| 1 199 800 \| UM \| \| Nr \| Kodeks \| Kod \| Nazwa projektu \| Koszt \| Umowa \| Umowa \| \|----\|--------\|-----\|--------------------------------------------------------------------------------\|-------\|-------\|-------\| \| 46 \| 900 \| 90001 \| Budowa kanalizacji deszczowej - Osiedle Leśne oraz ul. Modrzewiowa i odcinek ul. Leśnej \| 100 000 \| 100 000 \| UM \| \| 47 \| 900 \| 90001 \| Budowa odcinka kanalizacji deszczowej w ul. Subisława w Chojnicach \| 141 850 \| 141 850 \| UM \| \| 48 \| 900 \| 90001 \| Poprawa gospodarki wodami opadowymi i roztopowymi na terenie miasta Chojnice \| 252 137 \| 0 \| UM \| \| 49 \| 900 \| 90002 \| Dotacja na usuwanie pokryć dachowych zawierających azbest \| 25 000 \| 25 000 \| WF \| \| 50 \| 900 \| 90004 \| Modernizacja ogrzewania w budynku przy ul. Świętojerska \| 30 000 \| 30 000 \| UM \| \| 51 \| 900 \| 90005 \| Wykonanie instalacji fotowoltaicznej na budynkach mieszkalnych w mieście Chojnice \| 90 000 \| 90 000 \| UM \| \| 52 \| 900 \| 90015 \| Budowa oświetlenia w ul. Windergronowej \| 5 000 \| 5 000 \| UM \| \| 53 \| 900 \| 90095 \| Zakup parkometrów \| 41 000 \| 41 000 \| UM \| \| 54 \| 900 \| 90095 \| Zakup wiat przystankowych \| 10 000 \| 10 000 \| UM \| \| 55 \| 900 \| 90095 \| Budowa placów zabaw \| 1 588 692 \| 18 338,14 \| 1 570 354 \| UM \| \| 56 \| 900 \| 90095 \| Modernizacja targowiska przy ul. Miodzieszowej \| 70 000 \| 70 000 \| UM \| \| 57 \| 900 \| 90095 \| Zagospodarowanie przestrzeni Parku 1000-lecia (czasy, plac zabaw dla niepełnosprawnych) \| 153 622 \| 3 622,00 \| 150 000 \| UM \| \| 58 \| 900 \| 90095 \| Budowa ciągu pieszo - rowerowego od okolic pomnika upamiętniającego zwycięstwo nad Krzyżakami, w kierunku ul. Prochowej, w Parku 1000-lecia w Chojnicach \| 28 000 \| 28 000 \| UM \| \| 59 \| 900 \| 90095 \| Zagospodarowanie i adaptacja Fosy Mięskiej wraz z murami obronnymi na całej sieci kolejk kulturowej w mieście Chojnice \| 2 169 566 \| 69 565,71 \| 1 100 000 \| 1 100 000 \| UM \| \| Kod \| Nazwa \| Przełożona struktura \| 2010 \| 2010 \| \|-----\|-------\|----------------------\|------\|------\| \| 85106 \| Działać osłone ochronnym w budżecie państwa administracji (zakup) oraz innych zadań złożonych gminie (zwiększenie gmin) ustawienni \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4010 \| Wypłacanie osobowe pracowników \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4110 \| Składki na ubezpieczenia społeczne \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4120 \| Składki na Fundusz Pracy \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4210 \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4300 \| Zkap usług rzeczowych \| 1 369 675,00 \| 1 369 675,00 \| \| 86203 \| Ochrona zdrowia \| 628 900,00 \| 628 900,00 \| \| 4010 \| Działać osłone ochronnym w budżecie państwa na realizację zadań bieżących oraz innych zadań administracji (zakup) oraz innych zadań złożonych gminie (zwiększenie gmin) ustawienni wymaganych \| 1 450,00 \| 1 450,00 \| \| 4040 \| Wymagane zasobów pracowników \| 308 000,00 \| 308 000,00 \| \| 4040 \| Dotacje oraz wymagane zasoby \| 22 286,00 \| 22 286,00 \| \| 4110 \| Składki na ubezpieczenia społeczne \| 59 000,00 \| 59 000,00 \| \| 4120 \| Składki na Fundusz Pracy \| 7 732,00 \| 7 732,00 \| \| 4170 \| Wymagane zasoby bieżące \| 42 000,00 \| 42 000,00 \| \| 4210 \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 22 290,00 \| 22 290,00 \| \| 4220 \| Zakup sprzętu i urządzeń \| 48 450,00 \| 48 450,00 \| \| 4280 \| Zakup energii \| 26 000,00 \| 26 000,00 \| \| 4270 \| Zakup usług rzeczowych \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4280 \| Zakup usług zewnętrznych \| 700,00 \| 700,00 \| \| 4300 \| Zakup usług rzeczowych \| 64 567,00 \| 64 567,00 \| \| 4360 \| Opłaty z tytułu zakupu usług \| 3 278,00 \| 3 278,00 \| \| 4400 \| Opłaty za korzystanie z czynszu za budynki, hale lub pomieszczeń garażowych \| 14 584,00 \| 14 584,00 \| \| 4410 \| Podróże służbowe krajowe \| 400,00 \| 400,00 \| \| 4430 \| Rzeczy odręby i składki \| 650,00 \| 650,00 \| \| 4440 \| Opłaty za zakładany fundusz świadczeń socjalnych \| 8 782,00 \| 8 782,00 \| \| 4700 \| Szkoła pracowników lub niebędących członkami komisji sądowej \| 400,00 \| 400,00 \| \| 86213 \| Składki na ubezpieczenia zdrowotne w zakresie świadczeń z pomocy społecznej nieokreślone zgodnie oraz za spady świadczenia wypłatne w wydarzeniach w centrum integracji społecznej \| 119 800,00 \| 119 800,00 \| \| 2010 \| Działać osłone ochronnym w budżecie państwa administracji (zakup) oraz innych zadań złożonych gminie (zwiększenie gmin) ustawienni \| 119 800,00 \| 119 800,00 \| \| Kod \| Opis \| Kwota \| Kwota \| Kwota \| Kwota \| \|-----\|------\|-------\|-------\|-------\|-------\| \| 2090 \| Dotacje ochrony zdrowia, z budżetu państwa i z tytułu przekazanego gminom związków gminnych z tytułu powieliwne-gminnych związków z działalności świadczonej w wyniku zawartych umów o pomocy publicznej w opłacaniu dzieci \| 22 550 000,00 \| 22 550 000,00 \| 22 550 000,00 \| 22 550 000,00 \| \| 3020 \| Wysokości płacowe miesięczne do wynagrodzeń \| 2 500,00 \| 2 500,00 \| 2 500,00 \| 2 500,00 \| \| 3110 \| Świadczenia społeczne \| 27 133 541,00 \| 27 133 541,00 \| 27 133 541,00 \| 27 133 541,00 \| \| 4010 \| Wypracowanie godzin z tytułu pracowników \| 176 000,00 \| 176 000,00 \| 176 000,00 \| 176 000,00 \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenie nocne \| 8 374,00 \| 8 374,00 \| 8 374,00 \| 8 374,00 \| \| 4110 \| Stażaki na zabezpieczenia społeczne \| 32 050,00 \| 32 050,00 \| 32 050,00 \| 32 050,00 \| \| 4120 \| Stażaki na zatrudnienie pracy \| 4 500,00 \| 4 500,00 \| 4 500,00 \| 4 500,00 \| \| 4170 \| Wypracowanie kosztowne \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4210 \| Zatopie stażowe i wypracowanie \| 54 882,00 \| 54 882,00 \| 54 882,00 \| 54 882,00 \| \| 4230 \| Zatopie bagaż zewnętrznych \| 520,00 \| 520,00 \| 520,00 \| 520,00 \| \| 4300 \| Zakup usług pozostałych \| 50 000,00 \| 50 000,00 \| 50 000,00 \| 50 000,00 \| \| 4300 \| Opłaty i tytuły zakupu usług telekomunikacyjnych \| 2 800,00 \| 2 800,00 \| 2 800,00 \| 2 800,00 \| \| 4400 \| Opłaty za administrację i czynsze za budynki, lokale i pomieszczenia przeznaczone do użytku \| 25 000,00 \| 25 000,00 \| 25 000,00 \| 25 000,00 \| \| 4410 \| Podróże służbowe krajowe \| 1 000,00 \| 1 000,00 \| 1 000,00 \| 1 000,00 \| \| 4430 \| Różne opłaty i składki \| 150,00 \| 150,00 \| 150,00 \| 150,00 \| \| 4440 \| Opłaty za zakładowy fundusz świadczeń socjalnych \| 7 043,00 \| 7 043,00 \| 7 043,00 \| 7 043,00 \| \| 4700 \| Szkolenia pracowników i przedsiębiorczych z zakresu bezpieczeństwa i higieny czytelnej \| 3 000,00 \| 3 000,00 \| 3 000,00 \| 3 000,00 \| \| 85002 \| Świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia społeczne \| 18 300 000,00 \| 18 300 000,00 \| 18 300 000,00 \| 18 300 000,00 \| \| 2010 \| Dotacje ochrony zdrowia z budżetu państwa na realizację zadań delegowanych z zakresu administracji związanego z opieką zdalną (w tym: opieka zdalna, opieka zdalna) \| 18 300 000,00 \| 18 300 000,00 \| 18 300 000,00 \| 18 300 000,00 \| \| 3020 \| Wysokości płacowe miesięczne do wynagrodzeń \| 4 300,00 \| 4 300,00 \| 4 300,00 \| 4 300,00 \| \| 3110 \| Świadczenia społeczne \| 14 040 000,00 \| 14 040 000,00 \| 14 040 000,00 \| 14 040 000,00 \| \| 4010 \| Wypracowanie godzin z tytułu pracowników \| 223 000,00 \| 223 000,00 \| 223 000,00 \| 223 000,00 \| \| 4040 \| Dodatkowe wynagrodzenie nocne \| 24 080,00 \| 24 080,00 \| 24 080,00 \| 24 080,00 \| \| 4110 \| Stażaki na zabezpieczenia społeczne \| 654 400,00 \| 654 400,00 \| 654 400,00 \| 654 400,00 \| \| 4120 \| Stażaki na Fundusz Pracy \| 7 920,00 \| 7 920,00 \| 7 920,00 \| 7 920,00 \| \| 4170 \| Wypracowanie kosztowne \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 4210 \| Zatopie stażowe i wypracowanie \| 15 050,00 \| 15 050,00 \| 15 050,00 \| 15 050,00 \| \| 4230 \| Zatopie bagaż zewnętrznych \| 550,00 \| 550,00 \| 550,00 \| 550,00 \| \| 4300 \| Opłaty i tytuły zakupu usług telekomunikacyjnych \| 53 740,00 \| 53 740,00 \| 53 740,00 \| 53 740,00 \| \| 4300 \| Opłaty i tytuły zakupu usług telekomunikacyjnych \| 3 100,00 \| 3 100,00 \| 3 100,00 \| 3 100,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| 4405 \| Opłaty za administrację i czynsz za budynki, lokale i pomieszczenia gminowe \| 49 000,00 \| 49 000,00 \| 49 000,00 \| 49 000,00 \| \| \| \| \| \| \| 4410 \| Podróże służbowe krajowe \| 1 000,00 \| 1 000,00 \| 1 000,00 \| 1 000,00 \| \| \| \| \| \| \| 4420 \| Stacje rady i składu \| 480,00 \| 480,00 \| 480,00 \| 480,00 \| \| \| \| \| \| \| 4440 \| Opłaty za zakłócony funkcję świadczeń społecznych \| 7 000,00 \| 7 000,00 \| 7 000,00 \| 7 000,00 \| \| \| \| \| \| \| 4700 \| Składki na rzecz pomocy wychowawczych osobom z korpusu aborygennego \| 5 500,00 \| 5 500,00 \| 5 500,00 \| 5 500,00 \| \| \| \| \| \| \| 85503 \| Karta Dużej Rodziny \| 303,00 \| 303,00 \| 303,00 \| 303,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Przelaże płatne przepisane z zarządów sądowych na realizację zadań leżących z zakresu administracji i zarządu oraz innych zadań określonych ustawą (zgodnie z prawem obywateli) \| 380,00 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| 4710 \| Wypłacania osobowe pracowników \| 394,00 \| 394,00 \| 394,00 \| 394,00 \| \| \| \| \| \| \| 4710 \| Błędki na zabezpieczenie społeczne \| 53,00 \| 53,00 \| 53,00 \| 53,00 \| \| \| \| \| \| \| 4710 \| Zakup materiałów i wyposażenia \| 36,00 \| 36,00 \| 36,00 \| 36,00 \| \| \| \| \| \| \| \| Razem: \| 41 268 847,57 \| 41 268 847,57 \| 3 814 345,70 \| 2 771 482,24 \| 27 867,87 \| 37 424 630,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| Burmistrz Miasta dr Arseniusz Frister Uzasadnienie Zmiana uchwały budżetowej wynika z następujących przyczyn: 1. Na podstawie decyzji Wojewody Pomorskiego nr 93.15/209/2017 z dnia 9 września 2017 r. zwiększa się dochody i wydatki budżetu na zadania zlecone w dziale 852, rozdziale 85278 o kwotę 30.000,00 zł 2. Na podstawie decyzji Wojewody Pomorskiego nr 108/28.4/2017 z dnia 8 września 2017 r. zwiększa się dochody i wydatki budżetu na zadania zlecone w dziale 855, rozdziale 85502 o kwotę 1.300.000,00 zł 3. W planie finansowym Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej przenosi się w ramach poszczególnych działów wydatki w kwocie 14.268,00 zł 4. W planie finansowym Urzędu Miejskiego przenosi się między paragrafami wydatki w kwocie 180,00 zł 5. W planie finansowym Szkoły Podstawowej Nr 1 zmniejsza się nakłady na zadaniu inwestycyjnym „Adaptacja pomieszczeń w Szkole Podstawowej Nr 1 na potrzeby oddziałów przedszkolnych” a zwiększa się wydatki bieżące o kwotę 13.739,00 zł 6. W planie finansowym Szkoły Podstawowej Nr 7 dokonuje się przesunięć pomiędzy rozdziałami i paragrafami wydatków w kwocie 21.569,50 zł Burmistrz Miasta dr Arseniusz Finster	3b71184f-145e-4476-bc87-e53b269ec57f	finepdfs	1.126953	CC-MAIN-2023-23	https://bip.miastochojnice.pl/555.html?file=9382	2023-05-27T23:28:37+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224643388.45/warc/CC-MAIN-20230527223515-20230528013515-00282.warc.gz	166,995,775	0.994497	0.999654	0.999654	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1552, 3606, 32628, 36231, 36324, 37978, 39836, 44917, 47211, 49526, 52863, 54347, 55470 ]	1	0
OŚWIADCZENIE MAJĄTKOWE radnego gminy Debno, dnia 25.04.2008 r. (miejscowość) Uwaga: 1. Osoba składająca oświadczenie obowiązana jest do zgodnego z prawdą, starannego i zupełnego wypełnienia każdej z rubryk. 2. Jeżeli poszczególne rubryki nie znajdują w konkretnym przypadku zastosowania, należy wpisać słowo "brak". 3. Osoba składająca oświadczenie obowiązana jest określić przynależność poszczególnych składników majątkowych, dochodów i zobowiązań do majątku odrębnego i majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową. 4. Oświadczenie majątkowe dotyczy majątku w kraju i za granicą. 5. Oświadczenie majątkowe obejmuje również wierzytelności pieniężne. 6. W części A oświadczenia zawarte są informacje jawne, w części B zaś informacje niejawne dotyczące adresu zamieszkania składającego oświadczenie oraz miejsce położenia nieruchomości. CZĘŚĆ A Ja, niżej podpisany(a) Piotr Paweł Szulcowski, imię i nazwisko (bez nazwiska rodowego) urodzony(a) 08.08.1976. w Połczynie Zdrój miejscowość zamieszkania Rodziny Rodziców: Kiełkiewicz w Debnie stanowisko lub funkcja po zapoznaniu się z przepisami ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 oraz z 2002r. Nr 23, poz. 220, Nr 62, poz. 558, Nr 113, poz. 994, Nr 153, poz. 1271 i Nr 214, poz. 1806), zgodnie z art. 24h tej ustawy oświadczam, że posiadam wchodzące w skład małżeńskiej wspólnoty majątkowej lub stanowiące moją majątek odrębny: I. Zasoby pieniężne: - środki pieniężne zgromadzone w walucie polskiej: 3.000,- - środki pieniężne zgromadzone w walucie obcej: 0,- - papiery wartościowe: 0,- na kwotę: 3.000,- II. 1. Dom o powierzchni 15.0 m² o wartości 10.000,- tytuł prawny: Piotr Szulcowski 2. Mieszkanie o powierzchni 35.0 m² o wartości 75.000,- tytuł prawny: Piotr Szulcowski 3. Gospodarstwo rolne: rodzaj gospodarstwa: powierzchnia: 0,- o wartości: 0,- rodzaj zabudowy: 0,- tytuł prawny: 0,- Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym przychód i dochód w wysokości: 0,- Debno, 25.04.2008 r. (miejscowość data) (podpis) 4. Inne nieruchomości: powierzchnia: grunty...acze 137 ha o wartości: PLN 800 tytuł prawny: posiadanie III. 1. Posiadam udziały w spółkach handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby – należy podać liczbę i emitenta udziałów: - osobiście: PLN 600 udziały te stanowią pakiet większy niż 10% udziałów w spółce: PLN 600 Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: PLN 600 2. Posiadam udziały w innych spółkach handlowych – należy podać liczbę i emitenta udziałów: - osobiście: PLN 600 Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: PLN 600 IV. 1. Posiadam akcje w spółkach handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby – należy podać liczbę i emitenta akcji: - osobiście: PLN 600 akcje te stanowią pakiet większy niż 10% akcji w spółce: PLN 600 Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: PLN 600 2. Posiadam akcje w innych spółkach handlowych – należy podać liczbę i emitenta akcji: - osobiście: PLN 600 Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: PLN 600 V. Nabyłem(am) (nabyci mój małżonek, z wyłączeniem mienia przynależnego do jego majątku odrębnego) od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego, ich związków lub od komunalnej osoby prawnej następujące mienie, które podlegało zbyciu w drodze przetargu – należy podać opis mienia i data nabycia, od kogo: - osobiście: PLN 600 VI. 1. Prowadzę działalność gospodarczą (należy podać formę prawną i przedmiot działalności): - osobiście: PLN 600 - wspólnie z innymi osobami: PLN 600 Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym przychód i dochód w wysokości: PLN 600 2. Zarządzam działalnością gospodarczą lub jest przedstawicielem, pełnomocnikiem takiej działalności (należy podać formę prawną i przedmiot działalności): PLN 600 - osobiście: PLN 600 - wspólnie z innymi osobami: PLN 600 Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: PLN 600 VII. W spółkach handlowych (nazwa, siedziba spółki): - jestem członkiem zarządu (od kiedy): PLN 600 - jestem członkiem rady nadzorczej (od kiedy): PLN 600 - jestem członkiem komisji rewizyjnej (od kiedy): PLN 600 Z tego tytułu osiągnąłem(łam) w roku ubiegłym dochód w wysokości: PLN 600 VIII. Inne dochody osiągane z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej lub zajęć, z podaniem kwot uzyskiwanych z każdego tytułu: - wynagrodzenie: PLN 600 - emerytura: PLN 600 - okres: PLN 600 - okres: PLN 600 IX. Składniki mienia ruchomego o wartości powyżej 10 000 złotych (w przypadku pojazdów mechanicznych należy podać markę, model i rok produkcji): - osobiście: PLN 600 X. Zobowiązania pieniężne o wartości powyżej 10 000 złotych, w tym zaciągnięte kredyty i pożyczki oraz warunki, na jakich zostały udzielone (wobec kogo, w związku z jakim zadaniem, w jakiej wysokości): - osobiście: PLN 600 - kredyt hipoteczny: PLN 600	<urn:uuid:54a35ddd-fff2-4fb7-b60c-f798d9505986>	finepdfs	1.081055	CC-MAIN-2018-22	http://bip.debrzno.pl/50.html?file=2780	2018-05-22T06:19:41Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-22/segments/1526794864626.37/warc/CC-MAIN-20180522053839-20180522073839-00580.warc.gz	36,507,893	0.999994	1.000003	1.000003	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2049, 5128 ]	2	0
PPROFESJONALNA OCHRONA ODGROMOWA I PRZED PRZEPIĘCIAMI RST S20 Ogranicznik przepięć do ochrony pojedynczej linii sygnałowej lub do pośredniego uziemienia ekranu kabla. Właściwości RST S20: * testowane wg PN-EN 61643-21 * uziemienie poprzez szynę montażową 20 kA 8/20 µs 4 kA 10/350 µs * małe wymiary: szerokość 10 mm * wysoka wytrzymałość udarowa: * testowane według kategorii D1 – do zastosowań na granicach stref LPZ 0 / LPZ 1 i wyższych \| Parametry techniczne \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| Kategoria testowania wg PN-EN 61643-21 \| \| \| \| \| \| Napięcie znamionowe \| \| \| U n \| \| \| Maksymalne pracy napięcie trwałej dc \| \| \| U c \| \| \| Maksymalne pracy napięcie trwałej ac \| \| \| U c \| \| \| Prąd znamionowy \| \| \| I N \| \| \| C1: znamionowy prąd wyładowczy (8/20 µs)/linia \| \| \| I n \| \| \| C2: znamionowy prąd wyładowczy (8/20 µs)/linia \| \| \| I n \| \| \| Maksymalny prąd wyładowczy (8/20 µs) \| \| \| I max \| \| \| D1: maksymalny prąd piorunowy (10/350 µs) \| \| \| I imp \| \| \| Napięciowy poziom ochrony linia-ziemia \| \| przy I C1 n \| U p \| \| \| \| \| przy I C2 n \| \| \| \| Częstotliwość graniczna 3 dB \| \| \| f \| \| \| Rezystancja szeregowa na linię \| \| \| RDC \| \| \| Prąd upływu przy Uc \| \| \| I L \| \| \| Rezystancja izolacji przy Uc \| \| \| R izol \| \| \| Indukcyjność wzdłużna \| \| \| L \| \| \| Zakres temperatur pracy \| \| \| T \| \| \| Przekrój przewodów \| \| \| s \| \| \| Wymiary \| \| \| \| \| \| \| Numer katalogowy \| \| \| 103 050 \| Tel. Fax 85 741 08 80 85 741 08 40 85 741 09 69 www.rst.pl, email@example.com Montaż Wymiary obudowy Schemat ogólny układu RST S 20 PE' – uziemienie pośrednie PE – uziemienie bezpośrednie Zasady prawidłowej instalacji SPD! wejście wejście wyjście Strona niechroniona Strona niechroniona Strona chroniona! 1. Do zacisków wejściowych należy podłączyć przewody poddawane ochronie, a do zacisków wyjściowych przewody od strony chronionej instalacji. 2. Dla prawidłowego funkcjonowania ogranicznik należy uziemić do najbliższego punktu wyrównania potencjałów. 3. Przewody chronione należy prowadzić w taki sposób aby nie były układane równolegle lub nie krzyżowały się z przewodami niechronionymi. 4. Wszystkie przewody doprowadzane do poddawanego ochronie urządzenia lub do strefy chronionej powinny być konsekwentnie zabezpieczone przed przepięciami. 5. Ograniczniki przepięć powinny być instalowane w możliwie jak najmniejszej odległości od chronionych urządzeń. 6. Ograniczniki przepięć i urządzenia chronione powinny być podłączone do tego samego punktu uziemiającego. Instrukcja bezpieczeństwa Do połączenia i montażu układu upoważnieni są wyłącznie fachowcy elektrycy posiadający niezbędną wiedzę i uprawnienia. Obowiązkiem jest przestrzeganie przepisów krajowych i bezpieczeństwa pracy (PN-IEC 60364-1:2000). Przed przystąpieniem do montażu należy urządzenie skontrolować pod względem ewentualnych uszkodzeń zewnętrznych lub innych usterek. Eksploatacja urządzenia dozwolona jest wyłącznie z uwzględnieniem podanych i opisanych warunków i parametrów zawartych w instrukcji. Obciążenia przekraczające wartości podane w instrukcji mogą spowodować uszkodzenie samego układu ochrony przed przepięciami jak i podłączonych układów elektrycznych. Manipulacja i zmiany przeprowadzone w urządzeniu grożą utratą praw gwarancji. Zacisk uziemiający ( ) układu ochronnego należy podłączyć do istniejącej szyny uziemiającej, instalacji wyrównania potencjałów lub przewodu PE instalacji elektrycznej, a w przypadku ich braku, należy bezwzględnie doprowadzić oddzielny przewód uziemiający. Uszkodzenie ogranicznika może powodować trwałe zwarcie doziemne i przerwę w zasilaniu/transmisji. W takim wypadku należy wymienić uszkodzony element na nowy o takim samym symbolu. Zaleca się przegląd układu – zwłaszcza sprawdzenie połączeń – co rok przed sezonem burzowym i każdorazowo podczas konserwacji systemu. Przebadane zgodnie z PN-EN 61643-21 Niskonapięciowe urządzenia ograniczające przepięcia -- Część 21: Urządzenia do ograniczania przepięć w sieciach telekomunikacyjnych i sygnalizacyjnych -- Wymagania eksploatacyjne i metody badań. Wyprodukowano w Polsce. Producent: RST sp.j. M. Zielenkiewicz, W. Nietupski, A. Wojtkowski ul. Myśliwska 2 · 15-569 Białystok · Tel. +48 85 741 08 80 · +48 85 741 08 40 · Fax. +48 85 741 09 69 NIP 542- 10-12-090	<urn:uuid:9894658e-0be5-4d12-96c0-455deb60d34d>	finepdfs	1.174805	CC-MAIN-2018-51	http://ochronakamer.pl/wp-content/uploads/Instrukcja-RST-S20.pdf	2018-12-13T09:14:05Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-51/segments/1544376824601.32/warc/CC-MAIN-20181213080138-20181213101638-00023.warc.gz	209,209,528	0.999927	0.999981	0.999981	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1539, 4317 ]	1	0
Małgorzata Łapa WITOLD STANIEWICZ – MINISTER REFORM ROLNYCH W LATACH 1926–1930 Dnia 20 czerwca 1926 r. na stanowisko ministra reform rolnych w gabinecie Kazimierz Bartla został powołany Witold Staniewicz. Urząd ten sprawował także w kolejnych rządach (Józefa Piłsudskiego i Kazimierza Świtalskiego), nieprzerwanie do 4 grudnia 1930 r. 1 Ponad cztery lata pracy Staniewicza na stanowisku ministerialnym odcisnęły silne piętno na sposobie pojmowania kwestii związanych z reformą rolną w międzywojennej Rzeczypospolitej, a jego następcy kontynuowali rozpoczęte w 1926 r. dzieło restrukturyzacji polskiego rolnictwa. Należy sądzić, że powołanie młodego, zaledwie trzydziestodziewięcioletniego Staniewicza na stanowisko ministerialne nie było przypadkowe. Co prawda można przypuszczać, iż głównym argumentem za tą kandydaturą były jego związki ze zwolennikami Piłsudskiego, jednak na uwagę zasługuje fakt, że był on wybitnym specjalistą od spraw rolnych. Posiadał wiedzę teoretyczną, ale równocześnie był praktykiem prowadzącym własne gospodarstwo rolne. Witold Cezary Staniewicz urodził się 3 września 1887 r. w Wilnie 2 . Był synem Cezarego i Julii z Rossochackich. Wywodził się z rodziny szlacheckiej od wielu wieków osiadłej na północno-zachodnich ziemiach dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego. Gałąź Staniewiczów, do której należał, pieczętowała się herbem Leliwa. Od roku 1897 Staniewicz uczęszczał do II Gimnazjum w Wilnie, w którym zdał w czerwcu 1906 r. maturę. W latach 1906–1910 studiował na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Tam też 30 maja 1911 r. uzyskał stopień doktora filozofii w zakresie nauk przyrodniczych. W roku szkolnym 1910/1911 został słuchaczem Studium Rolniczego Uniwer- 1 Gabinety Drugiej Rzeczypospolitej, red. J. Faryś i J. Pajewski, Szczecin–Poznań 1991, s. 221–225; Gabinet pułk. Sławka, „Kurier Warszawski", 5 XII 1930, nr 333, s. 1. 2 Archiwum Witolda Staniewicza, Odpis aktu urodzenia (Kopie wszystkich cytowanych poniżej zbiorów z prywatnego Archiwum Witolda Staniewicza znajdują się w posiadaniu autorki). sytetu Jagiellońskiego. Latem 1911 r., po zdaniu pierwszego egzaminu promocyjnego, kontynuował studia na Wydziale Rolniczym Politechniki w Monachium. Dnia 1 sierpnia 1913 r. złożył z wyróżnieniem egzamin dyplomowy i uzyskał stopień inżyniera rolnictwa. Równocześnie poznawał ekonomię społeczną u Friedricha von Gottl-Ottlilienfelda. W tym samym czasie, w latach 1911–1913, prowadząc badania w Instytucie Zoologicznym w Monachium, przygotowywał, pod kierunkiem prof. Ryszarda Hertwiga, rozprawę habilitacyjną 3 . Po odbyciu podróży naukowej po Francji, Włoszech i Niemczech opuścił Monachium z zamiarem powrotu do Instytutu Zoologicznego we wrześniu 1914 r. Z powodu ciężkiej choroby matki zmuszony był objąć gospodarstwo rolne w majątkach Zielonpol i Ginejciszki w powiecie trockim na Wileńszczyźnie. We wspomnieniach o Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie Staniewicz napisał: Do powrotu do Wilna skłaniało mnie i własne rozeznanie oraz obserwacja coraz bujniej rozwijającego się życia gospodarczego i kulturalnego na Litwie, i to we wszystkich niemal dziedzinach. [...] Zdecydowałem się więc powrócić na Litwę, by stanąć do pracy na ziemi rodzinnej, nie rezygnując jednak z aspiracji naukowych, a to w przeświadczeniu, że niedługo zaistnieją możliwości takiej pracy 4 . Tak też się stało, niebawem Staniewicz zaczął współpracować z Wileńskim Towarzystwem Rolniczym, Towarzystwem Popierania Kooperacji i Towarzystwem Przyjaciół Nauk. Zbliżył się też do wileńskiej grupy demokratów oraz grona intelektualnej elity wileńskiej 5 . W latach 1913–1918 gospodarował w swoim majątku Gienajciszki na Litwie, działając jednocześnie w organizacjach rolniczych, spółdzielczych i oświatowych. Wraz z początkiem wojny Staniewicz podjął też działalność polityczną. Zbliżył się do środowisk peowiackich, a w 1915 r. został eksponentem wileńskich inicjatyw politycznych na powiat trocki. Po zajęciu Wilna przez wojska niemieckie, w listopadzie tego roku brał udział w tworzeniu szkolnictwa polskiego, wykładał anatomię i fizjologię zwierząt domowych na wyższych kursach rolniczych. Mimo że wiosną 1916 r. został internowany przez 3 Tamże, Świadectwa gimnazjalne, dyplom doktorski Uniwersytetu Jagiellońskiego, dyplom ukończenia Politechniki w Monachium; K. Morawski, Wspólna droga z Rogerem Raczyńskim. Wspomnienia, Poznań 1998, s. 43. 5 W środowisku krajowców skupionych wokół Tadeusza Wróblewskiego spotykał m. in. Władysława Abramowicza, Jana Piłsudskiego, Aleksandra i Ludwika Chomińskich oraz Bronisława Krzyżanowskiego, tamże; J. Jurkiewicz, Rozwój polskiej myśli politycznej na Litwie i Białorusi w latach 1905–1922, Poznań 1983; Zarys stanu i działalność Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie w latach 1907–1932 oraz za rok 1931, Wilno 1932, s. 13. 4 W. Staniewicz, Wspomnienia o Wydziale Rolniczym Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, „Studia i Materiały z Dziejów Nauki Polskiej" 1966, Ser. B, z. 11, s. 110. władze niemieckie w swoim majątku Ginejciszki, nadal działał w Komitecie Polskim w Wilnie. Pod koniec następnego roku organizował siatkę POW na obszarze powiatu trockiego. Działał też w Samoobronie 6 . Brał również udział w rozmowach polsko-litewskich zainicjowanych przez stronę polską, podjętych 30 grudnia 1918 r. w nadziei pozyskania Litwinów do wspólnej obrony Wilna 7 . W okresie Zarządu Cywilnego Ziem Wschodnich w latach 1919–1920 W. Staniewicz był starostą trockim. Gdy w lipcu 1920 r. armia bolszewicka zbliżyła się do Wilna, Staniewicz, który nigdy przedtem nie był w wojsku, znalazł się w szeregach walczących. Służył jako adiutant, następnie szef kancelarii wojskowej gen. Lucjana Żeligowskiego, dowódcy 10. DP, potem Grupy Operacyjnej na Froncie Północno-Wschodnim. Brał udział w walkach pod Radzyminem, kilkakrotnie chlubnie się odznaczył i w ciągu kilku miesięcy uzyskał stopień podporucznika oraz został kawalerem orderu Virtuti Militari V klasy 8 . Po ustaniu walk, w 1921 r. objął stanowisko starszego asystenta w Katedrze Ekonomii Społecznej na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie, kierowanej przez Władysława Zawadzkiego 9 . W tym samym roku ożenił się z Eugenią z Sumoroków 10 . Jednocześnie prowadził Staniewicz bardzo ożywioną działalność polityczną. We wrześniu uczestniczył w zjeździe sympatyków programu PSL „Piast", a w utworzonym wówczas PSL Ziemi Wileńskiej objął stanowisko członka zarządu. Na jednym ze zjazdów partii, w listopadzie, został wybrany na jednego z wiceprezesów. W tym samym czasie był głównym publicystą „Słowa Wileńskiego". Na początku 1922 r. odbyły się wybory do Sejmu Wileńskiego. W. Staniewicz został do niego wybrany z listy PSL Ziemi Wileńskiej 11 . W związku z tym w lutym otrzymał zwolnienie z wojska. Jeszcze przed rozpoczęciem obrad sejmowych współpracował z Komisją Naukową do spraw 6 E. Romer, Dziennik 1919–1923, t. 2, Warszawa 1995, s. 228–231; Archiwum Witolda Staniewicza, Relacja: Związki z Wojskowym ruchem niepodległościowym (1909–1922). 8 G. Łukomski, B. Polak, A. Suchcitz, Kawalerowie Virtuti Militari 1792–1945. Wykazy odznaczonych za czyny z lat 1863–1864, 1914–1945, Koszalin 1997, s. 299; S. Mianowski, Świat który odszedł. Wspomnienia Wilnianina 1895–1945, Warszawa 1995, s. 135. 7 Tamże, Relacja dotycząca akcji wojskowej Samoobrony Litwy i Białorusi na terenie pow. trockiego w zimie 1918–1919, Wilno 1934. 9 Księga pamiątkowa ku uczczeniu CCCL rocznicy założenia i X wskrzeszenia Uniwersytetu Wileńskiego, t. 2: Dziesięciolecie 1919–1929, Wilno 1929, s. 256. 11 A. Srebrakowski, Sejm Wileński 1922 roku. Idea i jej realizacja, Wrocław 1995, s. 82, 87, 101, 102, 104, 128, 130; Z. Tomczonek, Ruch ludowy na kresach północno-wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej, Białystok 1996, s. 65, 68, 72; A. Paczkowski, Prasa polska w latach 1918–1939, Warszawa 1980, s. 54. 10 Archiwum Witolda Staniewicza, Akt ślubu. Sejmu Wileńskiego, utworzoną przez prezesa Tymczasowej Komisji Rządzącej Litwy Środkowej, Aleksandra Meysztowicza, która przygotowywała ekspertyzy na temat stosunków polsko-litewskich. W Sejmie Wileńskim Staniewicz wszedł w skład Komisji Politycznej. Na posiedzeniu sejmu 4 lutego, w imieniu swego stronnictwa, zgłosił wniosek o złożenie hołdu Józefowi Piłsudskiemu. Zabiegał też, wraz z innymi posłami ludowymi i demokratami, o nadanie ziemi żołnierzom walczącym o Wilno. Opowiedział się za włączeniem Litwy Środkowej do Polski, przeciwko autonomii obszarów włączonych, a jedynie za udzieleniem im szerokiego samorządu terytorialnego. Z Sejmu Wileńskiego przeszedł Staniewicz do Sejmu Ustawodawczego Rzeczypospolitej. Po zakończeniu kadencji Sejmu postanowił poświęcić się pracy naukowej 12 . Początek kariery uniwersyteckiej Staniewicza przypadł na rok 1922, choć formalnie asystenturę w Katedrze Ekonomii Społecznej na Wydziale Prawa i Nauk Społecznych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie objął w kwietniu 1921 r. Już w 1923 r. habilitował się w zakresie ekonomiki rolnej i polityki agrarnej u Władysława Grabskiego w Szkole Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie 13 . Rok później przeniósł habilitację na Wydział Prawa i Nauk Społecznych USB i rozpoczął tam, jako docent, wykłady z ustawodawstwa i polityki agrarnej 14 . W latach 1924–1926 władze uczelni zleciły mu wykłady z ekonomii rolnej w Studium Rolniczym tworzącym się na Wydziale Matematyczno-Przyrodniczym USB. Był też sekretarzem redakcji „Rocznika Prawniczego Wileńskiego" oraz członkiem Wydziału III i sekretarzem naukowym Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie 15 . Na przełomie 1924 i 1925 r. Staniewicz uzyskał urlop naukowy, który wykorzystał na podróż naukową do Szwajcarii i Włoch. Jej rezultatem były publikacje o stosunkach ziemskich w Szwajcarii oraz referat na Międzynarodowy Kongres Rolniczy w Warszawie. W latach 1925 i 1926 Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego nie zatwierdziło kandydatury Staniewicza na stanowisko kierownika katedry, najpierw ekonomiki rolnej, a następnie ustawodawstwa i polityki agrarnej. Wobec tego zdecydował się on 12 W. Staniewicz, Wspomnienia..., s. 113–114; Sejm Wileński 1922. Przebieg posiedzeń według sprawozdań stenograficznych w opracowaniu kancelarii sejmowej, Wilno 1922, passim. 14 Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie. Spis wykładów na [...] trymestr w roku akademickim [...] (1924/1925–1926/1927). 13 Sprawozdanie Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie za okres 1918/19– 1929/30, Warszawa 1931, s. 171. Rozprawa habilitacyjna W. Staniewicza pt. Matujzy Bołondziszki, wieś powiatu lidzkiego (studium społeczno-gospodarcze), dotyczyła dawnej wsi pańszczyźnianej charakteryzującej się złą strukturą układu pól oraz niskim poziomem oświaty i kultury. 15 Zarys stanu i działalności Towarzystwa przyjaciół Nauk w Wilnie w latach 1907–1932 oraz sprawozdanie za rok 1931, Wilno 1932, s. 13, 15, 25. objąć, z dniem 1 września 1926 r., Katedrę Administracji Rolnej na Wydziale Rolniczo-Leśnym Politechniki Lwowskiej 16 . Tymczasem zmieniła się sytuacja polityczna w kraju. Rządy w wyniku zamachu stanu objął Józef Piłsudski. Wpłynęło to też na sytuację W. Staniewicza. Dnia 20 czerwca 1926 r. został on mianowany ministrem reform rolnych w drugim gabinecie Kazimierza Bartla 17 . Być może nominacja Staniewicza wynikała z faktu, że mimo iż w roku 1922 rozpoczął on pracę naukową, nadal obracał się w kręgach piłsudczyków. Jego poglądy polityczne znalazły odzwierciedlenie w broszurze, w której ostro skrytykował rząd Wincentego Witosa i kierowników polskiej polityki zagranicznej Aleksandra Skrzyńskiego i Mariana Seydę za bierność w sprawie Kłajpedy 18 . Warto zwrócić uwagę na istotną cechę, jaką posiadał Staniewicz obejmując tekę ministerialną. Legitymował się mianowicie starannym wykształceniem, które mógł wykorzystać na powierzonym stanowisku. Należał do grupy tzw. fachowców, którzy przed objęciem stanowiska w pierwszym gabinecie Bartla nie angażowali się w życie polityczne (związany z grupą tzw. federalistów wileńskich nie był aktywny politycznie poświęcając się nauce i pracy w gospodarstwie rolnym). Powołanie Staniewicza na stanowisko ministra spotkało się z krytyką zarówno lewej (PSL „Wyzwolenie", komuniści), jak i prawej strony sceny politycznej (Narodowa Demokracja). Zarzucano mu, że jest obszarnikiem, atakowano za rzekomy negatywny stosunek do osadnictwa polskiego na wschodzie i równocześnie za wspieranie tego osadnictwa. Przedstawiciele lewicy i słowiańskich mniejszości narodowych atakowali go otwarcie na forum sejmowym, w prasie i na kongresach partyjnych, natomiast kręgi zachowawcze stosowały metodę zakulisowych nacisków 19 . Poglądy Staniewicza na sprawy agrarne sprowadzały się do kilku zasadniczych tez. Według niego zarówno drobna, jak i wielka własność powinny prowadzić gospodarkę intensywną, wymagającą dużych nakładów pieniężnych i przynoszącą duże dochody. Zatem przełamanie ram gospodarki naturalnej było pierwszym warunkiem postępu w rolnictwie polskim. W swoim programie Staniewicz położył szczególny nacisk na komasację gruntów i upełnorolnienie drobnych gospodarstw, a nie, jak postulowali chłopi, na parcelację wielkiej własności. Tworzenie nowych gospodarstw z parcelowanych majątków, akcja 16 Archiwum Akademii Rolniczej w Poznaniu, Akta osobowe Witolda Staniewicza, sygn. 54/63/26, k. 8; Z. Popławski, Wykaz pracowników naukowych Politechniki Lwowskiej w latach 1844–1945, Kraków 1994, s. 174. 18 W. Staniewicz, Sprawa Kłajpedy, Wilno 1924. 17 Archiwum Akt Nowych [dalej: AAN], Prezydium Rady Ministrów, Akta Grupowe, t. 2–7 (17), k. 95. 19 K. Świtalski, Diariusz 1919–1935, przyg. A. Garlicki i R. Świętek, Warszawa 1992, s. 421. osadnicza na Kresach Wschodnich, uporządkowanie melioracji, regulacja serwitutów, kredytowanie rolnictwa przez państwo i emigracja zarobkowa miały doprowadzić do przekształcenia gospodarstw chłopskich mających charakter na poły naturalny, w nowoczesne gospodarstwa towarowe 20 . Będąc ministrem reform rolnych, Staniewicz podjął w latach 1926–1930 próbę stworzenia i realizacji globalnego planu rekonstrukcji struktury agrarnej kraju. Uczestnicząc aktywnie w licznych naradach, zjazdach i spotkaniach z działaczami gospodarczymi proponował i wyjaśniał swój program przebudowy agrarnej. Ogłosił też drukiem kilka opracowań, w których przedstawił zasady i przebieg reformy rolnej 21 . W efekcie stało się to linią przewodnią nie tylko jego własnej polityki, lecz również polityki jego następców kierujących reformą rolną 22 . Obejmując w czerwcu 1926 r. swój urząd, W. Staniewicz otrzymał opracowane przez poprzedników narzędzie do rozpoczęcia w Polsce działalności agrarnej na szerszą niż dotąd skalę. Była nim przygotowana przez rządy przedmajowe ustawa o reformie rolnej. Witold Staniewicz, odpowiedzialny w rządzie za poczynania w zakresie przebudowy ustroju rolnego, uznawał konieczność przeprowadzenia w kraju reformy rolnej. Demokratyzację ustroju rolnego uważał za doniosłe zagadnienie zarówno ze względów politycznych, jak i socjalnych oraz gospodarczych. W sferze politycznej demokratyzacja ustroju rolnego miała ściślej przywiązać do państwa polskiego „szerokie masy włościańskie", zwłaszcza na Kresach, co z kolei spowodowałoby wzmocnienie siły i spójności państwa. Uważał, że Polska mogłaby skutecznie, tak jak przed wiekami, odgrywać rolę dziejową już nie przedmurza chrześcijaństwa, lecz przedmurza i cywilizacji Zachodu. W sferze gospodarczej demokratyzacja ustroju rolnego miała stworzyć przesłanki dla rozwoju produkcji towarowej w gospodarstwach chłopskich 23 . Już w swych pierwszych publicznych wypowiedziach dał wyraz poglądowi, że „nie nadmiar wielkiej własności stanowi istotę polskiej choroby agrarnej, i że nie w parcelacji szukać należy źródeł sanacji tego ustroju" 24 . Za główny problem 20 W. Staniewicz, Dwa lata dalszej pracy nad przebudową ustroju rolnego w Polsce (1928–1929), Warszawa 1930, s. 1–2; tenże, Uwagi o reformie stosunków rolnych w Polsce, [w:] Przemysł i Handel 1918–1928, Warszawa 1928, s. 17. 22 M. Łapa, Problemy przebudowy strukturalnej rolnictwa polskiego w latach 1926–1930. Program agrarny Witolda Staniewicza, „Acta Universitatis Lodziensis" 1999, Folia Historica 66, s. 124. 21 W. Staniewicz, Przebudowa ustroju agrarnego w Polsce, Warszawa 1928; tenże, O program agrarny w Polsce i jego wykonanie. Mowy i przemówienia (1926–1928), Warszawa 1928; tenże, Dwa lata... 23 Przemówienie do przedstawicieli prasy w Wilnie (28 VI 1927), [w:] W. Staniewicz, O program…, s. 1–2. 24 A. Rose, Przed trzecim okresem reformy rolnej, „Rolnictwo" 1929, t. 3, z. 2, s. 283. gospodarczy uznał ubóstwo mieszkańców miast i wsi spowodowane przede wszystkim przeludnieniem wsi oraz bezrobociem w mieście. Rozwiązanie tego problemu widział w rozbudowie rynku wewnętrznego, głównie na wsi 25 . Według podstawowego założenia tego programu cel polityki państwa winno stanowić przekształcenie gospodarstw chłopskich, posiadających w dużej części kraju na pół naturalny charakter, w gospodarstwa towarowe 26 . Zdaniem Staniewicza zarówno drobna, jak i wielka własność powinny prowadzić gospodarkę intensywną, wymagającą dużych nakładów pieniężnych i przynoszącą duże dochody. Przełamanie ram gospodarki naturalnej było pierwszym warunkiem postępu w rolnictwie polskim. „Postępowe" gospodarstwa miały, według niego, produkować przede wszystkim na rynek i przyczyniać się do tworzenia rynku wewnętrznego. Było to właściwie niemożliwe do zrealizowania, dopóki ogromną część gospodarstw chłopskich stanowiły jednostki mające poniżej 10 ha, składające się w dodatku najczęściej z kilkunastu kawałków (części) 27 . W. Staniewicz wskazywał, że podniesienie konsumpcji wewnętrznej wsi, której ludność stanowiła przeszło 61% ogólnej ludności państwa, pozwoli na zwiększenie produkcji przemysłowej, jednocześnie obniżając jej koszt. Pozwoli również produktom polskiego przemysłu konkurować na rynkach zagranicznych i wpłynie dodatnio na krajowy bilans płatniczy 28 . Jednocześnie stworzenie rynku wewnętrznego dla przemysłu spowoduje odpływ ludności wiejskiej do miast, a tym samym problem przeludnienia agrarnego zostanie rozwiązany 29 . Centralnym problemem agrarnym była, zdaniem Staniewicza, nie tyle parcelacja prowadząca do zaspokojenia głodu ziemi (co w warunkach dużego przyrostu naturalnego na wsi nie było możliwe), lecz przede wszystkim uzdrowienie sytuacji ogromnej liczby gospodarstw karłowatych (nie zapewniających podstawy ani do utrzymania rodziny właściciela, ani też do inwestycji i rozwoju). Na pierwszy plan wysuwał on koncepcję użycia określanego przez ustawę o reformie rolnej zapasu ziemi dla upełnorolnienia gospodarstw karłowatych. Dalszym punktem przyszłej działalności Ministerstwa Reform Rolnych (dalej: MRR) miała być komasacja, tzn. likwidacja szachownicy pól, która stanowiła jedną z głównych przeszkód intensyfikacji produkcji 25 Przemówienie na naradzie poświęconej zagadnieniom związanym z reformą rolną w Prezydium Rady Ministrów w Warszawie (27 II 1927 r.), [w:] W. Staniewicz, O program…, s. 115– 116; Przemówienie na posiedzeniu Rady Naprawy Ustroju Rolnego w Wilnie (21 II 1927 r.), [w:] W. Staniewicz, O program…, s. 131. 27 Sprawozdanie stenograficzne z 321 posiedzenia Sejmu RP z 9 II 1927 r. [dalej: Sejm, nr ..., z dn. ...], łam. 14. 26 W. Staniewicz, Dwa lata..., s. 1–2; tenże, Uwagi..., s. 17. 28 W. Staniewicz, Przebudowa ustroju rolnego... 29 W. Staniewicz, Dwa lata..., s. 2. , s. 12. rolniczej 30 . Przeprowadzenie komasacji wysuwał Staniewicz jako pierwszy, nieodzowny warunek rozwiązania problemów gospodarczych, stworzenia racjonalnych warsztatów pracy dla ludności wiejskiej i odbudowy pojemności rynku wewnętrznego. Staniewicz analizując kwestię komasacji wykazał, że szybkie przeprowadzenie scalenia gruntów jest niemożliwe bez upełnorolnienia gospodarstw karłowatych. Toteż należało mu podporządkować zarówno problem parcelacyjny, jak i likwidację serwitutów oraz sprawę melioracji 31 . Kolejnymi zadaniami, których konieczność przeprowadzenia podkreślał, były: 1) umożliwienie emigracji zarobkowej, co pozwoliłoby na naprawę ustroju rolnego w najbardziej przeludnionych dzielnicach państwa, 2) przeprowadzenie akcji osadniczej na Kresach Wschodnich, 3) dostarczenie na wieś niezbędnych do dokonania zmian środków pieniężnych w postaci racjonalnych i dogodnych kredytów długo- i krótkoterminowych 32 . Parcelację ziemi obszarniczej traktował jako podrzędny element programu określanego jako „przebudowa ustroju rolnego w drodze ewolucji", zmierzającego do rozładowania napięć społecznych. Domagał się długofalowej reformy agrarnej przeprowadzonej w majestacie prawa w formie parcelacji prywatnej 33 . Przewidziany w ustawie przymusowy wykup majątków miał być, według niego, jedynie sankcją represyjną wobec szczególnie opornych właścicieli ziemskich. W swych wystąpieniach apelował do obszarników o pomoc w realizacji ustawy „we własnym, dobrze rozumianym interesie" 34 . Jedynym środkiem interwencji ze strony państwa byłoby udzielenie kredytu nabywcom. Dopuszczał parcelację przymusową źle prowadzonych i zaniedbanych folwarków. W chwili obecnej [podkreślał – M. Ł.] rozbijanie wzorowo prowadzonych większych warsztatów rolnych, jedynie gwoli uczynienia radości doktrynie, nawet kosztem obniżenia dobrobytu służby folwarcznej i wbrew jej woli, jest akcją szkodliwą, do której ręki mnie przyłożę 35 . Podkreślał także, jak ważną rolę odgrywa warstwa ziemiańska w życiu kulturalnym i gospodarczym, widząc w tym ważny powód, aby konieczne reformy przeprowadzić „z jak najmniejszym dla tej warstwy uszczerbkiem" 36 . 30 AAN, Biuro Sejmu, t. 44, k. 164, Diariusz Komisji Budżetowej Sejmu z 10 XII 1928 r.; Sejm, nr 321, z dn. 9 II 1927, łam. 14; Dwa przemówienia na posiedzeniach Sejmu, [w:] W. Staniewicz, O program..., s. 72–73. 32 W. Staniewicz, Przebudowa..., s. 14. 31 Program Ministra Reform Rolnych, „Rolnik Ekonomista", 15 VII 1926, nr 14, s. 433. 33 Dwa przemówienia na naradzie rolniczej i na naradzie pracy w Prezydium Rady Ministrów, [w:] W. Staniewicz, O program..., s. 54–55; tenże, Dwa lata..., s. 54. 35 Przemówienie do przedstawicieli społeczeństwa i instytucji o charakterze gospodarczo-rolniczym w Poznaniu, [w:] tenże, O program..., s. 28; tenże, Uwagi ..., s. 14. 34 Przemówienie do przedstawicieli prasy miejscowej w Grodnie, [w:] tenże, O program..., s. 25. 36 W. Staniewicz, Dwa lata..., s. 88. Akcja osadnicza, zdaniem Staniewicza, powinna być prowadzona dopiero po uporządkowaniu stosunków agrarnych na danym obszarze. Po przeprowadzeniu prac melioracyjnych i regulacyjnych oraz zaspokojeniu potrzeb miejscowej ludności, pozyskany obszar miał być wykorzystywany do akcji osadniczej. Osadnictwo winno być realizowane przede wszystkim w drodze inicjatywy prywatnej, a nie jako akcja państwowa. Sam Staniewicz nie był entuzjastą osadnictwa, ale uważał, że z chwilą, gdy zostało ono ustawowo wprowadzone, obowiązkiem państwa jest otoczenie tej akcji opieką 37 . Staniewicz stał na stanowisku, że sfinansowanie reformy rolnej jest możliwe tylko wtedy, gdy równocześnie występują trzy zasadnicze elementy: 1) w zrównoważonym budżecie będzie można umieścić większe wydatki na wykonanie reformy rolnej; 2) chłopi będą mieli możliwość uzyskania kredytu długo- i krótkoterminowego, co jest uzależnione od pomyślnie przeprowadzonej stabilizacji waluty; 3) rząd będzie prowadził taką politykę gospodarczą, która zapewni rolnictwu opłacalność 38 . Podkreślał, że na każdym rządzie ciąży obowiązek ustabilizowania waluty i zrównoważenia budżetu, bez tego bowiem nie może być mowy o rozkwicie gospodarczym państwa. Życie gospodarcze Polski, która była krajem rolniczo-przemysłowym, opierało się na licznych masach wiejskich, stanowiących główne źródło siły roboczej. Zapewnienie dobrobytu wsi polskiej wymagało zaspokojenia jej różnorodnych i jednocześnie ogromnych potrzeb kredytowych. Chodziło o to, by kapitał ten został zużyty na cele produkcyjne, które zagwarantowałyby jego oprocentowanie i amortyzację, a nie na konsumpcję 39 . Zdaniem Staniewicza nie należało również dopuszczać do zbytniej zwyżki cen ziemi, gdyż wówczas drobni rolnicy nabywaliby ziemię silnie zadłużoną, co doprowadziłoby do ruiny ich gospodarstw. Cena ziemi powinna się utrzymywać mniej więcej na poziomie wartości przychodowej ziemi, gdyż tylko wówczas drobny nabywca, po zaspokojeniu swych potrzeb, może opłacać procenty i amortyzację od zaciągniętych na nabycie ziemi kredytów 40 . Wypowiadając się na temat różnic w rozwoju gospodarczym poszczególnych regionów, Staniewicz mówił o sobie, że ma oblicze Janusowe: bardziej umiarkowane zwrócone na Zachód i bardziej radykalne zwrócone na Wschód. W odniesieniu do Zachodu dostrzegał jedynie konieczność interwencji rządu wobec wzmożonego osadnictwa niemieckiego po drugiej stronie granicy, „które niby twierdza służyć ma do dalszego wypadu na Wschód". Dlatego też uważał 37 Sejm, nr 321, z dn. 9 II 1927, łam. 15–16. 39 „Monitor Polski" [dalej: MP], 22 I 1927, nr 17, s. 2. Mowa P. Ministra Reform Rolnych na uroczystości poświęcenia kamienia węgielnego pod gmach Państwowego Banku Rolnego. 38 W. Staniewicz, Przebudowa..., s. 88. 40 W. Staniewicz, Uwagi..., s. 14. za konieczne umocnienie polskiego stanu posiadania w rejonach zgermanizowanych przez długotrwałą akcję niemiecką w czasie zaborów. Jednocześnie odrzucał koncepcję polonizowania Kresów Wschodnich drogą osadnictwa. Uważał, że ludność tych ziem można związać z państwem polskim tylko poprzez rozwiązanie problemu agrarnego 41 . Tezy sformułowane po zamachu majowym przez W. Staniewicza stanowiły w efekcie spójny program przebudowy rolnictwa. Program ten, chroniąc interesy ziemiaństwa i zamożnego chłopstwa, sprowadzał się w zasadzie do dążenia do ukapitalistycznienia rolnictwa polskiego. Jego koncepcje odgrywały decydującą rolę w kształtowaniu polityki rolnej rządów pomajowych. Zbliżone z jego poglądami było stanowisko ówczesnego premiera Kazimierza Bartla 42 . Ustawa o reformie rolnej i program Staniewicza miały w rządzie oczywiście i swoich przeciwników. Krytycznie na ten temat wypowiadał się m. in. Aleksander Meysztowicz (minister sprawiedliwości w latach 1926–1928) 43 . Jednak większość ministrów, a także ekonomiści polscy, zdecydowanie popierała program i politykę agrarną Staniewicza 44 . Program przebudowy rolnictwa polskiego przedstawiony przez W. Staniewicza wymagał dostosowania do niego ustawodawstwa agrarnego. Minister był zdecydowanym przeciwnikiem nowelizacji ustawy z 28 grudnia 1925 r. Uważał, że była ona wynikiem kompromisu społecznego, który wniósł pewne uspokojenie w stosunki polskie i pozwolił zagadnienia agrarne traktować nie tylko jako polityczne hasło organizowania mas, lecz jako wielki program gospodarczy 45 . Twierdził, że ustawa grudniowa, mając charakter ramowy, nie wymagała zmian. Należało jednak rozwiązać szereg problemów szczegółowych dotyczących komasacji, regulowania służebności, osadnictwa itp. Szczególnie ważnym zagadnieniem było opracowanie norm prawnych, które sprzyjałyby utrwalaniu pożądanej struktury. Chodziło przede wszystkim o przeciwdziałanie podziałom gospodarstw prowadzącym do rozdrobnienia gruntów 46 . Kompetencje Ministerstwa Reform Rolnych (dalej: MRR), którym kierował Staniewicz, określała ustawa z 11 lipca 1923 r. 47 Uznawała ona, że w zakres jego 41 Przemówienie do urzędników okr.[ęgowego] Urzędu Ziemskiego we Lwowie, [w:] W. Staniewicz, O program..., s. 32. 43 A. Meysztowicz, Powody mojej dymisji. Wspomnienia ministra sprawiedliwości z lat 1926–1928, Biblioteka PAN Zakład Narodowy im. Ossolińskich, rkps 15555/II, k. 4–6. 42 K. Bartel, Mowy parlamentarne, Warszawa 1928, s. 28. 44 Zob.: A. Rose, Przed pierwszym okresem reformy rolnej, „Rolnictwo" 1929, t. 3, z. 2, s. 51–73; tenże, Wykonanie reformy rolnej, „Przemysł i Handel" 1927, z. 10, s. 293–295. 46 Adros. [A. Rose], Niepodzielność gospodarstw małorolnych, „Epoka", 15 I 1928, nr 15, s. 11. 45 Przemówienie na inauguracyjnym posiedzeniu Komisji do Uporządkowania Ustawodawstwa Agrarnego w Krakowie, [w:] W. Staniewicz, O program..., s. 142. 47 Dalsze omówienie na podstawie: DzURP, 1923, nr 90, poz. 706. działania wchodzi przebudowa i regulowanie nowego ustroju rolnego, w szczególności zaś przygotowywanie projektów ustaw w zakresie przebudowy i regulowania ustroju rolnego oraz wykonywanie ustaw dotyczących tej przebudowy. Ministerstwo miało czuwać nad zapewnieniem odpowiedniej ilości ziemi potrzebnej do państwowej parcelacji i kolonizacji, jej rozparcelowania i skolonizowania. Miało się również zająć regulowaniem spraw dotyczących ustroju gospodarstw rolnych, czyli scalania gruntów, układu służebności, podziału gruntów wspólnych, a także regulowaniem obrotu ziemią i organizacją urzędów ziemskich. W porozumieniu z Ministerstwem Skarbu i Ministerstwem Rolnictwa i Dóbr Państwowych, MRR zostało upoważnione do nadzorowania spraw dotyczących Państwowego Banku Rolnego oraz wszystkich innych spraw mających na celu finansowanie reformy rolnej. Do zakresu uprawnień MRR należało również udzielanie upoważnień osobom fizycznym i prawnym do przeprowadzania ustalonych prac związanych z przebudową ustroju rolnego i regulowaniem struktury gospodarstw (parcelacja, komasacja, likwidacja serwitutów, podział gruntów wspólnych, zamiana gruntów) oraz wykonywanie nadzoru nad ich działalnością. W okresie urzędowania W. Staniewicza MRR działało na podstawie schematu organizacyjnego wprowadzonego rozporządzeniem Rady Ministrów z 7 stycznia 1926 r. 48 Zgodnie z tym schematem dzieliło się ono na dwa departamenty: Administracyjny i Urządzeń Rolnych oraz niewłączone do departamentów Biuro Głównej Komisji Ziemskiej. Wraz z rozwojem działalności urzędów ziemskich, związanej z realizacją reformy rolnej, schemat ten okazał się niewystarczający do opanowania i nadania właściwego kierunku akcji przebudowy ustroju rolnego. Okoliczności te spowodowały konieczność nowelizacji zasad działania ministerstwa. Dokonano tego dwukrotnie. Pierwszą zmianę wprowadzono 1 stycznia 1927 r. na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 12 grudnia 1926 r. 49 , kolejną natomiast na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 marca 1929 r. 50 , a nowy schemat organizacyjny wszedł w życie 1 kwietnia tego roku. Statut ten wprowadzał obok istniejących już departamentów, trzeci departament – Ekonomiczno-Finansowy. Zgodnie z nowym statutem zwiększono liczbę wydziałów MRR z 9 do 15. Taka organizacja MRR miała na celu przede wszystkim wyodrębnienie i utworzenie specjalnego działu organizacyjnego, związanego ze stroną ekonomiczną i finansową prowadzonej przez ministerstwo akcji przebudowy ustroju rolnego. Utworzenie zaś specjalnego Wydziału Organizacyjno-Inspekcyjnego (w ramach Departamentu Ogólnego) pozwoliło na skoncentrowanie uwagi 48 „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Reform Rolnych" 1926, nr 4–5, s. 40–42. 50 MP, 1929, nr 79, poz. 165. 49 Więcej: MP, 1926, nr 292, poz. 820. i skierowanie wysiłków w zakresie uporządkowania i usprawnienia organizacji prac prowadzonych przez urzędy ziemskie 51 . Rządy pomajowe, korzystając z udzielonych przez Sejm w sierpniu 1926 r. pełnomocnictw, przystąpiły do prawnego uregulowania problemów związanych z reformą ustroju rolnego. W okresie od maja 1926 r. do grudnia 1930 r. MRR opracowało szereg projektów rozporządzeń, z których większość została ogłoszona w formie dekretów. W związku z różnorodnością obowiązujących przepisów prawnych oraz prowadzeniem przez ministerstwo nowych prac ustawodawczych, zaistniała potrzeba usystematyzowania i uzupełnienia tych norm. W tym celu 1 kwietnia 1927 r. Staniewicz powołał, pod przewodnictwem krakowskiego prawnika Władysława Leopolda Jaworskiego, Komisję Uporządkowania Prawa Agrarnego 52 . Zadaniem Komisji było opracowanie i uporządkowanie w harmonijną, zwartą całość norm prawnych dotyczących spraw agrarnych oraz uzupełnienie i wprowadzenie zmian w tych przepisach. W ten sposób miał powstać kodeks agrarny. Pierwsze posiedzenie Komisji Agrarnej odbyło się 14 maja 1927 r. w Collegium Novum Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie 53 . Aby stworzyć podstawy do dyskusji i dalszych prac Komisji W. L. Jaworski opracował wstępny projekt kodeksu agrarnego. Opublikowany jesienią 1928 r. opierał się on na założeniu, że podstawą polityki agrarnej państwa powinna być własność indywidualna. Wymieniając szereg wadliwych zapisów ustawy z 28 grudnia 1925 r., Jaworski zaproponował inne rozwiązania. Projekt zawierał m. in. pojęcie przedsiębiorstwa rolnego, które miało być wyłączone z reformy rolnej bez względu na to, jaki obszar zajmowało. Ponadto proponował wprowadzenie przymusowej samorządowej organizacji rolniczej, niepodzielność gospodarstw i odrębne przepisy spadkowe 54 . Odmienną koncepcję miał minister reform rolnych. Według sugestii Staniewicza kodeks powinien składać się z dwóch części – ogólnej i szczegółowej. W części ogólnej wyróżnił on dział materialno-prawny, którego zadaniem byłoby przede wszystkim skodyfikowanie szeregu pojęć i definicji, jakimi operuje prawo agrarne, opis poszczególnych instytucji prawa, przedmiotów i podmiotów prawa w tej dziedzinie itp., oraz dział formalno- 51 „Rolnictwo" 1929, t. 1, z. 3, s. 147–148. 53 W. L. Jaworski, Projekt Kodeksu Agrarnego, Warszawa 1928, s. 1. 52 Biblioteka PAN w Krakowie, Korespondencja W. L. Jaworskiego z lat 1882–1930, sygn. 3983, k. 26, List W. Staniewicza do prof. Jaworskiego z 4 XI 1926; MP, 1927, nr 112, s. 3. W skład Komisji weszli: Józef Radwan – zastępca przewodniczącego, Stanisław Korwin-Piotrowski – sekretarz oraz członkowie Feliks Brodowski, Franciszek Bujak, Józef Folejewski, Wacław Konderki, Henryk Konic, Seweryn Ludkiewicz, Wacław Łypacewicz, Alfred Ohanowicz, Aleksander Raczyński, Walery Roman, Tadeusz Tomaszewski i Jan Hupka. 54 Tamże, s. 15–427; Archiwum PAN w Warszawie, Materiały W. L. Jaworskiego, sygn. III-84, t. 43, k. 203, List W. Staniewicza do W. L. Jaworskiego z 8 XI 1927. -prawny, który miał być poświęcony przede wszystkim skodyfikowaniu przepisów dotyczących postępowania urzędów ziemskich w zakresie przebudowy ustroju rolnego 55 . Projekt Jaworskiego spotkał się z krytyką zarówno członków Komisji, jak i szerokiego grona publicystów. Główne zarzuty dotyczyły przede wszystkim pojęcia przedsiębiorstwa rolnego, oparcia administracji rolnej na trzech różnych organach oraz równoczesnego pozostawienia w mocy obowiązującej kodeksu agrarnego i ustawy o reformie rolnej 56 . Ostatecznie Komisja nie doszła do porozumienia i kodeksu nie przygotowano. Obok Komisji Jaworskiego minister reform rolnych powołał w poszczególnych dzielnicach kraju komisje, których zadaniem było uporządkowanie tamtejszego ustawodawstwa. By uregulować stan prawny w województwach zachodnich powołano komisję opiniodawczą w Poznaniu pod przewodnictwem profesora prawa na Uniwersytecie Poznańskim – Alfreda Ohanowicza 57 . Zajmowała się ona przede wszystkim sprawami majątków rentowych i udzielania przewłaszczeń osadnikom. Komisją zajmującą się sprawami wschodnimi kierował Walery Roman. Jej zadaniem było usystematyzowanie przepisów agrarnych Ziem Wschodnich, w pierwszym rzędzie spraw dotyczących osadnictwa wojskowego. W celu uporządkowania ustawodawstwa w Małopolsce powołano komisję pod przewodnictwem Aleksandra Raczyńskiego. Prace tej komisji znalazły swój wyraz w ustawie o uregulowaniu stanu hipotecznego rozparcelowanych nieruchomości na terenie Małopolski 58 . Dając wyraz szczególnemu zainteresowaniu sprawami rolnictwa, rząd zwołał na przełomie 1926 i 1927 r. narady rolnicze. Druga konferencja rolnicza, odbyta 27 lutego 1927 r., była poświęcona przede wszystkim problemom reformy rolnej 59 . Jednym z ważniejszych punktów obrad było wystąpienie ministra Staniewicza 60 . Do głównych zadań swego resortu zaliczył on upo- 55 W. L. Jaworski, Projekt..., s. 2–4. 57 Komisje opiniodawcze przy Ministerstwie Reform Rolnych, „Rolnik Ekonomista", 15 III 1927, nr 6, s. 287. 56 Por.: Materiały do kodeksu agrarnego, t. 2, Opinie o projekcie K. A. Prof. Jaworskiego. Wnioski poselskie o reformie rolnej. Referat prof. Jaworskiego, Kraków 1929, s. 21–36, 51–52, 56–57, 72–109; K. Grzybowski, Projekt kodeksu agrarnego, „Przegląd Współczesny" 1928, t. 27, nr 78, s. 164–166; I. Czuma, Kodeks agrarny W. L. Jaworskiego, „Rolnictwo" 1929, t. 3, z. 2, s. 34–35. 58 Więcej zob.: W. Staniewicz, Przebudowa ustroju rolnego..., s. 41–43; tenże, Dwa lata..., s. 167. 60 Tamże, s. 86–94. 59 W konferencji wzięło udział 108 osób. Referaty dotyczące zagadnienia realizacji reformy rolnej wygłosili: J. Wilkoński, J. Kowalczuk, Z. Ludkiewicz, A. Jura. Współpraca rządu ze sferami gospodarczymi państwa, t. 3, Sprawozdanie z narady poświęconej zagadnieniom związanym z reformą rolną i spółdzielczością rolniczą, odbytej w dn. 27 lutego 1927 r. w Prezydium Rady Ministrów, Warszawa 1927. rządkowanie stosunków agrarnych w Polsce, w połączeniu z dużej skali melioracją gruntów i podniesieniem kultury rolnej. Zdaniem Staniewicza polityka rządu sprowadzała się do oparcia rozwoju gospodarczego państwa na rolnictwie w ogóle, a na drobnym rolnictwie w szczególności. Podstawą tego rozwoju miała być opłacalność wytworów rolniczych. W odpowiedzi na zarzut, że rząd niejednakowo traktuje różne gałęzie wytwórczości i ulega wpływom przemysłu minister stwierdził, że dużo jest w tym winy samego rolnictwa, które nie potrafiło stworzyć takiej instytucji, która broniłaby jego interesów. Staniewicz potwierdził, że przykłada dużą wagę do kwestii melioracji, o czym może świadczyć fakt powołania wydziału melioracyjnego w MRR. W sprawie ceny ziemi wyraził przekonanie, że zbytnie obniżenie ceny gruntów było szkodliwe, gdyż obniżało wartość całego majątku narodowego. Zapowiedział także rozwiązanie sprawy kredytu rolnego jako kluczowego czynnika w przebudowie ustroju rolnego. Zdaniem ministra, w sprawach dotyczących reformy rolnej należało przesunąć punkt ciężkości na dwa zagadnienia. Pierwsze z nich to przebudowa i przekształcenie gospodarstw drobnorolnych z gospodarstw naturalnych na gospodarstwa pieniężne, produkujące nie tylko na własne potrzeby, ale również sprzedające część swoich wyrobów na rynku. Drugie zagadnienie to spółdzielczość rolnicza, w której istotną rolę powinien odgrywać nie tylko kapitał, ale również sprawna organizacja i kompetencja ludzi. Wśród różnego rodzaju komisji opiniujących działalność MRR, powołanych przez Witolda Staniewicza, na szczególną uwagę zasługują powołane 17 stycznia 1927 r. Rady Naprawy Ustroju Rolnego 61 . Radę Główną powołano przy MRR (przewodniczył jej minister reform rolnych), a rady wojewódzkie przy urzędach wojewódzkich (przewodniczący – wojewoda). Do zakresu działania Głównej Rady należało: 1) omawianie działalności urzędów ziemskich na najbliższy okres, projektowanie środków do realizacji planu, 2) omawianie sprawozdań z działalności urzędów ziemskich oraz uchwalanie dezyderatów i zgłaszanie uwag dotyczących tej działalności, 3) wydawanie na życzenie ministra reform rolnych opinii o przygotowywanych w zakresie jego działania projektach ustawodawczych, projektach innych zarządzeń i przepisów, 4) omawianie ogólnego planu wykonania reformy rolnej w ramach obowiązujących przepisów, z uwzględnieniem miejscowych potrzeb, 5) rozważanie wniosków i uwag Wojewódzkich Rad. Do kompetencji Rad Wojewódzkich należało wydawanie na żądanie ministra reform rolnych, wojewody lub prezesa Okręgowego Urzędu Ziemskiego opinii, uchwalanie 61 AAN, Prezydium Rady Ministrów, Protokoły Rady Ministrów, t. 35, k. 596, Protokół 78. z posiedzenia Rady Ministrów z dn. 16 XII 1926 r.; MP, 1927, nr 12, Rozporządzenie Prezydenta RP z 4 I 1927 r. o utworzeniu Głównej i Wojewódzkich Rad Naprawy Ustroju Rolnego. dezyderatów i zgłaszanie uwag z punktu widzenia warunków i potrzeb gospodarczych na terenie właściwej Rady 62 . Rady miały do wykonania również inne zadanie. Minister Staniewicz uważał, że przy przeprowadzaniu reformy rolnej powinien być stosowany jak najdalej idący regionalizm, ponieważ w każdym okręgu były inne warunki. Powołanie Rad miało wprowadzić ten regionalizm w życie, zapewnić kontakt ze społeczeństwem oraz zespolić wysiłki wszystkich resortów zmierzające do realizacji reformy rolnej. Miało również za zadanie rozwiązać problem zespolenia prac urzędów ziemskich z władzami administracyjnymi, gdyż pozostawiając pewne samodzielności urzędom ziemskim, dawały wojewodom możliwość większego niż dotąd oddziaływania na bieg prac agrarnych 63 . Staniewicz podkreślał duże znaczenie Rad Naprawy Ustroju Rolnego, ponieważ powołane były one do sprecyzowania wniosków zmierzających do najbardziej celowego przeprowadzenia kwestii agrarnej. Wnioski i opinie przez nie przedstawiane miały być cennym materiałem dla MRR, wykorzystywanym przy wydawaniu odnośnych rozporządzeń 64 . Wszystkie wymienione wyżej komisje w znacznym stopniu usprawniły prace MRR w zakresie działalności kodyfikacyjnej. Dzięki temu udało się Staniewiczowi doprowadzić do opracowania i wniesienia pod obrady Rady Ministrów szeregu projektów ustaw. Ministerstwo Reform Rolnych pod przewodnictwem Witolda Staniewicza podjęło szeroko zakrojony plan pracy ustawodawczej. Najpilniejszą sprawą było opracowanie przepisów dotyczących scalenia gruntów, ponieważ rozrzucenie gruntów uniemożliwiało przeprowadzenie innych akcji mających na celu uzdrowienie ustroju agrarnego, np. parcelacji, melioracji itp., a tym samym prowadzenie racjonalnej gospodarki na wsi. Staniewicz uważał, że likwidacja szachownicy pól powinna być podstawą restrukturyzacji polskiego rolnictwa. W zakresie przepisów dotyczących scalania gruntów minister reform rolnych wydał 14 stycznia 1927 r. rozporządzenie o pomocy kredytowej przy scalaniu gruntów 65 . Dalszym etapem było rozporządzenie prezydenta RP z 3 września 62 Archiwum Państwowe w Kielcach [dalej: APK], Urząd Wojewódzki w Kielcach [dalej: UWK], t. 271, k. 11–13, Pismo ministra reform rolnych do Prezesów Urzędów Ziemskich w sprawie rozpoczęcia prac Wojewódzkich Rad Naprawy Ustroju Rolnego z 21 II 1927; tamże, k. 38, Odpis protokołu 1 posiedzenia Wojewódzkiej Rady Naprawy Ustroju Rolnego w Kielcach z 2 VI 1927. 64 APK, UWK, t. 271. k. 38, Odpis protokołu 1. posiedzenia Wojewódzkiej Rady Naprawy Ustroju Rolnego w Kielcach z dn. 2 VI 1927 r. 63 Sejm, nr 321, z dn. 9 II 1927, łam. 121–122. 65 DzURP, 1927, nr 6, poz. 36. Kolejne rozporządzenie prezydenta RP w sprawie zmian wprowadzonych do wykonywanych na gruncie orzeczeń o scaleniu gruntów wydano 7 III 1928 r. Spośród ważniejszych aktów prawnych wydanych w 1928 r. należy przytoczyć dwa rozporządzenia wykonawcze: a) rozporządzenie ministra reform rolnych i ministra sprawiedliwości 1927 r. o scalaniu gruntów 66 . Zasługuje ono na szczególną uwagę, nowe przepisy skróciły bowiem czas trwania postępowania scaleniowego (chodziło o zabezpieczenie interesu gospodarczego właściciela scalanych gruntów) oraz wprowadziły zmiany w innych przepisach (np. przepisy o znoszeniu enklaw, o sposobie przeprowadzenia melioracji), dostosowując je do obowiązującego ustawodawstwa. Zajmowano się także problemami likwidacji służebności. Wśród najważniejszych aktów prawnych należy wymienić: rozporządzenie prezydenta RP o zniesieniu służebności w byłej Kongresówce; rozporządzenie prezydenta RP o zniesieniu służebności na terenach wschodnich; dwa rozporządzenia wykonawcze do rozporządzenia prezydenta RP podanego w punkcie a; rozporządzenie ministra reform rolnych o zastosowaniu uproszczonego postępowania przy zniesieniu służebności i przy podziale wspólnie użytkowanych gruntów w dobrach ziemskich Ordynacji Zamoyskiej położonych w województwie lubelskim 67 . Dwa pierwsze wspomniane akty zastąpiły ustawę z 7 maja 1920 r. o likwidacji serwitutów na terenie byłego Królestwa Kongresowego, znowelizowaną przez ustawę z 10 stycznia 1922 r. o likwidacji serwitutów na ziemiach wschodnich. Nowe przepisy wprowadziły znaczne uproszczenia proceduralne (skrócenie toku instancji, ułatwienie sposobu oszacowania korzyści służebnościowych oraz uproszczenie sposobu sporządzania dowodów pomiarowych), a także usunęły zasadnicze braki przepisów, przystosowując je bardziej do praktyki życia. W roku 1928 ukazały się dwa rozporządzenia prezydenta Rzeczypospolitej dotyczące likwidacji serwitutów. Pierwsze, z 7 lutego w sprawie zmian w ustawie o rewizji likwidacji serwitutów państwowych w dobrach b. Komory Cieszyńskiej oraz drugie z 16 lutego o uprawnieniach służby folwarcznej, tracącej prace w związku ze zniesieniem służebności 68 . Kolejne akty prawne regulowały kwestie zapasu ziemi, rocznego kontyngentu parcelacyjnego, pomocy finansowej dla nabywców parcel i inne 69 . Prowadzono także prace nad ustawodawstwem dotyczącym finansowania reformy rolnej. Do zakresu zadań z tej dziedziny należały przepisy dotyczące z 19 VI 1928 r. o trybie przymusowego wykonania orzeczeń Komisji Ziemskich, nakładających na uczestników scalania obowiązek dopłat pieniężnych; b) rozporządzenie ministra reform rolnych i ministra sprawiedliwości z 27 VIII 1928 r. w sprawie wykonania ustawy o scaleniu gruntów (DzURP, 1928, nr 28, poz. 260; nr 72, poz. 659; nr 87, poz. 763). 67 DzURP, 1927, nr 10, poz. 74; nr 10, poz. 75; nr 14, poz. 109 i 110; nr 19, poz. 147. 66 DzURP, nr 78, poz. 680. 68 DzURP, 1928, nr 16, poz. 127; nr 18, poz. 159. 69 DzURP, 1928, nr 16, poz. 119; nr 15, poz. 111; nr 22, poz. 198; nr 27, poz. 253; poz. 247; 1926, nr 92, poz. 532; poz. 534; 1927, nr 28, poz. 229; nr 7, poz. 51. działalności Państwowego Banku Rolnego oraz Funduszu Obrotowego Reformy Rolnej 70 . Duże znaczenie dla praktyki administracyjnej, poza właściwą pracą ustawodawczą, miało dokonanie skodyfikowania i uzgodnienia całego szeregu okólników i przepisów administracyjnych, co przyczyniło się do usprawnienia pracy urzędów ziemskich. Nad wszystkimi tymi przedsięwzięciami czuwał minister reform rolnych. Witold Staniewicz nie ograniczał się tylko do pracy w administracji państwowej. W okresie sprawowania urzędu ministra utrzymywał też ścisłe kontakty z nauką. We wrześniu 1926 r. otrzymał nominację na stanowisko profesora nadzwyczajnego w Politechnice Lwowskiej i prowadził tam wykłady z administracji rolniczej 71 . Dnia 14 października 1929 r. został profesorem zwyczajnym ekonomiki rolnej na USB, a 15 stycznia 1930 r. przejął po Franciszku Bujaku stanowisko kierownika Wydziału Ekonomiki Drobnych Gospodarstw Wiejskich Puławskiego Instytutu Naukowego Gospodarstwa Wiejskiego i pełnił tę funkcję do 1939 r. 72 W lutym tego roku brał udział w tworzeniu w Wilnie Instytutu Naukowo-Badawczego Europy Wschodniej. Sam w tym czasie nie pracował dużo naukowo, publikował głównie rzeczy, których pisanie rozpoczął wcześniej 73 . Inspirował natomiast nowe kierunki 70 Wydano następujące przepisy związane z działalnością Państwowego Banku Rolnego: nowelizację statutu Państwowego Banku Rolnego; rozporządzenie ministra reform rolnych z 3 IX 1926 r. o postępowaniu Państwowego Banku Rolnego przy likwidacji wierzytelności byłych rosyjskich państwowych Banków Ziemskich; rozporządzenie prezydenta RP z 22 III 1928 r. w sprawie zmiany ustroju Państwowego Banku Rolnego; rozporządzenie ministra reform rolnych z 11 VI 1928 r. wydane w porozumieniu z ministrem skarbu oraz ministrem rolnictwa o Statucie Państwowego Banku Rolnego; rozporządzenie ministrów reform rolnych, skarbu i rolnictwa z 11 VI 1928 r. o emisji złotych 7% obligacji melioracyjnych Państwowego Banku Rolnego oraz o długoterminowych pożyczkach amortyzacyjnych w tych obligacjach udzielanych. Przepisy dotyczące Funduszu Obrotowego Reformy Rolnej uregulowało rozporządzenie prezydenta RP z 10 II 1928 r. Ponadto w dziedzinie ustawodawstwa z zakresu sfinansowania reformy rolnej należy wymienić: rozporządzenie prezydenta RP z 24 II 1928 r. o państwowej pomocy kredytowej przy zamianie gruntów, zastępującej scalenie. Miało ono na celu umożliwienie dokonywania w szerszym zakresie zamiany gruntów i zachęcenie tym sposobem stron do samorzutnego częściowego znoszenia szachownicy gruntów; 2) rozporządzenie ministra reform rolnych z 10 I 1927 r. o państwowej pomocy kredytowej. DzURP, 1926, nr 66, poz. 395; nr 101, poz. 584; 1928, nr 38, poz. 356; nr 64, poz. 584; nr 65, poz. 595; nr 21, poz. 175; nr 22, poz. 197. 72 M. Strzemski, Z. Bort, Instytut Puławski w latach międzywojennych (1917–1939), Puławy 1982, s. 41. 71 Archiwum Akademii Rolniczej w Poznaniu [dalej: AARP], Akta osobowe Witolda Staniewicza [Aos.WS], sygn. 54/63/26, k. 8. Z. Popławski, Wykaz pracowników naukowych Politechniki Lwowskiej w latach 1844–1945, Kraków 1994, s. 174. 73 Wydał m. in. monografię Dwór Wersoka Wielka, Wilno 1926, przetłumaczył i opatrzył uzupełnieniami dotyczącymi stosunków polskich pracę szwajcarskiego ekonomisty rolnego Ernesta Laura Ekonomika rolnicza ze szczególnym uwzględnieniem organizacji i zarządu badań – nad dochodami gospodarstw chłopskich, na temat stosunków rolnych w poszczególnych województwach oraz likwidacji kolonizacji niemieckiej na ziemiach polskich z okresu Hakaty 74 . Aktywna działalność ministerialna nie przeszkodziła Staniewiczowi w braniu żywego udziału w licznych przedsięwzięciach niezwiązanych z kierowaniem resortem reform rolnych. Nie zaniedbywał kontaktów z rodzinnym Wilnem, w którym pozostała jego żona Eugenia z Sumoroków, a w roku 1929 urodził mu się syn – Restytut Witold. W latach 1926–1930 działał aktywnie w samorządzie miejskim, m. in. w czerwcu roku 1927 zdobył mandat w Radzie Miejskiej Wilna. Rok później założył, wraz z Władysławem Abramowiczem i Kazimierzem Okuliczem, spółkę, która przejęła „Kurier Wileński". Prowadził ożywioną działalność na rzecz Wilna. Brał udział w naradach działaczy sanacyjnych pochodzących z Wileńszczyzny 75 . Walczył, z dobrym skutkiem, o utrzymanie na USB Studium Rolniczego, mimo że jego przełożony, premier Kazimierz Bartel wydał decyzję o likwidacji tej jednostki 76 . Uczestniczył, sam lub towarzysząc dostojnikom państwowym (np. Mościckiemu, Piłsudskiemu), w uroczystościach państwowych organizowanych w Wilnie. W roku 1928 znalazł się w składzie Komitetu Organizacyjnego Międzynarodowego Kongresu Pokoju w Warszawie. Zmieniająca się sytuacja gospodarcza w państwie nie pozostała bez wpływu na pozycję Staniewicza w rządzie. Będąc zwolennikiem dużej aktywności państwa w życiu ekonomicznym, nie chciał dopuścić do oszczędności budżetowych w swoim resorcie. Na tym tle doszło w roku 1930 do konfrontacji między nim a Piłsudskim, ówczesnym premierem 77 . W tym czasie Staniewicz wybrany został posłem III kadencji Sejmu z listy Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W końcu roku 1930 Piłsudski radził gronu swoich najbliższych współpracowników wykorzystanie go na tym polu, nie widział bowiem możliwości dalszej jego pracy na stanowisku ministra. Jak zanotował tuż po wyborach parlamentarnych Kazimierz Świtalski, Piłsudski stwierdził, że nie należy „brać nadal do gabinetu Staniewicza, który ma swoje najrozmaitsze bziki" 78 . Zgodnie z tym zaleceniem do nowego rządu, utworzonego gospodarstw włościańskich, Lwów 1928, opublikował też pracę Przyczynki do zwyczajów spadkowych włościan w województwie wileńskim i nowogródzkim, Wilno 1929. 75 K. Świtalski, Diariusz..., s. 240. 74 Dzięki inicjatywie Staniewicza powstały liczne rozprawy (Mieczysława Sowińskiego, Stanisława Poczobutta-Odlanickiego, Stanisława Łączyńskiego, Tadeusza Zamoyetela, Wiktora Sukiennickiego), których wydania opatrywał własnymi przedmowami. 76 Sprawozdanie z działalności Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego i Studium Rolniczego Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie za lata akademickie: 1919/30, 1930/31, 1031/32, 1932/33, Wilno 1934, s. 5. 78 K. Świtalski, Diariusz..., s. 527. 77 S. F. Składkowski, Strzępy meldunków, Warszawa 1988, s. 109–110. przez Walerego Sławka, już nie wszedł. Swoją karierę ministerialną zakończył czwartego grudnia. W ciągu czterech lat urzędowania, dzięki swej dynamicznej naturze i talentom organizacyjnym zaważył ogromnie na tym kierunku przemian strukturalnych, które cechowały rolnictwo polskie między wojnami. Staniewicz, odpowiedzialny w rządach pomajowych za poczynania w zakresie przebudowy ustroju rolnego, uznawał konieczność przeprowadzenia reformy rolnej w Polsce. W latach 1926–1930 podjął próbę stworzenia i realizacji globalnego planu rekonstrukcji struktury agrarnej kraju. Stał się on linią przewodnią nie tylko jego własnej polityki, lecz również polityki jego następców kierujących reformą rolną. W 1930 r. Staniewicz wybrany został posłem III kadencji Sejmu z listy Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. Jednak również na gruncie parlamentarnym doszło wkrótce do jego konfrontacji z polityką sanacji. Zarzewiem konfliktu była sprawa brzeska. Nie chciał on bowiem, mimo usilnych namów Świtalskiego, głosować za odrzuceniem wniosku klubu narodowego w sprawie wyjaśnienia sposobu traktowania przez władze więzienne przetrzymywanych w twierdzy posłów. Według Świtalskiego „Staniewicz mydłkował i starał się mnie udowodnić, że rzeczy brzeskie stały się argumentem opozycji, i wobec tego należy Komendanta odgrodzić od postępowania oficerów w Brześciu" 79 . Ostatecznie wstrzymał się od głosu. Ta postawa była typowa dla Staniewicza, który starał się zawsze chronić dobre imię Piłsudskiego, zrzucając winę za niektóre jego decyzje na współpracowników 80 . Po sprawie brzeskiej kontakty Staniewicza z sanatorami rozluźniły się i były raczej chłodne. W dalszym ciągu spotykał się jednak z Piłsudskim. Na forum parlamentarnym poróżnił się z obozem rządzącym wypowiadając się przeciw nowej ustawie akademickiej. Ostatecznie w roku 1932 zrezygnował z mandatu poselskiego. Do aktywnej działalności politycznej już nie wrócił. Z początkiem 1931 r. Staniewicz powrócił do swych zajęć uniwersyteckich w Wilnie. W latach 1931–1933 był dyrektorem Studium Rolniczego, a w latach 1933–1937, przez dwie kadencje, rektorem Uniwersytetu Stefana Batorego. Jak już wspomniano, w 1930 r. objął po Franciszku Bujaku kierownictwo Zakładem Ekonomiki Drobnych Gospodarstw Wiejskich w Puławach i pełnił tę funkcję do 1939 r. 81 Druga wojna światowa oderwała Staniewicza od aktywności na polu 79 Tamże, s. 539. 81 Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie. Spisy wykładów... (za lata 1930/1931–1938/1939); W. Staniewicz, Wspomnienia o Wydziale Rolniczym..., s. 132–134; W. Jędrzejewicz, Wspomnienia, opracował i posłowiem opatrzył J. Cisek, Wrocław–Warszawa–Kraków 1993, s. 229; Historia 80 Rodzina Staniewicza od kilku pokoleń przyjaźniła się z Piłsudskimi z Zułowa. Jego dziadek po kądzieli, Antoni Rossochacki, przyjaźnił się z ojcem Józefa Piłsudskiego. Marszałek w młodości często spotykał matkę Witolda – Julię, majątek Rossochackich bowiem – Świrany sąsiadował z Zułowem Piłsudskich. naukowym. Lata wojny spędził w Wilnie biorąc udział w tajnym nauczaniu oraz działając w Armii Krajowej w stopniu oficera. Do czerwca 1940 r. był wydawcą „Kuriera Wileńskiego" 82 . Po wyzwoleniu przeniósł się do Poznania, gdzie latem 1945 r. objął stanowisko profesora ekonomii rolniczej i polityki gospodarczej na Wydziale Rolniczo-Leśnym Uniwersytetu Poznańskiego. Prowadził tam wykłady z ekonomii społecznej, polityki agrarnej oraz z encyklopedii rolnictwa dla leśników. W 1951 r. został przeniesiony w stan spoczynku 83 . W latach 1951–1956 Staniewicz był represjonowany przez Urząd Bezpieczeństwa 84 . W lutym 1957 r. został reaktywowany jako samodzielny pracownik naukowy w Katedrze Ekonomiki Leśnictwa, a w październiku 1958 r. objął kierownictwo Katedry Ekonomiki i Organizacji Rolnictwa Wyższej Szkoły Rolniczej w Poznaniu. W latach swej profesury rozwinął czynną działalność naukową, dydaktyczną i społeczną. Spod jego pióra wyszło około 100 publikacji naukowych, poruszających bardzo szeroki wachlarz zagadnień. Brał udział w pracach licznych instytucji naukowych i społecznych. Przez szereg lat był konsultantem naukowym Wydziału Ekonomiki Instytutu Puławskiego oraz członkiem Rady Naukowej Instytutu Ekonomiki Rolnej 85 . W październiku 1960 r. W. Staniewicz przeszedł na emeryturę, nie przerywając jednak pracy badawczej, pisarskiej i społecznej. Zmarł w Poznaniu 14 lipca 1966 r. W ciągu czterech lat urzędowania na stanowisku ministra reform rolnych dynamiczna natura i talenty organizacyjne Witolda Staniewicza zaważyły ogromnie na wypracowaniu koncepcji przemian strukturalnych typowych dla rolnictwa polskiego między wojnami. nauki polskiej, red. B. Suchodolski, t. 5, 1918–1951, cz. 1, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992, s. 278. 83 AARP, Aos.WS, sygn. 54/63/26, k. 12, 27, 46, 52. 82 Bibioteka Narodowa, Akc. 11577, A. Kokociński, Działalność wydawnicza ruchu oporu na ziemiach północno-wschodnich w latach 1939–1945, s. 4–6, 7; T. Łopalewski, Czasy dobre i złe, Warszawa 1966, s. 238; S. Lewandowska, Życie codzienne Wilna w latach II wojny światowej, Warszawa 1997, s. 278–282. 84 Archiwum Witolda Staniewicza, Akta dotyczące dochodzenia przeciwko W. Staniewiczowi; Rozmowa przeprowadzona z prof. dr. inż. Jerzym Sypniewskim w dniu 28 V 1999 r. (w posiadaniu autorki); T. Schramm, Kilka mniej znanych kart z dziejów Uniwersytetu Poznańskiego, Poznań 1994, s. 13–14. 85 AARP, Aos.WS, k. 91; Dzieje Akademickich Studiów Rolniczych i Leśnych w Wielkopolsce 1919–1969, Poznań 1970, s. 342–343. WITOLD STANIEWICZ – MINISTER OF AGRICULTURAL REFORMS IN 1926–1930 In the 20 th of June 1926 Witold Staniewicz was appointed to a minister of agricultural reforms in the Kazimierz Bartel's office. He had been holding this post also in next governments (Józef Piłsudski's and Kazimierz Świtalski's), until the 4 th of December 1930. He was well educated in a range of agriculture and economy, what he could use in work on his position. Staniewicz was a member of a group of so-called experts, who haven't been engaged in political life before appointing to a post in the first office of Bartel. Through all four years of working as a minister of agricultural reforms Witold Staniewicz's dynamic nature and organizational talents hugely influenced on structural transformations, which characterized polish agriculture between wars. He formulated then coherent program of restructuring polish agriculture. Staniewicz placed great emphasis on merging soils and growing little farms. Forming new farms from plot estates, settling action on Eastern Borderland, ordering land improvement, controlling obligations, crediting by the country and economical emigration were the way to change almost natural peasant farms into modern agriculture enterprises. More than four years of Staniewicz's job as a minister of agricultural reforms, left one's stamp on the way of understanding the agriculture reforms issues in the prewar period of the Polish Republic, and his successors were continuing a plan of restructuring Polish agriculture initiated by him in 1926.	<urn:uuid:d79d3d6a-9e26-4bdb-b8d7-95418ba15161>	finepdfs	2.486328	CC-MAIN-2022-21	https://dspace.uni.lodz.pl/xmlui/bitstream/handle/11089/11366/14%C5%81apa.pdf?sequence=1&isAllowed=y	2022-05-22T17:41:53+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662545875.39/warc/CC-MAIN-20220522160113-20220522190113-00703.warc.gz	259,891,014	0.952252	0.999905	0.999905	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2075, 5009, 7938, 10891, 13681, 16602, 19452, 22403, 25196, 28151, 30919, 33921, 36812, 39679, 42634, 45433, 48792, 51704, 54671, 57186, 58741 ]	1	0
NOWOŚCI W ZBIORACH KSIĄŻNICY CIESZYŃSKIEJ KWIECIEŃ 2014 1. CIMEK Henryk Elity politycznego ruchu chłopskiego w II Rzeczypospolitej / Henryk Cimek. - Rzeszów : Wydaw. Uniwersytetu Rzeszowskiego, 2013. - 270 s., [1] k. tabl. ; 24 cm Sygn.: KN II 27202 2. Człowiek Człowiek wobec śmierci na przestrzeni dziejów : materiały z VII ogólnopolskiej sesji Interdyscyplinarnej z cyklu "Historia - różne perspektywy" / red. nauk. Jacek Kordel, Maksymilian Sas. - Warszawa : Studenckie Koło Naukowe Historyków Uniwersytetu Warszawskiego, 2011. - 171 s. : il., wykr. ; 24 cm Sygn.: KN II 27200 3. DELOWICZ Jan Żołnierze III Powstania Śląskiego : mieszkańcy Czerwionki, Jastrzębia Zdroju, Żor i okolic w szeregach 13 Pułku Piechoty Wojsk Powstańczych / Jan Delowicz ; [tł. dokumentów źródłowych Wanda Jurkiewicz]. - Żory : Muzeum Miejskie, 2011. - 306 s. : il. ; 23 cm Sygn.: KN II 27208 4. GOLEC Józef Słownik biograficzny Ziemi Cieszyńskiej : suplement / Józef Golec, Stefania Bojda ; [red. Halina Szotek]. - Cieszyn : nakł. wł. autorów, 2014. - 336 s. : il. ; 24 cm Sygn.: P 9.02.03/04 SL 5. JEŻ Tomasz Kultura muzyczna jezuitów na Śląsku i ziemi kłodzkiej : (1581-1776) / Tomasz Jeż. - Warszawa : Wydaw. Naukowe Sub Lupa, 2013. - VIII, 699 s. : il. ; 24 cm. - (Studia et Dissertationes Instituti Musicologiae Universitatis Varsoviensis. Seria B ; t. 18) Bibliogr. s. 566-663. - Indeksy Sygn.: KN II 27196 6. KALINOWSKI Piotr Śląskie monety Habsburgów : katalog / Piotr Kalinowski. - Kalety : Wydaw. Piotr Kalinowski, 2012. - 484 s. : il. ; 21 cm Na okł. podtyt.: lata 1617-1916 Sygn.: KN II 27205 7. KALINOWSKI Piotr Śląskie monety królów czeskich : katalog / Piotr Kalinowski. - Kalety : Wydaw. Piotr Kalinowski, 2011. - 113 s. : il. ; 21 cm Sygn.: KN II 27206 8. Kazimierz Kazimierz Wielki wobec Śląska, Śląsk wobec Kazimierza Wielkiego : praca zbiorowa / pod red. Damiana Halmera. Rybnik : Stowarzyszenie Humanistyczne Europa, Śląsk, Świat Najmniejszy ; Katowice : Studenckie Koło Naukowe Historyków. Instytut Historii. Uniwersytet Śląski, 2012. - 108 s. : il. ; 21 cm Sygn.: KN II 27203 9. Leksykon Leksykon Polaków w Republice Czeskiej i Republice Słowackiej / red. nauk. Zenon Jasiński, Bogdan Cimała ; [aut. Albin Janusz i in.] ; Instytut Nauk Pedagogicznych Uniwersytetu Opolskiego. T. 2. - Opole : Wydaw. Uniwersytetu Opolskiego, 2013. - 498 s., [8] s. tabl. : il. ; 25 cm Sygn.: P 9.08.53/02 SL 10. NOWASZCZUK Jarosław Difficillimum poematis genus : jezuicka teoria epigramatu / Jarosław Nowaszczuk. - Szczecin : Wydaw. Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2013. - 574 s. : il. ; 25 cm. - (Rozprawy i Studia / Uniwersytet Szczeciński ; t. (922) 848) Sygn.: KN II 27201 11. PINDUR David Dřevěný kostel svatého Michaela archanděla v Řepištích / David Pindur. - Řepiště : Obec : ve spolupráci s Regionem Slezská brana, 2013. - 139 s. : il. ; 22 cm Sygn.: KN II 27150 12. PRZENIOSŁO Marek Polska Komisja Likwidacyjna 1918-1919 / Marek Przeniosło. - Kielce : Wydaw. Uniwersytetu HumanistycznoPrzyrodniczego Jana Kochanowskiego, 2010. - 374 s. ; 25 cm Sygn.: KN II 27204 13. Słownik Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających (zmarłych przed 1966 r.) : malarze, rzeźbiarze, graficy / pod red. Małgorzaty Biernackiej ; zespół red. Aleksandra Bernatowicz [i in.] ; Polska Akademia Nauk. Instytut Sztuki. T. 9 : Ro - Rz. - Warszawa : Instytut Sztuki Polskiej Akademii Nauk, 2013. - IX, 419 s. ; 25 cm Sygn.: P 9.02.15/9 14. SPYRA Janusz Ztracený svět Židů na Těšínském Slezsku = Utracony świat Żydów na Śląsku Cieszyńskim / Janusz Spyra ; tł. na jęz. czes. Irena Cichá. - [Bystřice] : Ducatus Teschinensis ; [Cieszyn] : ve spolupráci s Muzeem Śląska Cieszyńskiego, 2013. - 302 s. : il. ; 33 cm Sygn.: KN III 27157 15. SZCZEPANIK Krzysztof Organizacja polskiej służby zagranicznej 1918-2010 / Krzysztof Szczepanik. - Warszawa : Wydaw. Naukowe Askon, 2012. - 486 s. : il., wykr. ; 24 cm Sygn.: KN II 27198 16. WACHENIUS Piotr Utwory zebrane / Piotr Wachenius ; oprac. Mariusz Pawelec i Dariusz Rott. - Warszawa : Uniwersytet Warszawski. Instytut Badań Interdyscyplinarnych "Artes Liberales" : Wydaw. Naukowe Sub Lupa, 2011. - 203 s. ; 22 cm. (Reformacja w Polsce i Europie Środkowo-Wschodniej ; t. 2) Sygn.: KN II 27199 17. Wokół Wokół roku 1918 w Europie Środkowej / red. nauk. Tomasz Nodzyński ; Uniwersytet Zielonogórski. - Zielona Góra : Oficyna Wydawnicza Uniwersytetu Zielonogórskiego, 2010. - 96 s. : il. ; 21 cm Sygn.: KN II 27207 18. Żydzi Żydzi na Górnym Śląsku : praca zbiorowa / pod red. Barbary Kalinowskiej-Wójcik i Dawida Kellera ; [tł. Joanna Beszczyńska i in.]. - Rybnik : Muzeum ; Katowice : Instytut Historii Uniwersytetu Śląskiego, 2012. - 734 s., [1] k. tabl. : il. ; 25 cm. - (Zeszyty Rybnickie. Konferencje ; 14) Sygn.: KN II 27209	<urn:uuid:89a7acc1-22e0-4669-a3ad-2361d7e3e823>	finepdfs	1.299805	CC-MAIN-2017-13	http://kc-cieszyn.pl/upload_files/File/Nowo%C5%9Bci%202014_04.pdf	2017-03-29T07:19:35Z	crawl-data/CC-MAIN-2017-13/segments/1490218190234.0/warc/CC-MAIN-20170322212950-00204-ip-10-233-31-227.ec2.internal.warc.gz	195,026,120	0.946906	0.948185	0.948185	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2559, 4815 ]	2	2
UMOWA ………………. Na zarządzanie nieruchomościami stanowiącymi własność gminy Kalwaria Zebrzydowska Zawarta w dniu ……………………….. pomiędzy Gminą Kalwaria Zebrzydowska, zwaną „ Zamawiającym ” reprezentowaną przez: Burmistrza Miasta Kalwarii Zebrzydowskiej – dr hab. inż. Augustyna Ormantego a ……………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………… ……………………………………………………………………………………………………… zwanym dalej „ Zarządcą ”. Niniejsza umowa jest następstwem wyboru „ Zarządcy " w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego zgodnie z ustawą z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1843). Zamawiający zleca a Zarządca przyjmuje w zarząd nieruchomości stanowiące własność gminy Kalwaria zebrzydowska wykazane wg załącznika nr 1 do niniejszej umowy. § 1 Do obowiązków Zarządcy należą obowiązki wynikające z art. 62 oraz Rozdziału 6 ustawy z dnia 7 lipca 1994 Prawo budowlane (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.), w szczególności do obowiązków Zarządcy należy: 1. Utrzymanie w należytym stanie urządzeń budynków mienia komunalnego, tj.: bieżąca konserwacja budynków i drobne remonty, a w szczególności dachu – w przypadku występowania uszkodzeń. Zakres ewentualnych remontów winien zostać każdorazowo uzgodniony z Zamawiającym. 2. Całoroczne utrzymanie ładu i porządku w otoczeniu obiektów. 3. Systematyczne koszenie i uprzątnięcie roślinności w otoczeniu obiektów tak aby wysokość trawy nie była wyższa niż 20 cm, w sezonie zimowym odśnieżanie. 4. Zabezpieczenie przed sezonem zimowym budynków mienia komunalnego. 5. Dokonywanie napraw urządzeń technicznych umożliwiających najemcom lokali korzystanie z oświetlenia i ogrzewania lokalu, zimnej wody i innych urządzeń należących do wyposażenia nieruchomości wspólnej. 6. Utrzymywanie w sprawności rynien na obiektach, ich czyszczenie i konserwacja oraz udrażnianie odpływów. 7. Zapewnienie warunków dla dostawy energii elektrycznej. 8. Organizowanie opróżniania zbiorników fekalnych według zleceń. 9. Prowadzenie książek obiektów budowlanych zgodnie Rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 3 lipca 2003 r. w sprawie książki obiektu budowlanego (Dz. U. Nr 120, poz. 1134) – na koszt Zarządcy. 10. Usuwanie awarii. 11. Zorganizowanie w otoczeniu budynków miejsc na gromadzenie odpadów komunalnych. 12. Przeglądy kominiarskie i inne wynikające z przepisów Prawa Budowlanego- na koszt Zarządcy 13. Informowanie Zamawiającego o ważnych kwestiach, które mogą mieć wpływ na stan obiektu, ich zabezpieczenie i bezpieczeństwo. 14. Natychmiastowe zabezpieczenie miejsc, w których powstało zagrożenie dla bezpieczeństwa życia, zdrowia lub mienia użytkowników budynków i posesji przynależnej do budynku. 15. Natychmiastowe powiadamianie zamawiającego o zaistniałej awarii, niezwłoczne podejmowanie w niezbędnym zakresie robót związanych z zabezpieczeniem miejsc wystąpienia awarii oraz informowanie zamawiającego o przewidywanych kosztach i sposobie jej usunięcia. 16. Wskazanie osoby pełniącej funkcję konserwatora budynków komunalnych wraz z całodobowym telefonem kontaktowym. 17. Składanie Zamawiającemu miesięcznych raportów z wykonanych prac. § 2 Czas reakcji na zgłoszoną sprawę przez Zamawiającego lub lokatora do zarządcy wynoszący.………dni roboczych ( dni liczone od poniedziałku do piątku z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy). Przez reakcję na zgłoszenie( np. wandalizm na terenie przedmiotowej nieruchomości, wszelkiego rodzaju awarii oraz innych zdarzeń zaistniałych na przedmiotowej nieruchomości) należy rozumieć podjęcie pierwszego działania mającego na celu załatwienie zgłoszonej sprawy ( np. oględziny, kontakt z lokatorem w celu załatwienia zgłoszonej sprawy). Zamawiający ma prawo do kontroli czasu reakcji Zarządcy na zgłoszoną sprawę max 7 dni § 3 1. Zarządca oświadcza, że posiada odpowiednie uprawnienia i doświadczenie w zakresie zarządzania nieruchomościami oraz ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem umowy na wartość 50.000,00 EU, o którym mowa w Rozporządzeniu Ministra Finansów w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej zarządcy nieruchomości z dnia 26 kwietnia 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 802). § 4 1. Wynagrodzenie za wykonywanie czynności określonych w § 1 niniejszej umowy ustala się na kwotę ……………………………… brutto (słownie złotych: ………………………………………………) miesięcznie. 2. Zapłata wynagrodzenia należnego Zarządcy płatna do 21 dni od daty otrzymania prawidłowo wystawionej faktury lub rachunku wraz z miesięcznym raportem z wykonanych prac. § 5 Umowa zostaje zawarta na czas określony, tj. od dnia 01 lutego 2020 r. do dnia 31 lipca 2020 r. § 6 1. Zarządca zobowiązany będzie do zapłaty kary umownej w przypadku: a) nie usunięcia przyczyn i skutków awarii z winy Zarządcy w wysokości 50,00 zł ( słownie: pięćdziesiąt złotych 00/100) za każdy rozpoczęty dzień opóźnienia w usunięciu awarii liczony od ustalonej daty na usuniecie awarii za każdy stwierdzony przypadek. b) Zarządca zapłaci Zamawiającemu karę umowną w wysokości ………….. miesięcznego wynagrodzenia za każdy przypadek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków określonych w § 1 i § 2 niniejszej umowy. c) odstąpienia od Umowy przez Zarządcę przyczyn nie leżących po stronie Zamawiającego lub odstąpienia od Umowy przez Zamawiającego z przyczyn zależnych od Zarządcy - w wysokości 10% wynagrodzenia brutto określonego w § 4 ust.1 d) w przypadku nie wywiązania się z podanego w ofercie czasu reakcji Zamawiającemu przysługuje prawo do nałożenia kary umownej w wysokości 100 zł ( słownie: sto złotych 00/100) za każdy dzień zwłoki. 2. Zarządca wyraża zgodę na potrącenie kar umownych z wynagrodzenia z faktury lub rachunku § 7 1. Odstąpienie od Umowy przez Zarządcę: a. Zarządca ma prawo do odstąpienia od Umowy oraz żądania zapłaty za wykonane już prace zgodnie z Umową w przypadku nierealizowania przez Zamawiającego zobowiązań wynikających z Umowy, po uprzednim bezskutecznym pisemnym wezwaniu, o którym mowa w pkt b. b. Odstąpienie od Umowy musi być poprzedzone pisemnym wezwaniem Zamawiającego do wykonania obowiązku, który nie jest wykonywany i wyznaczeniem Zamawiającemu dodatkowego terminu do jego wykonania: nie krótszego niż 14 (czternaście) dni. Termin wykonania obowiązku może być inny - ustalony za porozumieniem Stron na piśmie. Dopiero po upływie wyznaczonego terminu Zarządca może odstąpić od Umowy, z zachowaniem formy pisemnej. c. W przypadku odstąpienia od Umowy przez Zarządcę z wyłącznej winy Zamawiającego, Zarządca zachowuje wynagrodzenie za wykonane już części przedmiotu zamówienia. Podstawą do określenia wynagrodzenia za wykonane prace, będzie zgodny protokół sporządzony przez strony Umowy stwierdzający ilość dni wykonywanej usługi w danym miesiącu odpowiednio proporcjonalnie należne za nie wynagrodzenia. d. Na podstawie obustronnie podpisanego protokołu, o którym mowa w pkt c), Zarządca wystawi fakturę lub rachunek, która będzie płatna przelewem na rachunek bankowy Zarządcy podany na fakturze lub rachunek, w terminie 21 (dwudziestu jeden) dni od daty otrzymania przez Zamawiającego prawidłowo wystawionej faktury lub rachunku. 2. Odstąpienie od Umowy przez Zamawiającego: a. Zamawiający ma prawo do odstąpienia od Umowy w przypadku nieuzasadnionego przerwania realizacji prac będących przedmiotem Umowy przez Zarządcę na okres dłuższy niż 7 (siedem) dni, jak też niewykonywania lub nienależytego wykonywania Umowy. b. Odstąpienie od Umowy musi być poprzedzone pisemnym wezwaniem Zarządcy do wykonania obowiązku, który zdaniem Zamawiającego nie jest wykonywany i wyznaczeniem Zarządcy dodatkowego terminu do jego wykonania: nie dłuższego niż 7 (siedem) dni. Termin wykonania obowiązku może być inny - ustalony za porozumieniem Stron na piśmie. Dopiero po upływie wyznaczonego terminu Zamawiający może odstąpić od Umowy, z zachowaniem formy pisemnej. 3. Zamawiający może odstąpić od Umowy jeżeli wystąpią istotne zmiany okoliczności powodujące, że wykonanie Umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia Umowy. Odstąpienie od Umowy może nastąpić w tym wypadku w terminie 30 dni od daty powzięcia wiadomości o powyższych okolicznościach. 4. Odstąpienie od Umowy we wszystkich przypadkach pozostaje bez wpływu na obowiązek zapłaty należnych Zamawiającemu kar umownych oraz odszkodowań, jak również innych obowiązków Zarządcy wynikających z Umowy. § 8 Wszelkie zmiany niniejszej Umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. § 9 W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie powszechnie obowiązujące przepisy prawa, a w szczególności Kodeksu Cywilnego. § 10 Umowa zostaje sporządzona w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, dwa egzemplarze dla Zamawiającego, 1 egz. dla Zarządcy. ZAMAWIAJĄCY ZARZĄDCA do umowy …………… Wykaz nieruchomości stanowiących własność gminy Kalwaria Zebrzydowska Budynki mieszkalne: Kalwaria Zebrzydowska: przy ul. Jagiellońskiej 36 – w budynku znajduje się 5 mieszkań, o powierzchni ok. 33 m 2 , ok 36,17m 2 , ok 32,48m 2 , ok 10m 2 , ok 18m 2 (łączna powierzchnia mieszkań w tym budynku to ok 129,65 m 2 ), przy ul. Mickiewicza 19 – w budynku znajduje się 5 mieszkań, o powierzchni ok 24m 2 , ok 50,87m 2 , ok 11,90m 2 , ok 41m 2 , ok 54,49m 2 (łączna powierzchnia mieszkań w tym budynku to ok 182,23m 2 ), przy ul. Batalionów Chłopskich 8 – w budynku znajduje się 5 mieszkań, o powierzchni ok 54m 2 , ok 63m 2 , ok 57,57m 2 , ok 33,61m 2 ,ok 29,50m 2 (łączna powierzchnia mieszkań w tym budynku to 237.68m 2 ) przy ul. Sądowej 3 – w budynku znajduje się 3 mieszkania, o powierzchni ok 51.55 m 2 , ok 55.25m 2 , ok 61.25m 2 (łączna powierzchnia mieszkań w tym budynku to ok 168.05 m 2 ), Brody w miejscowości Brody 403 – w budynku znajduje się 7 mieszkań, o powierzchni ok 48 m 2 , ok 41.16m 2 , ok 16m 2 , ok 38.10m 2 , ok 19,50m 2 , ok 48,30m 2 , ok 42,90m 2 łączna powierzchnia mieszkań w tym budynku to ok 253,96), Leńcze w miejscowości Leńcze 131 – w budynku znajduje się 1 mieszkanie, o powierzchni 60 m 2 (łączna powierzchnia mieszkań w tym budynku to ok 60 m 2 ), Biblioteka Zarzyce Małe ― Zarzyce Małe – świetlica wiejska o powierzchni całkowitej 89,68 m2 Place fitness: ― w miejscowości Leńcze – koło budynku Leńcze 131, ― w miejscowości Stanisław Dolny Dolany – koło budynku LKS „Stanisławianka" Budynki użytkowe: Przytkowice „Dom Ludowy" (z wyłączeniem części użytkowanej przez SPZOZ w Kalwarii Zebrzydowskiej) pow. zabudowy 338 m 2 Dom Ludowy w Bugaju- pow. zabudowy 148 m 2 Brody „Stara Szkoła"- pow. zabudowy 379 m 2	<urn:uuid:36595db9-d080-4e71-b376-24d2c1b55040>	finepdfs	1.192383	CC-MAIN-2020-24	https://bip.malopolska.pl/api/files/2254394	2020-05-28T19:09:08+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-24/segments/1590347399830.24/warc/CC-MAIN-20200528170840-20200528200840-00237.warc.gz	271,437,156	0.99906	0.999984	0.999984	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2047, 4448, 6892, 8920, 10326, 10698 ]	1	0
\| Lp \| Rodzaj pojazdu \| Liczba jednostek \| Rok produkcji \| Podstawa dysponowania. Własny lub dzierżawiony (nazwa właściciela) \| Stan techniczny, model, nazwa producenta \| \|----\|---------------------------------\|------------------\|---------------\|------------------------------------------------------------------\|------------------------------------------\| \| 1 \| Piaskarko-solarka \| 2 \| \| \| \| \| 2 \| Pług odsnieżny średni \| 4 \| \| \| \| \| 3 \| Pług ciężki, wirnikowy lub fadroma \| 2 \| \| \| \| \| 4 \| Nośnik do pługa i piaskarko-solarki \| 4 \| \| \| \| \| 5 \| Równiarka \| 2 \| \| \| \| Pługi odsnieżne średnie montowane są na samochodach o ładowności do 8 ton lub innych pojazdach samobieżnych o mocy od 90 do 120KM. Pługi odsnieżne ciężkie montowane są na samochodach o ładowności powyżej 8 ton lub innych pojazdach samobieżnych o mocy powyżej 120KM. Nośnikami do pługów odsnieżnych mogą być samochody lub inne pojazdy samobieżne z napędem na dwie lub więcej osi i wzmocnionej ramie (zapis dot. wzmocnionej ramy nie dotyczy ciągników rolniczych), która powinna umożliwiać zamocowanie do niej płyty czołowej. Układ napędowy nośnika powinien zapewniać długotrwałą pracę na niskich przełożeniach skrzyni biegów przy pełnym obciążeniu silnika. Podnoszenie i opuszczanie pługa musi się odbywać z kabiny kierowcy. Miejscowość, data ........................................... Podpis osoby upoważnionej i pieczęć firmy	<urn:uuid:728c99b5-5dc9-4dac-bbe4-798de8850b9f>	finepdfs	2.423828	CC-MAIN-2021-10	http://bip.jezow.pl/bip_download.php?id=9844	2021-02-27T12:18:13+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-10/segments/1614178358956.39/warc/CC-MAIN-20210227114444-20210227144444-00352.warc.gz	9,582,164	0.999992	0.999992	0.999992	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2144 ]	1	0
WYMAGANIA EDUKACYJNE NA POSZCZEGÓLNE OCENY. KLASA 7 Ocenę niedostateczną otrzymuje uczeń, który nie spełnia wymagań edukacyjnych na ocenę dopuszczającą. I. KSZTAŁCENIE LITERACKIE I KULTUROWE I.1. Czytanie utworów literackich – liryka Treści nauczania wskazane w Podstawie programowej dla II etapu edukacyjnego (klasy 4–8) i zawarte w podręczniku Zamieńmy słowo dla klasy 7 I.1. Czytanie utworów literackich – epika \| \| Treści nauczania wskazane w Podstawie programowej dla II etapu edukacyjnego (klasy 4–8) \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| i zawarte w podręczniku Zamieńmy słowo dla klasy 7 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| ocena dopuszczająca \| \| ocena dostateczna \| \| ocena dobra \| \| ocena bardzo dobra \| \| ocena celująca \| \| \| Uczeń \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| UTWORY EPICKIE \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| - wie, że epika jest jednym z rodzajów literackich, - odróżnia utwór epicki od utworu lirycznego, - wymienia elementy świata przedstawionego: czas, miejsce akcji, bohaterowie, wydarzenia, - rozpoznaje fikcję literacką, - wskazuje elementy realistyczne (rzeczywiste) w omawianych utworach epickich, - wymienia wybrane gatunki epickie, np. baśń, legenda, opowiadanie, powieść, pamiętnik, nowela, - wymienia tytuł jako element budowy utworu epickiego, \| \| spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, a ponadto: - wymienia cechy utworu epickiego, - opisuje wybrane elementy świata przedstawionego, - wskazuje elementy realistyczne i fantastyczne w utworach epickich, - wymienia cechy gatunkowe opowiadania, powieści, pamiętnika, noweli, - wyszukuje w tekście określone informacje, - wskazuje tytuł jako element budowy utworu epickiego, - ustala kolejność zdarzeń, - nazywa rodzaj narratora i narracji, - rozpoznaje rodzaje bohaterów w utworze, \| \| spełnia wymagania na ocenę dostateczną, a ponadto: - czyta głośno, wyraźnie, z odpowiednią artykulacją i uwzględnieniem znaków interpunkcyjnych, - rozpoznaje rodzaj literacki czytanego tekstu – epika, - rozpoznaje czytany utwór jako opowiadanie, powieść, pamiętnik, nowelę, - opowiada o elementach świata przedstawionego, - odróżnia elementy realistyczne od fantastycznych - rozpoznaje puentę jako element budowy utworu epickiego, - opowiada o wybranych wydarzeniach fabuły, \| \| spełnia wymagania na ocenę dobrą, a ponadto: - analizuje elementy świata przedstawionego i wyciąga wnioski, - wyjaśnia różnice miedzy elementami realistycznymi i fantastycznymi w utworach epickich, - uzasadnia przynależność rodzajową utworu do epiki oraz gatunkową do opowiadania, powieści, pamiętnika, noweli, - rozpoznaje punkt kulminacyjny jako element budowy utworu epickiego, - rozpoznaje związki przyczynowo-skutkowe, - wskazuje cechy narratora w zależności od jego rodzaju, \| \| spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą, a ponadto: - porównuje elementy świata przedstawionego różnych utworów, - uzasadnia przynależność rodzajową i gatunkową utworu, podając odpowiednie przykłady, - rozpoznaje funkcje elementów budowy utworu: tytułu, puenty, punktu kulminacyjnego, - prezentuje według własnego pomysłu, z wykorzystaniem narzędzi interaktywnych, jak rozumie wzajemne zależności miedzy wydarzeniami w utworze, - porównuje narratorów w różnych utworach, \| \| \| i zawarte w podręczniku Zamieńmy słowo dla klasy 7 \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| ocena dopuszczająca \| ocena dostateczna \| ocena dobra \| ocena bardzo dobra \| ocena celująca \| \| Uczeń \| \| \| \| \| I.1. Czytanie utworów literackich – dramat Treści nauczania wskazane w Podstawie programowej dla II etapu edukacyjnego (klasy 4–8) i zawarte w podręczniku Zamieńmy słowo dla klasy 7 I.1. Czytanie utworów literackich – ballada Treści nauczania wskazane w Podstawie programowej dla II etapu edukacyjnego (klasy 4–8) i zawarte w podręczniku Zamieńmy słowo dla klasy 7 I.2. Odbiór tekstów kultury \| \| i zawarte w podręczniku Zamieńmy słowo dla klasy 7 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| ocena dopuszczająca \| \| ocena dostateczna \| \| ocena dobra \| \| ocena bardzo dobra \| \| ocena celująca \| \| \| Uczeń \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| INNE TEKSTY KULTURY \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| - określa tematykę tekstu kultury, - nazywa wrażenia wywołane obrazem, grafiką, rzeźbą, fotografią, - wymienia elementy tekstu kultury, - dostrzega różnice między literaturą piękną a literaturą publicystyczną, naukową i popularnonaukową, - wie, że są różne gatunki dziennikarskie: wywiad, artykuł, - rozpoznaje wywiad i artykuł wśród innych gatunków publicystycznych, - wie, co to jest lid. \| \| spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, a ponadto: - wyszukuje w tekście potrzebne informacje, - prezentuje elementy obrazu, grafiki, rzeźby, fotografii, - wymienia elementy realistyczne i fantastyczne obrazu, - cytuje odpowiednie fragmenty tekstu publicystycznego, popularnonaukowego lub naukowego, - rozpoznaje gatunki dziennikarskie: wywiad, artykuł, - podaje funkcje lidu, - dostrzega wartości estetyczne poznanych tekstów kultury. \| \| spełnia wymagania na ocenę dostateczną, a ponadto: - wskazuje cechy tekstów kultury, - opisuje sytuację ukazaną w danym tekście, - nazywa emocje, które mogą odczuwać postacie z obrazu, grafiki, rzeźby, fotografii, - określa uczucia wywołane tekstem kultury, - przedstawia własne rozumienie tekstu kultury, - określa funkcje literatury pięknej, publicystycznej, popularnonaukowej i naukowej, - określa podstawowe cechy wywiadu i artykułu, - określa znaczenie lidu. \| \| spełnia wymagania na ocenę dobrą, a ponadto: - opowiada w kilku zdaniach o sytuacji przedstawionej w danym tekście, - opisuje elementy obrazu, grafiki, rzeźby, fotografii, - przedstawia własne rozumienie tekstu kultury poprzez podanie tematów rozmów ukazanych postaci, - znajduje w tekstach współczesnej kultury popularnej (np. w filmach, komiksach, piosenkach) nawiązania do tradycyjnych wątków literackich i kulturowych, - porównuje różne dzieła, - omawia funkcje lidu. \| \| spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą, a ponadto: - określa nastrój obrazu grafiki, rzeźby, fotografii oraz uzasadnia swoją wypowiedź, - przedstawia własne zdanie na temat sytuacji ukazanej w tekście kultury, - omawia elementy sztuki plastycznej: plan, barwy, kompozycję, światło, ruch, - dokonuje przekładu intersemiotycznego, np. tworzy historię, która mogłaby się wydarzyć w miejscu ukazanym na obrazie czy fotografii, - przedstawia własną interpretację dzieła sztuki. \| \| II. KSZTAŁCENIE JĘZYKOWE II.1. Gramatyka języka polskiego – fonetyka II.1. Gramatyka języka polskiego – słowotwórstwo \| \| i zawarte w podręczniku Zamieńmy słowo dla klasy 7 \| \| \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| ocena dopuszczająca \| \| ocena dostateczna \| \| ocena dobra \| \| ocena bardzo dobra \| \| ocena celująca \| \| \| Uczeń \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| SŁOWOTWÓRSTWO \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| - zna pojęcie słowotwórstwa, - zna pojęcia podstawy słowotwórczej, tematu słowotwórczego i definicji słowotwórczej, - zna pojęcie formantu, - wie, że są różne rodzaje formantów, - rozpoznaje wyraz podstawowy i wyraz pochodny, - zna pojęcie kategorii znaczeniowej, - wie, jakie znaczenia są nadawane wyrazom przez formanty, - wie, co to jest rodzina wyrazów, - zna pojęcia wyraz pokrewny, rdzeń, rdzenie oboczne, \| \| spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, a ponadto: - wie, czym zajmuje się słowotwórstwo, - odróżnia wyraz podstawowy od wyrazu pochodnego, - wie, co to jest podstawa słowotwórcza i temat słowotwórczy, - próbuje tworzyć definicje słowotwórcze wyrazu, - wskazuje formant w wyrazie pochodnym, - zna funkcję formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym, - rozumie pojęcie kategorii znaczeniowej, - rozpoznaje znaczenia nadawane wyrazom przez formanty, \| \| spełnia wymagania na ocenę dostateczną, a ponadto: - wyjaśnia, czym zajmuje się słowotwórstwo, - wyjaśnia, czym są wyrazy podstawowe i wyrazy pochodne, - wskazuje podstawę słowotwórczą i temat słowotwórczy, - tworzy definicje słowotwórcze, - zna rodzaje formantów, - wyjaśnia funkcję formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym, - podaje przykłady kategorii znaczeniowych wyrazów, - rozpoznaje rodzinę wyrazów, - wskazuje rdzeń i oboczności w wyrazach pokrewnych, \| \| spełnia wymagania na ocenę dobrą, a ponadto: - rozpoznaje wyrazy podstawowe i wyrazy pochodne, - rozróżnia podstawę słowotwórczą i temat słowotwórczy, - poprawnie tworzy definicje słowotwórcze, - rozpoznaje rodzaj formantu, - wskazuje funkcje formantów w nadawaniu znaczenia wyrazom pochodnym, - omawia funkcję znaczeniotwórczą formantów, - omawia kategorie znaczeniowe wyrazów, \| \| spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą, a ponadto: - świadomie stosuje w swoich wypowiedziach wyrazy podstawowe i pochodne, - świadomie stosuje w swoich wypowiedziach wyrazy należące do różnych kategorii znaczeniowych, - świadomie stosuje wyrazy pokrewne i złożone w swoich wypowiedziach , - przedstawia analizę słowotwórczą wyrazu. \| \| Treści nauczania wskazane w Podstawie programowej dla II etapu edukacyjnego (klasy 4–8) i zawarte w podręczniku Zamieńmy słowo dla klasy 7 II.1. Gramatyka języka polskiego – fleksja II.1. Gramatyka języka polskiego – składnia II.2. Zróżnicowanie języka Treści nauczania wskazane w Podstawie programowej dla II etapu edukacyjnego (klasy 4–8) i zawarte w podręczniku Zamieńmy słowo dla klasy 7 \| \| ocena dopuszczająca \| \| ocena dostateczna \| \| ocena dobra \| \| ocena bardzo dobra \| \| ocena celująca \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| \| Uczeń \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| ZRÓŻNICOWANIE JĘZYKA \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| \| - zna pojęcia: skrót i skrótowiec, synonim i antonim, homonim, neologizm i archaizm, kolokwializm, zapożyczenie, związek frazeologiczny, - wie, że istnieje kilka rodzajów skrótowców, - zna podstawowe zasady ortograficzne dotyczące pisowni skrótów, - zna podstawowe zasady odmiany skrótowców, - rozróżnia synonimy, antonimy i homonimy, - odróżnia wyrazy bliskoznaczne od wyrazów pokrewnych, - identyfikuje różne rodzaje neologizmów obiegowych, - rozpoznaje archaizmy, \| \| spełnia wymagania na ocenę dopuszczającą, a ponadto: - rozumie pojęcia: skrót i skrótowiec, synonim i antonim, homonim, neologizm i archaizm, kolokwializm, zapożyczenie, związek frazeologiczny, - odróżnia skrót od skrótowca, synonim od antonimu i homonimu, - zna rodzaje skrótowców, - odmienia skrótowce, - zna zasady ortograficzne dotyczące pisowni skrótów, - wskazuje synonimy, antonimy i homonimy, - wskazuje wyrazy bliskoznaczne i wyrazy pokrewne, - rozpoznaje frazeologizmy, - zna znaczenie wybranych związków frazeologicznych, \| \| spełnia wymagania na ocenę dostateczną, a ponadto: - identyfikuje skróty i skrótowce w tekście, - rozpoznaje rodzaj skrótowca, - stosuje w praktyce zasady pisowni skrótów i odmiany skrótowców, - podaje przykłady synonimów, antonimów i homonimów, - wskazuje różnicę między wyrazem bliskoznacznym a pokrewnym, - wskazuje związki frazeologiczne w utworze, rozumie ich znaczenie, - podaje przykłady neologizmów artystycznych i obiegowych, - wskazuje różne rodzaje neologizmów obiegowych, \| \| spełnia wymagania na ocenę dobrą, a ponadto: - definiuje pojęcia: skrót i skrótowiec, synonim i antonim, homonim, neologizm i archaizm, kolokwializm, zapożyczenie, związek frazeologiczny, odwołuje się do przykładów, - poprawnie zapisuje i odmienia skróty, - tworzy synonimy, antonimy konkretnych słów, - wyjaśnia różnicę między wyrazem bliskoznacznym a pokrewnym, - podaje przykłady związków frazeologicznych, wyjaśnia ich znaczenia, - rozpoznaje w tekście neologizmy artystyczne i obiegowe, \| \| spełnia wymagania na ocenę bardzo dobrą, a ponadto: - funkcjonalnie wykorzystuje zdobyte wiadomości, - urozmaica język swojej wypowiedzi, - świadomie stosuje neologizmy w swoich wypowiedziach, - świadomie używa kolokwializmów i archaizmów w celu stylizacji tekstu, - na bieżąco wzbogaca swoje słownictwo, - koryguje błędy swoje i innych. \| \| II.3. Komunikacja językowa i kultura języka III. TWORZENIE WYPOWIEDZI \| Treści nauczania wskazane w Podstawie programowej dla II etapu edukacyjnego (klasy 4–8) \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\| \| i zawarte w podręczniku Zamieńmy słowo dla klasy 7 \| \| \| \| \| \| ocena dopuszczająca \| ocena dostateczna \| ocena dobra \| ocena bardzo dobra \| ocena celująca \| \| Uczeń \| \| \| \| \|	<urn:uuid:d39401bb-5710-436d-a1eb-054dbe60b599>	finepdfs	3.886719	CC-MAIN-2025-05	https://sp8.czerwionka-leszczyny.pl/pliki/Jezyk-polski--wymagania-klasa-7,331.pdf	2025-01-19T02:56:56+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703362456.90/warc/CC-MAIN-20250119015228-20250119045228-00499.warc.gz	558,887,736	0.999585	0.999769	0.999769	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 236, 376, 3245, 3453, 3497, 3637, 3822, 6441, 6512, 8958, 9098, 9142, 9187, 11939, 11984, 12011, 12323 ]	1	1
OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU – dostawy Zakup oleju opałowego lekkiego dla Oddziału Golęcin, ul. Warmińska 1, Poznań Numer ogłoszenia w BZP: 28006- 2016 ; data zamieszczenia: 09.02.2016 r. Zamieszczanie ogłoszenia: obowiązkowe. Ogłoszenie dotyczy: V zamówienia publicznego zawarcia umowy ramowej ustanowienia dynamicznego systemu zakupów (DSZ) SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY I. 1) NAZWA I ADRES: Miasto Poznań Poznańskie Ośrodki Sportu i Rekreacji Samorządowy Zakład Budżetowy, ul. Chwiałkowskiego 34, 61-553 Poznań, woj. wielkopolskie, tel. 61 8357901, faks 61 8334651. * Adres strony internetowej zamawiającego: www.posir.poznan.pl I. 2) RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO: Administracja samorządowa. SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA II.1) OKREŚLENIE PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA II.1.1) Nazwa nadana zamówieniu przez zamawiającego: Zakup oleju opałowego lekkiego dla Oddziału Golęcin, ul. Warmińska 1, Poznań. II.1.2) Rodzaj zamówienia: dostawy. II.1.4) Określenie przedmiotu oraz wielkości lub zakresu zamówienia: Zakup ok. 80 000 l oleju opałowego lekkiego dla Oddziału Golęcin, ul. Warmińska 1, Poznań. Przedmiot zamówienia obejmuje zakup, transport do miejsca przeznaczenia oraz wyładunek oleju. Olej opałowy powinien spełniać parametry jakościowe zgodnie z Normą PN-C-96024:2011(lub równoważną) nie gorsze niż: Dostarczony olej powinien posiadać świadectwo jakości - wydane przez podmiot uprawniony do kontroli jakości, potwierdzające parametry jakościowe oferowanego oleju opałowego lekkiego dostarczone do każdej dostawy. Paliwo dostarczane na teren Oddziału należy dostarczyć cysternami posiadającymi aktualne dopuszczenie do przewozu paliw oraz aktualne świadectwo legalizacji wskaźników pomiarowych. Wykonawca jest odpowiedzialny za podjęcie wszelkich działań tak, aby tankowanie odbyło się zgodnie z obowiązującymi przepisami technicznymi, pożarowymi, budowlanymi i ochrony środowiska. Wykonawca ponosi odpowiedzialność za ewentualne szkody powstałe w trakcie tankowania paliwa. Olej, po złożeniu zamówienia na konkretną ilość, musi zostać dostarczony na teren Oddziału Golęcin w Poznaniu ul. Warmińska 1 i zostać zatankowany do zbiorników znajdujących się przy kotłowniach. Dokładna godzina dostawy paliwa na teren Oddziału oraz jego dokładna ilość określona zostanie w zamówieniu przekazanym przez Zamawiającego drogą fax-u, e-mailem. Zamawiający zastrzega sobie prawo do ograniczenia ilości zakupionego paliwa w zależności od zapotrzebowania. Wykonawcy nie przysługują z tego tytułu roszczenia odszkodowawcze. Minimalna ilość zakupionego paliwa w całym okresie objętym niniejszym postępowaniem 30 000 l. Minimalna ilość paliwa zakupiona jednorazowo- 2 000 l. Maksymalna ilość paliwa zamówiona jednorazowo 10 000,00 l. Rozliczenia będą dokonywane na podstawie faktycznie zakupionych przez Zamawiającego ilości paliwa. Wykonawca na czas realizacji zamówienia obowiązany jest posiadać ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia, z sumą gwarancyjną minimum 100 000 zł. Przed zawarciem umowy Zamawiający będzie żądał polisy ubezpieczeniowej lub innego dokumentu potwierdzającego ubezpieczenie. Wykonawca na cały okres realizacji zamówienia musi posiadać koncesję na obrót paliwami ciekłymi, o której mowa w art 32 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (t. j. Dz. U. z 2012r., poz.1059, ze zm.) w zakresie obrotu paliwami objętymi niniejszym zamówieniem, tj. olejem opałowym. II.1.5) przewiduje się udzielenie zamówień uzupełniających * Określenie przedmiotu oraz wielkości lub zakresu zamówień uzupełniających • II.1.6) Wspólny Słownik Zamówień (CPV): 09.13.51.00-5. II.1.7) Czy dopuszcza się złożenie oferty częściowej: nie. II.1.8) Czy dopuszcza się złożenie oferty wariantowej: nie. II.2) CZAS TRWANIA ZAMÓWIENIA LUB TERMIN WYKONANIA: Zakończenie: 28.02.2017. SEKCJA III: INFORMACJE O CHARAKTERZE PRAWNYM, EKONOMICZNYM, FINANSOWYM I TECHNICZNYM III.1) WADIUM * Informacja na temat wadium: Nie dotyczy. III.3) WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU ORAZ OPIS SPOSOBU DOKONYWANIA OCENY SPEŁNIANIA TYCH WARUNKÓW * III.3.1) Uprawnienia do wykonywania określonej działalności lub czynności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania Opis sposobu dokonywania oceny spełniania tego warunku * Zamawiający uzna warunek za spełniony jeśli Wykonawca posiada aktualną koncesję na obrót paliwami ciekłymi, o której mowa w art. 32 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997r. Prawo energetyczne (t. j. Dz. U. z 2012r., poz.1059, ze zm.) w zakresie obrotu paliwami objętymi niniejszym zamówieniem, tj. olejem opałowym. * III.3.2) Wiedza i doświadczenie Opis sposobu dokonywania oceny spełniania tego warunku * Zamawiający nie wyznacza szczegółowego warunku w tym zakresie * III.3.3) Potencjał techniczny Opis sposobu dokonywania oceny spełniania tego warunku * Zamawiający nie wyznacza szczegółowego warunku w tym zakresie * III.3.4) Osoby zdolne do wykonania zamówienia Opis sposobu dokonywania oceny spełniania tego warunku * Zamawiający nie wyznacza szczegółowego warunku w tym zakresie * III.3.5) Sytuacja ekonomiczna i finansowa Opis sposobu dokonywania oceny spełniania tego warunku * Zamawiający nie wyznacza szczegółowego warunku w tym zakresie III.4) INFORMACJA O OŚWIADCZENIACH LUB DOKUMENTACH, JAKIE MAJĄ DOSTARCZYĆ WYKONAWCY W CELU POTWIERDZENIA SPEŁNIANIA WARUNKÓW UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU ORAZ NIEPODLEGANIA WYKLUCZENIU NA PODSTAWIE ART. 24 UST. 1 USTAWY * III.4.1) W zakresie wykazania spełniania przez wykonawcę warunków, o których mowa w art. 22 ust. 1 ustawy, oprócz oświadczenia o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu należy przedłożyć: * potwierdzenie posiadania uprawnień do wykonywania określonej działalności lub czynności, jeżeli przepisy prawa nakładają obowiązek ich posiadania, w szczególności koncesje, zezwolenia lub licencje; * III.4.2) W zakresie potwierdzenia niepodlegania wykluczeniu na podstawie art. 24 ust. 1 ustawy, należy przedłożyć: * oświadczenie o braku podstaw do wykluczenia; * aktualny odpis z właściwego rejestru lub z centralnej ewidencji i informacji o działalności gospodarczej, jeżeli odrębne przepisy wymagają wpisu do rejestru lub ewidencji, w celu wykazania braku podstaw do wykluczenia w oparciu o art. 24 ust. 1 pkt 2 ustawy, wystawiony nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo składania ofert; * III.4.3) Dokumenty podmiotów zagranicznych Jeżeli wykonawca ma siedzibę lub miejsce zamieszkania poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przedkłada: III.4.3.1) dokument wystawiony w kraju, w którym ma siedzibę lub miejsce zamieszkania potwierdzający, że: * nie otwarto jego likwidacji ani nie ogłoszono upadłości - wystawiony nie wcześniej niż 6 miesięcy przed upływem terminu składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo składania ofert; * III.4.4) Dokumenty dotyczące przynależności do tej samej grupy kapitałowej * lista podmiotów należących do tej samej grupy kapitałowej w rozumieniu ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów albo informacji o tym, że nie należy do grupy kapitałowej; III.5) INFORMACJA O DOKUMENTACH POTWIERDZAJĄCYCH, ŻE OFEROWANE DOSTAWY, USŁUGI LUB ROBOTY BUDOWLANE ODPOWIADAJĄ OKREŚLONYM WYMAGANIOM W zakresie potwierdzenia, że oferowane roboty budowlane, dostawy lub usługi odpowiadają określonym wymaganiom należy przedłożyć: inne dokumenty Oświadczenie Wykonawcy III.6) INNE DOKUMENTY Inne dokumenty niewymienione w pkt III.4) albo w pkt III.5) Jeżeli Wykonawca, wykazując spełnienie warunków udziału w postępowaniu polega na zasobach innych podmiotów na zasadach określonych w art. 26 ust. 2b ustawy PZP zobowiązany jest oprócz oświadczeń i dokumentów wymienionych powyżej dodatkowo: - udowodnić Zamawiającemu, iż będzie dysponował zasobami niezbędnymi do realizacji zamówienia, w szczególności przedstawiając w tym celu pisemne zobowiązanie tych podmiotów do oddania mu do dyspozycji niezbędnych zasobów na okres korzystania z nich przy wykonywaniu zamówienia (w oryginale lub kopii poświadczonej notarialnie, podpisane przez osobę upoważnioną do reprezentacji tego podmiotu) SEKCJA IV: PROCEDURA IV.1) TRYB UDZIELENIA ZAMÓWIENIA IV.1.1) Tryb udzielenia zamówienia: przetarg nieograniczony. IV.2) KRYTERIA OCENY OFERT IV.2.1) Kryteria oceny ofert: cena oraz inne kryteria związane z przedmiotem zamówienia: 1. Cena - 95 * 2. Termin dostawy - 5 IV.2.2) przeprowadzona będzie aukcja elektroniczna, adres strony, na której będzie prowadzona: IV.3) ZMIANA UMOWY przewiduje się istotne zmiany postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy: Dopuszczalne zmiany postanowień umowy oraz określenie warunków zmian Zamawiający przewiduje możliwość dokonania zmiany postanowień umowy w stosunku do treści oferty, gdy konieczność wprowadzenia takich zmian wynika z okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, a w szczególności gdy nastąpi zmiana powszechnie obowiązujących przepisów prawa w zakresie mającym wpływ na realizację przedmiotu zamówienia. Z uwagi na niestabilność cen paliw u producentów dopuszcza się zwyżkę lub obniżkę ceny jednostkowej oleju netto, przy czym marża lub upust w całym okresie umowy jest wielkością stałą i nie może ulec zmianie. Nie stanowi zmiany umowy w rozumieniu art. 144 ustawy Prawo zamówień publicznych: a) zmiana danych związanych z obsługą administracyjno - organizacyjną umowy, b) zmiana danych teleadresowych, osób reprezentujących strony lub oznaczenia stron umowy -wynikających ze zmiany stanu faktycznego albo prawnego IV.4) INFORMACJE ADMINISTRACYJNE IV.4.1) Adres strony internetowej, na której jest dostępna specyfikacja istotnych warunków zamówienia: http:// www.posir.poznan.pl Specyfikację istotnych warunków zamówienia można uzyskać pod adresem: W siedzibie Zamawiającego ul. Chwiałkowskiego 34, 61-553 Poznań pok. 205. IV.4.4) Termin składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub ofert: 18.02.2016 godzina 11:00, miejsce: W sekretariacie Zamawiającego ul. Chwiałkowskiego 34, 61553 Poznań. IV.4.5) Termin związania ofertą: okres w dniach: 30 (od ostatecznego terminu składania ofert). IV.4.16) Informacje dodatkowe, w tym dotyczące finansowania projektu/programu ze środków Unii Europejskiej: Z postępowania wyklucz się wykonawców którzy w okresie 3 lat przed wszczęciem postępowania, w sposób zawiniony poważnie naruszyli obowiązki zawodowe, w szczególności, gdy wykonawca w wyniku zamierzonego działania lub rażącego niedbalstwa nie wykonał lub nienależycie wykonał zamówienie, co zamawiający jest w stanie wykazać za pomocą dowolnych środków dowodowych. Zamawiający nie wyklucza z postępowania o udzielenie zamówienia wykonawcy, który udowodni, że podjął konkretne środki techniczne, organizacyjne i kadrowe, które mają zapobiec zawinionemu i poważnemu naruszaniu obowiązków zawodowych w przyszłości oraz naprawił szkody powstałe w wyniku naruszenia obowiązków zawodowych lub zobowiązał się do ich naprawienia. IV.4.17) Czy przewiduje się unieważnienie postępowania o udzielenie zamówienia, w przypadku nieprzyznania środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegających zwrotowi środków z pomocy udzielonej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), które miały być przeznaczone na sfinansowanie całości lub części zamówienia: nie DYREKTOR POSiR Zbigniew Madoński	<urn:uuid:abe3574a-b9d7-458d-b07c-f14ca8fd2f0c>	finepdfs	1.045898	CC-MAIN-2019-43	https://posir.poznan.pl/wp-content/zp/NT.5.212.08.2016.pdf	2019-10-17T02:40:11Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986672548.33/warc/CC-MAIN-20191017022259-20191017045759-00438.warc.gz	660,117,372	1	1.000001	1.000001	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2284, 4588, 6495, 8408, 10951, 11573 ]	1	0
Politechnika Świętokrzyska al. Tysiąclecia Państwa Polskiego 7 25 – 314 Kielce Kielce, dn. 10.11.2020 r. Dot. Projektu nr: POWR.03.05.00-00-Z202/17 „Politechnika Świętokrzyska nowoczesną uczelnią w europejskiej przestrzeni gospodarczej" realizowanego w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój. ZAPYTANIE OFERTOWE Politechnika Świętokrzyska zwraca się z uprzejmą prośbą o nadesłanie ofert na usługę przygotowania i przeprowadzenia szkolenia w zakresie oprogramowania: SolidWroks Electrical 2D w ramach Projektu nr POWR.03.05.00-00.Z202/17 „Politechnika Świętokrzyska nowoczesną uczelnią w europejskiej przestrzeni gospodarczej" w formie zdalnej (online). I. ZAMAWIAJĄCY Politechnika Świętokrzyska, al. Tysiąclecia Państwa Polskiego 7, 25 – 314 Kielce II. OPIS PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA Przedmiotem zamówienia jest przygotowanie i przeprowadzenie szkolenia w zakresie oprogramowania: SolidWroks Electrical 2D w wymiarze co najmniej 16 godzin lekcyjnych (2 dni po 8 godzin lekcyjnych dziennie) dla 12 osób (dwie grupy po 6 osób) – pracowników Zamawiającego, w formie zdalnej (online). Zakres tematyczny szkolenia powinien obejmować co najmniej następujące zagadnienia: - tworzenie projektu, - schematy liniowe/mieszane, - schematy połączeń elektrycznych, - okablowanie, - makra/bloki, - relacje krzyżowe/odniesienia, - zarządzanie strzałkami odniesień, - sterowniki PLC, - edycja projektu, - raportowanie. III. NAZWA I KOD CPV DOTYCZĄCY PRZEDMIOTU ZAMÓWIENIA 80500000-9 - Usługi szkoleniowe IV. WYMAGANIA STAWIANE WYKONAWCY W ZWIĄZKU Z REALIZACJĄ ZAMÓWIENIA 1. Uwzględnienia w kosztach usługi: łącznych kosztów zatrudnienia nauczyciela/trenera i kosztów opracowania programu oraz materiałów szkoleniowych, kosztów wystawienia dyplomu uczestnictwa w szkoleniu dla każdego uczestnika w formie papierowej, kosztów przesłania dyplomów uczestnictwa w szkoleniu na adres Zamawiającego. Należy przyjąć założenie, że maksymalna dzienna liczba godzin lekcyjnych szkolenia nie może przekroczyć 8 godzin oraz że zajęcia będą się odbywać w dni robocze. 2. Wyposażenia uczestników szkolenia w komplet niezbędnych materiałów szkoleniowych, w języku polskim w formie wybranej przez Wykonawcę, po uzgodnieniu z Zamawiającym. 3. Wcześniejszego uzgodnienia (w dni robocze: od poniedziałku do piątku w godzinach: 7:30÷15:30) z Zamawiającym terminu szkolenia. 4. Przygotowania i przedłożenia do akceptacji Zamawiającemu (przed przystąpieniem do wykonania zamówienia): – programu szkolenia obejmującego treści tematyczne odpowiednie do poziomu prowadzonego szkolenia, – treści i formy materiałów szkoleniowych dla słuchaczy. 5. Zapewnienia dyspozycyjności trenera w godzinach prowadzenia szkolenia. 6. Prowadzenia szkolenia w formie zgodnej z programem. 7. Udostępnienia oprogramowania niezbędnego do realizacji szkolenia. 8. Sprawowania nadzoru nad frekwencją słuchaczy poprzez prowadzenie imiennej listy obecności z ich podpisami. 9. Wystawienia słuchaczom dyplomu uczestnictwa w szkoleniu w formie papierowej. 10. Przeprowadzenia szkolenia w formie zdalnej (online), z wykorzystaniem teleinformatycznych środków łączności, z uwzględnieniem poniższych zasad: a) Wykonawca ma dowolność wyboru rozwiązania teleinformatycznego, za pośrednictwem którego będzie prowadzone szkolenie, z zastrzeżeniem, że zaproponowane rozwiązanie musi uzyskać akceptację Zamawiającego, b) przyjęte rozwiązanie teleinformatyczne nie może wymagać instalowania na komputerach uczestników jakichkolwiek płatnych aplikacji, c) Wykonawca ma obowiązek powiadomić uczestników szkolenia o sposobie jego przeprowadzenia (z podaniem instruktażu w przedmiocie logowania i obsługi rozwiązania teleinformatycznego); Zamawiający przekaże adresy e-mailowe uczestników najpóźniej na 3 dni robocze przed terminem każdej edycji szkolenia, d) przyjęte rozwiązanie teleinformatyczne powinno umożliwiać potwierdzenie udziału w szkoleniu (sporządzenie „listy obecności") oraz nieograniczony udział w szkoleniu wskazanej liczby uczestników, e) szkolenie powinno odbywać się w czasie rzeczywistym („na żywo"), nie dopuszcza się odtwarzania wcześniej nagranego materiału, f) przyjęte rozwiązanie teleinformatyczne powinno zapewniać transmisję dźwięku i obrazu oraz możliwość prezentacji plików (graficznych, tekstowych itp.), g) uczestnicy szkolenia powinni mieć możliwość zadawania pytań trenerowi (w formie głosowej lub tekstowej) V. WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU 1. Wykonawca będący jednocześnie osobą realizująca zamówienie lub osoby wykonujące zamówienie w imieniu Wykonawcy muszą posiadać wyższe wykształcenie oraz udokumentowane, co najmniej dwuletnie, doświadczenie w prowadzeniu szkoleń merytorycznie związanych z przedmiotem zamówienia. 2. Na potwierdzenie wymogu, o którym mowa w ppkt. 1, Wykonawca zobowiązany jest dołączyć do oferty referencje lub inny dokument potwierdzający posiadane doświadczenie oraz należyte wykonanie usługi, wystawiony przez podmiot, na rzecz którego była realizowana. 3. W celu uniknięcia konfliktu interesów zamówienie nie może być udzielone podmiotom powiązanym osobowo lub kapitałowo z Zamawiającym. Przez powiązania kapitałowe lub osobowe rozumie się wzajemne powiązania między Zamawiającym lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu Zamawiającego lub osobami wykonującymi w imieniu Zamawiającego czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem procedury wyboru Wykonawcy a Wykonawcą, polegające w szczególności na: a) uczestniczeniu w spółce jako wspólnik spółki cywilnej lub spółki osobowej, b) posiadaniu co najmniej 10 % udziałów lub akcji, c) pełnieniu funkcji członka organu nadzorczego lub zarządzającego, prokurenta, pełnomocnika, d) pozostawaniu w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa drugiego stopnia lub powinowactwa drugiego stopnia w linii bocznej lub w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli. Wykonawca w takim przypadku podlega wykluczeniu z postępowania, a jego oferta zostanie odrzucona. VI. TERMIN WYKONANIA ZAMÓWIENIA Termin wykonania przedmiotu zamówienia do dnia 30.12.2020 r. VII. TERMIN ZWIĄZANIA OFERTĄ Wykonawca, który złożył ofertę pozostaje nią związany przez okres 30 dni od daty upływu terminu do składania ofert określonego w zapytaniu. Zamawiający może zwrócić się do Wykonawców o przedłużenie terminu związania ofert, jednak o okres nie dłuższy niż 60 dni. VIII. OPIS SPOSOBU PRZYGOTOWANIA OFERTY 1. Wykonawca przedłoży tylko jedną ofertę. 2. Cena oferty przedstawiona przez Oferenta obejmuje wszystkie koszty przeprowadzenia szkolenia. 3. Oferta winna być sporządzona zgodnie z wymogami ogłoszenia na FORMULARZU OFERTY, stanowiącym załącznik nr 1 do zapytania. 4. Oferta powinna być sporządzona w języku polskim. 5. Wszystkie strony oferty, naniesione poprawki lub korekty błędów i skreślenia muszą być parafowane przez osoby upoważnione do składania oferty w imieniu Wykonawcy. 6. Wszystkie strony oferty wraz z załącznikami muszą być kolejno ponumerowane. IX. KRYTERIA OCENY OFERT 1. Zamawiający dokona oceny ofert według niżej wymienionych kryteriów: Cena oferty (C) Wartość kryterium (waga) 100% Podstawą oceny jest cena oferty brutto przedstawiona przez Oferenta, obejmująca wszystkie koszty przeprowadzenia kursu. Ocenie podlega wysokość ceny za wykonanie zamówienia, zaoferowana przez Oferenta. Ocena ofert, z punktu widzenia tego kryterium, będzie obliczana jako stosunek wartości najniższej ceny do wartości z oferty badanej z uwzględnieniem wagi za to kryterium, wg wzoru: gdzie: – wartość punktowa dla kryterium:. X. OPIS SPOSOBU OBLICZANIA CENY 1. Cena ma obejmować wszystkie podatki i inne należności wymagane przepisami prawa. 2. Zamawiający informuje, iż na podstawie art. 43 ust 1 pkt. 29 lit. c ustawy o podatku od towarów i usług (Dz.U. 2020.1064), korzysta ze zwolnienia przedmiotowego w zakresie podatku VAT. 3. Cena musi zawierać wszystkie koszty związane z realizacją zamówienia. 4. Cena nie ulega zmianie w okresie obowiązywania umowy. 5. Cena podana w ofercie musi być wyrażona w walucie polskiej. Uwaga: W przypadku zmiany w zakresie zwolnienia podatku VAT Wykonawca zobowiązany jest zastosować odpowiednią stawkę podatku obowiązującą na dzień składania ofert. Prawidłowe ustalenie podatku VAT należy do obowiązków Wykonawcy. Stawka podatku musi być podana zgodnie z przepisami ustawy o podatku od towarów i usług oraz podatku akcyzowym. Zamawiający nie uzna za oczywistą omyłkę i nie będzie poprawiał błędnie ustalonego podatku VAT. Oferta zawierająca złą stawkę podatku VAT zostanie odrzucona. XI. MIEJSCE ORAZ TERMIN SKŁADANIA OFERT Oferta powinna być przesłana za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres: email@example.com do dnia 18.11.2020 r. XII. PRZESŁANKI ODRZUCENIA OFERTY Zamawiający odrzuca ofertę Wykonawcy, jeżeli: 1. Jej treść nie odpowiada treści zapytania ofertowego, w szczególności jeżeli: a. Wykonawca nie dołączy do oferty referencji lub innego dokumentu potwierdzającego posiadane doświadczenie oraz należyte wykonanie usługi przez osoby realizujące przedmiot zamówienia tj. Wykonawca, o którym mowa w pkt V ppkt. 1 lub osoby wykonujące zamówienie w jego imieniu; b. z załączonej do oferty referencji lub innego dokumentu wynikało będzie, że Wykonawca o którym mowa w pkt V ppkt. 1 lub osoby wykonujące zamówienie w jego imieniu nie posiadają wymaganego okresu doświadczenia; c. z załączonej do oferty referencji lub innego dokumentu wynikało będzie, że Wykonawca o którym mowa w pkt V ppkt. 1 lub osoby wykonujące zamówienie w jego imieniu nie posiadają doświadczenia z zakresu przedmiotu zamówienia. 2. Zawiera rażąco niską cenę lub koszt w stosunku do przedmiotu zamówienia. 3. Została złożona przez Wykonawcę wykluczonego z udziału w postępowaniu; 4. Jej złożenie stanowi czyn nieuczciwej konkurencji w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. 5. Zawiera błędy w obliczeniu ceny lub kosztu, w tym błędną stawkę podatku VAT. 6. Wykonawca w terminie 3 dni od dnia doręczenia zawiadomienia nie zgodził się na poprawienie oczywistych omyłek pisarskich lub rachunkowych. 7. Wykonawca w terminie wskazanym przez Zamawiającego nie udzielił wyjaśnień co do rażąco niskiej ceny. 8. Wykonawca w terminie wskazanym przez Zamawiającego nie udzielił wyjaśnień co do treści złożonych dokumentów. 9. Oferta zostanie złożona po wyznaczonym terminie składania ofert. 10. Wykonawca nie wyraził zgody na przedłużenie terminu związania ofertą. 11. Jest nieważna na podstawie odrębnych przepisów. XIII. INFORMACJE DOTYCZĄCE UNIEWAŻNIENIA POSTĘPOWANIA 1. Zamawiający unieważni postępowanie w przypadku, gdy: – nie złożono żadnej oferty niepodlegającej odrzuceniu, – cena najniższej oferty przekracza kwotę, którą Zamawiający może przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, – zaistnieje istotna zmiana okoliczności, której Zamawiający nie mógł przewidzieć, powodująca, że prowadzenie postępowania nie leży w interesie publicznym, – postępowanie dotknięte jest niemożliwą do usunięcia wadą uniemożliwiającą dalsze prowadzenie postępowania lub zawarcie niepodlegającej unieważnieniu umowy. 2. O unieważnieniu postępowania Zamawiający zawiadamia poprzez zamieszczenie stosownej informacji na stronie internetowej BIP Zamawiającego. XIV. INNE POSTANOWIENIA 1. Zamawiający poprawi w ofercie oczywiste omyłki pisarskie i rachunkowe, o czym zawiadomi Wykonawcę. 2. Zamawiający może zwrócić się do Wykonawcy o wyjaśnienie rażąco niskiej ceny oferty, zaś Wykonawca zobowiązany jest udzielić odpowiedzi w terminie wskazanym przez Zamawiającego, pod rygorem odrzucenia jego oferty. Zamawiający przez rażąco niską cenę, rozumie wartość całkowitą oferty niższą o 30% od średniej arytmetycznej ustalonej wartości zamówienia przez Zamawiającego przed wszczęciem postępowania. 3. Zamawiający może zwrócić się do Wykonawcy o wyjaśnienie treści złożonych dokumentów w wyznaczonym przez siebie terminie, brak odpowiedzi stanowić będzie podstawę odrzucenia oferty Wykonawcy. 4. Zamawiający będzie prowadził korespondencję z Wykonawcami za pośrednictwem poczty elektronicznej. Zamawiający może żądać od Wykonawców potwierdzenia w formie pisemnej składanej w toku postępowania korespondencji. 5. Wykonawca zobowiązany jest do podpisania umowy powierzenia przetwarzania danych osobowych stanowiącej załącznik nr 6 do zapytania ofertowego. Odmowa podpisania przedmiotowej umowy skutkować będzie odstąpieniem przez Zamawiającego od zawarcia umowy na realizacją przedmiotu zamówienia winy Wykonawcy. XV. INFORMACJE DOTYCZĄCE WYBORU NAJKORZYSTNIEJSZEJ OFERTY 1. O wyborze najkorzystniejszej oferty Zamawiający zawiadomi oferenta poprzez upublicznienie w sposób tożsamy do publikacji zapytania ofertowego. 2. Zamawiający nie będzie mógł zawrzeć umowy na świadczenie usług z Wykonawcą pozostającym w stosunku pracy z Zamawiającym oraz w przypadku, gdy Wykonawca zamierza zlecić lub powierzyć wykonanie usługi osobie pozostającej w stosunku pracy z Zamawiającym Zatwierdziła: Kierownik projektu dr Małgorzata Widłak	<urn:uuid:e996400a-fe1c-4e61-991e-3d52a4e2d96a>	finepdfs	1.523438	CC-MAIN-2021-04	https://bip.tu.kielce.pl/wp-content/uploads/2020/11/Zapytanie-ofertowe.pdf	2021-01-19T19:44:50+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703519600.31/warc/CC-MAIN-20210119170058-20210119200058-00432.warc.gz	259,733,396	0.999991	0.999999	0.999999	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1790, 4963, 7515, 10193, 12993 ]	1	0
Wyszukiwanie - ctrl + F 4A1DX ZNAK STACJI QSL MANAGER UWAGI DATA PUBLIKACJI N7RO 2016-03-19 \| 4A1SG \| XE1EE \| \| 2013-07-27 \| \|---\|---\|---\|---\| \| 4A1TD \| XE1GZU \| \| 2013-03-09 \| \| 4A25SG \| XE1EE \| \| 2022-07-16 \| \| 4A2B \| EA5OL \| \| 2022-09-24 \| \| 4A2I \| XE2I \| \| 2013-01-12 \| \| 4A2L \| XE1SY \| \| 2020-02-15 \| \| 4A3AA \| XE3AA \| \| 2017-09-02 \| \| 4A3G \| XE3AA \| \| 2021-02-27 \| \| 4A3YLH \| XE3A \| \| 2017-09-02 \| \| 4A50CRH \| XE2AU \| \| 2020-09-12 \| \| 4A5E \| EA5ZD \| \| 2021-04-10 \| \| 4A5M \| XE1RE \| \| 2022-05-07 \| \| 4A5XX \| XE1EE \| \| 2014-11-29 \| \| 4A5XX \| LZ3HI \| \| 2015-06-13 \| \| 4A7A \| XE2T \| \| 2021-06-05 \| \| 4A7S \| XE2S \| \| 2020-02-29 \| \| 4A8DMR \| N7RO \| \| 2013-04-20 \| \| 4A90IARU \| XE1LM \| \| 2015-11-28 \| \| 4A9O \| EA5GL \| \| 2023-05-06 \| \| 4B4B \| XE1B \| \| 2018-03-17 \| \| 4C10M \| EA5GL \| \| 2021-12-18 \| \| 4C15C \| XE3N \| \| 2016-09-17 \| \| 4C2L \| XE2L \| \| 2014-09-06 \| \| 4D1R \| A61BK \| \| 2015-04-04 \| \| 4D2X \| 4F2KWT \| \| 2019-11-09 \| \| 4D2X \| EA5GL \| \| 2020-02-01 \| \| 4D3X \| W3HNK \| SK 2021-03-22 \| 2019-03-30 \| \| 4E1A \| 9V1KG \| \| 2017-06-24 \| \| 4E1ADW \| 9V1KG \| \| 2017-03-04 \| \| 4E1CVB/4 \| JA1PBV \| \| 2018-12-22 \| \| 4E1FJE \| JN3VQM \| \| 2019-08-03 \| \| 4E1FNS \| EB7DX \| \| 2020-09-26 \| \| 4E3X \| W3HNK \| SK 2021-03-22 \| 2020-02-15 \| \| 4E8T \| M0OXO \| \| 2019-04-27 \| \| 4F1DY/2 \| EA5GL \| \| 2023-05-06 \| \| 4F1DY/p \| EA5GL \| \| 2023-05-20 \| \| 4F2KWT \| EA5GL \| \| 2020-10-24 \| \| 4G0PUP \| DX1PUP \| \| 2015-04-28 \| \| 4G0T \| DU1RB \| \| 2021-07-17 \| \| 4G1L \| EA5GL \| \| 2018-10-27 \| \| 4H1T \| DU1IVT \| \| 2013-04-06 \| \| 4J0K \| RW6HS \| \| 2014-06-28 \| \| 4J0SFR \| 4K4K \| \| 2017-03-18 \| \| 4J0STAYHOME \| DC9RI \| \| 2020-04-25 \| \| 4J100A \| 4J5A \| \| 2018-04-14 \| \| 4J100HA \| DC9RI \| \| 2023-05-06 \| ZNAK STACJI UWAGI 4J10SFR QSL MANAGER 4K4K DATA PUBLIKACJI 2021-03-13 4J100TC DC9RI 2023-04-08 \| 4J15EUG \| 4J6RO \| \| 2015-06-13 \| \|---\|---\|---\|---\| \| 4J1926HR \| 4J5A \| \| 2016-01-23 \| \| 4J1EUG \| 4J3DJ \| \| 2015-06-13 \| \| 4J2015BAKU \| 4J6RO \| \| 2015-06-13 \| \| 4J2015EUG \| 4K8F \| \| 2015-06-13 \| \| 4J20RO \| 4J6RO \| \| 2013-05-04 \| \| 4J28MAY \| 4J5A \| \| 2018-03-17 \| \| 4J29RA \| 4K4K \| \| 2016-07-23 \| \| 4J3DF \| RW6HS \| \| 2013-04-20 \| \| 4J3J \| RW6HS \| \| 2016-02-20 \| \| 4J4K \| 4K4K \| \| 2019-06-22 \| \| 4J6D \| DC9RI \| \| 2022-04-23 \| \| 4J6RO \| 4K4K \| \| 2013-03-23 \| \| 4J75P \| 4J7WMF \| \| 2020-05-09 \| \| 4J7FM \| DC9RI \| \| 2021-01-02 \| \| 4J7WMF \| RX3RC \| \| 2020-02-29 \| \| 4J880M \| 4J3DJ \| via direct \| 2021-06-19 \| \| 4J880M \| RA4AAT \| via biuro \| 2021-06-19 \| \| 4J880N \| 4K4K \| \| 2021-11-06 \| \| 4J880NZ \| 4J7WMF \| \| 2021-12-04 \| \| 4J880NZM \| 4K4K \| \| 2021-10-09 \| \| 4J8FTDM \| DC9RI \| \| 2021-08-14 \| \| 4J8VHF \| RW6HS \| \| 2020-02-01 \| \| 4J8YL \| 4K4K \| \| 2016-11-12 \| \| 4J90HAM \| 4J3DJ \| via direct \| 2016-06-11 \| \| 4J90HAM \| RA4AAT \| via biuro \| 2016-06-11 \| \| 4J90RD \| 4K8M \| \| 2016-02-06 \| \| 4J90UD \| DL6KVA \| \| 2016-01-23 \| \| 4J9Y \| DC9RI \| \| 2013-09-21 \| \| 4JA90HR \| 4K4K \| \| 2016-11-12 \| \| 4JF0NE \| DC9RI \| \| 2016-06-25 \| \| 4JF1BAKU \| 4J4K \| \| 2016-06-25 \| \| 4JG1EU \| 4K4K \| \| 2015-06-13 \| \| 4JRA29 \| 4J5A \| \| 2016-01-23 \| \| 4JT0SFR \| 4K4K \| \| 2018-02-17 \| \| 4JT4K \| 4K4K \| \| 2017-02-18 \| \| 4JT5A \| 4J5A \| \| 2019-03-02 \| \| 4JT6RO \| 4K4K \| \| 2021-02-27 \| \| 4JV6NS \| 4J6RO \| \| 2015-05-16 \| \| 4K0CW \| DL6KVA \| \| 2014-11-29 \| \| 4K0KRB \| 4J6RO \| \| 2016-10-29 \| \| 4K0STAYHOME \| DC9RI \| \| 2020-04-25 \| \| 4K100HA \| DC9RI \| \| 2023-05-06 \| \| 4K100K \| 4K4K \| \| 2018-04-14 \| \| 4K100TC \| DC9RI \| \| 2023-04-08 \| \| 4K100W \| DL6KVA \| \| 2018-03-03 \| \| 4K15EUG \| 4K8M \| \| 2015-06-13 \| Wyszukiwanie - ctrl + F 4K1926HR ZNAK STACJI QSL MANAGER UWAGI DATA PUBLIKACJI 4K4K 2016-01-23 \| 4K1AZI \| DC9RI \| 2021-01-30 \| \|---\|---\|---\| \| 4K1TX \| RU3SD \| 2014-03-08 \| \| 4K2015BAKU \| 4J6RO \| 2015-06-13 \| \| 4K2015EUG \| 4K6OF \| 2015-06-13 \| \| 4K20RO \| 4J6RO \| 2013-05-04 \| \| 4K28MAY \| 4K4K \| 2018-03-03 \| \| 4K3K \| RW6HS \| 2014-06-28 \| \| 4K5RA \| DC9RI \| 2021-05-22 \| \| 4K6AG \| RW6HS \| 2013-10-19 \| \| 4K6AG \| DC9RI \| 2019-01-19 \| \| 4K6AG/p \| DC9RI \| 2022-08-13 \| \| 4K6FO \| DC9RI \| 2014-08-23 \| \| 4K6MAR \| EA5GL \| 2019-06-08 \| \| 4K6MAR \| DC9RI \| 2020-06-06 \| \| 4K6N \| RW6HS \| 2016-12-24 \| \| 4K75FO \| DC9RI \| 2020-05-23 \| \| 4K75K \| 4K4K \| 2020-05-23 \| \| 4K75V \| DC9RI \| 2020-05-23 \| \| 4K7DK \| DK1DKE \| 2023-03-11 \| \| 4K7Z \| RU3SD \| 2013-11-30 \| \| 4K880NZM \| 4K4K \| 2021-06-19 \| \| 4K8FTDM \| DC9RI \| 2021-08-14 \| \| 4K8YL \| 4K4K \| 2017-01-07 \| \| 4K9W \| DL6KVA \| 2013-06-15 \| \| 4K9Z \| N6GQ \| 2014-06-28 \| \| 4KA90HR \| 4K4K \| 2016-04-16 \| \| 4KF0NE \| 4K4K \| 2016-06-25 \| \| 4KF1BAKU \| 4J6RO \| 2016-06-25 \| \| 4KRA29 \| 4K4K \| 2016-01-23 \| \| 4KT4K \| 4K4K \| 2019-03-02 \| \| 4KT6MAR \| DC9RI \| 2022-02-26 \| \| 4KT7Z \| DC9RI \| 2022-02-26 \| \| 4KV6ZB \| 4K8M \| 2015-05-16 \| \| 4L/4X6TT \| N4GNR \| 2017-03-04 \| \| 4L/EA3HSO \| N4GNR \| 2017-03-04 \| \| 4L/G4ENL \| N4GNR \| 2019-08-31 \| \| 4L/OK1DIG \| OK1DVM \| 2017-07-22 \| \| 4L/R1CC \| DJ1ND \| 2018-09-29 \| \| 4L0A \| EA7FTR \| 2013-04-06 \| \| 4L0G \| EA7FTR \| 2013-03-09 \| \| 4L0GF \| F5RAV \| 2017-08-05 \| \| 4L0ONY \| DL7CM \| 2018-05-12 \| \| 4L13EYOF \| 4L1BR \| 2015-07-25 \| \| 4L1AN \| NI5DX \| 2014-03-22 \| \| 4L1AN \| N4GNR \| 2015-01-25 \| \| 4L1BB \| EA5GL \| 2022-01-15 \| \| 4L1FL \| EA7FTR \| 2017-04-15 \| 4L1HD DL8KAC 2013-01-12 \| 4L1PJ \| N4GNR \| \| 2021-06-19 \| \|---\|---\|---\|---\| \| 4L1R \| W3HNK \| SK 2021-03-22 \| 2018-12-22 \| \| 4L1UN \| EA7FTR \| \| 2013-01-26 \| \| 4L2BM \| N4GNR \| \| 2021-11-20 \| \| 4L2IKA \| EA7FTR \| \| 2015-04-04 \| \| 4L2M \| EA7FTR \| \| 2015-03-07 \| \| 4L3T \| ON4RU \| \| 2013-06-01 \| \| 4L4DX \| K6VHF \| \| 2022-11-05 \| \| 4L4WW \| EA7FTR \| \| 2013-05-18 \| \| 4L4ZA \| DJ1CW \| \| 2014-01-11 \| \| 4L5O \| N3SL \| \| 2013-01-12 \| \| 4L5P \| UT7QF \| \| 2015-01-31 \| \| 4L5P \| IK7JTF \| \| 2023-04-08 \| \| 4L6AM \| EA7FTR \| \| 2013-01-26 \| \| 4L6DL \| LZ1OT \| \| 2020-06-06 \| \| 4L6QC \| LZ1OT \| \| 2013-05-04 \| \| 4L6QL \| RW6HS \| \| 2017-07-22 \| \| 4L7AA \| IW7EGQ \| \| 2017-11-11 \| \| 4L8A \| K1BV \| \| 2013-02-09 \| \| 4L8A \| M0OXO \| \| 2020-02-01 \| \| 4L9M \| R3XA \| \| 2017-01-21 \| \| 4L9MH \| DL8RDS \| \| 2016-09-03 \| \| 4L9PL \| SP9KAT \| \| 2016-04-30 \| \| 4L9QQ \| UR9QQ \| \| 2013-09-21 \| \| 4L9QQ \| M0OXO \| \| 2022-01-29 \| \| 4M1F \| YV1JGT \| \| 2013-07-13 \| \| 4M1K \| YV1KK \| \| 2016-12-10 \| \| 4M1K \| OH0XX \| \| 2017-01-21 \| \| 4M1M \| YV1CTE \| \| 2015-10-03 \| \| 4M1W \| EB7DX \| \| 2021-08-28 \| \| 4M4C \| YV4GLD \| \| 2014-07-12 \| \| 4M4C \| YV4YC \| \| 2015-06-27 \| \| 4M5CW \| W4SO \| \| 2013-05-04 \| \| 4M5EN \| YV5EN \| \| 2017-07-08 \| \| 4M5IR \| YV5KG \| \| 2013-07-13 \| \| 4M5M \| W4SO \| \| 2013-05-04 \| \| 4M5W \| IT9DAA \| \| 2013-04-06 \| \| 4M6CQ \| YV6BXN \| \| 2017-03-04 \| \| 4M6R \| EA5GL \| \| 2018-03-17 \| \| 4M8E \| YV8ER \| \| 2017-11-11 \| \| 4O/DO1IBJ \| JQ1IBJ \| \| 2023-04-22 \| \| 4O/E73A \| 9A2AA \| \| 2018-09-29 \| \| 4O/E77DX \| E77E \| \| 2019-07-20 \| \| 4O/HG3IPA \| HA3JB \| \| 2013-10-05 \| \| 4O/LZ1SMS \| YT2SMS \| \| 2021-07-31 \| \| 4O0HST \| SP1RKR \| \| 2014-09-20 \| \| 4O10A \| 4O3A \| \| 2016-09-17 \| Wyszukiwanie - ctrl + F 4O1KZL ZNAK STACJI QSL MANAGER UWAGI 4O1KZL OK3DV DATA PUBLIKACJI 2019-09-28 OK1KZL 2018-04-28 \| 4O1YCP \| 4O1HQ \| \|---\|---\| \| 4O2YCP \| 4O1HQ \| \| 4O4A \| LX1NO \| \| 4O4T \| YU4DPR \| \| 4O4T \| YU1FW \| \| 4O4YCP \| 4O1HQ \| \| 4O6PS \| DF6KPS \| \| 4O7AA \| YU1CA \| \| 4O7AB \| UA3AB \| \| 4O7CC \| UA4CC \| \| 4O7CW \| UA6LCW \| \| 4O7DST \| HB9DST \| \| 4O7DX \| YU1FW \| \| 4O7GD \| IK5WWA \| \| 4O7GXB \| IZ7GXB \| \| 4O7ML \| DL3ML \| \| 4O7TC \| UA3TCJ \| \| 4O7ZZ \| RZ1ZZ \| \| 4O8A \| S50A \| \| 4O90A \| 4O3A \| \| 4O90IARU \| 4O7JAZ \| \| 4O9KOM \| EB7DX \| \| 4S0GS \| 4S7DF \| \| 4S6RSP \| EA5GL \| \| 4S7AYG \| M0URX \| \| 4S7BBG \| OM2FY \| \| 4S7BHG \| OH2BH \| \| 4S7BRG \| LZ3HI \| \| 4S7DFG \| DL7DF \| \| 4S7DLG \| DK7TF \| \| 4S7DLG \| DK8ZZ \| \| 4S7DLG \| M0OXO \| \| 4S7DMG \| SP9DLM \| \| 4S7DRG \| DK9DR \| \| 4S7FRG \| DL7DF \| \| 4S7GWG \| DL2AWG \| \| 4S7IGG \| LZ1PJ \| \| 4S7JHG \| DL3JH \| \| 4S7JL \| HA3JB \| \| 4S7JTG \| EA3BT \| \| 4S7KCG \| JH3KCW \| \| 4S7KKG \| DC0KK \| \| 4S7KLG \| EA5GL \| \| 4S7LXG \| DL7DF \| \| 4S7NHG \| LZ1NK \| \| 4S7NTG \| EA3BT \| \| 4S7NZG \| NZ9Z \| 4S7RTG DL7VEE 2016-03-05 \| 4S7TNG \| JI1SHQ \| 2018-01-20 \| \|---\|---\|---\| \| 4S7TRG \| OK1CZ \| 2013-03-23 \| \| 4S7UJG \| JA3UJR \| 2018-04-14 \| \| 4S7ULG \| UY5ZZ \| 2016-01-09 \| \| 4S7VBG \| UA4WHX \| 2017-04-15 \| \| 4S7VBG/P \| UA4WHX \| 2017-04-29 \| \| 4S7VK \| DJ9ZB \| 2014-09-06 \| \| 4S7YSG \| JA2SWH \| 2013-09-21 \| \| 4S90IARU \| 4S7RS \| 2015-12-12 \| \| 4T18PAX \| OA4O \| 2018-01-06 \| \| 4T4O \| OA4O \| 2019-04-13 \| \| 4T4RDP \| OA4O \| 2013-01-12 \| \| 4T4T \| OA4DX \| 2016-06-11 \| \| 4U0ITU \| 4U1ITU \| 2015-02-21 \| \| 4U0R \| UA3DX \| 2018-02-17 \| \| 4U0WFP \| S57DX \| 2013-11-30 \| \| 4U100QO \| M0URX \| 2023-05-20 \| \| 4U13FEB \| 9A2AA \| 2018-02-03 \| \| 4U18FIFA \| UA3DX \| 2018-06-23 \| \| 4U1A \| UA3DX \| 2017-07-22 \| \| 4U1GSC \| 9A2AA \| 2013-02-09 \| \| 4U1UN \| HB9BOU \| 2018-09-01 \| \| 4U1WB \| KK4HD \| 2014-12-27 \| \| 4U1WRC \| 4U1ITU \| 2015-11-14 \| \| 4U1XMAS \| UA3DX \| 2018-12-22 \| \| 4U20B \| 9A2AA \| 2014-07-26 \| \| 4U24OCT \| 9A2AA \| 2017-10-28 \| \| 4U25B \| 9A2AA \| 2019-10-26 \| \| 4U29MAY \| 9A2AA \| 2018-05-12 \| \| 4U2STAYHOME \| UA3DX \| 2020-05-09 \| \| 4U2U \| 4U1VIC \| 2014-11-01 \| \| 4U2U \| UA3DX \| 2017-10-28 \| \| 4U4F \| S57DX \| 2014-04-05 \| \| 4U500M \| UA3DX \| 2019-09-14 \| \| 4U5F \| S57DX \| 2015-04-04 \| \| 4U6F \| S57DX \| 2016-02-06 \| \| 4U70UN \| HB9BOU \| 2015-10-31 \| \| 4U70VIC \| 4U1VIC \| 2015-10-03 \| \| 4U73B \| 9A2AA \| 2018-11-10 \| \| 4U75A \| UA3DX \| 2020-10-10 \| \| 4U75B \| 9A2AA \| 2020-10-10 \| \| 4U75UN \| HB9BOU \| 2020-10-10 \| \| 4U7FOC \| S57DX \| 2017-02-18 \| \| 4U80FOC \| S57DX \| 2018-05-12 \| \| 4U9A \| 9A2AA \| 2021-12-04 \| \| 4U9STAYHOME \| 9A2AA \| 2020-05-23 \| \| 4UNR \| UA3DX \| 2020-02-15 \| 4V0HQ W3HNK SK 2021-03-22 2015-07-25 \| 4V1G \| W3HNK \| SK 2021-03-22 \| 2016-05-28 \| \|---\|---\|---\|---\| \| 4V1JR \| W3HNK \| SK 2021-03-22 \| 2014-04-05 \| \| 4V1TL \| W3HNK \| SK 2021-03-22 \| 2016-01-09 \| \| 4V1WWV \| W3HNK \| SK 2021-03-22 \| 2019-10-12 \| \| 4W/7K4QOK \| JJ2VLY \| \| 2016-04-16 \| \| 4W/DJ2EH \| DJ2EH \| \| 2016-02-20 \| \| 4W/DS3EXX \| DS3EXX \| \| 2018-12-08 \| \| 4W/G3ZEM \| M0URX \| \| 2014-10-18 \| \| 4W/HB9FLX \| HB9FLX \| \| 2014-06-14 \| \| 4W/HL1AHS \| HL1AHS \| \| 2018-12-08 \| \| 4W/JA7LU \| JA7LU \| \| 2015-06-27 \| \| 4W/JA8BMK \| JA8BMK \| \| 2015-11-14 \| \| 4W/JE1CKA \| JE1CKA \| \| 2015-10-31 \| \| 4W/JE4CKA \| JJ2VLY \| \| 2016-04-16 \| \| 4W/JI1AVY \| JI1AVY \| \| 2015-06-27 \| \| 4W/JI1AVY \| JJ2VLY \| \| 2016-04-16 \| \| 4W/JJ2VLY \| JJ2VLY \| \| 2016-04-16 \| \| 4W/JQ2GYU \| JJ2VLY \| \| 2016-04-16 \| \| 4W/K7CO \| K7CO \| \| 2014-11-01 \| \| 4W/N1YC \| W5UE \| \| 2014-08-23 \| \| 4W/NB3MM \| YB3MM \| \| 2014-08-09 \| \| 4W/OZ1AA \| OZ1ACB \| \| 2017-11-11 \| \| 4W/PE7T \| PE7T \| \| 2014-08-23 \| \| 4W/YB3LZ \| YB3MM \| \| 2017-04-15 \| \| 4W/YB3MM \| YB3MM \| \| 2017-04-15 \| \| 4W1A \| DJ4MX \| \| 2023-04-22 \| \| 4W6LU \| JA7LU \| \| 2014-06-28 \| \| 4W6RR \| ZL1BQD \| \| 2017-09-30 \| \| 4W6RU \| R7AL \| \| 2023-07-01 \| \| 4W6VA \| K7TRB \| \| 2018-07-21 \| \| 4X/EA3HSO \| N4GNR \| \| 2017-03-04 \| \| 4X/KL7SB \| NI5DX \| \| 2017-05-13 \| \| 4X/KL7SB \| N4GNR \| \| 2019-08-17 \| \| 4X/R1CC \| DJ1ND \| \| 2014-11-29 \| \| 4X01I \| 4X6ZM \| \| 2023-03-11 \| \| 4X01LH \| 4X6ZM \| \| 2022-08-27 \| \| 4X01R \| 4X6ZM \| \| 2022-11-05 \| \| 4X02I \| 4X6ZM \| \| 2023-03-11 \| \| 4X02LH \| 4X6ZM \| \| 2022-08-27 \| \| 4X02R \| 4X6ZM \| \| 2022-11-05 \| \| 4X03LH \| 4X6ZM \| \| 2022-08-27 \| \| 4X04LH \| 4X6ZM \| \| 2022-08-27 \| \| 4X05LH \| 4X6ZM \| \| 2022-08-27 \| \| 4X07W \| 4Z5LA \| \| 2016-12-24 \| \| 4X0A \| 4X1VF \| pozostałe stacje \| 2018-11-10 \| \| 4X0A \| K1FJ \| dla stacji K/VE \| 2018-11-10 \| \| 4X0A \| 4X1VF \| \| 2020-04-11 \| Wyszukiwanie - ctrl + F 4X0AAP/# ZNAK STACJI QSL MANAGER UWAGI DATA PUBLIKACJI 4X6ZM 2020-10-24 \| 4X0ARF \| 4X6ZM \| 2020-11-21 \| \|---\|---\|---\| \| 4X0B \| 4X6ZM \| 2017-02-04 \| \| 4X0GDL \| 4X6ZM \| 2021-05-08 \| \| 4X0KTN \| 4X6ZM \| 2021-11-20 \| \| 4X0M \| IK2DUW \| 2019-01-05 \| \| 4X0NER \| 4Z5MU \| 2020-12-19 \| \| 4X0RMN \| 4X6ZM \| 2022-05-21 \| \| 4X0T \| 4Z5FI \| 2013-09-21 \| \| 4X0T \| 4X5FI \| 2019-11-09 \| \| 4X0T \| 4Z5FI \| 2020-04-25 \| \| 4X0VK \| 4X6ZM \| 2022-10-22 \| \| 4X0W \| UT5UGR \| 2013-03-23 \| \| 4X0W \| KQ1F \| 2014-12-12 \| \| 4X0W \| W1UE \| 2016-12-10 \| \| 4X0WARD \| N4GNR \| 2016-04-30 \| \| 4X0WFF \| 4Z5LA \| 2014-12-27 \| \| 4X0X \| 4Z5AX \| 2014-05-03 \| \| 4X100AI \| 4X6ZM \| 2021-08-14 \| \| 4X19MG \| 4Z1TL \| 2013-07-27 \| \| 4X1C \| 4Z5MU \| 2020-12-19 \| \| 4X1DX \| 4X6OM \| 2018-11-10 \| \| 4X1SPACE \| 4Z4KX \| 2019-04-13 \| \| 4X1VF \| K1FJ \| 2017-06-10 \| \| 4X1WW \| UA4CC \| 2021-02-27 \| \| 4X21MG \| 4X6ZM \| 2022-07-16 \| \| 4X266POPE \| 4Z1TL \| 2014-05-31 \| \| 4X2BESAFE \| 4Z1TL \| 2020-05-09 \| \| 4X2H \| 4Z5MU \| 2020-12-19 \| \| 4X2L \| 4X6ZM \| 2021-08-28 \| \| 4X2M \| 4X4DZ \| 2013-11-02 \| \| 4X429DS \| N4GNR \| 2016-03-05 \| \| 4X4N \| 4Z5MU \| 2020-12-19 \| \| 4X4NJ \| WA4WTG \| 2016-12-10 \| \| 4X4WFF \| IK2DUW \| 2015-12-26 \| \| 4X5U \| 4Z5MU \| 2020-12-19 \| \| 4X65LF \| 4X4LF \| 2013-05-04 \| \| 4X65UN \| 4X1UN \| 2013-04-20 \| \| 4X67TT \| N4GNR \| 2015-04-28 \| \| 4X69KS \| 4X1KS \| 2017-04-29 \| \| 4X69ZT \| 4X4ZT \| 2017-04-29 \| \| 4X6FR \| 4X6OM \| 2016-12-10 \| \| 4X6K \| 4Z5MU \| 2020-12-19 \| \| 4X6TT \| N4GNR \| 2015-01-10 \| \| 4X70ZM \| 4X6ZM \| 2021-04-24 \| \| 4X73HU \| 4X6HU \| 2021-04-24 \| \| 4X73KE/m \| 4X5KE \| 2021-04-24 \| \| 4X73OM \| 4X1OM \| 2021-04-24 \| Wyszukiwanie - ctrl + F 4X73REM ZNAK STACJI QSL MANAGER UWAGI DATA PUBLIKACJI 4Z5MU 2021-04-24 \| 4X73VF \| 4X1VF \| 2021-04-24 \| \|---\|---\|---\| \| 4X74OM \| 4X1OM \| 2022-05-07 \| \| 4X74TT \| N4GNR \| 2022-05-07 \| \| 4X75A \| 4X1VF \| 2023-04-22 \| \| 4X75DL \| 4X6DL \| 2023-04-22 \| \| 4X75EL \| 4X6ZM \| 2023-04-22 \| \| 4X75FOC \| 4Z4KX \| 2013-05-04 \| \| 4X75HQ \| 4X6ZM \| 2023-04-22 \| \| 4X75HU \| 4X6HU \| 2023-04-22 \| \| 4X75IG \| 4X1IG \| 2023-05-06 \| \| 4X75KE \| 4X6ZM \| 2023-04-22 \| \| 4X75LP \| 4X6ZM \| 2023-04-22 \| \| 4X75OM \| 4X1OM \| 2023-04-22 \| \| 4X75V \| 4X6ZM \| 2020-05-09 \| \| 4X75WH \| 4X6ZM \| 2023-04-22 \| \| 4X75YA \| 4X6ZM \| 2023-04-22 \| \| 4X75ZM \| 4X6ZM \| 2023-04-22 \| \| 4X7A \| 4Z4OQ \| 2015-03-07 \| \| 4X7R \| 4X6OM \| 2014-11-01 \| \| 4X7T \| 4Z5LA \| 2021-01-02 \| \| 4X8H \| 4Z5MU \| 2020-12-19 \| \| 4X8XMAS \| 4X6ZM \| 2022-12-31 \| \| 4X90FA \| RN3RQ \| 2021-08-14 \| \| 4X9A \| 4Z4OQ \| 2020-04-25 \| \| 4X9R \| 4Z5LA \| 2020-01-04 \| \| 4X9XMAS \| 4X6ZM \| 2022-12-31 \| \| 4Y1A \| 4U1VIC \| 2014-05-03 \| \| 4Y1A \| UA3DX \| 2017-12-09 \| \| 4Z0DX \| 4Z4DX \| 2014-12-12 \| \| 4Z0GAON \| LY2QT \| 2020-04-11 \| \| 4Z1MOON \| 4Z4KX \| 2019-04-13 \| \| 4Z20MDC \| IZ1BZV \| 2017-04-15 \| \| 4Z21MG \| 4X6ZM \| 2022-07-16 \| \| 4Z266POPE \| 4Z1TL \| 2014-05-31 \| \| 4Z3A \| 4Z5MU \| 2020-12-19 \| \| 4Z4AK \| 4Z5MU \| 2019-08-17 \| \| 4Z5FW \| RW6HS \| 2017-08-05 \| \| 4Z65OQ \| 4Z4OQ \| 2013-05-04 \| \| 4Z65TL \| 4Z1TL \| 2013-04-20 \| \| 4Z65TT \| 4Z5TT \| 2013-05-04 \| \| 4Z66TL \| 4Z1TL \| 2014-05-03 \| \| 4Z67LA \| 4Z5LA \| 2015-04-28 \| \| 4Z69AD \| 4Z5AD \| 2017-04-29 \| \| 4Z69DZ \| 4Z1DZ \| 2017-05-13 \| \| 4Z69LA \| 4Z5LA \| 2017-04-29 \| \| 4Z69MU \| 4Z5MU \| 2017-05-13 \| \| 4Z69NB \| 4Z1NB \| 2017-05-13 \| 4Z6T N4GNR 2015-04-04 \| 4Z73FW \| RW6HS \| 2021-04-24 \| \|---\|---\|---\| \| 4Z73JJ \| 4Z1JJ \| 2021-04-24 \| \| 4Z73KX \| 4Z4KX \| 2021-04-24 \| \| 4Z73LA \| 4Z5LA \| 2021-04-24 \| \| 4Z73MU \| 4Z5MU \| 2021-04-24 \| \| 4Z73TL \| 4Z1TL \| 2021-04-24 \| \| 4Z73UN \| RW6HS \| 2021-04-24 \| \| 4Z74MU \| 4Z5MU \| 2022-05-07 \| \| 4Z74NB \| 4Z1NB \| 2022-05-07 \| \| 4Z75AD \| 4Z5AD \| 2020-05-09 \| \| 4Z75DX \| 4X6ZM \| 2023-04-22 \| \| 4Z75JJ \| 4Z1JJ \| 2023-05-06 \| \| 4Z75KD \| 4X6ZM \| 2023-04-22 \| \| 4Z75KX \| 4Z4KX \| 2023-04-22 \| \| 4Z75MU \| 4Z5MU \| 2023-04-22 \| \| 4Z75NB \| 4Z1NB \| 2023-04-22 \| \| 4Z75NX \| 4Z5NX \| 2020-05-09 \| \| 4Z75TL \| 4Z1TL \| 2023-04-22 \| \| 4Z75V \| 4X6ZM \| 2020-05-09 \| \| 4Z75WS \| 4X6ZM \| 2023-04-22 \| \| 4Z7A \| 4Z5MU \| 2020-12-19 \| \| 4Z7T \| N4GNR \| 2016-04-02 \| \| 4Z7Z \| 4X1DX \| 2019-04-13 \| \| 4Z8NER \| 4X6ZM \| 2022-12-31 \| \| 4Z9III \| EA7HBC \| 2018-06-09 \| \| 5A1AL \| DL1AL \| 2013-08-10 \| \| 5A1AL \| W5UE \| 2016-08-06 \| \| 5A5A \| UA3DX \| 2017-04-29 \| \| 5B/G4MKP \| M0URX \| 2017-09-30 \| \| 5B/M5RIC \| M0OXO \| 2014-07-26 \| \| 5B/OL0M \| OK1CDJ \| 2016-11-26 \| \| 5B/OO9O \| ON7SS \| 2013-10-19 \| \| 5B19CWC \| 5B4AJT \| 2019-06-08 \| \| 5B4AAB \| G8CLY \| 2014-05-03 \| \| 5B4ABP \| OE2GEN \| 2015-09-05 \| \| 5B4AFM/p \| 5B4AFM \| 2013-06-29 \| \| 5B4AGN \| M0URX \| 2015-02-21 \| \| 5B4AGU \| LZ1MS \| 2019-12-07 \| \| 5B4AHL \| M0URX \| 2013-08-10 \| \| 5B4AIF \| EB7DX \| 2013-06-29 \| \| 5B4AII \| RW3RN \| 2015-07-04 \| \| 5B4AIZ \| G3SWH \| 2013-02-23 \| \| 5B4AJC \| UA3DX \| 2013-01-26 \| \| 5B4AJX \| M0URX \| 2013-11-30 \| \| 5B4AKM \| 5B4MF \| 2013-09-21 \| \| 5B4ALB \| RT9T \| 2013-03-23 \| 5B4ALG EA5IDQ 5B4ALG EC5AC 2017-10-14 \| 5B4ALJ \| UT7UW \| 2018-03-31 \| \|---\|---\|---\| \| 5B4ALX \| IZ4AMS \| 2014-11-01 \| \| 5B4AMM \| UT5UDX \| 2015-12-12 \| \| 5B4AMX \| LZ3SM \| 2017-07-22 \| \| 5B4AOM \| EA5ZD \| 2020-11-21 \| \| 5B4AOW \| RW3RN \| 2020-03-28 \| \| 5B4AQC \| DK6SP \| 2022-02-12 \| \| 5B4NC \| 5B4KH \| 2019-04-27 \| \| 5B4PRC \| 5B4AHO \| 2013-07-13 \| \| 5B4PRC \| 5B4AIE \| 2016-10-16 \| \| 5B4XMAS \| IZ4AMS \| 2017-12-23 \| \| 5B4ZN/p \| 5B4ZN \| 2013-06-29 \| \| 5B60AHO \| 5B4AHO \| 2020-01-18 \| \| 5B60AJC \| UA3DX \| 2020-06-06 \| \| 5B60AJG \| 5B4AJG \| 2020-03-28 \| \| 5B60AMT \| 5B4AMT \| 2020-02-01 \| \| 5B60AMX \| LZ3SM \| 2020-01-04 \| \| 5B60UZ \| 5B4UZ \| 2020-02-15 \| \| 5B70VE \| 5B4AHO \| 2015-05-16 \| \| 5B75FOC \| M0URX \| 2013-05-04 \| \| 5B80FOC \| M0URX \| 2018-05-26 \| \| 5C12SIA \| CN8WW \| 2017-04-29 \| \| 5C1AR \| RW6HS \| 2021-05-22 \| \| 5C1M \| RW6HS \| 2019-07-06 \| \| 5C1WTIS \| RW6HS \| 2020-05-23 \| \| 5C20FT \| RW6HS \| 2019-08-03 \| \| 5C28UA \| EA7FTR \| 2017-02-18 \| \| 5C2P \| IK2PZC \| 2014-02-08 \| \| 5C40DEM \| RW6HS \| 2022-09-10 \| \| 5C40GFH \| CN8GFH \| 2022-09-10 \| \| 5C40NIL \| RW6HS \| 2022-09-10 \| \| 5C40PA \| CN8PA \| 2022-09-10 \| \| 5C40QR \| CN8WW \| 2022-09-10 \| \| 5C40WW \| CN8WW \| 2022-09-10 \| \| 5C40ZG \| CN8ZG \| 2022-09-10 \| \| 5C42KD \| EA7FTR \| 2017-11-11 \| \| 5C42PG \| EA7FTR \| 2017-11-11 \| \| 5C43AM \| CN8AM \| 2018-11-10 \| \| 5C43MAA \| CN8MAA \| 2018-11-10 \| \| 5C43MC \| EA7FTR \| 2018-11-10 \| \| 5C43PA \| EA7FTR \| 2018-11-10 \| \| 5C43SG \| EA7FTR \| 2018-11-10 \| \| 5C5AF \| I8LWL \| 2018-04-28 \| \| 5C5C \| 6K5YPD \| 2013-07-13 \| \| 5C5T \| EA5YU \| 2013-02-23 \| \| 5C5W \| EA5XX \| 2013-02-23 \| \| 5D3A \| IK2OHG \| 2016-03-19 \| 2018-10-27 EC6DX 5B4ALG 5D5A IV3ZXQ 2013-04-06 \| 5E1EC \| RW6HS \| 2020-11-07 \| \|---\|---\|---\| \| 5E2E \| EB7DX \| 2015-08-08 \| \| 5E3A \| EA7FTR \| 2016-08-06 \| \| 5E4AM \| EA7FTR \| 2017-08-05 \| \| 5E4E \| EA7FTR \| 2017-08-05 \| \| 5E4PG \| EA7FTR \| 2017-08-05 \| \| 5E4RAH \| EA7FTR \| 2017-08-05 \| \| 5E4SG \| EA7FTR \| 2017-08-05 \| \| 5E4VO \| EA7FTR \| 2017-08-05 \| \| 5E4XA \| EA7FTR \| 2017-08-05 \| \| 5E4ZG \| EA7FTR \| 2017-08-05 \| \| 5E5A \| EA7FTR \| 2018-08-04 \| \| 5E5AM \| EA7FTR \| 2018-08-18 \| \| 5E5E \| W7EJ \| 2014-04-05 \| \| 5E5PG \| EA7FTR \| 2018-08-04 \| \| 5E5R \| CN8YZ \| 2018-08-04 \| \| 5E5VO \| CN8VO \| 2018-08-04 \| \| 5E5WW \| CN8WW \| 2018-08-04 \| \| 5E6A \| EA7FTR \| 2019-08-17 \| \| 5E7AM \| CN8AM \| 2020-08-29 \| \| 5E7MM \| CN8MM \| 2020-08-29 \| \| 5E7PA \| RW6HS \| 2020-08-29 \| \| 5E7QR \| RW6HS \| 2020-08-29 \| \| 5E7R \| EB7DX \| 2014-08-23 \| \| 5E7SG \| EA7FTR \| 2020-08-29 \| \| 5E8SG \| EA7FTR \| 2021-08-28 \| \| 5E8ZG \| CN8ZG \| 2021-08-28 \| \| 5E9DEM \| CN8DEM \| 2022-08-27 \| \| 5E9NOA \| CN8NOA \| 2022-08-27 \| \| 5E9PA \| CN8PA \| 2022-08-27 \| \| 5E9QR \| CN8WW \| 2022-08-27 \| \| 5E9SMB \| F1SMB \| 2022-08-27 \| \| 5E9WW \| CN8WW \| 2022-08-27 \| \| 5E9ZG \| CN8ZG \| 2022-08-27 \| \| 5F13SIA \| CN8WW \| 2018-04-28 \| \| 5F15SIA \| CN8WW \| 2023-05-06 \| \| 5F1SC \| RW6HS \| 2023-05-20 \| \| 5H100TC \| M0OXO \| 2023-02-11 \| \| 5H1DX \| DF8DX \| 2013-05-04 \| \| 5H1ES \| IK3GES \| 2015-02-21 \| \| 5H1JRI \| IK7JWX \| 2015-03-07 \| \| 5H1KR \| OH1KR \| 2014-11-29 \| \| 5H1MD \| IZ1MHY \| 2014-10-04 \| \| 5H1NE \| IK2DUW \| 2014-07-26 \| \| 5H1OC \| IK6CAC \| 2015-02-21 \| \| 5H1TMM \| IV3TMM \| 2018-03-03 \| \| 5H1VC \| RW6HS \| 2014-01-11 \| 5H1WW RZ3FW 2016-11-26 \| 5H1XY \| DF3XY \| \| 2019-07-20 \| \|---\|---\|---\|---\| \| 5H1Z \| F6AML \| \| 2013-02-09 \| \| 5H2DK \| OH2NNE \| \| 2014-03-08 \| \| 5H2JK \| DL8AAI \| \| 2022-08-13 \| \| 5H2RE \| 4Z4DX \| \| 2022-05-21 \| \| 5H3BL \| IV3RTL \| \| 2013-08-10 \| \| 5H3CA \| RC5A \| \| 2019-10-12 \| \| 5H3CJ \| SM6CPY \| \| 2013-11-16 \| \| 5H3DX \| NK8O \| \| 2015-09-19 \| \| 5H3EE \| DL4ME \| \| 2013-03-09 \| \| 5H3FM \| HB9DSP \| \| 2022-12-03 \| \| 5H3JA \| JA7SGV \| \| 2016-03-05 \| \| 5H3JJ \| HB9EYP \| \| 2013-11-16 \| \| 5H3MB \| IK2GZU \| \| 2013-04-20 \| \| 5H3PM \| pirate \| \| 2016-08-06 \| \| 5H3RRC \| RC5A \| \| 2019-10-12 \| \| 5H3TK \| JH0CJH \| \| 2013-11-16 \| \| 5H3WA \| SM0HPL \| \| 2017-06-10 \| \| 5H4WZ \| OM3PA \| \| 2020-02-15 \| \| 5H6CC \| IN3ATM \| \| 2017-09-16 \| \| 5H6JG \| HA3JB \| \| 2014-12-12 \| \| 5H6PJ \| VU2BGC \| \| 2023-02-11 \| \| 5H9AC \| IN3ECI \| \| 2014-07-26 \| \| 5H9GB \| G4SVV \| \| 2014-05-31 \| \| 5I0DX \| IK7JWX \| dla stacji włoskich \| 2014-02-08 \| \| 5I0DX \| IS0AGY \| pozostałe stacje \| 2014-02-08 \| \| 5I3B \| EA3BT \| \| 2021-08-28 \| \| 5I3W \| EA3BT \| \| 2021-08-28 \| \| 5I4ZZ \| I2YSB \| \| 2020-02-15 \| \| 5I5TT \| I2YSB \| \| 2020-02-15 \| \| 5J0B \| LU1FM \| \| 2015-04-04 \| \| 5J0JC \| VE2FDJ \| \| 2016-02-20 \| \| 5J0NA \| LW9EOC \| \| 2017-02-18 \| \| 5J0P \| SP6IXF \| \| 2016-03-19 \| \| 5J0R \| EA5RM \| \| 2013-11-02 \| \| 5J0T \| LW9EOC \| \| 2014-05-03 \| \| 5J0X \| N7QT \| \| 2014-04-05 \| \| 5J0Y \| HK3Y \| \| 2016-07-23 \| \| 5J1E \| OH2MM \| \| 2015-12-12 \| \| 5J3B \| HK3LRB \| \| 2020-11-21 \| \| 5J500D \| HK3VHZ \| \| 2019-10-26 \| \| 5J500L \| HK3VHZ \| \| 2019-10-26 \| \| 5J500LDV \| HK3VHZ \| \| 2019-10-26 \| \| 5J500V \| HK3VHZ \| \| 2019-10-26 \| \| 5K0A \| LW9EOC \| \| 2014-11-29 \| \| 5K0K \| OK6DJ \| \| 2019-10-26 \| Wyszukiwanie - ctrl + F 5K0N ZNAK STACJI QSL MANAGER UWAGI DATA PUBLIKACJI AA4NC 2017-02-18 \| 5K0YD \| IK2DUW \| 2022-09-24 \| \|---\|---\|---\| \| 5K1B \| EA3BT \| 2017-11-25 \| \| 5K2M \| K6IPM \| 2019-08-03 \| \| 5K300PF \| HK1X \| 2017-09-02 \| \| 5K3MDC \| IZ1BZV \| 2017-04-15 \| \| 5K3RF \| EA3DUF \| 2013-09-21 \| \| 5K4R \| N4RR \| 2015-05-30 \| \| 5K4R \| HK4LRM \| 2017-04-29 \| \| 5K50RM \| HK6RM \| 2022-09-10 \| \| 5K6RM \| HK6RM \| 2016-01-09 \| \| 5L2YOTA \| OM2FY \| 2014-12-27 \| \| 5N4EAM \| IK2IQD \| 2013-01-26 \| \| 5N53EAM \| IK2IQD \| 2013-10-05 \| \| 5N7ATI/4 \| DF8DX \| 2017-06-24 \| \| 5N7M \| OM3CGN \| 2013-01-26 \| \| 5N7Q \| DF8DX \| 2017-11-25 \| \| 5P0MF \| DF5LW \| 2015-01-25 \| \| 5P0WARD \| OZ1ACB \| 2018-04-28 \| \| 5P0WHD \| OZ1ACB \| 2019-04-27 \| \| 5P14EHC \| OZ0J \| 2014-01-11 \| \| 5P19CWC \| OZ1ACB \| 2019-06-08 \| \| 5P1EG \| SP1EG \| 2022-05-21 \| \| 5P1J \| DJ1AN \| 2020-09-26 \| \| 5P1PT \| DL1PT \| 2019-03-30 \| \| 5P2A \| OZ1HX \| 2020-10-24 \| \| 5P2C \| DL8UD \| 2017-11-11 \| \| 5P2F \| DL6LZM \| 2020-09-12 \| \| 5P2I/p \| OZ1BII \| 2014-08-09 \| \| 5P2LND \| OZ1KZX \| 2020-06-20 \| \| 5P2UEFA \| OZ1ACB \| 2021-06-19 \| \| 5P2X \| DL2DXA \| 2014-07-12 \| \| 5P3KP \| DL3KP \| 2018-03-31 \| \| 5P3WW \| DL1YAW \| 2017-12-09 \| \| 5P4MG \| DJ4MG \| 2013-04-06 \| \| 5P4W \| PA3DAT \| 2020-09-12 \| \| 5P5BI \| ON6EF \| 2022-05-07 \| \| 5P5CW \| DL5SE \| 2013-08-10 \| \| 5P5FI \| ON6EF \| 2023-05-06 \| \| 5P5K \| DL7AOS \| 2022-06-18 \| \| 5P5L \| DD2ML \| 2013-09-07 \| \| 5P5SAM \| 5P1KZX \| 2019-08-03 \| \| 5P5X \| OZ0J \| 2015-10-31 \| \| 5P5X \| DD5ZZ \| 2018-08-04 \| \| 5P5XX \| DF3XX \| 2021-07-31 \| \| 5P6BA \| DK6BA \| 2015-07-25 \| \| 5P6G \| DD5ZZ \| 2019-08-03 \| \| 5P6MJ \| OZ6MJ \| 2020-09-26 \| 5P7DJ DK4DJ 2015-07-25 \| 5P7LSO \| DD5ZZ \| 2017-08-05 \| \|---\|---\|---\| \| 5P7MA \| DC7MO \| 2017-08-05 \| \| 5P7SI \| DL2RSI \| 2017-08-05 \| \| 5P7Z \| DG2RON \| 2015-03-21 \| \| 5P8VW \| DJ8VW \| 2014-12-12 \| \| 5P8VW/p \| DJ8VW \| 2018-12-22 \| \| 5P8X \| OZ8X \| 2018-09-29 \| \| 5P8Y/p \| OZ1ACB \| 2017-09-16 \| \| 5P90EDR \| OZ1ACB \| 2017-01-07 \| \| 5P9O \| DK2DO \| 2018-08-18 \| \| 5P9X \| OZ9GA \| 2014-08-23 \| \| 5P9Z \| DL7UZO \| 2013-06-01 \| \| 5P9Z/p \| DL7UZO \| 2015-05-30 \| \| 5Q0ARN \| DL0ARN \| 2014-10-18 \| \| 5Q0PI \| OZ6PI \| 2014-08-09 \| \| 5Q0T \| HA8MT \| 2015-07-04 \| \| 5Q1A \| OZ5ESB \| 2013-09-21 \| \| 5Q1A/p \| OZ5ESB \| 2014-09-20 \| \| 5Q1RF \| DL6DQW \| 2016-05-28 \| \| 5Q2AE \| I2AE \| 2013-08-10 \| \| 5Q2T \| OZ0J \| 2013-07-27 \| \| 5Q3W \| E73Y \| 2022-09-24 \| \| 5Q4X \| DK5AX \| 2017-10-28 \| \| 5Q5CW \| DL5CW \| 2021-07-31 \| \| 5Q5M \| ON6QR \| 2021-07-31 \| \| 5Q5W \| DL2SWW \| 2018-09-01 \| \| 5Q6D \| OE9KFV \| 2018-07-07 \| \| 5Q6EE \| OZ1BII \| 2018-09-29 \| \| 5Q6EE \| OZ2I \| 2019-06-08 \| \| 5Q7DX \| PA7JWC \| 2016-06-25 \| \| 5Q7Y \| DL8AW \| 2013-09-21 \| \| 5Q8FWC \| OZ1ACB \| 2018-06-23 \| \| 5Q9F \| OE9KFV \| 2018-07-07 \| \| 5R8AL \| G3SWH \| 2013-01-26 \| \| 5R8BC \| IK5BCM \| 2016-07-23 \| \| 5R8CG \| PG5M \| 2022-12-03 \| \| 5R8FG \| IZ6BRJ \| 2022-10-22 \| \| 5R8FX \| N4GNR \| 2015-07-25 \| \| 5R8GC \| DJ6SI \| 2017-01-07 \| \| 5R8HK \| JH0OXB \| 2021-10-09 \| \| 5R8IC \| F6ICX \| 2013-11-16 \| \| 5R8KU \| JA8VE \| 2019-11-23 \| \| 5R8LH \| IK2DUW \| 2022-08-13 \| \| 5R8M \| IK2VUC \| 2014-11-01 \| \| 5R8M \| IZ1BZV \| 2017-04-15 \| \| 5R8MM \| DL2AWG \| 2022-12-03 \| 5R8PA PA5X 2022-12-03 \| 5R8SV \| G3SWH \| 2014-09-20 \| \|---\|---\|---\| \| 5R8UI \| IZ8CCW \| 2013-01-26 \| \| 5R8UJ \| DF9TM \| 2017-01-07 \| \| 5R8UM \| K2BB \| 2018-11-24 \| \| 5R8UO \| DF8UO \| 2013-09-21 \| \| 5R8UP \| OE7AJH \| 2016-10-29 \| \| 5R8UR \| DL2SWW \| 2017-01-07 \| \| 5R8VX \| JF1OCQ \| 2019-11-23 \| \| 5R8WG \| DL2AWG \| 2022-12-03 \| \| 5R8WP \| DL2AWG \| 2022-12-03 \| \| 5R8XB \| ON8XB \| 2013-02-09 \| \| 5T0AA \| PE5O \| 2019-11-23 \| \| 5T0ITU \| ON8RA \| 2014-11-01 \| \| 5T0JL \| ON8RA \| 2013-01-26 \| \| 5T0WP/m \| ON7WP \| 2015-12-26 \| \| 5T1A \| A92AA \| 2017-11-25 \| \| 5T1FOC \| ON8RA \| 2013-05-04 \| \| 5T1GM \| PG5M \| 2021-10-23 \| \| 5T1MM \| PY4KL \| 2014-05-03 \| \| 5T1R \| A92AA \| 2017-11-25 \| \| 5T2AI \| NI5DX \| 2015-12-26 \| \| 5T2AI \| N4GNR \| 2019-02-16 \| \| 5T2KW \| PA2KW \| 2019-04-13 \| \| 5T2MM \| PY4KL \| 2015-04-28 \| \| 5T3MM \| PY4KL \| 2017-04-15 \| \| 5T3WW \| UA3DX \| 2020-12-19 \| \| 5T4C \| NI5DX \| 2016-04-02 \| \| 5T5OK \| OK6DJ \| 2017-09-30 \| \| 5T5PA \| PA5X \| 2019-03-02 \| \| 5T5PA/p \| PA5X \| 2021-07-31 \| \| 5T5TI \| NI5DX \| 2016-12-10 \| \| 5T7OO \| DJ6TF \| 2020-12-19 \| \| 5T9VB \| UA4WHX \| 2016-12-10 \| \| 5U4IHM \| F4IHM \| 2020-10-10 \| \| 5U5R \| EA5RM \| 2017-03-18 \| \| 5U5U \| F4WBN \| 2015-06-13 \| \| 5U7R \| SM7EHU \| 2018-04-28 \| \| 5U7RK \| F5PRU \| 2016-09-17 \| \| 5U9AMO \| M0URX \| 2013-05-04 \| \| 5UA99WS \| EA5GL \| 2022-12-03 \| \| 5UAIHM \| F4IHM \| 2021-01-16 \| \| 5V1JE \| N9MDH \| 2017-11-25 \| \| 5V23LE \| F5LCX \| 2023-02-25 \| \| 5V7BD \| DJ6SI \| 2015-04-28 \| \| 5V7BJ \| F5AOW \| 2014-04-05 \| \| 5V7BR \| F2VX \| 2013-03-23 \| 5V7DE HB9EHD 2021-02-27 \| 5V7EI \| M0OXO \| \|---\|---\| \| 5V7FMD \| DL2SWW \| \| 5V7GD \| DF9TM \| \| 5V7JA \| KB9IJI \| \| 5V7JD \| F8AEJ \| \| 5V7JH \| DJ8NK \| \| 5V7MP \| F5MVB \| \| 5V7P \| OK6DJ \| \| 5V7RU \| R7AL \| \| 5V7TH \| ON6DX \| \| 5V7V \| EA5GL \| \| 5V7ZA \| TF3ZA \| \| 5W0AF \| SP7DQR \| \| 5W0AG \| SP7DQR \| \| 5W0COW \| KC0W \| \| 5W0CW \| VK2ACH \| \| 5W0DF \| N2ZN \| \| 5W0DJ \| VK4MAP \| \| 5W0DOI \| SP3DOI \| \| 5W0DXA \| JA1DXA \| \| 5W0EF \| W8AEF \| \| 5W0FW \| RZ3FW \| \| 5W0FY \| M0OXO \| \| 5W0GC \| LZ1GC \| \| 5W0GK \| M0OXO \| \| 5W0H \| EB7DX \| \| 5W0HA \| CX3AN \| \| 5W0IF \| ZL1IF \| \| 5W0JHQ \| JA0JHQ \| \| 5W0JY \| JA1JQY \| \| 5W0KJ \| JA1KJW \| \| 5W0KY \| VK2ZKY \| \| 5W0LR \| AD7AF \| \| 5W0M \| DL4SVA \| \| 5W0MA \| JA3MCA \| \| 5W0ML \| RM2A \| \| 5W0NW \| RW4NW \| \| 5W0OV \| WD5COV \| \| 5W0RA \| K7AR \| \| 5W0RR \| ZL1BQD \| \| 5W0RX \| HB9EXA \| \| 5W0ST \| JH1BED \| \| 5W0TH \| JP1TRJ \| \| 5W0UO \| G4BUO \| \| 5W0UU \| DF2UU \| \| 5W0VC \| SP7VC \| \| 5W0VE \| JA8VE \| 5W0VR DD0VR 2019-09-14 \| 5W0XG \| JA1XGI \| \| 2016-04-30 \| \|---\|---\|---\|---\| \| 5W0XH \| KD6XH \| \| 2014-11-01 \| \| 5W1SA \| JA1DXA \| \| 2013-02-23 \| \| 5W20SAMOA \| EA5GL \| \| 2018-03-17 \| \| 5W2TB \| JJ1TBB \| \| 2018-11-10 \| \| 5W7A \| YT1AD \| \| 2013-11-30 \| \| 5W7X \| JF1OCQ \| \| 2013-11-16 \| \| 5W8A \| ZL3CW \| \| 2013-11-30 \| \| 5W9DX \| 3Z9DX \| \| 2016-10-16 \| \| 5X1C \| K3FP \| \| 2013-02-23 \| \| 5X1JM \| EA5GL \| \| 2013-01-12 \| \| 5X1NH \| G3RWF \| \| 2013-10-05 \| \| 5X1O \| EA5GL \| \| 2016-05-28 \| \| 5X1S \| OZ2HC \| \| 2014-05-03 \| \| 5X1XA \| G3SWH \| \| 2013-03-09 \| \| 5X2B \| JA1PBV \| \| 2017-10-14 \| \| 5X2I \| HA5AO \| \| 2023-05-06 \| \| 5X2S \| JA1PBV \| \| 2018-01-20 \| \| 5X3C \| I2YSB \| \| 2019-03-16 \| \| 5X3E \| I2YSB \| \| 2019-03-16 \| \| 5X3R \| IK2DUW \| \| 2021-08-28 \| \| 5X4E \| IQ3CO \| via biuro \| 2021-09-25 \| \| 5X4E \| IZ3ZLG \| via direct \| 2021-09-25 \| \| 5X7W \| SM0HPL \| \| 2016-08-20 \| \| 5X7W \| M0OXO \| \| 2022-05-07 \| \| 5X8A \| SM1TDE \| \| 2013-10-19 \| \| 5X8B \| DL3YM \| \| 2015-04-04 \| \| 5X8C \| F1NGP \| \| 2013-02-09 \| \| 5X8C \| ON6NL \| \| 2015-10-10 \| \| 5X8EW \| SM1TDE \| \| 2013-10-19 \| \| 5X8EW \| SM5DJZ \| \| 2015-03-07 \| \| 5Z0L \| I2YSB \| \| 2015-05-30 \| \| 5Z4/DJ4EL \| DJ4EL \| \| 2014-10-18 \| \| 5Z4/DL2RMC \| DL1RTL \| \| 2017-02-18 \| \| 5Z4/EA4ATI \| EA4YK \| \| 2013-01-26 \| \| 5Z4/G3AB \| M0URX \| \| 2020-01-18 \| \| 5Z4/OZ1AA \| OZ1ACB \| \| 2017-05-27 \| \| 5Z4/TA1HZ \| LZ3HI \| \| 2016-04-02 \| \| 5Z4BU \| EA5GL \| \| 2017-12-23 \| \| 5Z4EE \| NV7E \| \| 2013-06-15 \| \| 5Z4FV \| N3ZS \| \| 2013-08-10 \| \| 5Z4FV \| WT3Q \| \| 2020-12-19 \| \| 5Z4HW \| DL7DF \| \| 2015-11-14 \| \| 5Z4KI \| YO9AFH \| \| 2013-05-04 \| \| 5Z4LS \| G3RWF \| \| 2015-03-07 \| \| 5Z4PA \| M0URX \| \| 2020-10-24 \| \| 5Z4PL \| DJ0TA \| \| 2013-09-07 \| Wyszukiwanie - ctrl + F 5Z4T ZNAK STACJI QSL MANAGER UWAGI DATA PUBLIKACJI EA4YK 2013-11-02 \| 5Z4XB \| VK3XB \| 2023-05-06 \| \|---\|---\|---\| \| 5Z4ZC \| PA3CPK \| 2019-04-13 \| \| 6D0F \| XE1LM \| 2016-02-20 \| \| 6D1A \| XE2T \| 2021-04-24 \| \| 6D2A \| XE2T \| 2021-04-24 \| \| 6D33M \| XE2M \| 2023-05-20 \| \| 6D3A \| XE2T \| 2021-04-24 \| \| 6E0B \| XE1EE \| 2022-07-30 \| \| 6E0C \| XE1EE \| 2017-01-07 \| \| 6E0J \| XE1EE \| 2022-07-30 \| \| 6E0L \| XE1EE \| 2022-07-30 \| \| 6E0P \| XE1EE \| 2019-03-30 \| \| 6E0T \| XE1EE \| 2022-07-30 \| \| 6E0TL \| XE1EE \| 2022-07-30 \| \| 6E2RCG \| XE2ML \| 2022-09-10 \| \| 6E2TAM \| XE2BVM \| 2019-07-20 \| \| 6E3MAYA \| XE3N \| 2017-04-01 \| \| 6E5RM/XF3 \| XE3N \| 2018-05-26 \| \| 6F0SM \| XE2AU \| 2023-05-06 \| \| 6F3A \| XE1SY \| 2020-02-15 \| \| 6F6F \| EA5GL \| 2022-01-15 \| \| 6K0FS \| HL1IWD \| 2020-08-01 \| \| 6K0HG \| DS2CYI \| 2013-07-13 \| \| 6L0NJ \| HL4CEL \| 2013-12-14 \| \| 6M0NR \| DS4GGM \| 2018-02-03 \| \| 6M23VGC \| HL4CAF \| 2022-12-17 \| \| 6M6M \| HL2UVH \| 2014-06-28 \| \| 6M6M \| DS1SYV \| 2018-06-23 \| \| 6M6M \| HL1IWD \| 2019-07-06 \| \| 6O0LA \| LA4GHA \| 2013-06-29 \| \| 6O0X \| DJ6SI \| 2018-05-26 \| \| 6O6O \| M0OXO \| 2018-01-06 \| \| 6O7O \| M0OXO \| 2019-09-28 \| \| 6OX \| DJ6SI \| 2018-05-26 \| \| 6V1A \| 6W7JX \| 2013-10-05 \| \| 6V1IS \| IK7JWX \| 2016-11-12 \| \| 6V1W \| DO3MY \| 2014-07-26 \| \| 6V7A \| F6BEE \| 2015-12-12 \| \| 6V7D \| DL7VOA \| 2013-12-14 \| \| 6V7O \| F8DFP \| 2013-08-24 \| \| 6V7S \| RK4FF \| 2013-02-23 \| \| 6V7T \| F5RAV \| 2013-05-04 \| \| 6V7X \| IK2FIL \| 2013-10-05 \| \| 6W/C5WP/m \| ON7WP \| 2015-12-26 \| \| 6W/IK5BSC \| IK2DUW \| 2019-03-30 \| \| 6W/IV3FSG \| IK3GES \| 2018-03-17 \| \| 6W/MM0NDX \| IW7EGQ \| 2014-02-22 \| Wyszukiwanie - ctrl + F 6W/UA4WHX/p ZNAK STACJI QSL MANAGER UWAGI 6W1/EA4ATI EA4R DATA PUBLIKACJI 2020-02-15 UA4WHX 2016-12-24 \| 6W1QL \| LoTW \| \| 2023-06-03 \| \|---\|---\|---\|---\| \| 6W1RW \| F6BEE \| \| 2014-11-29 \| \| 6W1RY \| F5VHJ \| \| 2016-10-29 \| \| 6W1SR \| F6EPY \| \| 2014-05-03 \| \| 6W1SU \| M0URX \| \| 2017-02-04 \| \| 6W1TA \| F5PRU \| \| 2019-08-17 \| \| 6W1TG \| EA4R \| \| 2021-12-18 \| \| 6W2SC \| HA3AUI \| \| 2013-01-26 \| \| 6W4AA \| KG4KCT \| \| 2016-08-20 \| \| 6W7PCT \| F5KKD \| via biuro \| 2019-11-23 \| \| 6W7PCT \| F8GGV \| via direct \| 2019-11-23 \| \| 6W7RV \| F8CMT \| \| 2014-10-04 \| \| 6W7SK \| F6BLP \| \| 2013-01-12 \| \| 6W7SS \| F6AFH \| \| 2014-03-22 \| \| 6Y0AE \| LZ4AE \| \| 2017-11-25 \| \| 6Y0BE \| LZ2BE \| \| 2017-11-25 \| \| 6Y0D \| TA3D \| \| 2017-12-09 \| \| 6Y0HM \| LZ2HM \| \| 2017-11-25 \| \| 6Y0W \| LZ1NK \| \| 2017-11-25 \| \| 6Y1D \| RN3RQ \| \| 2016-03-05 \| \| 6Y1LZ \| K1LZ \| \| 2016-03-19 \| \| 6Y1M \| S54G \| \| 2017-03-04 \| \| 6Y2M \| LY5W \| \| 2015-03-21 \| \| 6Y2T \| VE3DZ \| \| 2013-02-23 \| \| 6Y3M \| VE3NE \| \| 2013-04-06 \| \| 6Y3T \| VE3DZ \| \| 2013-02-09 \| \| 6Y3T \| VE3CX \| \| 2016-11-26 \| \| 6Y3T \| M0URX \| \| 2018-11-24 \| \| 6Y3Y \| JJ2RCJ \| \| 2019-07-06 \| \| 6Y4DX \| VA3EGG \| \| 2015-04-04 \| \| 6Y4F \| N4SF \| \| 2016-10-29 \| \| 6Y4J \| K8AJA \| \| 2017-10-28 \| \| 6Y4K \| VE3NE \| \| 2014-11-01 \| \| 6Y4T \| W4GE \| \| 2017-10-28 \| \| 6Y4V \| AA4V \| \| 2016-10-29 \| \| 6Y4W \| 5B4WN \| \| 2015-04-04 \| \| 6Y5/VE8DX \| LY5W \| \| 2015-03-07 \| \| 6Y5AE \| KJ4QHL \| \| 2013-02-23 \| \| 6Y5CN \| N1QAE \| \| 2013-04-20 \| \| 6Y5FS \| G3RFS \| \| 2020-03-28 \| \| 6Y5FS \| G4BWP \| \| 2021-09-11 \| \| 6Y5HM \| EA5GL \| \| 2021-01-16 \| \| 6Y5HN \| EA5GL \| \| 2021-07-17 \| \| 6Y5JH \| EA5GL \| \| 2015-01-10 \| \| 6Y5MS \| EA5GL \| \| 2020-11-07 \| \| 6Y5XN \| KG4ZXN \| \| 2017-06-24 \| \| 6Y60HM \| EA5GL \| \| 2022-08-13 \| Wyszukiwanie - ctrl + F \| ZNAK STACJI \| QSL MANAGER \| UWAGI \| DATA PUBLIKACJI \| \|---\|---\|---\|---\| \| 6Y60WE \| EA5ZD \| \| 2022-08-13 \| \| 6Y6J \| JA3AVO \| \| 2018-01-20 \| \| 6Y6N \| DK9PY \| \| 2014-11-29 \| \| 6Y6STAYHOME \| EA5GL \| \| 2020-05-09 \| \| 6Y6T \| WA4WTG \| \| 2013-03-09 \| \| 6Y7R \| NN7AZ \| \| 2016-07-09 \| \| 6Y7W \| UA8DX \| \| 2013-11-30 \| \| 6Y9X \| KQ1F \| \| 2015-10-31 \|	<urn:uuid:a5c8dc32-00f8-44cb-b05b-c78a36ebacfa>	finepdfs	1.727539	CC-MAIN-2024-22	https://archiwum.sp9kag.slask.pl/DX-4-6.pdf	2024-05-24T08:08:39+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058684.66/warc/CC-MAIN-20240524060414-20240524090414-00206.warc.gz	82,377,869	0.960285	0.915361	0.915361	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1708, 3515, 5129, 6795, 7816, 9366, 11199, 12794, 14401, 15930, 17523, 19047, 20706, 22297, 23774, 25248, 26147, 27828, 29406, 31163, 31537 ]	1	0
ARTIFEX PISMO STUDENTÓW I DOKTORANTÓW HISTORII SZTUKI UKSW W NUMERZE: Katarzyna Zielińska MIASTO-KOMUNA CZYLI RADZIECKA UTOPIA URBANISTYCZNA MIEDZYWOJNIA Agnieszka Kostrzewska MARTWA NATURA Z WĘDZIDŁEM JOHANNESA TORRENTIUSA – POUCZENIE MORALNE CZY UKRYTA IRONIA Maria Oldakowska PRZYCZYNEK DO IKONOGRAFII ŚW. KAJETANA Z THIENY ks. Arkadiusz Gontarek KRATA KAPLICY WAŻÓW. IKONOGRAFIA I TREŚCI IDEOWE Agnieszka Skrodzka KOŚCIOŁ PW. ŚWIĘTEGO DUCHA W NOWYCH TYCHACH Karolina Lenarczyk ZESPÓŁ RZEZB ALEGORYCZNYCH W OGRODZIE SASKIM. PRÓBA INTERPRETACJI I REKONSTRUKCJI STANU PIERWOTNEGO Magdalena Fryze PRÓBA ANALIZY OSIEDLA ZA ŻELAZNĄ BRAMĄ W WARSZAWIE Bogumiła Nowik AKROBATYKA W POLSKIM PLAKACIE CYRKOWYM Ewa Nowak JOŻEFA RODZIEWICZ-RYCHARD (1858-1926). MALARKA PORCELANY, AUTORKA FOTOGRAFII NAGROBNYCH, ZACHOWANYCH NA CMENTARZU POWĄZKOWSKIM W WARSZAWIE 2009 r. NUMER 11 ISSN 1644-3519 KOŁO NAUKOWE STUDENTÓW HISTORII SZTUKI UNIWERSYTETU KARDYNALA STEFANA WYSZYŃSKIEGO CENA 9 zł artifex.uksw.edu.pl \| Strona \| Autor \| Tytuł \| \|--------\|-------\|-------\| \| 4 \| Katarzyna Zielińska \| MIASTO-KOMUNA CZYLI RADZIECKA UTOPIA URBANISTYCZNA MIĘDZYWOJNIA \| \| 11 \| Agnieszka Kostrzewska \| MARTWA NATURA Z WĘDZIDŁEM JOHANNESA TORRENTIUSA – POUCZENIE MORALNE CZY UKRYTA IRONIA? \| \| 18 \| Maria Oldakowska \| PRZYCZYNEK DO IKONOGRAFII ŚW. KAJETANA \| \| 22 \| ks. Arkadiusz Gontarek \| KRATA KAPLICY WAŻÓW. IKONOGRAFIA I TREŚCI IDEOWE \| \| 32 \| Agnieszka Skrodzka \| KOŚCIÓŁ PW. ŚWIĘTEGO DUCHA W NOWYCH TYCHACH, SYMBOLOGIA ARCHITEKTURY, WNĘTRZA I WYPOSAŻENIA (POZIOM GÓRNY) \| \| 40 \| Karolina Lenarczyk \| ZESPÓŁ RZEŻB ALEGORYCZNYCH W OGRODZIE SASKIM. PRÓBA INTERPRETACJI I REKONSTRUKCJI STANU PIERWOTNEGO \| \| 49 \| Magdalena Fryze \| „WYOBRAŻAM SOBIE ŻE MIESZKAM W PIEKNYM DOMU”. PRÓBA ANALIZY OSIEDLA ZA ŻELAZNA BRAMĄ W WARSZAWIE \| \| 58 \| Bogumiła Nowik \| AKROBATYKA W POLSKIM PLAKACIE CYRKOWYM \| \| 66 \| Ewa Nowak \| JÓZefa RODZIEWICZ-RYCHARD (1858-1926). MALARKA PORCELANY. AUTORKA FOTOGRAFII NAGROBNYCH, ZACHOWANYCH NA CMENTARZU POWĄZKOWSKIM W WARSZAWIE \| \| 71 \| Paweł Drabarczyk \| U TRONU KRÓLOWEJ POLSKI. JASNA GÓRA W DZIEJACH KULTURY I DUCHOWOŚCI POLSKIEJ \| INFORMACJA Paweł Drabarczyk WSPÓŁPRACA KOŁA NAUKOWEGO SHS UKSW Z MUZEUM PALAC W WILANOWIE Na okładce: fotografia Ewy Nowak, bez tytułu. PIŚMO KOŁA NAUKOWEGO STUDENTÓW HISTORII SZTUKI UNIWERSYTETU KARDYNALA STEFANA WYSZYŃSKIEGO W WARSZAWIE Opieka naukowa: prof. UKSW dr hab. Zbigniew Bania Redakcja: Marcin Bożek, Kamila Csernak, Paweł Drabarczyk, Urszula Dąbrowska, Bartłomiej Głowowski, Marcin Kwiatny, Karolina Lenarczyk, Dominika Macios, Marta Nowak, Ewa Nowak, Magdalena Olszewska, Magdalena Pieczyk, Olga Strycharczyk Opracowanie graficzne: Marcin Kwiatny Kontakt z redakcją: tel. 608 263 293, email@example.com Wersja internetowa: http://www.artifex.uksw.edu.pl Numer wydany dzięki dofinansowaniu przez Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie Prezentujemy kolejny już jedenasty numer „Artifexu”. Różnorodność tematów w zamieszczenych artykułach z pewnością przyczyni się do „gorącej dyskusji”. Numer otwiera artykuł Katarzyny Zielińskiej, napisany na podstawie pracy magisterskiej, o radzieckich utopiah urbanistycznych w dwudziestoleciu międzywojennym. Autorka porusza problem powstawania miast-komun, których zadaniem było „wspólgranie” zgodnie z hasłem osadnictwa socjalistycznego. Na podstawie kilku przykładów zaprezentowane zostały podstawowe założenia i sposób funkcjonowania ludzi w takich zespołach. Agnieszka Kostrzewska zastanawia się nad wymową obrazu Johannesa Torrentiusa zatytułowanym Martia natura z wędźdilem. Maria Oldakowska przybliża nam hagiografię i ikonografię św. Kajetana z Thiény skupiając się na analizie obrazu przedstawiającego świętego z lubelskiego kościoła pw. Świętego Ducha. Z kolei książąt Arkadiusz Gontarek zgłębia program ikonograficzny i płynące z niego treści ideowe kraty z kaplicy Wazów Katedry Wawelskiej. Historic powstania kościoła Ducha Świętego w Nowych Tychach przybliża nam Agnieszka Skrodzka. Ta architektoniczna realizacja powstała w ostatniej czwierci XX wieku. Autorka przedstawia znajdujące się tam malowidła wykonane przez Jerzego Nowosielskiego. Karolina Lenarczyk zajmuje się próbą interpretacji programu ikonograficznego rzeźb alegorycznych w odniesieniu do ich pierwotnego rozmieszczenia w Ogrodzie Saskim w Warszawie. Artykuł Magdaleny Fryże ukazuje kulisy powstawania Osiedla za Żelazną Bramą. Powołując się na wypowiedzi mieszkańców przedstawia problemy i troski tego środowiska. Bogumiła Nowik poprzez realizacje tzw. Polskiej Szkoły Plakatów zabiera nas w świat cyrku. Ewa Nowak przedstawia postać zapomnianej malarzki porcelany Józefy Rodziewicz-Rychard i jej sztukę. Autorka podejmuje próbę określenia cech charakteryzujących twórczość artystki i przedstawia zapomnianą dziedzinę jej działalności, fotografię nagrobną. W numerze znalazła się także recenzja wystawy U tronu Królowej Polski. Jasna Góra w dziejach kultury i duchowości polskiej, która miała miejsce na Zamku Królewskim w Warszawie. Zamieszczamy także sprawozdanie ze współpracy studentek IHS UKSW z Muzeum Pałacu w Wilanowie. Oba te teksty są autorstwa Pawła Drabarczyka. Numer dopełniają zdjęcia studentów i absolwentów IHS UKSW: Ewy Nowak, Adama Gutą i Michała Boguckiego. Zapraszamy wszystkich chętnych studentów studiów dziennych i zaocznych historii sztuki oraz historii kultury do współpracy. Prosimy o nadsyłanie tekstów, recenzji itd. Zapraszamy wszystkich, którzy chcą włączyć się w prace redakcyjne „Artifexu”. Czekamy na nowe i ciekawe pomysły. Magdalena Olszewska Funkcję Dyrektora IHS UKSW od roku 2008/2009 sprawuje dr Przemysław Nowogórski. We wrześniu 2008 roku odbył się kolejny wyjazd inwentaryzacyjny studentów historii sztuki na Ukrainę. Prowadzono prace na terenie dawnego powiatu kopyczynieckiego. Ostatnio ukazały się następujące publikacje książkowe pracowników IHS UKSW: Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Jan Szczepkowski. Życie i twórczość Rzeźba w architekturze, red. Katarzyna Chrudzimska-Uhera, Bartłomiej Gutowski Anna Sylwia Czyż, Kościół świętych Piotra i Pawła na Antokolu w Wilnie Anna Sylwia Czyż, Bartłomiej Gutowski, Nekropole kresowe Dorota Folga-Januszewska, Symbol i forma. Przemiany w malarstwie polskim od 1880 do 1939 Bartłomiej Gutowski, Secesja w architekturze Przemyśla Michał Janocha, Ikony w Polsce. Od średniowiecza do współczesności Ks. Stanisław Kobielus (współautor), Jezus według mistrzów. 46 dzieł wielkich mistrzów Krystyna Moisan-Jablońska, Brodnica W 2008 roku zostały zorganizowane konferencje naukowe z udziałem IHS UKSW: CHRISTIAN ART ON THE BORDERLANDS OF ASIA, AFRICA AND EUROPE, 6-8 maja 2008 IKONA DZIŚ, 2-7 czerwca 2008 RZEŹBA W POLSCE (1945-2008), 10-11 października 2008 BIZANCJUM A RENASANS, 20-21 listopada 2008 SZTUKA CMENTARZY W XIX I XX WIEKU, 4-5 grudnia 2008 Informacje o konferencjach na stronie internetowej UKSW www.ihs.uksw.edu.pl MIASTO-KOMUNA CZYLI RADZIECKA UTOPIA URBANISTYCZNA MIĘDZYWOJNIA Katarzyna Zielińska Dyskusja o kształcie miasta w całej historii ZSRR miała dwie odmiany. Pierwsza toczyła się w drugiej połowie lat dwudziestych, druga zaś w latach sześćdziesiątych XX wieku. Po Rewolucji Październikowej w Związku Radzieckim nastąpiło ogromne ożywienie w urbanistyce. Rozwój teorii i praktyki budowy miast determinowały przede wszystkim czynniki gospodarcze i ideologiczne. Już w 1918 roku ziemia została znacjonalizowana, a budownictwo trafiło w ręce inwestorów publicznych. W 1920 roku partia z Rządem Radzieckim opracowała pierwszy w historii ogólnopaństwowy projekt rozwoju gospodarki narodowej. Przewidywał on rozwój przemysłu ciężkiego, transportu i energetyki. Jego trzon stanowił leninowski plan elektryfikacji przemysłu i rolnictwa – GOELRO. Zakładali on budowę trzydziestu elektrowni zlokalizowanych w różnych regionach kraju. Elektryfikacja spowodowała powstanie w nieurbanizowanych dotąd okręgach surowcowych, wielkich zakładów przemysłowych a przy nich osiedli i miast. Równolegle następował gwałtowny przyrost ludności istniejących już ośrodków. W obliczu tych procesów urbanistyka radziecka stanęła przed wyzwaniem o ogromnej skali, niespotykanej dotąd w innych krajach europejskich. Zmiany, jakie dokonały się na płaszczyźnie społecznej i politycznej determinowały rewizję dotychczasowych koncepcji miast, wsi i osadnictwa w ogóle. Prace te prowadzone były pod hasłem poszukiwania nowego osadnictwa socjalistycznego. Punktem wyjścia dla autorów projektów urbanistycznych były postulaty zawarte w pisaniach twórców komunizmu: Lenina, Marksza i Engelsa$^1$. Architekci i teoretycy zgodnie potępili miasto w jego ówczesnej dziewiętnastowiecznej formule. Atakowali je jako owoc grzechu obalonego systemu kapitalistycznego generujący dwojakie nierówności. Z jednej strony wskazywali na kontrast w obrębie miasta gdzie staramie rozplanowane śródmieście współcześnie z chaotyczną zabudową peryferii zamieszkałych przez proletariat. Ponadto zwracali uwagę na skandaliczne w porównaniu z miastem warunki życia na wsi. Efektem tej konstatacji było pojawienie się w ZSRR w końcu lat dwudziestych XX wieku silnych tendencji dezurbanizacyjnych. W obrębie tego nurtu wyróżnić należy trzy orientacje. Najbardziej radykalni, zwolennicy całkowitej likwidacji miast nazwani zostali w literaturze fachowej „dezurbanistami”, przedstawiciele poglądów umiarowanych, przewidujący istnienie niewielkich ośrodków miast-komun zyskali miano „urbanistów”. Pomiędzy tymi dwoma koncepcjami plasuje się Nikolaj Milutin, ze swoim projektem miasta pasmowego. Architekci, którzy w owych latach włączyli się do dyskusji o kształt miasta w ZSRR wywodził się z WCHUTEMAS-u, czyli powstałych w 1920 roku Wyższych Pracowni Artystyczno-Technicznych. Placówka ta łączyła w sobie instytucję uczelną z ośrodkiem produkcji eksperymentalnej. Prócz zwolenników nowatorskich prądów takich jak: bracia Wieśninowie, M. Ginzburg, Ilia i Pantalejmon Golosowowie, Konstanty Mielnikow czy Nikolaj Ładowski wykładali tam J. Żółtowski, Edgar Norwerth i Aleksiej Szczusjew. Pracownie te stały się miejscem zażartych polemik, odciskając swój ślad na architekturze radzieckiej, podobnie jak stało się w przypadku Bauhausu w Niemczech$^2$. Większość ówczesnych twórców zaliczała się do grona konstruktystów. Pierwsza grupa zwolenników tego nurtu narodziła się w 1921 roku w kręgach plastyków z Instytutu Kultury Artystycznej – INCHUK. Tam również pod przewodnictwem Aleksandra Wieśnina w latach 1923-1924 ukonstytuowała się grupa architektów konstruktywistów, do której w dużej części należeli studenci WCHUTEMAS-u oraz architektoniczne skrzydło Lewicowego Frontu Sztuki LEF. Do grupy INCHUK, której trzon stanowili A. Wieśniń, M. Barszcz, N. Krasilnikow i A. Burow, dołączyli zwolennicy Mojseja Ginzburga: G. Wegman, W. Wladimirow oraz uczniowie Wiktora i Leonida Wieśniinów: Iwan Nikołajew, G. Orlow, z czasem dołączyła się także grupa architektów z Leningradu i w ten sposób w roku 1925 powstało OSA – Zjednoczenie Architektów Współczesnych. Przyłączyli się do niego także: Ilia Golosow, Ivan Leonidow, N. Sokolow. Przewodniczącym organizacji został A. Wieśniń, a zastępcą i głównym teoretykiem konstruktyzmu M. Ginzburg. Organem prasowym zjednoczenia stało się czasopismo Souriemienna Architektura - Architektura Współczesna$^3$. Utopia społeczna, stanowiąc podstawę poszukiwań nowej formuły osadnictwa w ZSRR, stawia sowieckie koncepcje w jednym rzędzie z projektami Roberta Owena - New Harmony, Charlesa Fourier-Falanster, Etienne’a Cabetta-Icaria i B. Richardsona-Hygea, powstałymi w dobie pierwszej i drugiej rewolucji przemysłowej. Wspólny mianownik pomysłów sowieckich i dziewiętnastowiecznych koncepcji angielskich i francuskich stanowią postulaty: poprawy warunków mieszkaniowych robotników, sanacji miast czy wyzwolenia kobiet od ciężaru prac domowych. W idealnych osiedlach powstać miały ideálne społeczności$^4$. Poszukiwania nowej urbanistycznej formuły w Związku Radzieckim zostały skutecznie, bo aż na trzydzieści lat, przerwane w roku 1930 Uchwałą Komitetu Centralnego. Dopiero na początku lat sześćdziesiątych pojawił się ponownie klimat sprzyjający dyskusji o kształcie miasta. Koncepcja miasta-komuny narodziła się w latach 1929-1930. Autorem jej był Lew Sabsowicz. Jest ona dalekim echem projektu Falansteru Charlsa Fouriera z 1829 roku. Dla radzieckich architektów najważniejszą inspirację stanowiła jednak socjalna strona owego projektu, czyli założenie, iż wspólnota mieszkania i produkcji (rozumianej jako samowystarczalność) stanie się podwaliną nowego lepszego bytu. Miasto komuna było koncepcją spinającą wcześniejsze radzieckie poszukiwania. Nie powstała jako zupełnie nowatorska teoria, doprowadziła tylko do ostateczności próby stworzenia najpierw domu-komuny a potem osiedli komun. Jest to, zatem przypadek, kiedy powstanie jednego tylko elementu miejskiej zabudowy – domu mieszkalnego, stało się przyczynkiem do zaplanowania całego organizmu miejskiego$^5$. Idea miasta-komuny znalazła oparcie także w sovistej interpretacji hasel wyzwolenia kobiety, przebudowy rodziny i stworzenia nowego socjalistycznego bytu. Miasta te miały służyć przebudowie rodzinnego układu społeczeństwa na układ kolektywny. Największym teoretykiem „urbanizmu”, jak nazywano zwolenników miast komun był L. Sabsowicz. Należy podkreślić, że „urbanisi” nie mieli nic wspólnego z urbanizmem akademickim. Byli natomiast zwolennikami aglomeracji socjalistycznych, które zdaniem Sabsowicza za 15 lat, a więc trzy piecioletki, pokryją całe terytorium ZSRR, jako rezultat fuzji działalności przemysłowej i rolniczej$^6$. Urbanisi uważali, że od momentu, w którym zaprzestano w Związku Radzieckim budownictwa prywatnego, rodzina jako jednostka gospodarcza jest instytucją przestarzałą. Za szczególnie nieekonomiczne i szkodliwe uznawali prowadzenie odrębnego rodzinnego gospodarstwa domowego. W obliczu tego problemu zaproponowali, aby 50% kobiet zajęło się pracą w przemyśle i rolnictwie, a pozostała część spokojnie podolalałaby obsłudzę kuchni-fabryk czy pralni-fabryk, a więc zajęłaby się pracą w sektorze usług uspoleczonych. Nowa organizacja bytu społecznego przynieść miała wymierne korzyści. Chodziło przede wszystkim o zwiększenie ilości rąk do pracy w przemyśle i rolnictwie, a przez to wzrost dobrobytu mas robotniczych. Ponadto zwracano uwagę na zmniejszenie kosztów budownictwa mieszkaniowego poprzez wykluczenie konieczności posiadania kuchni w każdym z mieszkań$^7$. Koncepcja nowego osadnictwa Sabsowicza nie ucieka od problemów rozmieszczania ludności wiejskiej. Proponował on podział terenów wiejskich na szereg obszarów, które w przyszłości przekształcone zostaną w duże przedsiębiorstwa rolne. Ludność związana z tymi przedsiębiorstwami zamieszkałaby w stworzonych w danym rejonie agromiastach, z funkcjonującym tam systemem usług uspoleczonych. Miasta według autora, miały być niewielkie, liczyć około 50-60 tys. mieszkańców i mogłyby obsługiwać kilka okolicznych przedsiębiorstw. O tym, że idea kolektywnych osiedli wywodzi się od koncepcji fourierowskich najlepiej świadczy fakt, iż pierwsze tego typu projekty powstające jeszcze w Rosji Radzieckiej nosiły nazwy falansterów. Jednym z pierwszych był falanster B. Wendorowa z 1919 roku. Było to kolektywne osiedle przeznaczone dla 38 rodzin, które, według pomysłu autora, miało być włączone w strukturę robotniczego miasta ogrodu. Boczne korpusy mieszkalne składały się z mieszkań 1-3 pokojowych, z których każde miało osobne wyjście na przydomowy ogródek. W ramach kompleksu mieszkaniowego przewidziany był również żłobek. Centralny korpus mieścił stołówkę i bibliotekę. W 1921 roku powstał w Piotrogrodzie blok, według projektu kolektywnego osiedla dla strefy podmiejskiej. Program konkursu przewidywał dom mieszkalny na 30 rodzin, od 3 do 6 osób z kolektywizacją niektórych pomieszczeń tj. stołówki, kuchni i czytelni oraz zakładał możliwość wydzielenia kilku pomieszczeń dla osób samotnych. Pierwsza nagroda przypadła projektowi „Falanster” autorstwa D. Buryszkina i L. Twerskiego. Zakładał on cztery bloki mieszkalne, każdy na planie ćwierćkoła, w każdym znajdować się miało siedem dwupiętrowych mieszkań. Domy przylegać miały do rozwiniętej części centralnej, pełniącej funkcje publiczne. Usytuowane tam zostały miały stołówka, sala zebrania, przedszkole, żłobek i biblioteka. Każdy z bloków połączony był z częścią centralną ogrzewanym korytarzem, usytuowanym nad odkrytą galerią, na pierwszym piętrze. W odróżnieniu od koncepcji Fouriera planiści radzieccy projektowali swoje falanstery tak, aby mogły one zostać wkomponowane w większe założenie urbanistyczne. Nie miały, zatem, niczym ich pierwowzór, być całkiem autonomicznymi osadami otoczonymi przyrodą. Rosyjskie koncepcje były próbą stworzenia typowego, powtarzalnego założenia mieszkaniowego, wpisanego w nieduży kwartał, przystosowane do włączenia ich w istniejące już organizmy miejskie. W 1926 roku w WCHUTEMAS-ie w pracowni N. Ładowskiego M. Turkus i I. Łamcow stworzyli dyplomowe projekty na kompleks mieszkalny z nową organizacją bytu dla Moskwy (na konkretnym odcinku nadbrzeża rzeki Moskwy). O ile Turkus stworzył dwustopniowy schemat rozmieszczenia obiektów społeczno-kulturalnych (tj. część wspólna dla całego kompleksu oraz dodatkowe urządzenia dla każdego z pięciu domów mieszkalnych), o tyle Łamcow zaprojektował jedne komunalno-kulturalne centrum całego osiedla. Miało ono formę cylindra, na którego różnych poziomach znajdowały się poszczególne obiekty z oddzielnymi przejściami na różnych kondygnacjach. W jego koncepcji pojawia się też rozwiązanie polegające na odsunięciu dziecięcych internatów wraz z placówkami edukacyjnymi na obrzeża całego założenia. Domy mieszkalne budowane były miały ze standardowych elementów, łatwych w montażu, dających różne warianty łączenia. Za prototyp domu komuny uchodzi w literaturze budynek Narkomfinu znajdujący się na Bulwarze Nowińskim w Moskwie wybudowany w latach 1928-1929 przez N. Ginzburga i I. Milinisa. Połączony został krytymi przejściami z budynkiem obsługi uspokoiennionej z jednej i przedszkolem z drugiej strony. Wsparty na słupach (obejmę parter zabudowany), z przeszkolonymi balkonami doskonale wpisuje się w konstruktywistyczną manierę. Wewnątrz mieszkania dwupoziomowe, co pozwoliło na zwiększenie powierzchni użytkowej, gdyż dzięki temu korytarze rozmieszczone są, na co drugim piętrze. Trzeba, zatem podkreślić, że budynek ten był formą przejściową na drodze do kolektywizacji bytu, jako że oprócz dużych powierzchni mieszkalnych wyposażony był w niewielkie indywidualne kuchnie. Transformacja autonomicznego falansteru w strukturalny element kompleksu mieszkaniowego doprowadziła do wykształcenia się kombinatu mieszkaniowego, który otrzymał swoją „klasyczną” formę w końcu lat 20. Jako typ osiedla socjalnego wyrósł w opozycji do zabudowy willowej, a u jego podstaw legło zestawienie projektów niewielkich domów komun z wielomieszkanowymi blokami. Kombinat mieszkaniowy formował się niejako w wyniku dwóch procesów. Z jednej strony było to rozrastanie się domów komun i wydzielania z nich pomieszczeń społecznych, z drugiej zaś z łączenia budynków publicznych i mieszkalnych w obrębie kwartału zabudowy. W obliczu tej konstatacji można rozpatrywać kombinat mieszkaniowy jako rozrośnięty do skali kwartału dom komunę lub jako mieszkalny kwartał w ramach, którego poszczególne budowle połączone zostały przejściami. Jeden z pierwszych projektów kombinatu mieszkaniowego stworzył I. Sobolew na koleżeński konkurs OSA\textsuperscript{12} w 1927 roku. Architekt zaprojektował kwartał, na którym znalazło się dziesięć sześciu-, siedmiopiętrowych bloków połączonych ze sobą specjalnymi przejściami oraz grupą bloków o publicznym przeznaczeniu (stołówka, klub, sklep, biblioteka, żłobek). W centrum założenia znaleźć się miały stadion i tereny rekreacyjne. Jak twierdził sam autor projektu, starał się on stworzyć samodzielną jednostkę mieszkaniową, która stanowiłaby model przejściowy na drodze do pełnej kolektywizacji życia. W projekcie Sobolewa nie ma jeszcze tak drastycznych rozwiązań jak rozdzielanie matek i dzieci, a komórki mieszkalne przewidziane są do zamieszkania przez całe rodziny – do sześciu osób. Znamienna jest także obecność sklepu w kombinacie, czego późniejsze projekty już nie przewidują\textsuperscript{13}. N. Kuźmin jeszcze jako student zaczął projektować osiedle górnicze w rejonie Anzero-Sudzeńskim. W roku 1929 władze kompanii węglowej podpisały z nim umowę na budowę autonomicznego kombinatu mieszkaniowego na 5140 osób. Projekt zakładał funkcjonalno-strefowy podział założenia oraz wprowadzał grafik życia mieszkańców. W części centralnej kombinatu zakładal Kuźmin usytuowanie budynków użyteczności publicznej: klubu i stołówki. Sektor południowy przeznaczony był dla dzieci (internaty, żłobki, przedszkola). W zachodniej części kompleksu znaleźć się miało osiem dziewięciopiętrowych budynków mieszkalnych, na planie półkola, przeznaczonych dla rodzin (dwuosobowe). Na północy usytuowany miał być sześciopiętrowy blok przeznaczony dla osób nieposiadających rodzin. Tam przewidziane były grupowe sypialnie sześciosobowe. Wschodnie skrzydło kompleksu przeznaczone było na obiekty sportowe\textsuperscript{14}. W projekcie Kuźmina znamiennie jest skrupulatne reglamentowanie życia mieszkańców, co stanowi echo teorii socjalizmu utopijnego. Przejawia się to w rozdzielaniu ludności będącej w różnym wieku, grupując według tego klucza sypialnie. Ponadto stosuje autor ostry funkcjonalny podział sektorów, bloków i osobnych pomieszczeń, dopełniony ścisłym reżimem ich utrzymania (np. sypialnie przeznaczone tylko do snu). Warto też zwrócić uwagę, że we wszystkich pokojach mieszkalnych obowiązywać ma ujednolicony wystrój. Mieszkaniec kombinatu został zobowiązany żyć w otoczeniu stworzonym przez innych, bowiem żadnej indywidualnej inwencji ani posiadania własnych przedmiotów Kuźmin nie przewidywał. Autor kombinatu stworzył, o czym już była mowa, grafik życia mieszkańców komuny. Podkreślał on przy tym, że rozpracowanie czasu trwania poszczególnych czynności ma służyć tylko architektonicznej organizacji kompleksu a nie inżynierii życia mieszkańców\textsuperscript{15}. Lider konstruktywizmu Aleksander Wieśniń wraz z bratem Wiktorem Aleksandrowiczem byli stronnikami tworzenia nowych socjalistycznych miast opartych o zespoły zestandardyzowanych kombinatów mieszkaniowych. Swoje poglądy wyłożyli w artykule Przesłanki budownictwa nowych miast opublikowanym na łamach czasopisma Souriemiennaja Architektura w roku 1929. Koncepcję miasta-komuny wcielili w życie przy projektach zabudowy Kuźniecka i Stalingradu z lat 1929-1930. Socgorod przy Telebieckiej fabryce w Kuźniecku przewidywany był dla 35 tys. ludzi. Projekt zakładał zwarty plan założenia z silnie wyeksponowanym centrum administracyjno-kulturalnym, ujednoliczoną zabudową mieszkaniową, kombinatem żywieniowym oraz kompleksem sportowym i parkami. W kwartałach zabudowy mieszkaniowej znaleźć się miały dwojakiego rodzaju kombinaty – na 1110 i 2100 osób. Każdy z nich składać miał się z ośmiu korpusów połączonych ogrzewanymi przejściami. Cztery czteropiętrowe bloki mieszkalne dla dorosłych, dwa przeznaczone dla dzieci, budynek internatu dla dzieci w wieku szkolnym oraz korpus publiczny, gdzie usytuowana jest stołówka, sala zebran, czytelnia, sala gimnastyczna oraz pokoje dla kolek zajęciowych. W przypadku kombinatu mieszkaniowego dla 1110 osób autorzy projektu przewidywali, że zasiędli go 870 dorosłych mieszkańców, 100 dzieci w wieku szkolnym i 140 dzieci w wieku przedszkolnym. Zaprojektowali dwa typy komórek mieszkalnych. Pojedynczą o powierzchni 9m² i podwójne tzn. przeznaczone do zamieszkania przez dwie osoby - 15m². Analogicznie, lecz w większej skali, przedstawia się projekt braci Wieśnińców dla Stalingradu. W pierwszym wariancie projektu socgorodu autorzy przewidywali miasto na 64 tys. osób, zamieszkiwujących dwadzieścia mieszkalnych kombinatów, po 3200 osób w każdym. W drugiej wersji Wieśnińcowi zakładali zasiedlenie miasta na 31 200 osób, dla których powstać miało dwanaście kombinatów mieszkaniowych na 2600 osób. Wszelkie instytucje i publiczne przedsiębiorstwa oraz placówki szkolne lokalizowane zostały w położonym w centrum miasta parku. Idea miasta-komuny rozwinąć się mogła dzięki pojawiającej się w latach 1929-1930 dużej liczbie konkursów i zamówień na projekty miast przy nowopowstających przedsiębiorstwach przemysłowych. Na początku 1930 roku rozpisany został wszeszwiazkowy konkurs na nowe miasto. Oprócz siedemnastu zgłoszonych projektów przedstawiono także prace wykonane na zamówienie organizatorów (między innymi: OSA, MAO, Strojkom). Radzieckie jury pod przewodnictwem A. Lunaczarskiego i N. Miliutina wyróżniło spośród siedemnastu projektów pięć najlepszych, przyznając dwie drugie, jedną trzecią i dwie czwarte nagrody, nie wyłaniając zwycięzcę. Charakterystyczne dla tego konkursu było zastosowanie w projektach jednego tylko typu domu komuny. Architekci, co trzeba podkreślić, wybrali takie rozwiązanie niezależnie od siebie, i co istotniejsze, mimo tego, że nie był to warunek konkursu. Determinowało to wygląd miasta nadając mu jednolity charakter, poprzez monotony rytm powtarzających się kwartałów identycznej zabudowy. Nie sposób omówić wszystkich projektów, warto jednak zwrócić uwagę na kilka najciekawszych. Najbardziej zróżnicowany w swoim planie jest kombinat mieszkaniowy dla Stalingradu grupy WOPRA z roku 1930. Dwa potężne korpusy mieszkalne usytuowane zostały równolegle i przesunięte wobec siebie w przeciwnych kierunkach. Między nimi znaleźć się miał blok na planie litery „zeť” z biblioteką, czytelnią, audytorium, pokojami dla kolek zainteresowanych, zaś po ich zewnętrznej stronie dostawione miały być budynki stołówek i sal sportowych. Student WCHUTIN-u (Wyższy Chudożestwienno-Techniczeskij Instytut), W. Kalmykow z pracowni N. Ładowskiego w projekcie miasta komuny dla Autostroju przewiduje bloki mieszkalne w formie drapaczy chmur, które w razie potrzeb, wraz z rozwojem miasta można rozbudowywać ku górze. Pośród zrealizowanych założeń w typie miasta komuny, najbardziej konsekwentnie przeprowadzono budowę Nowego Charkowa. Jest to kompleks mieszkalny powstałwy przy tamtejszej fabryce traktorów, położony 8 kilometrów od Charkowa, przeznaczony pierwotnie dla 50 tys. osób. Projekt założenia powstał w 1929 roku, a budowę rozpoczęto w 1930 roku pod kierownictwem architekta P. Aleszyna. Podstawową jednostką założenia był kwartał przeznaczony dla 3 tys. osób, składający się z ośmiu bloków mieszkalnych, spośród których sześć przewidziane było dla rodzin a dwa dla osób samotnych. Oprócz tego w kwartale mieściły się cztery budynki przeznaczone dla placówek oświatowych i klubo-stołówek. Zgodnie z projektem korpusy łączyć miały się ze sobą mostami usytuowanymi na wysokości drugiego piętra nie zostały jednak zrealizowane. W obrębie kwartału znajdowały się jedynie podstawowe przedsiębiorstwa obsługi społecznej. Całość oddzielona była od strefy przemysłowej pasem zieleni. Charkowska realizacja jest osobliwym przykładem przekształcania się strukturalnego elementu Socgorodu: domu-komuny w kwartał-komunę. Dalszą transformację w tym kierunku zauważyć można na przykładzie Wielkiego Zaporoża, szóstego w ZSRR socgorodu. Budowa w latach 1930-1933 realizowana była w oparciu o plany W. Wieśniną. Terytorium miasta podzielone zostało na siedem części, w każdej z nich znalazły się instytucje społeczne, kulturalne. Oprócz tego, stworzone zostało centrum administracyjne, lokalizowane w innym rejonie, poza strefą mieszkalną. Poszczególne kwartały osiedla uznaczniają formalne poszukiwania architektów dotyczące domu komuny. Poszukiwania te prowadziła bardzo liczna grupa architektów: W. Wieśniń, S. Adrejewski, G. Ogromin, K. Kniaziew, S. Maslich, O. Jawoj, E. Czernikow, W. Lawrow, W. Popow. W każdym kwartale powstały stołówki czy przedszkola, zaś szkoły i szpitale obsługiwały kilka kwartalów. Pierwsze powstające budowle realizowane były w duchu skrajnego funkcjonalizmu, z jego racjonalną płanowością, prostymi formami brył budynków i minimalną plastyką elewacji. Jednakże po wybudowaniu pierwszych kwartałów okazało się, że czysto funkcjonalna orientacja prowadzi do mało wyrazistego obrazu osiedla. Wywołało to dążenie do urozmaicenia struktury przestrzennej założenia i stworzenia bardziej różnorodnych form zabudowy. Tak stało się w trzecim kwartale gdzie jeden z bloków mieszkalnych wybudowany został na planie okręgu, a inne otrzymały formę schodkową. Dla zaprojektowania tego kwartału zaproszono młodych architektów-racjonalistów L. Lawrowa i W. Popowa, którzy wnieśli szczególnie konstruktywny wkład w wygląd osiedla. W połowie lat trzydziestych szereg budowli zostało „wzbogaconych” dekoracją rzeźbiarską, co zakłóciło nieco ich modernistyczny charakter. Osiobiłą kwestią stanowią osiedla komuny powstające na wolnych terenach w istniejących już miastach. Ich powierzchnia jest, co prawda mniejsza od socgorodów, ale większa niż obszar przeciętnego kwartału. W obliczu istniejącej tkanki miejskiej często założenia tego typu nie były realizowane w całości. Przykładami rozwiniętych kompleksów mieszkaniowych są kwartały w rejonie dawnej Dangujerowki w Moskwie z lat 1929-1933 autorstwa M. Motyliewa i B. Blochina, osiedle w Erewaniu projektu G. Koczara i M. Mazmanjana powstałe w latach 1931-1932, czy osiedle im. Szumiana (Armenikend) w Baku zaprojektowane przez A. Iwanickiego i A. Samojłowa. W Swierdłowsku w tym samym czasie powstał kwartał komuna autorstwa N. Antonowa, W. Sokolowa i A. Tumbsasowa. W tym przypadku całość zabudowana została pięciopiętrowymi blokami z mieszkaniami dwu, trzy i czteropokojowymi. Centrum kompozycji kwartału stanowi dziesięciopiętrowy blok na planie półokręgu przeznaczony pierwotnie dla mieszkańców z nieliczną rodziną. Korpusy mieszkaniowe uzyskały połączenia z rozwiniętą siecią punktów obsługi uspoleczniczonej. Oprócz zaspakajania potrzeb mieszkańców kwartału, poprzez ulokowanie w nim: żłobka, stołówki, sklepu spożywczego, fryzjera, klubu z biblioteką, szpitala, apteki, sali gimnastycznej, tym co przyciągać miało przybyszów z innej części miasta był wyspecjalizowany sklep z artykułami przemysłowymi. W latach 1929-1930 w Charkowie powstał kompleks mieszkalny „Lucz” dla robotników z pobliskiej fabryki, autorem zwycięskiego projektu na plan osiedla był G. Weigman. Założenie zrealizowane zostało dla 1000 mieszkańców. Rozlokowano ich albo w jednym z dwu potężnych bloków na 228 mieszkań przeznaczonych dla rodzin lub w budynku dla samotnych. W obrębie kwartału znalazła się zamknięta kuchnia-stołówka mieszcząca jednorazowo 100 osób, wydająca posiłki również na wynos, przedszkole, żłobek, pralnia z suszarnią oraz sklep i klub, obsługujący również sąsiedni kwartał. Idee urbanistów doczekały się realizacji, przynajmniej na poziomie podstawowym, czyli kombinatu mieszkaniowego. Szczęśliwie między teorią a praktyką zaistniały spore rozbieżności i mieszkańcy ZSRR nie zaznali inżynierii życia, którą oferował w swym upiornym projekcie N. Kuźmin. Trudno też oprzeć się wrażeniu, że kwartały komuny to nic innego jak protoplasti dzisiejszych blokowisk. Trzeba jednak zauważyć, że idea miasta komuny w sensie urbanistycznym od początku nie była pewnym rozwiązaniem. Architekci utknęli na zagadnieniu strefy mieszkaniowej, pomijając w zasadzie zagadnienia centrum administracyjnego, dróg i transportu czy lokalizacji poszczególnych zon. Koncepcja miasta komuny i, niecozerwalnie z nim związana, idea domu-komuny wywarła duży wpływ na późniejsze realizacje. Koncepcja jednostki mieszkaniowej, sprzężonej z szeroką siecią usług uspoleczniczonych i kulturalnych znalazła kontynuację w realizowanych projektach kwartału komuny czy mikrorojonu. Jednakże nieliczące się z realiami społecznymi, kulturowymi i ekonomicznymi projekty, spowodowały kategoryczną reakcję władz radzieckich. Uchwała Komitetu Centralnego z 1930 roku głosi: Do rodzaju nieziszczalnych obecnie utopii zaliczyć należy projekty przewidujące natychmiastowe tworzenie na koszt państwa osiedli komunistycznych, o kompletnym skoletywuizowaniu wszystkich stron życia (...). Wykonanie tych utopii, niewiączących się z materialnymi zasobami kraju i stopniem przygotowania oraz upodobaniami i przyzwyczajeniami ludności, może spowodować olbrzymie straty i zdyskredytowanie naszej socjalistycznej idei przebudowy społeczeństwa (...).21. W trzy lata później władza sowiecka, wykorzystując prestiżowe znaczenie Międzynarodowego Konkursu na Pałac Rad, wystąpiła zdecydowanie przeciw utopijnemu traktowaniu społeczeństwa. Decyzje te przekreśliły eksperymenty socjalne i formalne radzieckich urbanistów.22. Kwartal mieszkaniowy w Swierdłowsku, N. Antonow, W. Sokolow, A. Timbasow, 1931-1932, Makieta TEKST POWSTAŁ NA PODSTAWIE PRACY MAGISTERSKIEJ NAPISANEJ POD KIERUNKIEM PROF. UKSW DRA HAB. ZBIGNIEWA BANI 1 H. Gurjanowa, Radzieckie koncepcje nowego osadnictwa z lat 1928-31, Warszawa 1987, s. 21. 2 A. Riabuszyn., I. Szyszkina, Architektura radziecka, Warszawa 1987, s. 14. 3 Tamże, s. 16. 4 I. Wiśłocka, Dom i miasto jutra, Warszawa 1971, s. 11. 5 S. Chan-Magomiedow S. Omarowicz, Architektura sowieckiego avantgarda, Moskwa 2001, s. 127. 6 M. Turek, Społeczno-ekonomiczne przesłanki planowania miast w ZSRR, Gdańsk 1990, s. 152. 7 Gurjanowa, dz. cyt., s. 50. 8 Chan-Magomiedow, Omarowicz, dz. cyt., s. 127. 9 Turek, dz. cyt., s. 159. 10 M. Iljin, Moskwa, Warszawa 1976, s. 309. 11 Tamże, s. 130. 12 Objednienie Sowremiennych Architektorów 13 Chan-Magomiedow, Omarowicz, dz. cyt., s. 131. 14 Tamże, s. 134. 15 1) pójdzie spać o godz. 22.00 2) 8 godzin snu, wstawanie 6.00 3) gimnastyka 5 min. – 6.05 4) mycie 10 min. – 6.15 5) prysznic 5min. – 6.20 6) ubieranie się 5min. – 6.25 7) droga do stołówki 3min. – 6.28 8) śniadanie 15min. – 6.43 9) droga do garderoby 2min – 6.45 10) ubieranie się 5 min. – 6.50 11) droga do kopalni 10 min. – 7.00 12) zajęcia praktyczne; szycie; wjazd, huznia przebranie się i godz. – 15.00 13) droga do pokoju 10min. – 15.10 14) rozbieranie się 7 min – 15.17 15) mycie rąk 8 min. – 15.25 16) obiad 30min. – 15.55 17) droga do sali odpoczynku 3 min. – 15.58 18) mycie się i przebranie 10 min 19) droga do stołówki 2 min 20) herbata 15 min. 21) czas wolny – 4 godz. – 21.25 22) droga do stołówki, kolacja i droga do pokoju 25min - 21.50 23) przygotowanie do snu Ze: Chan-Magomiedow, Omarowicz, dz. cyt., s. 134. 16 Tamże, s. 152-153. 17 A. Bezprzowany, K. Kniaziew i E. Czernikow obronili wspólnie na MWT dyplom na temat Wielkiego Zaporoża. Głównym pomysłem autorów było ulokowanie głównej zabudowy na wyspie Hortica na Dniestrze. W celach związania wyspy z brzegiem planowali zbudować jeszcze jeden most, który wraz z istniejącym stworzyły pierścień transportowy. Usytuowany na wyspie socgorod miał zostać podzielony na dziesięć mikrorregionów (6-10 tys. mieszkańców), te zaś na kwartały. Za: Chan-Magomiedow, Omarowicz, dz. cyt., s. 176. 18 Riabuszyn, Szyszkina, dz. cyt., s. 23. 19 Chan-Magomiedow, Omarowicz, dz. cyt., s. 180. 20 Tamże, s. 183-184. 21 Cyt. za: J. Wujek, Mity i utopie architektury XX wieku, Warszawa 1986, s. 68. 22 Tamże, s. 70. MARTWA NATURA Z WĘDZIDŁEM JOHANNESA TORRENTIUSA – POUCZENIE MORALNE CZY UKRYTA IRONIA? Agnieszka Kostrzewska Malarstwo w siedemnastowiecznych Niderlandach było silnie związane z religią, protestanckim kaznodziejstwem¹, poezją, przysłowiem i moralizatorską myślą swoich czasów. Aż do lat 40. XX wieku zapominano o tym jakże ważnym zjawisku². Obrazy cenione były za ich doskonałość malarską, wierne odtwarzanie przedmiotów i życia codziennego, ale nie dostrzegano ich wymowy metaforycznej – tego, co obraz miał nam jeszcze przekazać poza owym zewnętrznym pięknem³. Emblematyczne schijnrealism (pozorny realizm) – przedstawienia wnętrz, martwych natur, nawet pejzaży, w rzeczywistości miały stać się małymi traktatami dydaktyczno – etycznymi albo swoistymi umoralniającymi kazaniami⁴. Realistyczność owych przedstawień miała zamaskować znaczenia poszczególnych przedmiotów, ukazać pojęcia czy przysłowie w symboliczny sposób⁵. Obrazowanie uważano za czynność umysłową, której pierwszoplanowym zadaniem było kształtowanie moralności i inteligencji społeczeństwa holenderskiego⁶. Wiedza była Holendrowi potrzebna, gdyż umożliwiała zrozumienie najlepszej ze sztuk – sztuki dobrego i cnotliwego życia. Widz, dzięki zdobytej wiedzy, mógł dostrzegać motywy zaczerpnięte z emblematów i wkomponowane przez malarza w obraz tot lering en vermaak (ku pouczeniu i rozrywce). Obraz stawał się rebusem z morałem lub też traktowany był jako denkbbeeld (wzniosły obraz do przemyśleń)⁷. Ostrzeżenia przed zbytnim zadufaniem widzów w łatwość rozwiązania symbolicznego znaczenia obrazu pojawiały się w XVII w. nawet u samych emblematyków. Roemer Visscher w przedmowie do swych Sinnepoppen pouczał, że być jaki Jan nie odczyta treści tak od pierwszego wejrzenia, gdyż wymaga to trochę przemyśleń i interpretacyjnych poszukiwań⁸. Obraz Torrentiusa od momentu powstania fascynował i przyciągał ludzi, zarówno swym zewnętrznym pięknem, jak i kryjącą się w nim tajemnicą. Zbigniew Herbert, zafascynowany dziełem Torrentiusa opisał je następująco: Światło obrazu jest osobliwe – zimne, okrutne, chciałoby się rzec, kliniczne. Jego źródło znajduje się poza malarską sceną. Wąski snop jasności określa figury z geometryczną precyzją, ale nie penetruje głębi, zatrzymuje się przed gładką, twarzą jak bazalt czarną ścianą tła. Po prawej stronie (...) gładniany dzban z ciepłą brązową polewą, na której zatrzymał się krajek światła. Pośrodku kielich zwany römer, z grubego szkła, do połowy napelniony winem. I wreszcie cynowy dzban z energicznie sterczącym dziobem. Owe trzy naczynia uszeregowane w jednej linii, twarzą do widza, w pozycji na baczność, stają na lewo zaznaczonej półce, na której znajdują się jeszcze dwie fajki, zurowone cybuchami w dół, i najmniejszy szczegół obrazu – rozpalona do białości karta papieru z partyturą i tekstem. U góry zaś ów przedmiot, którego zrazu nie mogłem odczytać i wydawał mi się zawieszony na ścianie częścią starej zbroi, przy dokładniejszej obserwacji okazał się wędźdłem kańczuchowym, używanym do poskramiania wyjątkowo narowistych koni. Ta metalowa uprząż, odarta z stajennej pospolitości, wyłania się z ciemnego tła – hieratyczna, groźna, posepna jak zjawa Wielkiego Komandora. To niezwykle dzieło posiada datę i monogram „T” albo „T/ 1614”. Z tyłu płotna znajduje się pieczęć króla Karola I. Obraz odkryty został przypadkiem w Enshede w 1913 roku – do tego czasu, przez trzy stulecia, służył jako przykrywka beczki rodzinnej. Od 1918 roku znajduje się w Rijksmuseum w Amsterdamie. Obraz jest popisem malarstwem, przykładem niebywalego talentu i – wbrew legendzie nie jest to przedstawienie zwierciadlanego odbicia przedmiotów, znajdujących się na obrazie. Jednak jaka jest wymowa obrazu Torrentiusa – czy jest to pouczenie moralne, przy odpowiedniej wiedzy łatwe do dostrzeżenia, czy zawiera w sobie tajemnicę, znacznie głębszy sens, zmieniając drastycznie przesłanie obrazu na bardziej ironiczne i przesmiewcze? Zarówno obraz jak i jego twórca są owiani tajemnicą, prawie nic w ich historii nie jest jednoznaczne i do końca pewne. Przez lata powstało wiele interpretacji jedynego zachowanego do naszych czasów dzieła Torrentiusa, a on sam jest postacią zagadkową, kontrowersyjną i fascynującą. Torrentius, a właściwie Johannes Symonsz van der Beeck urodził się w Amsterdamie w 1589 roku, przybrał pseudonim Torrentius, który wywodzi się od słowa torrens, co jest łacinizacją słowa beeck (strumień). Zasłynął nie tylko ze swoich doskonałych martwych natur, które chwalili Constantijn Huygens, ale i z fascynującego tego pisarza awanturniczego trybu życia i domniemannej przynależności do sekty różokrzyżowców. Torrentius posądzany był nawet o bycie głową holenderskich członków tej sekty, lecz ponieważ było to ugrupowanie sekretne, nie ma więc pewności potwierdzonej dokumentem, kto faktycznie do niego przynależał, jednak w przypadku malarza faktem jest, że z powodu owego oskarżenia rozpoczęto przeciwko niemu dochodzenie. Podczas procesu w 1627 roku w Haarlemie publicznie spalono obrazy Torrentiusa, uznając je za pornograficzne, rozpustne i bezbożne. W styczniu 1628 roku skazany został na 20 lat więzienia za zjine goodtloosheyt, abominabele ende growewelicke blasphemie, mitsgaders schrickelycke ende zeer schaddelycke heresie (jego bezbożność, ohydną i straszliwą blasfemię, występy przerażające i wielce szkodliwą herezję). Do tego wyroku więzienia w Haarlemie zwolniła go interwencja Sir Dudleya Carltona, ambasadora Korony Brytyjskiej, jak i wstawiennictwo samego króla Karola I. Malarz udał się na dwór swego wybawiciela, gdzie był wysoko ceniony za swoje doskonałe iluzjonistyczne martwe natury. Jednak szybko uwiąkał się w kolejne skandale i chcąc uniknąć kary, uciekł na kontynent – do Amsterdamu, gdzie po kolejnym pojmaniu, zmarł 17 lutego 1644 roku w wyniku tortur. Do dziś trudno powiedzieć, czemu malarz wrócił do Amsterdamu, gdyż z pewnością spodziewał się, jaki czeka go los. Zastanawiać może również, czemu Torrentius został potraktowany tak ostro, czemu proces pełen był niezgodności i nieczystych działań ze strony oskarżycieli oraz czy faktycznie malarz naruszał obowiązujące normy obyczajowe do tego stopnia, by nie mogło mu to być wybaczone. Jak słusznie zauważa Zbigniew Herbert, wydaje się, że problemem nie było faktycznie, to co robił, ale jak to Eick wat wils. Claes Jansz Visscher, Ilustracja z Sinnepoppen Roemera Visschera 1614 robił – ostentacyjnie, z uporem, notorycznie, tworząc dookoła siebie atmosferę zgorszenia i skandalu. A tolerancia kończyła się tam, gdzie natrafiano na skrajności$^{16}$. Można przypuszczać, że gdyby nie chodziło o Torrentiusa, final rozprawy byłby zupełnie inny. Zastanawiające jest również, że podczas procesu zarzut, będący wyjściem do wszczęcia całej sprawy – przynależność do różykrzyżowców – po prostu zniknął. Jakie jest jednak przesłanie jedynego zachowanego do naszych czasów obrazu Torrentiusa – Martwej natury z wędzidłem? Interpretacji tego niezwykłego dzieła jest wiele, żadna jednak nie wydaje się kompletna i przekonująca. Obraz w emblematyczny sposób ukazuje jedną z cnót kardynalnych, Umiarkowanie. Znając emblemat Roemera Visschera Eick wat wils (każdemu wedle jego smaku) znajdujący się na stronie tytułowej jego Sinnepoppen można stwierdzić, że Torrentius rozbudował to przedstawienie, ukazujące puchar stojący między dwoma dzbanami (holenderskie kruik i kan) i wypełnił go różnymi dodatkowymi przedmiotami – zapisem muzycznym, wędzidłem, dwiema fajkami, tak, że emblemat zagarnął całą przestrzeń przedstawienia dla siebie$^{17}$. W tym wypadku nie może być zatem mowy o dziele pobocznym, które w tajemniczy sposób coś objaśnia, gdyż dzieło poboczne (bijwerk)$^{18}$ stało się tutaj dziełem głównym$^{19}$; takie zjawisko zostało zresztą zauważone już wcześniej przy okazji przedstawień dziewcząt z klatkami dla ptaków, symbolizujących rozwiązłość owych panien, gdy klatka była otwarta$^{20}$. W swoim emblemacie Visscher cytuje klasyczny przykład spartańskiego króla Agesilausa, który zaleca, że wszystko powinno być in zijne juste even mate (w swojej własnej i właściwej mierze)$^{21}$. Po tym klasycznym przykładzie robi analogię do życia codziennego: wszyscy dodajemy wody do naszego wina wedle własnego smaku. Łagodzenie jednej cieczy inną jako obraz Umiarkowania – tradycja takiej symboliki sięga jeszcze XIII Występujące na obrazie wędździeło jest od dawna znanym symbolem Umiaru. Odnaleźć je można w rycinie Bruegla (Wstrzemięźliwość z cyklu Cnoty, 1560, Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam), który pojęcie wstrzemięźliwości odniósł zarówno do panowania nad mową\textsuperscript{25} jak i do działań człowieka uwarrunkowanych zachowaniem umiaru\textsuperscript{26}. W Ikonologii Cezarego Ripy czytamy natomiast: Z wędździelom w jednej dłoni a balastem w drugiej malujemy ją gwołi zilustrowania funckji umiaru, którą jest powsiiąganie i temperowanie rozmatitych stron duszy stosowane do czasu (...)\textsuperscript{27}. Eddy de Jongh twierdzi, że Torrentius chciał w swoim obrazie zawrzeć taki sam przekaz moralny, jaki w emblemacie zawarł Visscher. Intrigujące pozostaje jedynie to, iż życia Torrentiusa, prawdopodobnie członka tajemniczej sekty, w żadnym jego aspekcie nie charakteryzowało umiarkowanie. Jego obraz jest datowany na 1614 rok – w tym samym roku ukazały się Sinnepoppen Roemera Visschera. Ale na krótko przed rokiem 1614 ów emblemat znany był w niewielkim kręgu przyjaciół Visschera. Możliwe, że Torrentius mieszkał wtedy w Amsterdamie i miał sposobność zapoznania się z jego dziełem, i że rzeczywiście naśladował popularnego pisarza. Towarzyszący kompozycji tekst Visschera ogólnie wyjaśnia znaczenie obrazu Torrentiusa, ale i sama ta martwa natura tłumaczy się poprzez tekst umieszczony obok nut, u dołu kompozycji: Wat bu-ten maat bestaat, int on-maats qaat verghat (To, co istnieje poza miarą [ladem]) / w nad-miarze (bezładzie) zły suój koniec znajdzdie\textsuperscript{22}. Jest to zatem dosłowne upomnienie, ostrzeżenie przed nieumiarkowaniem, w którym mieści się zarówno nieumiarkowanie w paleniu jak i w piciu i któremu przeciwdziałać może wędździeło (breidel) – breidelen oznacza bowiem „okieliźwać”. Ważne jest wypełnianie szklanki nie tylko winem, ale i wodą. W myśl zasady dodając do swego pucharu z winem wodę, łagodzi się [je] wedle swego smaku tak, by każdy mógł wino do swojego smaku dopasować, Visscher traktuje ją jako obowiązującą dla umiarkowania i dodaje do niej stwierdzenie: może być ona stosowana do wielu innych spraw (...)\textsuperscript{23}. Motto Eick wat wils stanowiło również motto życiowe Visschera, wpisane przezeń np. do album amicorum Ernsta Brincka\textsuperscript{24}. Skrót „ER+” pojawiający się na obrazie zazwyczaj interpretowany jest jako skrót od Eques Rosae Crucis i co łączone jest z potencjalną przynależnością malarza do różokrzyżowców. Pieter Fisher, w książce Music in Paintings of the Low Countries in the 16th and 17th Centuries, skupia się głównie na zapisie muzycznym, który towarzyszy kompozycji. Podważa on twierdzenie A. J. Rehorsta$^{28}$, że nuty mają czysto dekoracyjny charakter, i doszukuje się głębszych, symbolicznych znaczeń w ich zapisie i widniejącym pod nim tekstem. Słusznie zauważa, że niebywała precyzja i jasność zapisu nutowego powinna ostrzegać interpretatorów, że Torrentius namalował muzykę w ten sposób z pełną świadomością$^{29}$. Pojawiła się pytanie, czy jest to końcowy fragment utworu muzycznego – pierwsza nuta wygląda jakby przerwano zapis utworu, co może prowadzić nas do takiego wniosku. Sens tekstu może zostać odnaleziony zarówno w pismach Visschera jak i utworach poety Hendricka Spiegla. Można również przypuszczać, że tekst ten nie mógłby powstać jako niezależna kompozycja specjalnie do obrazu, jako wynik zebrania w Roemerhuyss$^{30}$. Najbardziej interesujący, o ile nie kluczowy dla zrozumienia sensu obrazu jest właśnie niniejszy zapis (wraz z nutami). Tekst na obrazie brzmi: Wat bu-ten maat bestaat, int on-maats quaat verghat. Wielu pisarzy i interpretatorów próbowało poprawiać Torrentiusa: pisali quaat albo kwaad (zły), podczas gdy na obrazie wyraźnie napisane jest quaat. Co więcej, słowo napisane niepoprawnie znajduje się pod jedyną falszową nutą („h” zamiast „b”). Bez wątpienia omyłka ta nie jest przypadkowa. Torrentius wprowadza świadomie podwójny „błąd”. Nuta „h” to diabolus in musica – najgorszy błąd w muzyce od czasów średniowiecza, a słowo „niewłaściwy”, „zły” zapisane jest nieodpowiednio – quaat. Dopotrzeć się w tym można bez problemu kontynuacji późnego średniowiecznego symbolizmu, który np. wyrażał słowo pecaatum (grzech) za pomocą „muzycznego grzechu”$^{31}$. Jest to więc symboliczne naruszenie porządku (muzyka jest przecież sztuką proporcji, równowagi i harmonii). Owa kartka, będąca najażniejszym punktem obrazu zdaje się wręcz krzyczeć, iż zawiera istotne przesłanie, coś, co stanowi sedno całej kompozycji ukazującej je w sposób jasny, aczkolwiek jednocześnie dobrze zakamuflowany dla przypadkowego widza. Co jednak chciał zasugerować Torrentius wprowadzając ten błąd? Przekornie i ironicznie ukazać fałszoowego pouczenia? Czy może jeszcze bardziej podkreślić jego wymowę poprzez widoczne, niemal namacalne (a z pewnością słyszalne) ukazanie skutków braku umiaru? Obraz zawiera więc niedomówienie, może nawet świadomą sprzeczność, co tylko zwiększa sugestię względności prawdy. Możliwe, że mieści oba aspekty – zarówno pouczenie moralne, jak i ukrytą ironię. Ironię, odnoszącą się do ukazania, jak krucha może być moralność ludzka (przedstawienie potężnego wędźdla złowieszczo wiszącego nad delikatnym szkłem) i jak wielkie szkody może wywołać wymuszanie jej na ludziach, a społeczeństwo niekiedy w brutalny sposób realizuje własną jej wizję (wędźdło grzmiać z ambon. Wielu historiografów podkreślało, że życia Torrentiusa w żadnym wypadku nie charakteryzował umiar, ale nie można zakładać, że człowiek o takim życiorysie nie mógł stworzyć dzieła mówiącego o umiarze. (Nie każdy malarz tworzący obrazki erotyczne dla kolekcjonerów sam musiał być wyuzdany). Huygens, który poznał Torrentiusa odniósł silne wrażenie, że nie jest on ani wyrafinowanym ani dobrze wykształconym człowiekiem, za to miłym i przyjacielskim$^{32}$. Pod koniec pozostajemy jednak z pytaniami – czy obraz wyraża marzenie o wewnętrznym ładzie moralnym, stanowiąc manifest postawy outsidera i anonimowego „dewianta społecznego”? Prostej i jednoznacznej odpowiedzi nie ma. --- AUTORKA PRZYGOTOWUJE OBECNIE PRACĘ MAGISTERSKĄ PT. MARTWA NATURA Z WĘDZIDŁEM JOHANNESA TORRENTIUSA – PRÓBA INTERPRETACJI BIOGRAFICZNEJ POD KIERUNKIEM DRA BARTŁOMIEJA GUTOWKIEGO --- 1 Problem zależności między tematyką obrazów niderlandzkich a religią pogłębia Jan Białostocki w artykule Rembrandt i protestancka ikonografia. Przegląd problematyczny, w: J. Białostocki, Symbole i obrazy w świecie sztuki, Warszawa 1982, s. 268-277. 2 Zmieniły to dopiero prace takich badaczy jak m.in. Hans Kauffmann, Henk van de Waal, Herbert Rudolph, Eddie de Jongh czy Konrad Renger. 3 J. Białostocki, Ars emblematica. Wstęp, w: Ars emblematica. Ukryte znaczenia w malarstwie holenderskim XVII w., kat. wyst. Muzeum Narodowe, Warszawa 1981, s. 8. 4 Cyt. za: A. Ziembia, Iluzja a realizm. Gra z widzem w sztuce holenderskiej 1580-1660, Warszawa 2005, s. 19. 5 L. Brusewicz, Obraz, pojęcie i słowo w percepcji sztuki w Holandii XVII wieku, w: Ars emblematica. …, Warszawa, 1981, s. 12. 6 Tamże, s. 11. 7 Tamże. 8 Brusewicz, dz. cyt., s. 13. 9 Cyt. za: Z. Herbert, Martwa natura z wędzidłem, Warszawa 2000, s. 92-93. 10 F. Meijer w: The Dawn of the Golden Age, kat. wyst., Rijksmuseum, Amsterdam, 1993-1994, s. 605, nr kat. 277. 11 Ch. Brown, The Strange Case of Jan Torrentius: Art, Sex and Heresy in Seventeenth-Century Haarlem, w: Rembrandt, Rubens and Art of their Time: Recent Perspectives, ed Roland E. Fleischer, Susan Clare Scott, Pennsylvania, 1997, s. 225. 12 Więcej na ten temat w: C.L. Heesakkers ed., Constantijn Huygens. Mijn jeugd, Amsterdam 1987. 13 E. de Jongh, Erotica in vogelperspectief, w.: „Simiolus”, III, 1968-69, s. 67. 14 Cyt. za: Brown, dz. cyt., s. 227. 15 Ziembia, dz. cyt., s. 57. 16 Herbert, dz. cyt., s. 80. 17 E. de Jongh, Zinne- en minnebeelden in de schilderkunst van de zeventiende eeuw, Amsterdam, 1967, s. 58. 18 Holenderskie bijwerk (bywerk) – grecki parergon czyli dzieło poboczne. 19 Jongh, dz. cyt., s. 58. 20 Na przykład: Jongh, Erotica in vogelperspectief… 21 R. Visscher, Sinnepoppen, Amsterdam 1614, s. 62. 22 Tłumaczenie: Herbert, dz. cyt., s. 95. 23 Cyt. za: Jongh, Zinne- en minnebeelden…, s. 58. 24 Cyt. za: P. Fischer, Music in Paintings of the Low Countries in the 16th and 17th Centuries, Amsterdam 1975 s. 58. 25 P. i F. Roberts-Jones, Pieter Bruegel Starszy, Warszawa 2000, s. 200. 26 Tamże, s. 200. 27 Cyt. za: C. Ripa, Ikonomia, Kraków 2004, s. 403. 28 A. J. Rehorst, Torrentius, Rotterdam, 1939. 29 Fisher, dz. cyt., s. 59. 30 Tamże, s. 59. Roemerhuis był właściwie salonem artystycznym, w którym bywali malarze, aktorzy i poeci, chociażby P. C. Hooft, Hendrick Spiegel czy Gerbrand Bredero. 31 Tamże, s. 60. 32 Brown, dz. cyt., s. 231. Ewa Nowak, bez tytułu Święty Kajetan pochodził z Vicenzy - miejscowości należącej do republiki weneckiej. Urodził się w 1480 roku, w zamożnej rodzinie, dzięki czemu odbierał staranne wykształcenie i uzyskał tytuł doktora prawa na uniwersytecie w Padwie. W wieku 36 lat przyjął święcenia kapłańskie, a w roku 1524 wraz z biskupem teatynskim, Gianpietrem Carafą, założył w Rzymie zakon, którego nadrzędnym celem było duszpasterstwo$^1$. Surowa reguła teatynów zabraniała zarówno posiadania jakichkolwiek własności czy stałych dochodów jak i zbierania almuzny, zakon miał utrzymywać się wyłącznie z dobrowolnych ofiar. Święty Kajetan odznaczał się niezachwaną wiarą w Opatrzność Bożą. Poświęcił się służbie najbiedniejszym – razem ze współbraciąm opiekował się rannymi podczas sacco di Roma w 1527 roku, pielęgnował chorych w trakcie epidemii w Wenecji, podjął akcję charytatywną na rzecz ubogich w Neapolu, gdzie w 1547 roku oddał życie, angażując się w przeciwdziałanie bratobójczym walkom wojny domowej$^2$. Wzrost popularności świętego Kajetana odnotowuje się szczególnie w XVII wieku, za panowania papieża Klemensa X, który w 1671 roku dokonał jego kanonizacji. Do rozpowszechnienia kultu świętego na ziemiach dawnej Rzeczpospolitej przyczynił się zakon trynitarzy, co uwarunkowane było historycznie$^3$. W każdym klasztorze i kościele należącym do trynitarzy występowali wizerunki Kajetana. W XVIII w. na skutek szerzenia się nabożeństwa do Bożej Opatrzności, powstawały liczne wyobrażenia świętego. Za jego pośrednictwem polecano się Bożej Opiece, czego dowodem jest Nowenna do św. Kajetana, wydana w Krakowie w 1723 roku$^4$. Swoistym fenomenem jest popularność Kajetana w kościele ormiańskim, której przyczyn można się doszukiwać w roli, jaką odegrali teatyni w nawróceniu Ormian na katolicyzm$^5$. W oltarzu bocznym lubelskiego kościoła pod wezwaniem Świętego Ducha – sanktuarium Matki Bożej Dobréj Rady – znajduje się osiemnastowieczne dzieło nieznanego autora przedstawiające świętego Kajetana z Thieny. Został on zaprezentowany w pozycji klęczącej, z Dzieciątkiem na rękach, przy stole oddzielającym go od trzech postaci umieszczonych w lewym rogu obrazu. Powyżej dostrzegamy anioły i widniejący w głębi, podobny do słonecznego, krąg. Kajetan, mężczyzna w młodym wieku, z krótką brodą, ubrany w czarną szatę, utkwił wzrok w trzymanych na rękach, nagim Dzieciątku, które zwrócone ku świętemu, lewą rączką chwytą go za brodę, w prawej trzyma lilię. Obie postaci opromienione są blaskiem, wyobrażonym za pomocą złotych promyczków widocznych wokół ich głów. Ponad nimi zwiesza się biała draperia przypominająca zasłonę. W centrum kompozycji dostrzegamy nakryty białym obrusem stół z otwartą Ewangelią, krzyżem leżącym na zamkniętej księdze oraz trzema okrągłymi bochenkami chleba. Z pomiedzy nich zwiesza się filakteria w kształcie litery „S”, na której widoczny jest cytat z Ewangelii: Szukajcie uprzód Królestwa Bożego a to wszystko będzie wam przydane…. Po lewej stronie stołu, w formie zwartej grupy, zaprezentowane zostały trzy klęczące postaci, zwrócone w geście modlitewnym do świętego. Reprezentanci sfery niebios – wyłaniające się zza chmur anioły – rozpościerają wstęge z inskrypcją: Dominus videbit et providebit, zaś powyżej, ze złotego okręgu, Święty Kajetan, XVIII w., kościół Świętego Ducha w Lublinie fot. J. Mleczek promieniuje jasność i rozchodzi się dookoła, tworząc złotą poświatę. W dolnej części obrazu umieszczono napis: S. Caietane ora pro nobis et provide nobis. Niestety, poza przybliżonym datowaniem, nie dysponujemy żadnymi informacjami na temat historii obiektu. W wyniku prowadzonej od czerwca do września 1993 roku przez Jerzego Chodora konserwacji zmieniła się kolorystyka dzieła, a kompozycja stała się czytelna wraz ze wszystkimi jej szczegółami oraz inskrypcjami. Dotychczas nikt nie podjął próby przyjrzenia się ikonografii obrazu z kościoła Świętego Ducha. Przedstawienie to różni się od występujących na terenie Polski wizerunków świętego. Najczęściej mamy do czynienia z ilustracjami wizji mistycznych o podobnym schemacie kompozycyjnym – z Marią podającą Kajetanowi Dzieciątko. Jako przykład możemy przytoczyć dzieła: Szymona Czechowicza z popijarskiego kościoła Rozesłania Apostołów w Chełmie, z 3. kwietnia XVIII wieku, czy Ignacego Kozłowskiego, z kościoła parafialnego w Janowie Lubelskim, z 1802 roku, gdzie dodatkowo występuje trójkąt z Okiem Opatrzności. W sporej grupie osiemnastowiecznych wyobrażeń św. Kajetana odnotowujemy obecność Matki Bożej (można tu wymienić freski z kościoła św. Trójcy w Sierdze, obrazy z kościołów: Świętej Trójcy w Gliwicach, Podwyższenia Krzyża w Hucie Krzeszowskiej, bazyliki oo. Dominikanów w Lublinie, jak również dzieło Łukasza Orłowskiego z klasztoru oo. Kapucynów w Krakowie), jakkolwiek popularne były także przedstawienia samego Kajetana piastującego na rękach Dzieciątko. Należą do nich między innymi: Święty Kajetan na tle panoramy Lucka, ze zbiorów tamtejszego Muzeum Krajoznawczego, a także obraz Szymona Czechowicza z kościoła oo. Kapucynów w Lubartowie. Ze swoistą odmianą mamy do czynienia w osiemnastowiecznym dziele nieznanego artysty znajdującym się Święty Kajetan ze Świętą Rodziną, XVIII w., kościół Świętej Anny w Kijanach, fot. M. Ołdakowska w kościele Świętej Anny w Kijanach, gdzie obok Marii podającej Kajetanowi Dzieciątko artysta ukazał także postać świętego Józefa. Co więcej, dostrzegamy tu nieczęsto spotykany wariant koronowanego wizerunku, na którym nie tylko na głowie Marii, lecz także świętego Józefa widnieje korona (swoim kształtem zdradzająca wyraźne wpływy wschodnie). Do najliczniej spotykanych atrybutów świętego Kajetana na gruncie sztuki polskiej należą lilia oraz księga Ewangelii. Nie są one charakterystyczne wyłącznie dla Kajetana, przeciwnie, istnieje liczna grupa świętych ukazywanych z tymi przedmiotami. Na niektórych przedstawieniach ponad postacią Kajetana widnieje trójkąt z Okiem Opatrzności. Widzimy więc, że polska ikonografia świętego Kajetana jest mało zróżnicowana, dość schematyczna, przeważnie ukazująca go w scenie wizji Dzieciątka Jezus, w sposób jaki obrazowani byli także inni święci. Kajetan często występuje bez atrybutów, które jednoznacznie kojarzyłyby się z założycielem zakonu teatynów. Taki stan rzeczy bywa przyczyną trudności z rozpoznaniem świętego, co nieuchronnie prowadzi do pomylek interpretacyjnych. Najlepszego przykładu dostarcza wspomniane wyżej przedstawienie z Muzeum Krajoznawczego w Łucku, przez długi czas określane jako wizerunek świętego Ignacego Loyoli, a także wyobrażenie z kościoła Świętej Anny w Kijanach, w literaturze funkcjonujące jako obraz świętego Jana Kantego ze Świętą Rodziną. Inaczej jest w przypadku opisanego wyżej dzieła z kościoła Świętego Ducha w Lublinie. Choćż święty piastuje na rękach Dzieciątko opromienione blaskiem światłości niebiańskiej, nie sama wizja mistyczna stanowi tutaj temat przedstawienia. Wyeksponowane na pierwszym planie trzy bochenki chleba wraz ze zwieszającą się ze stolu filakterią z ewangelicznym cytatem są wyraźnym nawiązaniem do surowej reguły teatynów, opartej na wierze w Bożą Opatrzność, która troszczy się o wszystko, co niezbędne człowiekowi do życia. Jako analogię można przytoczyć osiemnastowieczne dzieło Franciszka Smuglewicza z Muzeum Sztuki Litewskiej w Wilnie\textsuperscript{14}. Ukaźuje ono założyciela zakonu teatynów w gronie współbraci. Kajetan blogoslawi znajdujące się w wielkim koszu chleby, zaś jeden bochenek trzyma w rękach. Zarówno gest wyeksponowanych trzech palców, jak i spojrzenie skierowane ku Oku Opatrzności jednoznacznie sugerują wymowę przedstawienia. Powróćmy jednak do lubelskiego obrazu. Oprócz umieszczonej przy bochenkach chleba filakterii z cytatem z Ewangelii, odstrzegamy jeszcze trzymaną przez anioły wstęge, na której także znajduje się napis stanowiący wyraźne zapewnienie o Bożej Opiece. Mamy więc do czynienia z przykładem włączenia do sfery obrazowej elementu tekstowego. Zabieg ten został zastosowany w celu unacznienia treści obrazu, dla lepszego jej zrozumienia przez odbiorców. Napisy te nie mają nic wspólnego z występującymi często w polskiej sztuce barokowej na filakteriach zapisami słów kierowanych przez Boga do osób doświadczających wizji mistycznych i należy je traktować wyłącznie jako swoiste wyjaśnienie sensu wyobrażenia. Zwrócmy uwagę na jeszcze jedną kwestię. Jak wspominaliśmy wyżej, działalność zakonu teatynów nastawiona była głównie na niesienie pomocy najbardziej potrzebującym – ubogim, nieuleczalnie chorym. Lubelski kościół Świętego Ducha był prepozyturą szpitala. Nie jesteśmy w stanie podać dokładnej daty powstania, jednak jest możliwe, że szpital ten zaistniał już w latach 80.–90. XIV wieku i funkcjonował wraz ze zintegrowanym z nim kościołem czy kaplicą. Jeszcze w XVII wieku, kiedy jego położenie finansowe pozostawało wiele do życzenia, szpital utrzymywał ponad stu pięćdziesięciu chorych\textsuperscript{15}. Nieprzypadkowo więc obraz świętego Kajetana pojawił się w tym miejscu. Znane są także inne przykłady występowania przedstawień założyciela zakonu teatynów w świątyniach połączonych z instytucjami o charakterze szpitalnym. Można tu wymienić chociażby kościół Świętego Józefa i Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny w Józefowie Ordynackim (obecnie Bilgorajskim)\textsuperscript{16}, kaplice: Świętej Trójcy w Gliwicach i Świętego Kajetana w Odrowążu, a także kościół Świętego Ducha w Kościancie\textsuperscript{17}. Widzimy więc, że obok innych środowisk kult świętego Kajetana rozpowszechniany był również tam, gdzie zajmowano się działalnością charytatywną. Lubelski obraz jest przykładem dzieła, w którym zaakcentowany został aspekt zwracania się do świętego z prośbą o pomoc, co najwyraźniej czynią usytuowane w lewym rogu trzy klęczące postaci. Świadczy o tym także umieszczona na samym dole inskrypcja, będąca kierowaną do Kajetana prośbą wiernych o wstawiennictwo u Boga. \begin{footnotesize} \begin{enumerate} \item J. Duchniewski, \textit{Kajetan z Thiény}, w: \textit{Encyklopedia Katolicka}, t. 8, red. A. Szostek, B. Migut, E. Gigilewicz, Lublin 2000, kol. 339-340. \item P. Skarga, \textit{Żywoty świętych pańskich na wszystkie dni roku}, Mikołów-Częstochowa, 1913, s. 777-779. \item A. Witko, \textit{Sztuka w służbie Zakonu Trójcy Świętej}, Warszawa 2002, s. 383-385. \item P. Kondraciuk, \textit{Św. Kajetan ze zbiorów Muzeum Krajoznawczego w Lucku. Analiza ikonograficzna obrazu}, w: \textit{Wołyńska ikona: dosłownieka ta rjestawacja. Naukowy zbiornik. Wypusk 13. Materiały XIII międzynarodnej naukowej konferencji m. Luck – m. Włodzimierz-Wołyński 2-3 listopada 2006 roku}, Luck 2006, s. 37. \item Tenże, \textit{Obraz św. Kajetana z kościoła ormiańskiego w Zamościu}, „Zamojsko-Wołyńskie Zeszyty Muzealne”, t. 1, Zamość 2003, s. 201; por. Tenże, \textit{Obraz św. Kajetana z kościoła ormiańskiego w Zamościu}, „Zamojski Kwartalnik Kulturalny” 1/2/2004, s. 31-34; zob. także: J. Chrząszczewski, \textit{Kościoly ormiańskie na Podolu. Architektura i wyposażenie}, w: \textit{Sztuka kresów wschodnich}, t. 3, red. J. K. Ostrowski, Kraków 1998, s. 75-85. \item \textit{Dokumentacja prac konserwatorskich przy ołtarzu bocznym w „Św. Kajetanu” w kościele rektorskim p. w. Św. Ducha w Lublinie}, red. K. Kawiak, fot. J. Mleczek, Lublin 1993. Za udostępnienie dokumentacji wraz z ilustracjami dziękuję jej autorowi – Krzysztofowi Kawiakowi. \item KZSwP, t. 8, z. 5, s. 8, il. 100. \item KZSwP, t. 6, z. 5, s. 22. \item M. Jacmiacka, \textit{Kajetan z Thiény w ikonografii}, w: \textit{Encyklopedia Katolicka}, t. 8, kol. 340-341. \item KZSwP, t. 8, z. 11, s. 34, il. 113. \item Informacje na temat ikonografii świętego Kajetana z Thiény między innymi w: F. Andreu, \textit{Gaetano da Thiene}, w: \textit{Biblioteca Sanctorum}, t. 5, Roma 1964, kol. 1345-1349; C. Jöckle, \textit{Encyclopedia of Saints}, Lo 1995, s. 83-84; M. Jacmiacka, dz. cyt., kol. 340-341. \item Kondraciuk, dz. cyt., s. 35-36, il. 1. \item KZSwP, t. 8, z. 11, s. 12, il. 67. \item Witko, dz. cyt., s. 384-385, il. 303. \item A. Wadowski, \textit{Kościoly lubelskie}, Lublin 2004, s. 386; zob. także: A. T. Wojcik, \textit{Kościół Świętego Ducha na tle historii Lublina i jego kościołów}, Lublin 1992, s. 13-17; D. Prucnal, \textit{Szpital przy kościele p. w. Ducha Świętego w Lublinie w latach 1419-1655}, Lublin 2006. \item KZSwP, t. 8, z. 3, s. 15. \item KZSwP, t. 5, z. 10, s. 54. \end{enumerate} \end{footnotesize} KRATA KAPLICY WAZÓW PRZY KATEDRZE WAWELSKIEJ. IKONOGRAFIA I TREŚCI IDEOWE ks. Arkadiusz Gontarek Katedra krakowska na Wawelu – koronacyjna świątynia polskich królów i narodowa nekropolia, stała się przez wieki skarbnicą bezcennych dzieł sztuki. Wiele z nich, zwłaszcza tych najbardziej wyróżniających się wartościami historycznymi i estetycznymi, doczekało się licznych opracowań naukowych. Jednak w tej ogromnej pracy, będącej spuścizną całych pokoleń naukowców różnych dziedzin, zabrakło szerszego opracowania dotyczącego ażurowych drzwi z brązu prowadzących do królewskiej kaplicy Wazów. O ile sama kaplica posiada bardziej lub mniej obszerne rozprawy z punktu widzenia historii sztuki¹, sama krata jest wciąż konsekwentnie pomijana. Celem tego artykułu jest zatem wypełnić choć w niewielkim stopniu tę lukę, gdyż dzieło to zasługuje na większą uwagę. Trzeba podkreślić, że wspomniany obiekt, obok wielkiego bogactwa ornamentalnego, przepelniony jest głębokimi treściami ideowymi i posiada bardzo rozbudowany program ikonograficzny. W pierwszej części artykułu przedstawię zatem cały kontekst historyczny dotyczący samej kaplicy Wazów, osoby fundatora i wykonawcy kraty. Drugą część stanowić będzie szczegółowy opis formalny dzieła. Natomiast w trzeciej i ostatniej części zawrę problemy ikonograficzne i przeanalizuję treści ideowe. HISTORIA KRATY Królewska kaplica Wazów, z którą brązowa krata stanowi integralną całość, została dobudowana do południowej nawy katedry wawelskiej w XVII wieku. Ustytuowana jest w miejscu, gdzie w pierwszej połowie XIII wieku bp Jan Prandota (zm. 1266) wzniósł kaplicę pw. świętych Piotra i Pawła. Od jego nazwiska przyjęła potem nazwę kaplicy Prandocińskiej, a w ciągu wieków nazywana była również kaplicą Psauterzystów oraz kaplicą pw. Niepokalanego Poczęcia N.M.P.². W swojej zewnętrznej formie nawiązuje wprost do sąsiadującej z nią od wschodu słynnej renesansowej kaplicy Zygmuntowskiej, natomiast wnętrze zaskakuje zupełnie odmiennym programem w duchu baroku. Jego wyraźnym dopełnieniem jest właśnie omawiana krata, nasyciona klimatem dewocji, zgodnym z programem wojującego Kościoła i poczuciem marności życia, a także panegiryzmem właściwym kulturze sarmatyzmu³. Krata kaplicy Wazów, część zewnętrzna Główną przyczyną wzniesienia rodowego mauzoleum Wazów była śmierć pierwszej żony Zygmunta III, królowej Anny Austriaczki (zm. 10 lutego 1598)⁴. Jednak projekt doszedł do skutku dopiero w latach 1664-1676, za panowania króla Jana II Kazimierza⁵. To on uczynił ówczesnego biskupa krakowskiego Andrzeja Trzebickiego (1658-1679)⁶ egzekutorem swojego testamentu⁷, jemu też po abdykacji, powierzył opiekę nad wyposażeniem kaplicy⁸. Na polecenie biskupa ukończono w niej wykładanie ścian marmurami, zakupiono ołtarz, a już po śmierci króla (zm. 1672) wykonano epitafia i w 1673 roku sprowadzono z Gdańska potrzebne drzwi z brązu⁹. Osobę Trzebickiego upamiętniają słowa na górnej listwie obu skrzydeł kraty od strony kaplicy: ROKU PAŃSKIEGO 1673 BISKUP TRZEBICKI. Od drugiej połowy XVI wieku i przez cały XVII wiek wyjątkowo ważnym ogniskiem sztuki staje się Gdańsk. Jest to następstwem dużego rozwoju ekonomicznego tego miasta, jako bramy eksportowej polskiego zboża i importowej dla towarów pochodzenia zachodniego. Rozwijają się tutaj wiele rzemiosł artystycznych takich jak konwisarstwo, ludwisarstwo i złotnictwo, a wysoki poziom artystyczny sprowadza do Gdańska wielu nabywców z całego kraju. Szybko bierze górę nad ważnym dotychczas Krakowem, który zaczął zamierać w tym względzie po przeniesieniu królewskiego dworu do Warszawy w 1609 roku¹⁰. Konsekwencją tego jest fakt, że większość potrzeb katedry wawelskiej w zakresie ludwisarstwa i konwisarstwa zaspokajały artyści gdańscy. Można tu wymienić m.in.: kraty nieznanych twórców do kaplic Zadzika i Batorego, wykonaną przez Piotra von der Rennen srebrną trumnę św. Stanisława, blaszane epitafia Gabriela i Katarzyny Tarnowskich z kaplicy Batorego oraz metalowe kartusze epitafijne z kaplicy Wazów¹¹. Dziełem gdańskiego artysty jest również owa krata z brązu, zamykająca rodowe mauzoleum Wazów. Wykonał ją w 1673 roku warsztat Michała Weinholda, protoplasty drezdeńskiej rodziny ludwisarzy¹². Potwierdza to inskrypcja umieszczona na listwie rozdzielającej górne i dolne kwatery drzwi od strony zewnętrznej: MICHAEL WEINHOLD GEDANENSIS FECIT GEDANI ANNO 1673. Opis formalny kraty Krata kaplicy Wazów została odłana z brązu i ma formę ażurową. Składa się z dwóch równych szerokości skrzydeł, otwierających się do wnętrza oraz wieńczącego całość tympanonu o łuku pełnym. Pomiędzy górną i dolną partią dziela znajduje się szeroka belka, na której spoczywa zwieńczenie. Każde ze skrzydeł zamocowane jest przy pomocy masywnych metalowych sworzni – górą do wspomnianej belki, a dołem do posadzki, tworząc specyficzne zawiasy. Skrzydła brązowych drzwi są podzielone w połowie swojej wysokości listwą, profilowaną od strony zewnętrznej i gladką od wewnątrz, tworząc w ten sposób cztery bogato dekorowane kwatery. Strona zewnętrzna kraty Tympanon na całej swojej przestrzeni jest ażurowo wypełniony splotami akantu. W centrum znajduje się rozbudowana tarcza herbowa rodu Wazów ujęta w lańcuch Orderu Złotego Runa. Nad nią umieszczona jest królewска korona, a po bokach dwie symetrycznie ulożone gałązki lauru. Pięciopolowa tarcza herbowa w typie hiszpańskim, posiada skwadrowane herby Królestwa Polskiego (Orzeł) i Wielkiego Księstwa Litewskiego (Pogoń) oraz herby Szwecji (Trzy Korony), Gotlandii (Złote Lwy) i Wazów (Snopek) w pięciodzielnym polu sercowym. Po obu stronach herbu w jego stronę zwracają się dwa uskrzydlone putta. Jedno z nich, znajdujące się po lewej stronie, lewą ręką oplata gałązką lauru herb, a prawą ręką unosi w górę trójkat, w którym widnieje ażurowy napis TRINITAS. Natomiast putto z prawej strony również lewą ręką oplata herb gałązką lauru, a w prawej unosi do góry kolo z ażurowym napisem AETERNITAS w środku. Poniżej tympanonu znajduje się szeroka profilowana belka w formie gzymsu. Pośrodku niej dwa małe uskrzydlone aniołki rozwijają wstęgę z napisem: IOANNES CASIMIRUS D[ei] G[ratia] REX POL[ONIAE] MAG[NUS] DUX LITH[UANIAE] RUS[SIAE] PRUS[SIAE] MAS[LOVIAE] SAM[OGITIAE] LIV[ONIAE] SMOL[ENSCIAE] CZER[NICHOVIAE] NEC/NON/SVEC[ORUM] GOTT (GOTH[ORUM]) VAND[ALORUM] Q[ue] HAEREDITA RIUS REX. Ramy okalające wszystkie kwatery mają formę profilowanych listew z ornamentem okuciowym we wszystkich narożach. Dodatkowo pośrodku każdej listwy znajduje się ozdobny kaboszon z niewielkim ornamentem roślinnym – okrągły na każdym krótszym boku i owalny na bokach dłuższych. Na prawym skrzydle drzwi umieszczona jest niewielka antaba, przymocowana do listwy oddzielającej kwatery górne i dolne. Kompozycję górnych kwat er drzwi łączy wyobrażenie drzewa, znajdujące się na ich styku, a także biegnąca środkiem banderola z napisem MEMENTO MORI. Poza tym, na jednej czwartej wysokości, w miejscu zetknięcia się obu pól, przymocowana jest niewielka uskrzydlona głowka putta. Górna kwatera z lewej strony, podobnie jak wszystkie kwatery znajdujące się po stronie zewnętrznej drzwi, posiada to wypełnione ażurową dekoracją akantową. W górnej partii kompozycji unosi się uskrzydlone putto, skierowane do środka całej kraty, z gałązką palmy w prawej ręce. Z lewej strony stoi drugie uskrzydlone putto, bawiące się puszczeniem baniek mydlanych, depcząc jednocześnie, leżące u stóp na poduszcze, insygnia władzy królewskiej: koronę, jabłko i berło. W lewym dolnym rogu kwatery stoi kadzielnica, z której unosi się dym. Posiada ona nodus i stopę, a czasza swoim kształtem przypomina łódkę. W górnej kwat erze z prawej strony również unosi się uskrzydlone putto, skierowane do środka całej kraty, trzymające w prawej ręce płonącą pochodnię. Pod nim znajduje się klepsydra ze skrzydłami, ustawiona na ludzkiej czaszce, z której oczodółów wypelzają weże. Czaszka opiera się o górną krawędź otwartej księgi, na kartach której widnieje napis: STATTVVM EST HOMINIBVS SEMEL MORI. W lewym dolnym rogu, wśród nielicznych kamieni i skałej roślinności, wyrasta z ziemi róża z opadniętym na ziemię jednym płatkiem. Natomiast w prawym dolnym rogu w podobny sposób wyrasta lekko więdzący kwiat tulipana. Dwie dolne kwatery drzwi w dwóch trzecich wysokości łączy banderola z napisem OMNIA AEQVAT. Natomiast na jednej trzeciej wysokości, kwatery połączone są dodatkowo wizerunkiem lufy armatniej. Dolna kwatera z lewej strony, wypełniona jest w całej swojej wysokości stojącym w centrum ludzkim szkieletem, skierowanym do widza. Trzyma on oburącz od wewnątrz odwróconą koronę królewską w geście rozrywania. Pod jego stopami rozrzucone są chaotycznie na ziemi elementy uzbrojenia: chorągwie, włócznia, szponton, miecz, hetmańska buława, helm, napierśnik i tarcza. Dolną kwat erę z prawej strony wypełnia również stojący ludzki szkielet, zwrócony frontalnie do widza. W obu rękach unosi w górę ludzkie czaszki. Pod jego stopami rozrzucone są chaotycznie na ziemi insygnia władzy królewskiej i duchownej: korona, berło, jabłko królewskie, miecz, tiara, infula, pastoral i rydel. STRONA WEWNĘTRZNA KRATY Wewnętrzna strona kraty prezentuje dekorację o wieleuboższą. Obramienia tympanonu, belka oddzielająca partię górna i dolną, a także listwy okalające poszczególne kwatery na skrzydłach drzwi są pozbawione profilowania. Jedyną ich dekoracją stanowią ozdobne nity, umieszczone w narożach kwatere oraz kilka nitów zamontowanych raczej chaotycznie. Na górnej listwie obu skrzydeł drzwi umieszczona jest inskrypcja: ANNO DOMINI MDCLXXXIII EPISCOPATU TRZEBICIANO. W tympanonie zostały powtórzone w większości elementy dekoracji znajdujące się na zewnątrz, a więc: ażurowe tło akantowe, w centrum rozbudowany herb z koroną królewską ujęty lańcuchem Orderu Złotego Runa oraz symetrycznie ulożone po obu stronach tarczy herbowej dwie gałązki lauru. Brakuje natomiast dwóch uskrzydlonych aniołków. Wszystkie kwatery przedstawiają bardzo podobną dekorację, składającą się z ażurowych krzewów akantu. Wyrastają one z ziemi pokrytej drobnymi kamieniami i skałą roślinnością. W akancie wypełniającym dolne kwatery, dodatkowo zakwitają kwiaty. IKONOGRAFIA I TREŚCI IDEOWE KRATY Przełom XVI i XVII wieku to niezwykle burzliwy okres w historii nowożytnej. Właśnie wtedy zbiegły się w czasie tendencje tzw. manierystyczne, a także kontrreformacyjne i barokowe$^{13}$. Pod ich wpływem pojawiały się nowe lub odradzały dawne zjawiska w dziedzinach związanych z kulturą, religijnością, mentalnością, a także w różnorakich działaniach społeczno-politycznych$^{14}$. Do najsilniejszych nurtów tej epoki, wywierających jednocześnie ogromny wpływ nie tylko w Rzeczypospolitej, ale również prawie w całej Europie, należała przede wszystkim kontrreformacja. Jej wyrazem było programowe potęgowanie nacisku ideologicznego, skierowanego przeciw humanistycznemu światopoglądowi. Chęć zwalczyć ponadto przejawy świeckiej ideologii i kultury, przeciwstawiała się również sztuce przesiąkniętej fascynacją pogańskim antykiem$^{15}$. Właśnie w tym czasie na nowo powróciła tematyka religijna, wanitatywna oraz głębsza refleksja o życiu$^{16}$. Swoistym „znakiem czasu” w tym momencie historii staje się pewnego rodzaju napięcie pomiędzy czasem i wiecznością, przemijalnością zjawisk i stałością rzeczy istotnych, między nicością człowieka i powszechnością Boga$^{17}$. W kulturze baroku, w Polsce i nie tylko, niezwykle popularną tendencją stało się mówienie i pisanie o śmierci na bardzo dużą skalę. Nie stanowiła ona teraz żadnego tabu i starano się oswoić z myślą o niej już od młodych lat$^{18}$. U schyłku XVI wieku można zaobserwować związane z tym różne makabryczne zamilowania, które w następnym wieku będą krzewiły się w dalszym ciągu w sztuce, poezji, a także w reżyserii uroczystości$^{19}$. Wyrazem tego były na przykład organizacje słynnych ceremoniałów pogrzebowych. tzw. Pompa funebris, połączonych ze specyficzną scenografią castrum doloris20. W dobie baroku zwłaszcza Kościół posługiwał się różnymi „okropnymi i odrążającymi” formami, aby wstrząsnąć ludźmi i zmusić ich do pewnego rodzaju myślenia i zachowania. Pewna surowość i dreszcz zgrozy w najwyższym stopniu został wydobyty przede wszystkim w sztuce obrazów. Tworzył się specyficzny „romantyzm” grobu, śmierci i rozkładu, który też wielu ostro krytykowało. Śmierć była przedstawiana w różnych, najczęściej budzących strach sytuacjach, np. na grobowcach w postaci szkieletu siedzącego na trumnie lub wychodzącego spod całunu. Wytworzył się też zwyczaj ustawiania w grobowcach prawdziwych szkieletów i czaszek w dekoracyjnych układach, umieszczania na ołtarzach relikwiarzy z odświętnie ubranymi szkieletami i integrowania ich z architekturą wnętrza21. W sztuce XVII wieku śmierć, najczęściej właśnie pod postacią szkieletu, będzie pojawiać się w najróżniejszych okolicznościach, np. wśród czterech etapów ludzkiego życia, albo jako bezlitosna luczniczka pędząca na koniu. Może też być towarzyszką do tańca kmiotka i szlachcica, lub stukającym młotkiem w zamknięte drzwi nieproszonym gościem22. Efekt zgrozy wywołany za pomocą takich środków miał najczęściej odniesienia natury religijnej23. Celem ich było uświadomienie żyjącym ich śmiertelności oraz zwracanie uwagi na sprawy wieczności, będącej prawdziwym i ostatecznym celem ludzkiej egzystencji24. Mając zatem na uwadze wyżej opisane upodobania tych czasów, należy znów przywołać postać wspomnianego już wcześniej biskupa Andrzeja Trzebickiego. Jak już zostało powiedziane, był on wykonawcą testamentu króla Jana Kazimierza, który po wyjeździe z kraju, oddał w opiekę pasterza krakowskiego wykończenie mauzoleum swojego rodu w katedrze na Wawelu. Jednym z zamówionych wówczas elementów wyposażenia kaplicy była potężna krata z brązu przeznaczona do jej wejścia, przepelniona w swojej dekoracji bujnością śmiertelną, bujnością złowróżbną25. Prawdopodobnie więc, choć nie mówią o tym żadne znane mi źródła, biskup Trzebicki nie tylko był zleceniodawcą wykonania tego dzieła, ale również autorem programu ideowego, który na nim się znalazł. Podobno w jego poczynaniach ujawniały się wyraźnie ślady swoistej fascynacji śmiercią. Może na to wskazywać chociażby jedna z wygłoszonych przez niego mów, w której wskazując na grób, miał go w zakakujący sposób określić pieszczołliwym mianem „gniazdeczka”26. Zatem biskup krakowski Andrzej Trzebicki, zamawiając ową kratę i nadając jej takie a nie inne treści, stał się wyrazicielem nie tylko własnych upodobań, ale również specyficznego ducha swoich czasów. Próba analizy treści ideowych kraty zamykającej wejście do królewskiej kaplicy Wazów, nie może obyć się bez zwrócenia uwagi na problem drzwi w ogóle. Jako integralny element architektoniczny zawsze pełniły one funkcję użytkową, ale oprócz tego nabierały także znaczenia symbolicznego. Rozpatrując problem drzwi w aspekcie filozoficznym zwracają one uwagę przede wszystkim jako coś, co ma być otwierane i zamkane. Dzięki temu, jakby siłą rzeczy, kojarzą się z przekraczaniem progu oddzielającego dwa różne światy: zewnętrzny i wewnętrzny, znany i nieznany, stojąc na granicy dwóch przestrzeni. Są zatem oczywistym symbolem śmierci jako przejścia z jednej rzeczywistości w inną i w tej funkcji czysto metaforycznej od dawna są ze sztuką sepulkralną związaną. Poza tym znaczenie przenośne drzwi w sensie ogólnym dotyczyło również Zbawienia i było symbolem Chrystusa, który sam o sobie powiedział: Ja jestem bramą. Jeśli ktoś wejdzie przez mnie będzie zbawiony (J 10, 9). Zatem, w rozumieniu chrześcijańskim, mają one znaczenie eschatologiczne, a otwarta brama oznacza wolny wstęp do raju zbawionych zamknięta zaś – zakazuje wstępu i oznacza wykluczenie. Nieprzypadkowo więc, wśród dekoracji omawianej kraty, tak ważne miejsce zajmuje akant. Jest on obecny właściwie we wszystkich partiach tego dzieła – na stronie zewnętrznej kryjąc się za mnogością postaci i przedmiotów, a od wewnątrz wyraстаć z ziemi w bujnych krzewach. Roślinie tej, bardzo popularnej w krajach o ciepłym klimacie, przypisuje się od wieków duże znaczenie, zwłaszcza w obrzędach pogrzebowych. Liści akantu używało bowiem do ozdabiania kamieni nagrobkowych, grobowców i greckich mauzoleów już w starożytności. Przedstawienie akantu zatem, w połączeniu z grobowcami, prawdopodobnie nawiązuje do symboliki nieśmiertelności, którą Grecy metaforycznie przedstawili w legendzie o powstaniu główk kolumn korynckich. Historia ta ukazuje akant jako roślinę posiadającą wielką moc życiową, której nic nie jest w stanie stłumić, ani powstrzymać. Również chrześcijanie, nawiązując głównie do tego, że jest to roślina wiecznie zielona, traktowali ją jako symbol nieśmiertelności. Zatem akant umieszczony na drzwach, które same w sobie niosą bardzo bogate treści eschatologiczne, nabiera szczególnego znaczenia. Możliwe jest, że autor dekoracji umieszczonej na kracie mauzoleum Wazów, korzystając z symbolicznego bogactwa akantu, chciał nadać jego obecności tutaj szczególnego znaczenia. Z jednej strony jest to roślina, która podobnie jak drzwi z całą swoją symboliką, stoi na granicy dwóch światów – doczesnego i wiecznego. Każdy więc, kto staje przed kratą kaplicy Wazów, pozostaje w sferze profanum. Z drugiej strony zaś, przejście przez tę ciasną bramę (Łk 13, 24) i akantową barierę, wprowadza w sferę sacrum, w której mają już swój udział Wazowie, spoczywający w tej kaplicy, na czele z samym królem Janem Kazimierzem. Przekroczyli oni wprawdzie granicę życia i śmierci, ale dzięki temu są nieśmiertelni, o czym swoją symboliką przypomina akant. Krata strzegąca dostępu do mauzoleum Wazów, jak przystało na wrota grobowej kaplicy z epoki baroku\textsuperscript{36}, obok treści eschatologicznych porusza też problem kruczości życia doczesnego i marności z nim związanych. Już po pierwszym spojrzeniu, o treściach tych przypomina banderola, łącząca dwie górne kwatery na wysokości oczu człowieka przeciętnego wzrostu. Umieszczony jest na niej słynny i jednocześnie bardzo sugestywny łaciński napis, którego przesłanie weszło na stałe do świata duchowej i plastycznej wyobraźni zachodniego chrześcijaństwa\textsuperscript{37} – PAMIĘTAJ, ŻE UMRZESZ. W duchu tego hasła, w lewym górnym polu jeden z aniołków zabawia się puszczańiem banięt mydlanych, które symbolizują przemijanie i znikomość\textsuperscript{38}. Obserwując to swawolne zachowanie można mieć wrażenie, że kpi on sobie z nas i naszych pozornych świetności, nie pozostawiając ani iskierki nadziei: cały nasz świat jest tylko bańką mydlaną\textsuperscript{39}. Treści te podkreślają również umieszczone w lewym dolnym rogu tej samej kwatery naczynie, z którego unosi się dym. Jego ułotność przypomina o marności i krótkotrwałości życia\textsuperscript{40}. Podobne przesłanie mają znajdujące się na dole prawej kwatery kwiaty, które już w Biblii są symbolem znikomości: Wszelkie ciało trawa, a wszelka chwała jego jak kwiat polny (Iz 40, 6) oraz Człowiek, jak trawa dni jego, jak kwiat polny, tak przekwitnie. Albowiem winione nań wiatr, i nie ostoi się, i więcej się nie pozna miejsca jego (Ps 102, 15-16)\textsuperscript{41}. Jednemu z nich na znak, że przemija opadł platek, drugi jest wyraźnie widoczny. Umieszczona natomiast w prawym górnym polu uskrzydlona klepsydra wskazuje na bezpowrotnie uciekający czas\textsuperscript{42}, co dodatkowo potęguje znajdująca się poniżej czaszka z wypelzającymi z oczodołów wężami\textsuperscript{43}. Dopelnieniem tych wszystkich symbolicznie ukazanych treści jest tekst umieszczony na kartach otwartej księgi z prawej górnej kwatery – POSTANOWIONO LUDZIOM UMRZEĆ RAZ, A POTEM SĄD (Hbr 9, 27). Jeszcze bardziej sugestywnie oddziałują swoim śmiertelnym przesłaniem dolne kwatery, gdzie autor dzieła wprost posłużył się funkcjonującymi już w średniowieczu wizerunkami śmierci w formie szkieletów\textsuperscript{44}. Ta straszliwa przeciwniczka rodzaju ludzkiego pokazuje tu swoją obojętność wobec doczesnych bogactw i tytułów, depcząc przemieszane w nielądzie, różnorodne insygnia władzy\textsuperscript{45} i ziemskiego splendoru. Takie samo podejście obrazuje puszczający bańki mydlane aniołek z lewej górnej kwatery, który również miażdży pod stopami królewskie insygnia ulożone na poduszcze. Można także odnieść wrażenie, że śmierć drwi sobie z praw i wolności szlacheckich, królewskich koron i tatar papieskich\textsuperscript{46}. Szkielet widoczny z lewej strony podkreśla to w geście rozrywania królewskiej korony, natomiast ten z prawej kwatery w makabrycznej zabawie dwoma ludzkimi czaszkami trzymanymi w rękach\textsuperscript{47}. Wszystko to ma uświadomić oglądającym kratę, że śmierć nie daje się przekupić. nawet najbardziej majętnym, a jej bezstronność, dostarcza ludziom najbardziej upośledzonym podczas ziemskiego bytowania pewnego gorzkiego pocieszenia\textsuperscript{48}. Banderola zaś, która łączy dolne kwatery, podsumowuje to wszystko umieszczoną na niej sentencją rzymskiego autora Claudiusa – WSZYSTKO (śmierć) WYRÓWNUJE. Na kracie widać ponadto pewną granicę pomiędzy rzeczywistością wieczną zobrazowaną w górnych partiach dzieła a rzeczywistością doczesną w dolnej strefie, przepelnioną słabością i marnością. Stanowią ją unoszące się w obu górnych kwaterach, skierowane do siebie aniołki. Pierwszy z nich, znajdujący się z lewej strony, zwraca uwagę na wartości, które ułatwiają dostąpienie zaszczytu przebywania z Bogiem w wieczności, ponieważ trzymana przez niego gałązką palmy ma symbolizować: honor, cnotę, pobożność, sprawiedliwość i zwycięstwo. Natomiast drugi z sąsiedniej kwatery, ujmując dlonią płonącą pochodnię, zwraca uwagę na życie wieczne, którego jest ona symbolem\textsuperscript{49}. Na dodatek w strefie tej stoi obsypane gesto liśćmi potężne drzewo, które może być swoistą drabiną do nieba, a także obrazem nieśmiertelności\textsuperscript{50}. Wbrew pozorom, treści ukazane na obu skrzydłach kraty mają wydźwięk pozytywny. Wszystkim marnościom bowiem przeciwstawiono wartości trwale, możliwe do poznania właśnie dopiero po śmierci, tzn. Boga i rzeczywistość nie mająca końca. Obrazują je elementy umieszczone w tympanonie, czyli ponad ziemskim światem – z jednej strony trójkąt z napisem TRINITAS (Trójca Święta), którą on symbolizuje, a z drugiej figura nie mająca ani początku ani końca, czyli kolo symbolizujące AETERNITAS (wieczność), o której przypomina umieszczony w środku napis\textsuperscript{51}. Właśnie wśród tych wartości znajduje się królewski tarcza herbowa złożona z herbów: Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego, Szwecji, Gotlandii oraz Wazów. Herb zmarłego bowiem, jest jedynym klejnotem, który nigdy wraz z jego posiadaczem nie umiera, ale który z nim razem przechodzi w wieczność, zachowując tam swe znaczenie\textsuperscript{52}. Właśnie do tej szczególnej rzeczywistości wydają się „unosić” króla Jana Kazimierza, fundatora kaplicy, aniołki z belki pod tympanonem, podtrzymujące kartę z wypisanymi oficjalnymi tytułami władcy: \begin{quote} JAN KAZIMIERZ, Z BOŻEJ ŁASKI KRÓL POLSKI, WIELKI KSIĄŻE LITEWSKI, RUSKI, PRUSKI, MAZOWIECKI, ŻMUDZKI, INFLANCKI, SMOLEŃSKI, CZERNIHOWSKI, A/1 TAKŻE SZWEDÓW, GOTÓW, WANDALÓW DZIEDZICZNY KRÓŁ.. \end{quote} Podsumowując należy podkreślić, że przedstawiona tutaj brązowa krata zamykająca wejście do rodowego mauzoleum Wazów nie jest dziełem samodzielnym. Stanowi ona istotny element wystroju kaplicy i wyraźne dopełnienie jej treści ideowych, które skupiają się na dwuwałkowej, sepulkralno-kommemoratywnej warstwie znaczeniowej. Z jednej strony eksponowana jest idea przemijania dynastii połączona z wiarą w życie wieczne, natomiast z drugiej został podkreślony wątek historyczny, który gloryfikuje całą dynastię\textsuperscript{53}. Tej głębszej w swej wymowie przestrzeni strzega równie bogate treściowo siedemnastowieczne brązowe drzwi. Przekroczenie ich wprowadza w przytaczający świat specyficznej kontrreformacyjnej dewocji o magicznym wręcz wydźwięku, oddając w bardzo sugestywny sposób ducha tamtej epoki. Mam nadzieję, że zarysowany przeze mnie kontekst historyczny, szczegółowy opis formalny, a także analiza problemów ikonograficznych i ideowych, pomoże zrozumieć głębokie treści ukryte pod warstwą symboliczną omawianej tutaj kraty kaplicy Wazów. TEKST POWSTAŁ NA PODSTAWIE PRACY SEMINARYJNEJ NAPISANEJ POD KIERUNKIEM KS. DRA JANUSZA NOWIŃSKIEGO 1 M. Rożek, Katedra wawelska w XVII wieku, „Biblioteka Krakowska”, nr 121, Kraków 1980, s. 127-159; M. Rożek, Źródła do fundacji i budowy królewskiej kaplicy Wazów przy katedrze na Wawelu, „Biuletyn Historii Sztuki”, 35, 1973, s. 3-9; M. Rożek, Uzupełnienie do fundacji królewskiej kaplicy Wazów, „Biuletyn Historii Sztuki”, 36, 1974, s. 393-395. 2 Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 4 Miasto Kraków, cz. 1 Wawel, pod red. J. Szablowskiego, Warszawa 1965, s. 82. 3 T. Dobrowolski, Sztuka Krakowa, Kraków 1978, s. 323. Dobrowolski 1978, s. 323. 4 Cyt. za: Rożek, Uzupelnienie…, s. 393. 5 Rożek, Źródła…, s. 7. 6 A. Przyboś, M. Rożek, Biskup krakowski Andrzej Trzebicki. Z dziejów kultury politycznej i artystycznej w XVII stuleciu, Warszawa-Kraków 1989, s. 8. 7 Katalog zabytków sztuki…, s. 83. 8 J. Chrościcki, Sztuka i polityka. Funkcje propagandowe sztuki w epoce Wazów 1587-1668, Warszawa 1983, s. 59. 9 Rożek, Katedra…, s. 143. 10 A. Bochnak, Eksport z miast pruskich w głąb Polski w zakresie rzemiosła artystycznego, „Studia Pomorskie” t. 2, pod red. M. Walickiego, Wrocław 1957, s. 66. 11 Rożek, Katedra…, s. 222-223. 12 Allgemeines Lexikon der bildenden Künstler von der Antike bis zur Gegenwart, von Ulrich Thieme, Felix Becker, Hans Vollmer, t. 35, Leipzig 1942, s. 296. 13 T. Chrzanowski, Wędrowki po Sarmacji europejskiej. Eseje o sztuce i kulturze staropolskiej, Kraków 1988, s. 291. 14 Słownik literatury staropolskiej: średniowiecze-renesans-barok, pod red. Teresy Michalowskiej, Wrocław 1998, hasło „Kontrreformacja”, s. 393-394. 15 J. Białostocki, Sztuka cenniejsza niż złoto. Opowieść o sztuce europejskiej naszej ery, t. 2, Warszawa 1974, s. 8. 16 Chrzanowski, dz. cyt., s. 291. 17 Cyt. za: J. Białostocki, Barok. Styl-epoka-postawa, „Biuletyn Historii Sztuki”, 20, 1958, s. 30-31. 18 Z. Kuchowicz, Człowiek polskiego baroku, Łódź 1992, s. 332. 19 J. Białostocki, Płeć śmierci, Gdańsk 1999, s. 86. 20 J. Nowiński, In umbra mortis, w: Przeradliwe echo trąby żałobnej do wieczności uzyskującej. Śmierć w kulturze dawnej Polski od średniowiecza do końca XVIII wieku, Katalog wystawy pod red. P. Mrozowskiego, 15 grudnia 2000-15 marca 2001, Zamek Królewski w Warszawie, Warszawa 2000, s. 43-44. 21 W. Weisbach, Der Barok als Kunst der gegenreformation, Berlin 1921, s. 36-37. 22 K. Moisan-Jabłońska, Mors, iudicium, infernus, coelum et purgatorium, czyli rzecz o sprawach ostatecznych, w: Przeradliwe echo trąby…, Warszawa 2000, s. 10. 23 Weisbach dz. cyt., s.37. 24 Moisan-Jabłońska, dz. cyt., s. 10. 25 Cyt. za: Chrzanowski, dz. cyt., s. 292. 26 P. Krasny, Nagrobek biskupa Andrzeja Trzebickiego w kościele śś. Piotra i Pawła w Krakowie a plastyka sepulkralna Domenica Guidi, w: Między gotykiem a barokiem. Sztuka Krakowa XVI i XVII wieku, pod red. E. Fiałek, „Biblioteka Krakowska”, nr 136, Kraków 1997, s. 111. 27 R. Knapiński, Credo Apostolorum w romańskich Dzwuach Płockich, Płock 1992, s. 27. 28 Cyt. za: Knapiński, dz. cyt., s. 29. 29 Cyt. za: Knapiński, dz. cyt., s. 29. 30 Cyt. za: J. Białostocki, Symbolika drzewi w sepulkralnej sztuce baroku, w: Sarmatia artistica. Księga pamiątkowa ku czci profesora Władysława Tomkiewicza, Warszawa 1968, s. 112. 31 Tamże, s. 116. 32 Cyt. za: Knapiński, dz. cyt., s. 32-33. 33 A. M. Quiones, Pflanzenymbole in der Bildhauerkunst des Mittelalters, Würzburg 1998 s. 35. 34 Witrawiusz, O architekturze książąt dziesięciu, przelożyl Kazimierz Kumaniecki, Warszawa 2004, s. 98. 35 B. Fabiani, „Muszla i Rzym zobaczyć”, Warszawa 1998, s. 289. 36 Cyt. za: Bochnak, dz. cyt., s. 66. 37 Nowiński, dz. cyt., s. 39. 38 Rożek, Katedra…, s. 130. 39 Cyt. za: Chrzanowski, dz. cyt., 1988, s. 286. 40 W. Kopaliński, Słownik symboli, Warszawa 2001, s. 74. 41 Białostocki, Płeć…, s. 66-67. 42 Rożek, Katedra…, s. 130. 43 Kopaliński, dz. cyt., s. 50. 44 Cyt. za: Moisan-Jabłońska, dz. cyt., s. 10. 45 Cyt. za: Moisan-Jabłońska, dz. cyt., s. 11. 46 Kuchowicz, dz. cyt., s. 334. 47 Bochnak, dz. cyt. s. 68. 48 Cyt. za: Moisan-Jabłońska, dz. cyt., s. 12. 49 Rożek, Katedra…, s. 130. 50 Kopaliński, dz. cyt., s. 67. 51 Bochnak, dz. cyt., s. 68. 52 Cyt. za: Chrzanowski, dz. cyt., s. 300. 53 Chrzanowski, dz. cyt., s. 146. Michał Bogucki, Kawa Kawiarnia zaaranżowana w jednej z bram warszawskiego śródmieścia. Czuje się powiew miejskiej tradycji tęsknych lat międzywojennych. Wyobrażam sobie, że z zapachem kawy unosi się aromat skromnej elegancji. Kościół pw. Ducha Świętego w Nowych Tychach. Symbolika architektury, wnętrza i wyposażenia (poziom górny) Agnieszka Skrodzka Kościół pw. Ducha Świętego w Żwakowie (Nowe Tychy) to jedna z najbardziej oryginalnych, a zarazem udanych realizacji architektonicznych w zakresie architektury kościelnej ostatniej ćwierci XX wieku. Autor projektu tej wyjątkowej świątyni, Stanisław Niemczyk, został uhonorowany Nagrodą Roku Stowarzyszenia Architektów Polskich za najlepszą realizację w 1983 r., nagrodą im. Brata Alberta (1988) oraz jednorazową nagrodą im. Tadeusza Jodkiewicza (1988) przyznaną przez Komisję Episkopatu Polski¹. Stanisław Niemczyk zaprojektował również sprzęty wyposażenia świątyni, zaś Jerzy Manjura dal projekt konstrukcji². Wnętrze obiektu zdobi monumentalne malarstwo Jerzego Nowosielskiego, stapiające się z architekturą kościoła w integralną całość. Niniejszy artykuł prezentuje najważniejsze treści symboliczne, w jakie projektodawca wyposażył warstwę architektoniczną, ściśle związane z wezwaniem świątyni³. Pozwolenie na budowę nowego kościoła w Tychach władze państwowe wydały w czerwcu 1976 r., zezwalając początkowo na lokalizację w centrum miasta. Później jednak dążono do przesunięcia terenu pod budowę nowego obiektu na peryferie. Ostatecznie pozyskano obecną lokalizację w południowej części miasta, na skraju osiedla Stella, przy ulicy Myśliwskiej. Działka budowlana o powierzchni 0,77 ha została odstąpiona nieodpłatnie przez jej prywatnych właścicieli⁴. Prace administracyjno-formalno-prawne i budowlane biskup katowicki Herbert Bednorz zlecił ks. Franciszkowi Resiakowi. Przygotowania trwały osiemnaście miesięcy, po czym w maju 1978 r. rozpoczęto budowę. Ekipę budowlaną stanowiło dziewięciu emerytów, którym pomagali Kościół pw. Ducha Św. w Tychach, dzwonnica, fot. A. Skrodzka volontariusze przychodzący na prośbę proboszcza. W lutym 1979 r. biskup Bednorz poświęcił kamień węgielny. W rok później parafię erygowano, natomiast we wrześniu 1982 r. kościół, będący jeszcze w stanie surowym i bez dzwonnicy, poświęcono. Wznoszenie obiektu zostało wówczas na kilka miesięcy przerwane przez prezydenta miasta pod fikcyjnym zarzutem przekroczenia powierzchni i nieprowadzenia na bieżąco dziennika budowy$^5$. Wznawione prace trwały również po konsekracji kościoła$^6$, zaś uzupełnianie wystroju świątyni i przeprowadzanie drobnych korekt w jej wnętrzu trwa w zasadzie do dziś. Namiot Spotkania Kościół jest budowlą centralną, na planie prostokąta, położoną wzdłuż osi północny zachód – południowy wschód. Jest to obiekt jednoprzestrzenny, dwupoziomowy, którego całkowita powierzchnia nawy przy pojemności ok. 4000 wiernych, wynosi circa 1300 m kw., całkowita powierzchnia kaplicy – kościoła dolnego – ca 450 m kw., zaś powierzchnia zadaszona wynosi ca 2400 m kw.$^7$. Całość zabudowań parafialnych otacza niewysoki, przerywany mur, który – jak wszystkie mury kościoła – wykonano z cegły półklinkierowej, licowanej. W narożniku ogrodzenia od strony ul. Mysliwskiej stoi ażurowa wieżadzwonnica wznieciona na planie prostokąta, szersza w górnej części, gdzie przybrała formę graniastosłupa ściętego przekątniowo. Ta część wieży – ażurowa, kryjąca dzwony, to swoiste organy bez organisty. Koncepcja przestrzenna bryły kościoła przypowiada płaską, niesymetryczną piramidę z odciętym i lekko wzniesionym wierzchołkiem. Daleko jej jednak do obiektów modernistycznych. Jest to forma w ogóle zdecydowanie odrębna na tle współczesnej polskiej architektury sakralnej, choć wiązana ją ze szkołą krakowską, czyli z grupą kościołów drewnianych, w których dominuje bryła dachu$^8$. Jak zdradza Stanisław Niemczyk, bezpośrednią inspiracją dla powstania tej oryginalnej formy były jednak świątynie azteckie. Śięgnięcie po wzorce pogańskie i jednocześnie tak odległe dodatkowo potwierdza wyjątkowość obiektu w Tychach na tle polskiego budownictwa sakralnego, zdominowanego przez nurty związane z tradycyjnymi formami historycznymi. Polacie dachu piramidy, bardzo strome, opadają niemal do samej ziemi. Dzięki temu, spełniają one funkcje stropu i jednocześnie ścian budowli. Dach jest kryty blachą miedzioną, a został skonstruowany z deskowanych dźwigarów kratowych i wsparci na czterech krzyżujących się ramach$^9$. Do niego przytwierdzono osiem rzygaczy odprowadzających wodę na zewnątrz do otwartych zbiorników naziemnych. Polacie tyskiej świątyni, choć są formami bardzo dynamicznymi, doskonale wpisują się w otwarty krajobraz Górnego Śląska prowadząc ciekawy dialog z człowiekiem i jego otoczeniem. Kryją one w sobie również żelbetowe obejście wokół całego obiektu, wsparte na dwudziestu ośmiu zdwojonych płytach-podporach, które jest kojarzone z sobotami z drewnianych kościołów Polski południowej$^{10}$. Powstałe w ten sposób podcienia zostały zaakcentowane w strukturze dachu poprzez wprowadzenie odpowiednich partii przeszklonych. Są one elementem ciekawym i funkcjonalnym, dostępne są z nich wszystkie funkcje przyziemia oraz nawa główna, pod nimi także wierni chętnie spotykają się po nabożeństwach. Podcienia te nie były jednak inspirowane sobotami, spełniają inną funkcję i posiadają inną, ciągłą formę. Są one również istotnym, drugim po zewnętrznym murze elementem --- Kościół pw. Ducha Św. w Tychach, 1978–1982 proj. Stanisław Niemczyk, fot. A. Skrodzka stopniującym przestrzeń, celowo wydzielającą teren uświęcony, gdyż – jak mówi architekt – sacrum wymaga ramy¹¹. Projektodawca wykorzystał tu najprostsze materiały architektoniczne, czyli drewno i cegłę jako te, które przemawiają najprostszym językiem, lecz zarazem najbardziej trwałym i najbardziej wartościowym, trafiającym do odbiorcy w sposób oczywisty. Brakuje tu natomiast operowania tynkiem. Na szczycie dachu, w narożnikach świętego wierzchołka piramidy ustawiono cztery, monumentalne krzyże-kwiaty¹² o wysokości 12 m i trzymetrowej rozpiętości ramion. Te charakterystyczne, wykonane z żywic poliestrowych formy wieńczące, są ustawione na masztach o kształcie wydłużonych granastosłupów (o przekroju kwadratowym od 70 x 70 cm do 15 x 15 cm)¹³ zwężających się łukowo ku górze i zakończonych trzema krótkimi, ażurowymi ramionami. Są to elementy, których nie było w pierwotnym zamyśle architekta. Pojawiły się nieco później podkreślając wertykalną oś obiektu i stanowiąc również odpowiedź na zapotrzebowanie na symbol, który w sposób jednoznaczny wyznaczałby przestrzeń sacrum w krajobrazie miasta. Zaprojektowane krzyże miały zostać pomalowane na cztery kolory odpowiadające czterem rasom ludzkim, czyli na żółty, czerwony, biały i czarny (ewentualnie brązowy), co miałoby ewokować jedność dzieci Kościoła. Cztery krzyże – dziś jednak nie polichromowane – mają uosabiać cztery Ewangelie, czterech ewangelistów, cztery strony świata. Rozgałęzione ramiona krzyża przywołują także drzewo – chrześcijański symbol życia i zmartwychwstania. Kościół w zasadzie nie posiada ścian konstrukcyjnych. Ich miejsce zajęły bogato rozczłonkowane okna rozświetlające dodatkowo ciemne wnętrze świątyni. Kształt okien stanowi daleką transpozycję wejścia do katedry wawelskiej, co miało odnosić się do wartości reprezentowanych przez Kraków. Projektant świadomie zrezygnował tu z witraży, które, będąc nieprzezroczystymi, dzieliłyby przestrzeń kościoła i sferę – już nie profanum i jeszcze nie sacrum – wyznaczoną przez obejście wokół świątyni i ogrodzenie zewnętrzne. W ten sposób powstał rodzaj „kaptura”, który tworzy osłonę i jednocześnie oddziela. W efekcie, z wnętrza świątyni praktycznie nie widać co dzieje się na zewnątrz – nie widać światu, co również posiadało wymiar symboliczny. Ponadto, jak podkreśla architekt, symbolikę tej przestrzeni należy postrzegać w kontekście czasu, w którym kościół powstawał, czyli u schyłku PRL-u. Jej powstanie stanowiło odpowiedź na zapotrzebowanie na jedną, wspólnotową strefę, której wierni wówczas potrzebowali jako naród o określonym stosunku do władzy i do siebie nawzajem. Powstałe wnętrze miało stanowić miejsce spotkania, w którym ludzie mogli być prawdziwie wolni, i w którym była możliwość realizacji marzeń demokratycznych. Prezbiterium zostało zbliżone do ściany północno-zachodniej, w istocie znajdując się niemal centralnie. Zajmuje ono strefę na planie kwadratu, znacznie wyodrębnioną z pozostalej przestrzeni kościoła dzięki wyniesieniu jej powyżej poziomu nawy. Stworzony w ten sposób stylobat dla ołtarza głównego jest dostępny z trzech stron sześcioma stopniami schodów oraz jest odgrodzony od strony nawy głównej niskimi, ceglanymi murkami. Do jednego z boków prezbiterium dołączono aneks na planie trójlisci, będący wydzielonym miejscem na tabernakulum, mównicę i sedilia. Nad samym prezbiterium, w wierzchołku budowli zaprojektowano świetlik, który wpuszcza do wnętrza świątyni niewielką ilość naturalnego światła. Pomimo, iż forma ta występuje we wszystkich realizacjach sakralnych Stanisława Niemczyka\textsuperscript{14}, to w tyskiej świątyni pełni ona rolę szczególną. W posadzce prezbiterium przed samym ołtarzem przebity jest przeszklonny otwór w kształcie kwadratu, oprawiony w drewnianą ramę z napisem \textit{Chrystus umarł, Chrystus zmartwychwstał, Chrystus powróci}\textsuperscript{15}. Górne światło oświetlając prezbiterium, przechodzi następnie przez „okno” w posadzce wzniesienia i przenika do kościoła dolnego umiejscowionego tuż pod wypiętrzeniem nawy głównej. Zatrzymuje się ono pod przeszklonym otworem – na posadzce kaplicy nabożeństw codziennych, a konkretne na ulożonym na niej kręgu ceglanym projektowanym jako dopełniające integralności przestrzeni kościoła baptysterium. Źródło światła tworzy w ten sposób silną oś pionową, która jest kluczową osią obiektu, wzmacnioną dodatkowo czterema krzyżami wieńczącymi. Istniejące w świątyni osie poziome są wtórne i nieistotne, stąd np. główne wejście nie jest oznaczone. Światło górne padające z latarni ma uosabiać działanie Ducha Świętego, co jest oczywistym nawiązaniem do wezwania kościoła. Naprzeciwko prezbiterium znajduje się główne wejście, do którego prowadzą schody. Narożniki kościoła zajmują cztery niskie, piętrowe, ceglane chóry – dwa mniejsze są położone przy prezbiterialnej ścianie kościoła, zaś dwa większe przylegają do ściany naprzeciwległej. \textbf{Przez widzialne do niewidzialnego} Przekaz symboliczny zawarty w warstwie architektonicznej ściśle uzupełniają sprzęty wyposażenia kościołowego, jak już wspomniano, również zaprojektowane przez Stanisława Niemczyka. Pierwszym meblem, jaki pojawił się we wnętrzu świątyni, był wykonany z czarnego dębu ołtarz główny, przypominający wielką, prostą skrzynię. Narożniki ołtarza są pogrubione i wystają ponad poziom blatu. Są one dodatkowo zaakcentowane przez obicie mosiężną blachą, sfazowaną na krawędziach. Nawiązują one do starotestamentowego ołtarza calopalenia, któremu Jahwe nakazał uczynić rogi i umieścić je w narożnikach ołtarza tak, by wystawały z niego wzwyż (Wj 27,2). Jak mówi Stanisław Niemczyk, rogi stwarzają i jednocześnie podkreślają przestrzeń przez nie wyznaczoną. Antependium ołtarza zdobi natomiast malarskie przedstawienie kosza z chlebami i ryb autorstwa Nowosielskiego. W ten sposób ołtarz główny połączył dwa wątki – starotestamentowy motyw stołu calopalenia i nowotestamentowy, tj. dokonywanej na nim w czasie Mszy świętej ofiary Chrystusa. Ciekawym sprzętem liturgicznym jest niespotykany w typowych wyposażeniach kościelnych tzw. stolik ofiarny. Wykonany z czarnego dębu, również posiada wystające rogi, zaś jego ściany pokrywają motywy ryby – symbolu Chrystusa – oraz greckiej litery \textit{Tau} – figury krzyża i znaku odkupienia\textsuperscript{16}. \begin{figure}[h] \centering \includegraphics[width=\textwidth]{image.png} \caption{Kościół pw. Ducha Św. w Tychach, widok na prezbiterium, fot. A. Skrodzka} \end{figure} Jednym z pierwszych sprzętów w świątyni była również okrągła kazalnica z czarnego dębu, na którą prowadzą kręcone schody. Jej oryginalną ozdobą jest duża, gladko wypolerowana kula na krawędzi lewej ściany. Front ambony to dwie podłużne płyty z symbolami ewangelistów pędzla Nowosielskiego. W zamyśle projektanta, kształt mównicy przywodzi krzew gorejący z Księgi Wyjścia 3, w którym Bóg objawił się i przemówił do Mojżesza. Dwie frontalne płyty mają ewokować płomienie ognia wychodzące ze środka krzewu, a jednocześnie przywodzą na myśl kamienne tablice przykazan, które Mojżesz otrzymał od Jahwe na górze Synaj (Wj 31,18). Ich podłużny kształt podkreśla dodatkowo najważniejszą, wertykalną oś przybytku wskazując na kierunek, skąd pochodzi Słowo. Wymowa symboliczna ambony ma uświadomić wiernym, iż tak jak Bóg objawił się i przemówił do Mojżesza, tak i tu objawia się On i przemawia do zgromadzonych. Kula zaś prawdopodobnie jest tu symbolem doskonałości i jako taka zapewne odnosi się do głoszonych nauk. Najważniejszy mebel w świątyni – tabernakulum – zyskało kształt krzyża łacińskiego o zaokrąglonych ramionach. Zostało ono wykonane z mosiądzu, materiału wyróżniającego je spośród pozostałych sprzętów wyposażenia kościoła. Wokół szafki z Najświętszym Sakramentem rozpostarto zloto baldachim, czyli konstrukcję zbudowaną z prętów, o formie zbliżonej do stelaża namiotu. Nawiązuje on do Namiotu Spotkania ze Starego Testamentu, w którym Mojżesz rozmawiał z Jahwe (Wj 33,7-10). Obok tabernakulum, w polu wzniesienia prezbiterialnego stoi krzyż ołtarzowy, również autorstwa Nowosielskiego$^{17}$. Górne ramię krzyża z tytułem zaostrzonym końcem wskazuje kierunek, z którego do wnętrza kościoła wpada światło – jest to kolejny detal akcentujący pionową oś świątyni, silnie związaną z wezwaniem obiektu. Murki odgradzające prezbiterium od nawy zdobią dwie półpostacie aniołów zwróconych twarzami w stronę ołtarza. Ich archetypem są cheruby z Księgi Wyjścia adorujące arkę przymierza (Wj 25,20). Powstały one prawdopodobnie według projektu autora polichromii, lecz bez udziału artysty. Elementem dodatkowo wyznaczającym spatium misticum jest cyborium – konstrukcja z czterech długich, narożnych rur mosiężnych wieńcząca prezbiterium. Utworzony przez rury czworokąt zwisa wprost pod otworem świetliku i przepuszcza płynący stamtąd strumień światła tworzący pionową oś kościoła. Cyborium powtarza rytm wspierających podbicie dachu dwóch par elementów nośnych przecinających się tuż pod latarnią. Podciagi wykreślają również znajdujący się po obu stronach prezbiterium pseudotransept, w którym ustawione są ławki dla wiernych, oraz – paradoksalnie – wyznaczają quasi-nawy. To samo zadanie spełniają również mosiężne żyrandole-świeczniki, zaprojektowane w kształcie odwróconej menory. Z kolei umieszczone w nawie i pseudotransepcie ławki dla wiernych zostały wykonane z jasnego, bukowego drewna. Ozdobiono je po bokach, w partiї zapełceków, okrągłymi plakietami z ideogramami oznaczającymi działalność Ducha Świętego oraz symbolicznymi wyobrażeniami Boga i Chrystusa. Wśród umieszczonych znaków znalazły się między innymi Manus Dei, krzyż anh, krzyż wpisany w kolo, krzyż koptyjski, gammadiон, Trójkąt Opatrzności Bożej, staurogram, chrystogram oraz inne rodzaje krzyży i znaków o wymowie teologicznej$^{18}$. Anamneza uobecniająca Na podbiciu dachu wyłożonego jasnym drewnem z wyraźnym rysunkiem deskowania, w prezbiterialnej partii kościoła oraz na ścianach pseudotranseptu, znajdują się malowidła Jerzego Nowosielskiego wykonane przy użyciu farb akrylowych\textsuperscript{19}. Przy tym przeciągniętym na wiele lat zadaniu współpracowali z artystą Haliną Onichimiuk i Bogdan Kotarba. Do tej pory zostało zrealizowane jedynie około 60 procent z całości zaprojektowanego przez artystę programu. Mimo tego braku, jest to największe dzieło Nowosielskiego uznawane za bezprecedensowe w skali światowej\textsuperscript{20}. Polichromie są tu zdecydowanie jednym z najważniejszych elementów kompozycji wnętrza. Postaci wykonane w charakterystycznym dla Nowosielskiego, bizantyńskim stylu mają ciemny, chtoniczny kolor skóry rozświetlony smugami blików. Ich wydłużone i sztywne sylwetki przybrały hieratyczne pozy. Szaty traktowane są płasko, fałdy są geometrycznie pozaginane. Forma malarska jest prosta i elementarna. Przedstawione sceny charakteryzują się typowym dla malarza brakiem perspektywy lineарnej i świetlnej. Kolory są jaskrawe, intensywne, nasycone; przeważa czerwień, błękit i czerni\textsuperscript{21}. Pierwotna kolorystyką polichromii miała być jaśniejsza, została jednak skorygowana na prośbę architekta. Pierwszym malowidłem powstalym w kościele jest ogromna półpostać Matki Boskiej w pozie orantki umieszczona pośrodku ściany prezbiterium, tuż za tabernakulum. Tak znaczne wyeksponowanie postaci Theotokos doskonale odpowiada pobożności maryjnej ludu. Jest to najważniejsze przedstawienie dla wymowy ideowej świątyni, i – co należy podkreślić – ściśle wiążące się z jej wezwaniem, choć pozornie wydawałoby się, że akcentujące przede wszystkim aspekt mariologiczny. Zabieg ten Nowosielski tłumaczy następująco: \textit{Ikona Marii pokazuje Zejście Duchu Świętego na kobietę, na ten element ludzkiej świadomości i ludzkiej duchowości, który w opowieści o Pieśwrodnym Upadku pierwszy ulega pokusie. Ikona Dziewicy Marii jest właściwie ikoną Duchu Świętego}\textsuperscript{22}. Owo zstąpienie Parakletosa na Maryję artysta wyobraził przeprowadzając z góry, ze schematycznie zaznaczonego nieba, aż do głowy Matki Boga błękitny pas z gołębicą Duchu Świętego. Pas również akcentuje najważniejszą oś układu. Namalowani po jego obu stronach archaniołowie Rafał i Michał oddają cześć ucieleśnionemu Duchowi. Tuż ponad obłokiem znajduje się natomiast, ukryta za wegarem, \textit{etimasia} – tron Chrystusa przychodzącego na sąd ostateczny. W sąsiadujących, narożnych polacjach towarzyszą Maryi starotestamentowi patriarchowie, królowie i prorocy, a także chrześcijańscy apostołowie, ojcowie i doktorzy Kościoła, święci i męczennicy pierwszego tysiąclecia\textsuperscript{23}. To zgromadzenie adorując tabernakulum wyznaje wiarę w jedynego Pana – Jezusa Chrystusa. Uzakana tu wspólnota zbawionych wielbi Boga w Duchu (J 4,23-24), czego znakiem są płomiki nad głowami świętych, świadczących również o ich posłużenstwie za życia natchnieniom Pocieszczyca. Zebrani przedstawiciele świętych obu Kościołów – wschodniego i zachodniego – podkreślają jedność Kościoła chrystusowego, zgodność Starego i Nowego Testamentu oraz przypominają dogmat o obcowaniu świętych. Większość wyobrażonych jest przedstawiona w półpostaci i posiada błękitną aureolę. Każdy jest podpisany i trzyma przysługujący mu atrybut. Mimo swej wielości, postaci nie są stłoczone; każda posiada odrębne, indywidualne miejsce i skalę\textsuperscript{24}. W bocznych polacjach pseudotranseptu artysta umieścił dwie kluczowe sceny programu teologii zesłania Ducha Świętego tj. \textit{Przemienienie Pańskie} oraz \textit{Ukrzyżowanie}. Po stronie prawej od tabernakulum znajduje się \textit{Przemienienie}, które odbywa się – jak zwykle u Nowosielskiego – w oddaleniu\textsuperscript{25}. Centralną część malowidła zajmuje mandorla – wielka, błękita gwiazda, z postacią Chrystusa pośrodku. Obecność gołębicy Ducha Świętego potwierdza boże synostwo. Po obu stronach Mesjasza stoją rozmawiający z Nim Mojżesz i Eliasz. Zarówno oni, jak i trzej świadkowie zdarzenia – Piotr, Jakub i Jan – są dotykani promieniami gwiazdy. Blask bijący od chwały Chrystusa oślepia apostołów, co wyraża ich gest wskazywania oczu palcem i ekspresyjne poruszenie ciał. Po przeciwnej stronie pseudotranseptu widnieje scena \textit{Ukrzyżowania}. Na tle białego, wysokiego muru Jerozolimy wznoszą się trzy krzyże – Chrystusa i dwóch złoczyńców. Śródkowy otaczają trzy Marie, uczeń Jan, setnik Longinus oraz żydowski dostojnik Nikodem, zaś po jego obu stronach wiszą nienaturalnie wygięci dobry i zły lotr. Także i tutaj nad głową Chrystusa zaznaczono obecność Ducha Świętego pod postacią gołębicy. Co ciekawe, wybrane sceny nie ilustrują wydarzeń ewangelicznych, w których osoba Ducha Świętego pojawia się literalnie, jak np. przy chrzcie w Jordanie. Można przypuszczać, że wybór przedstawień \textit{Przemienienia} i \textit{Ukrzyżowania} był podyktowany słowami Chrystusa z mowy pożegnalnej, w której zapowiadał zesłanie Ducha Świętego. Według niej, działanie \textit{Parakleta} będzie się przejawiać na przekonywaniu świata \textit{o grzechu, o sprawiedliwości i o sądzie} (J 16,8), czyli o niedowiarstwie, o Boskim posłannictwie Chrystusa i o ostatecznej klęsce szatana\textsuperscript{26}. Stąd, zapewne, w tyskim kościele wyobrażenie \textit{Przemienienia}, gdzie apostołowie uznają bóstwo Nauczyciela, a także \textit{Ukrzyżowanie}, czyli scena zabicia Jezusa, uważanego przez Żydów za grzesznika\textsuperscript{27}. Jak już wspomniano, polichromie są nieukończone i jak twierdził ksiądz Resiak, ukończone nie będą, co byłoby wielką szkodą dla obiektu. Nie jest jednak pewne co miało się znajdować na wschodniej ścianie świątyni, tuż nad organami. Ks. Resiak twierdzi, że miała tam zostać wykonana scena \textit{Zwiastowania}. Stanisław Niemczyk natomiast uważa, że pierwotny projekt przewidywał zrealizowanie w tym miejscu przedstawienia Grzechu pierworodnego. Wiadomo też, że Nowosielski nie raz deklarował, iż ścianę wschodnią ma pokryć Sąd Ostateczny. Potwierdzałoby to zaproponowaną przeze mnie tezę o zaczerpnięciu przez artystę inspiracji z mowy pożegnalnej Chrystusa. Scena sądu uzupełniałaby w ten sposób cykl przedstawień o działalności Duchu Świętego, ukazując ostateczne zwycięstwo nad silami zła. Co innego jednak widnieje na projektach malowideł udostępnionych mi przez ks. Resiaka. Z dużym prawdopodobieństwem można określić naszkicowaną główną scenę jako Chrzest Chrystusa w Jordanie. Na samej górze wnęki stropowej można rozpoznać zarysy dwóch nagich półpostaci odwróconych tylem. Jest to zapewne Wygnanie z raju. Przedstawieniu temu zarezerwowano jednak na projekcie jedynie jedną czwartą przeznaczonej przestrzeni, nie jest to więc scena główna. Sąsiadujące polaście mieli natomiast podobno pokryć świecą i błogosławieni drugiego tysiąclecia. Tyski kościół zadziwia nowatorską, elementarną formą, odrębną od tylekroć powielanych wzorców powojennych. Przykład tej świątyni potwierdza, iż wyszukana bryła architektoniczna obiektu sakralnego nie musi prowadzić do zatracenia przewidzianego dla niego charakteru. W tym przypadku stało się nawet wprost przeciwne – indywidualizm formy świetnie odpowiada współczesnej, posoborowej duchowości ludu bożego. Dzięki swej prostocie i oryginalności powstał obiekt o wewnętrz nowoczesnym, lecz jednocześnie nasyconym atmosferą mistyczyzmu, sprzyjającym nabożnemu obcowaniu z Bogiem – zarówno osobistemu, jak i we wspólnocie wiernych. Za długą rozmowę telefoniczną o kościele w Tychach dziękuję panu Stanisławowi Niemczykowi. Dziękuję również księdzu Franciszkowi Resiakowi za rozmowę, udostępnione materiały oraz życzliwe przyjęcie w Tychach. TEKST POWSTAŁ NA PODSTAWIE PRACY SEMINARYJNEJ NAPISANEJ POD KIERUNKIEM DR KATARZYNY CHRUDZIMSKIEJ-UHERY --- 1 Stanisław Niemczyk zrealizował projekt neoklasycznego kościoła im. Brata Alberta został przyznany również budowniczemu kościoła, ks. Franciszkowi Resiakowi, wieloletni proboszcz parafii Ducha Świętego w Tychach, za „konsekwentnie realizowanie projektu”; Tyskie kościoły katolickie i wspólnoty parafialne 1939-1993 – ankieta: Parafia pw. Ducha Św., oprac. F. Resiak, Tychy [br.], s. 5. 2 Kowień Jerzy Manjura wykonał projekt neoklasycznego kościoła. 3 O teściach symbolicznych świątyni w Tychach Stanisław Niemczyk rozmawiał ze mną dwukrotnie w grudniu 2002 r. Wiele informacji uzyskałem również od ks. proboszcza Franciszka Resiaka, budowniczego kościoła. W niniejszym artykule przedstawiam najważniejsze konstatacje pochodzące z tych rozmów. Z tego względu, przyznaje się stosowną przepisów, ograniczając aparat naukowy do niezbędnego minimum. 4 Byli to państwo Kiciuczykowie i Jarzynowie; Tyskie…, s. 2. 5 Tychy 1939-1993. Monografia miasta, pod red. M. Szczepańskiego, Tychy 1996, s. 323. 6 Tyskie…, s. 1-3. 7 K. Kucza-Kuczyński, Na ziemi czarnej Kościół Duchu Świętego w Nowych Tychach, „Przegląd Powszechny”, 1985, nr 11, s. 286. 8 T. Banicki, Wygłębiona architektura sakralna w Polsce, „Projekt”, 1990, nr 5, s. 23; Tychy…, s. 323. 9 S. N., Nagroda Roku. Zespół sakralny pod wezwaniem Ducha Świętego Nowe Tychy – Zwaków, „Projekt”, 1990, nr 5, s. 66. 10 K. Kucza-Kuczyński, Nowe kościoły w Polsce, Warszawa 1991, nr 18 [bmc.] 11 K. Styrna-Bartkowiec, M. Musiałek, Odnaleziono sakrament Kościoła Stanisława Niemczyka, „Sztuka Sakralna” 2002, nr 2, s. 8. 12 K. Kucza-Kuczyński, s. 8. 13 S. N., dz. cyt., s. 66. 14 Na kościół pw. Miłosierdzia Bożego w Krakowie (1991-1994), kościół pw. Jezusza Chrystusa Odkupiciela w Czchowach-Dazedzach (1995-1998); Styrna-Bartkowiec, Musiałek, dz. cyt., s. 11. 15 Aklamacja czwarta z Mszy św. 16 D. Forster, Świat symboliki chrześcijańskiej, Warszawa 2001, s. 30. 17 Jerzy Nowosielski dekorował również w tyskim kościele Ducha Świętego. 18 Pryz doborze tych symboli autor korzystał ze znanej leksykonu Dorothii Forster Świat symboliki chrześcijańskiej. 19 Niezety, mimo próby skontaktowania się z Jerzym Nowosielskim, nie udało mi się porozmawiać z nim na temat tyskich malowideł ze względu na zły stan zdrowia artysty. 20 Jerzy Nowosielski, katalog wystawy, oprac. A. Kowalski, Poznań 1993, s. 240. 21 Zob. K. Czerwi, Nowosielski, Kraków 2006, s. 27, 180-181, 213. 22 J. Nowosielski, Między Kaabaą a Parthenonem, w: Jerzy…, s. 93. 23 M. Porębski, Realizm eschatologiczny Jerzego Nowosielskiego, w: Jerzy…, s. 38. 24 Tamże, s. 39. 25 Tamże, s. 34. 26 (Chrystus daje tłumaczy: O grzechu – ho nie wierzaj we Mnie, sprawiedliwość zak – ho idź do Ojca i już mnie nie upominaj wreszcie o sądzie – ho władza tego świata został osiągnięty (J 16.8-12). Por. również przypis do J 16.8-11, Pismo Święte, pod red. K. Dynarskiego, Poznań – Warszawa 1980, s. 1235. 27 Por. przypis do J 16.10; Pismo Święte, cz. 4: Nowy Testament, pod red. M. Wolniewicza, Poznań 2000, s. 272. 28 Porębski, dz. cyt., s. 40. Zespół rzeźb alegorycznych w Ogrodzie Saskim. Próba interpretacji i rekonstrukcji stanu pierwotnego Karolina Lenarczyk Rzeźby alegoryczne z Ogrodu Saskiego stanowią największy i najstarszy, a zatem najcenniejszy, zespół rzeźb parkowych zachowanych w Polsce. Do dziś przetrwało dwadzieścia jeden figur, reprezentujących różne warsztaty. Niniejszy artykuł jest próbą wskazania pierwotnego programu ikonograficznego Ogrodu oraz określenia jego brakujących elementów. Pierwotnego usytuowania rzeźb w ogrodzie pewnie nie poznamy już nigdy, raczej nie dowiemy się też ile figur początkowo liczył sobie ten zespół, tajemniczą pozostanie także tożsamość tych posągów. Jeżeli siedemdziesiąt jeden postumentów, których na planie z 1745 roku doliczył się Walter Hentschel, rzeczywiście stanowiło podstawy pod rzeźby, to dziś mamy do czynienia z niespełna jedną trzecią pierwotnej ilości figur$^1$. Brakuje też jakikolwiek wzmianki na temat pierwotnego programu ikonograficznego, którego posągi mogłyby być częścią. Pierwsza informacja o jego istnieniu pojawia się w 1860 roku u Franciszka Sobieszczańskiego, który twierdzi, że w ozdobieniu nim ogrodu przewodniczyła myśl przedstawienia odpowiednich sobie symboliów, według pewnej kolei w ogrodzie umieszczonych oraz, że figury nie tylko samymi godłami ale i następnstwem objaśniają się$^2$. Varsavianista opisuje także ustawienie rzeźb: poczynając od głównego wchodu z placu Saskiego, pierwsza figura po prawej stronie przedstawia astronomię, odpowiednia tejże po prawej jest geometrią […]. Następne cztery figury po obu stronach przedstawiają odpowiednie sobie sztuki piękne, to jest budownictwo, muzykę, rzeźbę i malarstwo […]. Dalej za nimi czwarta figura w szeregu po prawej stronie, a siódma w ogólnym porządku, przedstawia próżność […]. Odpowiednią jej po drugiej stronie figurą jest zrotność […]. Wracając do alei po prawej stronie, spostrzegamy figurę oznaczającą medycynę, a zaraz za nią następujące przedstawiają cztery pory roku: zimę, wiosnę, lato i jesień, ze stosownymi godłami. Czternasta z porządku, a ósma po prawej stronie figura wyobraża chronologię […], a naprzeciw niej widać arytmetykę […]. Za nią następuje Jowisz; dalej inżynieria […] Tuż obok figura wyobraża nagrodę […]. Wreszcie ostatnią figurą jest Wenus$^3$. Dziś wszelkie wnioski mogą być wyciągane tylko na podstawie materiału porównawczego z innych zespołów ogrodowych. Sytuację komplikuje fakt, że nie wszystkie znajdujące się obecnie w ogrodzie figury były do niego przeznaczone. Dlatego też na początku przyjrzę się bliżej zachowanym rzeźbom i postaram się wskazać brakujące elementy. W związku ze skromnością zachowanego materiału i problemem z nazwaniem niektórych figur, w kilku przypadkach pozwolę sobie przypisać jedną personifikację do różnych zespołów. W poniższych rozważaniach pominię dwie figury – Wenus i Naukę, obie jako nie będące częścią pierwotnego zespołu nie mogą być punktem odniesienia do poszukiwań brakujących elementów. Już na pierwszy rzut oka daje się wyodrębnić zespół figur będących personifikacjami pór roku. Do dziś zachowała się Zima, Flora, która w tym przypadku uosabia wiosnę i Bacchus odnoszący się do jesieni. Jednoznaczny w tym otoczeniu jest brak Lata, które uległo doszczętnemu zniszczeniu w czasie II wojny światowej$^4$. Na podstawie dostępnych źródeł$^5$ i analizy formalnej można wnioskować, że rzeźby te powstały w różnym okresie. Flora należy do grupy najstarszych posągów i za jej autora uznaje się Józefa Vinache$^6$. Zimę, ze względu na formalne podobieństwo z Mojżeszem z kościoła Pijarów w Łowiczu, przypisuje się Janowi Jerzemu Plerschowi\textsuperscript{7}. Wynika z tego, że figury te dzieli około dwudziestu lat. Pozostaje zatem pytanie: czy były tworzone jako jeden zespół, czy zostały ze sobą skojarzone później? Moim zdaniem bardziej prawdopodobna jest ta druga możliwość. Sądzę tak, ponieważ w szkicowniku Joachima Daniela Jaucha Jadwiga Kaczmarzyk odnalazła rysunki Jana Jerzego Plerscha. Rysunki te to szkice trzech rzeźb: \textit{Flory}, \textit{Sylena} i \textit{Fauna}. Jadwiga Kaczmarzyk na podstawie skali i formy postumentu dowodzi, że są to rysunki rzeźb z Ogrodu Saskiego\textsuperscript{8}. Argumenty te są mało przekonujące, tym bardziej, że figura \textit{Flory} ze szkicownika wyraźnie różni się od tej, która stoi w ogrodzie. Prawdopodobne jest więc, że pierwotna \textit{Zima} uległa zniszczeniu i została zastąpiona \textit{Zimą} należącą do innego kompletu. Jest to tym bardziej możliwe, że sam motyw czterech pór roku w sztuce ogrodowej tego okresu był niemal obowiązkowy i pojawiał się w prawie każdej realizacji. Obok pór roku równie popularne były żywioły, wiatry, strony świata i pory dnia – niewykluczone, że któryś z tych zespołów mógł znajdować się w Ogrodzie Saskim. Drugim mocno zaakcentowanym w ogrodzie zespołem rzeźb jest \textit{quadrivium} sztuk wyzwolonych, dziś reprezentowane przez \textit{Arytmetykę}. Propozycja obecności czterech sztuk wyzwolonych – \textit{Arytmetyki}, \textit{Geometrii}, \textit{Muzyki} i \textit{Astronomii}, jest potwierdzona w wykazie rzeźb wymienianych przez Franciszka Sobieszczańskiego\textsuperscript{9}. W spisie tym, obok zachowanych do dziś \textit{Arytmetyki}, występuje zarówno \textit{Geometria}, \textit{Astronomia}, jak i \textit{Muzyka}. W tym miejscu jednak pojawia się pewien problem, otóż na bazach dwóch figur stojących dziś w ogrodzie widnieją napisy \textit{Astronomia} i \textit{Muzyka}. Mariusz Karpowicz uważa jednak, że są one błędne\textsuperscript{10}. Według niego \textit{Astronomia} to \textit{Astrologia} a \textit{Muzyka} to \textit{Poezja}. Trudno się nie zgodzić z argumentacją badacza, który porównuje każdą z figur z ich opisem i graficznym odpowiednikiem z \textit{Ikonologii} Cezarego Ripy\textsuperscript{11}. Pozostaje jednak wątpliwość, kiedy pojawiły atrybuty, na podstawie których Mariusz Karpowicz nadal im taką tożsamość oraz czy obok czterech sztuk wyzwolonych istniały także \textit{Astrologia} i \textit{Poezja}? Nie potrafię odpowiedzieć na pytanie czy obok \textit{quadrivium} w ogrodzie znalazło miejsce także \textit{trivium}, czyli \textit{Gramatyka}, \textit{Retoryka} i \textit{Dialektyka}. Kolejnym widocznym w ogrodzie zbiorem rzeźb będą sztuki piękne. Z tego zespołu do dziś przetrwały cztery przedstawiciele tej grupy – personifikacje Rzeźby, Malarstwa, Architektury Wojskowej oraz Poezji, którą jako Muzykę zaliczyłam również do sztuk wyzwolonych. Pierwotnie mogły im towarzyszyć również Muzyka, Architektura Cywilna, Wymowa, Taniec i Teatr$^{12}$. Architektura Cywilna istniała na pewno – podobnie jak Lato uległa zniszczeniu w czasie II wojny światowej$^{13}$. Obecności w ogrodzie personifikacji Teatru nie możemy wykluczyć, tym bardziej, że budynek teatru był jednym z pierwszych wzniesionych w Ogrodzie Saskim. Z drugiej jednak strony trzy ocalałe rzeźby – Malarstwo, Rzeźba i Architektura Wojskowa, w połączeniu z odwzorowaną po 1945 roku Medycyna, mogą stanowić reprezentację innego zespołu – mianowicie artes mechanicae. Pierwotnie musiałyby towarzyszyć im Tkactwo, Rolnictwo, Teatr, Żeglarstwo oraz Łowiectwo. Jak pisałam już wcześniej obecności Teatru nie można wykluczyć. Rolnictwo pojawia się w spisie Franciszka Sobieszczańskiego, który o rzeźbie tej pisze następująco: oznacza rolnictwo w postaci bogini ziemi Gei, która trzyma na lewym ręku niewiastę-karmicielkę, czyli Dianę efesjańską, będącą symbolem matki-przyrody. Bliżej objaśniają ją jeszcze znajdujący się tamże łaciński napis: Non aliunde (znikądinąd wszelakie mienie) i dalej: Ad operam (do pracy)$^{14}$. Mariusz Karpowicz przemianował jednak Rolnictwo, podpisane jako Twórczość, na Inwencję, tłumacząc, że w Ikonologii Cezarego Ripy istnieje tylko jedna personifikacja opatrzona takimi napisami i Dianą Efeską w dłoni, jest to właśnie Inventione$^{15}$. Osobiście skłaniał się ku nazwaniu całości zespołu sztukami mechanicznymi. Przemawiać może za tym fakt, iż pojęcie sztuki pięknej w przedstawionym wyżej kształcie dopiero się formowało. W wypadku tego kompletu rzeźb można w przybliżeniu określić datę ich powstania. Otóż personifikacja Rzeźby trzyma w ręku medalionowy portret Augusta III Sasa, co wskazuje na to, że powstała za jego panowania, czyli po 1733 a przed 1763 rokiem. Jako autora personifikacji Rzeźby, Malarstwa i Architektury Wojskowej Mariusz Karpowicz wskazuje Jana Jerzego Plerscha$^{16}$. Astrologia, Geografia i Medycyna to zachowane do dziś personifikacje różnych dziedzin dostępnej dla człowieka Wiedzy. Grupa ta, z pewnością obejmowała również inne przedstawienia. Także znajdująca się dziś w ogrodzie Sprawiedliwość jest fragmentem większej całości – grupy cnót kardynalnych, czyli Sprawiedliwość, Męstwo, Umiarowanie i Roztropność. Ostatnią z nich w swoim spisie wymienia Franciszek Sobieszczański$^{17}$. Miała to być rzeźba opatrzona inskrypcją Inspice cautos eris – wejrzyj, a będziesz roztropny, podpisana dziś jako Prawda$^{18}$. Według Cezarego Ripy personifikacja Roztropności winna być wyposażona w lustro, węża, złoty helm, wieniec z liści morwy oraz rybę owiniętą wokół strzały$^{19}$. Figura z ogrodu nie posiada żadnego z tych atrybutów. Czy nie miała ich od początku czy też została ich pozbawiona w czasie jednej z konserwacji – nie rozstrzygnę. Niezależnie od tego, grupa cnót kardynalnych mogła się w ogrodzie znaleźć z bardzo prostego powodu. Ogród Saski jako publiczny ogród przy siedzibie władcy miał, poza funkcją reprezentacyjną, sławić osobę miłośnicie panującego. Przemawia za tym jeszcze jeden argument. Mianowicie Sprawiedliwość nie jest tu przedstawiona w sposób tradycyjny jako ślepa, ale przeciwnie: wszystkowidząca i wyrozumiała. Właśnie w takiej konwencji należałoby przedstawić przymioty władcy. Inwencja, Intelekt, Rozumność, Inteligencja, Pouczenie i Rozgłos Mądrości to personifikacje związane z rozwojem intelektualnym człowieka i jego możliwościami. Rzeźby te powstały w różnym okresie, więc nie sądzę, aby od początku stanowiły jedną podgrupę programową. Myślę jednak, że są swego rodzaju uzupełnieniem pozostałych grup i pełniły rolę czynnika sprawczego poszczególnych działań. I tak Inwencja mogła towarzyszyć sztukom pięknym, Intelekt lub Rozumność artes liberales, a Inteligencja cnotom. Pozostaje pytanie o pierwotny program ikonograficzny. Moim zdaniem istniały przynajmniej dwie możliwości ustawienia rzeźb w królewskim ogrodzie. Pierwszą z nich jest program głoszący apoteozę rozumu. W ogrodzie znajduje się kilka personifikacji odnoszących się w sposób bezpośredni do umysłu ludzkiego. Są to: Intelekt, Inwencja, Rozumność, Inteligencja i Pocuzenie. Obok nich stoi personifikacja Rozgłosu Mądrości wskazująca na to, że właściwe wykorzystanie możliwości intelektualnych przynosi dobrą sławę. Poza tymi bezpośrednimi odniesieniami są też personifikacje nauk, które człowiek może objąć swoim rozumem w celu uproszczenia sobie życia. Będą to: Geografia, Medycyna, Arytmetyka i pojęta ogólnie Nauka. Oprócz tego pojawiają się także personifikacje sztuk takich jak Rzeźba, Malarstwo czy Poezja, które będą służyły człowiekowi jako rozrywka i umilały mu czas. W zestawie tym znajduje się również uosobienie Architektury Wojskowej, która właściwie użyta pozwoli ocalić ludzkie życie. Jednak jest jeszcze coś, co przy rozwiązywaniu problemu programu ikonograficznego ogrodu nie powinno nam umknąć. Dwie z zachowanych rzeźb mają na głowach korony. Są to Rozumność i Intelekt. Należy przy tym zwrócić uwagę, że Rozumność to postać kobieca, czyli królowa, a Intelekt – męska, czyli król. Przez nalożenie korony – symbolu władzy i majestatu – rzeźbom została nadana szczególna rangi: miały one przewodniczyć pozostałym figurom. Idąc tym tropem można także wywnioskować, że korona jest nagrodą za wykształcenie. Sugerują to Pocuzanie – Ammestramento, tłumaczone także jako ćwiczenie się oraz wyrastającą z ciągłego doskonalenia się Mądrość i Scienza – nauka, wiedza. Nauka, jako rzeźba architektoniczna, doskonale wpisuje się w ten program, możliwe więc, że była częścią dekoracji ogrodu, związaną z jednym z budynków. Dzięki Inteligencji i Inwencji człowiek jest w stanie pracować twórczo we wszystkich dziedzinach nauki i sztuki. Poszczególne sztuki piękne zapowiadają także wspaniałość rezydencji władcy, wszak to ogród królewski. Nie ulega też wątpliwości, że aby być dobrym i szanowanym władcą oraz cieszyć się autorytetem poddanych, należy być wykształconym i sprawiedliwym. Jednak są elementy, które przy takim ujęciu programu nie pasują do reszty – są to pory roku. Oczywiście może pojawić się argument, że nie stanowiły one pierwotnego wyposażenia ogrodu, ale pojawiły się w nim później. Argument ten wydaje się być słuszniejszy, gdy wezmie się pod uwagę popularność tego zespołu w sztuce ogrodowej. Pojawia się jeszcze jedna wątpliwość. Mianowicie, czy pierwotnie, to jest około roku 1730, mógł pojawić się w ogrodzie tak oświeceniowy program? Program głoszący pochwałę rozumu i władz umysłu, pasujący bardziej do stonowanego klasycyzmu niż rozedrzanego rokoka, program, który ulożyć mógłby Stanisław Konarski albo bracia Zaluscy? I najważniejsze, czy władca o tak niepewnej pozycji na tronie Rzeczypospolitej zrezygnowałby ze sławienia swojej osoby na rzecz pochwały rozumu? Moim zdaniem nie jest to możliwe. August Mocny wzorował się na stylu rządzenia Ludwika XIV, który dążył przecież do umocnienia potęgi i roli państwa oraz centralnej władzy królewskiej. Król Słońce chciał sam rządzić i decydować o wszystkim, co działo się w królestwie. Kult władcy budował także na wystawności i bogactwie dworu królewskiego oraz na organizowaniu licznych festynów, widowisk i przedstawień teatralnych, sławiących monarchę i jego czyny. W samym Ogrodzie Wersalskim jedynymi posagami mającymi związek z nauką były posagi pięciu mędrców starożytnej Grecji – Pittakosa, Sokratesa, Teofrasta, Lizjasza i Odyseusza$^{20}$. Obok nich stanęły personifikacje kontynentów, czterech żywiołów, czterech pór roku, czterech modlitw dnia, czterech temperamentów oraz cztery gatunki poezji$^{21}$. Zestawienie to układa się w dość logiczną całość, zgodną z zapatrywaniami Ludwika XIV – panowania nad światem i jego siłami. Czy August Mocny mógł więc tak daleko odbieć od swojego wzorca? Moim zdaniem nie. Dlatego też zdecydowanie bardziej uzasadnione wydaje się poszukiwanie programu Ogrodu Saskiego wśród tradycyjnych typów ogrodów królewskich. W historii funkcjonują dwa podstawowe typy władcy – władca starożytny i idealny władca średniowieczny. Oba silnie oddziaływali na epoki późniejsze. W starożytności podstawowym wymogiem wobec panującego było jego boskie pochodzenie – władca miał strzec porządku świata, praw natury i zapewniać obfite płony. Król musiał wyróżnić się też nadnaturalną siłą, walecznością i dzielnością, aby mógł obronić swych poddanych przed wszelakim złem. Starożytny przywódca miał jeszcze jedną ważną cechę – stał ponad prawem, także ponad prawem natury. Władca średniowieczny kojarzy się przede wszystkim z Pieśnią o Rolandzie i postacią króla Karola Wielkiego. Poszukując przykładów polskich, wymieńmy Bolesława Chrobrego i Bolesława Krzywoustego, których sylwetki nakreślił w swej kronice Gall Anonim. Idealny władca średniowieczny powinien godnie reprezentować Boga, od którego pochodzi jego władza. Musi zatem kochać swych wasali, troszczyć się o ich dobro, bronić ich, być sprawiedliwym. Z jego postawy emanuje godność i dostojenieństwo. W epoce nowożytnej pogląd na władzę nie ulega drastycznej przemianie. Według Niccolò Machiavellego idealny władca powinien posiadać pięć zasadniczych zalet: miłosierdzie, dotrzymanie wiary, ludzkość, religijność, prawość. Jeśli zaś ich nie posiada, powinien zachowywać się tak, jakby je posiadał$^{22}$. Ogród królewski musiał być wspaniały, ponadprzeciętny i ośmiewający, tak jak jego właściciel. Miał pełnić swego rodzaju funkcję propagandową, ogród zdawał się mówić nie tylko przez właściwy program ikonograficzny, ale także przez sam panujący w nim porządek – tak jak król dba o mnie, tak dba o państwo i swoich poddanych. W przypadku Ogrodu Saskiego funkcja propagandowa jest jeszcze silniejsza – oto dobry władca – August Mocny – oddaje swój ogród swoim poddanym i robi to jako jeden z pierwszych władców europejskich! Dlaczego więc w programie ikonograficznym nie miałby podkreślać swego panowania? Ogród z całą pewnością posłużył królowi do budowania pozytywnego wizerunku. Wszystko to w kontekście historycznym nabiera jeszcze wyraźniejszych kształtów. August II był przecież władcą elekcyjnym, obcym, jego pozycja w państwie była dość chwajcena. Stworzył więc ogród, którego program ikonograficzny odwidywał się do władców idealnych, panujących nad niebem, ziemią i siłami natury. Był ogrodem królewskim w pełnym tego słowa znaczeniu. Najpierw zajmie się problemem niebiańskiego pochodzenia instytucji władzy królewskiej i jego odbiciem w Ogrodzie Saskim. Król był przedstawicielem Boga lub bóstw na ziemi. Zatem można przypuszczać, że zanim powstał pierwszy ogród królewski istniał ogród boski, święty gaj będący pierwowzorem dla założeń monarszych. Boski dwór był idealem, który każda rezydencja królewska próbowała naśladować. Święte gaje czy nawet pojedyncze drzewa można było znaleźć pod każdą szerokością geograficzną, niezależnie od wierzeń. Przykładem może być tu dębowy gaj Zeusa w Dodonie szumiący słowami wyroczni. Często rośliny znajdujące się w ogrodzie miały znaczenie symboliczne, a ich multiplikacja wzmacniała ten przekaz. Należy pamiętać też, że w wielu kulturach ścięcie drzewa ze świętego ogrodu do celów użytkowych było surowo karane. W takich miejscach mieszkały bóstwa, wpuszczano tam też symboliczne zwierzęta. Logiczne więc, że jeśli król zakładał ogród, niejako zapraszał do niego bóstwa pod postacią posagów. Podobnie działało się ze zwierzętami. Ogród tworzony z roślin, a zatem będący żywą ilustracją sił przyrody, stał się też polem do demonstracji monarszej władzy nad naturą i jej prawami. Ciągłe odradzanie się roślin do życia miało symbolizować władzę nad przemijaniem i ułotnością, stało się umownym obrazem nieśmiertelności. Alain Labbe jest zdania, że przypalacowy ogród monarszy rozumiany był jako dowód królewskiego panowania nad przyrodą, porządkiem świata a jednocześnie symbolizował władcę jako gwaranta urodzaju$^{23}$. Takie przesłanie można odnaleźć w Ogrodzie Saskim. Pojawiające się w nim personifikacje czterech pór roku ewidentnie mają znaczenie symboliczne. Można je interpretować jako ciągłość władzy królewskiej, trwającej niemalnie bez względu na porę roku. Z drugiej strony obecność pór roku może symbolizować monarszą władzę nad porządkiem świata. W tym rozumieniu król ma być gwarantem zmian następujących w przyrodzie i strażnikiem porządku świata. Po trzecie przedstawienie personifikacji poszczególnych pór roku z właściwymi dla nich płodami ziemi w sposób bezpośredni odnosi się do króla jako do tego, dzięki któremu przyroda wydaje obfite plony. Gdyby, wzorem Wersalu, pojawiły się w Ogrodzie Saskim uosobienia wiatrów, żywiołów oraz pór dnia byłoby to dowodem na panowanie króla nad wszystkimi prawami natury. Drugim aspektem królewskości jest nadnaturalna siła i dzielność monarchy. Cechę tę w sposób szczególny eksponowały królewskie zwierzyńce, będące od starożytności sceną ceremonialnych połowów dworskich. Tego typu połowanie było swego rodzaju sprawdzianem waleczności i dzielności króla, jego odwagi i sprawności fizycznej. Oczywiście w czasie takiego połowania dla władcy przeznaczona była najgrubsza, a zatem najniebezpieczniejsza zwierzyna. Oczywiście siła i dzielność nie objawiały się tylko na połowaniach. Prawdziwym sprawdzianem tych cech była wojna, którą monarcha toczył w celu zapewnienia bezpieczeństwa swoim poddanym, lub też w celu pozyskania dla nich nowych ziem, niosących dobra konsumpcyjne$^{24}$. W wypadku Ogrodu Saskiego odwołanie do tych cech znalazłbym w personifikacji Architektury Wojskowej. Wroga można było przecież pokonać nie tylko siłą, ale też sprytem. Władca stawiając fortyfikacje i rozbudowując mury obronne, chronił swoich poddanych, a jednocześnie ułatwiał w ten sposób pokonanie ewentualnego najeźdźcy. Mamy więc obraz dobrego władcy, który dba o bezpieczeństwo swego ludu i chroni go przed wszelkim złem. Dodatkowo, jeśli 1. INTELEKT 2. SPRAWIEDLIWOŚĆ 3. WENUS 4. BACHUS 5. ARYTMETYKA 6. ARCHITEKTURA WOJSKOWA 7. POEZJA 8. GEOGRAFIA 9. INTELIGENCJA 10. NAUKA 11. CHWAŁA I 12. POUCZENIE 13. INWENCJA 14. ASTROLOGIA 15. MALARSTWO 16. RZEŹBIARSTWO 17. MEDYCyna 18. ZIMA 19. FLORA-WIOSNA 20. ROZGŁOS MĄDROŚCI 21. ROZUMNOŚĆ Uzupełnieniem zespołu figur, który nazwałem wcześniej artes mechanicae, było łowiectwo, to monarcha podkreślał w ten sposób swoją działalność i męstwo. Pokazywał, że może nie tylko bronić swoich poddanych przed wrogiem, ale także może im zapewnić pożywienie. Obowiązkiem władcy jest rządzić w sposób mądry i rozumny. Przez mądrość rozumiemy tu wykształcenie. Monarcha musi posiadać odpowiednią wiedzę, aby zapewnić swemu ludowi dostatek i bezpieczeństwo. Jego obowiązkiem jest przede wszystkim posiadać wiedzę ekonomiczną, aby zapewnić dobrobyt, a militarną, aby mądrze prowadzić ewentualne wojny i umieć ich unikać. Powinien też zdawać sobie sprawę z warunków naturalnych panujących na terenie jego kraju i znać historię, aby nie powtarzać błędów swoich poprzedników. Ważne jest, żeby sprawował rządy sprawiedliwe, był człowiekiem roztropnym i unikal zbędnych niebezpieczeństw. Monarcha powinien też zadbać o rozwój intelektualny swoich poddanych, umożliwić im kształcenie się oraz zdobywanie nowych umiejętności$^{25}$. W Ogrodzie Saskim bez problemu znajdziemy figury odpowiadające poszczególnym cechom władcy idealnego. W programie ogrodu August Mocny jawi się nam jako władca sprawiedliwy, który przed wydaniem wyroku zapozna się ze wszystkimi aspektami problemu. Widzimy człowieka, który znany jest ze swojej mądrości. Monarchę roztropnego i umiarkowanego, który dobrze gospodaruje finansami państwa, ponieważ zna się na arytmetyce. Zanim podejmie decyzję spojrzysz w niebo, aby zapoznać się z wyrokami zapisanymi w gwiazdach, pomoże mu w tym znajomość astrologii. Dzięki znajomości geografii będzie wiedział gdzie można uprawiać zboże, a gdzie będzie to nieopłacalne. Geografia przyda mu się także w prowadzeniu wojen, bo w sposób umiętny będzie wykorzystywał naturalne warunki terenu. Inteligencja i rozum to cechy bardzo potrzebne monarsze do sprawowania mądrych rządów oraz unikania zbędnych niebezpieczeństw. Dzięki nim władca może wynegocjować lepsze warunki porozumienia, dobierać dobrych doradców, korzystnie lokować kapitał i nie trwonić sił. Król jako człowiek wykształcony będzie mecenasem, stymulując w ten sposób rozwój sztuk takich jak malarstwo, rzeźba, poezja czy architektura. Postara się także o szeroki dostęp do nauki, a sam chętnie będzie korzystał z rad i pouczeń innych. A to wszystko ma mu zapewnić chwałę wśród obecnych i przyszłych pokoleń. Uważam, że program apoteozy władcy lepiej wpisuje się w Ogród Saski. Przemawia za tym nie tylko usytuowanie ogrodu przy pałacu królewskim, inspiracje Królem Słońce, ale także sytuacja polityczna w czasie panowania dynastii Saskiej. Pamiętajmy też, że w momencie udostępnienia ogrodu mieszkańcom Warszawy, to jest w 1727 roku, w ogrodzie musiała znajdować się jakąś dekoracja figuralna, a data ta jest za wcześnie, aby mógł zainstnieć tam tak dojrzały program oświeceniowy. Za programem królewskim przemawiać może jeszcze fakt, iż ogród był częścią większego założenia – tak zwanej Osi Saskiej, która oprócz znaczenia reprezentacyjnego, niosła za sobą konkretny manifest polityczny. Wiodła na pole elekcjyne, będąc niejako warszawskim odpowiednikiem krakowskiej Via Regia czy Via Jagiellonicae. Miało to na celu legitymizację władzy i ukazanie dziejowej ciągłości między władzą dynastyczną a elekcjyną. Być może, tak jak Wazowie, Dynastia Saska chciała stworzyć swoje Forum? W obliczu szczątkowo zachowanego materiału zabytkowego nie mogę tej tezy potwierdzić ani wykluczyć. Warto jednak zauważyć, że w skład wazowskiego forum miała wejść sława unosząca herb dynastii, a w Ogrodzie Saskim mamy aż dwie figury Chwały – może na przestrzeni wieków, przez niewłaściwą konserwację straciły swoją właściwą wymowę? Na Forum Wazów miał stanąć także posąg Władysława IV przedstawionego jako Virtus-Fortitudo. Nie możemy wykluczyć, że któraś z figur cnót nie była portretem króla. TEKST POWSTAŁ NA PODSTAWIE PRACY NAPISANEJ NA SEMINARIUM NIŻSZYM POD KIERUNKIEM DRA JANUSZA NOWIŃSKIEGO --- 1 W. Hentschel, Die sachsische Baukunst des 18. Jahrhunderts in Polen, Berlin 1967, s. 169. 2 Cyt. Za: F. M. Sobieszczański, Warszawa: wybór publikacji, Warszawa 1967, t. 2, s. 242-243. 3 Cyt. za: Sobieszczański, dz. cyt., s. 242-243. 4 M. Karpowicz, Piękne nieznajome, Warszawa 1986, s. 173. 5 M.in. pamiętniki Krystiana Henryka Erndela. 6 D. Klasuk-Kozłowska, Oś Saski i Ogród Saski w Warszawie, w: Królewskie ogrody w Polsce materiały sesji naukowej, red. M. Szafrańska, Warszawa 2001, s. 243. 7 Z. Hornung, Wpływ drewnianictwa w rzeczywistości polskiej XVIII wieku, „Teka Komisji Historii Sztuki”, 1965, III, s. 242, il. 15; por. J. Kaczmarzyk, Rysunki Jana Jerzego Pierscha – projekty rzeźb do Ogrodu Saskiego, „Buletyn Historii Sztuki”, XXXIII (1971), nr 3, s. 278, il. 7. 8 Tamże, s. 275-277. 9 Sobieszczański, dz. cyt., s. 242-243. 10 Karpowicz, dz. cyt., s. 197-200; 231. 11 Tamże, s. 197-200; 231-232. 12 Według Charlesa Batteux, twórcy pojęcia sztuki pięknej. 13 Karpowicz, dz. cyt. s. 173 14 Cyt. za: Sobieszczański, dz. cyt., s. 242-243. 15 Karpowicz, dz. cyt., s. 186-192. 16 Tamże, s. 257-260. 17 Sobieszczański, dz. cyt., s. 242-243. 18 Marusz Karpowicz przemawiał Prawdę na Pouczenie. Karpowicz, dz. cyt. s. 220-224. 19 C. Ripa, Ikonologia, Kraków 1992, s. 363-364. 20 M. d’Archimbaud, Werał, Warszawa 2004, s. 207. 21 Tamże, s. 192, 202-203. 22 N. Machiavelli, Książę, Warszawa 2005, s. 23. 23 M. Szafrańska, Królowie i ogrody. Fenomen ogrodu władcy, w: Królewskie ogrody..., s. 22. 24 Tamże, s. 23-24. 25 Tamże, s. 24-25. 26 J. A. Chościecki, Sztuka i polityka. Funkcje propagandowe sztuki w epoce Wazów 1587-1668, Warszawa 1983, s. 59. 27 Tamże, s. 51 nn. 28 Tamże, s. 56. 29 Tamże, s. 56. Michał Bogucki, Biblioteka Wnętrze gmachu Biblioteki Ordynacji Krasińskich przy ul. Okólnik w Warszawie. Spalone pod koniec powstania warszawskiego nigdy nie odzyskało dawnej świetności. Jest jak zamczysko, straszy i pociąga. „Wyobrażam sobie, że mieszkam w pięknym domu”. Próba analizy osiedla Za Żelazną Bramą w Warszawie Magdalena Fryze Co będzie za Żelazną Bramą, Wieżowce tutaj staną wkrótce Fragment piosenki Igi Cembryńskiej Co będzie za Żelazną Bramą, sł. Stanisław Werner Tematem tego artykułu jest położone w centrum Warszawy modernistyczne osiedle Za Żelazną Bramą z lat 60. XX w. Omówiona zostanie forma bloków i układ całego założenia. Dokonana zostanie próba analizy tej architektury w aspekcie społecznym. Celem tego tekstu jest też wskazanie na problem relacji pomiędzy przestrzenią, a człowiekiem. Ważną częścią są fragmenty wywiadów z jednym z architektów i mieszkańcami osiedla. Problem ten zauważano już w poprzednim wieku. Powstało wtedy wiele projektów miast idealnych i wzorcowych kolonii mieszkaniowych. Warto wspomnieć o pomysłach m.in. Karola Fouriera czy Roberta Owena. Uważali oni, że nowe formy życia społecznego wymagają również adekwatnych form przestrzennych. Na przełomie XIX i XX wieku powstała idea „miasta-ogrodu” (Ebenezer Howard) i projekty „miast przemysłowych” Toniego Garniera. Twórcy tych koncepcji urbanistycznych interesowali się nie tylko organizacją przestrzeni miejskiej, ale też relacją człowieka z przestrzenią. W latach 20. XX w. pojawił się funkcjonalizm. W tym czasie przedstawiciele awangardy architektonicznej postulowali szybkie wybudowanie tanich mieszkań. Pomoc w tym miały nowe, podporządkowane funkcji, formy architektoniczne. Głównymi cechami funkcjonalizmu są: odrzucenie dekoracyjności oraz użycie nowoczesnych materiałów i konstrukcji. Współtwórcą tej nowej estetyki dla „czasów maszyny” był Le Corbusier (wł. Charles Eduard Jeanneret). Dla nas najważniejsze są jego wizje nowoczesnych miast z połowy lat 20. XX w. z wieżowcami w „miastach-ogrodach” oraz powojenne projekty dużych bloków – „jednostek mieszkaniowych” (Unité d’Habitation). Szczególnie istotna jest Jednostka Marsylijska (1947–1952) dla około 1500 mieszkańców. Budynek miał łączyć funkcje mieszkaniowe i handlowo-usługowe. Jak pisał Charles Jencks: Le Corbusier dokonał niezwykłego połączenia dawnych tradycji: kolumny zwyżają się ku dolowi zamiast ku górze, krajobraz i ogrody znalazły się na dachach zamiast na ziemi, ulice są wewnątrz i „w powietrzu” zamiast na zewnątrz i na ziemi, a centrum handlowe na siódmym piętrze, zamiast łączyć się z handlowym życiem Marsylii. Budowla ta silnie zainspirowała Andrzeja Skopińskiego, jednego z architektów. Zdjęcie portierni i sklepu Karina w jednym z bloków Osiedla za Żelazną Bramą, fot. M. Fryze Osiedla za Żelazną Bramą. Na kształt warszawskiego osiedla wpływ miała niewątpliwie także Karta Ateńska – manifest urbanistyki awangardowej. Dokument ten uchwalono na IV Kongresie CIAM (Congrès International d’Architecture Moderne) w 1933 r. Hasłem zjazdu „międzynarodówki awangardy architektonicznej” było „Miasto funkcjonalne”. Zwrócono uwagę na „chorobę współczesnych miast”. Jej objawy to, zdaniem członków CIAM: wzrost gęstości zaludnienia w miastach, niekontrolowane poszerzanie się miast, niewłaściwe rozmieszczanie zabudowy, nieprzestrzeganie zasad higieny, chaotyczna zabudowa. Według twórców Karty życie ukształtowane przez architekturę i urbanistykę miało toczyć się w wśród luźnej, blokowej zabudowy – w demokratycznych miastach-ogrodach, podzielonych na strefy pracy, rozrywki, usług i wypoczynku. Miały one być rozdzielone pasami zieleni i połączone osiami komunikacyjnymi. Była to więc kolejna utopia architektoniczno-społeczna. Jak podkreśla Jakub Wujek: Idea modernistyczna była plomieniem mającym spalić istniejący porządek świata. (...) Wyrosła na gruncie fascynacji wielkimi utopiami naszych czasów, sama stała się także utopią. Tworzyła wzorce postępowania, narzucala sposoby myślenia. W jej ramach dopiero odnajdujemy nowoczesność jako postęp cywilizacyjny i jako poszukiwanie nowej formy. Ostateczną wersję Karty Ateńskiej ogłosił i skomentował Le Corbusier w 1943 r. Miała ona duży wpływ na odbudowę Europy po II wojnie. A od końca lat 60. XX w. także na wygląd wielu polskich miast. „Wszyscy byliśmy pod urokiem Corbusiera” Konkurs Już w pierwszych latach PRL rozwijano przedwojenne koncepcje „osiedla społecznego” z funkcjonalistycznymi blokami. Powstały też plany odbudowy Warszawy według koncepcji CIAM. Po kilkuletniej przerwie (panowanie doktryny socrealizmu), w czasach rządów Władysława Gomułki, zaczęto budować modernistyczne osiedla w większej skali. Rozpoczęto realizację taniego, masowego uprzemysłowionego budownictwa mieszkaniowego. Program urbanistyczny nowych osiedli obejmował również wypożyczenie terenów w urządzenia socjalne dla zaspokojenia materialnych i kulturalnych potrzeb mieszkańców. Konkurs na duże osiedle mieszkaniowe dla około 25 tysięcy, planowane w centrum Warszawy, wzbudził duże zainteresowanie wśród architektów. Nadeslano 75 prac. Projektowany teren osiedla wynosił aż 63 ha. Był ograniczony ulicami: Graniczną, Twardą, Prostą, Żelazną, Chłodną, Ptasią. To przestrzeń miejska o bardzo ciekawej historii. Nazwa „Żelazna Brama” pochodzi od okazałej, bogato zdobionej osiemnastowiecznej bramy wejściowej do Ogrodu Saskiego. W czasie II wojny światowej ten fragment miasta, z gęstą zabudową (głównie z XIX w.) został niemal całkowicie zniszczony. Po 1945 r. w Warszawie, zniszczonej w około 80%, było dużo ogromnych pustych przestrzeni („teren oczyszczony” jak określiłby je Le Corbusier). W książce „Postpolis” Ewy Rewers czytamy: Po II wojnie wiele miast polskich, nie tylko Warszawa, stało się niemal idealnymi miejscami realizacji socjalistycznej utopii. Były już zburzone, wyludnione, znaczemu zniszczeniu uległ także ich wymiar symboliczny. Stare przestrzenie miejskie czekały na nowy program, gotowe do przyjęcia utopii społecznej$^8$. Można było realizować utopię społeczną i architektoniczną. Konkurs został rozstrzygnięty w 1961 r. Zwyciężył projekt „numer 50”, autorstwa Andrzeja Skopińskiego, Jerzego Czyża i Jana Furmana. Tych trzech młodych architektów było znanych w warszawskim środowisku architektonicznych ze swoich nowoczesnych pomysłów i przebojowości. Komisji oceniającej konkurs spodobało się śmiałe potraktowanie wielkiego założenia urbanistycznego w centrum stolicy. Docenili kompozycję złożoną z kilkunastu wielkich bloków – prostopadłościennych brył. W obszernych przestrzeniach między domami zaplanowano zieleńce, szkoły, przedszkola, żłobki i przychodnie. Doceniliśmy udany sposób połączenia wielkomiejskiego charakteru zabudowy z zasadą osiedlowych dziedzińców, czytamy w uzasadnieniu werdyktu$^9$. Budowa „Blokowisko”, „mrówkowce”, „szafa”, „parawan”, „kloce” to tylko parę nazw, które można usłyszeć od ludzi opisujących Osiedle za Żelazną Bramą. Jest ono głównie kojarzone z betonem, szarością i halasem. Plany były zupełnie inne, szlachetne (utopijne?): Na każdym dachu kawiarnia i coś w rodzaju patio. Jeszcze do tego wiszące ogrody. Wśród nich na dachu bawiłyby się dzieci (...), klub popołudniowy dla mieszkańców, parkingi podziemne – tak Barbara Łopieńska opisywała w swoim reportażu plany osiedla$^{10}$. Jednak już na samym początku pojawiły się problemy z realizacją. Okazało się, że te piękne plany w zderzeniu z rzeczywistością stają się nierealne. W PRL władza wpływała na niemal wszystkie dziedziny życia. Także na przestrzeń miejską, na sposób mieszkania. W tym czasie władze starały się ingerować w architekturę. Trzeba pamiętać, że często miało to negatywny wpływ na formę, tempo i wygląd budowanych w tym czasie osiedli mieszkaniowych. Trudnym zadaniem było na przykład przekonanie władz o właściwości i potrzebie wspominanych „udogodnień socjalnych”. Ze względów ekonomicznych często z nich rezygnowano. Oszczędności powodowały także zmiany projektów. Tendencja ta była zauważalna już w latach 60. XX w., kiedy „resortem budownictwa” kierował wicepremier Julian Tokarski. Właśnie w tych czasach w Polsce powstawały tzw. „ciemne kuchnie”. Budowa osiedla za Żelazną Bramą nie mogła się więc rozpocząć od razu. Projekt musiał jeszcze zostać zaakceptowany przez władzę. Nie było się oczywiście bez ingerencji. Często rola architekta ograniczała się tylko do zaplanowania, potem już nie miał prawie na nic wpływu. Andrzej Skopiński podkreślał w wywiadzie, że wielokrotnie dyskutował, tłumaczył, ale nie mógł przekonać władz do niektórych rozwiązań. Stawiało to architektów w trudnej pozycji. Sterował tym DEBOR - Dyrekcja Osiedli Robotniczych, w końcu oni to bardzo mocno zamazali. Oni kierowali się naszymi pracami, myślimy nie byli autonomiczni, to był taki inwestor państwowy, który nam to zatwierdzał i dyrygował nami, wspomina architekt. Wicepremier Julian Tokarski wyraził zdziwienie, że nie może być więcej budynków („tak jak na przykład w Puławach”). Wyjaśnienia były dla niego niezrozumiałe i w końcu Hol w jednym z bloków Osiedla za Żelazną Bramą, fot. M. Fryze ucisnął autorem dodatkowych siedem budynków wysokich co zmusiło do rezygnacji z niskich i znacznej zmiany\textsuperscript{11}. Nie udało się również uzyskać pozwolenia na budowę balkonów. Autorom projektu udało się podobno obronić przed naciskami, aby na każdym piętrze zrobić jedną wspólną łazienkę i kuchnię. Budowę osiedla rozpoczęto w 1965 r. a ukończono siedem lat później. W „Architekturze” pisano, że osiedle składa się będzie z 19 wysokich 16-kondygnacyjnych wieżowców mieszkalnych, 5 niższych 11-piętrowych i kilku plomb\textsuperscript{12}. W osiedlu Za Żelazną Bramą widoczne są wpływy: Le Corbusiera, koncepcji CIAM i Karty Ateńskiej, a także postulatów polskiej przedwojennej awangardy architektonicznej. Blokowa zabudowa wśród zieleni to realizacja hasła: więcej zieleni, więcej słońca, więcej przestrzeni. Osiedle zostało usytuowane na osi północ-południe, umożliwiając w ten sposób najlepszy dostęp do światła słonecznego. Mieszkania miały okna usytuowane albo na zachód, albo na wschód. Zastosowano też prefabrykaty. Osiedle zbudowano w technologii „Stolica”. Polegala ona na tym, że w przygotowane szalunki wlewano beton. Prefabrykaty powstawały więc na placu budowy. Gotowe elementy od razu montowano. Bloki były z kolei częściowo wzorowane na Jednostce Marsylijskiej. W warszawskich „jednostkach mieszkaniowych” zamiast pasażu handlowego na jednym z górnych pięter, umieszczono sklepy na parterze (i kioski w holach). Sam Andrzej Skopiński mówił w wywiadzie: Wszyscy byliśmy pod urokiem Corbusiera. To było wielkie i nowoczesne\textsuperscript{13}. Podkreśla też, że ta corbusierowska teoria budowania dosyć powtarzałnych, tępych bloków szalenie odpowiadała władzom, bo to było dużo łatwiej robić. Jednocześnie my architekci byliśmy manipulowani, dopiero teraz zdaję sobie z tego sprawę, przez władze. Dlatego, że nas władza nie musiała jakoś specjalnie pacyfikować bo myśmy byli pracownikami olbrzymich przedsiębiorstw państwowych albo miejskich. W osiedlu Za Żelazną Bramą każdy blok ma dwie klatki schodowe, dwie lub trzy windy oraz przeszklony hol, na którym znajdowały się kwiaty i fotele. W założeniach miało być to miejsce spotkań mieszkańców. Na dole znajduje się również kiosk „Ruchu”, który kiedyś pełnił jednocześnie funkcje portiermi. Cieszymy się, że w każdym budynku na dole jest kiosk. Też miało ich nie być. Ile czasu trwało przekonywanie, że ta sama pani, która sprzedaje giewonty, może być z powodzeniem portierką [x], wspomina Skopiński\textsuperscript{14}. Ostatnie piętro miało służyć jako pralnia, suszarnia, ale pełniło także funkcji, m.in. pomieszczeń gospodarczych. Większość mieszkań była typu M2 lub M3. Gomulka ustalił normę na osobę - 11 metrów\textsuperscript{15}. Jednak dzięki architektom udało się trochę powiększyć M2 do 27 metrów, a M3 do 38. W tego typu mieszkaniach były ślepe kuchnie, oświetlone tylko przez okno największego pokoju. Zgodnie z postulatami Karty Ateńskiej na osiedlu stworzono przestrzenie „użytku publicznego”. Na jego terenie znajdowały się m.in.: dwie szkoły, dwa przedszkola, sklepy, bary, kawiarnie, apteka, księgarnia, poczta. Jak więc widzimy, program „pomocniczy” i zaplecze usługowo-handlowe były stosunkowo bogate i urozmaicone. Architekt w tamtych czasach miał ograniczone możliwości egzekwowania swoich „praw autorskich”, wymuszania realizacji domów według pierwotnych planów. Mimo to jego plany, czy też projekty wielkich biur projektowych, miały wpływ na życie społeczne. Zespoły architektów i inżynierów wytwarzały przestrzenie miejskie, przestrzenie zamieszkiwania. Kreowały je w skali przemysłowej. W czasach powstawania osiedla Za Żelazną Bramą przeważała opinia, że społeczeństwo otrzymuje taką architekturę do jakiej dojrzało. A ponadto, że do jej odpowiedniego odbioru należy ludzi wychowywać. Idea wychowania przez architekturę, obecna od początku w dyskusji nad kształtem „nowej architektury” w środowisku awangardy, została dobrze opisana przez Elżbietę Rybicką. Pisze ona o architekturze, która poślannictwo społeczne często zamieniała w inżynierię społeczną. Problem polegał przede wszystkim na przekraczaniu płynnej granicy między stwarzaniem ram dla życia a tym, co nazwał Charles Jencks „determinizmem architektonicznym”. Zgodnie z tym rola architekta urasta do - jak to nazywała Rybicka - twórcy i reżysera masowego widowiska. Osiedle za Żelazną Bramą – zamieszkiwanie Mieszkańcy Człowiek zaznacza swoje miejsce. Reaguje na przestrzeni-miejsce we właściwy tylko dla niego sposób, akceptuje je, kiedy spełnia ono jego oczekiwania lub nie akceptuje. Przestrzeń-miejsce wywołuje różne odczucia, może to być również poczucie otwartości, nieskończoneści lub ograniczenia czy wręcz presji, tak oceniała relację między człowiekiem a przestrzenią Maria Ostrowska. To, w jaki sposób człowiek “powinien” funkcjonować w nowoczesnym osiedlu, zostało wyznaczone już w okresie międzywojennym przez architektów awangardy. Te konsepcje rozwijano także w Polsce od końca lat 60. XX w. Nikt jednak nie zadał sobie trudu zapytania samych mieszkańców o to, jakie są ich oczekiwania. Czy taka przestrzeń im odpowiada? W dalszej części artykułu spróbujemy spojrzeć na architekturę osiedla Za Żelazną Bramą oczami współczesnego mieszkańca, osoby, która codziennie tam przebywa i porusza się w tej przestrzeni. Celem przeprowadzonego badania było sprawdzenie, jak obecni mieszkańcy osiedla odbierają przestrzeń, w której żyją. Czy pomysły architektów (i częściowo twórców Karty Ateńskiej) zostały docenione przez mieszkańców? Lokalizacja Pierwszą zaletą, na którą zwracają uwagę prawie wszyscy mieszkańcy jest lokalizacja osiedla. Podkreślają oni wielokrotnie korzyści, jakie płyną z faktu, że ich bloki położone są w samym centrum Warszawy. Ułatwia to im komunikację, mają blisko do pracy, szkół, kin, teatrów etc. Osiedle jest bardzo wygodne, przez tę bliskość śródmieścia, w zasięgu pieszych wycieczek są wszystkie dworce, kina, teatry. Można iść pieszko na spacerek. Dwa parki się przechodzi, ogród Saski i ogród Mirowski i już się jest na Starym Mieście, jak przyjeżdżają wnuki do nas, czasem nawet nocują, to chodzimy pieszko na Stare Miasto, dzieci doskonale znają w związku z tym centrum Warszawy. (R3) Zieleń Znaczenie skwerów i parków między luźną, blokową zabudową był już poruszany w Karcie Ateńskiej. W PRL często te zieleńce były zaniedbane. Na planie Osiedla Za Żelazną Bramą widać wyraźnie i pasy zieleni między domami. Niestety, zostały one zrealizowane tylko częściowo. „Wylali dużo za duże ilości asfaltu. Najważniejsze były mieszkania, a reszta to były już dodatki”, wspomina Skopiński. Jednak część mieszkańców jest zadowolona z tego co zrealizowano: Ja się przyzwyczailam, muszę tu żyć i ich nie zmienić, ale są ładniejsze nie? Zieleni jest pod każdym blokiem dosyć. Nie narzekały. (R8) Mieszkańcy dostrzegają problem zabudowy tych skwerów w ostatnich latach. Miasto dużo robi, nowe chodniki, nowe światła, takie bajery. Martwi mnie tylko, że coraz mniej zieleni, a samo budownictwo. (R7) Przestrzenie wspólne Parki między blokami miały być przestrzenią służącą wspólnemu spędzaniu czasu, integracji mieszkańców (w mieściach wiosennych i letnich). Idea tworzenia „wspólnoty osiedlowej” była propagowana już przez przedstawicieli polskiej awangardy architektonicznej w okresie międzywojennym, np. przez członków grupy „Praesens”. Na szerszą skalę realizowano ją (lub przynajmniej starano się realizować) w osiedlach PRL-owskich, z lat około 1960-1980. W omawianym założeniu architekci zaprojektowali także obszerne pomieszczenia na parterze. Mialy służyć spotkaniom mieszkańców, wspólnemu (kolektywnemu), spędzaniu wolnego czasu. Kiedy zjedziemy na parter nagle znajdziemy się w ogromnym holu, którego zupełnie nieuzasadniona przestrzeń kpi sobie z ciasnoty jego mieszkania, a może została zostawiona przez architekta w odruchu litości. Lokator przemierzy te słoneczne, przeszkalone lobby ozdobione lustrami, uspianiłymi palrami, figusami i rododendronami, minie grupki geometrycznych czarnych foteli i smukłych metalowych popielniczek, na których widać linię lat 60. Przejście z windy do drzwi wejściowych zajmie mu około 40 sekund. W tym czasie swoje mieszkanie obszedłby cztery razy$^{19}$. Okazało się jednak, co zresztą można było przewidzieć, że ludzie wolą wyjść do centrum, niż siedzieć przed blokiem czy w holu. Nie spełniły swojej roli, projektowano takie kąciki z fotelami, stolami do odbywania spotkań, ale to nie zadziałało. Ktoś od czasu do czasu tam przysiadł, ale brakowało takiej kreatywnej myśli, która by społa idee z praktycznym materialnym dzianiem się. Nie było kogoś w spółdzielni, kto by pełnił funkcję inspirujące, kogoś na kształt pracownika socjalno-kulturalnego, bo ten rodzaj działalności musi być trochę inspirowany i kontrolowany. (R1)$^{[]}$ Na tej podstawie można wykazać, że kolejne założenie architektów nie zostało zrealizowane. Także obecnie mieszkańcy nie wydają się zintegrowani. Często nie znają się osoby „z jednej klatki”. W tym korytarzu tu są tylko trzy stałe rodziny a tak to wszyscy się zmieniają, co też nie sprzyja integracji. (R3) Jedyną sferą, w której mieszkańcy czują się częścią pewnej malej społeczności to walka o wspólne sprawy, np. pisanie petycji do administracji. W trakcie tego rodzaju akcji społecznych mieszkańcy wyraźnie się jednoczyli i wspierali. Często jednak dochodzi do konfliktów. Katarzyna Surmiak-Domańska tak komentuje tę sytuację: Mialy być okrętami, na których ludzie żyją w radosnej komunie. Ale na okrętach zrobiło się za ciasno i pasażerowie zniechędzili się$^{20}$. Swoje utopijne i trochę naiwne plany Skopiński usprawiedliwia stwierdzeniem: Byliśmy młodzi, pełni zapalu i chyba za często jeździliśmy na Zachód.... Kolejnym elementem integrującym miały stać się lokale usługowe umieszczone na parterach budynków. W zamyśle architekta pana Skopińskiego było, żeby w każdym z tych domów stworzyć taką infrastrukturę towarzyszącą w ogólne dostępnych lokalach, więc były sytuowane różnobranżowe sklepy: spożywcze, przemysłowe, kosmetyczne, usługowe punkty: zakłady fryzjerskie, kosmetyczne, cukiernie, niewielkie kawiarenki. (R1)$^{[]}$ To był, jak się wydaje, udany pomysł. Wielu mieszkańców podkreśla, że zawsze mieli blisko do wszelkich sklepów usługowych. „Elita”, wielokulturowość Starsi mieszkańcy przypominają, że miejsce to było kiedyś „modne”. Do końca lat 80. XX w. mieszkało tu dużo przedstawicieli inteligencji, wolnych zawodów. Była to jedyna szansa znalezienia się w domach, które wnosiły bardzo wysoki standard w życie były nowoczesne, prezentowały się niezwykle okazale na wszelkiego rodzaju makietach i planach (podkr. aut.) i faktycznie cała inteligencja warszawska twórcza, a więc dziennikarze, pisarze, muzycy, kompozytorzy, inżynierowie, czyli młoda technokracja zaczęli walczyć, aby w tych domach zamieszkać. (R1) W osiedlu od początku struktura społeczna była jednak bardzo zróżnicowana. W ostatnich kilkunastu latach zmianie uległ także przekrój etniczny. Wiele mieszkań wynajęli Wietnamczycy. Z wywiadów wynika, że Polacy są raczej tolerancyjni (choć zdarzały się sytuacje agresji wobec szczególnie młodych wietnamskich kobiet). Przeprowadzając wywiady znaleziono następujące odpowiedzi na występujące zjawisko. Wietnamczycy wybierają do mieszkania okolice Żelaznej Bramy, gdyż ceny są niższe w porównaniu z innymi terenami. Poza tym jest też coś w tym, że lubimy trzymać się razem. Tu jest centrum, więc łatwo było się przemieszczać na Stadion, blisko jest Hala Mirowska, Bazar, który bardziej wyglądał jak wietnamski. A my bardzo lubimy kupować warzywa na bazarah niź w supermarketach. (R2) Często pierwszą rzeczą, która wzbudza zainteresowanie po wejściu do któregokolwiek bloku jest specyficzny zapach przypraw, których używają Wietnamczycy do przyrządzania swoich tradycyjnych potraw. Mieszkańcy traktują ich zwyczaje tak jak innych współlokatorów, choć większość z nich jest zmęczona tymi olfaktrycznymi doznaniami i marzy o dobrej wentylacji. U nas mieszanka jest międzynarodowa, dom specjalnego przeznaczenia, bo kto tu nie mieszka!... Do wynajęcia nie ma.... Tu jest dużo Żydów, Wietnamczyków. Różni ludzie tu mieszkają i czyści i brudni, Paní taka karmi te gołębie i smród taki, Gołębiowska się nazywa, a ja mieszkam pod nią. Różni tu ludzie mieszkają, na różnym poziomie i chamstwo też jest. Ja z nią też rozmawiałem wiele razy, ale ona jest tak padło, ona narzucza na parapet co ona tam ma. Są też ludzie na poziomie, profesorowie. Wietnamczycy są spokojni, znamy się z nimi ale są spokojni i kulturalni. Zapachy są też przeróżne, oni smażą... (R8) Oprócz Wietnamczyków, osiedle zamieszkuje też grupa Żydów. Zamieszkują tu często ze względu na bliskie położenie synagogi, Teatru Żydowskiego i Ośrodka Kultury „Ciemna” kuchnia w jednym z mieszkań osiedla Za Żelazną Bramą, fot. M. Fryze Żydowskiej (w pobliżu placu Grzybowskiego). Ten blok jest bardzo specyficzny, ponieważ my właśnie zaczęliśmy historię żydowską tego bloku wprowadzając się rodziną tutaj dziesięć lat temu. Potem wprowadziła się następna i teraz mamy nie tylko rodzinę, ale i wolontariuszy z Izraela, którzy tu mieszkają i pracują m.in. dla naszej szkoły. Więc praktycznie, co drugie piętro mamy tu jakąś żydowską rodzinę, albo osobę związaną ze środowiskiem żydowskim. (R6) Kończąc ten wątek, warto jednak zaznaczyć, że większość mieszkańców czuje się jednak związana emocjonalnie z tym miejscem. Choć czasem w ociepleniu tej modernistycznej przestrzeni pomaga im „siła wyobraźni”. Już się przyzwyczaiłam, mieszkam tutaj 37 lat. Tutaj jest wszędzie blisko i można sobie pospacerować. Ale jak jest mi bardzo smutno to wyobrażam sobie, że mieszkam w pięknym domu z ogrodem, chociaż z tym wyjściem na balkon. Zawsze jak widzę mieszkania z balkonami to myślę sobie: „dlaczego u nas nie ma balkonów”. Mam dużą wyobraźnię i po prostu sobie to wyobrażam. (R4) Zakończenie Analiza osiedli mieszkaniowych z czasów PRL jest trudna, ponieważ wiele oficjalnych dokumentów zaginęło. Jednak, jak podaje Andrzej Basista, według oficjalnych statystyk państwowych, powstalo w tym okresie około czterech milionów mieszkań. Na tej podstawie można oszacować: że co najmniej siedem do ośmiu milionów Polaków, czyli piąta część populacji kraju, mieszka na nowych osiedlach pogardliwie nazywanych „blokowiskami”$^{21}$. Jednak bardzo często po radości z otrzymanego mieszkania, pojawiała się krytyczna ocena tej architektury. Co sprawiło, że architektura ta nie spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem? Jak pisze Ewa Rewers: kreowaniu miasta, uprowadzeniu nowych form przestrzennych towarzyszyć miało tworzenie nowego społeczeństwa$^{22}$. Można wyciągnąć wniosek, że tak naprawdę architektura nie dostosowywała się do społeczeństwa. Miało być odwrotnie. Nie prowadzono żadnych badań, ani sond, jakie oczekiwania w stosunku do architektury mieli jej przyszli użytkownicy. Le Corbusier uważał, że projektowanie miast jest zajęciem zbyt ważnym, żeby je zostawić mieszkańcom$^{23}$. Z jednej strony można zgodzić się z opinią, że to architekt powinien decydować o wyglądzie przestrzeni miejskiej. Jednak od czasu „przełomu postmodernistycznego”, coraz częściej podkreśla się, że powinna ona powstawać w wyniku dialogu między architektami, władzami i z samymi mieszkańcami. W czasie gdy powstawało Osiedle Za Żelazną Bramą było to niemożliwe z dwóch powodów: po pierwsze panującej doktryny urbanistycznej, po drugie totalitarnego ustroju, w którym jednostka miała niewielkie znaczenie. To czysto konceptualne podejście do projektowania osiedli i miast spowodowało komplikacje. Architektura mieszkaniowa tego czasu, mimo deklaracji jej twórców, nie była dostosowana do ludzkich potrzeb. Według Krystyny Wilkoszewskiej wszystkie projekty w czasach panowania doktryny modernistycznej były planowane jedynie za biurkiem architekta bez konsultacji z potencjalnym użytkownikiem – bez uwzględnienia ich konkretnych, a nie założonych przez architekta, potrzeb$^{24}$. Do tego dochodzi problem unifikacji i standaryzacji. Dzięki nowatorskim technikom i tworzywom, takim jak stal, żelbet i szkło powstał, zdaniem Wilkoszewskiej zuniformizowany, międzynarodowy styl, w którym budowle tak różne jak np. muzea, hotele czy szpitale uzyskiwały ten sam kształt szaro-białe-czarnych sześcianów, niezależnie od tego, czy stawiano je w Ameryce, Europie czy Azji. Wznoszone w międzynarodowym stylu budowle przeznaczone były nie dla jednostek, lecz dla zbiorowości - czyli „dla każdego”, a mówiąc jeszcze inaczej, dla uniwersalnego człowieka, dla człowieka w ogóle - dla anonimowego i abstrakcyjnego obywatela świata$^{25}$. Przeglądając się elewacjom bloków osiedla Za Żelazną Bramą można dostrzec ciekawą myśl plastyczną. Jednakże architekci wznosząc kilkanaście „mrówkowców” rozrzuconych na obszarze większym od niejednego miasta wyraźnie zapomnieli, że budują dla ludzi, nie zaś dla olbrzymów, które będą podziwiać ich dzieło z wysokości stu metrów. Przeciętny człowiek zagubiony pomiędzy „mamucimi szafami” osiedla Za Żelazną Bramą widzi jedynie bezduszone bloki, pomiędzy którymi zieje przerażającą pustkę, pisał w 1995 r. Jerzy S. Majewski$^{26}$. W tym czasie krytyka socmodernizmu w Polsce była już powszechna. Szczególnie surowo oceniano/ocenia się osiedla mieszkaniowe z lat około 1960-1980. Często zapominano o wskazaniu pewnych plusów tej architektury. Idea osiedli mieszkaniowych, która po wojnie światowej rozprzestrzeniła się w całej Europie, oferowała odpowiednie wartości higieniczne, warunki mieszkalne stały się powszechnie dostępne, podkreśla w wydanej niedawno książce „Betonowe dziedzictwo” Andrzej Basista$^{27}$. Inną zaletą, głównie dzięki prefabrykacji i standaryzacji, była bardzo szybka realizacja tych domów i ogólny dostęp do mieszkań (przynajmniej w latach 60. i 70. XX w.). Osiedle Za Żelazną Bramą jest już jednym z symboli architektury Warszawy czasów PRL (obok PKiN, pl. Konstytucji i Ursynowa). Jest urbanistycznym założeniem, którego nie sposób nie zauważyć. Jest to też przestrzeń, w której wychowało się wielu warszawiaków. Znaczna część mieszkańców ma chociaż jakieś wspomnienia związane z tym miejscem. Ostatnio można też zaobserwować pewne zainteresowanie architekturą lat 60. XX w. czy szerzej rozumianym socmodernizmem\textsuperscript{28}. Dyskusja nad osiedlem Za Żelazną Bramą jest w związku z tym znów żywa. Jego zburzenie wydaje się nierealne. Rozbiórka, ze względu na konstrukcję, byłaby zbyt kosztowna. Jedynie, co można zrobić, to unowocześśnić i udoskonalić tę architekturę\textsuperscript{29}. Poruszone w tekście problemy wymagają dokładniejszej analizy. Niniejszy artykuł jest tylko przyczynkiem do dalszych badań. \section{TEKST POWSTAŁ NA PODSTAWIE PRACY LICENCJACKIEJ NAPISANEJ POD KIERUNKIEM DRA FILIPA BURNO} Z kilkudziesięciu wywiadów przeprowadzonych przeze mnie i Heidrun Holzfeind, w artykule wykorzystałem tylko niewielką część. Opis do zamieszczonych w tekście skrótów. R1 (mężczyzna, lat 55), R2 (kobieta, lat 40), R3 (mężczyzna, lat 60), R4 (kobieta, lat 58), R6 (kobieta, lat 45), R7 (mężczyzna, lat 21), R8 (kobieta, lat 53). Dodatkowe oznaczenia: [] fragment wywiadu przeprowadzonego przez Heidrun Holzfeind [x] fragment wywiadu przeprowadzonego przez Magdalenę Fryze --- \textsuperscript{1} Wywiady z mieszkańcami Osiedla Za Żelazną Bramą zostały przeprowadzone przez autorkę tego tekstu i Heidrun Holzfeind. \textsuperscript{2} Jak opisuje Bohdan Jalowiecki: \textit{Konceptacja miasta}, 1966, który „...był obszar około 300 ha i liczyło 32 tys. mieszkańców. Założenie na rzeźce koła jest podzielone na sektory. Centralnym punktem koła zajmuje park, w którym są usytuowane takie usługi, jak biblioteka, muzeum, teatr, sala koncertowa, szpital, hala miejska itp. Na obwodzie koła miał być zlokalizowany przemysł oddzielony od terenów mieszkaniowych pasmem zieleni”. B. Jalowiecki, \textit{Miasto i przestrzeń w perspektywie socjologicznej}, Warszawa 2006, s. 124. \textsuperscript{3} Inną koncepcją, która miała wpływ na założenia architektoniczne w drugiej połowie XX wieku był projekt Torunia „Garnizonowy i miasto przemysłowe”. W jego projekcie przestrzeń miejska również została podzielona na obszary ze względu na pełnioną przez nie funkcję. Należały do nich: tereny mieszkalne, strefy związane z pracą, szkolnictwem, wypoczynkiem, tereny zielone oraz przestrzenie służące do transportu. W książce Jalowieckiego czytamy: \textit{Teren miasta został podzielony na długie, wąskie parcele biegnące ze wschodu na zachód w celu właściwej orientacji pomieszczeń w budynkach (...) między blokami znajdowały się otwarte przestrzenie wypełnione zielenią}. tamże, s. 122. \textsuperscript{4} Cyt. za: Ch. Jencks, \textit{Ruch Nowoczesny w architekturze}, Warszawa 1987, s. 22-23. \textsuperscript{5} Cyt. za: J. Wujek, \textit{Mity i utopie architektury XX wieku}, Warszawa, s. 223. \textsuperscript{6} B. Jalowiecki, dz. cyt., s. 130. \textsuperscript{7} J. Nowicki, \textit{Konkurs na zagospodarowanie Osi Saska} w Warszawie”, „Architektura” 1962, nr 5, s. 12–13. \textsuperscript{8} Cyt. za: E. Rewers, \textit{Post-polis, wstęp do filozofii ponowoczesnego miasta}, Kraków 2005 s. 267. \textsuperscript{9} Cyt. za: Z. Pakalski, \textit{Warszawa moich działań 1945-1995}, Warszawa 1995, s. 176. \textsuperscript{10} Cyt. za: B. N. Lopienska, \textit{Łapa w łapę}, Warszawa 1980, s. 63. \textsuperscript{11} Cyt. za: Pakalski, dz. cyt., s. 17. \textsuperscript{12} Cyt. za: K. Krzyżanowska, \textit{Co będzie za Żelazną Bramą – Stolica}, 1966, nr 12, s. 3 \textsuperscript{13} Cyt. za: K. Surmiak-Domańska, \textit{Zielona Harmonijka - Gazeta Wyborcza}, 1999, nr 223, (z dn. 23/09/1999), s. 20. \textsuperscript{14} Cyt. za: Lopienska, dz. cyt., s. 64. \textsuperscript{15} Cyt. za: K. Surmiak-Domańska, dz. cyt., s. 20. \textsuperscript{16} Cyt. za: E. Rybicka, \textit{Modernizowanie miast, zarys problematyki urbanistycznej w nowoczesnej literaturze polskiej}, Kraków 2003, s. 303. \textsuperscript{17} Cyt. za: E. Rybicka, dz. cyt., s. 304. \textsuperscript{18} Cyt. za: M. Ostrowska, \textit{Człowiek a rzeczywistość przestrzeni}, Szczecin 1991, s. 5. \textsuperscript{19} Tamże, s. 21. \textsuperscript{20} Cyt. za: Surmiak-Domańska, dz. cyt., s. 20. \textsuperscript{21} Cyt. za: A. Basista, \textit{Betonowe dziedzictwo Architektura w Palsce czasów komunizmu}, Warszawa 2001, s. 120. \textsuperscript{22} Cyt. za: Rewers, dz. cyt., s. 267. \textsuperscript{23} Tamże, s. 263. \textsuperscript{24} Cyt. za: K. Wilkoszewska, \textit{Wariacje na postmodernizm}, Kraków 2000, s. 158. \textsuperscript{25} Cyt. za: K. Wilkoszewska, dz. cyt., s. 175. \textsuperscript{26} J. S. Majewski, \textit{Architektura Warszawy w czterdziestoleciu 1956-1996}, “Kronika Warszawy” 1995, nr 4, s. 54-55. \textsuperscript{27} Cyt. za: Basista, dz. cyt., s. 23. \textsuperscript{28} Zob. np. A. Kowalska, L. Kamiński, \textit{Alternatywny przewodnik po Warszawie}, Warszawa 2008. \textsuperscript{29} Jarosław Kozakiewicz w projekcie „Natura (do) mieszkania” z 2007 roku pokazał wizję Osiedla Za Żelazną Bramą zarównogożnymi przyczami i głonami. Globalne ocieplenie spowodowało zmiany w strukturze ścian budynków. Okazało się, że organizmy zamieszkujące od dziesiątków lat w mikroszczelinach bloków poważnie przekształcały strukturę ścian, przystosowując ją do różnych warunków klimatycznych. Okazało się, że ściany porośnięte plantami organami pozwalają na utrzymanie stałej temperatury wewnątrz budynku. Według Jarosława Kozakiewicza, dzięki temu projektowi miasto uzyskałoby ponad 14 ha powierzchni czynnej biologicznej, pochłaniającej rocznie około 650 ton dwutlenku węgla. To przewrotny komentarz do modernistycznej utopii miasta idealnego, ale też krytyka współczesnej Warszawy. Niedawno powstał też interesujący projekt Andrzeja Boltucia, polegający na dobudowaniu szklanych wykuszy do każdego mieszkania. Powiększony o ich metraz, o co najmniej dwa metry. AKROBATYKA W POLSKIM PLAKACIE CYRKOWYM Bogumiła Nowik CYRK Początków sztuki cyrkowej w Polsce, jak i w całej Europie, należy szukać w występowaniach wędrownych trup artystów. Akrobaci, linoskoczki, żonglerzy, kuglarze występowali podczas jarmarków, odpustów, na dworach rycerskich, a nawet królewskich. Zachwycały bogactwem swoich przedstawień, prezentowaną zręcznością, zadziwiającą siłą i giętkością ciała. Nie zatrzymywali się na długo, przemierzali wielkie odległości, tworząc cyrkową rodzinę, przekazując swoje umiejętności z pokolenia na pokolenie. Cyrk to zjawisko, które pamiętamy ze świata dzieciństwa – jawi nam się jako kraina magii, czarów i iluzji, sztucek i nieprawdopodobnych wyczynów. Wspominamy podniebnych akrobatów, żonglerów, polycakzy ognia, treserów, magików i klaunów. Podziwiamy zręczność linoskoczki, odwagę pogromców dzikich zwierząt. Niegdyś poprzez plakaty cyrkowe, mogliśmy jeszcze bardziej zbliżyć się do tego świata, odczuwając jego obecność, lecz dziś – czyżbyśmy zupełnie o nim zapomnieli? Czyżby cyrk stał się zabytkiem? AKROBATYKA Akrobatyka jest bardzo starą formą ćwiczeń ruchowych. Początkowo elementy ćwiczeń akrobatycznych włączano do tańców rytualnych. Tezę o rodowodzie akrobatyki potwierdzają znaleziska archeologiczne$^1$. W starożytnej Grecji i w Rzymie akrobatykę obserwujemy podczas różnych świąt, kiedy to akrobaci demonstrowali układy dwójkowe, piramidy oraz skoki$^2$. Opis ćwiczeń akrobatycznych znajdziemy u Homer a w XVIII księdze Ilidy, gdy Hefajstos kując nową zbroję, umieszcza na niej między innymi wizerunki dwóch skoczków akrobatycznych. W średniowieczu akrobatyka przetrwała dzięki wędrownym trupom cyrkowym. W renesansie nastąpił jej powrót. Powstał nawet podręcznik akrobatyczny napisany przez Archange’a Tuccaro$^3$, nadwornego skoczka króla Karola IX. W Republice Weneckiej, w okresie karnawału, odbywały się konkursy „żywej architektury” – demonstrowało trudne, wieloosobowe piramidy, których wysokość sięgała nawet 9 metrów, a wykonywało je około 30 osób. W Polsce, tak jak i w innych krajach, akrobatyka pojawiała się wraz z kuglarczami. Od tego czasu rozwijała się samoistnie, aż do epoki renesansu, która zerwała z zaniedbaniami powstałymi w zakresie kultury fizycznej. W sposób zorganizowany akrobatykę, jako element gimnastyki$^4$, wprowadziło i spopularyzowało Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”$^5$. Elementy akrobatyki ilustrują materiały z podręczników akrobatycznych, w których zapisane jest jak wykonywać poszczególne figury i jak łączyć je w całe układy. Te same układy można odnaleźć na plakatach cyrkowych. Czym jest akrobatyka? Termin ten pochodzi od greckiego słowa akrobates – co oznacza – podnoszący się w górę. Jest więc zgodny z tą akrobatyką, jaką oglądamy na plakatach cyrkowych. Dostrzeżemy na nich nie tylko akrobacje wykonywane w powietrzu, ale i niesamowitą $^1$ na marginesie: Jacek Neugebauer, 1970 r. zdolność panowania „cyrkowych bohaterów” nad własnym ciałem; podnoszący się w górę – doskonalący swoje umiejętności. Stopień trudności i przydatność akrobatyki nasuwa pewną jej klasyfikację: akrobatyka podstawowa, akrobatyka sportowa oraz akrobatyka widowiskowa. Ta ostatnia jest stosowana w cyrku. Jednak wszystkie rodzaje akrobatyki mają te same cele i kryteria – opanowanie ćwiczeń akrobatycznych, doskonalenie techniki, podniesienie sprawności fizycznej, a także ukazanie estetyki i piękna akrobatyki (co jest szczególnie podkreślone w cyrku poprzez barwne kostiumy, odpowiednie światło, oprawę muzyczną). We wszystkich częściach tego podziału występują te same kategorie ćwiczeń: ćwiczenia indywidualne (w cyrku dostrzeżemy solistę skaczącego np. salta$^6$), ćwiczenia dwójkowe$^7$ (np. dwójki na trapezie$^8$) oraz ćwiczenia grupowe (np. piramidy tworzone przez kilku akrobatów na arenie). Akrobatyka widowiskowa, spośród trzech wymienionych, zdaje się być bardziej jeszcze wymagająca – forma przekazu musi być szczególnie estetyczna, a ćwiczenia atrakcyjne. Sport ten, czy jak by chcieli inni sztuka, zawiera w sobie wiele pierwiastków artystyczno-scenicznych. PLAKAT Aby przejść do charakterystyki plakatu cyrkowego, należy zastanowić się czym plakat jest w ogóle. To rodzaj wyrobu poligraficznego zaliczany do akcydensów informacyjnych. Drukowany jest jednostronnie, zdecydowanie dużego formatu (co najmniej A2 czyli 420 x 594mm) znaczna większość omawianych tu plakatów cyrkowych ma wymiary 475 x 680 mm, 685 lub 690 mm), o charakterze propagandowym lub reklamowym; umieszczany w miejscach publicznych, widocznych i licznie uczęszczanych. Zadrukowany jest z reguły na całej powierzchni papieru i najczęściej ma bogatą kolorystkę. Elementy graficzne dominują nad informacją tekstową, a napisy przetworzone są artystycznie. Jest on obrazem, znajduje się w ramach pewnej struktury plastycznej, ma cel, konkretny przekaz, a więc musi zawierać w sobie pewne treści semantyczne. Artystyczna forma plakatu powinna być tak jasna, by umożliwiała nieomylne odczytanie intencji. Jako obraz, plakat zostaje zatrzymany w naszej pamięci, co faktycznie jest siłą samej reklamy. Plakat więc musi charakteryzować się syntetycznym stylem obrazowania, aby przekazać informacje w prosty, lecz atrakcyjny sposób. Gdzie możemy zobaczyć owe plakaty? Idąc ulicą, mijając słupy informacyjne, witryny (współcześnie zaś billboardy). Plakat uczestniczy w życiu codziennym, uczestniczy w historii dziejów, tworząc ich obrazową kronikę. Jest faktograficznym i ikonograficznym źródłem historycznym jako decorum codzienności. Narodziny artystycznego plakatu cyrkowego przypadają na okres o wiele późniejszy niż sam cyrk goszczący w Polsce. W innych gatunkach plakatu – plakat polityczny, teatralny, filmowy – nowoczesny sposób plastycznego myślenia rozwijał się po wojnie, na przełomie lat 40. i 50. XX w. W tym samym czasie plakat cyrkowy zamknięty był jeszcze w ramach naturalistycznych przedstawień. Na połowę lat 50. XX w. i początek lat 60. XX w. przypada odnowa i reforma cyrku polskiego. Wprowadzony zostaje całkiem nowy system szkolenia cyrkowych aktorów (pod kątem nowatorskich programów artystycznych), nowoczesny trening, nowoczesna tresura zwierząt. Zastosowano wyspecjalizowany sprzęt, wprowadzono oparte o współczesną plastykę – kostiumy, scenografię, muzykę i taniec. Cyrk więc stał się znów --- $^6$ Salta – ćwiczenie akrobatyczne polegające na skoku z jednego miejsca na drugie, wykonane przez jednego lub więcej osób. $^7$ Dwójki na trapezie – ćwiczenie akrobatyczne polegające na skoku z jednego miejsca na drugie, wykonane przez dwie osoby na trapezie. $^8$ Piramida – ćwiczenie akrobatyczne polegające na stawianiu się w piramidę, wykonane przez kilka osób. aktualny, nieco bardziej współczesny czasom swojego istnienia. Siłą rzeczy musiała się zmienić reklama cyrku – czyli plakat. Wcześniej były to głównie afisze cyrkowe – tym różniące się od plakatu, że ich głównym celem był przekaz treści, a nie wywołanie skojarzeń myślowych lub odczuć artystycznych\textsuperscript{10}. Wówczas pojawiły się plakaty, zyskując nowe plastyczne oblicze\textsuperscript{11}. Pierwszymi twórcami, którzy odcisnęli swe piętno na formie artystycznej polskiego plakatu cyrkowego, byli Roman Cieślewicz i Maciej Urbaniec, należący do tzw. Polskiej Szkoły Plakatu\textsuperscript{12}. W roku 1962 wprowadzili do swoich realizacji stylistykę opartą na współczesnym warsztacie graficznym i malarskim. Rok później dyrekcja cyrków nawiązała współpracę z komisją artystyczną Wydawnictwa Artystyczno-Graficznego. Dzięki niej wielu czołowych polskich grafików i plakacistów odwiedziło Centralny Ośrodek Szkolenia Kadr Cyrkowych w Julinku. Artyści uczestnicząc w próbach przedstawień, mogli bardzo dokładnie przyjrzeć się życiu cyrku. Wszystko to stanowiło dla nich artystyczną inspirację\textsuperscript{13}. W latach 1963-1964 zainteresowanie tematyką cyrkową nad wyraz wzrosło. Zwrócili się ku niej inni polscy plakacisi, zajęci wcześniej odmiennymi dziedzinami plakatu. Odtąd Henryk Tomaszewski, Tadeusz Jodłowski, Waldemar Świerzy, Hubert Hilscher, Wiktor Górka, Jan Młodozeniec, Ryszard Szaybo, Jacek Neugebauer na stałe będą współpracowali z Przedsiębiorstwami Cyrkowymi. Plakat cyrkowy charakteryzuje się radością, czystą i pogodną barwą, wprowadza w nastroj zabawy. Plakaty te są dekoracyjne, kolory wyraziste, często nawet jaskrawe, odgraniczone od siebie np. czarnym konturem lub kontrastowo ze sobą zestawione (np. żółta postać gimnastyczki skaczącej w szpagacie przez dwa konie, zestawiona z czarnym tłem; praca Lecha Majewskiego, 1974 r. Różnorodność rekwizytów cyrkowych stwarzała nieograniczone możliwości tematyczne i sposoby ich ujęcia. Tak wiele jest przykładów przedstawienia na plakacie trapezu, liny, wołyżerki. Plakaty cyrkowe (...) sięgają do języka aluzji, symbolu i metafory; nie ilustrują świata cyrku, ale starają się oddać jego atmosferę, stanowią próbę interpretacji idei współczesnego cyrku. Tradycyjne spojrzenie na temat cyrkowy zostało uzbogacone o inwencję i świeżość spojrzenia, wprowadzając do plakatu wartości nie spotykane dotąd w plakacie cyrkowym na świecie\textsuperscript{14}. Plakat więc nie jest w stanie pokazać całego świata cyrku, oddaje jednak w oryginalny sposób jego atmosferę lekkości i marzeń, atmosferę grozy, niepewności i śmiechu, estetykę i barwy, jaskrawość cyrkowego „kiczu”. Na każdym plakacie dostrzeżemy rzecz charakterystyczną – słowo CYRK, zawsze wyeksponowane, wplecone w rekwizyty czy pozy cyrkowe (w obręcze żonglerskie, w kolorowe światła reflektorów, wkomponowane w widownię, w elementy bordiry itp.). Forma liter jest rozbudowana, a kompozycja i różnorodność tych czterech znaków jest jedynym elementem tekstowym plakatów. Kostiumy cyrkowców musiały być wytworne i jaskrawe\textsuperscript{15}. Cechy cyrkowego stroju, jego rodzaje, zestawienia kolorystyczne bezbłędnie oddali artyści w krzykliwości swoich plakatów, w doborze kreacji dla ich bohaterów. AKROBATYKA W CYRKU Akrobatykę w cyrku można podzielić na kilka dyscyplin. Klasyfikacja ta wynika z zebranych w toku badań plakatów, które przedstawiają poszczególne kategorie. Zanim jednak nastąpi charakterystyka dyscyplin prezentowanych na plakatach, wspomnieć trzeba o tak istotnej części akrobatyki \textit{na marginesie: Romuald Socha, b. d.} cyrkowej, jaką jest dziedzina zwana ekwilibrystyką. Jest to rodzaj popisów cyrkowych polegających na umiejętności zachowania równowagi w utrudnionych, wręcz nienaturalnych pozycjach i warunkach (np. na linie, pilce). W każdym bowiem ćwiczeniu, we wszystkich wykonywanych „numerach” umiejętność tę cyrkowiec winien posiadać. Jest to nieodłączny element występów akrobatycznych cyrkowej areny. Pierwsza kategoria to popisy akrobatyczne na linie (linoskoczki). Jest to starsza od samego cyrku i jedna z najstarszych w świecie dyscyplin akrobatycznych, udokumentowana najdawniej jeszcze p.n.e. w Chinach. Także na staroegipskich sarkofagach wyryte były wizerunki linoskoczków. Inna droga poszukiwań pierwszych ekwilibrystów prowadzi ku Bachanaliom, tańcom na cześć boga Bachusa (ok. 1500 r. p. n. e.), które akrobaci wykonywali na weżach wypełnionych wodą. W średniowieczu nie można było już sobie wyobrazić świąt kościelnych, odpustów, jarmarków, targów, zabaw dworskich bez udziału linoskoczków, którzy stanowili ich główną atrakcję. Akrobaci balansujący na wysokiej linie między wieżami kościołów a dachami ratuszów, swoje występy zapowiadaли głównie na ulotkach lub na afiszach rytych w drewnie. Czyżby były to pierwsze plakaty cyrkowe? Od połowy XIX wieku linoskoczki opanowali już prawie zupełnie cyrk – lina stała się krótsza i niższa, choć umieszczana przecież pod samą kopułą cyrku. Z tego też powodu, by uzyskać więcej atrakcyjności, komplikowano różnorodne tricki, powiększano liczbę osób wykonujących powietrzne akrobacje. Aby utrzymać równowagę, cyrkowcy trzymali w dłoniach drążki, żerdzie czy tyczki (a primadonny – zamiast drążków – parasolki by środek ciężkości przesunąć na wysokość uda. Wtedy nawet gdyby górna część ciała przesunęła się nagle w bok – równowaga zostalaby utrzymana – wyrównując odchylenie. Drążek ten odnajdujemy na plakacie Anny Irzyk-Fischer (1978 r.) – biała postać stąpa po rozchodzącej się perspektywicznie kratownicy linii – jak sieć pajęcza – trzymając element równoważący, będący jakoby przedłużeniem ramion postaci. Linoskoczków odnajdujemy też na plakatach Wiktora Górki. Plakat z 1967 r. przedstawia primadonnę, utrzymującą się lewą nogą na linie, prawa zaś uniesiona jest do góry w szpagacie, postawa odchylona do tyłu, w dół. Ręce równolegle do liny równoważą baletową pozę. Ta pozycja może przypominać nawet gwiazdę czy różę wiatrów! W tym samym roku powstał też inny plakat Viktora Górki zatytułowany Tancerka na linie. Przedstawia on akrobatkę, która stoi na linie prosto, sztywno, ręce wyrzucone w bok, noga zaś w wysokim wymachu bocznym. Innym przykładem tej dyscypliny cyrkowej jest praca Jacka Neugebaura (1970 r.) – postać linoskoczka ukazana w perspektywicznym skrócie, jak gdyby widz znajdował się poniżej, pod samą linią i z dołu obserwował idącego uważnie po linie artystę. Kolejnym przykładem jest plakat Jana Sawki z 1979 r. – na pierwszym planie znajduje się duży napis CYRK oraz zacieckiwiona widownia, a sam linoskoczek utrzymujący równowagę rozłożonymi szeroko rękami, widoczny jest w górnej części plakatu – w ten sposób ukazany jest dystans między śmiałkiem a obserwującą go widownią. Na linie można wykonywać jeszcze trudniejsze tricki, jak jazda na rowerze! Obrazuje to jubileuszowy plakat Marka Freudeneirecha W stulecie polskiej areny, gdzie akrobata jedzie po linie na rowerze (którego koła tworzą dwa zera z jubileuszowej liczby 100), a w dłoniach, dla utrzymania równowagi, trzyma oczywiście długi drążek. Abstrakcyjnym przedstawieniem linoszkocza jest plakat Romualda Sochy. Ekwilibrysta pokazany jest za pomocą dłoni „stapającej” po linie. Kolejną dyscypliną akrobatyki cyrkowej są evolucje na trapezie. Tutaj przykładem jest plakat Henryka Tomaszewskiego (1963) ukazujący cztery „baletnice” (ćwiczenia grupowe) wykonujące zwiewne baletowe pozy na trapezach, przymocowanych do napisu CYRK. Nad nimi tygrys przeskakuje przez płonące obreżce. Innym przykładem jest praca Juliusza Puchalskiego i Igora Sawosko (1975). W bardzo oryginalny sposób ukazano wirowanie podczas obrotów na trapezie – słowo CYRK w centralnej części tworzy okrąg, wokół niego wiruje pięć postaci na trapezach (lub jedna ukazana w poszczególnych etapach ruchu wirowego). Bohaterka kolejnego plakatu zatytułowanego Latająca kobieta wykonuje akrobacje na trapezie, utworzonym z litery Y (w słowie CYRK) (Witold Janowski, 1973/’78 r.). Akrobatka ma u swych ramion przyczepione skrzydła sporządzone z barwnych piór – zapewne jest to adekwatne do stroju, w jakim występowała autorka tego „numeru”. Dwójkę akrobatyczną zobaczymy na plakacie Lecha Majewskiego (1973 r.) – rozbujane postacie, chwytające trapezy oburącz widzimy z góry – nie dostrzegając głów akrobatów przykrytych kapeluszami. Trójkę zaś [mieszana] ujrzymy w projekcie Jana Kotarbińskiego – kiedy to jeden z zespołu klaun zawieszony kolanami o trapeze, utrzymuje na szyi kolegę; z kolei ten jest trzymany za kostkę przez gimnastyczkę, która wykonuje spzagat. Solistki zadziwiają na plakatach Mieczysława Wasilewskiego, Jerzego Treutlera, Huberta Hilschera. Solista, którego cień widzimy odbity w kręgu reflektorowego światła (na plakacie Andrzeja Kowalewskiego) – w swoim skoku i rekwizycie, przypomina szaleńczą jazdę na nartach. Dwójki akrobatyczne odnajdziemy także u Jerzego Treutlera, Gustawa Majewskiego, Andrzeja Dąbrowskiego, Wojciecha Zamecznika. Jednym z kluczowych popisów niemal każdego cyrku jest pierwsza jego zawodowa dyscyplina akrobatyczna – akrobacje jeździeckie zwane woltyżerką. Akrobaci wykonują gimnastyczne ewolucje na osiodlanym koniu (lub kilku koniach), biegnącym na łonży po obwodzie koła. Pierwsze przedstawienia ikonograficzne porównywalne z cyrkową woltyżerką odnajdujemy na Krecie (skoki przez byka, malowidło ścienne w Knossos, około 1500 r. p.n.e.). Pokazy na koniach – demonstrujące atletyczną siłę – nabraly w cyrku estetycznego i dekoracyjnego znaczenia, które miała wyrażać odpowiednia plastyka ciała powiązana choreograficznym układem. Pierwszym przedstawieniem woltyżerki jest plakat Tadeusza Gronowskiego, z roku 1954. Ukazuje on „dźokejkę-akrobatkę” stojącą na grzbietie konia na jednej ręce. Kolejny plakat to dzieło Kazimierza Manna wykonane rok później. Widać tu dwójkę mieszaną – a więc akrobatę jednocześnie ujeżdżając dwa konie, dźwiga na swoich ramionach partnerkę – tworzą oni w ten sposób swoją piramidę. Jerzy Karolak w 1968 r. zaprojektował plakat, na którym dwie woltyżerki w baletowych pozach unoszą się nad końmi niczym w lekkim tańcu, realizując swój program choreograficzny w widoczny sposób zwierzęt. Innym przykładem jest przedstawienie akrobatki, stojącej na rękach na grzbietie konia, w pracy Macieja Urbańca (1970 r.). Ostatnią dyscypliną jest akrobatyka naziemna, parterowa – tu także spotykamy niezwykle bogactwo. Piramidę złożoną z 13 rzędów akrobatów zobaczymy na plakacie Jana Sawki (1975 r.) – jedni trzymają drugich na swoich ramionach – czyżby było to nawiązanie do weeneckich konkursów „żywej architektury”? Kolejną piramidę tworzą trzej akrobaci na plakacie Romana Cieślewicza, trzymając w dłoniach litery, układające się w słowo CYRK. W projekcie Marka Freudenreicha figurę gimnastyczną wykonuje dwóch klaunów. Wiktor Górka przedstawił zaś trójkę męską, wykonującą typowy układ akrobatyki sportowej – kiedy to jeden z zawodników (tu artystów cyrkowych) odchyla się do tyłu, utrzymuje w poziomie swojego partnera opartego głową i barkami o jego kolana. Obaj trzymają się za ręce, na których kolejny zawodnik wykonuje stanie na rękach. Ten sam autor przedstawia także kobietę gumę (1971 r.), która wykonuje stójkę na jednej ręce z takim wygięciem ciała, że stopą dotyka nosa! Są także przykłady wykonywania gimnastyki przyrządowej – siedmiu akrobatów wirujących na drążku (Maciej Raducki, 1965). Na dwóch plakatach Rosława Szaybo (1964 r.) ukazani są akrobaci skaczący na drążku. Na pierwszym – „latający” akrobata przedstawiony w momencie „lotu” na drążek. Na drugim – para akrobatów, wykonująca skok. Są to plakaty niezwykle dynamiczne. Elementy gimnastyki artystycznej odnajdziemy na anonimowym plakacie z 1971 r., kiedy to dwie akrobatki wykonują stójki na rękach na pilce. Akrobacje na rowerach zobaczymy na anonimowym plakacie z 1950 r. Jest to siedmioosobowa grupa wykonująca konkretne sekwencje gimnastyczne. Ciekawe są również pozy akrobatyczne na wrotkach (plakaty Jacka Naugenbauera, czy Roberta Sobczyńskiego)27. * * * Charakterystyczne cechy polskiego plakatu, zarówno w zakresie języka plastycznego, jak i różnorodnej poetyki – poprzez humor, żart plastyczny, dramat – znajdują w plakacie cyrkowym niezwykle szerokie zastosowanie. Elementy te stanowią bowiem nieodłączne części składowe widowiska cyrkowego. Artyści sięgają tu po naiwność cyrku, jego bliskość sztuce ludowej (co odnajdziemy na plakatach Romana Ciesilewicza, Rosława Szaybo). Poezja i liryka widoczna jest w pracach Jana Młodożenieca czy Henryka Tomaszewskiego. Wirtuozerię akrobatyki, jej niebezpieczeństwo i dramatyzm chwili pokazują realizacje Wojciecha Zamecznika, Jerzego Treutlera i Marka Freudenreicha. Urok i wdzień oddają plakaty Wiktorii Górki, tajemniczość – realizacje Romualda Sochy, humor – projekty Jana Sawki czy Waldemara Świerzego. Niezwykła dynamika, osiągnięta poprzez ukazanie postaci w ruchu, charakteryzują się plakaty Rosława Szaybo. Malarskość zaś jest typową cechą prac Macieja Urbańca. Polski plakat cyrkowy, charakteryzuje się niezwykłą różnorodnością formy. Cechą wspólną, łączącą je wszystkie – jest napis CYRK na każdym z nich – i jest to jedyny element tekstowy plakatu. Technik graficznych jest tak wiele – od rysunku po adaptację fotografii, że aż trudno je wszystkie wymienić. Świadczy to o tym, że artyści poszukiwali coraz bardziej atrakcyjnych, nowych rozwiązań formalnych. Podziw wzbudza ich zdolność obserwacji, prostota i czytelność wypowiedzi plastycznej, poetycka metafora, a także odniesienie się do ludowych korzeni sztuki cyrkowej. Wszystkie te cechy znamiennie są właśnie dla Polskiej szkoły plakatu. Wielu z artystów do niej należących było nagradzanych na międzynarodowych Biennale plakatu. Ich dzieła są słynne na całym świecie. Znajdują się nie tylko w polskich muzeach czy galeriach, ale także w zbiorach zagranicznych. Jest to niezbity dowód, jak wielkim uznaniem się cieszyły i cieszą się do dziś. Temat akrobatyki na plakatach cyrkowych jest, jak widać bardzo rozbudowany – można go podzielić na poszczególne dyscypliny tj. akrobacje na linie, na trapezie, na koniach i na ziemi (akrobatyka parterowa). Plakaty przedstawiające te dyscypliny, stanowią znaczną część (1/3) wszystkich plakatów cyrkowych, gdzie ujrzymy też klaunów, iluzjonistów, dzikie zwierzęta, abstrakcyjne motywy, kojarzące się z cyrkiem. Klimat tej przebogatej scenerii budują autorzy plakatów nie tylko poprzez ukazanie poszczególnych rekwizytów, lecz także, a może przede wszystkim, poprzez próbę oddania atmosfery samego znaku plastycznego, plam barwnych, światel i cieni, silnego kontrastu, układu liter, rodzaju czcionki. Dlaczego jednak tak często sięgano po tematy akrobatyki? Są to tematy bezzłędnie kojarzące się z cyrkiem – graficy realizowali w ten sposób główne założenie plakatu, jakim jest konkretny przekaz – poprzez symbol, syntetyczny styl obrazowania. Nie trzeba nawet zwracać uwagi na to, że wszystkie te plakaty zawierają w sobie jeden tylko motyw cyrkowy! Poza tym motywy te są niezwykle atrakcyjne. Linoskoczkowie czy woltyżerki, człowiek-guma czy „latające” postacie na trapezach – będą się już pewnie na zawsze kojarzyć z cyrkiem. Jednak osoby wykonujące dane „numery” pozostaną także na zawsze anonimowe. Na plakatach bowiem nie ma żadnej informacji kto występuje na marginesie: Hubert Hilscher, 1967 r. i kiedy. Czasem nadrukowywano datę i miejsce, nigdy jednak nie pojawiły się nazwiska występujących artystów. Plakat miał sygnałizować, że Cyrk przyjechał, miał poprzez swoją prostą, czasem naivną i prymitywną – ale świadoma formę zapaść w pamięć przechodniom, zachęcić i przyciągnąć na przedstawienia jak najwięcej widzów. Brakuje dziś takich plakatów. Mijając słupy informacyjne, nie zwracamy na nie uwagi równie często jak 30 lat temu. Pytając rodziców i starsze pokolenia o to, czy pamiętają te plakaty – odpowiedź zawsze jest twierdząca. Pamiętają – bo były tak charakterystyczne, tak barwne, tak wiele ich było, że pamięć je zatrzymała. Obecnie nie zobaczymy już równie dobrych realizacji. Może również dlatego, że cyrk sam w sobie, powoli staje się zabytkiem sztuki – ale sztuki prawdziwej – gdyż, w odróżnieniu od teatru, jest widowiskiem niezwykle autentycznym, pokazem ludzkiej siły i zręczności. Sufer nie może podpowiedzieć, jak wykonać daną ewolucję – artysta musi znać siebie, wszystkie możliwości swojego ciała i umysłu, a to co robi – sami jesteśmy świadkami – dzieje się naprawdę. Może prawdziwa jest więc myśl Françoisa Mauriac’a, że Cyrk jest ostatnim schronieniem czystej sztuki? TEKST POWSTAŁ NA PODSTAWIE PRACY SEMESTRALNEJ NAPISANEJ POD KIERUNKIEM PROF. UKSW. DRA HAB. JAKUBA POKORY 1 W południowej Szwecji znaleziono rysunki, pochodzące sprzed około 4000 lat. W Egipcie reliefy i rysunki na Sarkofagach przedstawiają ludzi wykonujących ćwiczenia akrobatyczne takie, jak przejście w lew, w przód, mostanie na rączkach czy na głowie. Malowidła ścienne w Grobowcach w Memfis ukazują popisy ekklibrystów, atletów i żonglerów. Malowidła kultury minojskiej w Knossos na Krecie także przedstawiają popisy akrobatyczne. 2 Mimo wielkiej popularności, akrobatyka nie znalazła się nigdy w programie starożytnych Igrzysk Olimpijskich. 3 Archange Tuccaro, Trois dialogues de l’exercice et de sauter et voltiger en l’air („Trzy rozwoiny o ćwiczeniach skakania i wolteżyki w powietrzu”), 1599. 4 Gymnastika – (gr. gymnastike trening sportowy od gymnos nagi) – dyscyplina sportowa, wywodząca się ze starożytnej Grecji, w ramach której zawodnicy wykonują specjalne układy, z wykorzystaniem różnych sprzętów. Gymnastykę można podzielić na: g. akrobatyczna (akrobatyka sportowa), g. artystyczna, g. sportowa. 5 Polskie Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” (powstałe we Lwowie w 1867 roku) wyodrębniało 3 rodzaje gimnastyki: rzadowa – niemiecka, przyrządowa – szwedzka oraz akrobatyka. 6 Salto – ćwiczenie polegające na wykonywaniu z odbicia obnoż lub jednonoż pełnego obrotu 360°, wokół osi poprzecznej w przód lub bokiem, z zachowaniem w locie pozycji kuczeńc, prostej lub łamanej (salto mortale – z wł. salto obrót śmierci). 7 W akrobatyce wyróżnia się także rodzaje dwójek – dwójki męskie, żeńskie i mieszane. 8 Trapez – (fr. trapeze, gr. trapēzion) przyrząd gimnastyczny w postaci drążka zawieszonego poziomo na linach. 9 Akcydens – druk poligraficzny, jednoarkuszowy, o charakterze użytkowym lub okolicznościowym. 10 Afisz wykonane są głównie lub nawet w całości ze składu tekstu i nie zawierają ani skomplikowanych kompozycji liter, ani też rozbudowanych form graficznych. 11 Zjawisko to łatwo porównać do sytuacji polskiego plakatu teatralnego, który 10 lat wcześniej także przeżywał przemiany po wprowadzeniu teatralnego repertuaru. 12 Najważniejszym założeniem „Polskiej szkoły plakatu” stała się prostota i czytelność wypowiedzi, a także posługiwanie się syntetycznym znakiem, poetyckim metaforą i bogactwem słowów wyrazu. 13 Inicjator organizowanych wówczas dyskusji między cyrkowcami a plastykami, był znany artysta-grafik, zatrudniony w Przedsiębiorstwach Cyrkowych – Stanisław Miedza-Tomaszewski. Dotyczyły one nowej reklamy cyrkowej, co pozwoliło na powojenie się niezwykle ciekawych, oryginalnych pomysłów. 14 Słowa Wojciecha Makowieckiego – komisarza wystawy polskiego plakatu cyrkowego w Poznaniu, Katalog Wystawy, Poznań 1977. 15 Szamurki, galony, hafty, guzy, lampasy, wstążki. Byłe posługują cyrkowy pysznił się jaskrawym uniformem, w którym zielni grziza się z błękitem, srebro z żółcią. Kostium byle blazna, niby niechlujny i przypadkowy; wymagał przemyślnego złączenia pozorów zaniedbania ze złośliwym persylazem ówczesnej mody. 16 Dyrektor obnoż czarny frak, amazonek – malinowa sukta, na biustach w pasie, zaś od uda obciągające mezo na biodrze. Witold Filler, Cyrk, czyli emocje pradziadków, Warszawa 1963. 17 Konstrukcja cyrkowego „numeru” składa się z trzech komponentów – zestaw tricków, muzyka i kostium. 18 Trick – ang. trick – sztuczka – element programów „numerów” cyrkowych. 19 Wcześniejszą linią konopną zastąpiła lina z drutu, którą napiano sztywno lub wieszano luzno – w zależności od wykonywanego „numeru”. Silnie napięta lina stalowa działała jak sprężyna, umożliwiając akrobacje wykonane np. salta. 20 Pozapozycja – położenie ciała człowieka według określonego wzoru (położenie i kierunek, płaszczyzny i osie ludzkiego ciała). 21 Lonza – długa lina używana do trenowania koni, także linaabezpieczająca akrobatów. 22 Stąd też kolisty kształt tarcy i konkretne jej wymiary, dostosowane tak, aby sila odśrodkowa działająca na wykonywającego ewolucję akrobatę utrzymywała go wciśnię na koniu, a nie wyrzucala z obrębu areny. 23 W XIX wieku dwaj amerykańscy akrobaci zrewolucjonizowali jeździeckie popisy poprzez wprowadzenie szerokiego siodła, podobnego do owalnej deski, która stanowiła oś dla jednej małego parkietu na grzbicie konia. Dzięki temu akrobatyka na koniu nabierała większej dynamiki i tempa, ponieważ umożliwiało to wykonywanie najbardziej ryzykownych poż i zwrotów ciała. Siodła zaś udrapowane były zdobnymi, barwnymi materiałami, pokryte różnymi błyskotkami, z wizocznymi nawet z daleka monogramami artysty. Powstała w ten sposób nowa estetyka akrobatycznej jazdy konnej. 24 Na tym plakacie możemy zaobserwować szerokie siodło udrapowane żółtym, zdobionym materiałem. 25 Zwiewność ta podkreślona jest dodatkowo przez użycie w plakacie motywu koronki. 26 W ćwiczeniach trójkowych przyjmuje się następujący podział zawodników – dolny, średni, górny. 27 Artyci jąwią się jak gdyby tanceczni łyżwiarze, podnosząc swe partnerki i wirując w piruetach. Adam Gut, bez tytułu JÓZEFA RODZIEWICZ-RYCHARD (1858-1926), MALARKA PORCELANY, AUTORKA FOTOGRAFII NAGROBNYCH, ZACHOWANYCH NA CMENTARZU POWĄZKOWSKIM W WARSZAWIE Ewa Nowak Cmentarz Powązkowski jest niczym album ze zdjęciami, w gąszczu posągów, grobowców, spoglądają na przechodniów twarze zmarłych, z fotografii na porcelanowych medalionach. Zdjęcia w większości są anonimowego autorstwa, część z nich jednak zdradza nam nazwisko swojego wykonawcy, niekiedy również jego adres, a w jednym przypadku nawet numer telefonu. Podpisanych w ten sposób portretów jest stosunkowo niewiele. Najliczniejszą grupę spośród nich, stanowią medaliony, sygnowane przez Józefę Rodziewicz-Rychard. O życiu i twórczości artystki stosunkowo niewiele dziś wiadomo. Archiwa rodzinne zubożone podczas powstania warszawskiego są niepelnym źródłem. Nieliczne wzmianki w prasie z epoki oraz same wykonane przez malarkę dzieła muszą posłużyć do uzupełnienia luk archiwalnych i nakreślenia możliwie najpełniejszego jej portretu. Józefa Rodziewiczówna była warszawską malarką porcelany. Urodziła się prawdopodobnie w 1858 roku w Witebsku, zmarła 3 maja 1926 roku. Była córką Emilii Naskin i Alberta Rodziewicza (zm. 1883). Miała pięcioro rodzeństwa: Jana (1855-1903), Wandę (1857-1874), Zofię (1863-1903) również malarkę, która wyszła za Wacława Pawliszaka (1866-1905), Marię (1865-1942), która była żoną Józefa Biskupskiego (1854-1899) oraz Tadeusza (1867-1872). Jak każda dobrze wychowywana młoda dama w tamtym czasie, Józefa wraz z siostrami pobierała lekcje rysunku. Według przekazów rodzinnych uczył je sam Michał Elwiro Andriolli (1836-1893) podczas zesłania do Wiatki (obecnie Kirów). Przed 25 sierpnia 1874 roku wraz z matką i rodzeństwem Rodziewiczówna wróciła do Warszawy. Kształciła się dalej artystycznie prawdopodobnie w szkole Wojciecha Gersona (1831-1901). Wyszła za mąż za Mikołaja Rycharda, podpułkownika inżynierii i w 1888 roku urodziła syna Konstantego Rycharda. Rodziewiczówna brała udział w wielu wystawach. Pokazywała swoje dzieła poddając je ocenie i dyskusji zgodnie z panującą wówczas modą, co można prześledzić na łamach prasy w rubrykach poświęconych sztuce, bądź sprawom kobiet. W 1894 roku wzięła udział w wystawie światowej w Antwerpii, w dziale malarstwa na porcelanie, Portret Józefy Rodziewicz-Rychard, Prim Warszawa, ok. 1870 r., odb. albuminowa, carte de visite, fot. E. Nowak a w 1886 roku w wystawie sztuki ornamentacyjnej i reprodukcyjnej w Resursie Obywatelskiej w Warszawie. Została wówczas dostrzeżona przez Wojciecha Gersona\textsuperscript{16} i otrzymała list pochwalny\textsuperscript{17}. Henryk Struve tak relacjonował wystawę na łamach Klosów: Najliczniejsze okazy wystawy odnoszą się do sztuki ornamentacyjnej, a w tym zakresie znowu najwięcej miejsca zajmuje malarstwo na porcelanie, szczególnie upiększanie filiżanek, talerzy, pater itp. (...) Zatrzymujemy się w naszym przeglądzie tylko na okazach, przekraczających zakres zwykłego dyletantyzmu, świadczących o prawdziwym talencie i wyższem wyrobieniu technicznem. Pod tym względem, wśród kompozycji z figurami, zwracają na siebie szczególną uwagę malowidła pan: Jadwigi Gersonówny, Alfonsy Kaniowskiej, I. Miniewskiej, Józefy Rodziewiczowej i Elli Wiliamson. (...) Malowidła p. Rodziewiczowej na filiżankach i talerzach wykonane są z wielką subtelnością i po wielkiej części szczęśliwie. W wielu razach podziwiać należy w tych małych scenkach trafność wyrazu, znaczonego często tylko kilku drobnymi rysami. Przy tem sama treść tych kompozycji budzi zazwyczaj zajęcie widza. Do wybornych okazów wystawy należy też portrecik miniaturowy p. [Rodziewicz] malowany na porcelanie\textsuperscript{18}. Cytat ten doskonale obrazuje stosunek do malarstwa na porcelanie, bardzo popularnego zajęcia w XIX wieku wśród kobiet, które, jak pisze autor artykułu, nie przekraczało u większości zakresu dyletantyzmu. Była jednak grupa utalentowanych pań, starannie wykształconych w dziedzinie rysunku, których prace były zauważane na wystawach sztuki ornamentacyjnej. Większość z nich, jak Józefa Rodziewiczówna, Izabella Miniewska (zm. 1926 r.)\textsuperscript{20}, czy Jadwiga Bobińska-Gerson (1865-1940)\textsuperscript{21} zajmowała się malarstwem zawodowo. Rodziewiczówna zdobiła malarsko między innymi porcelanowe talerze i wazy. Jeden z takich talerzy z motywem kwiatowym, malowanym z niezwykłym wyczuciem koloru i światłocienia znajduje się w archiwum rodzinnym, udostępnionym mi za uprzejmością pani Teresy Rychard\textsuperscript{22}. Na odwrocie widnieje monogram wizyany: \textit{JR}. Rodziewiczówna malowała również scenki rodzajowe, które były wówczas wysoko cenione. Jeden z wazonów w zbiorach rodzinnych pana Andrzeja Żmigrodzkiego przedstawia dwójkę młodych ludzi ubranych w rokokowe stroje, na tle pejzażu. Pod kompozycją, po prawej stronie znajduje się sygnatura: \textit{J R}. Malarka specjalizowała się przede wszystkim w portretach miniatuorskich, które wykonywała z dużym powodzeniem. Zaledwie jeden taki portret zachował się w zbiorach rodzinnych artystki. Namalowane na talerzu popiersie młodej kobiety, modnie ubranej, w czarnym kapeluszu, jest kolorową miniaturą odpowiadającą sposobem malowania portretem pozostawionym przez Rodziewiczówną na warszawskich Powązkach. Charakteryzuje je duża swoboda rysunku, poprawne proporcje, wyczucie w doborze koloru i dbałość w przedstawianiu szczegółów. W archiwum pana Andrzeja Żmigrodzkiego znajduje się również odręczny rysunek z dedykacją dla Wandy Zachwatowicz (1887-1947)23. Ta czuła scena przedstawiająca dwie całujące się dzieci, siedzących na gałęzi pełnej kwiatów niezapaninajek, miała zapewne obrazować uczucia ciotki do siedmioletniej siostrzenicy24. W udostępnionych mi przez rodzinę artystki archiwach nie zachowały się niestety żadne większe i poważniejsze szkice Rodziewiczówny, które mogłyby pomóc w ocenie twórczości malarki i określeniu charakterystycznych cech jej sztuki, a także inspiracji i wpływów innych artystów. Zapomnianą dziedziną twórczości Józefy Rodziewicz była fotografia nagrobnna. Nie udało się odnaleźć żadnych wzmianek w ówczesnej prasie na temat tego rodzaju oferowanych przez nią usług. Również w archiwach rodzinnych nie pozostało śladu po takiej działalności artystki, a wszelkie dotyczące jej informacje zostały z czasem zapomniane również przez jej rodzinę. Gdyby nie sygnatury na powązkowskich portretach nikt by dziś nie wiedział, o tej sferze działalności warszawskiej malarki25. Na Powązkowskiej nekropolii artystka pozostawiła najwięcej fotografii nagrobnych, spośród twórców, którzy sygnowali swoje dzieła. Do dziś zachowało się 68 portretów z lat 1886-191426. Wykonane metodą fotoceramiki27, były następnie miniatorsko podmalowane. Mogą o tym świadczyć nieliczne portrety, na których ubytki farby uwidaczniają fotograficzny podkład. Przykładem może być tu medalion Fabiana Kuleszy zm. 1913 roku (kw. 45, rz. VI). Retusz w wykonywanych przez nią obiektach nie był drobny, jak w większości fotografii innych autorów, ale całościowy. Wykonne przez Rodziewiczównę medaliony wyróżniają się miniatorskim charakterem. Charakterystyczna ich cechą jest to, że utrzymane są w odcieniach czerni i szarości. Odwolują się w ten sposób jednoznacznie do dominującej w przestrzeni cmentarza czarnobiałej fotografii. Rodziewiczówna, jeśli sama nie wykonywała pierwszej fazy procesu fotoceramicznego, który wymagał dużej znajomości techniki fotograficznej, musiała korzystać z usług fotografa, który wykonywał to na jej zlecenie, lub był zatrudniony w jej pracowni. A. Talerz z motywem kwiatowym, Józefa Rodziewicz-Rychard, ok. 1885 r., malowana porcelana, archiwum Teresy Rychard, fot. E. Nowak B. Talerz z motywem kwiatowym-spód, Józefa Rodziewicz-Rychard, ok. 1885 r., malowana porcelana, archiwum Teresy Rychard, fot. E. Nowak Gruntowne podmalowywanie fotografii jest niezwykle rzadko spotykane u pozostałych autorów powązkowskich fotograficznych medalionów. Portrety takie poprzez swój malarski charakter pretendowały do rangi sztuki, musiały być w związku z tym bardziej cenione i kosztowniejsze. Ktoś, kogo nie było stać na rzeźbiony portret, a kto nie chciał mieć na nagrobku, jedynie mechanicznie przeniesionej na podłoże fotografii, decydował się na coś pośredniego, czym była właśnie twórczość Rodziewiczówny. Zarówno wzmianki w prasie z epoki, działalność wystawiennicza, jak i zachowane w archiwum rodzinnym pamiątki, a przede wszystkim powązkowskie medaliony porcelanowe świadczą o dużych umiejętnościach malarskich artystki i jej pełnym profesjonalizmie. Na jej sztukę miał z pewnością wpływ Andrioli, co przejawia się w solidnym warsztacie umiejętności rysunkowych i dużej dbałości w przedstawianiu szczegółów. Jej nagrobne fotografie pretendowały do roli malowanych miniatur, na szlachetnym porcelanowym podłożu i sądząc po popularności, zapewne doskonale odpowiadały gustom epoki. Józefa Rodziewicz pozostawiła na warszawskich Powązkach interesujący zbiór portretów warszawiaków. Może on stać się ciekawym polem dalszych badań. Niezmiernie trudne jest dokładne datowanie fotografii nagrobnych, gdyż często były one wykonywane jakiś czas po śmierci osoby portretowanej. Nie rzadko również, stosowano do wykonania fotoceramiki dużo wcześniej negatywy. Dysponujemy jedynie datą śmierci osoby przedstawionej. W przypadku Józefy Rodziewicz-Rychard udało się odnaleźć na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie porcelanowy medalion z jej sygnaturą i datą: JRodziewiczówna / Warszawa / 1809. Przedstawiony na nim Antoni Jaxa-Kwiatkowski zmarł w 1898 roku (kw. 42, rz. VI). Można, więc wnioskować, że Rodziewiczówna wykonywała portretowe medaliony nagrobne na zamówienie rodziny po śmierci osoby. Musiała zyskać duże uznanie Warszawiaków i cieszyć się znaczną popularnością, o czym świadczy duża liczba wykonywanych przez nią medalionów. Musiała, zatem posiadać pracownię, lecz portrety malowała sama, świadczy o tym jednolity charakter jej prac. Portret Fabiana Kuleszy, Józefa Rodziewicz-Rychard, ok. 1913 r., fotografia na porcelanie, cmentarz Powązkowski w Warszawie, kw. 45, rz. VI, fot. E. Nowak 1 Temat Józefa Rodziewicz Rychard. Autorka fotografii portretowej na porcelanie na cmentarzu powązkowskim w Warszawie, został przez mnie wygłoszony 4 grudnia 2008 roku, na konferencji naukowej Sztuka Cmentarzy XIX i XX wieku. Niniejszy artykuł jest rozwinięciem zagadnień poruszonych podczas odczytu. 2 Pojęcie cmentarza jako albumu fotograficznego rozwinął Philip Aries: Jest to fotografia albumowa, w której zamiast czytania przechodzi się od jednej do drugiej, żeby się przewrócało kartę albumu z fotografiami. Aries P., Człowiek i śmierć, Warszawa 1992, s. 572. 3 Portret Leokadii z Górskich Gebbi, zmartej w 1913 roku (kw. 33, rz. V), jest sygnowany: S. WEBER WARSAWIA / SIENNA N 17 / TEL 187-84 //, Stefan Weber był fotografem, posiadał również malarne porcelany i szkła. Odnosowią go Jadwiga Ihatowicz i Andrzej Tiptowski w Spisie polskich fotografów i firm fotograficznych działających w latach 1839-1914, Warszawa 1996, s. 48. 4 Na cmentarzu Powązkowskim znajduje się grób rodziny Rodziewiczów i Rychardów (kw. 48, rz. V) z malowanym na porcelanie portretem Józefy Rodziewiczówny. Nie znany jest niestety autor medalionu. 5 Informacje dotyczące dat życia artystki udało się ustalić dzięki nekrologowi zamieszczonemu w „Kurierze Warszawskim”, 1926, nr 122, (5 maja), s. 6, który udostępnił mi pan Włodzimierz Rodziewicz. Z Rodziewiczów Józefy zmarła urodzona w Warszawie po św. Mikołaju po całkowitaniu inżynierii, po długich i ciężkich ciężkieniach, opatrzenia św. Sakramentu zmarła 3 maja b. r., przeżywcy lat 68 […]. 6 Baza nekrologów, http://www.nekrologi-baza.pl/nazw/str_r4.html, d. 19.01.2009. 7 Jan Rodziewicz był starszym pomocnikiem nadzorcy 6 okręgu zarządu guberni płockiej; łomżyński i suwalskiej. Oficjalna strona Stowarzyszenia Rodz. Rodziewiczów, http://www.rodziewicz.republika.pl/nieznan.html, d. 19.01.2009. 8 Wacław Franciszek Pawlyszak był malarzem, uczniem między innymi Wojciecha Gersona i Jana Matejki. Został postrzelony przez Ksawerego Dunkowskiego 18 stycznia 1905 r. Białynicka-Birula J., Pawlyszak Wacław Franciszek, w: Słownik Artystów polskich i w Polsce działających, Warszawa 1998, t. 6, s. 463-472. 9 Baza nekrologów, http://www.nekrologi-baza.pl/nazw/str_b5.html, dn. 19.01.2009. 10 Informacji dotyczących rodziny Józefy Rodziewicz Rychard udzielił mi pan Andrzej Zmigrodzki. 11 Andrioli przebywał na zesłaniu w latach 1866-1871. Wiecińska J., Andrioli Michał Elwiro, w: Słownik Artystów polskich i w Polsce działających, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1971, t. 1, s. 29. 12 Świadeccy z tym list Alberta Rodziewicza do żony, z 25 sierpnia/6 września 1874 r., pisany w Petersburgu. Archiwum prywatne pana Andrzeja Zmigrodzkiego. 13 Dziękuję za tę sugestię pani Wandzie Załęskiej (podczas rozmowy) oraz odesłanie mnie do literatury w zakresie malarstwa na porcelanie. Też, iż Józefu Rodziewiczówna mogła uczyć się w szkole Wojciecha Gersona wysnuwa również pani Wanda Moszewska w pracy, którą ukazuje się „Albumu Muzealnego” artykułu O wczesnej warszawskiej fotoceramice i Józefie Rodziewiczowie, zapominanej malarce porcelany, s. 6. Dziękuję Autorce za udostępnienie mi maszynopisu. 14 Informacja o profesji męża została zaczepiona z nekrologu Józefy Rodziewicz-Rychard w „Kurierze Warszawskim”, 1926 r., nr 122, (5 maja), s. 6. Syn Rodziewiczówny Konstanty Rychard (1888-?), ożenił się z Zofią Papp (1891-1965). 15 Neuwirth W., Porzellanmaler Lexikon 1840-1914, Braunschweig 1977, s. 205; Blattel H., Internationales Lexikon Miniaturmalere Porzellanmaler, Silhouettenmaler, München 1992, s. 770-771. 16 Gerson W., Sztuka ornamentacyjna i reprodukcyjna (Z powodu wystaw w Warszawie), Tygodnik Ilustrowany”, 1886, nr 204, s. 343. 17 [b.a.], Raptularz tygodniowy, „Biesiada Literacka”, 1886 r., nr 46, s. 317. 18 W artykule Henryka Struve w „Klosach” z 26 października 1886 roku błędnie podano nazwisko pani Kamionkowej zamiast Rodziewicz, co zostało sprostowane w: „Klosy”, 1886, nr 1117, s. 343. 19 Cyt. ze: Struve H., Wystawa dzieł sztuki ornamentacyjnej i reprodukcyjnej w Resursie Obywatelskiej, „Klosy”, 1886, nr 1114, s. 294. 20 Izabella Miniewska prowadziła w Warszawie malarnią dla kobiet, brała również udział w wielu wystawach. [b. a.], Miniewska Izabella, w: Słownik Artystów polskich i w Polsce działających, Warszawa 1993, t. 5, s. 575. 21 Jadwiga Bobińska-Gerson była malarzką, córką i uczennicą Wojciecha Gersona. Brała udział w wielu wystawach, również w Towarzystwie Zdobyć Sztuk Pięknych w Warszawie. Dernowski J., Gerson Jadwiga, w: Słownik Artystów polskich i w Polsce działających, Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk 1971, t. 1, s. 188. 22 Dziękuję panu Władzimirowi Rodziewiczowi za skontaktowanie mnie z rodziną Rychardów. W archiwum pani Teresy Rychard znajduje się osiem zachowanych talerzy malowanych przez Józefę Rodziewicz-Rychard. Dwa z nich zdobią kompozycje figuralne, pozostałe przedstawiają kompozycje kwiatowe. 23 Wanda Zachwatowicz (1887-1947) była córką Marii Rodziewicz (1865-1942) i Józefa Biskupskiego (1854-1899). Wyszła za Jana Zachwatowicza (1887-1962). Informacje zaczepnięte z drzewa genealogicznego wykonanego i udostępnionego mi przez pana Andrzeja Zmigrodzkiego. Baza nekrologów, http://www.nekrologi-baza.pl/nazw/str_z1.html, dn. 19.01.2009. 24 Treść rysunku dedykacja: Rysowała dla Wandki Kochająca ciotka Józefa Rodziewicz 31/X 94 r. 25 Artystka podpisała się na powązkowskich medalionach: J. Rodziewiczówna / w / Warszawie //, (portret Eugenii Ankowskiej, zm. 1914, kw. 251, rz. II); Józefa Rodziewiczówna. / „U tronu Królowej Polski. Jasna Góra w dziejach kultury i duchowości polskiej”, Zamek Królewski w Warszawie, 15 grudnia 2006–11 marca 2007 Paweł Drabarczyk Zapraszając do obejrzenia wystawy „U tronu Królowej Polski. Jasna Góra w dziejach kultury i duchowości polskiej” Przemysław Mrozowski, kurator ze strony Zamku Królewskiego, użył słów: perły od królów, zloto od rycerzy$^1$, nawiązując tym samym do wiersza Jana Lechonia$^2$. Istotnie, na ekspozycji, tak jak i w klasztornym skarbcu, historia opowiadziana została wotywnymi kosztownościami, które w wielu przypadkach są jednocześnie wyśmienitymi dziełami sztuki. Ale opowieść jasnoborska została zapisana nie tylko w złocie, perłach i kamieniach. Spod tej pierwsię, mieniającej się warstwy przebijają kolejne, kute w blasze srebrnej i medżianej, strugane w drewnie i lepiejone z wosku. No i malowane farbami. Od razu też trzcza się w oczy, że termin „dzieło sztuki” nie zawsze będzie oczywisty dla opisu zgromadzonych na Zamku przedmiotów. Jak zresztą pogodzić pod jednym dachem ryngrafy i tatarski buńczuk, kolczan i relikwiarz, skrzypce i obraz, trójnóg i pergamin fundacyjny? Czy mówiące tak różnymi głosami przedmioty mogą dać spójny, całoczesowy przekaz? To ważne pytania, bo wystawa nie została wszak zamierzona na rewizję jasnoborskiej opowieści, a na jej umocnienie. Sanktuarium i skarbiec Jeszcze u schyliu szesnastego wieku klasztorny skarbiec nie górował swymi zasobami nad zakrystiami bogatszych polskich świątyń parafialnych$^3$. Paulini mieli pod swą pieczę dwie monstrancje, sześć krzyży, pięć pacyfików, osiemnaste kielichów, dwadzieścia cztery ampułki, dwie kadzielnice, cztery świeczniki, dzwonek, dwie pateny i dwa krzyże procesyjne$^4$ – tyle przynajmniej ujęto w inwentarzu dołączonym do dokumentu upamiętniającego wizytację Jasnej Góry przez kardynała Jerzego Radziwiłła w roku 1593. Dokument wspomina ponadto o licznych szatach liturgicznych, z których wiele zdobionych było szlachetnymi kamieniami i kruszczami. Innych klejnotów i tabliczek wotywnych jeszcze wtedy nie było zbyt wiele, dość powiedzieć, że przypięte mieściły się na samym Obrazie$^5$. Kilkadziesiąt lat później, za panowania króla Michała Korybuta, francuski szlachcic o nieznany nam nazwisku, wiadomy jednak, że był sekretarzem przyszłej polskiej królowej Eleonory Habsburżanki, notował: Trzeba przyznać, że w pobożność szlachty polskiej wpisana jest wielka hojność. Tak jak jest ona przywiązana do dbalości o wygląd, do przepychu w ubiorach, do wystawnych biesiad, tak potrafi też okazywać szczodrość w obdarowywaniu Kościoła, dla którego zdolna jest się poświęcać. W Częstochowie znajduje się wielka ilość złotolitych kap i ornatów, tak obciążonych bogatymi perłami i klejnotami, że nie dąoby się ich nosić przy ołtarzu. Jest również ponad dwieście kielichów, w większości z masywnego złota. Niektóre z nich ozdobione są perłami i kosztownościami o nieocenionej wartości, wszystkie wykonane z doskonałą rzecznością. Jest tutaj także wiele krzyży, dziel wielce precyzyjnych. I wreszcie zużycają szlachty tego królestwa każe odwiedzającym to miejsce, by go nie opuścili bez pozostawienia oznak pobożności, stąd zakonnicy przechowują szkatulki przepłonięte złotymi lańcuchami, diamentami, pierścieniami i tysiącem gatunków klejnotów. Wodzowie, którzy odnieśli kilka zuwięciest, zwłaszcza nad Turkami, mają zużycają przynoszenia swoich buków do stóp Matki Boskiej Częstochowskiej$^6$. Niezwykle pomnożenie cennych „oznak pobożności” w jasnoborskim skarbcu znajduje odbicie w kolejnym zachowanym, choć jedynie we fragmentach, inwentarzu, sporządzonym w 1685 roku. Już przytoczona powyżej relacja ujawnia różnorodność źródeł, z których napływały do klasztoru dary. Francuski szlachcic milczy natomiast o tych pielgrzymach, którzy zapewne byli najliczniejsi, ale jedynie co mogli ofiarować, to wotum wykonane z wosku lub drewna. Niemniej na warszawskiej wystawie znalazło się miejsce również dla przedmiotów, których wartości nie da się wprost sprawdzić do walorów plastycznych czy materialnych. Ale o tym za chwilę; na razie przyjrzymy się nieco samemu zjawisku, które zrobiło tak wielkie wrażenie na zacznym Francuzie. Pęcznienie skarbcu jest wymowne. Pozwala miennie, iż pomiędzy dwiema wskazanymi powyżej datami rocznymi dokonał się proces kulturowy, mocą którego jeden z paulińskich klasztorów – poprzednio, owszem, ważny, słynący z cudownego Obrazu, cieszący się królewską opieką, lecz przecież nie dominujący w życiu duchowym państwa – stał się narodowym sanktuarium. Gwoli ściśłości, czas intensywnego wzrastania rangi Jasnej Góry należałoby w zasadzie przedłużyć co najmniej do roku 1717, kiedy to Obraz został z woli papieskiej koronowany, a sama uroczystość zgromadziła ponoć 150 000 pielgrzymów$^7$. Punkt kulminacyjny tego procesu była umiejscawiany, zgodnie z potrzebą wyobraźni, w czasie wojen szwedzkich. Często utożsamia się go ze skuteczną obroną klasztoru przed wojskami generała Burcharda Müllera von der Lünen i chyba nie jest to dużym nadużyciem. Odparte oblężenie to mocny, czytelny do dziś symbol. Kto lubi okrągłe, syntetyczne odpowiedzi, wpisze pewnie ów proces w kontrreformacyjną przemianę szlacheckiej duchowości. Łatwo zbiega się on z sekwencją królewskich gestów wobec klasztoru, i szerzej: ugruntowaniem dominującej pozycji katolickiemu wśród wyznacza Rzeczypospolitej i narastającej, także wobec wojen z innowierczymi przeważnie nieprzyjacielskim, identyfikacji polskości z wyznaniem łacińskim. Chociaż, jak to bywa z łatwymi odpowiedziami, należy być ostrożnym i mieć świadomość, że to tylko kontur wielowatkowego, pełnego niuansów i reakcji zwrotnych fenomenu. Skarby i pamiątki Wystawa dala możliwość wsłuchania się w opowieść skomponowaną z przedmiotów i ich znaczeń. Narracja poprowadzona została chronologicznie, przy czym mocno dawało się odczuć podział ekspozycji na dwa rozdziały, o różnej kompozycji i odmiennej barwie emocjonalnej. Podwójna struktura wystawy uwypukliła jakościową różnicę pomiędzy częstochowskim klasztorom paulinów sprzed „potopu”, a Jasną Górą z czasów późniejszych. Pamiętajmy przy tym o zaproponowanej przez kuratorów perspektywie, prowadzonej następtwem wydarzeń, do których eksponaty nawiązywały, a nie porządkiem dat, w których powstały. Chronologia to przecież jedna z niewielu wspólnych miar dla przedmiotów tak różnej materii i proveniencji. Nie sposób zapomnieć, że opowieść o Jasnej Górze miała tu pierwszeństwo przed losami któregośkolwiek z artefaktów. Zresztą, szczegółowe problemy datowania mogą pasjonować głównie zawodowych historyków, dla mnichów i pielgrzymów (tych nie będących rzecz jasna jednocześnie historykami) są pewnie drugorzędne, o ile nie objętości. (Na marginesie: czyż nie budziło przyjemnego zdziwienia dojrzenie – na obrazie olejnym z tzw. cyklu eremickiego – orszaku fundatora klasztoru, żyjącego w czternastym stuleciu księcia Władysława Opolczyka, w strojach według mody obowiązującej za panowania Wazów?) Ekspozycja zdawała się sugerować, że czas historyczny, wszystkie te chwile współbrzmiące z życiem kraju, wymiatające skarbiec z kosztowności i na nowo napełniające go wotami, to tylko jeden z aspektów istnienia klasztoru. W drugim wymiarze chętnie dostrzegało się dostępny na ziemi przedsmak wieczności, jakim być może jest trwanie. Chciałoby się rzec: zmieniają się stroje pielgrzymów, a białe paulińskie habity są wejść takie same, niezależnie, czy patrzymy na obraz przedstawiający ojca Kordeckiego, czy malowidło ze scenami z życia błogosławionego Euzebiusza, założyciela zakonu. Podobnie trwa jasnogórskas Hodegetria. Stąd już jesteśmy o krok od krzepiącej w ciągu wieków wiele serc metafory, chcącej widzieć w stałości klasztoru ciągłość uosabianego przez państwa. Nawet gdy z map wynikało coś zgola innego. Wejdźmy więc na zamkowe sale. Oto widzimy dwa dokumenty pretendujące do roli przywilejów fundacyjnych. Pierwszy, wystawiony przez księcia Władysława Opolczyka, i drugi, z uwieszonymi na jedwabnym sznurze pieczęciami króla Władysława Jagiełły. Skąd ta dwoista genealogia? Bez wątpienia za datę założenia częstochowskiego klasztoru przyjąć trzeba rok 1382, kiedy to Władysław Opolczyk sprowadził paulinów na swe ziemie. Być może działał ze swej własnej inicjatywy, niewykluczone też, że wypełniał wolę króla Ludwika Węgierskiego. Z kolei Władysław Jagiełło, zbrojnie odbierając ziemie nadane księciu przez Andegawena, uznał rozporządzenia Opolczyka za nielegalne. Król mógł więc fundację poniechać, a nawet cofnąć książęcej szczodrość. Stało się jednak inaczej. Władysław Jagiełło swą decyzją powtórzył nadania z lat 1382 i 1385. Królewski pergamin został opieczętowany 24 lutego 1393 roku. Co ciekawe, mimo oficjalnego stwierdzenia prawnej nieważności nadan książecych, paulini (zauważmy: sprawdzeni z Wegier) tradycyjnie uznawali za fundatora klasztoru Władysława Opolczyka, co znalazło wyraz zarówno w klasztornych źródłach pisanych, jak i w ikonosferze. Tak więc na wykonanym w latach trzydziestych XVII wieku obrazie olejnym, należącym do tzw. cyklu eremickiego, to właśnie książę a nie król, przekazuje nadanie, darowuje też obraz Matki Boskiej. Model klasztoru i mająca zasłynąć Hodegetria wręczane są przez dworzan Opolczyka dwóm paulinom namalowanym na drugim planie przez jasnogórskiego malarza, być może również zakonnika. Obraz Matki Boskiej wysuwa się na pierwszy plan na miniaturze, a w zasadzie na kopii miniatury z kodeksu Mikołaja Lanckorońskiego, burgrabiego krakowskiego pełniącego z polecenia Jana Olbrachtta misję dyplomatyczną w Konstantynopolu. Działający w połowie XVII wieku kopista ojciec Piotr Lasota, ponoć dość wiernie oddając oryginał z 1517 roku, przedstawił profanację Obrazu jasnogórskiego przez husytów w Wielkanoc roku 1430. Lupidęcy (choć atak miał też chyba aspekt ideologiczny) odzierający Obraz z kosztowności przedstawieni są w strojach orientalizujących (!), mają łuki w lubiach; jeden z nich podniósł rękę uzbrojoną w szablę. Uważny obserwator dopatrzy się na prawym policzku Madonny dwóch charakterystycznych ran. Znamiennie, że siedemmasto-wieczny twórca przywoływanej powyżej olejnej sceny fundacji klasztoru z cyklu eremickiego, mimo iż zaktualizował stroje księcia i dworzan, pamiętał o tym, by owych blizn – powstałych niespełna czterdzieści lat po malowanych wydarzeniach – na Obrazie nie było. Znając pierwszorzędną rolę jasnogórskiej Hodegetrii można było dojrzeć, jak wyznaczała ona status innych przedmiotów zgromadzonych u częstochowskich paulinów, a zaprezentowanych na Zamku. Wiadomo, że składający wota pragneli umieszczać je jak najbliżej Obrazu Matki Boskiej. Malarze dążyli natomiast do uzyskania wiernych kopii częstochowskiego wizerunku. Wyczaj wykonywania malarskich podobizn był powszechny co najmniej od połowy wieku XVI, jednak dopiero w XVII stuleciu popularne stały się niewielkie blaszane obrazki Matki Boskiej Częstochowskiej, odzwierciedlające oryginał w znacznie pomniejszonej skali. Ich wykonanie zlecali paulini, by później wręcać je co znamienniejszym gościom$^{13}$. Być może jeden z takich wizerunków otrzymał wraz z listami ojca Augustyna Kordeckiego sztab wojsk Karola Gustawa, oblatujących klasztor w roku 1655. Inny, wykonany w tymże samym roku farbami olejnymi na miedzianej blasze przez Jana Aleksandra Gorczyna, prezentowany był na warszawskiej wystawie. Tak więc, mimo fizycznej absencji, Obraz jasnogórski był na Zamku w pewien sposób obecny. Nie tylko zresztą w wiernych podobiznach, które w czasach nam bliższych, dodajmy, malowało między innymi Józef Chelmoński (te zagościły na ekspozycji). Miłośnicy biżuterii mogli sięć oko naszytą kosztownościami sukienką, zwaną rubinową, zakrywającą na Obrazie płaszcz, suknie i maforion Marii. Ozdobiono ją kosztownościami zdeponowanymi w klasztorze przez Jana Józefa Męcińskiego i przejętymi w 1710 roku przez paulinów jako spadek. W dużej części były to klejnoty zastawione u Męcińskich przez przywódce powstania antyhaabsburskiego we Wgrzech, Franciszka II Rakoczego, w zamian za pożyczkę ogromnej kwoty 160 000 dukatów$^{14}$. W ten sposób, sukienka, używana do celów bądź co bądź sakralnych, jest jednocześnie – nawiązując do słów Przemysława Mrozowskiego – najświetniejszą kolekcją nowożytnej biżuterii świeckiej w Europie. Warto też zwrócić uwagę na trafny sposób ekspozycji tego niezwykłego przedmiotu. „Rubinowa” sukienka została w szklanej gablocie na środku sali ustawiona tak, że wchodzący widział przez nią kopię Hodegetrii na ścianie naprzeciwko wejścia i Obraz wydawał się być ubrany w klejnoty. Jednocześnie centralne ustawienie gabloty umożliwiało obejrzenie biżuterii z każdej perspektywy. Jasnogórski Obraz pojawia się także w malarskich cytatach, gdzie przedstawiony jest zwykle jako obiekt czci i kultu. Tak właśnie, przed Hodegetrią, został wyobrażony zmarły w sławie obrońcy klasztoru autor Nowej Gigantomachii, Augustyn Kordecki. Portret ukazuje przeora z lewego profilu, stojącego przed Obrazem, pod którym spoczywa modlitewnik i różaniec. U stóp Kordeckiego widzimy infulę – odmówił on bowiem przyjęcia kościelnej godności$^{15}$ – oraz napiersnik zbroi, symbol odsyłający do „szwedzkiego” epizodu, przypominanego zresztą także sceną oblężenia w prawym górnym rogu malowidła. Żadnych natomiast nawiązań do Obrazu jasnogórskiego zdaje się nie ujawniać olejny wizerunek Matki Boskiej Pięknej Miłości, sprezentowany następcy ojca Kordeckiego, Kiljanowi Żywieckiemu przez współbraci$^{16}$. Maria, o bujnych, odkrytych włosach, z Dzieciątkiem na kolanach, przedstawiona została w półpostaci; wokół promieniujących głów klębą się intensywnie rozświetlone obłoki. Obraz może się kojarzyć z malarstwem z kręgu Hermana Hana. Na co dzień zdobi krakowski klasztor kapucynów. Zwiedzający, szukając najbardziej dobitnych zdań częstochowskiej opowieści, kierowali swoją uwagę na wyeksponowane na Zamku wota królewskie. Przyjrzyjmy się pokróćte kilkorgu z nich. Jak pisze Przemysław Mrozowski, władcy z trzeciego pokolenia Jagiellonów z całą pewnością uznawali już klasztor częstochowski za swoją fundację dynastyczną i to bodaj czy nie najważniejszą (...)$^{17}$. Tak też, w wymiarze dynastycznym, można odczytywać darowanie z fundacji Jana Olbrachta, ale już przez Zygmunta I, mszału w unikatowy sposób opatrzonego calostronicowym królewskim herbem. Zdobiące księgę, niezwykłego uroku miniatury zostały wykonane być może przy udziale artysty wychowującego się z pracowni, w której wykonano Kodeks Baltazara Behema$^{18}$. Zygmunt Stary odwiedził Jasną Górę – jako król – przynajmniej trzy razy$^{19}$. Tu zawieszono choragiew zdobyte w bitwie pod Orszą, w czym odstąpiono od tradycji składania trofeów w katedrze krakowskiej. Materialnym śladem królewskiej opieki jest też ufundowany do klasztoru relikwiarz Drzewa Krzyża Świętego, wykonany w Norymberdze około 1510 roku oraz monstrancja z warsztatu krakowskiego, na stopie której można odczytać datę roczną 1542. Tradycja każe widzieć w niej tę noszoną na czele procesji wzdłuż wałów podczas szwedzkiego oblężenia$^{20}$. Kontreformacyjny władca Zygmunt III pielgrzymował do Częstochowy wielokrotnie; zapisał siebie, żonę i dzieci do jasnogórskiego bractwa Aniołów Stróżów, a sam klasztor jego decyzją ufortyfikowano$^{21}$. Pamięć o tym królu została zachowana w szczególny sposób. Na namalowanym w ostatniej čwierci XVII wieku obrazie zwanym Komunia Jagiellonów, rysami Zygmunta III Wazy obdarzony został, możemy podejrzewać, król Kazimierz Jagiellończyk$^{22}$. Liczne wota ofiarował triumfator pod Wiedniem, Jan III oraz jego synowie. Tym razem nie ofiarowano kunstowych wyrobów złotniczych, ani książąt. Buńczuk, sądjak z lukiem i strzałami, misiurka, czekan i kolczuga – to były trofea wodza walczącego z islamskim Orientem. Sporą ich część przekazał w 1722 roku Jakub Sobieski, królewski syn, w którym „Lew Lechistanu” widział swego następcę na tronie. Korona Rzeczypospolitej przypadła jednak Wettinom. August III oficjalnie pielgrzymował na Jasną Górę dwukrotnie; jego żona, Maria Józefa pozostawiła w sanktuarium między innymi obraz Gabriela Ambrosiusa Donatha, przedstawiający rodzinę królewską adorującą częstochowską Hodegetrię$^{23}$. Panowanie Stanisława Augusta przyniosło kres królewskim praktykom wotywnym, król reformator okazywał wspaniałomyślność zgromadzeniom zakonnym zajmującym się edukacją, pomijając tym samym paulinów$^{24}$. A teraz słowo o wotach „mniejszych”. Mnożyły się one głównie w drugiej, „popotopowej” części wystawy, przypominając o wzmożonym masowym ruchu pielgrzymkowym, kiedy królowie byli coraz słabsi i później, gdy ich, wraz z państwem, zabrakło. Fabuła tych pamiątek jest inna, nie tak konsekwentna jak monarsza i można się spodziewać, że w wielu wypadkach wyraża emocje wprost, obywając się bez artystycznej sublimacji. Tu wypada przypomnieć ryngrafy i mnogość plakiet wotywnych (zgromadzonych w sali z „rubinową sukienką”), w tym takich, na których efektowne, zacierpnięte ze wzornika trybowane ornamenty spotykają się z naivnym graverunkiem. Dalej, na ostatnich metrach kwadratowych przestrzeni ekspozycyjnej, wzmagał się ładunek emocjonalny i nic dziwnego, bo udokumentowano tam ostatnie stulecia, z akcentem na zabory i okres PRL. Pod koniec zwiedzania miałem poczucie, że narracja przyśpiesza, staje się przy tym nieco poszarpana, a różnorodne watki z kilku wieków, chcąc się indywidualnie wypowiedzieć, tłoczą się i nachodzą na siebie. Być może taki układ został wymuszony z jednej strony warunkami przestrzennymi (dla tej części – jedno duże pomieszczenie), a z drugiej, oglednie mówiąc, burzliwością i powikłaniem historii. Możliwe też, że świadomie rozluźniono systematyczna z początku aranżację eksponatów. Od wotów i relikwii (w tym tych narodowych) nie można wziąć wymagać przestrzennej dyscypliny i bezwzględnej chronologii. Tak czy inaczej, od zwiedzającego oczekiwano, jako kluczna, znajomości, rozumienia i czucia dziejów. Pod koniec wystawy gra napięć pomiędzy walorem artystycznym a znaczeniem religijnym, wartością historyczną i uczuciami zbliżała się do zenitu. Tu mogliśmy znaleźć słynny plastikowy długopis, którym podpisano Porozumienia Sierpienne oraz obrazy olejne Jerzego Dudy Gracza, Zbynthia Grzywacza i Stanisława Rodzińskiego, powstałe na plenerze na Jasnej Górze w roku 1982. Emocje rosy poprzez skontrastowanie przedmiotów kojarzących się pozytywnie lub co najmniej neutralnie, jak instrumenty kapeli jasnogórskiej, czy rękopisy muzycznych utworów, z tymi bardzo obciążonymi uczuciowo, jak bizuteria patriotyczna zeszłańców i inne pamiątki martyrologii. Tu wystawiono wiele, flet poprzeczny, fagot i trąbkę klapkowa, a parę króków dalej, pod portretem prymasa Wyszyńskiego i obok „solidarnościowego” długopisu, monstrancję z obozu koncentracyjnego w Dachau. Bukową deskę zdobyliśmy koszem dwóch paczek tytoniu. Dekoracyjne blaszki pochodzą z puszek od śledzi, guwoździki znów wyłuskano z płuskiewek. Całość wykonano przy pomocy noża kieszonkowego$^{25}$ – relacjonują wykonawcy tego wyjątkowego paramentu. Zbliżamy się do wyjaśnia. Tłum państwików na obrazie Juliana Falata z roku 1921 jest równoważony przez współczesne masy pielgrzymów z wyświetlany na ekranie filmu. Przemierzając zamkowe sale mogliśmy zobaczyć, jak religia i historia spajają zgromadzone w liczbie przeszło stu pięćdziesięciu eksponatów. A co ze wspólnym mianownikiem artystycznym? Nie jest tu chyba aż tak istotny. Maria Poprzęcka napisała niedługo: Nie można zapomnieć, że to co określamy mianem sztuki religijnej – a zatem zarówno katedry, jak i mszalne kielichy, wielkie ołtarze i dewocjne figurki, ogromne zespoły rzeźb i malowideł i małe kapliczki – zostało wtórnie scalone pojęciem „sztuka”, a potem przez historię sztuki rozpięte na sekularnych, chronologicznych siatkach, przyporządkowane stylom i poddane estetycznym osądom. Pierwotnie były to nie działa sztuki, lecz domy Boże, sprzęty liturgiczne, przedmioty kultu. Liturgia, której służyły była sprawowaniem Najświętszej Ofiary, a nie syntezą „sztuk”. Sztuka religijna nigdy nie była wartością samą w sobie. Jej rola jest służebna$^{26}$. Tak też wypada patrzeć na skarby z Jasnej Góry. Rozumieli to dobrze goście wystawy. Posługując się nieco sztucznym (stąd cudzysłowny) podziałem, można zauważyć, że na wystawie było wielu „zwiedzających”, ale chyba jeszcze więcej „pielgrzymów”. --- 1 Fragmenty wypowiedzi dr. Przemysława Mrozowskiego za: www.jasna.org.pl Stan z dnia 21.04.2008. 2 J. Lechoń, Matka Boska Częstochowska, w: Poezja polska: Antologia w układzie S. Grochołaka i J. Maciejewskiego, t. II, Warszawa 1973, s. 188. 3 J. Zmudziński, Skarby Jasnej Góry, w: U tronu Królowej Polski. Jasna Góra, Muzeum Ewangelickie i duszpasterstwo, Katalog wystawy pod kierunkiem Jana Golonki OSPPE, Przemysław Mrozowski, Jerzy Zmudziński, Warszawa 2006, s. 36. 4 Tamże, s. 36. 5 W niniejszym tekście pisane wielką literą: „Obraz” i „Hodegetria” oznaczają będą oryginalny obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. 6 Cyt. za Zmudziński, dz. cyt., s. 35. 7 Por. P. Mrozowski, Jasna Góra: klasztor dominikanów-poległych wojennych, w: U tronu Królowej Polski…, s. 32. 8 Por. U tronu Królowej Polski…, s. 48. 9 Tamże, s. 56. 10 Tamże, s. 56. 11 Tamże, s. 56. 12 Tamże, s. 58. 13 Tamże, s. 108. 14 Tamże, s. 112. 15 Tamże, s. 136. 16 Tamże, s. 148. 17 Mrozowski, dz. cyt., s. 26. 18 Tak przede wszystkim B. Miodurska, za: U tronu Królowej Polski…, s. 68. 19 U tronu Królowej Polski…, s. 68. 20 Mrozowski, dz. cyt., s. 28. 21 Tamże, s. 28. 22 Tamże, s. 29. 23 U tronu Królowej Polski…, s. 224. 24 Mrozowski, dz. cyt., s. 32. 25 Relacja ks. W. Kamińskiego i Antoniego Latochy, cyt. za: U tronu Królowej Polski…, s. 304. 26 M. Poprzęcka, O ścieżce sztuce, Warszawa 1998, s. 272-276. Adam Gut, Pont du Gotteron, widok z Sous Dürrenbuhl, Fryburg, Szwajcaria Współpraca Koła Naukowego SHS UKSW z Muzeum Pałacu w Wilanowie Paweł Drabarczyk Na przełomie marca i kwietnia 2008 r. w Muzeum Pałacu w Wilanowie pojawiły się członkowie Koła Naukowego SHS UKSW, aby w trakcie semestru letniego wspierać instytucję swoją pomocą i zarazem zaznajamiać się z warsztatem pracy historyka sztuki. Właściwie powinno się tu napisać: „członkinie”, bo na propozycję podjęcia praktyk w Dziale Sztuki, przedstawioną Zarządowi Koła przez reprezentującą wilanowskie Muzeum p. Magdalenę Gutowską, odpowiedziało pięć studentek: Barbara Jasik, Anna Kaleta-Kunert, Dominika Macios, Marta Norenberg i Julia Wadyńska. Wolontariuszki mogły ukształtować wymiar współpracy stosownie do swych możliwości; zwykle odwiedzały Pałac na kilka godzin w jednym wybranym powszednim dniu tygodnia. W Wilanowie na studentki czekały zadania związane przede wszystkim z rozbudową i aktualizowaniem ewidencji zbiorów. Przyszłe historyczki sztuki znalazły zajęcie przy uzupełnianiu komputerowej bazy danych, a dwie z nich – Dominika i Marta – zostały ponadto zaangażowane do projektu inwentaryzacji zabytkowych ram obrazów (tu do obowiązków zaliczało się dokonywanie pomiarów ram, sporządzenie stosownego opisu i następnie wprowadzenie go do systemu informatycznego). Była to dobra okazja do poszerzenia wiedzy o ornamentach i metodach ich rekonstrukcji. Co najmocniej zapadło w pamięć praktykantkom? Oczywiście urozmaicające inwentaryzacyjny wysiłek, smakujące przygoda wycieczki do miejsc niedostępnych na co dzień „niewtajemniczonym”, a więc: wizyty w pracowni konserwacji i restauracji dzieł sztuki, podpatrywanie pozłotników przy pracy, spacery po magazynach obrazów, mebli, ceramiki i rzeźb, wzbożacone opowieściami i anegdotami serwowanymi przez chętnie dzielących się swą wiedzą pracowników Wilanowa. Być może najistotniejszym atutem praktyk dla pragnących związać swe dalsze losy z instytucjami życia kulturalnego była możliwość poznania zasad funkcjonowania i struktury muzeum oraz przyjrzenia się z bliska procesowi organizacji wystaw. Niewątpliwie, w rozmowach z przyszłymi pracodawcami mocną kartą przetargową mogą stać się wydane studentkom zaświadczenia, dokumentujące fakt odbycia praktyk i wskazujące zakres świadczonej pomocy. Pozostaje wyrazić nadzieję, że współpraca z Działem Sztuki Muzeum Pałacu w Wilanowie nie okaże się w dziejach Koła Naukowego SHS jedynie epizodem, a „rezydencją króla-zwycięzcy” pozostanie miejscem, w którym studenci Instytutu Historii Sztuki UKSW będą zdobywać pierwsze zawodowe doświadczenia.	<urn:uuid:c6b0d62c-7695-40e4-8cb5-4da0a8e6de3a>	finepdfs	1.68457	CC-MAIN-2018-43	http://www.artifex.uksw.edu.pl/artifex/numery/artifex_11.pdf	2018-10-20T13:25:04Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583512750.15/warc/CC-MAIN-20181020121719-20181020143219-00483.warc.gz	425,396,200	0.998217	0.999828	0.999828	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...	pol_Latn	{}	true	[ 1009, 2982, 7005, 11453, 14968, 19499, 22278, 27741, 31938, 35324, 37428, 41633, 43673, 45996, 48727, 52564, 52587, 55850, 57747, 59781, 65032, 67285, 70908, 74117, 76908, 79702, 82570, 85650, 89215, 93601, 93833, 95648, 99148, 102360, 105612, 10...	1	0
Sprawozdanie z Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Spółka: MAGELLAN S.A. Rodzaj walnego zgromadzenia: zwyczajne Data, na która walne zgromadzenie zostało zwołane: 24 czerwca 2013 roku Liczba głosów jakimi fundusz dysponował na walnym zgromadzeniu: 535.524 Strona 1 z 37 następującym brzmieniu: --------------------------------- 1. Otwarcie Zgromadzenia, --------------------------------------------------------------------------------------------- 2. Wybór Przewodniczącego Zgromadzenia, ----------------------------------------------------------------------- 3. Stwierdzenie prawidłowości odbycia Zgromadzenia i jego zdolności do podejmowania uchwał, - 4. Wybór Komisji Skrutacyjnej, ----------------------------------------------------------------------------------------- 5. Przyjęcie porządku obrad, ------------------------------------------------------------------------------------------- 6. Rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania z działalności Rady Nadzorczej Spółki za 2012 rok oraz sprawozdania Rady Nadzorczej z oceny sprawozdania finansowego Magellan S.A. za 2012 rok, sprawozdania Rady Nadzorczej z oceny skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej Magellan za 2012 rok, sprawozdania Rady Nadzorczej z oceny sprawozdania Zarządu z działalności Spółki za rok 2012 oraz sprawozdania Rady Nadzorczej z oceny sprawozdania z działalności Grupy Kapitałowej Magellan za rok 2012, powzięcie uchwał w przedmiotowym zakresie, ----------------------------------------------------------------------------------------- 7. Rozpatrzenie i zatwierdzenie sprawozdania Zarządu z działalności Spółki za rok 2012 oraz sprawozdania z działalności Grupy Kapitałowej Magellan za rok 2012, powzięcie uchwał w przedmiotowym zakresie, -------------------------------------------------------------------------------------------- 8. Rozpatrzenie i zatwierdzenie jednostkowego sprawozdania finansowego Magellan S.A. za 2012 rok, powzięcie uchwał w przedmiotowym zakresie, ----------------------------------------------------------- 9. Rozpatrzenie i zatwierdzenie skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej Magellan za 2012 rok, powzięcie uchwał w przedmiotowym zakresie, ----------------------------------- 10. Rozpatrzenie wniosku Zarządu Spółki w sprawie podziału zysku za 2012 rok i powzięcie uchwały o podziale zysku za 2012 rok, --------------------------------------------------------------------------- 11. Rozpatrzenie wniosku Zarządu Spółki w sprawie udzielenia absolutorium członkom Zarządu Spółki i powzięcie uchwał w sprawie udzielenia absolutorium członkom Zarządu Spółki, ---------- 12. Rozpatrzenie wniosku Rady Nadzorczej w sprawie udzielenia absolutorium członkom Rady Nadzorczej i powzięcie uchwał w sprawie udzielenia absolutorium członkom Rady Nadzorczej, - 13. Rozpatrzenie wniosku Zarządu Spółki w sprawie zmian w statucie i podjęcie uchwał w przedmiotowym zakresie, -------------------------------------------------------------------------------------------- 14. Podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia zgody na podniesienie wartości Programu Emisji Obligacji Spółki do wartości 250.000.000,00 zł (słownie: dwieście pięćdziesiąt milionów złotych) realizowanego na podstawie umów zawartych z Agentami Emisji i Dealerami, ----------------------- 15. Podjęcie uchwały w sprawie wyrażenia zgody na podniesienie do 450.000.000,00 zł (słownie: czterystu pięćdziesięciu milionów złotych) wartości istniejącego Programu Emisji Obligacji Spółki, realizowanego na podstawie umów zawartych dnia 17 stycznia 2007 roku z BRE Bank S.A. z siedzibą w Warszawie, tj. Umowy Dealerskiej i Umowy Agencyjnej oraz zmiany zasad Programu Emisji Obligacji Spółki poprzez umożliwienie wprowadzenia obligacji do alternatywnego systemu obrotu (Catalyst) oraz publicznej emisji obligacji, ----------------------------- 16. Podjęcie uchwały w sprawie zmiany zasad przeprowadzenia przez Spółkę Programu Opcji Menedżerskich, --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 17. Podjęcie uchwały w sprawie zmiany Regulaminu Rady Nadzorczej, ------------------------------------- 18. Podjęcie uchwały w sprawie zmiany Regulaminu Walnego Zgromadzenia, ---------------------------- 19. Podjęcie uchwał w sprawie zmian w składzie Rady Nadzorczej, Strona 2 z 37 ------------------------------------------ Strona 3 z 37 ? wstrzymało się 0 głosów. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- Strona 4 z 37 ? za przyjęciem uchwały oddano 4.167.890 głosów, ------------------------------------------------------------------- Strona 5 z 37 Strona 5 z 37 Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia ZA Spółki pod firmą: MAGELLAN Spółka Akcyjna z siedzibą w Łodzi Strona 6 z 37 Strona 6 z 37 Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia ZA Spółki pod firmą: MAGELLAN Spółka Akcyjna z siedzibą w Łodzi Strona 7 z 37 -------------------------------------------------------------------------------------------------- ? wstrzymało się 0 głosów. Strona 8 z 37 58,46 % w kapitale zakładowym, -------------------------------------------------------------------------------------------------------- Strona 9 z 37 Po głosowaniu Przewodniczący ogłosił wyniki: ---------------------------------------------------------------------------- ---------------------------------------------------------------------------------------------- 4. zmienić postanowienia §12 poprzez nadanie mu brzmienia: ------------------------------------------ §12 Do składania oświadczeń w imieniu Spółki wymagane jest współdziałanie dwóch Członków Zarządu działających łącznie albo jednego Członka Zarządu łącznie z prokurentem. ------------------------------------- 5. zmienić postanowienia §13 poprzez nadanie mu brzmienia: ------------------------------------------ §13 1. Na podstawie uchwały Zarządu Spółka może wypłacić Akcjonariuszom zaliczkę na poczet przewidywanej dywidendy na koniec roku obrotowego, jeżeli Spółka posiada środki wystarczające na wypłatę, z zastrzeżeniem obowiązujących w tym zakresie przepisów kodeksu spółek handlowych. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------- 2. Wypłata zaliczki wymaga zgody Rady Nadzorczej wyrażonej w formie uchwały. --------------------------- 6. zmienić postanowienia §14 ust.9-10 i dodać ust. 11: ----------------------------------------------------- §14 ust.9-11 9. Członkowie Rady Nadzorczej powołani są na trzy lata na wspólną kadencję. ------------------------- 10. Z zastrzeżeniem bezwzględnie obowiązujących przepisów prawa, Rada Nadzorcza której skład uległ zmniejszeniu w wyniku wygaśnięcia mandatów niektórych członków Rady Nadzorczej (z innego powodu niż odwołanie) poniżej poziomu określonego przez Walne Zgromadzenie, jest zdolna do realizacji powierzonych jej zadań, a w szczególności do podejmowania ważnych uchwał, do czasu uzupełnienia jej składu lub zmiany liczby określającej liczbę Członków Rady Nadzorczej. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- --- 11. Ustępujący Członkowie Rady Nadzorczej mogą być ponownie wybrani lub powołani na kolejną kadencję. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------ 7. zmienić postanowienia §16 ust. 1 poprzez nadanie mu brzmienia: --------------------------------- §16 ust.1 1. Uchwały Rady Nadzorczej zapadają bezwzględną większością głosów Członków Rady Nadzorczej obecnych na posiedzeniu. Niezależnie od trybu podejmowania uchwał przez Radę Nadzorczą ? na posiedzeniu, pisemnie, czy za pośrednictwem środków komunikowania się na odległość, w razie równości głosów przeważa głos Przewodniczącego. --------------------------------------------------------------13 8. zmienić postanowienia §16 ust. 4-6 i dodać ust. 7: ------------------------------------------------------- §16 ust.4-7 4. Z zastrzeżeniem postanowień kodeksu spółek handlowych, Rada Nadzorcza może podejmować uchwały w trybie pisemnym lub przy wykorzystaniu środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość (telefonicznie lub w inny sposób gwarantujący możliwość porozumiewania się ze sobą wszystkim Członkom Rady Nadzorczej). Uchwała podjęta w powyższy sposób jest ważna tylko wtedy, gdy wszyscy Członkowie Rady zostali powiadomieni o treści projektu uchwały. ------------------ 5. Głosowanie tajne zarządza się na wniosek Członka Rady Nadzorczej. Głosowanie w trybie pisemnym lub przy wykorzystaniu środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość nie dotyczy wyborów Przewodniczącego i Wiceprzewodniczącego Rady Nadzorczej, powołania Członka Zarządu oraz odwołania i zawieszania w czynnościach tych osób. W razie głosowania tajnego nie stosuje się ust. 3 i 4 powyżej. ----------------------------------------------------------------------------- 6. Członkowie Rady Nadzorczej otrzymują wynagrodzenie za pełnienie swoich obowiązków chyba, że organ uprawniony do powołania Członków Rady Nadzorczej postanowi inaczej. Wysokość wynagrodzenia określa uchwała Walnego Zgromadzenia. -------------------------------------------------------- 7. Rada Nadzorcza działa na podstawie niniejszego Statutu oraz regulaminu określającego jej organizację i sposób wykonywania czynności, uchwalonego przez Walne Zgromadzenie. -------------- 9. zmienić postanowienia §17 ust. 2 poprzez nadanie mu brzmienia: --------------------------------- §17 ust.2 Do zakresu działania Rady Nadzorczej należy w szczególności: ----------------------------------------------------- 1) zatwierdzanie rocznych planów finansowych Spółki (budżet) i strategicznych planów gospodarczych Spółki; budżet powinien obejmować co najmniej plan operacyjny Spółki, plan przychodów i kosztów na dany rok obrachunkowy, prognozę bilansu na koniec roku obrachunkowego, plan przepływów pieniężnych na rok obrachunkowy oraz plan wydatków Spółki innych niż zwykłe koszty prowadzenia działalności; ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------- 2) wyrażanie zgody na zaciąganie przez Spółkę pożyczek i kredytów nieprzewidzianych w rocznym budżecie, a także udzielanie poręczeń i dokonywanie wszelkich obciążeń majątku Spółki oraz na zaciąganie przez Spółkę zobowiązań z tytułu gwarancji i innych zobowiązań pozabilansowych nieprzewidzianych w budżecie, których wartość przekracza rocznie kwotę odpowiadającą 10% (dziesięć procent) kapitałów własnych Spółki, za wyjątkiem, gdy są to czynności realizowane w ramach zwykłej działalności operacyjnej Spółki lub gdy stronami czynności są wyłącznie podmioty wchodzące w skład Grupy Kapitałowej Magellan, przy czym ilekroć w niniejszym paragrafie mowa jest o Grupie Kapitałowej Magellan, rozumie się przez to Spółkę oraz podmioty od niej zależne w rozumieniu ustawy o rachunkowości, a ilekroć jest mowa o kapitałach własnych Spółki, rozumie się przez to stan ustalony na koniec kwartału poprzedzającego kwartał, w którym ma zostać podjęta uchwała Rady Nadzorczej; ------- 3) wyrażanie zgody na zaciąganie przez Spółkę zobowiązań dotyczących pojedynczej transakcji lub serii powiązanych z sobą transakcji o łącznej wartości przekraczającej, w jednym roku obrotowym kwotę 5% (pięć procent) kapitałów własnych, nieprzewidzianych w budżecie zatwierdzonym zgodnie z postanowieniami Statutu Spółki i niebędących wynikiem zwykłej działalności operacyjnej Spółki; ---------- 4) wyrażanie zgody na nabycie lub objęcie przez Spółkę udziałów lub akcji w innych spółkach handlowych oraz na przystąpienie Spółki do innych podmiotów gospodarczych, o ile zdarzenia te nie były przewidziane w budżecie zatwierdzonym zgodnie z postanowieniami Statutu Spółki, a wartość transakcji lub serii powiązanych z sobą transakcji zawieranych z danym podmiotem, przekracza w jednym roku obrotowym kwotę 7,5% (siedem i pół procent) kapitałów własnych; -------------------------------- 5) wyrażanie zgody na zbycie aktywów Spółki, których wartość przekracza 7,5% (siedem i pół procent) kapitałów własnych, za wyjątkiem zbycia aktywów podmiotom wchodzącym w skład Grupy Kapitałowej Magellan; ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------- 14 6) wyrażanie zgody na zbycie lub przekazanie praw autorskich lub innej własności intelektualnej, w szczególności praw do patentów i technologii, znaków towarowych, wykraczających poza zakres zwykłego zarządu, nie przewidzianych w budżecie, za wyjątkiem, gdy stronami są wyłącznie podmioty wchodzące w skład Grupy Kapitałowej Magellan; ------------------------------------------------------------------------ 7) wyrażanie zgody na zatrudnianie przez Spółkę doradców i innych osób zewnętrznych w stosunku do Spółki w charakterze konsultantów, prawników lub agentów, jeżeli roczne nieprzewidziane w budżecie koszty zaangażowania takich osób poniesione przez Spółkę odrębnie dla każdego takiego przypadku zatrudnienia, miałyby przekroczyć kwotę 300.000,00 (trzysta tysięcy) złotych lub jej równowartość w innej walucie obliczoną na podstawie średniego kursu odpowiedniej waluty ogłoszonego przez Narodowy Bank Polski w dniu bezpośrednio poprzedzającym dzień, w którym Zarząd lub spółka zależna od Spółki złożyła Radzie Nadzorczej wniosek o wyrażenie zgody na dokonanie czynności; ----- 8) zatwierdzanie Regulaminów Opcji Menedżerskich; ---------------------------------------------------------------------- 9) uchwalanie regulaminu pracy Rady Nadzorczej Spółki; ----------------------------------------------------------------- 10) wybór biegłego rewidenta do zbadania corocznych sprawozdań finansowych Spółki, o których mowa w art. 395 kodeksu spółek handlowych, zgodnie z polskimi standardami rachunkowości lub międzynarodowymi standardami sprawozdawczości finansowej (MSSF); ----------------------------------------- 11) wyrażanie zgody na zawieranie umów pomiędzy Spółką lub spółką zależną od Spółki a Członkami Zarządu Spółki, Członkami Rady Nadzorczej lub podmiotami powiązanymi z którymkolwiek z Członków Zarządu Spółki lub Członków Rady Nadzorczej oraz określanie limitu kwoty takich umów i ich warunków, przy spełnieniu których zgoda Rady Nadzorczej na transakcję nie jest wymagana; ------------12) wyrażanie zgody na sposób głosowania przez Spółkę jako istotnego udziałowca (akcjonariusza) w organach innych spółek, odpowiednio w sprawach wymienionych w § 17 ust. 2 pkt 1) ? 16) niniejszego Statutu; ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------------------- 13) wyrażanie zgody na dokonanie przez Spółkę wszelkich nieodpłatnych rozporządzeń lub zaciągnięcie wszelkich nieodpłatnych zobowiązań w zakresie objętym działalnością gospodarczą Spółki w wysokości przekraczającej 1.000.000,00 (jeden milion) złotych w danym roku obrotowym, za wyjątkiem, gdy stronami są wyłącznie podmioty wchodzące w skład Grupy Kapitałowej Magellan; ----------------------------- 14) wyrażanie zgody na dokonanie przez Spółkę wszelkich nieodpłatnych rozporządzeń lub zaciągnięcie wszelkich nieodpłatnych zobowiązań w zakresie innym niż działalność gospodarcza prowadzona przez Spółkę, w wysokości przekraczającej 200.000 ( dwieście tysięcy) złotych w danym roku obrotowym, za wyjątkiem, gdy stronami są wyłącznie podmioty wchodzące w skład Grupy Kapitałowej Magellan; -------- 15) rozporządzenie prawem lub zaciągnięcie zobowiązań przekraczających w ramach pojedynczej transakcji 7,5 % ( siedem i pół procenta) kapitałów własnych Spółki; ----------------------------------------------- 16) wyrażenie zgody na nabycie i zbycie przez Spółkę nieruchomości, użytkowania wieczystego lub udziału w nieruchomości, użytkowaniu wieczystym, o ile czynności te nie są realizowane w ramach zwykłej działalności operacyjnej Spółki; ------------------------------------------------------------------------------------------------ 17) ustalanie zasad emisji obligacji emitowanych przez Spółkę, innych niż obligacje zamienne lub z prawem pierwszeństwa, o których mowa w art. 393 pkt 5 kodeksu spółek handlowych. ---------------------------------- 10. zmienić postanowienia §18 poprzez nadanie mu brzmienia: ------------------------------------------ §18 1. Walne Zgromadzenia mogą być zwyczajne i nadzwyczajne. ----------------------------------------------------- 2. Walne Zgromadzenia odbywają się w siedzibie Spółki lub w Warszawie. ------------------------------------ 3. Na Walnym Zgromadzeniu rozpatrywane są tylko sprawy objęte porządkiem obrad. W przedmiotach nie objętych porządkiem obrad uchwały mogą być podjęte pod warunkiem, że reprezentowany jest cały kapitał zakładowy, a nikt z obecnych akcjonariuszy nie podniósł sprzeciwu co do powzięcia uchwały. -------------------------------------------------------------------------------------------------- 4. Walne Zgromadzenie działa na podstawie niniejszego Statutu oraz w oparciu o uchwalony przez siebie Regulamin Walnego Zgromadzenia Spółki. ------------------------------------------------------------------ 15 11. zmienić postanowienia §19 ust.3-4 poprzez nadanie im brzmienia: -------------------------------- §19 ust.3-4 3. Walnemu Zgromadzeniu przewodniczy wybrany przez to Walne Zgromadzenie przedstawiciel Akcjonariuszy. Wybór Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia powinien być dokonany przed przystąpieniem do obrad. ------------------------------------------------------------------------------------------------- 4. Walne Zgromadzenie otwiera Przewodniczący Rady Nadzorczej albo jego zastępca. Pod nieobecność osób wskazanych w zdaniu poprzednim, Walne Zgromadzenie otwiera Członek Zarządu albo osoba wyznaczona przez Zarząd. -------------------------------------------------------------------- 12. zmienić postanowienia §20 poprzez nadanie mu brzmienia: ------------------------------------------ §20 1. Walne Zgromadzenie jest zdolne do powzięcia wiążących uchwał bez względu na liczbę reprezentowanych na nim akcji, z zastrzeżeniem przepisów kodeksu spółek handlowych przewidujących większość kwalifikowaną. ---------------------------------------------------------------------------- 2. Wszystkie uchwały Walnego Zgromadzenia zapadają bezwzględną większością głosów, chyba że przepisy kodeksu spółek handlowych ustanawiają inne warunki powzięcia tych uchwał. ---------------- 13. zmienić postanowienia §22 poprzez nadanie mu brzmienia: ------------------------------------------ § 22 1. Do kompetencji Walnego Zgromadzenia należy w szczególności: --------------------------------------------- 1) rozpatrywanie i zatwierdzanie sprawozdania Zarządu z działalności Spółki oraz sprawozdania finansowego za rok obrotowy; -------------------------------------------------------------------------------------- 2) podział zysków i pokrycie strat oraz przeznaczenie funduszu rozwoju i funduszów rezerwowych; 3) udzielanie Członkom Rady Nadzorczej Spółki i Członkom Zarządu Spółki absolutorium z wykonania obowiązków; ---------------------------------------------------------------------------------------------- 4) podwyższanie lub obniżanie kapitału zakładowego; ---------------------------------------------------------- 5) zmiana Statutu Spółki, nie wyłączając zmiany przedmiotu działalności; --------------------------------- 6) łączenie się Spółki lub spółek zależnych od Spółki z innymi podmiotami; złotych), oraz ------------------------- ? Na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi Śródmieścia w Łodzi, XX Wydział Krajowego Rejestru Sądowego z dnia 8 września 2006 roku przekształcono Magellan Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością (nr KRS 0000038232) w Magellan Spółkę Akcyjną (nr KRS 0000263422), oraz ------------------------------------------------------------------------- ? Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy działając na podstawie paragrafu 14 pkt 4 Statutu Spółki oraz art. 2 pkt 1) Ustawy o obligacjach z dnia 29 czerwca 1995 roku w drodze Uchwały nr 1 Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Akcjonariuszy Magellan Spółka Akcyjna z dnia 19 października 2006 roku wyraziło zgodę na podniesienie przez Spółkę wartości istniejącego Programu Emisji Obligacji do wartości 30.000.000,00 zł (słownie: trzydzieści milionów złotych) i na wielokrotne zaciąganie zobowiązań finansowych poprzez emitowanie przez Spółkę obligacji w ramach Programu o podwyższonej wartości. - ? Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy Spółki Magellan S.A. uchwałą nr 8/2008 z dnia 25 czerwca 2008 r. wyraziło zgodę na przedłużenie długości trwania istniejącego Programu Emisji Obligacji Spółki do dnia 14 października 2011, otwartego w Raiffeisen Bank Polska S.A. ------------------------------------------------------------------------------------------------- ? Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy działając na podstawie § 22 pkt. 11 Statutu Spółki oraz art. 2 pkt 1 Ustawy o obligacjach z dnia 29 czerwca 1995 roku w drodze Uchwały nr 5/2008 z dnia 24 lipca 2008 roku wyraziło zgodę na podniesienie wartości istniejącego Programu Emisji Obligacji Spółki do wartości 40.000.000,- PLN (słownie: czterdzieści milionów złotych) i na wielokrotne zaciąganie zobowiązań finansowych poprzez emitowanie przez Spółkę obligacji w ramach Programu o podwyższonej wartości, ------------- ? Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy działając na podstawie § 22 pkt. 11 Statutu Spółki oraz art. 2 pkt 1 Ustawy o obligacjach z dnia 29 czerwca 1995 roku w drodze 17 Uchwały nr 26 z dnia 28 kwietnia 2010 roku wyraziło zgodę na podniesienie wartości istniejącego Programu Emisji Obligacji Spółki do wartości 50.000.000,- PLN (słownie: pięćdziesiąt milionów złotych) i na wielokrotne zaciąganie zobowiązań finansowych poprzez emitowanie przez Spółkę obligacji w ramach Programu o podwyższonej wartości. ------------- ? Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy działając na podstawie § 22 pkt. 11 Statutu Spółki oraz art. 2 pkt 1 Ustawy o obligacjach z dnia 29 czerwca 1995 roku w drodze Uchwały nr 5 z dnia 15 listopada 2010 roku wyraziło zgodę na podniesienie wartości istniejącego Programu Emisji Obligacji Spółki do wartości 65.000.000,- PLN (słownie: sześćdziesięciu pięciu milionów złotych) i na wielokrotne zaciąganie zobowiązań finansowych poprzez emitowanie przez Spółkę obligacji w ramach Programu o podwyższonej wartości oraz na przedłużenie trwania Programu Emisji Obligacji do dnia 14 października 2014 roku, ----------------------------------------------------------------------------------------- ? Zwyczajne Walne Zgromadzenie Akcjonariuszy działając na podstawie §22 pkt.11 Statutu Spółki oraz art. 2 pkt 1 Ustawy o obligacjach z dnia 29 czerwca 1995 roku w drodze Uchwały nr 26/2011 z dnia 18 kwietnia 2011 roku wyraziło zgodę na podniesienie wartości istniejącego Programu Emisji Obligacji do wartości 150.000.000,- PLN (słownie: stu pięćdziesięciu milionów złotych) i na wielokrotne zaciąganie zobowiązań finansowych poprzez emitowanie przez Spółkę obligacji w ramach przedłużonego Programu o podwyższonej wartości, w tym także na przeprowadzenie Programu także z innymi niż Raiffeisen Bank Polska S.A. Agentami Emisji i Dealerami, na podstawie stosownych umów. Zwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki pod firmą: Magellan Spółka Akcyjna z siedzibą w Łodzi postanawia co następuje: ------------------------------------------------------------------------------------------------------- § 1 Działając na podstawie § 22 pkt. 11 Statutu Spółki oraz art. 2 pkt 1 Ustawy o obligacjach z dnia 29 czerwca 1995 roku Walne Zgromadzenie Spółki wyraża zgodę na podniesienie wartości istniejących Programów Emisji Obligacji Spółki do wartości 250.000.000,- PLN (słownie: dwustu pięćdziesięciu milionów złotych) realizowanych na podstawie umów zawartych z Agentami Emisji i Dealerami. --------§ 2 63,98 % w kapitale zakładowym, -------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------- 2. Do szczególnych obowiązków Rady Nadzorczej należy zapewnienie, aby sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie z działalności spełniały wymagania przewidziane w ustawie z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (tekst jednolity: Dz. U. 2002 r. Nr 76 poz. 694) oraz dokonywanie oceny sprawozdań, o których mowa w art. 395 § 2 pkt 1 KSH, w zakresie ich zgodności z księgami i dokumentami, jak i ze stanem faktycznym, oraz wniosków Zarządu dotyczących podziału zysku albo pokrycia straty, a także składanie Walnemu Zgromadzeniu corocznego pisemnego sprawozdania z wyników tej oceny. ------------------------------------------------------------------------------------3. W celu wykonania swoich obowiązków Rada Nadzorcza może badać wszystkie dokumenty Spółki, żądać od Zarządu i pracowników sprawozdań i wyjaśnień oraz dokonywać rewizji stanu majątku Spółki. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------- Rozdział 3 Posiedzenia Rady Nadzorczej § 4 1. Posiedzenia Rady Nadzorczej odbywają się w siedzibie Spółki. Przewodniczący Rady, a w razie jego nieobecności Wiceprzewodniczący Rady, może zwołać posiedzenie w innym miejscu. ----------- 2. Termin i porządek obrad ustala osoba zwołująca posiedzenie w oparciu o uprzednio przyjęty plan pracy Rady Nadzorczej. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- § 5 22 1. Posiedzenia Rady Nadzorczej zwołuje i prowadzi Przewodniczący Rady, a w razie jego nieobecności ? Wiceprzewodniczący Rady. W przypadku nieobecności Przewodniczącego i Wiceprzewodniczącego Rady posiedzenie Rady zwołuje i prowadzi inny członek Rady Nadzorczej wyznaczony przez Radę Nadzorczą. ----------------------------------------------------------------------------------- 2. Rada Nadzorcza wybiera Przewodniczącego i Wiceprzewodniczącego na swoim pierwszym posiedzeniu w głosowaniu tajnym, bezwzględną większością głosów obecnych na posiedzeniu członków Rady Nadzorczej. ----------------------------------------------------------------------------------------------- 3. Wnioski o zwołanie posiedzenia Rady Nadzorczej składane są za pośrednictwem Zarządu na ręce Przewodniczącego Rady. Posiedzenie powinno odbyć się w terminie dwóch tygodni od złożenia wniosku. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------- 4. Zaproszenie na posiedzenie Rady Nadzorczej wraz z porządkiem obrad, projektami uchwał oraz materiałami dotyczącymi spraw wnoszonych na posiedzenie Rady Nadzorczej powinny zostać wysłane za pomocą listów poleconych wszystkim członkom Rady nie później niż na 8 dni przed terminem posiedzenia. ----------------------------------------------------------------------------------------------------- 5. Uprawniony do zwołania i prowadzenia posiedzenia Rady Nadzorczej może zezwolić na dostarczenie zaproszeń na posiedzenie Rady Nadzorczej wraz z materiałami lub na dostarczenie samych materiałów przygotowanych na posiedzenie Rady w krótszym terminie, nie krótszym jednak niż dwa dni przed terminem posiedzenia. ----------------------------------------------------------------------------- 6. Uchwała podjęta przy wykorzystaniu środków bezpośredniego porozumiewania się na odległość jest następnie zatwierdzana przez Przewodniczącego Rady, a w razie jego nieobecności ? przez Wiceprzewodniczącego Rady, który odbiera głosy od pozostałych Członków Rady Nadzorczej. Zatwierdzenie następuje poprzez odnotowanie w uchwale trybu jej podjęcia oraz głosów oddanych przez poszczególnych Członków Rady Nadzorczej. ---------------------------------------------------------------- § 6 Głosowanie na posiedzeniu Rady Nadzorczej jest jawne. Tajne głosowania zarządza Przewodniczący w sprawach powołania i odwołania Członków Zarządu, zawieszenia Członków Zarządu w prawach do wykonywania funkcji Członka Zarządu, jak również na żądanie choćby jednego z obecnych na posiedzeniu Członków Rady Nadzorczej. ----------------------------------------------------------------------------------- § 7 1. Poszczególne sprawy umieszczane są w porządku obrad na wniosek: --------------------------------------- 1) Zarządu, poszczególnych Członków Zarządu, lub ------------------------------------------------------------- 2) Członka Rady Nadzorczej. ------------------------------------------------------------------------------------------- 2. Wniosek o uzupełnienie porządku obrad Rady złożony po złożeniu wniosku o zwołanie posiedzenia Rady należy zgłosić na ręce Przewodniczącego Rady w terminie umożliwiającym zmianę porządku obrad, z zachowaniem terminów, o których mowa w § 5 ust. 4 i 5 Regulaminu. ---------------------------- 3. W przypadku przekazania wniosku o uzupełnienie porządku obrad Rady w terminie innym niż wskazany w ust. 2 powyżej, wniosek o uzupełnienie porządku obrad zostanie poddany pod głosowanie przez Przewodniczącego Rady na posiedzeniu Rady. --------------------------------------------- 4. Porządek posiedzenia Rady może być zmieniony lub uzupełniony w trakcie posiedzenia wyłącznie w przypadku zaistnienia co najmniej jednej z niżej wymienionych okoliczności: ---------------------------- 1) są obecni i wyrażają na to zgodę wszyscy członkowie Rady Nadzorczej; ------------------------------ 2) podjęcie określonych działań przez Radę Nadzorczą jest konieczne z uwagi na uzasadniony interes Spółki, a także dla uchronienia Spółki przed znaczną szkodą; ----------------------------------- 3) Rada Nadzorcza podejmuje uchwałę w przedmiocie konfliktu interesów. ------------------------------- § 8 Prowadzący posiedzenia Rady jest zobowiązany do: ------------------------------------------------------------------- 1) przedstawienia porządku obrad wraz z ewentualnymi uzupełnieniami; ---------------------------------- 23 2) przedstawienia do zatwierdzenia protokołu z poprzedniego posiedzenia; ------------------------------ 3) formułowania projektów wniosków i ustaleń do poszczególnych punktów posiedzenia. ------------- § 9 1. Z posiedzenia Rady Nadzorczej sporządza się protokół. ---------------------------------------------------------- 2. Protokół powinien zawierać co najmniej kolejny numer oraz datę posiedzenia, porządek obrad, imiona i nazwiska obecnych Członków Rady oraz innych osób uczestniczących w posiedzeniu Rady, treść podjętych uchwał, liczbę głosów oddanych na poszczególne uchwały oraz zdania odrębne. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------- 3. Protokół z posiedzenia i uchwały Rady Nadzorczej podpisują wszyscy obecni na danym posiedzeniu Członkowie Rady oraz protokolant. -------------------------------------------------------------------- 4. Protokoły z posiedzeń Rady przechowywane są w siedzibie Spółki. ------------------------------------------- § 10 1. W posiedzeniach Rady mogą uczestniczyć Członkowie Zarządu, a także inne osoby zaproszone przez Członka Rady Nadzorczej wysyłającego zaproszenie. ---------------------------------------------------- 2. Zaproszenie skierowane do Członków Zarządu przez Przewodniczącego Rady zawiera w szczególności informacje o miejscu posiedzenia, porządek obrad, projekty uchwał oraz materiały dotyczące spraw wnoszonych na posiedzenie Rady. Zaproszenia powinny zostać wysłane nie później niż na 7 dni przed terminem posiedzenia. ------------------------------------------------------------------- 3. Członkowie Zarządu nie uczestniczą w tej części posiedzenia Rady, która dotyczy bezpośrednio ich lub Zarządu, w szczególności odwołania Członka Zarządu oraz ustalenia zasad wynagrodzenia Członków Zarządu. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- § 11 1. W przypadku nieobecności Przewodniczącego Rady Nadzorczej, zastępuje go Wiceprzewodniczący Rady Nadzorczej. ------------------------------------------------------------------------------- 2. Obsługę posiedzeń Rady Nadzorczej zapewnia Zarząd. W szczególności Zarząd zapewnia obecność protokolanta. ----------------------------------------------------------------------------------------------------- Rozdział 4 Komitet Audytu, Wynagrodzeń oraz Finansów i Budżetu § 12 1. Rada Nadzorcza powołuje: ------------------------------------------------------------------------------------------------ 1) Komitet Audytu; --------------------------------------------------------------------------------------------------------- 2) Komitet Wynagrodzeń; ------------------------------------------------------------------------------------------------ 3) Komitet Finansów i Budżetu. ---------------------------------------------------------------------------------------- 2. W skład Komitetu Audytu wchodzi od dwóch do czterech członków, w tym jeden członek niezależny. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------- 3. W skład Komitetu Wynagrodzeń wchodzi od dwóch do czterech członków Rady. ------------------------- 4. W skład Komitetu Finansów i Budżetu wchodzi od dwóch do czterech członków Rady. ------------------ 5. Do zadań Komitetu Audytu należy w szczególności: --------------------------------------------------------------- 1) monitorowanie procesu sprawozdawczości finansowej; ------------------------------------------------------ 2) monitorowanie skuteczności systemów kontroli wewnętrznej, audytu wewnętrznego oraz zarządzania ryzykiem; ------------------------------------------------------------------------------------------------- 3) monitorowanie wykonywania czynności rewizji finansowej; ------------------------------------------------- 4) monitorowanie niezależności biegłego rewidenta i podmiotu uprawnionego do badania sprawozdań finansowych; -------------------------------------------------------------------------------------------- 5) dokonywanie przeglądu sprawozdań finansowych Spółki oraz przedstawianie Radzie opinii na ich temat; ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------ 24 6) przegląd transakcji z podmiotami powiązanymi; ---------------------------------------------------------------- 7) rekomendowanie Radzie Nadzorczej wyboru podmiotu pełniącego funkcję biegłego rewidenta wraz z uzasadnieniem. ------------------------------------------------------------------------------------------------ 6. Komitet Audytu ma prawo korzystać z pomocy doradców w celu dokonania prawidłowej oceny sprawozdań finansowych. ------------------------------------------------------------------------------------------------- 7. Do zadań Komitetu Wynagrodzeń należy w szczególności: ------------------------------------------------------ 1) planowanie polityki wynagrodzeń Członków Zarządu; -------------------------------------------------------- 2) dostosowywanie wynagrodzeń Członków Zarządu do długofalowych interesów Spółki i wyników finansowych Spółki. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 8. Do zadań Komitetu Finansów i Budżetu należy w szczególności: ---------------------------------------------- 1) przygotowywanie projektu uchwały budżetowej, opiniowanie i ocena projektów uchwał Rady Nadzorczej podejmowanych w sprawach związanych z finansami Spółki; ------------------------------ 2) realizacja prac związanych ze wspieraniem nadzoru nad wykonaniem budżetu przyjętego w Spółce; ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- --------- 3) bieżąca analiza wyników finansowych oraz sytuacji finansowej Spółki; ---------------------------------- 4) sprawy związane z funkcjonowaniem przyjętego w Spółce systemu pieniężnego, kredytowego, podatkowego, planów finansowych, budżetu, ubezpieczeń majątkowych. ------------------------------ 9. Komitety Audytu, Wynagrodzeń oraz Finansów i Budżetu składają Radzie Nadzorczej roczne sprawozdania ze swojej działalności. Sprawozdania te Spółka udostępnia Akcjonariuszom w siedzibie Spółki. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- --- Rozdział 5 Prawa i obowiązki Rady Nadzorczej oraz jej członków § 13 1. Rada Nadzorcza corocznie przedkłada Walnemu Zgromadzeniu zwięzłą ocenę sytuacji Spółki. Ocena powyższa powinna zostać udostępniona wszystkim Akcjonariuszom w terminie umożliwiającym zapoznanie się z nią przed terminem odbycia się Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----- 2. Rada Nadzorcza może delegować swoich Członków do indywidualnego wykonania czynności nadzorczych. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------- 3. Delegowanie, o którym mowa w ust. 2 powyżej, Rada dokonuje na podstawie uchwały, określającej zakres czynności do wykonania przez delegowanych Członków Rady, okres w jakim te czynności mają być wykonane oraz formę sprawozdania z wykonania tych czynności. -------------------------------- 4. Członek Rady Nadzorczej oddelegowany do stałego pełnienia nadzoru zobowiązany jest co miesiąc składać Radzie pisemne sprawozdanie z pełnionej funkcji. ------------------------------------------------------ § 14 Członkowie Rady Nadzorczej powinni uczestniczyć w obradach Walnego Zgromadzenia w składzie umożliwiającym udzielenie merytorycznej odpowiedzi na pytania zadawane w trakcie Walnego Zgromadzenia. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------- § 15 1. Członek Rady powinien przede wszystkim mieć na względzie interes Spółki. ------------------------------- 2. Członek Rady zobowiązuje się do niezwłocznego informowania pozostałych Członków Rady o zaistniałym konflikcie interesów oraz nie uczestniczy w obradach ani nie bierze udziału w głosowaniu nad przyjęciem uchwały w sprawie, w której zaistniał konflikt interesów. --------------------- § 16 1. Każda osoba ubiegająca się o funkcję Członka Rady powinna przekazywać Zarządowi przed powołaniem do Rady informację w zakresie: (i) swoich powiązań z Akcjonariuszem dysponującym 25 akcjami reprezentującymi nie mnie niż 5% ogólnej liczby głosów na Walnym Zgromadzeniu, których natura ma charakter ekonomiczny, rodzinny lub inny, mogący mieć wpływ na stanowisko Członka Rady; (ii) spełnienia kryteriów niezależności od Spółki i podmiotów pozostających w istotnym powiązaniu ze Spółką, o których mowa w Dobrych Praktykach Spółek Notowanych na GPW stanowiących załącznik do Uchwały Nr 19/1307/2012 Rady Giełdy z dnia 21 listopada 2012 r. wraz z późn. zm.; (iii) spełniania warunków niezależności i posiadania kwalifikacji w dziedzinie rachunkowości lub rewizji finansowej, o których mowa w art. 86 ust. 4 i 5 w zw. z art. 56 ust. 3 pkt 1), 3) i 5) ustawy z dnia z dnia 7 maja 2009 r. o biegłych rewidentach i ich samorządzie, podmiotach uprawnionych do badania sprawozdań finansowych oraz o nadzorze publicznym (Dz. U. 2009 r., Nr 77, poz. 649 z późn. zm.). ------------------------------------------------------------------------------------------------- 2. W przypadku osiągnięcia przez jakikolwiek podmiot ilości głosów na Walnym Zgromadzeniu, o której mowa w ust. 1 powyżej, Zarząd informuje o tym Członków Rady Nadzorczej na piśmie na najbliższym posiedzeniu Rady, lub ? w przypadku nieobecności członka Rady Nadzorczej na posiedzeniu Rady ? poprzez wysłanie powiadomienia w formie listu poleconego. W takiej sytuacji Członkowie Rady zobowiązani są do złożenia pisemnej informacji o powiązaniach w terminie 7 dni od dnia posiedzenia, na którym otrzymali informację Zarządu. -------------------------------------------------- 3. W przypadku zmiany w powiązaniach oraz w zakresie kryteriów niezależności, o których mowa w ust. 1 powyżej Członek Rady Nadzorczej ma obowiązek aktualizować przekazane wcześniej informacje w terminie 7 dni od zaistnienia zmiany. ------------------------------------------------------------------ 4. Informacje określone w ust. 1 powyżej mogą być udostępnione osobom trzecim w siedzibie Spółki, na ich pisemny wniosek, skierowany do Zarządu. ------------------------------------------------------------------ § 17 Członek Rady Nadzorczej nie powinien rezygnować z pełnienia funkcji w trakcie kadencji, jeżeli mogłoby to uniemożliwić działanie Rady, a w szczególności jeśli mogłoby to uniemożliwić terminowe podjęcie istotnej uchwały. ------------------------------------------------------------------------------------------------------- Rozdział 6 Postanowienia końcowe § 18 Niniejszy Regulamin wchodzi w życie z dniem zatwierdzenia przez Radę Nadzorczą. ------------------------- Po głosowaniu Przewodniczący ogłosił wyniki: ---------------------------------------------------------------------------- ? w głosowaniu oddano 4.167.890 głosów ważnych z 4.167.890 akcji, stanowiących 63,98 % w kapitale zakładowym, -------------------------------------------------------------------------------------------------------- ? za przyjęciem uchwały oddano 4.167.890 głosów, ------------------------------------------------------------------- ? przeciw oddano 0 głosów, -------------------------------------------------------------------------------------------------- Osoby uprawnione do udziału w Walnym Zgromadzeniu § 3 1. Prawo uczestniczenia w Walnym Zgromadzeniu mają tylko osoby będące akcjonariuszami spółki na szesnaście dni przed datą walnego zgromadzenia (Dzień Rejestracji Uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu). ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---- 2. Dzień rejestracji uczestnictwa w walnym zgromadzeniu jest jednolity dla uprawnionych z akcji na okaziciela i akcji imiennych. ----------------------------------------------------------------------------------------------- 3. Uprawnieni z akcji imiennych i świadectw tymczasowych oraz zastawnicy i użytkownicy, którym przysługuje prawo głosu, mają prawo uczestniczenia w Walnym Zgromadzeniu, jeżeli są wpisani do księgi akcyjnej w Dniu Rejestracji Uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu. --------------------------------- 4. Akcje na okaziciela mające postać dokumentu dają prawo uczestniczenia w Walnym Zgromadzeniu, jeżeli dokumenty akcji zostaną złożone w Spółce nie później niż w Dniu Rejestracji Uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu i nie będą odebrane przed zakończeniem tego dnia. Zamiast akcji może być złożone zaświadczenie wydane na dowód złożenia akcji u notariusza, w banku lub firmie inwestycyjnej mających siedzibę lub oddział na terytorium Unii Europejskiej lub państwa będącego stroną umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym. ------------------------------- 5. Listę uprawnionych z akcji na okaziciela do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu Spółka ustala na podstawie akcji złożonych w Spółce zgodnie z ust. 4 oraz wykazu sporządzonego przez podmiot 27 prowadzący depozyt papierów wartościowych zgodnie z przepisami o obrocie instrumentami finansowymi. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------- 6. Akcjonariusz może uczestniczyć w Walnym Zgromadzeniu oraz wykonywać prawo głosu osobiście lub przez pełnomocnika. --------------------------------------------------------------------------------------------------- 7. Nie można ograniczać prawa ustanawiania pełnomocnika na walnym zgromadzeniu i liczby pełnomocników. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- --- 8. Pełnomocnik wykonuje wszystkie uprawnienia akcjonariusza na Walnym Zgromadzeniu, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa. --------------------------------------------------------------------------- 9. Pełnomocnik może udzielić dalszego pełnomocnictwa, jeżeli wynika to z treści pełnomocnictwa z uwzględnieniem ust. 10 poniżej. ----------------------------------------------------------------------------------------- 10. Jeżeli pełnomocnikiem na Walnym Zgromadzeniu jest członek zarządu, członek rady nadzorczej, likwidator, pracownik Spółki lub członek organów lub pracownik Spółki zależnej od Spółki, pełnomocnictwo może upoważniać do reprezentacji tylko na jednym walnym zgromadzeniu. Udzielenie dalszego pełnomocnictwa w takim przypadku jest wyłączone. ----------------------------------- 11. Pełnomocnik może reprezentować więcej niż jednego akcjonariusza i głosować odmiennie z akcji każdego akcjonariusza. ---------------------------------------------------------------------------------------------------- 12. Akcjonariusz Spółki posiadający akcje zapisane na więcej niż jednym rachunku papierów wartościowych może ustanowić oddzielnych pełnomocników do wykonywania praw z akcji zapisanych na każdym z rachunków. ----------------------------------------------------------------------------------- 13. Przepisy o wykonywaniu prawa głosu przez pełnomocnika stosuje się do wykonywania prawa głosu przez innego przedstawiciela. -------------------------------------------------------------------------------------------- 14. Pełnomocnictwo do uczestniczenia w Walnym Zgromadzeniu i wykonywania prawa głosu wymaga udzielenia na piśmie lub w postaci elektronicznej. ------------------------------------------------------------------ 15. Zawiadomienie o udzieleniu pełnomocnictwa w postaci elektronicznej uznaje się za skuteczne jeśli: 1. informacja o tym fakcie zostanie przekazana Spółce za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres wskazany na stronie internetowej Spółki, jako ogólny adres E-mail stosowany przez Spółkę; --------------------------------------------------------------------------------------- 2. osoba powołująca się na udzielenie jej pełnomocnictwa przed sporządzeniem listy obecności zawierającej spis uczestników Walnego Zgromadzenia przedstawi Przewodniczącemu Walnego Zgromadzenia pełnomocnictwo w formie umożliwiającej zapoznanie się z jego treścią oraz ocenę skuteczności udzielenia umocowania. --------------- 16. Spółka podejmuje odpowiednie działania służące identyfikacji akcjonariusza i pełnomocnika w celu weryfikacji ważności pełnomocnictwa udzielonego w postaci elektronicznej. Działania te powinny być proporcjonalne do celu. ----------------------------------------------------------------------------------------------- 17. Udzielenie pełnomocnictwa w postaci elektronicznej nie wymaga opatrzenia bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym przy pomocy ważnego kwalifikowanego certyfikatu. --------------------- 18. Przepisy § 3 ust. od 12 do 16 stosuje się odpowiednio do odwołania pełnomocnictwa. ------------------ Rozdział 3 Lista osób uprawnionych do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu § 4 1. Lista osób uprawnionych do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu stanowi spis osób, którzy wykazali swoje prawo i zapewnili sobie uczestnictwo w Walnym Zgromadzeniu, zawierający imiona i nazwiska albo firmy (nazwy) uprawnionych, miejsce zamieszkania (siedzibę), rodzaj i liczbę akcji oraz liczbę głosów. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 2. Listę osób uprawnionych do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu sporządza i podpisuje Zarząd Spółki. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------------- 3. Lista osób uprawnionych do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu zostaje wyłożona do wglądu w siedzibie Zarządu Spółki przez trzy dni powszednie bezpośrednio poprzedzające Walne Zgromadzenie oraz w miejscu i w czasie obrad Walnego Zgromadzenia. ------------------------------------ 28 Rozdział 4 Przewodniczący Walnego Zgromadzenia § 5 1. Każdy uczestnik Walnego Zgromadzenia ma prawo kandydować na Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia, jak również zgłosić do protokołu kandydata na stanowisko Przewodniczącego. ------- 2. Zgłoszony kandydat wpisany zostaje na listę po złożeniu do protokołu oświadczenia, że wyraża zgodę na kandydowanie. -------------------------------------------------------------------------------------------------- 3. Wyboru Przewodniczącego dokonuje się przez głosowanie na wybranego kandydata z listy. Przewodniczącym zostaje kandydat, który otrzymał największą ilość głosów. ------------------------------ 4. Walne Zgromadzenie otwiera Przewodniczący Rady Nadzorczej, a w razie jego nieobecności Wiceprzewodniczący Rady Nadzorczej, a w razie nieobecności Przewodniczącego i Wiceprzewodniczącego ? inny członek Rady Nadzorczej lub inna osoba upoważniona przez Radę Nadzorczą, który przewodniczy do czasu wyboru Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia. ------- 5. Otwierający Walne Zgromadzenie czuwa nad prawidłowym przebiegiem głosowania nad wyborem Przewodniczącego oraz ogłasza jego wyniki. ------------------------------------------------------------------------ 6. Otwierający Walne Zgromadzenie może podejmować wszelkie decyzje porządkowe, niezbędne do rozpoczęcia jego obrad. Otwierający Zgromadzenie powinien doprowadzić do niezwłocznego powołania Przewodniczącego, powstrzymując się od jakichkolwiek innych rozstrzygnięć merytorycznych lub formalnych. ----------------------------------------------------------------------------------------- 7. Przewodniczący kieruje przebiegiem Walnego Zgromadzenia zgodnie z przyjętym porządkiem obrad, przepisami prawa, Statutem i Regulaminem. --------------------------------------------------------------- 8. Przewodniczący powinien przeciwdziałać w szczególności nadużywaniu uprawnień przez uczestników Zgromadzenia i zapewniać respektowanie praw Akcjonariuszy Mniejszościowych. ------ 9. Do zadań Przewodniczącego należy w szczególności: ------------------------------------------------------------ 1) zapewnienie prawidłowego i sprawnego przebiegu obrad; -------------------------------------------------- 2) udzielanie głosu; -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 3) wydawanie zarządzeń porządkowych; ---------------------------------------------------------------------------- 4) zarządzanie głosowań, czuwanie nad ich prawidłowym przebiegiem i ogłaszanie wyników głosowań; ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------ 5) po podjęciu każdej uchwały przez Zgromadzenie ? stwierdzanie, czy uchwała została podjęta; - 6) rozstrzyganie wątpliwości proceduralnych. ---------------------------------------------------------------------- 10. Przewodniczący może samodzielnie zarządzać krótkie przerwy porządkowe w obradach, inne niż przerwy zarządzane przez Zgromadzenie Wspólników na podstawie art. 408 § 2 KSH. Przerwy porządkowe powinny być zarządzane przez Przewodniczącego jedynie w uzasadnionych przypadkach i w taki sposób, żeby obrady Walnego Zgromadzenia można było zakończyć w dniu ich rozpoczęcia. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- --- 11. Przerwy porządkowe mogą być zarządzane w szczególności w celu uzyskania opinii ekspertów, przeprowadzenia konsultacji przez Uczestników Walnego Zgromadzenia, zredagowania brzmienia uchwał, jak również krótkiego odpoczynku. --------------------------------------------------------------------------- 12. Przewodniczący może wprowadzać pod obrady sprawy porządkowe, do których należą zwłaszcza: 1) dopuszczanie na salę obrad osób niebędących Akcjonariuszami, z zastrzeżeniem postanowień § 7 Regulaminu; -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 2) zgłoszenie wniosku o zmianę kolejności rozpatrywania spraw przewidzianych w porządku obrad; ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------- 3) wybór komisji przewidzianych Regulaminem; ------------------------------------------------------------------- 4) określenie sposobu dodatkowego zapisu przebiegu obrad; ------------------------------------------------- 5) rozpatrzenie wniosku i podjęcie uchwały o zwołaniu Walnego Zgromadzenia. ------------------------ 13. W sprawach porządkowych Przewodniczący może samodzielnie zdecydować o pozostawieniu zgłoszonego wniosku bez biegu. ---------------------------------------------------------------------------------------- 29 14. Od decyzji Przewodniczącego w sprawach porządkowych Uczestnicy Zgromadzenia mogą odwołać się do Walnego Zgromadzenia. ------------------------------------------------------------------------------------------ 15. Przewodniczący nie powinien bez ważnych powodów składać rezygnacji ze swej funkcji, nie może też bez obiektywnie uzasadnionych przyczyn opóźniać podpisania protokołu Walnego Zgromadzenia. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----- 16. W przypadku rezygnacji Przewodniczącego, wybór nowego Przewodniczącego jest dokonywany według procedury opisanej w niniejszym paragrafie. Wybory są przeprowadzane pod przewodnictwem osoby, która zgodnie z przepisami prawa i Statutu jest uprawniona do otwarcia Zgromadzenia. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----- Rozdział 5 Lista obecności § 6 1. Przewodniczący niezwłocznie po wyborze podpisuje listę obecności zawierającą spis Uczestników Zgromadzenia z wyszczególnieniem ilości akcji, jaką każdy z nich posiada oraz ilości głosów im przysługujących. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- -- 2. Listę obecności sporządzają osoby wyznaczone w tym celu przez Zarząd. Listę obecności sporządza się w oparciu o listę osób uprawnionych do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu, o której mowa w § 4 Regulaminu. ------------------------------------------------------------------------------------------ 3. Przy sporządzaniu listy obecności należy: ---------------------------------------------------------------------------- 1) sprawdzić, czy dana osoba jest uprawniona do uczestnictwa w Zgromadzeniu; ---------------------- 2) sprawdzić tożsamość osoby uprawnionej do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu, bądź jego przedstawiciela na podstawie dowodu osobistego lub paszportu; ----------------------------------------- 3) sprawdzić prawidłowość pełnomocnictw oraz innych dokumentów potwierdzających umocowanie przedstawiciela do reprezentowania Akcjonariusza; ---------------------------------------- 4) uzyskać podpis osoby uprawnionej do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu, bądź jego przedstawiciela na liście obecności; ------------------------------------------------------------------------------- 5) wydać osobie uprawnionej do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu lub jego przedstawicielowi odpowiednią kartę magnetyczną, inne urządzenie lub dokument umożliwiające głosowanie. ------------------------------------------------------------------------------------------- 4. Wszelkie odwołania, zastrzeżenia, uwagi i inne wnioski dotyczące kwestii uprawnienia do uczestnictwa w Walnym Zgromadzeniu kierowane są do Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia, który rozstrzyga je samodzielnie. Od decyzji Przewodniczącego przysługuje odwołanie do Walnego Zgromadzenia, które podejmuje uchwałę w przedmiocie uwzględnienia sprzeciwu bezwzględną większością głosów. ------------------------------------------------------------------------- 5. Lista obecności wyłożona jest przez cały czas trwania obrad Walnego Zgromadzenia, aż do jego zamknięcia. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------- 6. Na wniosek Akcjonariuszy posiadających co najmniej 1/10 kapitału zakładowego, lista obecności powinna być sprawdzona przez wybraną w tym celu Komisję ds. Sprawdzania Listy Obecności, złożoną z co najmniej trzech osób. Wnioskodawca lub Wnioskodawcy mają prawo wyboru jednego członka Komisji ds. Sprawdzania Listy Obecności i nie biorą udziału w wyborze jej pozostałych członków. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------------- Rozdział 6 Udział w Walnym Zgromadzeniu Członków Zarządu, Rady Nadzorczej § 7 1. W Walnym Zgromadzeniu powinien uczestniczyć co najmniej jeden członek Zarządu Spółki i co najmniej dwóch członków Rady Nadzorczej. ------------------------------------------------------------------------- 30 2. Członkowie Rady Nadzorczej i Zarządu są obowiązani, w granicach swoich kompetencji oraz w zakresie niezbędnym dla rozstrzygnięcia spraw omawianych przez Zgromadzenie, udzielać jego uczestnikom wyjaśnień oraz informacji dotyczących Spółki. ----------------------------------------------------- Rozdział 7 Komisja Skrutacyjna § 8 1. Po dokonaniu wyboru i podpisaniu listy obecności Przewodniczący stwierdza prawidłowość zwołania Walnego Zgromadzenia oraz zdolność do podejmowania uchwał, przedstawia porządek obrad i zarządza wybór Komisji Skrutacyjnej. Komisji Skrutacyjnej nie wybiera się gdy głosowanie odbywa się przy pomocy komputerowego systemu oddawania i obliczania głosów lub gdy Walne Zgromadzenie zrezygnuje z powoływania Komisji Skrutacyjnej. ------------------------------------------------ 2. W razie potrzeby Przewodniczący może przybrać sobie do pomocy osobę, która pełnić będzie funkcję Sekretarza Walnego Zgromadzenia. ------------------------------------------------------------------------- 3. Zgromadzenie ustala liczbę członków Komisji Skrutacyjnej, która nie może być mniejsza od dwóch i większa od pięciu. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- 4. Każdy Uczestnik Zgromadzenia ma prawo zgłosić jedną lub więcej kandydatur do Komisji Skrutacyjnej. Głosowanie odbywa się poprzez oddanie głosów na taką liczbę kandydatów z listy jaka została ustalona przez Zgromadzenie. Aby móc być wybranym do Komisji Skrutacyjnej, kandydaci powinni wyrazić zgodę na kandydowanie. -------------------------------------------------------------- 5. Za wybranych uważa się kandydatów, którzy uzyskali największą ilość głosów. --------------------------- 6. Komisja Skrutacyjna wybiera ze swego grona Przewodniczącego Komisji Skrutacyjnej. ----------------- 7. Zadaniem Komisji Skrutacyjnej jest czuwanie nad prawidłowym przebiegiem głosowania. Komisja Skrutacyjna w szczególności oblicza oddane głosy. ---------------------------------------------------------------- 8. W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w przebiegu głosowania, Komisja Skrutacyjna ma obowiązek niezwłocznego powiadomienia o tym Przewodniczącego oraz jednoczesnego zgłoszenia wniosków co do dalszego postępowania. ----------------------------------------------------------------------------- 9. Dokumenty zawierające wyniki każdego głosowania są podpisywane przez wszystkich członków Komisji Skrutacyjnej. -------------------------------------------------------------------------------------------------------- 10. W przypadku, gdy głosowanie odbywa się przy pomocy komputerowego systemu oddawania i obliczania głosów, Walne Zgromadzenie może zrezygnować z powoływania Komisji Skrutacyjnej. W przypadku, gdy w Walnym Zgromadzeniu bierze udział niewielka ilość akcjonariuszy można również nie przeprowadzić wyborów Komisji Skrutacyjnej, chyba że akcjonariusz lub pełnomocnik zgłosi wniosek o dokonanie wyboru Komisji Skrutacyjnej. ----------------------------------------------------------------- 11. W przypadku, gdy Komisja Skrutacyjna nie jest powoływana obowiązki oraz uprawnienia Komisji Skrutacyjnej wykonuje Przewodniczący. ------------------------------------------------------------------------------- Rozdział 8 Przebieg obrad Zgromadzenia § 9 1. Po podpisaniu listy obecności i jej sprawdzeniu Przewodniczący poddaje pod głosowanie porządek obrad. Jeżeli nie ma propozycji zmian do porządku obrad zaproponowanego w ogłoszeniu o zwołaniu Walnego Zgromadzenia, dopuszczalne jest przyjęcie porządku obrad przez aklamację. ---- 2. Zgromadzenie może przyjąć proponowany porządek obrad bez zmian, zmienić kolejność spraw objętych porządkiem obrad bądź podjąć uchwałę o skreśleniu z porządku obrad poszczególnych spraw. Powyższe decyzje mogą zostać podjęte także w trakcie Walnego Zgromadzenia. Przewodniczący nie może samodzielnie usuwać spraw z ogłoszonego porządku obrad, zmieniać kolejności poszczególnych jego punktów oraz wprowadzać pod obrady spraw innych niż porządkowe, nieobjętych porządkiem obrad. ------------------------------------------------------------------------31 3. Po przedstawieniu każdej sprawy zamieszczonej w porządku obrad, Przewodniczący sporządza listę osób zgłaszających się do dyskusji, a po jej zamknięciu otwiera dyskusję, udzielając głosu w kolejności zgłaszania się mówców. Przewodniczący może odstąpić od sporządzania listy mówców, jeżeli nie zakłóci to sprawnego przebiegu Zgromadzenia. -------------------------------------------------------- 4. O zamknięciu dyskusji decyduje Przewodniczący. ------------------------------------------------------------------ 5. Przewodniczący może udzielać głosu poza kolejnością członkom Zarządu, Rady Nadzorczej i zaproszonym biegłym, których głosy nie będą uwzględnianie przy ustalaniu listy i liczby mówców. --- 6. Przewodniczący może zarządzić dokonywanie zgłoszeń do dyskusji na piśmie z podaniem imienia i nazwiska zgłaszającego się, a dodatkowo w przypadku przedstawicieli ? reprezentowanego przez daną osobę Akcjonariusza. Głos można zabierać wyłącznie w sprawach objętych porządkiem obrad w zakresie aktualnie rozpatrywanego punktu tego porządku. ---------------------------------------------------- 7. W sprawach formalnych Przewodniczący może udzielić głosu poza kolejnością. Wniosek w sprawie formalnej może być zgłoszony przez każdego Akcjonariusza. --------------------------------------------------- 8. Za sprawy formalne uważa się w szczególności wnioski dotyczące: ------------------------------------------- 1) zamknięcia listy mówców; -------------------------------------------------------------------------------------------- 2) ograniczenia, odroczenia lub zamknięcia dyskusji; ------------------------------------------------------------ 3) ograniczenia czasu wystąpień; ------------------------------------------------------------------------------------- 4) sposobu prowadzenia obrad; ---------------------------------------------------------------------------------------- 5) zarządzenia przerwy porządkowej w obradach; ---------------------------------------------------------------- 6) kolejności uchwalania wniosków; ---------------------------------------------------------------------------------- 7) zgodności przebiegu obrad Walnego Zgromadzenia z przepisami prawa, postanowieniami Statutu i Regulaminu. ------------------------------------------------------------------------------------------------- 9. Dyskusja nad wnioskami formalnymi powinna odbyć się bezpośrednio po ich zgłoszeniu. -------------- 10. Po zamknięciu dyskusji nad wnioskami formalnymi Przewodniczący zarządza głosowanie w tych sprawach, chyba że uzna za niezbędne zarządzenie przerwy porządkowej w celu uzyskania opinii doradców. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ----------- 11. Przyjęcie wniosku w sprawie formalnej wymaga bezwzględnej większości głosów oddanych, chyba że przepisy prawa lub Statut stanowią inaczej. ---------------------------------------------------------------------- 12. Po wyczerpaniu porządku obrad Przewodniczący zamyka Walne Zgromadzenie. Z tą chwilą przestaje ono funkcjonować jako organ Spółki, zaś obecni Uczestnicy Zgromadzenia nie mogą skutecznie podejmować uchwał. ----------------------------------------------------------------------------------------- Rozdział 9 Uchwały Walnego Zgromadzenia § 10 1. Uchwały Walnego Zgromadzenia powinny być formułowane w sposób jasny oraz rzeczowy. ---------- 2. Pisemne projekty uchwał objętych porządkiem obrad przewidzianym w ogłoszeniu o Walnym Zgromadzeniu, z zastrzeżeniem postanowień ust. 3 poniżej, przygotowuje Zarząd, chyba że ze względu na charakter danej sprawy Zarząd nie uzna za stosowne przedstawić własnych propozycji. Projekt uchwały powinien być wniesiony w formie pisemnej do rąk Przewodniczącego. ----------------- 3. Akcjonariusz lub Akcjonariusze reprezentujący co najmniej jedną dwudziestą kapitału zakładowego mogą przed terminem Walnego Zgromadzenia zgłaszać Spółce na piśmie lub przy wykorzystaniu środków komunikacji na odległość projekty uchwał dotyczące spraw wprowadzonych do porządku obrad Walnego Zgromadzenia lub spraw, które mają zostać wprowadzone do porządku obrad. Spółka niezwłocznie ogłasza projekty uchwał na stronie internetowej. ---------------------------------------- 4. Każdy Akcjonariusz ma prawo wnoszenia propozycji zmian i uzupełnień do projektów uchwał objętych porządkiem obrad Walnego Zgromadzenia do czasu zamknięcia dyskusji nad punktem porządku obrad obejmującym projekt uchwały, której taka propozycja dotyczy. Propozycje wraz z krótkim uzasadnieniem winny być składane na piśmie, osobno dla każdego projektu uchwały, z 32 podaniem imienia i nazwiska (firmy) Akcjonariusza, na ręce Przewodniczącego, chyba że Przewodniczący zezwoli na przedstawienie propozycji w formie ustnej. -------------------------------------- 5. Propozycje zmian i uzupełnień o charakterze formalnym i językowym mogą być składane w formie ustnej z krótkim uzasadnieniem, chyba że ze względu na zakres proponowanych zmian Przewodniczący zarządzi przedstawienie propozycji w formie pisemnej. ------------------------------------- 6. Jeżeli w toku dyskusji mówcy nie sformułowali wyraźnie brzmienia proponowanej uchwały lub zmiany do projektu uchwały, do ostatecznej redakcji zgłoszonych wniosków obowiązany jest Przewodniczący Walnego Zgromadzenia. ---------------------------------------------------------------------------- 7. Projekt uchwały lub wniosek o zmianę jego treści mogą być cofnięte przez osoby, które je zgłosiły. - 8. Zgłaszającym sprzeciw wobec uchwały należy zapewnić możliwość zwięzłego uzasadnienia sprzeciwu. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------- 9. Jeżeli Walne Zgromadzenie podejmie uchwałę o zwołaniu Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia, uchwała będzie skuteczna pod warunkiem, że w jej treści zostaną zawarte wszystkie dane przewidziane dla ogłoszeń o zwołaniu Walnego Zgromadzenia lub uchwała upoważni do ich określenia Zarząd lub wskazaną osobę. Wykonanie uchwały należy do Zarządu. --- Rozdział 10 Głosowanie § 11 1. Głosowanie nad uchwałą następuje po odczytaniu jej projektu przez Przewodniczącego lub osobę przez niego wskazaną, chyba że projekt uchwały został przedstawiony Uczestnikom Zgromadzenia w formie pisemnej lub Uczestnicy Zgromadzenia zrezygnują z odczytywania projektów. ---------------- 2. Porządek głosowania powinien być następujący: ------------------------------------------------------------------- 1) głosowanie nad wnioskami co do projektu uchwały, przy czym w pierwszej kolejności głosuje się wnioski, których przyjęcie lub odrzucenie rozstrzyga o innych wnioskach; ------------------------- 2) głosowanie nad projektem uchwały w całości w proponowanym brzmieniu, ze zmianami wynikającymi z przyjętych wniosków odnośnie zmiany projektu uchwały. ------------------------------- 3. Przewidziany prawem zakaz udziału w głosowaniu nad uchwałą dotyczy także osoby, która występuje na Walnym Zgromadzeniu w charakterze przedstawicieli Akcjonariusza. ---------------------- 4. Przedstawiciele osób prawnych powinni powstrzymać się od głosowania również wtedy, gdy przewidziany prawem zakaz udziału w głosowaniu nad uchwałą dotyczy reprezentowanego przez nich Akcjonariusza. ---------------------------------------------------------------------------------------------------------- 5. W przypadku, gdy przepisy prawa wymagać będą przeprowadzenia głosowania oddzielnymi grupami (rodzajami) akcji, Przewodniczący zarządzi oddzielne głosowanie w poszczególnych grupach akcji. W głosowaniu za każdym razem wezmą udział tylko Uczestnicy Zgromadzenia dysponujący głosami z akcji należących do danego rodzaju akcji. --------------------------------------------- 6. Przewodniczący może zarządzić, że Uczestnicy Zgromadzenia głosują w porządku przez niego ustalonym. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---------- 7. Jeżeli Uczestnik Zgromadzenia będzie posiadał różne rodzaje akcji, powinien głosować oddzielnie w każdej grupie akcji, oddając tyle głosów, ile będzie przypadało na dany rodzaj akcji. ------------------ 8. Za oddzielne grupy (rodzaje) akcji uważa się: ------------------------------------------------------------------------ 1) akcje uprzywilejowane, przyznające akcjonariuszom szczególne uprawnienia, jakie nie przysługują innym akcjom (dla każdego zakresu uprzywilejowania oddzielna grupa akcji); -------- 2) akcje zwykłe (łącznie akcje na okaziciela i akcje imienne). -------------------------------------------------- 9. Po zamknięciu dyskusji nad każdym z punktów porządku obrad, przed przystąpieniem do głosowania Przewodniczący podaje do wiadomości, jakie wnioski wpłynęły oraz ustala kolejność głosowania. głosowanie może odbywać się przy pomocy systemu komputerowego umożliwiającego oddawanie i obliczanie głosów w ilości odpowiadającej liczbie posiadanych akcji, a w przypadku głosowania tajnego eliminującego możliwość identyfikacji sposobu oddawania głosów przez poszczególnych Akcjonariuszy. W razie zaistnienia okoliczności uniemożliwiających 33 przeprowadzenie głosowania przy pomocy systemu komputerowego, głosowanie odbywa się w inny sposób zapewniający spełnienie warunków określonych w zdaniu pierwszym. ----------------------------- 10. W przypadku, gdy głosowanie odbywa się przy pomocy komputerowego systemu oddawania i obliczania głosów, Uczestnik Zgromadzenia wychodzący z sali obrad w trakcie trwania obrad Zgromadzenia powinien wyrejestrować swoją kartę do głosowania, a po powrocie na salę obrad dokonać ponownego zarejestrowania. Jeżeli Akcjonariusz nie dokona wyrejestrowania to przysługujące mu głosy zostaną uznane za wstrzymujące się w przypadku, gdy podczas jego nieobecności na sali obrad odbędzie się głosowanie. -------------------------------------------------------------- 11. Po podjęciu każdej uchwały Przewodniczący ogłasza wynik głosowania i stwierdza, czy uchwała została podjęta. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ---- Rozdział 11 Wybór Członków Rady Nadzorczej § 12 1. Rada Nadzorcza jest powoływana i odwoływana przez Walne Zgromadzenie z zastrzeżeniem postanowień § 14 ust. 3 i 4 Statutu. ------------------------------------------------------------------------------------- 2. Przed rozpoczęciem wyborów do Rady Nadzorczej, Walne Zgromadzenie każdorazowo ustala liczbę członków Rady Nadzorczej zgodnie ze Statutem Spółki. ------------------------------------------------ 3. Każdy Uczestnik Zgromadzenia ma prawo zgłaszania kandydatur na członków Rady Nadzorczej. Kandydatury zgłasza się ustnie do protokołu z krótkim uzasadnieniem. Uzasadnienie powinno w szczególności wskazywać na wykształcenie oraz doświadczenie zawodowe kandydata. ---------------- 4. Zgłoszony kandydat wpisany zostaje na listę po złożeniu do protokołu oświadczenia ustnie lub na piśmie, że wyraża zgodę na kandydowanie. -------------------------------------------------------------------------- 5. Listę zgłoszonych kandydatów na Członków Rady Nadzorczej sporządza Przewodniczący w kolejności ich zgłoszenia, a z chwilą ogłoszenia listy uważa się ją za zamkniętą. -------------------------- 6. Wybory do Rady Nadzorczej odbywają się przez głosowanie tajne na każdego z kandydatów z osobna, w kolejności ich zgłoszenia. ----------------------------------------------------------------------------------- 7. Za wybranych na Członków Rady Nadzorczej uważa się tych kandydatów, którzy jako pierwsi uzyskali bezwzględną większość głosów oddanych. --------------------------------------------------------------- § 13 W przypadku, gdy zgodnie z art. 385 § 3 KSH wybór Członków Rady Nadzorczej dokonywany jest w drodze głosowania oddzielnymi grupami: ----------------------------------------------------------------------------------- 1) wyboru Członka Rady Nadzorczej dokonuje oddzielna grupa Akcjonariuszy przedstawiająca na Walnym Zgromadzeniu co najmniej taką część akcji, jaka przypada z podziału ogólnej liczby akcji reprezentowanych na tym Walnym Zgromadzeniu przez liczbę członków Rady Nadzorczej; -------- 2) Akcjonariusze, którzy utworzą oddzielną grupę celem wyboru członka Rady Nadzorczej nie biorą udziału w wyborze pozostałych członków Rady; ----------------------------------------------------------------- 3) każdej grupie zapewnia się możliwość obradowania w oddzielnym pomieszczeniu, chyba że grupa zdecyduje inaczej; ----------------------------------------------------------------------------------------------- 4) uchwały podejmowane przez każdą grupę zamieszczane są przez notariusza w protokole z Walnego Zgromadzenia; ------------------------------------------------------------------------------------------------ 5) przed podjęciem uchwały przez grupę zarządza się sporządzenie listy obecności członków grupy, do której mają odpowiednie zastosowanie przepisy prawa, postanowienia Statutu i Regulaminu dotyczące listy obecności Akcjonariuszy na Walnym Zgromadzeniu; -------------------------------------- 6) obrady poszczególnych grup są prowadzone przez przewodniczącego grupy. -------------------------- 34 Rozdział 12 Przerwa w obradach Walnego Zgromadzenia § 14 1. W przypadku zarządzenia przez Walne Zgromadzenie przerwy w obradach, dla utrzymania jego ciągłości nie jest konieczne zachowanie tożsamości podmiotowej uczestników Walnego Zgromadzenia, a w szczególności: -------------------------------------------------------------------------------------- 1) w Walnym Zgromadzeniu może po przerwie wziąć udział inna liczba uczestników pod warunkiem, że znajdują się oni na liście obecności sporządzonej w dniu wznowienia obrad oraz na liście uprawnionych do udziału w Walnym Zgromadzeniu; ---------------------------------------------- 2) Przewodniczący ustanowiony przed zarządzeniem przerwy przewodniczy obradom Walnego Zgromadzenia po przerwie; ------------------------------------------------------------------------------------------ 3) w celu wykazania umocowania do działania w imieniu Akcjonariusza należy złożyć dokument pełnomocnictwa lub inny stosowny dokument upoważniający do reprezentowania Akcjonariusza w Walnym Zgromadzeniu; -------------------------------------------------------------------------------------------- 4) o prawie uczestniczenia w Walnym Zgromadzeniu rozstrzyga się według zasad określonych w KSH, a wskazane tam terminy liczy się w stosunku do ogłoszonego terminu Walnego Zgromadzenia, nie zaś w stosunku do terminu ponownego rozpoczęcia obrad. ---------------------- 2. Rozszerzenie porządku obrad Walnego Zgromadzenia w stosunku do treści ogłoszenia zwołującego Walne Zgromadzenie jest niedopuszczalne, jeśli na Walnym Zgromadzeniu nie jest obecny cały kapitał zakładowy. ------------------------------------------------------------------------------------------- 3. W razie zarządzenia przez Walne Zgromadzenie przerwy w obradach zaprotokołowaniu podlegać będą uchwały podjęte przed przerwą, z zaznaczeniem, że Walne Zgromadzenie zostało przerwane. 4. Po wznowieniu obrad Walnego Zgromadzenia zaprotokołowaniu ulegną uchwały podjęte w tej części obrad w osobnym protokole, a gdy przerw będzie kilka ? w osobnych protokołach. -------------- 5. Do każdego protokołu notarialnego dołącza się listę obecności uczestników Walnego Zgromadzenia biorących udział w jego danej części. ---------------------------------------------------------------------------------- Rozdział 13 Odwołanie Walnego Zgromadzenia § 15 Odwołanie Walnego Zgromadzenia, w którego porządku obrad na wniosek uprawnionych podmiotów umieszczono określone sprawy lub które zwołane zostało na taki wniosek, możliwe jest tylko za zgodą wnioskodawców. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- -------- Rozdział 14 Protokoły § 16 1. Oprócz protokołu sporządzonego w formie aktu notarialnego, Przewodniczący może zarządzić dodatkowe zapisywanie przebiegu całości lub części obrad przez Sekretarza Walnego Zgromadzenia. W zapisie mogą być odnotowane sprawy, które nie są przedmiotem protokołu sporządzanego przez notariusza, a w szczególności sposób rozstrzygnięcia spraw porządkowych i formalnych oraz przebieg dyskusji dotyczącej zgłoszonych projektów uchwał. ----------------------------- 2. Na żądanie Uczestnika Walnego Zgromadzenia przyjmuje się do protokołu jego pisemne oświadczenie. ----------------------------------------------------------------------------------------------------------- ------ 3. Wydając Akcjonariuszowi odpis protokołu Walnego Zgromadzenia, Spółka może żądać zwrotu kosztów jego sporządzenia. ----------------------------------------------------------------------------------------------- 4. Przebieg obrad, w całości albo części, może być na wniosek Zarządu lub Przewodniczącego dodatkowo rejestrowany za pomocą urządzeń rejestrujących fonię lub wizję. ------------------------------- 5. Nośniki z dokonanymi nagraniami przechowywane będą przez Zarząd, który może podjąć decyzję o ich zniszczeniu, zaś kopie nie będą wydawane. --------------------------------------------------------------------- 35 ? wstrzymało się 0 głosów. ----------------------------------------------------------------------------------------------------	<urn:uuid:eda6e636-5d1c-4320-836e-608ad1274d4d>	finepdfs	1.166992	CC-MAIN-2021-43	https://www.aviva.pl/content/dam/aviva-public/pl/emerytura/ofe/wza/2013/zgromadzenie_1581.pdf	2021-10-19T12:03:59+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323585265.67/warc/CC-MAIN-20211019105138-20211019135138-00018.warc.gz	809,225,891	0.999982	0.999998	0.999998	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "...	pol_Latn	{}	false	[ 271, 4357, 4416, 4561, 4710, 4840, 4955, 5098, 5251, 5375, 8279, 12401, 16384, 19478, 19589, 23694, 24011, 24149, 27993, 31225, 34567, 38118, 41727, 41855, 45782, 49405, 53013, 56854, 60439, 64092, 67527, 71496, 74969, 78639, 78769 ]	2	0
Ogloszenie o zamówieniu Dostawy „Zakup sprzętu elektr., komputerów oraz pomocy dyd. w ramach proj. „Kapitał szans”. Rozwój kompetencji kluczowych w SP w Zwardoniu i Rycerce Górnej” – 2 części. Zad. współfin. przez UE ze śr. EFS. SEKCJA I - ZAMAWIAJĄCY 1.1.) Rola zamawiającego Postępowanie prowadzone jest samodzielnie przez zamawiającego 1.2.) Nazwa zamawiającego: GMINA RAJCZA 1.4) Krajowy Numer Identyfikacyjny: REGON 072182692 1.5) Adres zamawiającego 1.5.1.) Ulica: ul. Góriska 1 1.5.2.) Miejscowość: Rajcza 1.5.3.) Kod pocztowy: 34-370 1.5.4.) Województwo: śląskie 1.5.5.) Kraj: Polska 1.5.6.) Lokalizacja NUTS 3: PL225 - Bielski 1.5.9.) Adres poczty elektronicznej: firstname.lastname@example.org 1.5.10.) Adres strony internetowej zamawiającego: www.rajcza.pl 1.6.) Rodzaj zamawiającego: Zamawiający publiczny - jednostka sektora finansów publicznych - jednostka samorządu terytorialnego 1.7.) Przedmiot działalności zamawiającego: Ogólne usługi publiczne SEKCJA II – INFORMACJE PODSTAWOWE 2.1.) Ogłoszenie dotyczy: Zamówienia publicznego 2.2.) Ogłoszenie dotyczy usług społecznych i innych szczególnych usług: Nie 2.3.) Nazwa zamówienia albo umowy ramowej: „Zakup sprzętu elektr., komputerów oraz pomocy dyd. w ramach proj. „Kapitał szans”. Rozwój kompetencji kluczowych w SP w Zwardoniu i Rycerce Górnej” – 2 części. Zad. współfin. przez UE ze śr. EFS. 2.4.) Identyfikator postępowania: ocds-148610-f0f5b86e-b96a-11ec-97c7-b646b0ba23df 2.5.) Numer ogłoszenia: 2022/BZP 00116829/01 2.6.) Wersja ogłoszenia: 01 2.7.) Data ogłoszenia: 2022-04-11 10:06 2.8.) Zamówienie albo umowa ramowa zostały ujęte w planie postępowań: Nie 2.11.) O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się wyłącznie wykonawcy, o których mowa w art. 94 ustawy: Nie 2.14.) Czy zamówienie albo umowa ramowa dotyczy projektu lub programu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej: Tak 2.15.) Nazwa projektu lub programu „Zakup sprzętu elektronicznego, komputerów oraz pomocy dydaktycznych w ramach projektu „Kapitał szans”. Rozwój kompetencji kluczowych w Szkole Podstawowej w Zwardoniu i Rycerce Górnej” – 2 części. Zadanie współfinansowane przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. 2.16.) Tryb udzielania zamówienia wraz z podstawą prawną Zamówienie udzielane jest w trybie podstawowym na podstawie: art. 275 pkt 1 ustawy SEKCJA III – UDOSTĘPNIANIE DOKUMENTÓW ZAMÓWIENIA I KOMUNIKACJA 3.1.) Adres strony internetowej prowadzonego postępowania https://rajcza.pl/zamowienia-publiczne/ https://miniportal.uzp.gov.pl/ 3.2.) Zamawiający zastrzega dostęp do dokumentów zamówienia: Nie 3.4.) Wykonawcy zobowiązani są do składania ofert, wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu, oświadczeń oraz innych dokumentów wyłącznie przy użyciu środków komunikacji elektronicznej: Tak 3.5.) Informacje o środkach komunikacji elektronicznej, przy użyciu których zamawiający będzie komunikował się z wykonawcami - adres strony internetowej: W postępowaniu o udzielenie zamówienia komunikacja między Zamawiającym a Wykonawcami odbywa się przy użyciu miniPortalu https://miniportal.uzp.gov.pl/, ePUAPu https://epuap.gov.pl/wps/portal – skrytka ePUAP: Urząd Gminy Rajcza /d43pj4r0h/skrytka oraz poczty elektronicznej email@example.com lub firstname.lastname@example.org. 3.6.) Wymagania techniczne i organizacyjne dotyczące korespondencji elektronicznej: 1) Wymagania techniczne i organizacyjne wysyłania i odbierania dokumentów elektronicznych, elektronicznych kopii dokumentów i oświadczeń oraz informacji przekazywanych przy ich użyciu opisane zostały w Regulaminie korzystania z miniPortalu oraz Regulaminie ePUAP. Przystępując do postępowania przetargowego, Wykonawca oświadcza, że zapoznał się z instrukcją użytkownika systemu miniPortal i ePUAP oraz z regulaminem korzystania z systemu miniPortal. Maksymalny rozmiar plików przesyłanych za pośrednictwem dedykowanych formularzy do: złożenia, zmiany, wycofania oferty lub wniosku oraz do komunikacji wynosi 150 MB. 2) Zamawiający wskazuje, że obowiązują u niego następujące wymagania techniczne i organizacyjne wysyłania i odbierania dokumentów elektronicznych za pośrednictwem poczty elektronicznej wskazanej w pkt 1): a) załącznik nie może być zaszyfrowany, b) suma załączników w wiadomości email nie może przekraczać 30MB, c) wiadomość nie może zawierać „hiperlinków” (odnośników do innych stron). 3.8.) Zamawiający wymaga sporządzenia i przedstawienia ofert przy użyciu narzędzi elektronicznego modelowania danych budowlanych lub innych podobnych narzędzi, które nie są ogólnie dostępne: Nie 3.12.) Oferta - katalog elektroniczny: Nie dotyczy 3.14.) Języki, w jakich mogą być sporządzane dokumenty składane w postępowaniu: polski SEKCJA IV – PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA 4.1.) Informacje ogólne odnoszące się do przedmiotu zamówienia. 4.1.1.) Przed wszczęciem postępowania przeprowadzono konsultacje rynkowe: Nie 4.1.2.) Numer referencyjny: ZP.271.1.TPBN.1.2022 4.1.3.) Rodzaj zamówienia: Dostawy 4.1.4.) Zamawiający udziela zamówienia w częściach, z których każda stanowi przedmiot odrębnego postępowania: Nie 4.1.8.) Możliwe jest składanie ofert częściowych: Tak 4.1.9.) Liczba części: 2 4.1.10.) Ofertę można składać na wszystkie części 4.1.11.) Zamawiający ogranicza liczbę części zamówienia, którą można udzielić jednemu wykonawcy: Nie 4.1.13.) Zamawiający uwzględnia aspekty społeczne, środowiskowe lub etykiety w opisie przedmiotu zamówienia: Nie 4.2. Informacje szczegółowe odnoszące się do przedmiotu zamówienia: Część 1 4.2.2.) Krótki opis przedmiotu zamówienia 1) CZĘŚĆ NR 1 – Zakup pomocy dydaktycznych do zajęć z Doradztwa Zawodowego. 1. Przedmiotem zamówienia jest zakup pomocy dydaktycznych dla szkoły podstawowej w Gminie Rajcza tj. do Szkoły Podstawowej im. Karola Wojtyły w Rycerce Górnej. Zadanie współfinansowane jest przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. 2. Przedmiot zamówienia został podzielony na 2 CZĘŚCI (słownie: dwie) i winien zostać dostarczony do Szkoły Podstawowej im. Karola Wojtyły w Rycerce Górnej – Rycerka Góra 183, 34-370 Rajcza. Zakres dostawy pomocy dydaktycznych określa załącznik nr 5 do SWZ. UWAGA: Oferent winien przedstawić oferty cenowe dla każdego zadania osobno! Zamawiający dopuszcza składanie ofert częściowych zakup pomocy dydaktycznych dla szkoły podstawowej w Rycerce Górnnej z podziałem na 2 części. Każdy Wykonawca może złożyć ofertę na jedną bądź obie części zamówienia. UWAGA: Części zamówienia nie mogą być dodatkowo dzielone przez oferentów. Oferty nie zawierające pełnego zakresu przedmiotu zamówienia określonego w zadaniu częściowym zostaną odrzucone. 4.2.6.) Główny kod CPV: 39162100-6 - Pomoce dydaktyczne 4.2.8.) Zamówienie obejmuje opcje: Nie 4.2.10.) Okres realizacji zamówienia albo umowy ramowej: 30 dni 4.2.11.) Zamawiający przewiduje wznowienia: Nie 4.2.13.) Zamawiający przewiduje udzielenie dotychczasowemu wykonawcy zamówień na podobne usługi lub roboty budowlane: Nie 4.3.) Kryteria oceny ofert: 4.3.1.) Sposób oceny ofert: Punktacja przyznawana ofertom w poszczególnych kryteriach oceny ofert będzie liczona z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, zgodnie z zasadami arytmetyki. W toku badania i oceny ofert Zamawiający może żądać od Wykonawcy wyjaśnień dotyczących treści złożonej oferty, w tym zaoforowanej ceny. Zamawiający udzieli zamówienia Wykonawcy, którego oferta zostanie uznana za najkorzystniejszą (Zamawiający jako najkorzystniejszą uzną ofertę z największą liczbą punktów sumowanych zgodnie z kryterium oceny). 4.3.2.) Sposób określania wagi kryteriów oceny ofert: Procentowo 4.3.3.) Stosowane kryteria oceny ofert: Kryterium ceny oraz kryteria jakościowe Kryterium 1 4.3.5.) Nazwa kryterium: Cena 4.3.6.) Waga: 60 Kryterium 2 4.3.4.) Rodzaj kryterium: inne. 4.3.5.) Nazwa kryterium: Termin płatności faktur 4.3.6.) Waga: 40 4.3.10.) Zamawiający określa aspekty społeczne, środowiskowe lub innowacyjne, żąda etykiet lub stosuje rachunek kosztów cyklu życia w odniesieniu do kryterium oceny ofert: Nie Część 2 4.2.2.) Krótki opis przedmiotu zamówienia CZĘŚĆ NR 2 – Zakup pomocy do zajęć „Speaking kids” 1. Przedmiotem zamówienia jest zakup pomocy dydaktycznych dla szkoły podstawowej w Gminie Rajcza tj. do Szkoły Podstawowej im. Karola Wojtyły w Rycerce Górnnej. Zadanie współfinansowane jest przez Unię Europejską ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego. 2. Przedmiot zamówienia został podzielony na 2 CZĘŚCI (słownie: dwie) i winien zostać dostarczony do Szkoły Podstawowej im. Karola Wojtyły w Rycerce Górnjej – Rycerka Górna 183, 34-370 Rajcza. Zakres dostawy pomocy dydaktycznych określa załącznik nr 5 do SWZ UWAGA: Oferent winien przedstawić oferty cenowe dla każdego zadania osobno! Zamawiający dopuszcza składanie ofert częściowych zakup pomocy dydaktycznych dla szkoły podstawowej w Rycerce Górnnej z podziałem na 2 części. Każdy Wykonawca może złożyć ofertę na jedną bądź obie części zamówienia. UWAGA: Części zamówienia nie mogą być dodatkowo dzielone przez oferentów. Oferty nie zawierające pełnego zakresu przedmiotu zamówienia określonego w zadaniu częściowym zostaną odrzucone. 4.2.6.) Główny kod CPV: 39162100-6 - Pomoce dydaktyczne 4.2.8.) Zamówienie obejmuje opcje: Nie 4.2.10.) Okres realizacji zamówienia albo umowy ramowej: 30 dni 4.2.11.) Zamawiający przewiduje wznowienia: Nie 4.2.13.) Zamawiający przewiduje udzielenie dotychczasowemu wykonawcy zamówień na podobne usługi lub roboty budowlane: Nie 4.3.) Kryteria oceny ofert: 4.3.1.) Sposób oceny ofert: Punktacja przyznawana ofertom w poszczególnych kryteriach oceny ofert będzie liczona z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku, zgodnie z zasadami arytmetyki. W toku badania i oceny ofert Zamawiający może żądać od Wykonawcy wyjaśnień dotyczących treści złożonej oferty, w tym zaoforowanej ceny. Zamawiający udzieli zamówienia Wykonawcy, którego oferta zostanie uznana za najkorzystniejszą. (Zamawiający jako najkorzystniejszą uzna ofertę z największą liczbą punktów sumowanych zgodnie z kryterium oceny). 4.3.2.) Sposób określania wagi kryteriów oceny ofert: Procentowo 4.3.3.) Stosowane kryteria oceny ofert: Kryterium ceny oraz kryteria jakościowe Kryterium 1 4.3.5.) Nazwa kryterium: Cena 4.3.6.) Waga: 60 Kryterium 2 4.3.4.) Rodzaj kryterium: inne. 4.3.5.) Nazwa kryterium: Termin płatności faktur 4.3.6.) Waga: 40 4.3.10.) Zamawiający określa aspekty społeczne, środowiskowe lub innowacyjne, żąda etykiet lub stosuje rachunek kosztów cyklu życia w odniesieniu do kryterium oceny ofert: Nie SEKCJA V - KWALIFIKACJA WYKONAWCÓW 5.1.) Zamawiający przewiduje fakultatywne podstawy wykluczenia: Nie 5.3.) Warunki udziału w postępowaniu: Nie 5.5.) Zamawiający wymaga złożenia oświadczenia, o którym mowa w art.125 ust. 1 ustawy: Tak SEKCJA VI - WARUNKI ZAMÓWIENIA 6.1.) Zamawiający wymaga albo dopuszcza oferty wariantowe: Nie 6.3.) Zamawiający przewiduje aukcję elektroniczną: Nie 6.4.) Zamawiający wymaga wadium: Nie 6.5.) Zamawiający wymaga zabezpieczenia należytego wykonania umowy: Nie 6.7.) Zamawiający przewiduje unieważnienie postępowania, jeśli środki publiczne, które zamierzał przeznaczyć na sfinansowanie całości lub części zamówienia nie zostały przyznane: Nie SEKCJA VII - PROJEKTOWANE POSTANOWIENIA UMOWY 7.1.) Zamawiający przewiduje udzielenia zaliczek: Nie 7.3.) Zamawiający przewiduje zmiany umowy: Tak 7.4.) Rodzaj i zakres zmian umowy oraz warunki ich wprowadzenia: Wszelkie zmiany umowy muszą być zgodne z ustawą Prawo zamówień publicznych. Zamawiający przewiduje, że w ramach umowy można zmienić: a) termin realizacji zamówienia, w przypadku uzasadnionych okoliczności, niezależnych od Wykonawcy (np.: opóźnienia w dostawie asortymentu od producenta, itp.). W takim przypadku strony mogą przesunąć termin realizacji o czas niezbędny do realizacji przedmiotu umowy, b) personel związany z realizacją zamówienia w tym nie będący stroną umowy tzn. „Zamawiającym” i „Wykonawcą”. Wskazana zmiana może nastąpić w przypadku wystąpienia zaniechdań w zakresie realizacji przedmiotu zamówienia; zmian organizacyjnych lub w przypadku zaistnienia zdarzeń losowych. Zmieniamy personel musi również spełniać warunki postawione na etapie postępowania przetargowego, co Wykonawca wykaże Zamawiającemu, c) adres siedziby Wykonawcy. Niedopuszczalna jest zmiana strony umowy, tj. Wykonawcy wybranego w drodze postępowania przetargowego, d) zakres przedmiotu zamówienia (zmniejszenie zakresu zamówienia) w sytuacji wystąpienia istotnej zmiany okoliczności powodującej, że wykonanie całego zakresu umowy nie leży w interesie publicznym/interesie Zamawiającego, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy. Wynagrodzenie zostanie obniżone o wartość zakresu usługi, która nie zostanie zrealizowana, e) asortyment wchodzący w zakres przedmiotu zamówienia w okolicznościach niezależnych od Wykonawcy, np. w wyniku zakończenia wytwarzania danego asortymentu objętego przedmiotem zamówienia lub wycofanie go z produkcji lub z obrotu na terytorium Polski, Zamawiający dopuszcza zmianę polegającą na dostarczeniu produktu zastępczego o podobnym charakterze edukacyjnym, za cenę jednostkową nie wyższą niż zaoferowana w ofercie. W takiej sytuacji możliwa jest zmiana zapisów umowy, w zakresie przedmiotu zamówienia oraz odpowiednio zmiana całkowitej wartości umowy, f) stawkę podatku VAT w przypadku zmiany przepisów dotyczących jego wysokości. W takim przypadku o nową stawkę podatku VAT zostanie skorygowane wynagrodzenie Wykonawcy, g) podwykonawcę lub zrezygnować z podwykonawcy w okolicznościach wynikających z potrzeb Wykonawcy. 7.5.) Zamawiający uwzględnił aspekty społeczne, środowiskowe, innowacyjne lub etykiety związane z realizacją zamówienia: Nie SEKCJA VIII – PROCEDURA 8.1.) Termin składania ofert: 2022-04-20 09:00 8.2.) Miejsce składania ofert: Oferty należy składać w terminie do dnia 20.04.2022 r. do godz. 9:00 używając w tym celu Formularza do złożenia, zmiany, wycofania oferty lub wniosku dostępnego na ePUAP i udostępnionego również na miniPortalu – skrytka ePUAP: Urząd Gminy Rajcza /d43pj4r0h/skrytka 8.3.) Termin otwarcia ofert: 2022-04-20 10:00 8.4.) Termin związania ofertą: 30 dni WÓjt Zbigniew Paciorek	e817daf5-a7c2-40c9-b284-0a6cc1968e1b	finepdfs	1.050781	CC-MAIN-2024-22	https://rajcza.pl/wp-content/uploads/2022/04/Ogloszenie-o-zamowieniu.pdf	2024-05-28T11:33:33+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971059085.33/warc/CC-MAIN-20240528092424-20240528122424-00255.warc.gz	396,631,425	0.999985	0.999986	0.999986	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2261, 6120, 9474, 12867, 14325 ]	1	0
STATUT LICEUM OGÓLNOKSZTAŁCĄCEGO im. Powstańców Śląskich W RADZIONKOWIE „To szkoła, w której każdy uczeń może rozwijać swoje zainteresowania. Szkoła zapewnia wysoki poziom wiedzy i dobrą atmosferę" I. POSTANOWIENIA OGÓLNE §1 Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich w jest publiczną szkołą ponadgimnazjalną, w której znajdują się oddziały ogólne oraz w przypadku dokonania naboru oddziały dwujęzyczne z językiem angielskim jako drugim językiem nauczania, działającą na podstawie: 1. Ustawy Karta Nauczyciela z dnia 26 stycznia 1982 ( z późn. zm.) 2. Ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (z późn. zm.). 3. Rozporządzenia MEN z dnia 21 maja 2001 w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół. ( z późn. zm.) 4. Rozporządzenia MENiS z dnia 30 kwietnia 2007 w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych. 5. Ustawy z dnia 8 stycznia 1999r. – Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego (z późn. zm.). 6. Ustawy z dnia 5 czerwca 1998r. o Samorządzie powiatowym. 7. Ustawy z dnia 26 listopada 1998r. o finansach publicznych ( późn. zm.). 8. Konwencji Praw Dziecka 9. Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. 10. Innych aktów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji zawartych w/w ustawach. §2 Siedziba szkoły zwanej dalej liceum znajduje się w Radzionkowie ul. Plac Jana Pawła II 8. §3 Szkoła używa pieczęci urzędowej o treści: Liceum Ogólnokształcące im. Powstańców Śląskich 41 – 922 Radzionków, Plac Jana Pawła II nr 8. Tel./fax 32 286 62 51 NIP 645-22-23-463 REGON 272095679 Organem prowadzącym liceum jest Gmina Radzionków. Organem sprawującym nadzór pedagogiczny jest Kurator Oświaty województwa śląskiego z siedzibą w Katowicach. §6 Czas trwania nauki w liceum, zgodnie z zapisem art. 9 Ustawy wymienionej w §1, pkt. 1 wynosi 3 lata. II. CELE I ZADANIA LICEUM § 7 1. Liceum realizuje cele i zadania określone w Ustawie z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty oraz w przepisach wykonawczych wydanych na jej podstawie. 2. Głównym celem wychowawczo – dydaktycznym liceum jest wspomaganie uczniów w jak najpełniejszym rozwoju ich osobowości, przygotowaniu do dalszego kształcenia oraz w przygotowaniu do świadomego uczestnictwa w życiu własnym, Górnego Śląska, Polski i Świata. 3. W Liceum w przypadku dokonania naboru prowadzone są oddziały dwujęzyczne. 4. Wszyscy kandydaci ubiegający się o przyjęcie do oddziałów dwujęzycznych w Liceum, przystępują do testu predyspozycji językowych z nowożytnego języka obcego, który będzie drugim językiem nauczania. 5. Kształcenie i wychowanie w liceum ma służyć rozwijaniu u uczniów poczucia odpowiedzialności, przedsiębiorczości, szacunku dla innych oraz poszanowaniu dla polskiego dziedzictwa cywilizacyjnego, przy jednoczesnym otwarciu na wartości kultur Europy i Świata. § 8 1. Liceum jako ośrodek życia intelektualnego i społecznego zapewnia: a) realizację prawa każdego ucznia do kształcenia się oraz prawa młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju, b) umożliwienie opanowania niezbędnych umiejętności zgodnie z programami nauczania zatwierdzonymi przez Radę Pedagogiczną, c) dostosowanie treści, metod i organizacji nauczania do możliwości psychofizycznych uczniów, d) dostęp do Internetu, w komputerach jest zainstalowane oprogramowanie zabezpieczające dostęp do treści, które mogą stanowić zagrożenie dla prawidłowego rozwoju psychicznego uczniów, e) pomoc absolwentom w dokonaniu świadomego wyboru dalszego kierunku kształcenia, wyboru zawodu poprzez: - organizowanie zajęć zawodoznawczych, - poradnictwo psychologiczno-pedagogiczne, - rozwijanie zainteresowań uczniów na zajęciach pozalekcyjnych, f) wspomaganie wychowawczej roli rodziny, g) utrzymanie prozdrowotnych warunków życia i pracy ucznia oraz nauczyciela. 2. Liceum realizuje program wychowawczy i profilaktyki, opracowany przez powołany decyzją Rady Pedagogicznej zespół nauczycieli w oparciu o wyniki diagnozy wybranych obszarów pracy szkoły, uchwalony przez Radę Rodziców i przyjęty przez Radę Pedagogiczną. Program nie może być sprzeczny z treścią aktów prawnych, wymienionych w § 1. § 9 Liceum realizuje swoje zadania poprzez organizację i udział: - w obowiązkowych, bezpłatnych zajęciach lekcyjnych, - w nadobowiązkowych zajęciach pozalekcyjnych, w tym zajęciach w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego, - w dodatkowych zajęciach edukacyjnych, zajęciach dydaktyczno – wyrównawczych i specjalistycznych organizowanych dla uczniów mających trudności w nauce oraz innych zajęciach wspomagających rozwój młodzieży z zaburzeniami rozwojowymi, zajęcia te mogą być prowadzone z udziałem wolontariuszy, - w Europejskich Programach Edukacyjnych, w ramach Fundacji Rozwoju Systemu Edukacji, - w zajęciach sportowo – rekreacyjnych, - w organizacjach z zakresu krajoznawstwa i turystyki, - w następujących organizacjach szkolnych: Szkolny Klub Europejski, Powiatowa Reprezentacja Młodzieży, LOP, PCK, Spółdzielnia Uczniowska i inne zaakceptowane przez Dyrektora i Samorząd Uczniowski, - w stowarzyszeniach i innych organizacjach, których celem statutowym jest działalność wychowawcza albo rozszerzanie i wzbogacanie form działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej szkoły. § 10 Zasady oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania egzaminów i sprawdzianów, a także terminy śródrocznego klasyfikowania opisuje Wewnątrzszkolny System Oceniania, który nie może być sprzeczny z podstawami prawnymi określonymi w § 1. § 11 Szkoła umożliwia uczniom szczególnie zdolnym dostosowanie zakresu i tempa uczenia się do ich indywidualnych możliwości i potrzeb poprzez udzielenie zgody na indywidualny program i tok nauki zgodnie z obowiązującymi przepisami. § 12 Uczniom z zaburzeniami rozwojowymi, uszkodzeniami narządów ruchu, słuchu, wzroku szkoła w porozumieniu z rodzicami (opiekunami prawnymi) umożliwia realizację indywidualnego programu nauki oraz nauczanie indywidualne. § 13 1. Uczniom będącym w trudnych warunkach rodzinnych lub losowych, w szczególności gdy w rodzinie występuje bezrobocie, niepełnosprawność, ciężka lub długotrwała choroba, wielodzietność, brak umiejętności wypełniania funkcji opiekuńczo – wychowawczych, alkoholizm lub narkomania, a także gdy rodzina jest niepełna szkoła organizuje szczególną opiekę, w tym pomoc materialną. Pomoc materialna ma charakter socjalny albo motywacyjny. 2. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze socjalnym są: - stypendium szkolne, - zasiłek szkolny. 3. Świadczeniami pomocy materialnej o charakterze motywacyjnym są: - stypendium za wyniki w nauce lub za osiągnięcia sportowe, - stypendium Prezesa Rady Ministrów, - stypendium ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania, - stypendium ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego. 4. Uczniowi może być jednocześnie przyznana pomoc materialna o charakterze socjalnym i motywacyjnym. 5. Szczegółowe zasady przyznawania stypendium określa regulamin przyznawania stypendium edukacyjnego dla uczniów, regulamin udzielenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym dla uczniów zamieszkałych na terenie miasta Radzionków oraz Zarządzenie Burmistrza miasta Radzionków w sprawie nagród Burmistrza przyznawanych absolwentom szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych za wybitne osiągnięcia w dziedzinie nauki, kultury oraz sportu. § 14 Szkoła organizuje doradztwo oraz zajęcia związane z wyborem kierunku kształcenia, a także współpracę liceum z poradnią psychologiczno – pedagogiczną oraz innymi instytucjami świadczącymi poradnictwo i specjalistyczną pomoc uczniom i rodzicom przy pomocy pedagoga i psychologa szkolnego. W przypadku braku doradcy zawodowego w szkole dyrektor wyznacza nauczyciela planującego i realizującego zadania z zakresu doradztwa edukacyjno-zawodowego. - zapewnienie uczniom prawa do bezpiecznych i higienicznych warunków nauki i rekreacji w szkole oraz bezpiecznej organizacji wyjść poza szkołę, - zakaz wchodzenia osób postronnych na teren szkoły bez wcześniej informacji o celu wizyty, - ustalenie z rodzicami formy zwalniania uczniów z zajęć z powodu złego samopoczucia lub innych przyczyn, - odpowiedzialność nauczycieli za zdrowie i bezpieczeństwo powierzonej ich opiece młodzieży, - dyżury nauczycieli w czasie przerw na terenie szkoły według grafiku wywieszonego w pokoju nauczycielskim, - zapewnienie opieki na zajęciach pozalekcyjnych i nadobowiązkowych, - omawianie zasad bezpieczeństwa na godzinie wychowawczej, - szkolenie pracowników szkoły w zakresie bezpiecznych i higienicznych warunków pracy, - organizację zajęć o charakterze profilaktyki społecznej: profilaktyka antyalkoholowa, profilaktyka antynarkotykowa, profilaktyka antynikotynowa, przeciwdziałanie agresji, propagowanie zdrowego stylu życia, - kontrolę obecności uczniów na zajęciach oraz odpowiednią reakcję na nieuzasadnioną nieobecność i poinformowanie wychowawcy lub Dyrekcji liceum, - objęcie budynków i terenu szkolnego systemem monitoringu wizyjnego. § 16 Liceum udziela uczniom pomocy psychologicznej i pedagogicznej. Planowanie i koordynowanie udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej uczniowi w liceum jest zadaniem zespołu składającego się z nauczycieli, wychowawców grup wychowawczych oraz specjalistów. Szczegółowe zasady organizowania takiej pomocy uczniom stanowi ROZPORZĄDZENIE MINISTRA EDUKACJI NARODOWEJ w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach z dnia 17 listopada 2010 r. 1. Organami liceum są: a) Dyrektor Liceum, b) Rada Pedagogiczna, c) Rada Rodziców, d) Samorząd Uczniowski. § 18 1. Każdy z wymienionych organów ma możliwość swobodnego działania i podejmowania decyzji w granicach swoich kompetencji. 2. Organy liceum działają na zasadach partnerskich, ściśle współpracując i wymieniając informacje o podejmowanych działaniach lub decyzjach. 3. Kluczowe problemy liceum są rozwiązywane we wspólnym działaniu przedstawicieli poszczególnych organów. 4. Do rozwiązywania spraw konfliktowych Rada Pedagogiczna może powołać komisję rozjemczą. 5. Przewodniczący organów lub ich przedstawiciele mają prawo do zapowiedzianego uczestnictwa w zebraniach innych organów. § 19 Kompetencje poszczególnych organów liceum Dyrektor: a) kieruje działalnością szkoły i reprezentuje ją na zewnątrz oraz: - sprawuje nadzór pedagogiczny nad wszystkimi formami pracy dydaktycznej i wychowawczej szkoły, - sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez działanie prozdrowotne, III. ORGANY LICEUM § 17 - przestrzega praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnia wiedzę o tych prawach, - realizuje uchwały Rady Pedagogicznej podjęte w ramach jej kompetencji stanowiących, - wstrzymuje wykonanie niezgodnych z prawem uchwał Rady Pedagogicznej, - dysponuje środkami określonymi w planie finansowym szkoły, zaopiniowanym przez Radę Pedagogiczną i ponosi odpowiedzialność za ich prawidłowe wykorzystanie, a także organizuje administracyjną, finansową i gospodarczą obsługę szkoły, - wykonuje inne zadania wynikające z przepisów szczególnych, - współdziała ze szkołami wyższymi oraz zakładami kształcenia nauczycieli w organizacji praktyk pedagogicznych. b) Dyrektor liceum czuwa nad realizacją obowiązku nauki oraz prowadzi ewidencję jego spełniania, w przypadku nie realizowania przez ucznia obowiązku nauki – powiadamia odpowiednie organy gminy, c) Dyrektor jest kierownikiem zakładu pracy dla zatrudnionych w liceum nauczycieli i pracowników nie będących nauczycielami. Dyrektor w szczególności decyduje w sprawach: - zatrudniania i zwalniania nauczycieli oraz innych pracowników liceum, - przewodniczy komisji kwalifikacyjnej dla nauczycieli ubiegających się o awans na stopień nauczyciela kontraktowego, którą powołuje i kieruje jej pracą, - przyznawania nagród oraz wymierzania kar porządkowych nauczycielom i innym pracownikom szkoły, - przyznawania dodatków motywacyjnych dla nauczycieli oraz premii dla pracowników administracji i obsługi, - występowania z wnioskami, po zasięgnięciu opinii Rady Pedagogicznej i Rady Rodziców, w sprawach odznaczeń, nagród i innych wyróżnień dla nauczycieli oraz pozostałych pracowników szkoły, - podjęcia uchwały o nagrodach dla uczniów, - indywidualnego toku i programu nauczania oraz ukończenia liceum w skróconym czasie przez uczniów szczególnie uzdolnionych. d) Dyrektor liceum opracowuje wieloletni plan doskonalenia zawodowego nauczycieli mając na uwadze: - program rozwoju liceum i związane z tym potrzeby kadrowe, - plany rozwoju zawodowego poszczególnych nauczycieli. e) Dyrektor liceum może, w drodze decyzji administracyjnej, skreślić ucznia z listy uczniów w przypadkach określonych w Statucie szkoły. Skreślenie następuje na podstawie uchwały Rady Pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii Samorządu Uczniowskiego, f) Dyrektor liceum decyduje o obowiązku nauki ucznia poza szkołą oraz określa warunki jego spełniania, g) wyznacza porozumieniu z Radą Pedagogiczną i Radą Rodziców przedmioty, których nauka odbywa się w zakresie rozszerzonym, h) decyduje o tworzeniu i działaniu na terenie liceum stowarzyszeń powołanych na zasadach odrębnych przepisów, i) organizuje obrót używanymi podręcznikami, j) podaje do publicznej wiadomości szkolny zestaw programów nauczania i szkolny zestaw podręczników, k) zapewnia odpowiedni stan bezpieczeństwa i higieny pracy, l) egzekwuje przestrzeganie przez uczniów i pracowników ustalonego w liceum porządku pracy oraz dbałości o czystość i estetykę szkoły, m) na wniosek lub za zgodą rodziców albo pełnoletniego ucznia Dyrektor szkoły po zasięgnięciu opinii Rady Pedagogicznej i publicznej poradni psychologicznopedagogicznej może zezwolić uczniowi na indywidualny program lub tok nauki oraz wyznaczyć nauczyciela – opiekuna. Odmowa udzielenia zezwolenia następuje w drodze decyzji administracyjnej, n) Dyrektor może z własnej inicjatywy lub na wniosek Rady Rodziców, Rady Pedagogicznej albo Samorządu Uczniowskiego lub innego podmiotu, za zgodą odpowiednio Rady Rodziców i Rady Pedagogicznej, po uzyskaniu opinii Samorządu Uczniowskiego, wprowadzić obowiązek noszenia przez uczniów na terenie szkoły jednolitego stroju, o) Dyrektor liceum przedstawia Radzie Pedagogicznej, nie rzadziej niż dwa razy w roku szkolnym, ogólne wnioski wynikające ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego oraz informacje o działalności szkoły, p) Dyrektor liceum w wykonywaniu swoich zadań współpracuje z Radą Pedagogiczną, rodzicami i Samorządem uczniowskim, q) W przypadku nieobecności Dyrektora zastępuje go Wicedyrektor lub inny nauczyciel tej szkoły wyznaczony przez organ prowadzący , r) Dyrektor wykonuje inne zadania i posiada uprawnienia wynikające z przepisów szczegółowych. § 20 W liceum tworzy się, za zgodą organu prowadzącego, stanowisko Wicedyrektora. § 21 Rada Pedagogiczna 1. W szkole działa Rada Pedagogiczna, która jest kolegialnym organem liceum w zakresie jego Statutowych zadań dotyczących kształcenia, wychowania i opieki. 2. W skład Rady Pedagogicznej liceum wchodzą: Dyrektor i wszyscy nauczyciele. 3. Przewodniczącym Rady Pedagogicznej jest Dyrektor liceum. 4. Przewodniczący przygotowuje i prowadzi zebrania Rady Pedagogicznej, jest odpowiedzialny za zawiadomienie wszystkich jej członków o terminie i porządku zebrania. 5. Zebrania Rady Pedagogicznej są organizowane przed rozpoczęciem roku szkolnego, w każdym okresie w związku z klasyfikowaniem i promowaniem uczniów, po zakończeniu rocznych zajęć dydaktyczno – wychowawczych oraz w miarę bieżących potrzeb. Zebrania mogą być organizowane na wniosek organu sprawującego nadzór pedagogiczny, z inicjatywy Dyrektora szkoły, organu prowadzącego szkołę albo co najmniej 1/3 członków Rady Pedagogicznej. 6. Rada Pedagogiczna ustala regulamin swojej działalności. Zebrania Rady Pedagogicznej są protokołowane. 7. Członkowie Rady Pedagogicznej są zobowiązani do nie ujawniania spraw poruszanych na zebraniach, które mogą naruszać dobro osobiste uczniów lub ich rodziców, a także nauczycieli i innych pracowników szkoły. 8. Uchwały Rady Pedagogicznej zapadają większością głosów, w obecności co najmniej połowy jej członków. Uchwały powinny mieć charakter aktu prawnego. § 22 Kompetencje Rady Pedagogicznej 1. Przygotowuje projekt Statutu Szkoły lub jego zmiany i przedstawia go do zaopiniowania Radzie Rodziców. 2. Przygotowuje projekt i zatwierdza plan pracy liceum po wcześniejszym zaopiniowaniu przez pozostałe organy. 3. Opracowuje szczegółowe zasady systemu oceniania w liceum oraz zadania wychowawcze liceum. 4. Sporządza okresowe i roczne analizy stanu nauczania i wychowania oraz zatwierdza wyniki klasyfikacji i promocji uczniów. 5. Podejmuje uchwały w sprawie skreślenia z listy uczniów lub przeniesienia do innej szkoły. 6. Podejmuje uchwały w sprawie innowacji i eksperymentów pedagogicznych w liceum po zaopiniowaniu ich przez Dyrektora i Radę Rodziców. 7. Podejmuje decyzje w sprawie indywidualnych programów nauczania oraz ukończenia liceum w skróconym czasie przez uczniów szczególnie uzdolnionych. 8. Ustala organizację doskonalenia zawodowego nauczycieli. 9. Organizuje i ustala skład zespołów nauczycielskich (przedmiotowych, problemowych, wychowawczych). Do zespołów programowych należy tworzenie zestawów programów dla każdej klasy. Zespół wychowawczy zajmuje się tworzeniem wieloletniego programu wychowawczego i profilaktycznego szkoły. 10. Rada Pedagogiczna organizuje współdziałanie z rodzicami. 11. W zebraniach Rady Pedagogicznej mogą brać udział z głosem doradczym osoby zaproszone przez jej przewodniczącego z własnej inicjatywy lub na wniosek Rady Pedagogicznej. 12. Podejmuje decyzje w sprawie dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb ucznia w oparciu o opinię poradni pedagogicznej. Nauczyciel na podstawie takiej decyzji Rady Pedagogicznej jest zobowiązany dostosować wymagania edukacyjne w stosunku do dziecka ze stwierdzonymi dysfunkcjami. 13. Rada Pedagogiczna opiniuje: a) projekt planu finansowego liceum, b) projekt organizacji pracy liceum, w tym tygodniowy przydział i rozkład zajęć lekcyjnych i pozalekcyjnych, c) wnioski Dyrektora liceum o przyznanie nauczycielom odznaczeń, nagród Ministra Edukacji Narodowej i Sportu, Kuratora Oświaty, Starosty Powiatu Tarnogórskiego oraz innych ważnych wyróżnień, d) propozycje Dyrektora liceum w sprawie przydziału nauczycielom stałych prac i zajęć w ramach wynagrodzenia zasadniczego i płatnych dodatkowo zajęć dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, e) kandydatury Wicedyrektora wskazane przez Dyrektora liceum, f) spośród przedstawionych przez nauczycieli programów nauczania oraz podręczników, po zasięgnięciu opinii Rady Rodziców, szkolny zestaw programów nauczania oraz szkolny zestaw podręczników, biorąc pod uwagę możliwości uczniów, a w przypadku podręczników również: - przystosowanie dydaktyczne i językowe podręcznika do możliwości uczniów, - wysoką jakość wykonania podręcznika umożliwiającą korzystanie z niego przez kilka lat, - szkolny zestaw podręczników składa się z nie więcej niż trzech podręczników do każdego zakresu kształcenia z danych zajęć edukacyjnych, - szkolny zestaw podręczników obowiązuje przez trzy lata szkolne, g) zmiany w szkolnym zestawie podręczników lub szkolnym zestawie programów nauczania, na wniosek nauczyciela lub Rady Rodziców, z tym że zmiana w tych zestawach nie może nastąpić w trakcie roku szkolnego. § 23 Rada Rodziców 1. W szkole działa Rada Rodziców, która reprezentuje ogół rodziców uczniów. 2. W skład Rady Rodziców wchodzi po jednym przedstawicielu rad oddziałowych, wybranych w tajnych wyborach przez zebranie rodziców uczniów danego oddziału,. 3. Wybory przeprowadza się na pierwszym zebraniu rodziców w każdym roku szkolnym, w wyborach tych jednego ucznia reprezentuje jeden rodzic. 4. Rada Rodziców uchwala regulamin swojej działalności, w którym określa w szczególności: a) wewnętrzną strukturę i tryb pracy rady, b) szczegółowy tryb przeprowadzania wyborów do Rady Rodziców szkoły. 5. Rada Rodziców może występować do Dyrektora i innych organów szkoły, organu prowadzącego szkołę oraz organu sprawującego nadzór pedagogiczny z wnioskami i opiniami we wszystkich sprawach szkoły. § 24 1. Do kompetencji Rady Rodziców należy: a) uchwalanie w porozumieniu z Radą Pedagogiczną: - programu wychowawczego szkoły realizowanego przez nauczycieli, obejmującego wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, - programu profilaktyki dostosowanego do potrzeb rozwojowych uczniów, obejmującego wszystkie treści i działania o charakterze profilaktycznym skierowane do uczniów, nauczycieli i rodziców, b) opiniowanie programu i harmonogramu poprawy efektywności kształcenia lub wychowania szkoły, jeżeli taki istnieje, c) opiniowanie planu finansowego składanego przez Dyrektora szkoły. d) Opiniowanie Statutu Szkoły. 2. Jeżeli Rada Rodziców w terminie 30 dni od dnia rozpoczęcia roku szkolnego nie uzyska porozumienia z Radą Pedagogiczną w sprawie programu wychowawczego i programu profilaktyki, program ten ustala Dyrektor szkoły w uzgodnieniu z organem sprawującym nadzór pedagogiczny. Program ustalony przez Dyrektora szkoły obowiązuje do czasu uchwalenia programu przez Radę Rodziców w porozumieniu z Radą Pedagogiczną. 3. W celu wspierania działalności Statutowej szkoły, Rada Rodziców może gromadzić fundusze z dobrowolnych składek rodziców oraz innych źródeł. Zasady wydatkowania funduszy Rady Rodziców określa regulamin Rady Rodziców. Samorząd Uczniowski 1. W liceum działa Samorząd Uczniowski, zwany dalej „Samorządem" 2. Samorząd tworzą wszyscy uczniowie szkoły. 3. Zasady wybierania i działania organów Samorządu określa regulamin uchwalany przez ogół uczniów w głosowaniu równym, tajnym i powszechnym. Organy Samorządu są jedynymi reprezentantami ogółu uczniów. 4. Regulamin Samorządu nie może być sprzeczny ze Statutem szkoły. 5. Samorząd reprezentuje interesy społeczności uczniowskiej wobec Dyrektora, Rady Pedagogicznej i Rady Rodziców. 6. Samorząd przedstawia Radzie Rodziców, Radzie Pedagogicznej oraz Dyrektorowi liceum wnioski i opinie we wszystkich sprawach liceum dotyczących realizacji podstawowych praw uczniów, takich jak: - prawo do zapoznania się z programem nauczania, jego treścią, celami i stawianymi wymaganiami, - prawo do jawnej i umotywowanej oceny postępów w nauce i zachowaniu, - prawo redagowania i wydawania gazety szkolnej, - prawo do organizacji życia szkolnego, umożliwiającego zachowanie właściwych proporcji między wysiłkiem szkolnym, a możliwością rozwijania i zaspakajania własnych zainteresowań, - prawo organizowania działalności kulturalnej, oświatowej, sportowej oraz rozrywkowej zgodnie z własnymi potrzebami i możliwościami organizacyjnymi, w porozumieniu z Dyrektorem, - prawo wyboru nauczyciela, pełniącego rolę opiekuna Samorządu, - prawo współdecydowania o formach i tematyce zajęć pozalekcyjnych. 7. Opiniuje karę skreślenia ucznia. § 26 Współdziałanie organów liceum: 1. Organy liceum współdziałają ze sobą w sprawach wychowania i kształcenia uczniów. 2. Wszystkie organy mają zapewnioną swobodę działania i podejmowania decyzji w granicach swoich kompetencji określonych Ustawą, Statutem i regulaminami ich działania. 3. Działające w liceum organy informują się wzajemnie o podstawowych kierunkach planowanej i prowadzonej działalności. § 27 Współpraca z rodzicami. 1. Rodzice i nauczyciele współpracują ze sobą w sprawach wychowania i kształcenia młodzieży. 2. Celem współpracy nauczycieli i rodziców jest usprawnianie pracy wychowawczej z uczniami poprzez: a) lepsze poznanie poszczególnych uczniów w środowisku szkolnym i domowym, b) włączanie rodziców w pracę na rzecz ogółu uczniów, c) wymianę spostrzeżeń dotyczących rozwoju fizycznego, psychicznego i społecznego uczniów. 3. Rodzice i nauczyciele współpracują na zasadzie partnerstwa z poszanowaniem swoich praw i obowiązków wynikających z przepisów prawa i określonych w Statucie. 4. Rodzice mają prawo do: a) znajomości zadań i zamierzeń dydaktyczno – wychowawczych w danej klasie, b) znajomości wewnątrzszkolnego systemu oceniania, c) indywidualnej informacji na temat swojego dziecka, jego zdolności, zahamowań, postępów i przyczyn trudności w nauce, d) porad w sprawach wychowania i kształcenia swoich dzieci, e) wnioskowania o udzielenie ich dzieciom pomocy indywidualnej w formach określonych w Statucie i przepisach prawa, f) respektowania przez szkołę ich praw rodzicielskich wynikających z odrębnych przepisów, w tym w szczególności uprawnień zawartych w prawie oświatowym. 5. Rodzice mają obowiązek: a) zapewnienia regularnego uczęszczania ucznia na zajęcia szkolne, b) zapewnienia uczniowi warunków umożliwiających przygotowanie się do zajęć, a w szczególności: - wyposażenie w niezbędne podręczniki i przybory szkolne, - dbania o prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny dziecka, - zorganizowanie czasu i miejsca do nauki, c) współpracy z wychowawcą w sprawach nauki, wychowania i opieki poprzez: - systematyczne śledzenie postępów dziecka, - zapoznawanie się z informacjami oraz ocenami umieszczonymi przez nauczycieli w zeszytach przedmiotowych, - pisemne lub osobiste usprawiedliwianie nieobecności ucznia w szkole. d) uczestniczenia w zebraniach rodzicielskich. 6. Formami współpracy rodziców i nauczycieli w liceum są: zebrania z rodzicami, udział w pracach społecznych i inwestycjach na rzecz klasy, szkoły, konsultacje, kontakty telefoniczne i korespondencyjne, działalność w Radzie Rodziców, współudział w pracy dydaktycznej szkoły, w tym właściwe motywowanie młodzieży do nauki. Stałe zebrania z rodzicami szkoła organizuje co najmniej dwa razy w ciągu semestru. Ponadto mogą być organizowane: - spotkania z rodzicami, których dzieci mają trudności w nauce, - spotkania z inicjatywy rodziców. 7. O terminach spotkań informuje Dyrektor liceum poprzez wychowawców klas. W wypadkach szczególnych termin ustala wychowawca klasy i informuje przez uczniów. 8. We wrześniu każdego roku szkolnego organizuje się informacyjne zebranie rodziców. § 28 Zasady wymiany informacji pomiędzy rodzicami a liceum: a) informacji o zachowaniach uczniów i jego wynikach dydaktycznych udziela przede wszystkim wychowawca klasy, b) informacje o programach nauczania, kryteriach wymagań na poszczególne oceny szkolne, o obowiązkowych pomocach szkolnych przekazuje rodzicom wychowawca klasy na pierwszym w roku szkolnym zebraniu rodziców, c) rodzice na spotkaniach śródokresowych mogą korzystać z informacji obecnych w szkole nauczycieli poszczególnych przedmiotów, d) obok informacji przekazywanych na ogólnych spotkaniach, każdy z rodziców ma prawo do indywidualnych informacji od wychowawców, nauczycieli poszczególnych przedmiotów oraz Dyrekcji liceum, e) wychowawcy zapoznają rodziców z głównymi dokumentami szkolnymi, wskazują miejsce, w których są dostępne. § 29 Rozwiązywanie konfliktów pomiędzy organami liceum: a) konflikty pomiędzy organami liceum z wyłączeniem Dyrektora, rozwiązuje Dyrektor liceum w ramach swych kompetencji, b) Dyrektor liceum wnoszone do niego sprawy rozstrzyga z zachowaniem prawa oraz dobra publicznego, c) Dyrektor liceum rozstrzyga sprawy sporne wśród członków Rady Pedagogicznej. d) przyjmuje wnioski i bada skargi dotyczące nauczycieli oraz pracowników administracji i obsługi, e) w sytuacjach konfliktowych między uczniem a nauczycielem ustala się zasady postępowania: - uczeń zgłasza problem wychowawcy, który jest głównym mediatorem w jego sprawie, - sprawy nie rozstrzygnięte kierowane są do Dyrektora liceum, którego decyzje są ostateczne, f) Dyrektor liceum w swej działalności negocjatorskiej powinien kierować się zasadami obiektywizmu, sprawiedliwości oraz przestrzegać postanowień zawartych w Statucie; g) sprawy sporne między Dyrektorem liceum a organami liceum rozstrzyga organ prowadzący szkołę. IV. ORGANIZACJA PRACY LICEUM § 30 Terminy rozpoczynania i kończenia zajęć dydaktyczno-wychowawczych, przerw świątecznych oraz ferii zimowych i letnich określają przepisy w sprawie organizacji roku szkolnego. 1. Szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w danym roku szkolnym określa arkusz organizacji liceum opracowany przez Dyrektora liceum, z uwzględnieniem szkolnego planu nauczania, o którym mowa w przepisach w sprawie ramowych planów nauczania - najpóźniej do dnia 30 kwietnia każdego roku. Arkusz organizacji szkoły zatwierdza organ prowadzący liceum, po zaopiniowaniu przez organ nadzorujący, do dnia 30 maja danego roku. 2. W arkuszu organizacji liceum zamieszcza się w szczególności liczbę pracowników liceum, ogólną liczbę godzin przedmiotów i zajęć obowiązkowych oraz liczbę godzin przedmiotów nadobowiązkowych, w tym kół zainteresowań i innych zajęć pozalekcyjnych oraz liczbę godzin zajęć prowadzonych przez poszczególnych nauczycieli. 3. Na podstawie zatwierdzonego arkusza organizacji liceum Dyrektor, z uwzględnieniem zasad ochrony zdrowia i higieny pracy, ustala tygodniowy rozkład zajęć określający organizację zajęć edukacyjnych. Ze względu na realizację zajęć w grupach międzyoddziałowych dopuszcza się tzw. okienka uczniowskie. W tym czasie szkoła zapewnia uczniom opiekę. § 32 1. Jednostką organizacyjną liceum jest oddział, grupa oddziałowa lub grupa międzyoddziałowa złożone z uczniów, którzy w jednorocznym kursie nauki danego roku szkolnego uczą się wszystkich przedmiotów obowiązkowych określonych planem nauczania zgodnym z odpowiednim ramowym planem nauczania. 2. Nauczanie języków obcych organizowane jest w zespołach międzyoddziałowych z uwzględnieniem stopnia opanowania drugiego języka obcego przez uczniów. 3. Podział oddziałów na grupy i tworzenie grup międzyoddziałowych ustala Dyrektor Liceum na podstawie odrębnych przepisów. 4. Uczniowie realizują od dwóch do czterech przedmiotów w zakresie rozszerzonym, ujętych w podstawie programowej. 5. Przeciętna liczba uczniów w oddziale liceum powinna wynosić 30 osób. 6. Podstawową formą pracy liceum są zajęcia dydaktyczno – wychowawcze prowadzone w systemie klasowo – lekcyjnym. 7. Godzina lekcyjna trwa 45 minut. 8. Uwzględniając wysokość środków finansowych posiadanych przez liceum corocznie dokonuje się podziału oddziałów na grupy, na określonych zajęciach, zgodnie z przepisami w sprawie ramowych planów nauczania. 9. Niektóre zajęcia obowiązkowe mogą być prowadzone poza systemem klasowo – lekcyjnym, np. w grupach międzyoddziałowych, podczas wyjazdów (obozy naukowe). 10. Przedmioty uzupełniające mogą być realizowane w formie bloków przedmiotowych. 11. Liczba uczestników kół i zespołów zainteresowań, zajęć fakultatywnych organizowanych w grupach międzyklasowych, a finansowanych z budżetu liceum, nie może być niższa niż 7 uczniów. 12. Oddziałem opiekuje się nauczyciel wychowawca. 13. Dla zapewnienia ciągłości i skuteczności pracy wychowawczej wskazane jest, aby nauczyciel wychowawca opiekował się danym oddziałem w ciągu całego etapu edukacyjnego. 14. Formy spełnienia zadań przez nauczyciela wychowawcę są dostosowane do wieku uczniów, ich potrzeb oraz warunków środowiskowych liceum. 15. Uczniowie liceum są objęci obowiązkiem nauki do ukończenia 18 roku życia. Uczeń może powtarzać klasę również po ustaniu obowiązku nauki, jednak nie dłużej niż do ukończenia 21 roku życia. W szczególnych przypadkach Rada Pedagogiczna może wyrazić zgodę na podwyższenie wieku. 16. Przewodniczący Państwowej Komisji Egzaminacyjnej ustala termin wyboru przedmiotów do matury pisemnej i ustnej oraz termin zmian w wyborze przedmiotów, informując o tym zainteresowanych w terminach zgodnych z harmonogramem CKE. 17. W szkole mogą być tworzone innowacje pedagogiczne. 18. Do realizacji celów Statutowych liceum zapewnia uczniom możliwość korzystania z pomieszczeń do nauki z niezbędnym wyposażeniem, biblioteki, gabinetu higienistki szkolnej oraz sali gimnastycznej. Pomieszczenia te mogą być wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem. 19. W II semestrze klasy I uczniowie wypisują Deklaracje dotyczące wyboru dwóch do czterech rozszerzeń przedmiotowych, obowiązujących w klasie II i III. Deklaracje potwierdzają podpisem rodzice uczniów / opiekunowie prawni. W dniu zakończenia nauki w klasie I w/w Deklaracje stają się wyborami ostatecznymi, a zmian można dokonywać jedynie za zgodą nauczyciela odpowiedzialnego za plan zajęć, nauczyciela prowadzącego dane rozszerzenia przedmiotowe i dyrektora szkoły. Zmian dokonuje się pisemnie (wzory wniosków aneksów w załączeniu). 20. W każdej klasie pierwszej uczeń ma prawo dowolnie wybrać rozszerzenia przedmiotowe lub jedną ze specjalizacji: politechniczna, humanistyczna, przyrodnicza. W przypadku wyboru specjalizacji uczeń wybiera jeden z proponowanych bloków rozszerzeń. 21. Liceum, w przypadku dokonania naboru prowadzi oddziały dwujęzyczne z językiem angielskim jako drugim językiem nauczania. 22. W oddziałach dwujęzycznych proporcje zajęć z przedmiotu prowadzonego w języku polskim i drugim obcym języku nauczania ustala nauczyciel, uwzględniając wymagania kształcenia dwujęzycznego i stopień opanowania przez uczniów drugiego języka nauczania. 23. Oddział dwujęzyczny daje możliwość przystąpienia do Matury Międzynarodowej. 24. Szczegółowe wytyczne dotyczące realizacji programu Matury Międzynarodowej określają odrębne przepisy. § 33 1. W liceum funkcjonuje biblioteka szkolna. 2. Biblioteka szkolna jest pracownią szkolną służącą realizacji potrzeb i zainteresowań uczniów, zadań dydaktyczno-wychowawczych liceum, doskonaleniu warsztatu pracy nauczyciela, popularyzowaniu wiedzy pedagogicznej wśród rodziców oraz w miarę możliwości wiedzy o regionie. 3. Z biblioteki mogą korzystać uczniowie, nauczyciele i inni pracownicy liceum oraz rodzice. 4. Pomieszczenia biblioteki szkolnej umożliwiają: a) gromadzenie i opracowywanie zbiorów, b) korzystanie ze zbiorów w czytelni i wypożyczanie ich poza bibliotekę, c) prowadzenie przysposobienia czytelniczo-informacyjnego uczniów (w grupach bądź w oddziałach), d) korzystanie z zasobów Internetu w ramach bibliotecznego centrum informacji. 5. Godziny pracy biblioteki powinny umożliwiać dostęp do jej zbiorów podczas zajęć lekcyjnych i po ich zakończeniu. 6. Zadania nauczyciela bibliotekarza: a) praca pedagogiczna: - udostępnianie zbiorów, - udzielanie informacji bibliotecznych, katalogowych i innych, - poradnictwo w wyborach czytelniczych, - przysposobienie czytelnicze, - inspirowanie pracy aktywu czytelniczego, - informowanie nauczycieli o czytelnictwie uczniów, analizowanie stanu czytelnictwa na posiedzeniach rad pedagogicznych, b) prace organizacyjne: - gromadzenie zbiorów , - ewidencja zbiorów , - opracowanie biblioteczne zbiorów, - selekcja zbiorów, - konserwacja katalogów, - organizacja warsztatu informacyjnego, - organizacja udostępniania zbiorów , - planowanie, sprawozdawczość, odpowiedzialność materialna. 7. W wykonywaniu swych zadań biblioteka współpracuje z wychowawcami, nauczycielami oraz pozaszkolnymi placówkami upowszechniania kultury. 8. Szczegółowe rozwiązania określa Regulamin Biblioteki Szkolnej oraz Regulamin Centrum Multimedialnego, który nie może być sprzeczny ze Statutem Szkoły. § 34 1. Przy Liceum Ogólnokształcącym w Radzionkowie działa Stowarzyszenie Przyjaciele Liceum. 2. Celem Stowarzyszenia jest prowadzenie działalności oświatowej i kulturalnej zwłaszcza w zakresie inicjowania, wspierania i pomocy w przedsięwzięciach edukacyjno – kulturalnych, w szczególności na rzecz dzieci i młodzieży oraz rodzin w trudnej sytuacji życiowej. 3. Szczegółowe przepisy dotyczące działalności Stowarzyszenia określa Statut Stowarzyszenia Przyjaciele Liceum przy Liceum Ogólnokształcącym im. Powstańców Śląskich w Radzionkowie. V. NAUCZYCIELE I INNI PRACOWNICY SZKOŁY § 35 W szkole zatrudnia się nauczycieli oraz pracowników administracji i obsługi. Zasady zatrudniania nauczycieli i innych pracowników określają odrębne przepisy. § 36 Zadania nauczyciela 1. Nauczyciel prowadzi pracę dydaktyczną i opiekuńczą oraz jest odpowiedzialny za jakość i wyniki tej pracy, także za bezpieczeństwo powierzonych jego opiece uczniów. 2. Do obowiązków nauczyciela należy w szczególności: - przestrzeganie praw dziecka i praw ucznia oraz upowszechnianie wiedzy o tych prawach, - odpowiedzialność za życie i zdrowie oraz bezpieczeństwo uczniów w czasie swoich zajęć i dyżurów, - kontrola obecności uczniów na każdych zajęciach, - dyżury w czasie przerw zgodnie z opracowanym harmonogramem, - zapewnienie prawidłowego przebiegu procesu dydaktycznego; podnoszenie poziomu wiedzy merytorycznej i metodycznej, - realizacja zadań wyznaczonych i przydzielonych corocznie przez Dyrektora, - realizacja programu wychowawczego i profilaktycznego liceum, - uczestnictwo w posiedzeniach Rady Pedagogicznej, - zapoznanie się z aktualnym stanem prawnym w oświacie, - natychmiastowa reakcja na wszelkie dostrzeżone sytuacje lub zachowania uczniów stanowiące zagrożenie bezpieczeństwa w szkole, - zwracanie uwagi na zasadność przebywania na terenie szkoły osób postronnych, - natychmiastowe zawiadomienie Dyrektora o wszelkich dostrzeżonych zdarzeniach noszących znamiona przestępstwa lub stanowiących zagrożenie dla zdrowia lub życia uczniów. 3. Szczegółowe zadania nauczycieli i innych pracowników szkoły w zakresie bezpieczeństwa uczniów regulują odrębne przepisy. 4. Nauczyciel realizuje program kształcenia, wychowania i opieki w powierzonych przedmiotach, klasach i zespołach, osiągając w stopniu optymalnym cele szkoły ustalone w programach przyjętych przez szkołę. Ponadto: - wybiera program nauczania oraz podręcznik spośród programów i podręczników dopuszczonych do użytku szkolnego, - ma prawo opracowania własnego programu nauczania, - wybrany program nauczania oraz podręcznik przedstawia Radzie Pedagogicznej do dnia 15 czerwca, - odpowiada służbowo przed Dyrektorem szkoły za poziom wyników dydaktyczno-wychowawczych w swoim przedmiocie oraz klasach i zespołach stosownie do realizowanego programu i warunków, w jakich działał, - informuje rodziców uczniów, wychowawcę klasy, dyrekcję oraz Radę Pedagogiczną o wynikach dydaktyczno-wychowawczych swoich uczniów, - decyduje o ocenie bieżącej, semestralnej i rocznej postępów swoich uczniów, kierując się bezstronnością, obiektywizmem oraz sprawiedliwym traktowaniem i ocenianiem wszystkich uczniów zgodnie z obowiązującymi przepisami, - współdecyduje o ocenie z zachowania uczniów, wnioskuje w sprawie nagród i wyróżnień oraz kar regulaminowych, - prowadzi prawidłowo dokumentację pedagogiczną, - ma prawo tworzyć i realizować programy nauczania zgodnie z obowiązującymi przepisami, - odpowiada za stan warsztatu pracy, sprzętu i urządzeń oraz przydzielonych środków dydaktycznych, - wnioskuje o wzbogacenie warsztatu pracy lub jego modernizację do Dyrektora szkoły, - wspiera swoją postawą i działaniami pedagogicznymi rozwój psychofizyczny uczniów, ich zdolności i zainteresowania, - udziela pomocy w przezwyciężaniu niepowodzeń szkolnych w oparciu o rozpoznanie potrzeb uczniów w formie organizacji pomocy koleżeńskiej, - bierze udział w różnych formach doskonalenia zawodowego organizowanego w szkole i przez instytucje wspomagające szkołę. § 37 1. Nauczyciele prowadzący zajęcia w danym oddziale tworzą zespół, którego zadaniem jest w szczególności ustalenie dla danego oddziału zestawu programów nauczania z zakresu kształcenia ogólnego, programu nauczania w danym profilu. 2. Dyrektor szkoły może tworzyć zespoły wychowawcze, zespoły przedmiotowe lub inne zespoły problemowo-zadaniowe. Pracą zespołu kieruje przewodniczący powoływany przez Dyrektora szkoły na wniosek zespołu. 3. Nauczyciele prowadzący zajęcia w danym oddziale szkolnym tworzą zespół, którego celem jest planowanie i koordynowanie udzielania pomocy psychologicznopedagogicznej uczniowi. W skład zespołu wchodzą także specjaliści zatrudnieni w szkole (pedagog, psycholog). 4. Koordynatorem pracy zespołu jest nauczyciel wychowawca danej klasy. Do zadań zespołu należy: a. rozpoznanie i ustalenie zakresu, w którym uczeń wymaga pomocy psychologicznopedagogicznej z uwagi na indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne oraz możliwości psychofizyczne, w tym szczególne uzdolnienia; b. określenie i przedłożenie najpóźniej do 30 kwietnia każdego roku zalecanych form, sposobów i okresu udzielania uczniowi pomocy psychologiczno-pedagogicznej w kolejnym roku szkolnym; c. opracowanie planu działań wspierających bądź indywidualnego programu edukacyjno-terapeutycznego dla każdego ucznia wymagającego pomocy psychologiczno-pedagogicznej najpóźniej do 30 września każdego roku; d. dokonanie oceny efektywności pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej uczniowi, w tym efektywności realizowanych zajęć, dotyczącej: - danej formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej - po zakończeniu jej udzielania; - pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielonej w danym roku szkolnym - przed opracowaniem arkusza organizacji na kolejny rok szkolny. § 38 Nauczyciel wychowawca 1. Dyrektor liceum powierza każdy oddział opiece wychowawczej jednemu z nauczycieli uczących w danym oddziale, zwanemu dalej wychowawcą. 2. Wychowawca pełni swoją funkcję w stosunku do powierzonego mu oddziału do chwili ukończenia przez uczniów tej klasy pełnego etapu edukacyjnego, włączając sesje egzaminacyjne. 3. Na uzasadniony wniosek Rady Pedagogicznej, Rady Rodziców lub Samorządu Uczniowskiego, Dyrektor może zmienić wychowawcę klasy w razie: - negatywnego rażącego zaniedbywania obowiązków wychowawczych, - negatywnego wpływu wychowawczego, - długotrwałej choroby lub urlopu zdrowotnego. 4. Zmiana może być dokonana również na skutek uzasadnionej prośby wniesionej do Dyrektora liceum przez samego wychowawcę. 5. Zadaniem wychowawcy jest sprawowanie opieki wychowawczej nad uczniami, a w szczególności: - tworzenie warunków wspomagających wszechstronny rozwój ucznia, - przygotowanie ucznia do życia w rodzinie i społeczeństwie, - rozwijanie umiejętności rozwiązywania przez wychowanków życiowych problemów, - kształtowanie atmosfery dobrej pracy, życzliwości, koleżeństwa i przyjaźni wśród uczniów, - współpraca z rodzicami uczniów. 6. Wychowawca w celu realizacji zadań, o których mowa w ust.5 powinien: - diagnozować warunki życia i nauki swoich wychowanków, - otaczać opieką każdego ucznia swojej klasy, - kształtować właściwe stosunki pomiędzy uczniami, opierając je na tolerancji i poszanowaniu godności osoby ludzkiej, - współpracować z nauczycielami uczącymi w jego klasie w celu uzgodnienia działań wychowawczych, - systematycznie śledzić frekwencję na zajęciach, postępy w nauce i zachowaniu swoich wychowanków, - utrzymywać stały kontakt z rodzicami uczniów w sprawach postępów w nauce i zachowaniu, - systematycznie informować rodziców uczniów o trudnościach rozwojowych i wychowawczych, - razem z uczniami uczestniczyć w uroczystościach i imprezach szkolnych. § 39 1. Zadania i obowiązki psychologa i pedagoga szkolnego. a) Do zadań pedagoga należy w szczególności: - rozpoznawanie indywidualnych potrzeb uczniów oraz analizowanie przyczyn niepowodzeń szkolnych, - określanie form i sposobów udzielania uczniom, w tym uczniom z wybitnymi uzdolnieniami, pomocy psychologiczno – pedagogicznej, odpowiednio do rozpoznanych potrzeb, - organizowanie i prowadzenie różnych form pomocy psychologiczno – pedagogicznej dla uczniów, rodziców i nauczycieli, - podejmowanie działań wychowawczych i profilaktycznych wynikających z Programu Wychowawczego Szkoły i Szkolnego Programu Profilaktyki, w stosunku do uczniów, z udziałem rodziców i nauczycieli, - wspieranie działań wychowawczych i opiekuńczych nauczycieli, wynikających z Programu Wychowawczego Szkoły i Szkolnego Programu Profilaktyki, - planowanie i koordynowanie zadań realizowanych przez szkołę na rzecz uczniów, rodziców i nauczycieli w zakresie wyboru przez uczniów kierunku kształcenia i zawodu, gdy w szkole nie jest zatrudniony doradca zawodowy, - działanie na rzecz zorganizowania opieki i pomocy materialnej uczniom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej, 1. b) Do zdań psychologa należy w szczególności: - prowadzenie badań i działań diagnostycznych dotyczących poszczególnych uczniów, w tym diagnozowanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych, a także wspieranie mocnych stron uczniów, - diagnozowanie sytuacji wychowawczych w celu wspierania rozwoju ucznia, określania odpowiednich form pomocy psychologiczno-pedagogicznej, w tym działań profilaktycznych, mediacyjnych i interwencyjnych wobec uczniów, rodziców i nauczycieli, - organizowanie i prowadzenie różnych form pomocy psychologicznopedagogicznej dla uczniów, rodziców i nauczycieli, - zapewnienie uczniom doradztwa w zakresie wyboru kierunku kształcenia i zawodu, - minimalizowanie skutków zaburzeń rozwojowych, zapobieganie zaburzeniom zachowania oraz realizacja różnych form pomocy psychologicznopedagogicznej w środowisku szkolnym i pozaszkolnym poszczególnych uczniów, - wspieranie wychowawców klas oraz zespołów wychowawczych i innych zespołów problemowo-zadaniowych w działaniach wynikających z programu wychowawczego szkoły i programu profilaktyki, - prowadzenie terapii indywidualnej i grupowej. § 40 Zadania i obowiązki pracowników administracji: - prowadzenie sekretariatów: Dyrektora szkoły i uczniowskiego, - prowadzenie dziennika podawczego, - prowadzenie teczek akt osobowych pracowników, - kompletowanie i prowadzenie dokumentacji związanej z przyjmowaniem i zwalnianiem pracowników, - sporządzanie wymiarów uposażeń dla nauczycieli, pracowników administracji i obsługi, - sporządzanie sprawozdań dotyczących spraw kadrowych, - sporządzanie do ZUS wniosków o renty i emerytury, - prowadzenie ewidencji i przyjmowanie zwolnień lekarskich, - prowadzenie dokumentacji związanej z ocenianiem i awansem zawodowym nauczycieli, - przygotowanie wniosków do nagród, wyróżnień i odznaczeń oraz prowadzenie ich ewidencji, - sporządzanie wykazów pracowników, - prowadzenie dokumentacji związanej z urlopowaniem pracowników, - wydawanie i ewidencjonowanie legitymacji służbowych i ubezpieczeniowych, - opracowywanie regulaminów: funduszu świadczeń socjalnych, pracy, premiowania i nagradzania, - prowadzenie ewidencji uczniów, - przyjmowanie podań do szkoły, - zakładanie arkuszy ocen, - wypisywanie, wydawanie oraz ewidencjonowanie legitymacji szkolnych lub ich duplikatów, - opracowywanie sprawozdań dotyczących uczniów, - prowadzenie archiwum, - udział w pracach inwentaryzacyjnych, - czuwanie nad prawidłową gospodarką finansową, - prowadzenie księgowości analitycznej i syntetycznej, - obliczanie podatków od osób fizycznych, sporządzanie deklaracji i prowadzenie rozliczeń z urzędem skarbowym, - przestrzeganie dyscypliny finansowej, - opracowywanie planów finansowych i ich prawidłowa realizacja, - sporządzanie sprawozdań finansowych, - terminowe przeprowadzanie inwentaryzacji, - wysyłanie pism urzędowych i pobieranie ich z urzędu pocztowego, - uczestniczenie w szkoleniach bhp, - prowadzenie statystyki wypadków i ich analiza. § 41 1. Zadania i obowiązki pracowników obsługi: - dbałość o zgodny z przepisami stan techniczny obiektów, dokonywanie napraw i konserwacji sprzętu, urządzeń i środków dydaktycznych, - systematyczna dbałość o czystość obiektów szkolnych i ich otoczenia, - wydawanie i przyjmowanie kluczy do pomieszczeń szkolnych, - nadzór nad obiektami, - sprzątanie pomieszczeń szkolnych, - uczestniczenie w szkoleniach bhp, - udział w przeglądach obiektów szkolnych, - malowanie pomieszczeń, konserwacja ogrodzenia, - wykonywanie nieskomplikowanych prac murarskich. VI. ZASADY REKRUTACJI UCZNIÓW LICEUM § 42 1. Podstawą przyjęcia ucznia do pierwszej klasy liceum jest świadectwo ukończenia trzyletniego gimnazjum oraz wynik testu kompetencji. 2. O przyjęciu kandydata do klasy pierwszej liceum decydują: - suma punktów pochodzących z przeliczenia wyników testu kompetencyjnego i uzyskanych na świadectwie ukończenia gimnazjum. Dolną granicę umożliwiającą przyjęcie ucznia do liceum określa corocznie Komisja Rekrutacyjna powoływana przez Dyrektora, - dodatkowe kryteria ustalone przez Dyrektora Liceum w porozumieniu z Radą Pedagogiczną w oparciu o aktualne przepisy. 3. Zasady naboru do liceum są ustalane corocznie w oparciu o aktualne przepisy, przez zespół nauczycieli powołany w tym celu przez Dyrektora szkoły. VII. UCZNIOWIE LICEUM § 43 1. Na podstawie uchwały Rady Pedagogicznej Dyrektor może skreślić ucznia z listy uczniów liceum, gdy ten: - nie przestrzega postanowień zawartych w Statucie, - permanentnie narusza postanowienia Statutu, np. zaniedbuje obowiązki szkolne poprzez notoryczne wagary, - wchodzi w kolizję z prawem, - demoralizuje innych uczniów poprzez spożywanie na terenie liceum alkoholu lub zażywanie środków psychoaktywnych, - nie spełnia obowiązku szkolnego (przez niespełnienie obowiązku szkolnego należy rozumieć nieusprawiedliwioną nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50% obowiązkowych zajęć edukacyjnych). 2. Skreślenie ucznia z listy następuje w drodze decyzji administracyjnej, po wyczerpaniu wszystkich innych możliwości oddziaływania wychowawczego (takich jak pomoc psychologiczno – pedagogiczna i kary regulaminowe). 3. Nie spełnianie obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. § 44 1. Statut określa prawa i obowiązki ucznia, które są zgodne z Konwencją Praw Dziecka i Powszechną Deklaracją Praw Człowieka. 2. Uczeń ma prawo do: a) przebywania w szkole w czasie obowiązujących go zajęć dydaktycznych oraz dobrowolnych zajęć pozalekcyjnych i pozaszkolnych, b) korzystania ze sprzętu szkolnego, środków dydaktycznych, księgozbioru, c) opieki wychowawczej i warunków pobytu w Liceum, zapewniających bezpieczeństwo, ochronę przed wszelkimi formami przemocy fizycznej bądź psychicznej oraz ochronę i poszanowanie jego godności, d) życzliwego i podmiotowego traktowania w procesie dydaktyczno – wychowawczym, e) rozwijania zainteresowań, zdolności i talentów, f) informacji o wymogach edukacyjnych, g) uczeń ma prawo do wpływania na życie liceum poprzez działalność Samorządową. h) pomocy w razie trudności w nauce, w tym do poprawy ocen zgodnie z ustaleniami nauczycieli, i) przedstawiania wychowawcy klasy, Dyrektorowi i innym nauczycielom swoich problemów oraz uzyskiwania od nich pomocy. § 45 1. Uczeń ma obowiązek: a) znać i przestrzegać postanowienia zawarte w Statucie, b) systematycznie i aktywnie uczestniczyć w zajęciach edukacyjnych i życiu liceum,* c) przynosić na zajęcia podręczniki, zeszyty i inne pomoce wymagane przez nauczyciela, umożliwiające aktywne uczestniczenie w lekcjach i zdobywanie wiedzy i umiejętności, d) systematycznie pracować nad poszerzaniem swej wiedzy i umiejętności, e) dbać o honor i dobre imię liceum, f) posiadać legitymację szkolną, g) uczęszczać na zajęcia w stroju odpowiednim do rodzaju zajęć, w których uczestniczy: - w czasie lekcji z kultury fizycznej (wychowania fizycznego) obowiązuje ucznia strój sportowy (ubiór i obuwie) zalecone przez nauczyciela, - w czasie innych zajęć obowiązuje skromne, nie wyzywające, schludne i adekwatne do sytuacji ubranie, - ubiór ucznia, fryzura i makijaż nie mogą wskazywać na przynależność do subkultur młodzieżowych, h) przestrzegać zakazu palenia papierosów, picia alkoholu i zażywania środków odurzających, wobec uczniów łamiących w/w zakazy pracownicy liceum wyciągną stosowne konsekwencje, włącznie z przeprowadzeniem testów na obecność w organizmie środków odurzających, i) poruszać się na terenie szkoły w obuwiu zmiennym – szczególnie w okresie od jesieni do wiosny, j) korzystać z szatni w celu zostawienia tam płaszczy i kurtek, których nie wolno wnosić na lekcje (chyba , że zezwoli na to nauczyciel), k) przystąpić do egzaminu maturalnego i innych egzaminów w stroju wizytowym, l) bez względu na wiek uczeń ma obowiązek przedkładania wychowawcy pisemnego usprawiedliwienia opuszczonych zajęć edukacyjnych, podpisanego przez rodzica lub opiekuna prawnego, m) uczeń ma obowiązek bezwzględnego podporządkowania się poleceniom i zrządzeniom Dyrektora liceum; n) przestrzegać zakazu korzystania w czasie zajęć z telefonów komórkowych oraz urządzeń służących do rejestracji i odtwarzania dźwięku i obrazu, o) przestrzegać zasad współżycia społecznego, a w szczególności: - okazywać szacunek nauczycielom i kolegom, - przeciwstawiać się przejawom brutalności i wulgarności, - szanować wolność i godność osobistą drugiego człowieka, - naprawić wyrządzoną przez siebie szkodę. * Poprzez aktywne i systematyczne uczestniczenie w zajęciach i w życiu szkoły rozumie się między innymi wydatki obligatoryjnie wymagane przez szkołę na posiadanie i korzystanie z niżej wymienionych usług, pomocy i przyborów szkolnych: a) artykuły biurowe, papiernicze i szkolne: papier do drukarki, druki papieru A-4, zeszyty, notesy, kredki, pisaki, mazaki, toner do drukarki, tusz do drukarki, płyty CD, płyty CDR, płyty DVD, opakowania płyt i dyskietek, dyskietki, kalkulator, cyrkiel, linijki, długopisy, szkło powiększające, gumki do gumowania, obwoluty, grzbiety do bindowania, kalki, teczki na dokumenty, piórnik, nożyczki, korektor, zszywacz, dziurkacz, itp. b) podręczniki, lektury, słowniki, atlasy, encyklopedie, repetytoria, gazety, czasopisma tematyczne ściśle związane z nauką w szkole, c) strój sportowy niezbędny na lekcje wychowania fizycznego: spodnie sportowe (dresowe), spodenki, szorty, getry, legginsy, bluza sportowa, koszulka sportowa, dres sportowy, skarpety, obuwie sportowe (adidasy, halówki, tenisówki, buty piłkarskie), oraz plecak sportowy lub torba sportowa, d) strój galowy tj.: garsonka damska, garnitur, koszula męska, bluzka damska, spódnica damska, sukienka, spodnie męskie i damskie, marynarka, obuwie damskie i męskie do stroju galowego, skarpety, krawat, e) torba szkolna, tornister lub plecak szkolny, f) usługi kserograficzne, g) ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wydatków, h) ubranie i obuwie na zajęcia praktyczne, i) wszelkie inne wydatki, które są niezbędne i wymagane na zajęcia związane z nauką zawodu. § 46 Nagrody. 1. Wniosek o przyznanie nagrody może złożyć: wychowawca klasy, nauczyciel, Rada Rodziców, Samorząd Uczniowski. 2. Nagradzane są: - osiągnięcia w nauce, - osiągnięcia w pracy społecznej na rzecz liceum, - osiągnięcia sportowe, - konkursy i olimpiady, - działalność artystyczna. 3. Rodzaje nagród: - pochwała Dyrektora liceum wobec uczniów, - list pochwalny, - dyplom uznania, - nagroda rzeczowa, - nagroda pieniężna, - świadectwo z wyróżnieniem, - nagroda Burmistrza miasta Radzionków, - inne nagrody ustalone przez władze szkolne. 4. Nagrody są dostosowane do indywidualnych zachowań uczniów. 5. W Liceum przyznawana jest nagroda dyrektora szkoły dla uczniów zdolnych. Nagrody są przyznawane w czterech kategoriach: nauki politechniczne (średnia ocen z matematyki, fizyki, chemii, informatyki, uczestnictwo w konkursach i olimpiadach z w/w przedmiotów, realizacja projektów badawczych, IPN); nauki przyrodnicze (średnia ocen z geografii i biologii oraz pozostałe kryteria); nauki humanistyczne (j. polski, WOS, historia); języki obce. Pod uwagę będzie brana frekwencja ucznia na zajęciach. Nagrody będzie przyznawał Dyrektor szkoły, a uczniów wytypują Zespoły Przedmiotowe na zakończenie II semestru. Szczegółowe zasady przyznawania nagrody określa Regulamin przyznawania nagród dyrektora szkoły dla uczniów zdolnych. § 47 Kary: 1. Wniosek o przyznanie kary może złożyć: nauczyciel wychowawca, Rada Rodziców, Samorząd Uczniowski, Samorząd Klasowy. 2. Kary udzielane są za nieprzestrzeganie zasad opisanych w Statucie liceum. 3. Uczeń może być ukarany za : - nieprzestrzeganie postanowień Statutu, a w szczególności uchybianie obowiązkom, o których mowa w § 43, - nie realizowanie obowiązku nauki, - niekulturalne i obraźliwe zachowanie w stosunku do nauczycieli, kolegów i innych pracowników Liceum, - udowodnioną działalność przestępczą, - posiadanie, spożywanie i rozpowszechnienie w szkole alkoholu, środków odurzających, narkotyków, - celowe niszczenie mienia szkolnego i prywatnego innych osób, - zagarnięcie cudzego mienia, próby wyłudzenia lub wymuszenia, - wszczynanie bójek i uszkodzenia zdrowia innych osób, - psychiczne i fizyczne znęcanie się nad innymi. 4. Rodzaje kar: - upomnienie ustne ucznia przez wychowawcę klasy z adnotacją w dzienniku, - upomnienie ustne przez Dyrektora liceum z adnotacją w dzienniku, - nagana udzielona uczniowi przez Dyrektora z podaniem do wiadomości zbiorowości szkolnej, - skreślenie ucznia z listy uczniów. - zawieszenie ucznia w jego prawach. 5. Nie mogą być stosowane kary naruszające nietykalność i godność osobistą ucznia. 6. Rodzaje kar są dostosowane do indywidualnych zachowań uczniów. 7. Od wymierzonej kary uczeń lub jego rodzice/opiekunowie prawni mają prawo odwołać się w ciągu 14 dni do organu wyższego stopnia niż ten, który karę nałożył. a. od kary nałożonej przez nauczyciela uczeń odwołuje się do Dyrektora szkoły, b. jeżeli kara została nałożona przez Dyrektora uczeń ma prawo odwołać się do Organu Prowadzącego Szkołę lub do Kuratorium Oświaty. 8. Odwołanie, o którym mowa w punkcie 7 składa się w formie pisemnej bezpośrednio do organu rozpatrującego odwołanie. 9. Uczeń oczekując na ostateczny wynik postępowania administracyjnego ma prawo uczęszczać do szkoły. VIII. POSTANOWIENIA KOŃCOWE § 48 Liceum prowadzi i przechowuje dokumentację, zgodnie z odrębnymi przepisami. § 49 1. Liceum może posiadać własny sztandar, godło oraz ceremoniał szkolny. 2. Organizacja i terminy naboru do liceum: a) podstawą prawną naboru do liceum są przepisy ogłaszanego corocznie w odpowiednim terminie postanowienia Śląskiego Kuratora Oświaty o naborze uczniów do szkół ponadgimnazjalnych. b) o przyjęciu ucznia do klasy pierwszej Liceum Ogólnokształcącego im. Powstańców Śląskich decyduje Szkolna Komisja Rekrutacyjna (SKR), powoływana corocznie przez Dyrektora szkoły przed rozpoczęciem naboru, która w oparciu o aktualne przepisy ustala szczegółowe kryteria naboru, oraz określa minimalną ilość punktów za świadectwo i egzamin gimnazjalny, niezbędną do przyjęcia kandydatów do pierwszej klasy liceum. c) ustalone przez SKR kryteria przyjęć kandydatów są ogłaszane w gablocie informacyjnej i podawane do wiadomości zainteresowanym w formie elektronicznej lub w czasie organizowanych w szkole „drzwi otwartych" lub targów edukacyjnych. Termin opublikowania warunków przyjęcia kandydatów do liceum ustala się na dzień 28- go lutego. d) terminy rekrutacji ustalane są corocznie w oparciu o aktualnie obowiązujące przepisy. IX. WEWNĄTRZSZKOLNY SYSTEM OCENIANIA W oparciu o Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 30 kwietnia 2007 roku, z późn. zmianami w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów egzaminów i w szkołach publicznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 83, poz.562) Rada Pedagogiczna Liceum Ogólnokształcącego im. Powstańców Śląskich w Radzionkowie ustala Wewnątrzszkolny System Ocenienia w następującym brzmieniu: 1. Wewnątrzszkolne ocenianie jest dokumentowane w dzienniku lekcyjnym. 2. Dopuszcza się wewnątrzszkolne ocenianie uczniów w innym niż dziennik lekcyjny dokumencie, z tym że ustalone dla ucznia oceny roczne (semestralne) i ocenę z zachowania wpisuje się do dziennika lekcyjnego. 3. Przyjmuje się podział roku szkolnego na dwa okresy klasyfikacyjne. 4. Ocenianiu podlegają: a. osiągnięcia edukacyjne ucznia, b. zachowanie ucznia. Przyjmuje się następującą skalę ocen z zajęć edukacyjnych: a. celujący, b. bardzo dobry, c. dobry, d. dostateczny, e. dopuszczający, f. niedostateczny. 5. Oceny ustala się według następujących kryteriów ogólnych: a) stopień niedostateczny (1) otrzymuje uczeń, którego braki w opanowaniu wiadomości i umiejętności przewidzianych w realizowanym przez nauczyciela programie nauczania uniemożliwiają mu dalsze zdobywanie wiedzy z tego przedmiotu; b) stopień dopuszczający (2) otrzymują uczniowie, którzy pracują nie zawsze systematycznie, rozwiązują typowe problemy o minimalnym stopniu trudności tylko przy pomocy nauczyciela, mają duże kłopoty podczas wykonywania prac domowych, a wiedzę i umiejętności przewidziane w realizowanym programie nauczania opanowali w tak niewielkim stopniu, że może to spowodować wystąpienie problemów z opanowaniem następnych partii materiału i uniemożliwić nadrobienie zaległości; c) stopień dostateczny (3) otrzymują uczniowie, którzy pracują systematycznie i opanowali wiedzę oraz umiejętności przewidziane w programie nauczania jedynie w zakresie podstawowym, a ich orientacja w realizowanym programie rokuje możliwość opanowania dalszych partii materiału i nadrobienia zaległości; d) stopień dobry (4) otrzymują uczniowie, którzy pracują systematycznie i są aktywni na lekcjach, a stopień opanowania wiedzy i umiejętności przewidzianych programem nauczania, mimo pewnych braków, jest zadawalający i nie prognozuje problemów w opanowaniu dalszych treści kształcenia; e) stopień bardzo dobry (5) otrzymują uczniowie, którzy pracują systematycznie i są aktywni na lekcjach, a także w pełni opanowali wiedzę i umiejętności przewidziane w realizowanym programie nauczania; sprawnie wykorzystują nabyte umiejętności do rozwiązywania zadań i problemów w nowych sytuacjach; f) stopień celujący (6) otrzymuje uczniowie, którzy posiedli wiedzę i umiejętności znacznie wykraczające poza poziom przewidziany w realizowanym przez nauczyciela programie nauczania, samodzielnie i twórczo rozwijający własne uzdolnienia lub osiągający sukcesy w konkursach i olimpiadach przedmiotowych, zawodach sportowych i innych. 6. Oceny bieżące (cząstkowe) są zgodne ze skalą ocen roczną i mogą zawierać znaki + (plus) oraz – (minus) oraz inne znaki, ułatwiające nauczycielom wystawienie oceny na koniec półrocza lub roku szkolnego. Znaków + (plus) oraz – (minus) nie może zawierać stopień niedostateczny. 7. Nauczyciele w oparciu o podstawę programową formułują wymagania edukacyjne niezbędne do uzyskania śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych z poszczególnych przedmiotów. Kryteria oceniania (wymagania edukacyjne) są dostępne w formie pisemnej dla rodziców (prawnych opiekunów) i uczniów w sekretariacie szoły, z możliwością wykorzystania ich na miejscu. 8. Tryb i warunki uzyskania wyższej niż przewidywana rocznej oceny z zajęć edukacyjnych ustala nauczyciel uczący w opracowanych przez siebie wymaganiach edukacyjnych i kryteriach oceniania. 9. Nauczyciele na początku każdego roku szkolnego informują uczniów i ich rodziców (opiekunów prawnych) o wymaganiach edukacyjnych wynikających z realizowanego programu nauczania oraz o sposobach sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów. 10. Wychowawcy klas na początku roku szkolnego zapoznają uczniów i ich rodziców (opiekunów prawnych) z rozwiązaniami przyjętymi w Wewnątrzszkolnym Systemie Oceniania. 11. W przypadku gdy tego samego przedmiotu uczy dwóch lub więcej nauczycieli, tworzą oni zespół ustalający wspólne kryteria oceniania (wymagania edukacyjne), pod warunkiem, że realizują ten sam program nauczania. 12. W przypadku, gdy tego samego przedmiotu, na różnych poziomach uczy dwóch nauczycieli, ocenę semestralną/końcoworoczną ustala nauczyciel uczący na podstawie, w porozumieniu z drugim nauczycielem. 13. Nauczyciel jest zobowiązany na podstawie opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb psychofizycznych i edukacyjnych ucznia, u którego stwierdzono zaburzenia i odchylenia rozwojowe lub specyficzne trudności w uczeniu się, uniemożliwiające sprostanie przyjętym przez nauczyciela wymaganiom edukacyjnym. 14. Dyrektor szkoły, na wniosek rodziców (prawnych opiekunów) oraz na podstawie opinii publicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym publicznej poradni specjalistycznej, albo niepublicznej poradni psychologiczno-pedagogicznej, w tym niepublicznej poradni specjalistycznej, zwalnia ucznia z wadą słuchu, z głęboką dysleksją rozwojową, ze sprzężonymi niepełnosprawnościami lub z autyzmem z nauki drugiego języka obcego. Zwolnienie dotyczy całego okresu kształcenia w danym typie szkoły. 15. Dyrektor szkoły zwalnia ucznia z zajęć wychowania fizycznego na podstawie opinii o ograniczonych możliwościach uczestniczenia ucznia w tych zajęciach, wydanej przez lekarza, na czas określony w tej opinii. Szczegóły zwalniania uczniów określa Procedura zwolnienia ucznia z zajęć wychowania fizycznego. 16. Osiągnięcia edukacyjne ucznia mogą być sprawdzane w formie pisemnej lub ustnej albo w obydwu tych formach. Decyzję o formie sprawdzania osiągnięć edukacyjnych podejmuje nauczyciel. Nauczyciel może przyjąć tylko pisemną formę sprawdzania osiągnięć edukacyjnych. 17. Częstotliwość sprawdzania osiągnięć edukacyjnych z poszczególnych przedmiotów ustalają nauczyciele. Przyjmuje się przy tym następujące założenia: a. uczeń jest informowany o terminie klasówek, sprawdzianów i innych prac pisemnych – za wyjątkiem kartkówek, przynajmniej z jednotygodniowym wyprzedzeniem a w dzienniku lekcyjnym nauczyciel zapisuje w odpowiednim miejscu temat sprawdzianu. Tak ustalone terminy prac pisemnych nie powinny być zmieniane. b. W ciągu jednego dnia nauki może być tylko jedna praca pisemna mająca formę klasówki lub sprawdzianu wiadomości (decyduje o tym zapis w dzienniku). W ciągu tygodnia mogą być co najwyżej trzy prace pisemne mające formę klasówki lub sprawdzianu wiadomości. Wyjątkiem są kartkówki obejmujące materiał z aktualnie realizowanej partii materiału, działu lub tematu (w zależności od specyfiki przedmiotu i wymagań edukacyjnych ustalonych przez nauczyciela), które można stosować jako formę sprawdzenia wiedzy wymiennie z pytaniem na każdej lekcji. c. W czasie pisania pracy sprawdzającej wiedzę uczeń nie może korzystać z niedozwolonych materiałów (ściąg) i niedozwolonych form pomocy (odpisywanie). Nauczyciel ma obowiązek dopilnowania, aby praca była pisana samodzielnie i ma prawo, a nawet obowiązek do zabrania uczniowi niedozwolonych pomocy (ściąg). 18. Wychowawca klasy na początku każdego roku szkolnego informuje uczniów, rodziców (prawnych opiekunów) o przyjętych w szkole kryteriach wystawiania ocen z zachowania. 19. Przy ustalaniu oceny z zachowania ocenie podlega: a) wywiązywanie się z obowiązków ucznia (w tym również z frekwencji na zajęciach), b) postępowanie zgodne z dobrem społeczności szkolnej, g. dbałość o honor i tradycje szkoły, h. dbałość o piękne mowy ojczystej, i. dbałość o bezpieczeństwo i zdrowie własne oraz innych osób, j. godne, kulturalne zachowanie się w szkole i poza nią, k. okazywanie szacunku innym osobom. l. zaangażowanie w życie klasy i szkoły; 20. Skala ocen z zachowania: a) wzorowe, b) bardzo dobre c) dobre, d) poprawne, e) nieodpowiednie, f) naganne Skala ocen z zachowania na półrocze i na koniec roku jest taka sama. 21. Oceną wyjściową z zachowania jest ocena dobra, pozostałe zaś odpowiednio mają charakter ocen podwyższonych lub obniżonych, zależnie od zaobserwowanych zachowań ucznia. 22. Uczeń, który w ciągu półrocza opuścił bez usprawiedliwienia więcej niż 10 godzin lekcyjnych (lub na koniec roku – odpowiednio 20 godzin nieusprawiedliwionych) nie powinien otrzymać z zachownia oceny wyżcszej niż 23. nieodpowiednia zwłaszcza jeżeli sumę godzin nieusprawiedliwionych stanowią wybiórczo opuszczane zajęcia (ucieczki z lekcji), a poza tym uczeń wykazuje niewłaściwy stosunek do nauki i innych obowiązków szkolnych. Uczeń, który opuścił bez usprawiedliwienia 70 godzin zajęć może zostać skreślony z listy uczniów decyzją Rady Pedagogicznej. 24. Ocenę z zachowania ustala wychowawca klasy. Przy jej ustalaniu wychowawca powinien brać pod uwagę kryteria zawarte w pkt. 18 WSO oraz opinię nauczycieli i kolegów o uczniu . 25. Jeżeli uczeń otrzymał roczną ocenę naganną z zachowania po raz drugi, to decyzją Rady Pedagogicznej może nie otrzymać promocji do kolejnej klasy. Jeżeli taką ocenę otrzymał po raz trzeci, to nie otrzymuje promocji do kolejnej klasy. 26. Ocena z zachowania ustalona przez wychowawcę zgodnie z trybem i kryteriami zawartymi w Statucie jest ostateczna. 27. Wychowawca ustala tryb i warunki uzyskania wyższej niż ustalono rocznej oceny z zachowania. 28. Oceny są jawne zarówno dla uczniów jak i ich rodziców (prawnych opiekunów). Informacja o postępach w nauce (ocenach) jest rodzicom przekazywana w czasie wywiadówek i konsultacji przedmiotowych organizowanych w szkole przynajmniej cztery razy w ciągu roku szkolnego. 29. Terminy spotkań z rodzicami szkoła publikuje we wrześniu w formie informatora, który otrzymują rodzice każdego ucznia. Poza ustalonymi w informatorze terminami zebrań, rodzice mogą uzyskać informacje o ocenach od nauczycieli codziennie, ale tylko przed rozpoczęciem lub po zakończeniu przez nauczyciela zajęć w danym dniu. Nie dopuszcza się możliwości udzielania takich informacji w czasie, gdy nauczyciel prowadzi zajęcia i w czasie przerw w zajęciach, gdyż dezorganizuje to pracę nauczyciela. 30. Poprawione i ocenione prace pisemne uczeń i jego rodzice lub opiekunowie prawni mogą otrzymać do wglądu na zasadach określonych przez nauczyciela i w jego obecności. 31. Fakt zapoznania uczniów z wymaganiami edukacyjnymi jest odnotowany w dzienniku lekcyjnym. Zapoznanie rodziców, opoiekunów prawnych, z wymaganiami edukacyjnymi i z kryteriami oceniania zachowania ucznia następuje na pierwszym w roku szkolnym zebraniu rodziców (wywiadówce) we wrześniu. 32. Na miesiąc przed kończącym rok szkolny posiedzeniem klasyfikacyjnym Rady Pedagogicznej nauczyciele informują ucznia i jego rodziców (prawnych opiekunów) o przewidywanych dla niego ocenach klasyfikacyjnych, aby uczeń miał możliwość poprawienia oceny w trybie i w sposób uzgodniony z nauczycielem. Informacje te są przekazywane w formie ustnej lub pisemnej – uczniom w czasie lekcji, a rodzicom w czasie zebrań (wywiadówek) organizowanych w szkole przed konferencją klasyfikacyjną. Rodzice/prawni opiekunowie uczniów proszeni są o obowiązkową obecność na zebraniach. 33. Uczeń ma możliwość poprawiania oceny innej niż niedostateczna na koniec roku, w trybie i w sposób uzgodniony z nauczycielem, jeżeli jest ona jego zdaniem lub zdaniem jego rodziców (opiekunów prawnych) zbyt niska. 34. Oceny na półrocze i koniec roku szkolnego ustalają nauczyciele prowadzący poszczególne zajęcia edukacyjne. Ocenę z zachowania ustala wychowawca klasy. 35. Uczeń może nie być klasyfikowany z jednego, kilku lub wszystkich przedmiotów, jeżeli brak jest podstaw do ustalenia oceny klasyfikacyjnej z powodu nieobecności ucznia na zajęciach lekcyjnych przekraczającej połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia w planie lekcji. 36. Jeżeli uczeń jest nieklasyfikowany z powodu usprawiedliwionej nieobecności to może zdawać egzamin klasyfikacyjny. Podstawą przeprowadzenia egzaminu klasyfikacyjnego jest pisemna prośba ucznia lub jego rodziców (opiekunów prawnych) skierowana do Dyrektora szkoły najpóźniej na jeden dzień przed datą konferencji klasyfikacyjnej. 37. Jeżeli uczeń jest nieklasyfikowany z powodu nieusprawiedliwionej nieobecności na zajęciach edukacyjnych przekraczającej połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia w szkolnym planie nauczania, to na pisemną prośbę ucznia lub jego rodziców (opiekunów prawnych) skierowaną do Dyrektora szkoły najpóźniej na jeden dzień przed datą konferencji klasyfikacyjnej Rada Pedagogiczna może wyrazić zgodę na egzamin klasyfikacyjny. 38. Egzamin klasyfikacyjny przeprowadza nauczyciel danych zajęć edukacyjnych w obecności wskazanego przez Dyrektora szkoły nauczyciela takich samych lub pokrewnych zajęć edukacyjnych. 39. Egzamin klasyfikacyjny zdaje również uczeń spełniający obowiązek szkolny lub obowiązek nauki poza szkołą. 40. Egzamin klasyfikacyjny przeprowadzony dla ucznia, o którym mowa w punkcie 36 nie obejmuje obowiązkowych zajęć edukacyjnych: technika, plastyka, muzyka i wychowanie fizyczne oraz dodatkowych zajęć edukacyjnych. 41. Uczniowi, o którym mowa w punkcie 36 zdającemu egzamin klasyfikacyjny nie ustala się oceny zachowania. 42. Egzaminy klasyfikacyjne przeprowadza się w formie pisemnej i ustnej. 43. Termin egzaminu klasyfikacyjnego uzgadnia się z uczniem i jego rodzicami (prawnymi opiekunami). Egzamin odbywa się nie poźniej niż w przeddzień zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno – wychowawczych. 44. Egzamin klasyfikacyjny dla ucznia, o którym mowa w punkcie 36 przeprowadza komisja powołana przez Dyrektora szkoły , który zezwolił na spełnianie przez ucznia odpowiednio obowiazku szkolnego lub obowiązku nauki poza szkołą. W skład komisji wchodzą: - Dyrektor szkoły albo nauczyciel zajmujący w tej szkole inne stanowisko kierownicze – jako przewodniczący komisji - Nauczyciele zajęć edukacyjnych określonych w szkolnym planie nauczania dla odpowiedniej klasy 45. Przewodniczący komisji uzgadnia z uczniem, o którym mowa w punkcie 36, oraz jego rodzicami (prawnymi opiekunami) liczbę zajęć edukacyjnych, z których uczeń może zdawać egzaminy w ciągu jednego dnia. 46. W czasie egzaminu klasyfikacyjnego mogą być obecni – w charakterze obserwatorów-rodzice (prawni opiekunowie) 47. Z przeprowadzonego egzaminu klasyfikacyjnego sporządza się protokół zawierający w szczególności: - imiona i nazwiska nauczycieli przeprowadzających egzamin, - termin egzaminu klasyfikacyjnego, - zadania (ćwiczenia) egzaminacyjne, - wyniki egzaminu klasyfikacyjnego i uzyskane oceny. Do protokołu dołącza się pisemne prace ucznia i zwięzłą informację o ustnych odpowiedziach ucznia. Protokół stanowi załącznik do arkusza ocen ucznia. 48. W przypadku nieklasyfikowania ucznia z zajęć edukacyjnych, w dokumentacji przebiegu nauczania zamiast oceny klasyfikacyjnej wpisuje się wyraz „nieklasyfikowany". 49. Egzamin klasyfikacyjny przeprowadza się z materiału tego półrocza lub roku szkolnego, w którym uczeń nie został skasyfikowany. Wyniki egzaminów klasyfikacyjnych zatwierdza Rada Pedagogiczna na najbliższym posiedzeniu. 50. Ustalona przez nauczyciela albo uzyskana w wyniku egzaminu klasyfikacyjnego ocena klasyfikacyjna zajęć edukacyjnych jest ostateczna (za wyjątkiem przypadków ujętych w pkt. 48 i 49 WSO). 51. Ustalona przez nauczyciela albo uzyskana w wyniku egzaminu klasyfikacyjnego niedostateczna roczna ocena klasyfikacyjna z zajęć edukacyjnych może być zmieniona tylko w wyniku egzaminu poprawkowego, przy czym uczeń może zdawać egzamin poprawkowy w celu poprawienia otrzymanej na koniec roku oceny niedostatecznej z dwóch zajęć edukacyjnych. Uczeń składa w tym celu pisemny wniosek do dyrektora szkoły. 52. Uczeń lub jego rodzice (opiekunowie prawni) mogą zgłosić do Dyrektora szkoły zastrzeżenia jeżeli uznają, że roczna ocena klasyfikacyjnaz zajęć edukacyjnych lub roczna ocena klasyfikiacyjna z zachowania zostały ustalone niezgodnie z przepisami prawa dotyczącymi trybu ustalania tych ocen. Zastrzeżenia mogą być zgłoszone w terminie do 7 dni po zakończeniu rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych. W przypadku stwierdzenia zasadności zastrzeżeń, Dyrektor szkoły powołuje komisję, która: a) w przypadku rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych – przeprowadza w terminie ustalonym z uczniem i jego rodzicami (opiekunami prawnymi) sprawdzian wiadomości i umiejętności ucznia, w formie pisemnej i ustnej, oraz ustala roczną ocenę klasyfikacyjną z danych zajęć edukacyjnych; b) w przypadku rocznej oceny klasyfikacyjnej z zachowania – ustala roczną ocenę z achowania w drodze głosowania zwykłą większością głosów (w przypadku równej ilości głosów decyduje głos przewodniczącego komisji). 53. W skład komisji powołanej do ustalenia końcoworocznej oceny z zajęć edukacyjnych wchodzą: a) Dyrektor szkoły lub nauczyciel zajmujęcy w szkole stanowisko kierownicze – jako przewodniczący komisji, b) nauczyciel prowadzący dane zajęcia edukacyjne, c) dwóch nauczycieli z danej lub innej szkoły tego samego typu, prowadzących takie same zajęcia edukacyjne. Nauczyciel, o którym mowa w punkcie 50 b) może być zwolniony z udziału w pracy w komisji na własną prośbę, lub w innych przypadkach szczególnie uzasadnionych. W takim przypadku Dyrektor powołuje w to miejsce innego nauczyciela prowadzącego takie same zajęcia edukacyjne w tej samej szkole lub w innej szkole tego samego typu w porozumieniu z jej Dyrektorem. 54. W skład komisji powołanej do ustalenia rocznej oceny z zachowania wchodzą: a) Dyrektor szkoły lub nauczyciel zajmujęcy w szkole stanowisko kierownicze – jako przewodniczący komisji, b) wychowawca klasy, c) wskazany przez Dyrektora szkoły nauczyciel prowadzący zajęcia edukacyjne, d) pedagog, jeżeli jest zatrudniony w szkole, e) psycholog, jeżeli jest zatrudniony w szkole, f) przedstawiciel Samorządu Uczniowskiego, g) przedstawiciel Rady Rodziców. 55. Egzamin poprawkowy – jest to egzamin umożliwiający poprawę oceny uczniom, którzy otrzymali na koniec roku ocenę niedostateczną z jednych zajęć edukacyjnych. Egzamin poprawkowy przeprowadza się na pisemny wniosek ucznia złożony do Dyrektora szkoły najpóźniej w dniu poprzedzającym konferencję klasyfikacyjną. 56. Do egzaminu poprawkowego może przystąpić uczeń, który w wyniku końcoworocznej klasyfikacji otrzymał ocenę niedostateczną z dwóch zajęć edukacyjnych. 57. Egzamin poprawkowy składa się z części pisemnej i ustnej. Powinien on mieć formę ćwiczeń praktycznych z przedmiotów: w.f., z.p.t., plastyka, muzyka, informatyka. 58. Termin egzaminu poprawkowego wyznacza Dyrektor szkoły do dnia zakończenia zajęć dydaktycznych. Egzamin odbywa się w ostatnim tygodniu ferii letnich. 59. Egzamin poprawkowy przeprowadza komisja powołana przez Dyrektora szkoły, w skład której wchodzą: a) Dyrektor szkoły lub nauczyciel zajmujący inne stanowisko kierownicze w szkole jako przewodniczący komisji, b) nauczyciel prowadzący dane zajęcia edukacyjne jako egzaminujący, c) nauczyciel prowadzący takie same lub pokrewne zajęcia edukacyjne jako członek komisji. Nauczyciel, o którym mowa w punkcie 57 b) może być zwolniony z udziału w pracy w komisji na własną prośbę, lub w innych przypadkach szczególnie uzasadnionych. W takim przypadku Dyrektor powołuje w to miejsce jako osobę egzaminującą innego nauczyciela prowadzącego takie same zajęcia edukacyjne w tej samej szkole, lub w innej szkole tego samego typu w porozumieniu z jej Dyrektorem. 60. Z przeprowadzonego egzaminu poprawkowego sporządza się protokół zawierający: a) skład komisji, b) termin egzaminu, c) pytania egzaminacyjne, d) wyniki egzaminu poprawkowego i uzyskaną ocenę. Do protokołu dołącza się pisemne odpowiedzi ucznia i zwięzłą informację o odpowiedziach ustnych. Protokół stanowi załącznik do arkusza ocen ucznia. Poprawione i ocenione prace uczeń i jego rodzice lub opiekunowie prawni mogą otrzymać do wglądu na zasadach określonych przez nauczyciela i w jego obecności. 61. Uczeń, który z przyczyn usprawiedliwionych nie przystąpił do egzaminu poprawkowego w terminie wyznaczonym, może do niego przystąpić w terminie dodatkowym, wyznaczonym przez Dyrektora szkoły nie później niż do końca września. 62. Dopuszcza się możliwość stosowania dowolnej punktacji pisemnych i ustnych odpowiedzi ucznia w sposób przyjęty przez nauczyciela i ustalenia dolnej granicy sumy punktów koniecznych do zdobycia aby otrzymać pozytywny wynik egzaminu. 63. Zestawy pytań przygotowane przez nauczyciela na egzamin poprawkowu powinny zawierać pytania o stopniu trudności odpowiadającym wymogom edukacyjnym na ocenę dopuszczającą. 64. Promocję do nastepnej klasy otrzymuje uczeń, który: a) jest sklasyfikowany ze wszystkich przedmiotów, które sa w planie nauczania danej klasy, b) otrzymał w wyniku klasyfikacji rocznej oceny wyższe niż ocena niedostateczna. 65. Rada Pedagogiczna może jeden raz w ciągu danego etapu edukacyjnego promować do klasy programowo wyższej ucznia, który nie zdał egzaminu poprawkowego z jednych obowiązkowych zajęć edukacyjnych, pod warunkiem, że te obowiązkowe zajęcia edukacyjne są realizowane w klasie programowo wyższej. 66. Uczeń kończy liceum ogólnokształcące, jeżeli w wyniku klasyfikacji końcowej uzyskał z wszystkich obowiązkowych zajęć edukacyjnych oceny klasyfikacyjne wyższe niż ocena niedostateczna (szczegółowa regulacja jest zawarta w par. 20 pkt.1 ust. 1 Rozp. z dnia 7 września 2004 r.). 67. Uczeń kończy szkołę z wyróżnieniem, jeżeli w wyniku końcowej klasyfikacji, o której mowa w punkcie 47 WSO uzyskał z obowiązkowych zajęć edukacyjnych średnią ocen co najmniej 4,75 oraz co najmniej bardzo dobrą ocenę z zachowania. (Rozporządzenie MEN z dnia 13 lipca 2007 Zmieniające rozporządzenie w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych). 68. O wyłonieniu kandydatów do stypendium Prezesa Rady Ministrów, Ministra Edukacji Narodowej i innych stypendiów i nagród decyduje Rada Pedagogiczna przez podjęcie w wyniku głosowania stosownej uchwały. REGULAMIN przyznawania Stypendium Edukacyjnego dla uczniów § 1 I. Zasady ogólne. 1. Środki finansowe przeznaczone na stypendia edukacyjne pochodzą z Europejskiego Funduszu Społecznego oraz budżetu państwa. 2. Celem przyznania stypendium jest: wsparcie dla młodzieży spełniającej kryteria określone w pkt 3 § 1, która z powodów materialnych natrafia na bariery utrudniające naukę na poziomie wyższym, motywacja młodzieży do kontynuowania nauki. 3. O stypendium edukacyjne mogą ubiegać się uczniowie spełniający następujące kryteria: uczęszczający do szkół ponadgimnazjalnych (z wyłączeniem szkół dla dorosłych), umożliwiających uzyskanie świadectwa dojrzałości/maturalnego 1 , , dla których organem prowadzącym jest Gmina Radzionków; ubiegać się mogą również uczniowie szkół, dla których organem prowadzącym jest inna jednostka, z którą Gmina zawarła stosowne porozumienie oraz: stale zamieszkujący na terenie obszarów wiejskich 2 oraz uczniowie pochodzący z rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej. § 2 II. Zasady udzielania Stypendiów Edukacyjnych 1. Kandydatów na stypendystów mogą zgłaszać osoby fizyczne lub prawne, a w szczególności: kandydat, w przypadku jeśli jest osobą pełnoletnią, nauczyciel szkoły, z której pochodzi uczeń, rodzic lub opiekun prawny ucznia. 2. Stypendia będą przekazywane po otrzymaniu środków w formie: a) rzeczowej (zakup podręczników etc.) b) dofinansowania opłat: całkowite lub częściowe pokrycie kosztów zakwaterowania w bursie, internacie lub na stancji, całkowite lub częściowe pokrycie kosztów posiłków w stołówce szkoły, internatu lub prowadzonej przez inny podmiot, całkowite lub częściowe pokrycie kosztów zakupu podręczników do nauki w szkołach ponadgimnazjalnych, całkowite lub częściowe pokrycie kosztów związanych z transportem do i ze szkoły środkami komunikacji zbiorowej, całkowite lub częściowe pokrycie czesnego za naukę w szkole ponadgimnazjalnej niepublicznej posiadającej uprawnienia szkoły publicznej, inne koszty wymagane obligatoryjnie przez szkołę. 3. Decyzję o wyborze wszystkich wymienionych świadczeń podejmują stypendyści. 4. Koszty muszą być uzasadnione i udokumentowane (faktura lub rachunek wystawione na imię i nazwisko stypendysty, a w przypadku refundacji kosztów transportu – imienne bilety miesięczne), muszą zostać poniesione w racjonalnej wysokości (w stosunku do powszechnie występujących cen). § 3 III. Tryb składania wniosków o Stypendium Edukacyjne 1. Wniosek o przyznanie stypendium składany jest na druku według określonego wzoru. 2. Do wniosku o stypendium załącza się: oświadczenie o dochodach netto w przeliczeniu na osobę w rodzinie (Załącznik nr 2) zaświadczenie z odpowiedniego Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów poszczególnych członków rodziny 4 1 , dokument lub oświadczenie potwierdzające miejsce stałego zamieszkania ucznia, oświadczenie Dyrektora szkoły potwierdzające fakt uczęszczania stypendysty do szkoły umożliwiającej uzyskanie świadectwa dojrzałości/maturalnego lub/i inne wymagane dokumenty 3. Wnioski o przyznanie stypendium składa się w Kancelarii Starostwa Powiatowego w Tarnowskich Górach, w terminie określonym przez Zarząd Powiatu. 4. Wnioski złożone po terminie ustalonym przez Zarząd Powiatu nie będą rozpatrywane. § 4 IV. Organy uprawnione do przyznawania Stypendium Edukacyjnego 1. Obsługę programu stypendialnego dla uczniów prowadzą placówki oświatowe z terenu Powiatu Tarnogórskiego. 2. Zarząd Powiatu powołuje na okres roku szkolnego Komisję Stypendialną, która będzie weryfikowała wnioski i przyznawała stypendia na podstawie kryteriów określonych w niniejszym Regulaminie. 3. Jeżeli liczba osób spełniających kryteria określone w § 1 pkt 3 będzie większa niż liczba stypendiów do rozdysponowania, dodatkowe kryteria określające pierwszeństwo w uzyskaniu stypendium ustali Zarząd Powiatu. 4. Zarząd Powiatu określa zasady przekazywania środków finansowych do poszczególnych placówek oświatowych, zasady wypłaty stypendiów i sposób ich rozliczania. 5. Komisja Stypendialna może uchylić decyzję o przyznaniu stypendium w następujących przypadkach: przerwanie nauki w szkole, z przyczyn innych niż losowe, zmiana miejsca zamieszkania, niezgodna z wymogami określonymi w § 1 pkt 3 niniejszego regulaminu. 6. Umowę na przekazywanie stypendium zawartą pomiędzy Powiatem a uczniem podpisuje w imieniu Powiatu Dyrektor szkoły, do której uczeń uczęszcza. § 5. V. Przepisy końcowe 1. O przyznaniu lub odmowie przyznania stypendium edukacyjnego Komisja Stypendialna na piśmie informuje bezpośrednio zainteresowane osoby. 2. W przypadku odmowy przyznania stypendium uczeń/osoba wnioskująca ma prawo odwołać się od decyzji Komisji Stypendialnej do Zarządu Powiatu w terminie do 7 dni od otrzymania pisemnej informacji. 3. Odwołania rozpatruje Zarząd Powiatu i decyzja Zarządu jest ostateczna. 4. Stypendysta zawiadamia Komisję Stypendialną w terminie 7 dni o: skreśleniu z listy uczniów, przerwaniu nauki w szkole, zaprzestaniu spełnienia kryteriów wymienionych w § 1 pkt 3. Procedura przyjmowania skarg i wniosków w Liceum Ogólnokształcącym im. Powstańców Śląskich w Radzionkowie 1. Uczeń, rodzice lub opiekunowie prawni ucznia i nauczyciele maję prawo składać skargi i wnioski związane z działalnością szkoły. 2. Skarga lub wniosek może dotyczyć działalności organów szkoły lub jej pracowników. 3. Przedmiotem skargi może być zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez organy szkoły lub jej pracowników. Wnioski mogą dotyczyć wszystkich przejawów pracy szkoły. 4. Wnioski i skargi są składane do Dyrektora szkoły w formie pisemnej. 5. Dyrektor szkoły po rozpatrzeniu skargi lub wniosku udziela na nią w ciągu dwóch tygodni od daty otrzymania, pisemnej odpowiedzi z wyjaśnieniem. 6. Jeżeli charakter skargi lub wniosku tego wymaga, Dyrektor szkoły może prosić o wyrażenie opinii odpowiednie organy szkoły, w tym szczególnie Radę Pedagogiczną. W takim przypadku termin udzielenia odpowiedzi wnioskodawcom zostaje odpowiednio wydłużony, o czym informuje się wnioskodawców. 7. Nie są rozpatrywane skargi i wnioski anonimowe. 8. W razie pozytywnego rozpatrzenia skargi lub wniosku przez Dyrektora szkoły lub organy szkoły w stosunku do których wnioskowano, Dyrektor niezwłocznie wprowadza wniosek w życie. Procedura zwalniania ucznia z zajęć wychowania fizycznego 1. Dyrektor szkoły zwalnia ucznia z zajęć wychowania fizycznego na podstawie opinii o ograniczonych możliwościach uczestniczenia ucznia w tych zajęciach, wydanej przez lekarza, na czas określony w tej opinii. 2. O zwolnienie ucznia z zajęć wychowania fizycznego występują rodzice/prawni opiekunowie, a w przypadku ucznia pełnoletniego, sam uczeń. 3. Pisemne podanie o zwolnienie z zajęć wychowania fizycznego wraz z załączoną do niego opinią lekarską składa rodzic/prawny opiekun lub pełnoletni uczeń do dyrektora szkoły za pośrednictwem nauczyciela wychowania fizycznego . 4. Podanie należy złożyć niezwłocznie po uzyskaniu opinii od lekarza. 5. Dyrektor szkoły wydaje decyzję o zwolnieniu ucznia z zajęć wychowania fizycznego. 6. O decyzji dyrektora zostaje poinformowany rodzic/prawny opiekun lub pełnoletni uczeń, nauczyciel wychowania fizycznego oraz wychowawca. 7. W przypadku decyzji odmownej rodzice/prawni opiekunowie lub pełnoletni uczeń mogą odwołać się za pośrednictwem dyrektora szkoły do Śląskiego Kuratora Oświaty w terminie do 7 dni. 8. Uczeń zwolniony z zajęć wychowania fizycznego ma obowiązek być na tych zajęciach. 9. W szczególnych przypadkach gdy zajęcia te są umieszczone w planie lekcji na pierwszej lub ostatniej godzinie, uczeń może być na nich nieobecny tylko wówczas, gdy rodzice/prawni opiekunowie lub pełnoletni uczeń złożą dyrektorowi szkoły pisemne oświadczenie o odpowiedzialności za ucznia w tym czasie. 10. Uczniowi zwolnionemu z obowiązku przebywania na zajęciach wychowania fizycznego wychowawca zaznacza w dzienniku lekcyjnym nieobecności usprawiedliwione. 11. Jeżeli uczeń został zwolniony z zajęć wychowania fizycznego w trakcie roku szkolnego, a jego nieobecności na zajęciach wychowania fizycznego nie przekroczyły połowy wymaganego czasu i są podstawy do wystawienia oceny, to uczeń podlega klasyfikacji z wychowania fizycznego. 12. Jeżeli okres zwolnienia ucznia z zajęć wychowania fizycznego uniemożliwia ustalenie śródrocznej lub rocznej oceny klasyfikacyjnej w dokumentacji przebiegu nauczania zamiast oceny klasyfikacyjnej wpisuje się „zwolniony" lub „zwolniona". 13. Zawarte w opinii lekarskiej ewentualne ograniczenia, skutkujące zwolnieniem ucznia z wykonywania wybranej grupy ćwiczeń, nie są podstawą do zwolnienia ucznia z zajęć wychowania fizycznego. Taką opinię rodzic/prawny opiekun lub pełnoletni uczeń składa nauczycielowi wychowania fizycznego, który zobowiązany jest uwzględnić zalecenia lekarza w pracy z uczniem. 14. O niniejszej procedurze: a) Informuje/zapoznaje wychowawca klasy uczniów na pierwszej godzinie wychowawczej danym roku szkolnym oraz rodziców/prawnych opiekunów na pierwszym w danym roku szkolnym zebraniu z rodzicami' b) Przypominają nauczyciele wychowania fizycznego na pierwszych w danym roku szkolnym zajęciach z uczniami.	<urn:uuid:6af93a33-2593-4760-a8e8-8cc9c1500c36>	finepdfs	1.856445	CC-MAIN-2018-22	http://liceum.radzionkow.pl/index.php/uczniowie/pobieralnia/finish/5-dokumenty-szkolne/15-statut-liceum	2018-05-26T21:34:00Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-22/segments/1526794867904.94/warc/CC-MAIN-20180526210057-20180526230057-00609.warc.gz	165,522,391	0.999968	0.999979	0.999979	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	false	[ 200, 1702, 3338, 4929, 6290, 7908, 9624, 10692, 12491, 14296, 15943, 17730, 19595, 21580, 23151, 24837, 26631, 28130, 30138, 32495, 34269, 35696, 37021, 38781, 40790, 42393, 44002, 45456, 47000, 48308, 49856, 51591, 53792, 55397, 56726, 58569, ...	1	1
Poz. 8 DECYZJA NR 5 MINISTRA INFRASTRUKTURY 1) z dnia 29 lutego 2024 r. zmieniająca decyzję w sprawie ustalenia terenów zamkniętych, przez które przebiegają linie kolejowe Na podstawie art. 4 ust. 2a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1752, 1615, 1688 i 1762) ustala się, co następuje: § 1. W decyzji nr 14 Ministra Infrastruktury z dnia 18 września 2020 r. w sprawie ustalenia terenów zamkniętych, przez które przebiegają linie kolejowe (Dz. Urz. Min. Inf. poz. 38, z późn. zm. 2) ) wprowadza się następujące zmiany: 1) w załączniku nr 1: a) skreśla się lp. 620 89 , b) po lp. 1596 dodaje się lp. 1596 1 i 1596 2 w brzmieniu: c) po lp. 1598 dodaje się lp. 1598 1 w brzmieniu: d) po lp. 2303 dodaje się lp. 2303 1 w brzmieniu: e) po lp. 2385 dodaje się lp. 2385 1 w brzmieniu: 1) Minister Infrastruktury kieruje działem administracji rządowej – transport, na podstawie § 1 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2023 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Infrastruktury (Dz. U. poz. 2725). 2) Zmiany wymienionej decyzji zostały ogłoszone w Dz. Urz. Min. Inf. z 2020 r. poz. 47, z 2021 r. poz. 2, 4, 8, 19, 26, 28, 31, 33, 35, 44, 49, 50, 51 i 53, z 2022 r. poz. 3, 5, 9, 10, 20, 21, 29, 34, 38 i 41, z 2023 r. poz. 5, 10, 16, 24, 32, 34, 39, 45 i 46 oraz z 2024 r. poz. 2 i 6. f) po lp. 2389 dodaje się lp. 2389 1 w brzmieniu: 4) w załączniku nr 4: a) skreśla się lp. 386, b) po lp. 386 dodaje się lp. 386 1 w brzmieniu: 386 1 nowosolski Otyń Niedoradz 548/10 5,8900 080407_5.0006.548/10 5) w załączniku nr 5: a) skreśla się lp. 427, b) po lp. 427 dodaje się lp. 427 1 w brzmieniu: 427 1 łódzki wschodni Koluszki 3 Borowo II 16 4,7919 100607_5.0003.16 c) skreśla się lp. 2317, d) po lp. 2317 dodaje się lp. 2317 1 w brzmieniu: 2317 1 rawski Biała Rawska 36 Porady Górne 85/2 0,1074 101302_5.0036.85/2 e) po lp. 2549 dodaje się lp. 2549 1 w brzmieniu: 2549 1 rawski Regnów 21 Rylsk Duży 463/15 0,0377 101305_2.0021.463/15 f) skreśla się lp. 2930, 2953–2956, 3065 i 3087, g) po lp. 3087 dodaje się lp. 3087 1 w brzmieniu: 3087 1 tomaszowski Tomaszów Mazowiecki 0013 Smardzewice 1487/2 50,0611 101609_2.0013.1487/2 h) skreśla się lp. 3177, i) po lp. 3177 dodaje się lp. 3177 1 w brzmieniu: 3177 1 zduńskowolski Zduńska Wola 31 Henryków 184/3 3,5761 101904_2.0031.184/3 6) w załączniku nr 6: a) po lp. 457 dodaje się lp. 457 1 w brzmieniu: 457 1 krakowski Skawina - miasto Skawina 4383/1 0,0013 120611_4.0017.4383/1 b) skreśla się lp. 542, c) po lp. 542 dodaje się lp. 542 1 w brzmieniu: 542 1 krakowski Zielonki Batowice 175/2 0,6124 120617_2.0001.175/2 d) po lp. 607 2 dodaje się lp. 607 3 w brzmieniu: 607 3 limanowski Mszana Dolna Słomka 7273/2 0,0400 120702_1.0002.7273/2 e) skreśla się lp. 1457, f) po lp. 1457 dodaje się lp. 1457 1 w brzmieniu: 1457 1 M. Kraków Śródmieście S-5 502/30 3,2689 126105_9.0005.502/30 – 3 – 1845 1 g) skreśla się lp. 1549, h) po lp. 1652 dodaje się lp. 1652 1 w brzmieniu: i) po lp. 1653 dodaje się lp. 1653 1 i 1653 2 w brzmieniu: j) skreśla się lp. 1836–1839, k) po lp. 1839 dodaje się lp. 1839 1 w brzmieniu: l) skreśla się lp. 1840, m) po lp. 1840 dodaje się lp. 1840 1 w brzmieniu: n) skreśla się lp. 1841, o) po lp. 1841 dodaje się lp. 1841 1 w brzmieniu: p) skreśla się lp. 1842, q) po lp. 1842 dodaje się lp. 1842 1 w brzmieniu: r) skreśla się lp. 1843, 1 s) po lp. 1843 dodaje się lp. 1843 w brzmieniu: t) skreśla się lp. 1844, u) po lp. 1844 dodaje się lp. 1844 1 w brzmieniu: v) skreśla się lp. 1845, w) po lp. 1845 dodaje się lp. 1845 1 w brzmieniu: miechowski Charsznica Pogwizdów x) skreśla się lp. 1846, y) po lp. 1846 dodaje się lp. 1846 1 w brzmieniu: 1286 0,3142 120801_2.0009.1286 z) skreśla się lp. 1847, za) po lp. 1847 dodaje się lp. 1847 1 w brzmieniu: c) skreśla się lp. 679, d) po lp. 679 dodaje się lp. 679 1 w brzmieniu: e) skreśla się lp. 1887, f) po lp. 1887 dodaje się lp. 1887 1 w brzmieniu: g) skreśla się lp. 1892, h) po lp. 1892 dodaje się lp. 1892 1 w brzmieniu: i) skreśla się lp. 2235, j) po lp. 2235 dodaje się lp. 2235 1 w brzmieniu: k) po lp. 3390 1 dodaje się lp. 3390 2 i 3390 3 w brzmieniu: 8) w załączniku nr 8 po lp. 2619 dodaje się lp. 2619 1 w brzmieniu: 9) w załączniku nr 9: a) skreśla się lp. 227, b) po lp. 227 dodaje się lp. 227 1 w brzmieniu: c) skreśla się lp. 228, d) po lp. 228 dodaje się lp. 228 1 w brzmieniu: e) skreśla się lp. 823, f) po lp. 823 dodaje się lp. 823 1 w brzmieniu: 10) w załączniku nr 10: a) skreśla się lp. 1, b) po lp. 1 dodaje się lp. 1 1 w brzmieniu: c) skreśla się lp. 460, d) po lp. 460 dodaje się lp. 460 1 w brzmieniu: e) skreśla się lp. 489, f) po lp. 489 dodaje się lp. 489 1 w brzmieniu: 11) w załączniku nr 11: a) po lp. 3555 1 dodaje się lp. 3555 2 w brzmieniu: b) po lp. 3556 dodaje się lp. 3556 1 –3556 12 w brzmieniu: c) po lp. 3564 dodaje się lp. 3564 1 w brzmieniu: 12) w załączniku nr 12: a) skreśla się lp. 1579, 1582 i 1801, b) po lp. 1801 dodaje się lp. 1801 1 w brzmieniu: c) skreśla się lp. 1809, d) po lp. 1809 dodaje się lp. 1809 1 w brzmieniu: 1809 1 bieruńsko-lędziński Chełm Śląski Kopciowice 1050/2 0,0120 241405_2.0002.AR_9.1050/2 e) skreśla się lp. 2059, f) po lp. 2059 dodaje się lp. 2059 1 w brzmieniu: 2059 1 bieruńsko-lędziński Lędziny Lędziny 1646/75 0,0005 241403_1.0004.AR_5.1646/75 g) skreśla się lp. 3290, h) po lp. 3290 dodaje się lp. 3290 1 w brzmieniu: 3290 1 gliwicki Rudziniec Rudziniec 277/84 0,1562 240505_2.0013.AR_3.277/84 i) po lp. 3301 dodaje się lp. 3301 1 w brzmieniu: 3301 1 gliwicki Rudziniec Rzeczyce 328/118 0,0050 240505_2.0014.AR_1.328/118 j) skreśla się lp. 3328, k) po lp. 3328 dodaje się lp. 3328 1 w brzmieniu: 3328 1 gliwicki Rudziniec Rzeczyce 838/120 0,1003 240505_2.0014.AR_1.838/120 l) skreśla się lp. 4412, m) po lp. 4412 dodaje się lp. 4412 1 w brzmieniu: 4412 1 lubliniecki Herby Herby 760/6 0,1800 240704_2.0003.760/6 n) skreśla się lp. 4413, o) po lp. 4413 dodaje się lp. 4413 1 w brzmieniu: 4413 1 lubliniecki Herby Herby 761/6 0,1326 240704_2.0003.761/6 p) skreśla się lp. 4414, q) po lp. 4414 dodaje się lp. 4414 1 w brzmieniu: 4414 1 lubliniecki Herby Herby 762/7 0,1100 240704_2.0003.762/7 r) skreśla się lp. 4415, s) po lp. 4415 dodaje się lp. 4415 1 w brzmieniu: 4415 1 lubliniecki Herby Herby 763/7 0,1071 240704_2.0003.763/7 t) skreśla się lp. 4416, u) po lp. 4416 dodaje się lp. 4416 1 w brzmieniu: 4416 1 lubliniecki Herby Herby 764/16 0,0839 240704_2.0003.764/16 v) skreśla się lp. 4418, 4737 1 w) po lp. 4418 dodaje się lp. 4418 1 w brzmieniu: x) skreśla się lp. 4419, y) po lp. 4419 dodaje się lp. 4419 1 w brzmieniu: z) skreśla się lp. 4737, za) po lp. 4737 dodaje się lp. 4737 lubliniecki Koszęcin zb) skreśla się lp. 4741, zc) po lp. 4741 dodaje się lp. 4741 1 w brzmieniu: zd) skreśla się lp. 5226, 1 ze) po lp. 5226 dodaje się lp. 5226 w brzmieniu: zf) skreśla się lp. 5300, zg) po lp. 5300 dodaje się lp. 5300 1 w brzmieniu: zh) po lp. 5769 dodaje się lp. 5769 1 w brzmieniu: zi) skreśla się lp. 5892, zj) po lp. 5892 dodaje się lp. 5892 1 i 5892 2 w brzmieniu: zk) skreśla się lp. 5893, zl) po lp. 5893 dodaje się lp. 5893 1 i 5893 2 w brzmieniu: 1 w brzmieniu: Strzebiń 82/11 2,8504 240706_2.0006.82/11 5900 5900 6890 8792 3 1 9239 1 10533 10793 10793 13822 1 2 1 1 2 2 zn) po lp. 5900 dodaje się lp. 5900 m. Chorzów Chorzów M. m. Chorzów Chorzów M. i 5900 1 2 0004 0004 w brzmieniu: 4723/23 0,0633 246301_1.0004.AR_5.4723/23 4724/23 0,2129 246301_1.0004.AR_5.4724/23 zo) skreśla się lp. 6876, zp) po lp. 6876 dodaje się lp. 6876 1 i 6876 2 w brzmieniu: zq) skreśla się lp. 6890, zr) po lp. 6890 dodaje się lp. 6890 2 m. Dąbrowa Dąbrowa Górnicza Górnicza M. zs) skreśla się lp. 8792, zt) po lp. 8792 dodaje się lp. 8792 w brzmieniu: 1 m. Piekary Piekary Śląskie M. Śląskie zu) po lp. 9239 dodaje się lp. 9239 Dąbrówka Wielka 1 m. Ruda Śląska Ruda Śląska w brzmieniu: Orzegów M. zv) po lp. 10533 dodaje się lp. 10533 w brzmieniu: 1 m. Tychy Tychy M. Tychy zw) po lp. 10793 dodaje się lp. 10793 i 10793 1 m. Tychy Tychy M. Wilkowyje m. Tychy Tychy M. zx) skreśla się lp. 13822 1 , zy) po lp. 13822 dodaje się lp. 13822 1 tarnogórski Wilkowyje 438/26 2 2448/53 0,7961 246501_1.0018.2448/53 458/85 0,3480 247101_1.0005.458/85 1085/9 0,0605 247201_1.0004.AR_3.1085/9 0,0384 247701_1.0001.AR_5.438/26 w brzmieniu: 1799/1348 0,0394 247701_1.0007.AR_4.1799/1348 1800/1348 0,2776 247701_1.0007.AR_4.1800/1348 2 w brzmieniu: Miasteczko Miasteczko Śląskie zz) skreśla się lp. 13823 1, 41/2 3 w brzmieniu: Ząbkowice 4,3073 241302_1.0003.AR_10.41/2 zza) po lp. 13823 1 2 dodaje się lp. 13823 w brzmieniu: n) po lp. 5924 dodaje się lp. 5924 1 w brzmieniu: k) po lp. 6036 dodaje się lp. 6036 1 w brzmieniu: § 2. Decyzja wchodzi w życie z dniem następującym po dniu ogłoszenia. Minister Infrastruktury: z up. P. Malepszak	<urn:uuid:1474803c-38ff-4f75-a984-95003489433c>	finepdfs	1.069336	CC-MAIN-2024-22	http://g.ekspert.infor.pl/p/_dane/akty_pdf/U09/2024/61/8.pdf	2024-05-22T05:47:16+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058531.78/warc/CC-MAIN-20240522040032-20240522070032-00415.warc.gz	10,787,555	0.993766	0.998505	0.998505	[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1396, 1450, 3015, 3856, 3933, 4660, 5177, 6708, 7460, 8887, 8948, 9001, 9171 ]	1	0
Starzenie organizmu związane jest ze spadkiem funkcjonalności tkanek i narządów oraz ze zwiększoną zachorowalnością na choroby wieku podeszłego. Starzenie komórkowe jest nierozerwalnie związane ze starzeniem całego organizmu. W komórce pojawia się szereg zmian dotyczących metabolizmu, ekspresji genów oraz struktury organelli komórkowych i makrocząsteczek. Zmiany te w znacznym stopniu dotyczą jądra komórkowego i struktury chromatyny. Nie tylko zwiększa się liczba uszkodzeń DNA, które akumulują się w komórce w procesie starzenia, ale dochodzi również do zmian w składzie białek związanych z prawidłowym funkcjonowaniem otoczki jądrowej (zmiana proporcji laminy a na korzyść progeryny). Obserwuje się również zmniejszenie puli heterochromatyny na rzecz euchromatyny oraz utratę histonów tworzących strukturę nukleosomową, co powoduje rozluźnienie chromatyny i prowadzi do zmiany/zaburzenia jej struktury i funkcjonowania, sprzyja powstawaniu uszkodzeń DNA, ale i zmienia ekspresję genów. Zaobserwowano, że w procesie starzenia dochodzi do zmian epigenetycznych zarówno w DNA jak i histonach. Starzeniu towarzyszy spadek poziomu metylacji histonu H3 na lizynie 9 (H3K9me3) oraz poziomu białka HP1, które wiąże się z H3K9me3 i jest niezbędne do tworzenia hetrochromatyny. Mimo, że przyczyny starzenia mogą być różne (skracanie telomerów prowadzące do starzenia replikacyjnego lub stres, indukujący starzenie przyspieszone), to komórka wyraża pewien zasób cech uniwersalnych. Jednakże obserwowane są również pewne różnice w fenotypie zależne od typu starzenia. Wiadomo ponad to, że nawet tak uniwersalny proces jak starzenie komórkowe może przebiegać inaczej w komórkach pochodzących z różnych tkanek (tzw. markery komórkowo specyficzne). Szczególnie mało wiadomo o tego typu różnicach (przyczyna starzenia, typ komórki) na poziomie chromatyny. Poza tym, istniejące dane, dotyczące zmian chromatyny towarzyszących starzeniu komórkowemu, są niejednokrotnie sprzeczne. Z jednej strony w komórkach obserwuje się miejsca silnie skondensowanej chromatyny tzw. SAHF (senescence associated heterochromatin foci), a z drugiej strony obserwowany jest ubytek histonów i dehetorochromatynizacja. Nasze wstępne wyniki pokazały, że w przypadku komórek mięśni gładkich naczyń zmiany w modyfikacji histonów różnią się w zależności od typu starzenia. W starzeniu replikacyjnym dochodzi do spadku poziomu H3K9me3 i HP1 alfa oraz zmian organizacji HP1 alfa. W przypadku starzenia przyspieszonego, indukowanego stresem, nie obserwowano spadku poziomu H3K9me3 ani HP1 alfa a jedynie zmiany w organizacji HP1 alfa. Dlatego celem projektu jest analiza zmian struktury chromatyny podczas starzenia replikacyjnego i przyspieszonego komórek mięśni gładkich naczyń, ze szczególnym uwzględnieniem roli HP1 alfa w tym procesie oraz modyfikacji histonu H3. Postulujemy, że inny jest zakres modyfikacji histonu H3 w starzeniu replikacyjnym i w przyspieszonym oraz że deheterochromatynizacja jest charakterystyczna tylko dla starzenia replikacyjnego. Zamierzamy zidentyfikować geny, których obszary chromosomowe różnią się pod względem modyfikacji histonu H3 w obydwu typach starzenia i ustalić czy zmiany te mają wpływ na różnice w poziomie ekspresji genów. Planujemy sprawdzić, czy podobne zmiany towarzyszą starzeniu in vitro i in vivo Planowana jest analiza modyfikacji histonu H3 (H3K9ac, H3K9me3, H3K27me3 i H3K4me3) oraz poziomu białka HP1alfa w różnych typach starzenia komórkowego (ChIP-seq, immunocytochemia, Western bloting) oraz analiza struktury chromatyny (cięcie nukleazą mikrokokalną, in situ nick translation, AFM). Zamierzamy zidentyfikować geny, których obszary chromatynowe wykazują różnice w poziomie modyfikacji H3K9me3 i H3K4me3 w różnych typach starzenia - na podstawie wyników uzyskanych z Chpiseq oraz ustalić czy zmiany modyfikacji H3K9 mają wpływ na różnice w poziomie ekspresji genów w zależności od typu starzenia (qPCR). Zbadamy ponadto wybrane modyfikacje w komórkach mięśni gładkich pochodzących z płytek miażdżycowych w celu porównania starzenia in vitro i in vivo. W organizmie zachodzi zarówno starzenie replikacyjne jak i przyspieszone. Jak dotychczas brak jest znaczników pozwalających jednoznacznie odróżnić starzenie replikacyjne od przyspieszonego (poza analizą długości telomerów), zwłaszcza w przypadku starzenia zachodzącego in vivo. Poznanie różnic w modyfikacjach histonu H3 w komórkach starych jest szczególnie interesujące i ważne w przypadku komórek budujących naczynia. Biorą one udział w rozwoju miażdżycy, procesu, w którym rola starzenia komórkowego jest niebagatelna. Komórki naczyń są narażone na stres i są w bliskim kontakcie ze związkami znajdującymi się we krwi (leki, szkodliwe elementy pochodzące z pożywienia). Wiedza o różnicach w poziomie i modyfikacjach heterochromatyny podczas starzenia replikacyjnego i przyspieszonego może okazać się przydatna w określeniu markerów charakterystycznych dla poszczególnych typów starzenia. Znalezienie takich znaczników mogłoby mieć w przyszłości znaczenie diagnostyczne i posłużyć w badaniu wpływu związków/leków na starzenie komórek. Poznanie różnic w modyfikacjach chromatyny i wytypowanie genów, na których ekspresję ma to wpływ może się przyczynić do zrozumienia roli starzenia komórkowego w procesie miażdżycy, umożliwić prognozowanie skutków i znalezienie nowych potencjalnych markerów pomagających wcześniej określić stopień ryzyka, bądź nowych celów terapeutycznych. Znaczenia badaniom nadaje fakt, że możliwości spowalniania starzenia replikacyjnego są bardzo ograniczone, natomiast modyfikowanie, bądź unikanie starzenia przyspieszonego jest możliwe.	<urn:uuid:ea657d0f-934e-4ef8-a3da-4c05f9f0704f>	finepdfs	4.195313	CC-MAIN-2023-06	https://projekty.ncn.gov.pl/opisy/334341-pl.pdf	2023-02-06T00:11:00+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764500294.64/warc/CC-MAIN-20230205224620-20230206014620-00232.warc.gz	473,037,446	0.999967	0.999967	0.999967	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 5634 ]	1	0
ZARZĄDZENIE NR 178/11 BURMISTRZA KROŚNA ODRZAŃSKIEGO z dnia 31 sierpnia 2011 r. w sprawie regulaminu wynajmu i użytkowania pomieszczeń w placówkach oświatowych, dla których organem prowadzącym jest Gmina Krosno Odrzańskie Na podstawie art. 31 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.) zarządza się, co następuje: § 1. Ustala się Regulamin wynajmu i użytkowania pomieszczeń szkolnych i przedszkolnych, dla których organem prowadzącym jest Gmina Krosno Odrzańskie, który stanowi załącznik nr 1 do zarządzenia. § 2. Ustala się wzór umowy najmu/dzierżawy pomieszczeń szkolnych i przedszkolnych, która stanowi załącznik nr 2 do zarządzenia. § 3. Wykonanie zarządzenia powierza się Naczelnikowi Wydziału Oświaty, Kultury i Sportu w Krośnie Odrzańskim oraz dyrektorom szkół i przedszkoli. § 4. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. BURMISTRZ Marek Cebula REGULAMIN Wynajmu/dzierżawy pomieszczeń w placówkach oświatowych, dla których organem prowadzącym jest Gmina Krosno Odrzańskie. § 1. W placówkach oświatowych wynajem/dzierżawa obejmuje: - salę gimnastyczną, - sale dydaktyczne, - świetlicę i stołówkę szkolną, - salę komputerową, - inne pomieszczenia. § 2. Warunkiem korzystania z pomieszczeń szkolnych jest złożenie wniosku (załącznik nr 1) o wynajem/dzierżawę pomieszczenia Dyrektorowi placówki. § 3. Wynajmowanie/dzierżawa szkolnych pomieszczeń następuje po zawarciu pomiędzy dyrektorem placówki oświatowej a zainteresowanym podmiotem umowy najmu/dzierżawy (załącznik nr 2). § 4. W celu zawarcia umowy należy przedłożyć następujące dokumenty: 1. Podanie zawierające pełną nazwę, adres i NIP najemcy/dzierżawcy, dane osoby uprawnionej do reprezentowania, imię i nazwisko osoby odpowiedzialnej za grupę korzystającą z pomieszczeń szkolnych. 2. Dokumenty potwierdzające posiadanie osobowości prawnej w przypadku osoby prawnej. 3. Powyższe dokumenty należy złożyć na co najmniej 7 dni przed podpisaniem umowy. 4. Umowę podpisuje dyrektor szkoły. § 5. Pomieszczenia wymienione w § 1 mogą być wynajmowane/dzierżawione od poniedziałku do piątku do godziny 20:00, w godzinach wolnych od zajęć lekcyjnych i pozalekcyjnych. § 6. Szkoła może uzyczyć (nieodpłatnie) lokal na imprezy rekreacyjno – sportowe oraz artystyczne organizowane przez uczniów szkoły, Radę Rodziców, pracowników szkoły oraz osoby reprezentujące instytucje współpracujące ze szkołą po złożeniu wniosku do dyrektora. § 7. Za bezpieczeństwo uczestników odpowiedzialność prawną ponosi wyłącznie osoba organizująca zajęcia rekreacyjno – sportowe oraz artystyczne (nauczyciel, opiekun, kierownik grupy). Obowiązkiem tej osoby jest każdorazowe sprawdzanie przed zajęciami pomieszczenia pod względem bezpieczeństwa. Wszelkie uwagi powinny być natychmiast zgłaszane do dyrektora placówki oświatowej lub osobie wskazanej przez dyrektora. § 8. Za zniszczenia wynikłe podczas zajęć odpowiada i ponosi odpowiedzialność osoba odpowiedzialna za grupę, z którą podpisano umowę najmu. Osoba ta przebywa cały czas z uczestnikami zajęć prowadząc je zgodnie z umową. § 9. Obowiązkiem uczestników zajęć jest odpowiednie zabezpieczenie pozostawionych rzeczy osobistych. Szkoła nie ponosi odpowiedzialności za straty wynikłe w tym zakresie. § 10. Uczestnikom nie wolno korzystać z pomieszczeń nie wymienionych w umowie pod rygorem odstąpienia od umowy. § 11. 1. Najemca/dzierżawca korzystający z wynajmowanych pomieszczeń na podstawie zawartej umowy lub porozumienia zobowiązany jest do: a) punktualnego rozpoczynania i kończenia zajęć, b) utrzymania czystości w obiekcie, c) przestrzegania przepisów bhp, p. poz. i porządkowych, d) podporządkowania się poleceniom pracowników obsługi szkoły, w zakresie czynności ujętych w umowie najmu. 2. Na terenie obiektu obowiązuje zakaz: a) spożywania alkoholu i palenia tytoniu, b) wstępu osobom w stanie wskazującym na spożycie alkoholu lub wszelkiego rodzaju środków odurzających, c) wprowadzania zwierząt. § 12. Klucze od wynajmowanego/dzierżawionego pomieszczenia przekazuje woźny szkoły lub osoba dyżurująca przed rozpoczęciem zajęć (zgodnie z harmonogramem ujętym w umowie najmu) lub upoważnionej przez niego osobie. § 13. Osoby naruszające porządek publiczny lub przepisy niniejszego regulaminu zostaną usunięte z terenu szkoły. § 14. Dyrektor placówki oświatowej zobowiązany jest na piśmie poinformować Burmistrza/Urząd Miasta, z 7 dniowym wyprzedzeniem, o planowanym udostępnieniu pomieszczeń na szkolenia, uroczystości lub inne imprezy środowiskowe. § 15. W zakresie spraw nienormowanych niniejszym regulaminem decyzję podejmuje Dyrektor placówki oświatowej. Informacja – wniosek …………………………dnia……………………. Dyrektor …………………………………………. ( placówka oświatowa ) w ……………………………………………………………… ( miejscowość ) Informuję się, że w pomieszczeniu przedszkola/szkoły ………………………………………….. ( placówka oświatowa ) w ………………………………………………………………... w dniu/ach w godz. od …………….. do ……………... ( miejscowość ) …………………………………………………………………………………………………………………………… ( organizator ) planuje zorganizowanie imprezy/szkolenia o charakterze ………………………………………….. Odpowiedzialnym za porządek w trakcie trwania imprezy będzie …………………………………………. ( imię i nazwisko ) …………………………………………………………………………………………………………………………… ( adres zamieszkania oraz telefon kontaktowy ) Nie stwierdzono przeszkód w wynajęciu sali przedszkolnej/szkolnej w wyżej wymienionym terminie. …………………………………………………………… ( podpis Dyrektora placówki ) Umowa nr ........../............ najmu/dzierżawy pomieszczenia szkolnego/ przedszkolnego w ................................. zawarta w dniu ................................ r. w ...................................................... pomiędzy ( data ) ( miejscowość ) ................................................................. NIP ............................................, ( nazwa i adres placówki oświatowej ) reprezentowaną przez Panią/a dyrektora/a ..........................................., zwanym ( imię i nazwisko ) dalej wynajmującym, a .......................................................... .......................adres ( imię i nazwisko, nazwa ) ........................................................., seria i numer dowodu osobistego : ( adres ) ........................................, PESEL ............................., NIP ............................... Regon ........................................... zwanym dalej najemcą/dzierżawcą została zawarta umowa o następującej treści : § 1. Przedmiotem wynajmu/ dzierżawy jest .................................................. ( wpisać rodzaj pomieszczenia ) będącego w trwałym zarządzie ........................................................... ( nazwa placówki oświatowej ) § 2. Wynajmujący zobowiązuje się wynająć/wydzierżawić w/w pomieszczenie od dnia .............................. do dnia .............................................. § 3. Niniejsza umowa upoważnia najemcę do : 1. Wykorzystania pomieszczenia zgodnie z § 3.1 Zarządzenia nr .....11 Burmistrza Krosna Odrzańskiego z dnia ....................... 2011 r. 2. Korzystania z pomieszczeń w godzinach od ..................................do .................................. 3. Korzystania z pomieszczenia w celu ..................................................... ( wymienić rodzaj prowadzonej działalności ) § 4. Na podstawie Zarządzenia nr /11 Burmistrza Krosna Odrzańskiego z dnia 2011 r. ustalono cenę wynajmu na kwotę ..........................................., stłownie ......................................................... Oplaty należy dokonać przelewem na konto Urzędu Miasta w Krośnie Odrzańskim Bank Zachodni WBK S.A. nr 91 1090 1551 0000 0000 5500 1055 z wyraźnym wskazaniem czego opłata dotyczy najpóźniej do dnia przekazania pomieszczenia. § 5. 1. W cenie opłaty znajdują się koszty zużytej energii elektrycznej i cieplnej, wody, wywozu śmieci, odprowadzenia ścieków oraz utrzymania w czystości pomieszczenia. 2. W/w cena nie zawiera innych opłat związanych z organizowaną imprezą (np. ZAIKS). 3. Płatność przy wynajmie powyżej 1 miesiąca powinna być dokonywana z góry za każdy miesiąc do dnia 10 każdego miesiąca. 4. W przypadku zwłoki z zapłatą za co najmniej dwa pełne okresy płatności umowa może zostać wypowiedziana bez zachowania terminów wypowiedzenia. § 6. Najemca nie może bez zgody Dyrektora placówki oświatowej użyczać, podejmować/poddzierżawiać lub oddawać w użytkowanie osobom trzecim wynajmowanego/dzierżawionego pomieszczenia. § 7. W przypadku zmiany charakteru prowadzonej działalności w lokalu należy niezwłocznie poinformować o tym Dyrektora placówki oświatowej. § 8. Zobowiązuje się najemcę/dzierżawcę do utrzymania w należytym stanie sanitarnym i technicznym pomieszczenia wynajmowane/dzierżawione. Ponadto najemca zobowiązuje się wszystkie wynajmowane pomieszczenia i urządzenia oddać w stanie schłudnym i nieuszkodzonym dyrektorowi placówki. § 9. Najemca/dzierżawca zobowiązuje się do przestrzegania Regulaminu wynajmu pomieszczeń w placówkach oświatowych, dla których organem prowadzącym jest Gmina Krosno Odrzańskie. § 10. Najemca/dzierżawca zobowiązuje się do przestrzegania wszystkich przepisów i zarządzeń dotyczących bhp i ppoż. § 11. W kwestiach nieunormowanych w umowie zastosowanie mają przepisy kodeksu cywilnego. § 12. Rozwiązanie umowy następuje z upływem czasu, na który została zawarta, a jej przedłużenie wymaga pisemnego porozumienia wynajmującego i najemcy/dzierżawcy (dotyczy umów na czas określony). Niniejsza umowa może być rozwiązana przez każdą ze stron w formie pisemnej z miesięcznym wypowiedzeniem bez podania przyczyny. § 13. Umowa została sporządzona w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej strony oraz do wiadomości Urzędu Miasta. Wynajmujący Najemca/dzierżawca	<urn:uuid:650c58f0-4e65-49af-94e7-c54c5a730242>	finepdfs	1.540039	CC-MAIN-2019-39	http://bip.wrota.lubuskie.pl/ugkrosnoodrzanskie/dokumenty/zarzadzenia2011/zarzadz_128_31sierpien2011.pdf	2019-09-18T07:41:27Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514573258.74/warc/CC-MAIN-20190918065330-20190918091330-00192.warc.gz	25,251,021	0.99741	0.999983	0.999983	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 959, 2503, 4603, 4714, 5527, 7404, 9376, 9869 ]	1	0
\| \| 2023 \| 2024 \| 2025 \| 2026 \| 2027 \| 2028 \| 2030 \| \|-----\|---------------\|---------------\|---------------\|---------------\|---------------\|---------------\|---------------\| \| A \| 84 767 460,00 \| 84 767 460,00 \| 84 767 460,00 \| 92 537 762,00 \| 95 128 820,00 \| 97 792 426,00 \| 103 144 509,00 \| \| B \| 84 767 460,00 \| 84 767 460,00 \| 84 767 460,00 \| 92 537 762,00 \| 95 128 820,00 \| 97 792 426,00 \| 103 144 509,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 87 310 484,00 \| 87 310 484,00 \| 87 310 484,00 \| 92 537 762,00 \| 95 128 820,00 \| 97 792 426,00 \| 103 144 509,00 \| \| B \| 87 310 484,00 \| 87 310 484,00 \| 87 310 484,00 \| 92 537 762,00 \| 95 128 820,00 \| 97 792 426,00 \| 103 144 509,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 89 929 798,00 \| 89 929 798,00 \| 89 929 798,00 \| 95 128 820,00 \| 97 792 426,00 \| 97 792 426,00 \| 103 144 509,00 \| \| B \| 89 929 798,00 \| 89 929 798,00 \| 89 929 798,00 \| 95 128 820,00 \| 97 792 426,00 \| 97 792 426,00 \| 103 144 509,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 1) Wzór może być dostosowany także do ustaleń podmiotu, w którym puszczanie się zaciąży nie przekracza 40 procentów, w wizjach, a także w wersjach, które są równoważne z wizjami, w których puszczanie się zaciąży nie przekracza 40 procentów, w wizjach, a także w wersjach, które są równoważne z wizjami. 2) W przypadku, gdy wzór jest dostosowany do ustaleń podmiotu, w którym puszczanie się zaciąży nie przekracza 40 procentów, w wizjach, a także w wersjach, które są równoważne z wizjami, w których puszczanie się zaciąży nie przekracza 40 procentów, w wizjach, a także w wersjach, które są równoważne z wizjami. 3) W przypadku, gdy wzór jest dostosowany do ustaleń podmiotu, w którym puszczanie się zaciąży nie przekracza 40 procentów, w wizjach, a także w wersjach, które są równoważne z wizjami, w których puszczanie się zaciąży nie przekracza 40 procentów, w wizjach, a także w wersjach, które są równoważne z wizjami. \| \| A \| B \| C \| \|-----\|------------\|------------\|------------\| \| 2024\| 82,910,484.00 \| 73,995,846.00 \| 0.00 \| \| \| 82,910,484.00 \| 73,995,846.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 817,500.00 \| 817,500.00 \| 0.00 \| \| \| 817,500.00 \| 817,500.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 8,914,638.00\| 8,914,638.00\| 0.00 \| \| 2025\| 85,679,798.00 \| 75,693,305.00 \| 0.00 \| \| \| 85,679,798.00 \| 75,693,305.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 685,500.00 \| 685,500.00 \| 0.00 \| \| \| 685,500.00 \| 685,500.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 10,186,493.00\| 10,186,493.00\| 0.00 \| \| 2026\| 88,287,762.00 \| 77,447,001.00 \| 0.00 \| \| \| 88,287,762.00 \| 77,447,001.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 564,000.00 \| 564,000.00 \| 0.00 \| \| \| 564,000.00 \| 564,000.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 10,840,761.00\| 10,840,761.00\| 0.00 \| \| 2027\| 91,278,820.00 \| 79,241,576.00 \| 0.00 \| \| \| 91,278,820.00 \| 79,241,576.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 436,500.00 \| 436,500.00 \| 0.00 \| \| \| 436,500.00 \| 436,500.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 12,037,244.00\| 12,037,244.00\| 0.00 \| \| 2028\| 93,492,426.00 \| 81,096,203.00 \| 0.00 \| \| \| 93,492,426.00 \| 81,096,203.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 321,000.00 \| 321,000.00 \| 0.00 \| \| \| 321,000.00 \| 321,000.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 12,396,223.00\| 12,396,223.00\| 0.00 \| \| 2029\| 96,432,822.00 \| 82,986,583.00 \| 0.00 \| \| \| 96,432,822.00 \| 82,986,583.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 192,000.00 \| 192,000.00 \| 0.00 \| \| \| 192,000.00 \| 192,000.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 13,446,239.00\| 13,446,239.00\| 0.00 \| \| 2030\| 101,244,509.00\| 84,936,448.00 \| 0.00 \| \| \| 101,244,509.00\| 84,936,448.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 72,000.00 \| 72,000.00 \| 0.00 \| \| \| 72,000.00 \| 72,000.00 \| 0.00 \| \| \| 0.00 \| 0.00 \| 0.00 \| \| \| 16,308,061.00\| 16,308,061.00\| 0.00 \| 4) W poniższej wykazuje się kwoty dla lat budżetowych 2013-2018. \| \| 2024 \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|---------------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\|--------\| \| A \| 4,400,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 4,400,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 4,650,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 4,650,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 4,250,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 4,250,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 3,850,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 3,850,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 4,300,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 4,300,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 4,000,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 4,000,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 1,900,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 1,900,000,000 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 5) W porządku wystąpić w szczególności kwoty przyszłodobne z tytułu przywilejacji majątku oraz spłaty pożyczek udzielonych ze środków jednostki. potwierdzanie za podpis: Jan Zalewski za organ stanowiący: Tadeusz Nalewak Kopia z dokumentu podpisanego elektronicznie wygenerowana dnia 2018-12-21 \| Wyszczególnienie \| Rozchody budżetu x \| Kwota przypadających na dany rok kwot ustawowych włącznie określonych w art. 243 ust. 3 ustawy X \| Kwota przypadających na dany rok kwot ustawowych włącznie określonych w art. 243 ust. 3 ustawy X \| Kwota druga x \| Kwota druga x \| Kwota zobowiązań wynikających z przejęcia przez jednostkę terytorialną zobowiązań po likwidowanych jednostkach zaliczonych do sektora finansów publicznych \| Kwota zobowiązań wynikających z przejęcia przez jednostkę terytorialną zobowiązań po likwidowanych jednostkach zaliczonych do sektora finansów publicznych \| Różnica między dochodami bieżącymi, skorygowanymi o stoku 7, a wydatkami bieżącymi, pomniejszonymi o wydatki \| \|------------------\|-------------------\|---------------------------------\|---------------------------------\|----------------\|----------------\|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| Wykonanie 2016 \| 2 870 000,00 \| 2 870 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 29 270 182,00 \| 74 820,23 \| 7 625 272,76 \| 13 656 731,11 \| \| Wykonanie 2017 \| 2 870 000,00 \| 2 870 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 400 182,00 \| 6 242 567,71 \| 9 885 370,80 \| \| Plan 3 kw. 2018 \| 3 120 000,00 \| 3 120 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 37 580 182,00 \| 0,00 \| 5 770 115,00 \| 8 845 737,00 \| \| Wykonanie 2018 \| 3 120 000,00 \| 3 120 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 37 580 182,00 \| 0,00 \| 4 221 529,00 \| 7 297 151,00 \| \| 2019 \| A \| 3 120 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 43 460 182,00 \| 0,00 \| 5 382 311,00 \| 5 382 311,00 \| \| \| B \| 3 120 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 43 460 182,00 \| 0,00 \| 5 382 311,00 \| 5 382 311,00 \| \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2020 \| A \| 3 720 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 39 740 182,00 \| 0,00 \| 8 118 168,00 \| 8 118 168,00 \| \| \| B \| 3 720 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 39 740 182,00 \| 0,00 \| 8 118 168,00 \| 8 118 168,00 \| \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2021 \| A \| 4 260 000,00 \| 4 260 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 35 480 182,00 \| 0,00 \| 10 277 764,00 \| 10 277 764,00 \| \| \| B \| 4 260 000,00 \| 4 260 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 35 480 182,00 \| 0,00 \| 10 277 764,00 \| 10 277 764,00 \| \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2022 \| A \| 4 330 162,00 \| 4 330 162,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 31 150 000,00 \| 11 487 073,00 \| \| \| B \| 4 330 162,00 \| 4 330 162,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 31 150 000,00 \| 11 487 073,00 \| \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| 2023 \| A \| 4 400 000,00 \| 4 400 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 750 000,00 \| 12 424 452,00 \| \| \| B \| 4 400 000,00 \| 4 400 000,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 26 750 000,00 \| 12 424 452,00 \| \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2024 \| 2025 \| 2026 \| 2027 \| 2028 \| 2029 \| 2030 \| \|-----\|---------------\|---------------\|---------------\|---------------\|---------------\|---------------\|---------------\| \| A \| 4 400 000,00 \| 4 400 000,00 \| 4 400 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 000 000,00 \| 1 900 000,00 \| \| B \| 4 400 000,00 \| 4 400 000,00 \| 4 400 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 1 900 000,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 4 050 000,00 \| 4 050 000,00 \| 4 050 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 4 000 000,00 \| 1 900 000,00 \| \| B \| 4 050 000,00 \| 4 050 000,00 \| 4 050 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 4 000 000,00 \| 1 900 000,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 4 250 000,00 \| 4 250 000,00 \| 4 250 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 000 000,00 \| 1 900 000,00 \| \| B \| 4 250 000,00 \| 4 250 000,00 \| 4 250 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 000 000,00 \| 1 900 000,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| \| B \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| \| B \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| \| B \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| A \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| \| B \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 6) W przypadku wykonania wydatków z tytułu realizacji ustawy budżetowej (Dz.U. poz. 1446 oraz z 2013 r. poz. 1189) oraz akwizykcji obligacji przychodowych. 7) W przypadku wykonania wydatków z tytułu realizacji ustawy budżetowej (Dz.U. poz. 1446 oraz z 2013 r. poz. 1189) oraz akwizykcji obligacji przychodowych. 8) Pomniejszenie wydatków budżetowych, zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej, dopuszcza się do 2013-2015. \| \| 2024 \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 5,98%\| 5,98%\| 0,00 \| 5,98%\| 15,25%\| 13,86%\| 13,86%\| \| B \| 5,98%\| 5,98%\| 0,00 \| 5,98%\| 15,25%\| 13,86%\| 13,86%\| \| C \| 0,00%\| 0,00%\| 0,00 \| 0,00%\| 0,00% \| 0,00% \| 0,00% \| \| \| 2025 \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 5,27%\| 5,27%\| 0,00 \| 5,27%\| 15,83%\| 14,63%\| 14,63%\| \| B \| 5,27%\| 5,27%\| 0,00 \| 5,27%\| 15,83%\| 14,63%\| 14,63%\| \| C \| 0,00%\| 0,00%\| 0,00 \| 0,00%\| 0,00% \| 0,00% \| 0,00% \| \| \| 2026 \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 5,20%\| 5,20%\| 0,00 \| 5,20%\| 16,31%\| 15,25%\| 15,25%\| \| B \| 5,20%\| 5,20%\| 0,00 \| 5,20%\| 16,31%\| 15,25%\| 15,25%\| \| C \| 0,00%\| 0,00%\| 0,00 \| 0,00%\| 0,00% \| 0,00% \| 0,00% \| \| \| 2027 \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 4,51%\| 4,51%\| 0,00 \| 4,51%\| 16,70%\| 15,80%\| 15,80%\| \| B \| 4,51%\| 4,51%\| 0,00 \| 4,51%\| 16,70%\| 15,80%\| 15,80%\| \| C \| 0,00%\| 0,00%\| 0,00 \| 0,00%\| 0,00% \| 0,00% \| 0,00% \| \| \| 2028 \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 4,73%\| 4,73%\| 0,00 \| 4,73%\| 17,07%\| 16,28%\| 16,28%\| \| B \| 4,73%\| 4,73%\| 0,00 \| 4,73%\| 17,07%\| 16,28%\| 16,28%\| \| C \| 0,00%\| 0,00%\| 0,00 \| 0,00%\| 0,00% \| 0,00% \| 0,00% \| \| \| 2029 \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 4,17%\| 4,17%\| 0,00 \| 4,17%\| 17,37%\| 16,69%\| 16,69%\| \| B \| 4,17%\| 4,17%\| 0,00 \| 4,17%\| 17,37%\| 16,69%\| 16,69%\| \| C \| 0,00%\| 0,00%\| 0,00 \| 0,00%\| 0,00% \| 0,00% \| 0,00% \| \| \| 2030 \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 1,91%\| 1,91%\| 0,00 \| 1,91%\| 17,65%\| 17,05%\| 17,05%\| \| B \| 1,91%\| 1,91%\| 0,00 \| 1,91%\| 17,65%\| 17,05%\| 17,05%\| \| C \| 0,00%\| 0,00%\| 0,00 \| 0,00%\| 0,00% \| 0,00% \| 0,00% \| 9) W porocie wykazało się w szczególności wyłączania wynikające z art. 38 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z realizacją ustawy budżetowej oraz wyliczenia związane z emisją obligacji przychodowych. Identyczne wyliczenia dotyczą paski 9.6.1. \| \| A \| B \| C \| D \| E \| F \| G \| H \| I \| J \| \|-----\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\|---------\| \| 2024\| 4 400 000,00 \| 4 400 000,00 \| 50 276 851,00 \| 346 865,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 9 914 638,00 \| 0,00 \| \| \| 4 400 000,00 \| 4 400 000,00 \| 50 276 851,00 \| 10 346 865,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 8 914 638,00 \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 4 450 000,00 \| 4 450 000,00 \| 51 533 772,00 \| 10 605 537,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 10 886 493,00 \| 0,00 \| \| \| 4 450 000,00 \| 4 450 000,00 \| 51 533 772,00 \| 10 605 537,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 10 886 493,00 \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 4 250 000,00 \| 4 250 000,00 \| 52 822 116,00 \| 10 870 675,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 10 840 761,00 \| 0,00 \| \| \| 4 250 000,00 \| 4 250 000,00 \| 52 822 116,00 \| 10 870 675,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 10 840 761,00 \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 54 442 669,00 \| 11 142 442,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 12 037 244,00 \| 0,00 \| \| \| 3 850 000,00 \| 3 850 000,00 \| 54 442 669,00 \| 11 142 442,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 12 037 244,00 \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 55 496 238,00 \| 11 421 003,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 12 396 223,00 \| 0,00 \| \| \| 4 300 000,00 \| 4 300 000,00 \| 55 496 238,00 \| 11 421 003,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 12 396 223,00 \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 56 883 642,00 \| 11 706 528,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 13 446 239,00 \| 0,00 \| \| \| 4 000 000,00 \| 4 000 000,00 \| 56 883 642,00 \| 11 706 528,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 13 446 239,00 \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 58 305 733,00 \| 11 999 191,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 16 308 061,00 \| 0,00 \| \| \| 1 900 000,00 \| 1 900 000,00 \| 58 305 733,00 \| 11 999 191,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 16 308 061,00 \| 0,00 \| \| \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 10) Przeznaczenie zachodów budżetowych, inne niż spłaty kredytów, podroczeń i wyników państwowych, wymaga określenia w obowiązkowych do wypełnienia prognozach finansowych. 11) W razie potrzeby należy wypełnić wiersz 10, jeśli istnieją dodatkowe zobowiązania wobec organów samorządu terytorialnego (rozdział od 1951/7 do 7925). 12) W razie potrzeby należy wypełnić wiersz 10, jeśli istnieją dodatkowe zobowiązania wobec organów samorządu terytorialnego (rozdział od 1951/7 do 7925). 13) W razie potrzeby należy wypełnić wiersz 10, jeśli istnieją dodatkowe zobowiązania wobec organów samorządu terytorialnego (rozdział od 1951/7 do 7925). \| \| 2024 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2025 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2026 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2027 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2028 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2029 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2030 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| --- 14) W pozycjach 220.127.116.11, 18.104.22.168, 22.214.171.124, 126.96.36.199, 188.8.131.52, 12.7.1 oraz 12.8.1. wykazuje się wyłącznie kwoty wynikające z umów na realizację programu, projektu lub zadania zawartych na działach uchwalenia przyjętych, a negatywnych do zawarcia w okresie prognozy. \| \| 2024 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2025 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2026 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2027 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2028 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2029 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2030 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 15) Przez program, projekt lub zadanie finansowane w co najmniej 60% środkami, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, należy rozumieć takie takie program, projekt lub zadanie przynależące dochołd, dla których podmiot finansowania za środki, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy, ustala się po oddzielnemu poinformowanie za zgodności Jan Ziętek za organ stanowiący Tadeusz Nalewajek Kopia z dokumentu podpisana elektronicznie wygenerowana dnia 2018.12.21 \| \| 2024 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2025 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2026 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2027 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2028 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2029 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| \| 2030 \| \| \| \| \| \| \| \| \|-----\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\|------\| \| A \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| B \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| \| C \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \| 0,00 \|	6eeebafa-b391-43a7-9088-29a87d15fa79	finepdfs	2.40625	CC-MAIN-2022-40	https://bip.powiatpultuski.pl/pliki/starostwopultusk/zalacznik_nr_1_do_uchwaly_nr_iii-27-2018_rady_powiatu_w_pultusku_z_dnia_19_grudnia_2018r._.pdf	2022-09-24T17:09:18+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030331677.90/warc/CC-MAIN-20220924151538-20220924181538-00795.warc.gz	176,188,204	0.999987	1.000003	1.000003	[ "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2253, 4855, 6946, 19490, 22765, 25107, 28445, 30967, 33683, 35930 ]	1	0
Konkurencja 1 2014-07-18 Rekord Polski 16 lat 16 lat Wyniki Eliminacje 2002-08-04 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 50m dowolny KORC Agata 00601 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 1 25.54 Berlin (GER) Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 1, Dziewcząt, 50m dowolny, Eliminacje, 16 lat Pozycja Rok ur. Konkurencja 2 Czas Pkt. Chłopców, 50m dowolny 2014-07-18 16 lat Wyniki Eliminacje Konkurencja 2, Chłopców, 50m dowolny, Eliminacje, 16 lat Konkurencja 3 Dziewcząt, 50m klasyczny 2014-07-18 16 lat Wyniki Eliminacje Splash Meet Manager 11, Build 31672 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 3, Dziewcząt, 50m klasyczny, Eliminacje, 16 lat O 4 Konkurencja 4 Chłopców, 50m klasyczny 2014-07-18 O 4 16 lat Wyniki Eliminacje Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 4 Konkurencja 5 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 100m motylkowy 2014-07-18 M 12 16 lat Wyniki Eliminacje Konkurencja 6 Chłopców, 100m motylkowy 2014-07-18 16 lat Wyniki Eliminacje Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 5 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 6, Chłopców, 100m motylkowy, Eliminacje, 16 lat Konkurencja 7 Dziewcząt, 200m dowolny 2014-07-18 16 lat Wyniki Eliminacje Splash Meet Manager 11, Build 31672 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 6 Konkurencja 7, Dziewcząt, 200m dowolny, Eliminacje, 16 lat O 4 Konkurencja 8 Chłopców, 200m dowolny 16 lat 2014-07-18 Wyniki Eliminacje Splash Meet Manager 11, Build 31672 Konkurencja 8, Chłopców, 200m dowolny, Eliminacje, 16 lat Konkurencja 9 Dziewcząt, 200m grzbietowy 2014-07-18 16 lat Wyniki Eliminacje G 2 Konkurencja 10 Chłopców, 200m grzbietowy 2014-07-18 16 lat Wyniki Eliminacje Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 8 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 10, Chłopców, 200m grzbietowy, Eliminacje, 16 lat Splash Meet Manager 11, Build 31672 Konkurencja 11, Dziewcząt, 400m zmienny, Eliminacje, 16 lat Z 1 Konkurencja 12 Chłopców, 400m zmienny 2014-07-18 16 lat Wyniki Eliminacje Splash Meet Manager 11, Build 31672 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 12, Chłopców, 400m zmienny, Eliminacje, 16 lat O 4 Konkurencja 1 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 50m dowolny 16 lat 2014-07-18 Wyniki Finał 2002-08-04 Konkurencja 2 Chłopców, 50m dowolny 16 lat 2014-07-18 Wyniki Finał Splash Meet Manager 11, Build 31672 Konkurencja 3 2014-07-18 Rekord Polski 16 lat Punkty: FINA 2014 Pozycja Finał A 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. Finał B 9. 10. 11. 12. 13. 14. 15. KASPERUK Justyna MAJSZUTOWICZ Paulina SSz JAKUBOWSKA Izabela WIKIEŁ Angelika SPOLJAR Sylwia RUGAŁA Anna SO SOŃTA Magdalena DUDA Natasza CZUK Agata MICHALSKA Katarzyna SMAGA Anna LACH Paulina MUZOLF Weronika NĘDZA Adrianna BŁUŚ Barbara Bożena 16. SAJECKA Zofia Konkurencja 4 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 50m klasyczny 31.75 ZACHOSZCZ Paulina Rok ur. 98 98 98 98 98 98 98 98 98 98 98 98 98 98 98 Polonia Warszawa MKP Szczecin Olimpijczyk Aleksandrów UŚKS Ostrołęka AZS AWF Katowice Unia Oświęcim Wodnik Radom Trójka Łódź Warta Poznań Gilus Gilowice Śląsk Wrocław Korner Z.Góra MTS Kwidzyn Korona Kraków Olimpijczyk Suwałki 98 Skalar Warszawa Chłopców, 50m klasyczny 16 lat Wyniki Finał 2009-07-12 Pkt. 684 646 637 614 604 599 595 588 566 557 541 522 511 509 509 423 16 lat 2014-07-18 Wyniki Finał Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 00416 Prague (CZE) Czas 33.45 34.10 34.26 34.67 34.86 34.96 35.04 35.18 35.63 35.81 36.17 36.61 36.87 36.91 36.92 39.25 Konkurencja 5 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 100m motylkowy 2014-07-18 Konkurencja 6 16 lat Wyniki Finał Chłopców, 100m motylkowy 16 lat 2014-07-18 Wyniki Finał Konkurencja 7 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 200m dowolny 16 lat 2014-07-18 Wyniki Finał Konkurencja 8 Chłopców, 200m dowolny 16 lat 2014-07-18 Wyniki Finał Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 15 Konkurencja 9 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 200m grzbietowy 16 lat 2014-07-18 Wyniki Finał Konkurencja 10 Chłopców, 200m grzbietowy 16 lat 2014-07-18 Wyniki Finał Konkurencja 11 Dziewcząt, 400m zmienny 16 lat 2014-07-18 Rekord Polski 16 lat Punkty: FINA 2014 Pozycja Splash Meet Manager 11, Build 31672 Wyniki Finał 1980-07-26 Czas Pkt. 2014-07-20 18:27 - Strona 16 4:48.17 CZOPEK Agnieszka 00106 Rok ur. Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. Moskwa Konkurencja 11, Dziewcząt, 400m zmienny, Finał Splash Meet Manager 11, Build 31672 2014-07-18 16 lat Wyniki Finał Rekord Polski 16 lat 4:27.40 CIEŚLAK Marcin 03914 Prague - Podoli (CZE) 2008-12-05 Splash Meet Manager 11, Build 31672 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Chłopców, 400m zmienny Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 4 x 200m dowolny 2014-07-18 O 4 przedwczesny start na 2 zmianie GRUCA Marcelina SO, WOLNY Magdalena SO, HASPERT Dorota SO, KOZIK Anna SO Konkurencja 14 Chłopców, 4 x 200m dowolny 2014-07-18 Splash Meet Manager 11, Build 31672 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 16 lat Wyniki 16 lat Wyniki Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 14, Chłopców, 4 x 200m dowolny, 16 lat Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 50m motylkowy 16 lat 2014-07-19 Wyniki Eliminacje Splash Meet Manager 11, Build 31672 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 16 Chłopców, 50m motylkowy 16 lat 2014-07-19 Wyniki Eliminacje Rekord Polski 16 lat 25.05 WERNER Paweł 00101 Ostrowiec Sw. 2009-05-24 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 22 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 16, Chłopców, 50m motylkowy, Eliminacje, 16 lat O 4 Konkurencja 17 Dziewcząt, 50m grzbietowy 2014-07-19 16 lat Wyniki Eliminacje Splash Meet Manager 11, Build 31672 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 23 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Chłopców, 50m grzbietowy 16 lat 2014-07-19 Wyniki Eliminacje Konkurencja 19 Dziewcząt, 400m dowolny 16 lat 2014-07-19 Rekord Polski 16 lat Punkty: FINA 2014 Pozycja 1. 2. 3. JANKOWSKA Klaudia 50m: 31.28 31.28 4:12.62 150m: 100m: 1:05.25 33.97 200m: WOJCIECHOWSKA Joanna 50m: 31.26 31.26 150m: 100m: 1:05.25 33.99 ROGOWSKA Paulina 50m: 31.29 31.29 100m: 1:05.53 Splash Meet Manager 11, Build 31672 34.24 200m: 150m: 200m: Wyniki Eliminacje 2009-12-09 Czas 4:31.64 3:57.53 4:31.64 4:35.55 4:00.78 4:35.55 4:38.54 4:04.43 4:38.54 Pkt. 682 34.46 34.11 653 35.72 34.77 632 36.59 34.11 A A A ZUKOWSKA Paula 00107 Rok ur. 98 1:39.67 2:14.55 98 1:39.69 2:14.75 98 1:40.24 UKS Gim 92 Ursynów 34.42 250m: 2:48.71 34.88 300m: Orlik Lublin 34.44 250m: 3:23.07 2:49.71 35.06 300m: 3:25.06 Salos Cortile Kielce 34.71 250m: 2:51.85 2:15.92 35.68 300m: 3:27.84 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. Doha (QAT) 34.16 350m: 34.36 34.96 35.35 35.93 35.99 400m: 350m: 400m: 350m: 400m: Konkurencja 19, Dziewcząt, 400m dowolny, Eliminacje, 16 lat Pozycja Rok ur. Czas Pkt. Splash Meet Manager 11, Build 31672 Konkurencja 19, Dziewcząt, 400m dowolny, Eliminacje, 16 lat Konkurencja 20 Chłopców, 400m dowolny 2014-07-19 Rekord Polski 16 lat 3:57.20 PIELOWSKI Krzysztof 00213 Gorzow Wlkp. 16 lat Wyniki Eliminacje 2007-12-01 Punkty: FINA 2014 Splash Meet Manager 11, Build 31672 Konkurencja 20, Chłopców, 400m dowolny, Eliminacje, 16 lat Pozycja Rok ur. Czas Pkt. Splash Meet Manager 11, Build 31672 Konkurencja 20, Chłopców, 400m dowolny, Eliminacje, 16 lat Pozycja Rok ur. Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. Czas Pkt. Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 - 16 lat Konkurencja 20, Chłopców, 400m dowolny, Eliminacje, 16 lat Pozycja Rok ur. Czas Pkt. DYSKW. WYSOCKI Mateusz 98 Znicz Koszalin O 4 Konkurencja 21 Dziewcząt, 200m klasyczny 2014-07-19 Rekord Polski 16 lat 2:26.84 BIEŃKOWSKA Wiktoria 00110 16 lat Wyniki Eliminacje 2009-07-10 Prague (CZE) Konkurencja 22 Chłopców, 200m klasyczny 2014-07-19 16 lat Wyniki Eliminacje Konkurencja 22, Chłopców, 200m klasyczny, Eliminacje, 16 lat Konkurencja 23 Dziewcząt, 200m zmienny 16 lat 2014-07-19 K 1 Konkurencja 24 Chłopców, 200m zmienny 2014-07-19 Wyniki Eliminacje 16 lat Wyniki Eliminacje Splash Meet Manager 11, Build 31672 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 30 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 24, Chłopców, 200m zmienny, Eliminacje, 16 lat K1 Konkurencja 17 Dziewcząt, 50m grzbietowy 16 lat 2014-07-19 Rekord Polski 16 lat 29.13 GÓRNIAK Katarzyna 01006 Wyniki Repasaże do eliminacji Belgrade (SRB) 2011-07-08 Punkty: FINA 2014 Splash Meet Manager 11, Build 31672 2014-07-19 Rekord Polski 16 lat 16 lat Wyniki Finał 27.04 KORC Agata 00601 Berlin (GER) 2002-07-29 Punkty: FINA 2014 Konkurencja 16 Chłopców, 50m motylkowy 2014-07-19 Rekord Polski 16 lat 16 lat Wyniki Finał 2009-05-24 WERNER Paweł 00101 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 50m motylkowy 25.05 Ostrowiec Sw. 2014-07-19 Rekord Polski 16 lat Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 50m grzbietowy 29.13 GÓRNIAK Katarzyna 01006 Belgrade (SRB) 16 lat Wyniki Finał 2011-07-08 Punkty: FINA 2014 Konkurencja 18 Chłopców, 50m grzbietowy 16 lat 2014-07-19 Wyniki Finał Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 400m dowolny 16 lat 2014-07-19 Wyniki Finał Splash Meet Manager 11, Build 31672 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Chłopców, 400m dowolny 16 lat 2014-07-19 Wyniki Finał Splash Meet Manager 11, Build 31672 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 21 Dziewcząt, 200m klasyczny 16 lat 2014-07-19 Wyniki Finał Konkurencja 22 Chłopców, 200m klasyczny 2014-07-19 16 lat Wyniki Finał Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 - 16 lat Konkurencja 23 Dziewcząt, 200m zmienny 16 lat 2014-07-19 Wyniki Finał Z 2 Konkurencja 24 Chłopców, 200m zmienny 16 lat 2014-07-19 Wyniki Finał 2014-07-19 Dziewcząt, 4 x 100m dowolny 16 lat Wyniki Punkty: FINA 2014 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 26, Chłopców, 4 x 100m dowolny, 16 lat Splash Meet Manager 11, Build 31672 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 200m motylkowy 2014-07-20 16 lat Wyniki Eliminacje Konkurencja 28 Chłopców, 200m motylkowy 2014-07-20 16 lat Wyniki Eliminacje Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 40 2014-07-20 Rekord Polski 16 lat 16 lat Wyniki Eliminacje 2008-07-09 Konkurencja 30 2014-07-20 Rekord Polski 16 lat Punkty: FINA 2014 Pozycja Splash Meet Manager 11, Build 31672 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 100m dowolny 56.48 50.48 Rok ur. WILK Katarzyna Chłopców, 100m dowolny WERNER Paweł 00101 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 00106 16 lat Wyniki Eliminacje 2009-12-10 50m 100m 2014-07-20 18:27 - Strona 41 - 16 lat Monterrey (MEX) Doha (QAT) Czas Pkt. Konkurencja 30, Chłopców, 100m dowolny, Eliminacje Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 100m grzbietowy 16 lat 2014-07-20 Wyniki Eliminacje Konkurencja 32 Chłopców, 100m grzbietowy 16 lat 2014-07-20 Wyniki Eliminacje Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 43 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 32, Chłopców, 100m grzbietowy, Eliminacje, 16 lat Konkurencja 33 Dziewcząt, 100m klasyczny 16 lat 2014-07-20 Wyniki Eliminacje Konkurencja 34 Chłopców, 100m klasyczny 16 lat 2014-07-20 Wyniki Eliminacje Konkurencja 34, Chłopców, 100m klasyczny, Eliminacje, 16 lat Konkurencja 35 Dziewcząt, 800m dowolny 16 lat 2014-07-20 Wyniki Konkurencja 35, Dziewcząt, 800m dowolny, 16 lat Konkurencja 36 Chłopców, 1500m dowolny 16 lat 2014-07-20 Wyniki Konkurencja 36, Chłopców, 1500m dowolny, 16 lat Pozycja Rok ur. Czas Pkt. Splash Meet Manager 11, Build 31672 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 36, Chłopców, 1500m dowolny, 16 lat Konkurencja 32 Chłopców, 100m grzbietowy 2014-07-20 16 lat Wyniki Repasaże do eliminacji Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 48 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 200m motylkowy 16 lat 2014-07-20 Wyniki Finał Konkurencja 28 Chłopców, 200m motylkowy 16 lat 2014-07-20 Wyniki Finał Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 49 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 100m dowolny 2014-07-20 16 lat Wyniki Finał Konkurencja 30 Chłopców, 100m dowolny 16 lat 2014-07-20 Wyniki Finał Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 50 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 100m grzbietowy 16 lat 2014-07-20 Wyniki Finał Konkurencja 32 Chłopców, 100m grzbietowy 16 lat 2014-07-20 Wyniki Finał Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 51 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 33 Dziewcząt, 100m klasyczny 16 lat 2014-07-20 Wyniki Finał Konkurencja 34 Chłopców, 100m klasyczny 16 lat 2014-07-20 Wyniki Finał Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 52 2014-07-20 Rekord Polski 16 lat 16 lat Wyniki 2011-07-06 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 800m dowolny 8:40.48 KILIJAŃSKA Donata 00612 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. Belgrade (SRB) Konkurencja 35, Dziewcząt, 800m dowolny, 16 lat Konkurencja 36 Chłopców, 1500m dowolny 2014-07-20 16 lat Wyniki Rekord Polski 16 lat 15:35.41 PIELOWSKI Krzysztof 00213 Gorzow Wlkp. 2007-12-02 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. 2014-07-20 18:27 - Strona 54 Konkurencja 36, Chłopców, 1500m dowolny, 16 lat 400m: 4:50.63 1:14.06 800m: 9:52.73 1:15.45 1200m: 14:54.40 1:15.07 Splash Meet Manager 11, Build 31672 Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Dziewcząt, 4 x 100m zmienny 2014-07-20 16 lat Wyniki Letnie Mistrzostwa Polski Juniorów Młodszych - 16 lat Gorzów Wlkp., 18- - 20-7-2014 Konkurencja 38, Chłopców, 4 x 100m zmienny, 16 lat Pozycja DYSKW. MKP Szczecin 1 MKP Szczecin O 4 (przedwczesny start na 4 zmianie ) WIĘCKOWSKI Jakub, OLEJNIK Aleksander, BIADUŃ Michał, WAWRZYNKIEWICZ Piotr Splash Meet Manager 11, Build 31672 Registered to MKP Slowianka Gorzow Wlkp. Czas Pkt.	<urn:uuid:be89150a-03bf-4475-a3ef-3986e5beff02>	finepdfs	1.142578	CC-MAIN-2024-38	http://falakrasnik.pl/wp-content/uploads/2014/07/Wyniki-MPJ-16-lat.pdf	2024-09-19T23:22:21+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700652073.91/warc/CC-MAIN-20240919230146-20240920020146-00381.warc.gz	11,343,264	0.978781	0.993359	0.993359	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	false	[ 307, 557, 732, 1038, 1361, 1694, 1874, 2173, 2358, 2540, 2691, 2970, 4248, 4484, 4789, 5335, 5420, 5729, 6132, 6269, 6457, 6769, 7111, 8255, 8382, 8661, 8787, 8918, 9388, 9723, 10104, 10534, 10856, 11037, 11217, 11455, 11695, 11771, 11946, ...	1	0
LUDOWE PAŃSTWO DOBROBYTU ANNA PIEKARSKA Abstrakt: Artykuł stanowi próbę rekonstrukcji przemian praw ubogich w Anglii w okresie prekapitalistycznym w oparciu o pracę Lorie Charlesworth Welfare's Forgotten Past. Istotnym kontekstem, w jakim osadzona jest niniejsza rekonstrukcja, jest historia grodzeń i dóbr wspólnych (commons), a także wywodząca się od Karola Marksa koncepcja tak zwanej akumulacji pierwotnej. Szczególną uwagę poświęcam splotowi dwóch zjawisk: utraty podmiotowych praw ubogich i ich penalizacji w formie karania za włóczęgostwo. Słowa kluczowe : Lorie Charlesworth, grodzenia, ubodzy, dobra wspólne, historia prawa, Anglia Praktyka Teoretyczna Numer 4(18)/2015 ISSN 2081-8130 DOI: 10.14746/prt.2015.4.11 www.praktykateoretyczna.pl Książka Lorie Charlesworth Welfareʼs Forgotten Past: A Socio-Legal History of the Poor Law stanowi próbę rzucenia nowego światła na instytucję państwa opiekuńczego i historię opieki nad ubogimi. Narracja autorki przeciwstawia się wizji będącej rdzeniem wciąż popularnej polityki „zero tolerancji", przedstawiającej ubogich jako leniwą podklasę, underclass o skłonnościach przestępczych i jednocześnie projektującej obraz państwa jako instancji oceniającej i korygującej za pomocą dostępnych mu narzędzi postawę biedoty (por. Tosi 1996). O ile jednak sam przedmiot polemiki i stawiane wobec niego zarzuty – przyjmujące postać krytyki uznania biednych za zbędny element populacji i związanych z tym prób czy to biopolitycznego zarządzania (Katrougalos i Lazaridis 2003; Musterd i Ostendorf 2003), czy penalizacji i inkarceracji (Hüning 2015; Wacquant 2009) – nie są niczym nowym, to o oryginalności pracy Charlesworth stanowi przyjęta przez nią perspektywa. Autorka skupia się bowiem na jurydycznej analizie przemian osobistych uprawnień ubogich, jednocześnie starając się odzyskać tytułową „zapomnianą przeszłość" i pokazać zasadnicze przekłamanie tkwiące u podstaw negatywnie rozumianej polityki postępowania wobec biednych, tym samym dekonstruując jej wspomniane wcześniej założenia. Dociekania zorganizowane są wokół tezy o substancjalnej zmianie pozycji ubogich – ich przemianie z aktywnych, obdarzonych możliwością działania podmiotów w pasywne przedmioty zarządzania pozbawione zdolności do samodecydowania i samodzielnego utrzymywania się. Głównym przedmiotem dociekań Charlesworth są przekształcenia, które dokonały się w obrębie angielskiego prawa do zapomogi, przysługującego tym, którzy w niezawiniony sposób utracili środki umożliwiające samodzielne utrzymanie się (destitute). Wybór argumentowany jest długą tradycją pomocy biednym w Anglii, jak również wpływem tamtejszych rozwiązań na inne systemy opieki społecznej. Książka oferuje dwupoziomową rekonstrukcję historii rzeczonego prawa (Charlesworth 2010, 2) – przytoczone zostają zarówno doktrynalne spory i jurydyczne definicje (por. rozdziały 3, 4, 8), jak i mikrohistoryczne źródła obrazujące to, jak sami uprawnieni rozumieli przysługujące im uprawnienie (por. rozdziały 5, 9, 10). Te uzupełniające się perspektywy służą wykazaniu sformalizowanego charakteru prawa ubogich, co stanowi jeden z głównych celów Welfareʼs Forgotten Past. Cel ten może z początku wydawać się bliski dążeniom Marksa z serii artykułów opublikowanych w Rheinische Zeitung, szczególnie tych poświęconych kwestii kradzieży drewna (por. Marks 1976). Należy jednak podkreślić, że intencje stojące za każdym z tych tekstów oraz ich stawki są zupełnie inne: Marks stara się wykazać, że zwyczaj ubogich może być rozumniejszy niż ustawa, którą „interes prywatny przekształca […] w szczurołapa" (Marks i Engels 1976, 145), tym samym pozbawiając ją zarówno racjonalności, jak i powszechnego charakteru. Charlesworth natomiast udowadnia, że obok wielu praw zwyczajowych przysługującym drobnemu chłopstwu i biedocie, które pomagały w samodzielnym utrzymaniu się – przykładowo prawa do zbierania pokłosia po żniwach, janowca, jagód i żołędzi, wypasania bydła, wycinki złóż torfu (Charlesworth 2010, 38) – istniało realne uprawnienie do zapomogi, zapisane w angielskim porządku jurydycznym. Uprawnienie to, mimo że zachowywało aż do dziewiętnastego wieku stosunkowo homogeniczną treść, miało różnorodne źródła prawne, ulegające zmianom na przestrzeni lat (Charlesworth 2010, 35–59). Zmiany te, aż do całkowitej implementacji nowego prawa ubogich z 1834 roku, zasadniczo nie wpływały na kształt systemu opieki nad biednymi, który możemy scharakteryzować w następujący sposób: po pierwsze, uprawnienie do zapomogi miało formę lokalną i autonomiczną, przez co mylnie odmawiano mu charakteru powszechnego. Realizacja rozpatrywanego tu prawa możliwa była tylko w parafiach, które, wbrew dzisiejszemu rozumieniu tego słowa, w okresie interesującym autorkę stanowiły zeświecczoną jednostkę podziału administracyjnego Anglii i Walii. Zapomoga była udzielana ze środków parafii, to jest „warunkowanego przez zapotrzebowanie lokalnego funduszu, nieograniczonego i otwartego systemu niezależnego od rządowych ograniczeń finansowych" (Charlesworth 2010, 140), którego źródłem był rokrocznie ustalany przez samą radę parafialną podatek. Uznanie lub nieuznanie ubiegającego się o zapomogę za znajdującego się w niezawinionym niedostatku 1 , a tym samym odmowa pomocy bądź jej przyznanie i ustalenie jej wysokości stanowiły elementy dyskrecjonalnej władzy parafialnego urzędnika 2 . Od jego decyzji przysługiwało jednak odwołanie do Sędziego Pokoju. Należy podkreślić, że długość procedury odwoławczej zależna była od sytuacji ubiegającego się o pomoc – parafie nie mogły dopuścić do śmierci głodowej wnioskodawcy w trakcie przedłużającego się postępowania (Charlesworth 2010, 52). Za niedopatrzenia i nieprawidłowości urzędnicy ponosili odpowiedzialność osobistą – odpowiadać mogli nawet za nieumyślne spowodowanie śmierci. Możliwość efektywnego egzekwowania prawa, gwarantowanego przez instancyjność procesu i odgórnie określone obowiązki parafii, stanowi zdaniem Charlesworth dowód na to, że zapewnianie pomocy ubogim było rozpoznawane jako element systemu prawnego i jako taki funkcjonowało. Gdyby tak nie było, „wiele obszarów nie wspomagałoby biednych, a społeczna historia Anglii wyglądałaby zupełnie inaczej" (Charlesworth 2010, 135). Po drugie, prawo do zapomogi w niedostatku powiązane było z ustawami o osadnictwie (laws of settlement) – o wsparcie można się było ubiegać tylko w tej parafii, w której było się osiedlonym. Ten wymóg generował liczne trudności: podane miejsce osiedlenia zawsze mogło być zakwestionowane przez urzędników, co prowadziło do wszczynania przez parafię długotrwałego śledztwa w celu ustalenia właściwej lokalizacji. Jeżeli była inna od miejsca 1 Podobnie jak w przypadku innych warunków udzielenia pomocy trudno wskazać tutaj jasne kryteria winy bądź jej braku. Subiektywnej ocenie urzędnika podlegało to, czy wnioskujący uchyla się od pracy i czy jest do niej zdolny oraz czy świadomie doprowadził do powstania sytuacji niedostatku (na przykład trwoniąc środki utrzymania). 2 Urzędnicy parafialni byli wybierani corocznie przez radę parafialną. Nie pobierali żadnego wynagrodzenia za pracę (Charlesworth 2001, 169). pobytu, to urzędnikom przysługiwało prawo odesłania (removal) osoby w niedostatku, w celu odciążenia parafialnego funduszu. Oznaczało to także, że odmawiano pomocy osobom nieosiedlonym w Anglii i Walii. Same regulacje dotyczące osiedlania się były natomiast niejasne i kazuistyczne – świadczy o tym przywoływane przez Charlesworth stwierdzenie: „ustawa o osiadłości »była (prawdopodobnie) bardziej zyskowna dla profesji prawniczej niż jakikolwiek inny element angielskiej jurysprudencji«" (Eden 1797 w: Charlesworth 2010, 35). Wskazane wyżej wady wymogu osiadłości kładą się cieniem na prawie ubogich, osłabiając jednocześnie jego skuteczność. Autorka przywołuje liczne stanowiska negatywnie odnoszące się do obowiązku posiadania osiedlenia jako do środka służącego pozbywaniu się ubogich, usprawiedliwieniu odmowy pomocy czy wreszcie biopolitycznej kontroli i nadzorowi nad ubogimi, ograniczającemu ich mobilność (Charlesworth 2010, 74–104). Ślady tego ostatniego sposobu ujmowania problemu możemy znaleźć zresztą u Marksa w Kapitale, gdzie porównuje on wpływ ustaw o osiadłości do wpływu „ukazu Tatara Borysa Godunowa 3 na los chłopstwa rosyjskiego" (Marks 1951, 781). Dlaczego więc autorka decyduje się bronić obowiązku osadnictwa jako warunku sine qua non przyznania pomocy? Charlesworth nie zaprzecza istnieniu złych praktyk opartych na wykorzystywaniu obowiązku osadnictwa przeciw samym ubogim, zaznacza jednak, że „zapiski ukazują przede wszystkim negatywny aspekt osiadłości, patologię postępowania prawnego, a ich wykorzystanie potwierdza patologiczne wnioski, które są przytłaczająco negatywne" (Charlesworth 2010, 83). Zauważa ponadto, że krytyka ustaw o osiadłości jako reakcyjnych i przestarzałych stanowiła jeden z głównych punktów dyskursu argumentującego za nowym prawem ubogich w dziewiętnastym wieku, który, jej zdaniem, wciąż wpływa na sposób postrzegania tych ustaw. Aby przeciwdziałać zniekształcaniu tego obrazu, autorka przedstawia rewers obowiązku osiedlenia, wykazując, że z tego tytułu gwarantowano uzyskanie zapomogi. Podkreśla, że „każdy mężczyzna i każda kobieta urodzeni w Anglii i Walii posiadali prawny status osiedlenia w jakimś [podkr. – AP] miejscu, a zatem uprawnienie do zapomogi w niedostatku" (Charlesworth 2010, 167). Rzecz jasna nie wykluczało to problemów związanych z ustaleniem miejsca osiedlenia, jednak przekonanie o możliwości uzyskania pomocy od władz lokalnych z tytułu samej przynależności narodowej stanowiło istotny element świadomości społeczno-prawnej ludności angielskiej. O największej wadliwości opisywanego tu systemu pomocy ubogim świadczyła jednak nie opieszałość urzędników, chciwość parafian czy nawet wykluczający aspekt ustawy o osiadłości (nie należy zapominać, że nie obejmowała ona ówcześnie Irlandczyków 3 W innym miejscu Marks tak opisuje ten ukaz: „Borys Godunow (ukazem z 2 listopada 1601 roku) położył kres prawu chłopstwa do przemieszczania się po Cesarstwie i przywiązał je do włości, do których przynależeli przez urodzenie czy zamieszkanie. Pod władzą jego następców władza szlachty nad chłopstwem gwałtownie wzrosła i stan poddaństwa stopniowo stał się powszechnym udziałem tych ostatnich" (Marks 1980). i Szkotów). W zakresie władzy urzędnika, poza możliwością odmowy udzielenia pomocy czy odesłania do innej parafii, leżało bowiem skierowanie danego przypadku na drogę prawnokarną. Charlesworth nie pozostawia tu złudzeń: „penalizacja biedoty ma w Anglii długą tradycję" (Charlesworth 2010, 168). Przede wszystkim należy wspomnieć o wykorzystywaniu przez urzędników przysługujących im kompetencji – w celu uniknięciu konieczności udzielenia pomocy – przez postawienie ubiegającemu się o zapomogę zarzutu włóczęgostwa (vagrancy). Konkretna osoba samym swoim wyglądem mogła ściągnąć na siebie podejrzenia o włóczęgostwo, a co za tym idzie, często także karę chłosty – pręgierz znajdował się w każdym mieście. Powszechność procederu karania osób, które nie mogły uzasadnić opuszczenia parafii swego osiedlenia, czy też po prostu nieposiadających stałego miejsca osiedlenia, potwierdza diagnozę Marksa z rozdziału o tak zwanej akumulacji pierwotnej, gdzie pisze on, że: „groteskowoterrorystyczne ustawy wdrażały pręgierzem, batem i torturą do dyscypliny pracy najemnej lud wiejski, przemocą wywłaszczony z ziemi, wygnany i obrócony w[e] włóczęgów" (Marks 1951, 796). Charlesworth nie unika zatem opisywania elementów, które w negatywny sposób wpływały na opiekę parafialną jako instytucję. Do postępującej penalizacji biedoty na mocy surowych ustaw dotyczących włóczęgostwa (por. Marks 1951, 794–795) i uchylania się urzędników od udzielania pomocy dodaje jeszcze inne zarzuty: wspomina o procederach wywożenia niezamężnych kobiet w ciąży do innych parafii lub skłaniania ich – drogą przekupstwa – do wyjazdu, w celu uniknięcia dodatkowego obciążenia funduszu dla ubogich 4 . Autorka piszę także o udzielaniu dzieciom licencji na żebranie, a tym samym „umożliwianiu" im samodzielnego utrzymania, a także o świadectwach upokorzeń i niechęci do biednych zawartych w bynajmniej nie sielankowym poemacie The Parish Johna Clareʼa (por. Charlesworth 2001). Mimo to jednak podtrzymuje tezę o substancjalnej zmianie pozycji ubogich, która w negatywny sposób odbiła się na opiece społecznej jako takiej, jak również na samych ubogich. Wiąże się to z metodologią przyjętą przez Charlesworth, która pozwala jej pokazać, że patologie związane z funkcjonowaniem prawa, choć istotne, nie powinny przyćmiewać istoty samego prawa i jego znaczenia dla społeczeństwa. Fakt, że autorka nadaje duże znaczenie opisywanemu lokalnemu i autonomicznemu systemowi opieki nad ubogimi, a przede wszystkim uprawnieniu do zapomogi, staje się zrozumiały, gdy porównamy ów system z systemem powstałym w drugiej połowie dziewiętnastego wieku, którego znakiem rozpoznawczym stały się domy pracy przymusowej. Początek tego drugiego zwiastuje uchwalenie przez Parlament poprawki do ustawy o ubogich (Poor Law Amendment Act) w 1834 roku. Autorka nazywa ją „dzieckiem zrodzonym 4 Do drugiej połowy dziewiętnastego wieku dzieci z nieprawego łoża posiadały osiedlenie w parafii, w której się urodziły, a co za tym idzie, to właśnie owa parafia zmuszona była udzielać im świadczenia w razie ich popadnięcia w ubóstwo. z Benthamowskiego pozytywizmu i reformistycznych teorii ekonomii politycznej Wigów" (Charlesworth 2010, 4). Poprawka ta przenosiła odpowiedzialność za pomoc ubogim ze szczebla lokalnego na ogólnokrajowy – miejsce dawnej mapy parafii zajął nowy podział administracyjny na związki (Poor Law Unions) podlegające władzy krajowej. Ustawa stanowiła ponadto, że pomoc może być udzielana tylko w tworzonych przez owe związki domach pracy o surowym rygorze. Miejsca te były spełnieniem najczarniejszego panoptycznego koszmaru – „rozdzielano w nich rodziny, a więzienny reżim, dieta i dyscyplina obowiązywała każdego, od niemowlęcia po starca" (Charlesworth 2010, 9). Część angielskich obszarów opierała się porządkowi wprowadzanemu przez ustawę, miało miejsce również wiele lokalnych protestów ludności przeciwko zakładaniu domów pracy (Charlesworth 2010 150–159). Koniec końców jednak tendencja do uniformizacji wzięła górę – w 1865 roku ostatecznie odebrano urzędnikom parafialnym wszelkie kompetencje związane z opieką nad ubogimi i scedowano je na związkowych opiekunów (Charlesworth 2010, 64). Co zdaniem Charlesworth oznaczało to dla ubogich? Ostateczne zwycięstwo zasad ekonomii politycznej i wolnego rynku, które nie uznając żadnych praw ani obowiązków, odebrały biedocie możliwość samodzielnego i wolnego utrzymania się z pomocą zasiłku. Domy pracy wprowadzały nową regułę, zgodnie z którą jedyna droga ratunku dla wymagających wsparcia wiodła przez odgórnie zorganizowany i oparty na cudzych środkach produkcji reżim pracy. Wcześniejsza postać prawa ubogich, jako rodzaju urządzenia społecznego, opierała się na zupełnie innych fundamentach – pozwalało ono w pewnym zakresie na partycypację samych zainteresowanych w procesie przyznawania pomocy (ubiegający się o pomoc mógł uczestniczyć w postępowaniu na każdym jego szczeblu, przedstawiać dowody i spierać się z urzędnikami). Przyznawana zapomoga miała, co do zasady, służyć przywróceniu możliwości samodzielnego utrzymania się. Powyższe wnioski dotyczące prawa ubogich wynikają wprost z perspektywy przyjętej przez autorkę, która idąc śladami Henry'ego Maine'a, „zaczyna jurydyczną analizę od badania społecznych ustaleń służących zachowaniu porządku, w celu odnalezienia uzasadnień dla istnienia i natury prawa" (Charlesworth 2010, 17–18). Wcześniejsze prawo ubogich tworzyło zbiór zróżnicowanych mikroukładów utrzymywania biednych, które, jak już zauważyliśmy, nie były odporne na zepsucie, ale mimo to dawały potrzebującym większą autonomię i możliwość stawiania oporu. Wprowadzony później system był przesiąknięty „maltuzjańskimi lękami przed niekontrolowanym wzrostem populacji […] i coraz częstszymi wybuchami gwałtownego niezadowolenia zarówno wiejskiej, jak i miejskiej populacji robotniczej" (Charlesworth 2010, 185). Remedium na ten strach stanowiło stworzenie „nowoczesnych" domów pracy, które de facto były rezerwuarem taniej siły roboczej – w tym kontekście Marks opisuje procedery sprowadzania dzieci z domów pracy bezpośrednio do fabryk (Marks 1951, 817–818). Autorka dodaje ponadto, że w samych tych domach dochodziło często do nadużyć władzy i przypadków śmierci z wyczerpania. Stała za tym niedostateczna możliwość ingerencji w postępowanie związków nadzorujących domy pracy, których decyzje były znacznie mniej transparentne, a działania podlegały zewnętrznej kontroli w mniejszym stopniu, niż miało to miejsce w przypadku urzędników parafialnych. Z samej swojej zasady jednak domy pracy miały dyscyplinować biedotę rozleniwioną przez parafialną zapomogę – warunki wewnątrz instytucji miały być gorsze niż te poza nią, co w założeniu powinno zachęcać biedotę do powrotu na wolny rynek i motywować ją do podjęcia pracy (Charlesworth 2010, 14). Autorka tak podsumowuje skutki tej zmiany: przejście od prawa ubogich jako common law do ujmowania tego prawa jako przedmiotu prawa publicznego (administracyjnego) gruntownie zmieniło jurystyczne perspektywy spojrzenia na kwestie prawa ubogich; spowodowało ono, że uwaga prawa z bezpośrednich potrzeb finansowych indywidualnego ubogiego w jego lub jej miejscu osiedlenia przesunęła się na to, jak rząd wykorzysta swoją władzę (Charlesworth 2010, 23). Reforma, sławiona jako kolejny krok ku nowoczesności i większej gospodarności, ukazała swoje oblicze Meduzy nie tyle w przypadku Anglii, co Irlandii. Zaledwie w cztery lata po uchwaleniu nowego prawa ubogich Parlament w Westminsterze wydał „Irlandzkie prawo ubogich" (Irish poor law), stanowiące implementację rozwiązań angielskich (por. Crossman 2008). O ile jednak w Anglii system domów pracy dopasowany był do podziału administracyjnego, o tyle w Irlandii – gdzie funkcjonowało zamknięte finansowanie i odmienne prawa zwyczajowe – okazał się całkowicie niewydolny (Charlesworth 2010, 178). Tę niewydolność obnażył Wielki Głód lat czterdziestych dziewiętnastego wieku, który do tej pory niczym zadra tkwi w pamięci ludowej. Inaczej niż w Anglii, gdzie wciąż istniał oddolny system wspomagania biednych z finansowaniem zależnym od potrzeb, w Irlandii pomoc udzielana była tylko w przepełnionych domach pracy i w bardzo rzadkich przypadkach poza nimi (Crossman 2008). Według Charlesworth doprowadziło to do sytuacji, w której coraz więcej populacji żyło w skrajnej nędzy, liczba zgonów wzrastała z dnia na dzień, podczas gdy sama ustawa „pozwalała rządowi brytyjskiemu i jego irlandzkiej administracji zrzucić z siebie odpowiedzialność za zapobieganie śmierci głodowej i jednocześnie pozostać w granicach tego, co stanowiło prawo ubogich w Irlandii" (Charlesworth 2010, 179). Jak stwierdza autorka, ten tragiczny przykład ujawnia ogromne znaczenie prawa do zapomogi, które mogło być aktywnie egzekwowane przez samych zainteresowanych i w ramach którego obowiązek pomocy pozostawał po stronie władz. Wnioski kończące Welfare's Forgotten Past są, mimo bogactwa przeprowadzonych tu analiz, rozczarowujące. Trudno zresztą spodziewać się fajerwerków – autorka stwierdza na początku tomu, że jej praca „mieści się w paradygmacie liberalnym [i] stanowi celebrację wartości uprawnienia do zapomogi" (Charlesworth 2010, 35), jak również że „nie ma tu rozwiązań, a »historia« nie oferuje żadnych pouczeń poza tym, że od stuleci wciąż pomagaliśmy ubogim w Anglii i Walii bez względu na ekonomiczne i polityczne kryzysy" (Charlesworth 2010, 8). W świetle współczesnych prac poświęconych przemianom społeczeństwa przedkapitalistycznego, które kontynuują badania Marksa nad tak zwaną akumulacją pierwotną, stwierdzenie, że „jesteśmy winni współczesnym ubogim" (Charlesworth 2010, 204) pamięć o dawniej istniejącym uprawnieniu do zapomogi klasy ludowej i robotniczej, wypada nadzwyczaj skromnie. Książka uderza jednak w obraz biedoty jako społecznego „pasażera na gapę". Pokazuje moment, w którym to sama władza państwowa dokonała przekształcenia ubogich w bezwolny przedmiot zarządzania i dyscyplinowania, odbierając im podstawę autonomii, jaką było substancjalne prawo do ubiegania się o opiekę bez towarzyszącego mu obowiązku podporządkowania się reżimowi domów pracy. Pamięć o ubogich i zasadniczej zmianie ich sytuacji może natomiast skłaniać nas do przemyślenia roli, jaką w procesie kształtowania się nowoczesnego kapitalizmu odegrała władza państwowa i narzucana przez nią dyscyplina. Zdaniem Silvii Federici wdrożenie publicznej opieki było punktem zwrotnym w stosunku między robotnikiem a kapitałem i w rozumieniu funkcji państwa. Po raz pierwszy uznano wtedy niemożliwość utrzymania systemu kapitalistycznego rządzącego tylko za pomocą głodu i strachu. Był to również pierwszy krok w wykształcaniu państwa jako gwaranta stosunku klasowego i jako głównego nadzorcy reprodukcji i dyscyplinowania siły roboczej (Federici 2009, 84). Welfare's Forgotten Past potwierdza tę tezę, pokazując stopniowe zacieśnianie się kontroli państwowej nad egzystencją ubogich i środkami ich utrzymania, a także jej udział w narzucaniu reżimu pracy oraz zasadniczym przeorganizowaniu siły roboczej. Kolejny aspekt postępującego podporządkowania biedoty odgórnej władzy państwa i kapitału obrazują momenty, w których analizy systemu opieki nad ubogimi Charlesworth zbiegają się z komentarzami dotyczącymi postępujących grodzeń (enclosures). Warto tu zaznaczyć, że prawo do zapomogi było jednym z nielicznych praw zwyczajowych, które nie tylko przetrwało grodzenia, ale również zyskało legalny status dzięki uznaniu ich przez Sąd Koronny. Przekształcenia własności ziemskiej i nowy podział obszarów znajdujących się we władzy państwowej doprowadziły do wygaśnięcia zwyczajowych sposobów zdobycia środków utrzymania związanych z funkcjonowaniem gospodarstwa. Łatwo można wyjaśnić tę sytuację – postępowanie przed Sądem Koronnym wymagało środków finansowych, których klasa ludowa nie posiadała (Charlesworth 2010, 38), a nowa forma własności z zasady wykluczała współistnienie tych praw zwyczajowych. W mikroekonomię klasy ludowej najbardziej uderzyła jednak utrata współwłasności ziemskich, które określały „system dzierżawy obszaru, a nie rodzaj obszaru, w którym własność ziemska może przypadać jednej ze stron, jednak inne strony mają tytuł do różnych praw z nią związanych, takich jak wypasanie czy ścinanie drewna na opał" (Linebaugh 2014, 150–151). Jak zatem zauważa Charlesworth, dobra wspólne były „zabezpieczeniem, rezerwą i najstarszym elementem dawnej ekonomii prawnej, która po prostu pozwalała chłopstwu żyć z mniejszym zapotrzebowaniem na zapomogę" (Charlesworth 2010, 108). Choć ich likwidacja zniszczyła pewien sposób życia i przyniosła negatywne konsekwencje dla wszystkich chłopów, to właśnie najuboższa warstwa społeczeństwa najbardziej na niej ucierpiała. W Welfare's Forgotten Past brakuje rzetelnej analizy wpływu grodzeń i postępującej destrukcji praw zwyczajowych na funkcjonowanie systemu opieki nad biednymi, jednak sama autorka zdaje się sugerować taki związek, odwołując się do prac E.P. Thompsona (1990) i Douglasa Haya (2011), którzy „zauważają, że podatek na biednych utrzymywał się na niskim poziomie, gdy ubodzy mieli dostęp do takich »zasobów« [dóbr wspólnych – przyp. AP]" (Charlesworth 2010, 112). W Marksowskim Kapitale znajdujemy również uwagę o tym, że przywłaszczenie gruntów gminnych i towarzyszący mu przewrót w rolnictwie oddziałały tak silnie na sytuację robotników rolnych, że […] płaca ich w latach 1765–1780 poczęła spadać poniżej minimum i musiała być uzupełniania ze środków dobroczynności publicznej (Marks 1951, 785). Możemy więc założyć, że w momencie utraty szeroko rozumianych dóbr wspólnych głównym legalnym sposobem na samodzielne utrzymanie się w przypadku niedostatku było pobieranie zapomogi. Co za tym idzie, doszło do obciążenia parafii, a co ważniejsze – odmowa zasiłku oznaczała konieczność zmiany miejsca zamieszkania, podjęcia pracy na niekorzystnych warunkach czy wreszcie szukania źródeł utrzymania na granicy prawa (por. Rule 2011) lub poza nim (por. Hay 2011, Linebaugh 2006, 184–225). Tylko w tym kontekście możemy w pełni zobaczyć rolę prawa do zapomogi jako spoiwa podtrzymującego lokalną i autonomiczną mikroekonomię parafii. Przejście od parafialnej zapomogi do domów pracy, od poziomu lokalnego i autonomicznego do poziomu scentralizowanej administracji doprowadziło do ostatecznego zniszczenia chłopskiej gospodarki i stanowiło kolejny krok w kierunku uformowania „wolnego" robotnika najemnego. Świadczy o tym sama reakcja klasy ludowej: „opozycja nie była niczym niezwyczajnym czy nietypowym; wyrażała głębokie poczucie straty, kradzieży dziedzictwa wiejskiej biedoty" (Charlesworth 2010, 196). Jak udowadnia jednak autorka, zapomina się o tym, że „ubodzy opierają się także dogłębnie rzeczywistej utracie statusu prawnego w obrębie systemu prawa ubogich" (Charlesworth 2010, 197). Choć sama Charlesworth nie artykułuje explicite związków między kapitałem a władzą państwową, Welfare's Forgotten Past można czytać nie tylko jako przewodnik po zapomnianej przeszłości państwa opiekuńczego, ale także jako zagubiony na śmietniku historii opis dziejów akumulacji pierwotnej. Rekonstrukcja Charlesworth przedstawia bowiem nie tylko zwycięstwo Benthamowskiego utylitaryzmu i zasad rynkowych nad tradycją, ale także działanie państwowej przemocy (state-Gewalt) jako jednego z instrumentów akumulacji pierwotnej (por. Tomba 2013, 167), a więc i aparatu służącego do pozbawiania angielskich mas środków utrzymania. Odczytanie przemocy państwowej jednocześnie jako narzędzia zwiększania kontroli – przez przekształcenie biedoty w przedmiot administrowania – i jako narzędzia akumulacji pierwotnej – likwidującego przestrzenie autonomii w obrębie ekonomii – pozwala lepiej ugruntować krytykę współczesnych wizji polityki opieki nad ubogimi. Odzyskiwana w Welfare's Forgotten Past przeszłość biedoty, której odebrano środki samodzielnego utrzymania w postaciach dóbr wspólnych i lokalnej, autonomicznej zapomogi, kwestionuje wychowawczą i mobilizującą funkcję państwa przezwyciężającego rzekomą pasywność mas, do której powstania w pewnym stopniu samo się przyczyniło. Wykaz literatury A Charlesworth, Lorie. 2001. "The Poet and The Poor Law. Reflections Upon John Clare's The Parish." Liverpool Law Review 23: 167–178. Charlesworth, Lorie. 2010. Welfare's Forgotten Past. A Socio-Legal History of Poor Law. Oxford: Routledge. Crossman, Virginia. 2008. The Poor Law in Ireland, 1838–1948. http://www.history.ac.uk/ihr/Focus/welfare/articles/crossmanv.html. Federici, Silvia. 2009. Caliban and the Witch. New York: Autonomedia. Hay, Douglas. 2011. "Property, Authority and the Criminal Law." W Douglas Hay, Peter Linebaugh, John G. Rule, E.P. Thompson i Cal Winslow. Albion's Fatal Tree. London– New York: Verso. Hüning, Simone Maria. 2015. "Criminalizing Poverty and Fragmenting the City in Brazil." Theory, Culture and Society 0(0): 1–6. Marks, Karol. 1976. „Obrady szóstego Landtagu reńskiego. Artykuł trzeci: Debaty nad ustawą o kradzieży drzewa". W Karol Marks i Fryderyk Engels. Dzieła, t. 1. Warszawa: Książka i Wiedza. Katrougalos, George i Gabriella Lazaridis. 2003. Southern European Welfare States. New York: Palgrave Macmillan. Linebaugh, Peter. 2006. The London Hanged. London–New York: Verso. Linebaugh, Peter. 2014. Stop, Thief! The Commons, Enclosures and Resistance . Oakland: PM Press. Marks, Karol. 1980. The Emancipation Question. http://marxists.anu.edu.au/archive/marx/works/1858/12/31.htm Marks, Karol. 1951. Kapitał. Krytyka ekonomii politycznej, t. 1. Proces wytwarzania kapitału Warszawa: Książka i Wiedza. . Musterd, Sako i Wim Ostendorf. 2003. Urban Segregation and The Welfare State. Oxford: Routledge. Rule, John. 2011. "Wrecking the Coastal Plunder." W Douglas Hay, Peter Linebaugh, John G. Rule, E.P. Thompson i Cal Winslow. Albion's Fatal Tree. London–New York: Verso. Thompson, E. P. 1990. Whigs and Hunters: The Origin of the Black Act. London: Penguin Books. Tomba, Massimiliano. 2013. Marx's Temporalities. Chicago: Haymarket Books. Tosi, Antonio. 1996. "The Excluded and the Homeless: the Social Construction of The Fight Against Poverty in Europe." W Urban Poverty and The Underclass, red. Enzo Mingnione. Oxford: Blackwell Publishers. Wacquant, Loïc. 2009. Więzienia nędzy. Tłum. Michał Kozłowski. Warszawa: Książka i Prasa. Anna Piekarska – filozofka polityki. Studentka Centrum Studiów Latynoamerykańskich na Uniwersytecie Warszawskim. Członkini redakcji Praktyki Teoretycznej. DANE ADRESOWE: Anna Piekarska Centrum Studiów Latynoamerykańskich UW ul. Smyczkowa 14 02-678 Warszawa EMAIL : email@example.com CYTOWANIE : Piekarska, Anna. 2015. Ludowe państwo dobrobytu. Praktyka Teoretyczna 4(18): 228–239. DOI : 10.14746/prt.2015.4.11 AUTHOR : Anna Piekarska TITLE : Welfare State of the People ABSTRACT: The article is an attempt to reconstruct the transformation of poor laws in precapitalist England based on Lorie Charlesworth's work Welfare's Forgotten Past. The substantial contexts of this reconstruction are the history of enclosures and commons as well as the concept of so-called primitive accumulation, originating from Karl Marx. The major scope of interest is the conjunction of the loss of the poor's subjective rights and the penalization of the poor according to vagrancy laws. KEYWORDS: Lorie Charlesworth, enclosures, poor, commons, legal history, England	<urn:uuid:b508861b-0a4d-4318-9469-3e96094f9722>	finepdfs	4.15625	CC-MAIN-2019-04	http://serwer1745813.home.pl/numery/PT_nr18_2015_Praca_i_produkcja_w_szkolnictwie_wyzszym/11.Piekarska.pdf	2019-01-18T04:00:15Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583659677.17/warc/CC-MAIN-20190118025529-20190118051529-00355.warc.gz	218,946,504	0.873907	0.999887	0.999887	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn", "eng_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 756, 3897, 7134, 10319, 13394, 16510, 19604, 22740, 25647, 26383, 28589, 29665 ]	1	0
Jan Paweł II – nasz patron Karol Józef Wojtyła urodził się 18 maja 1920 roku w Wadowicach jako syn Karola Wojtyły i Emilii z Kaczorowskich. Był jednym z trójki dzieci: miał Wtedy Karol podjął samodzielne próby pisarskie . Jego pierwsze utwory to "Ballady beskidzkie" i "Dawid -renesansowy psałterz ", który zadedykował matce. 1 września 1939 roku wybuchła II wojna światowa. Karol wraz z ojcem wyjechał z Krakowa. W wyniku wojennej tułaczki znaleźli się aż nad Sanem. Wkrótce wrócili do Krakowa . Zapisał się na II rok studiów Wydziału Filozoficznego, na Filologię Polską. Rok akademicki trwał jednak krótko , do czasu aresztowania profesorów krakowskich przez Gestapo, co miało miejsce w listopadzie 1939 roku . W 1942 roku Karol podjął studia teologiczne w tajnym Seminarium Duchownym. 18 lutego 1941 roku po długiej chorobie zmarł ojciec Karola. starszego brat Edmunda i siostrę, która zmarła w wieku niemowlęcym. Ojciec Karola był urzędnikiem administracji wojskowej w Powiatowej Komendzie Uzupełnień w stopniu porucznika. Matka zajmowała się domem i dziećmi. Cała rodzina żyła bardzo skromnie. Gdy Karol miał lat 9 zmarła jego matka, a trzy lata później w wieku 26 lat na szkarlatynę, zmarł brat Edmund. Karol w 1926 roku rozpoczął naukę w siedmioklasowej Szkole Powszechnej im. Marcina Wadowity w Wadowicach. Już podczas nauki w szkole razem z ojcem i kolegami odbył pielgrzymkę na Jasną Górę. Po ukończeniu Szkoły Powszechnej w 1930 roku Karol rozpoczął naukę w Państwowym Gimnazjum Męskim im. Marcina Wadowity w Wadowicach. Nie miał żadnych problemów z nauką, już w tym wieku wyróżniał się ogromną wiarą. O swoim szkolnym katechecie , po latach powiedział : " Dzięki niemu zbliżyłem się do parafii, zostałem ministrantem, nawet poniekąd zorganizowałem kółko ministranckie". W maju 1938 roku Karol Wojtyła zdał egzamin dojrzałości z oceną celującą. Latem 1938 razem z ojcem przeprowadził się do Krakowa, gdzie zamieszkali u rodziny Kaczorowskich przy ul. Tynieckiej 10 , na Dębnikach. Karol Wojtyła w 1938 roku rozpoczął studia na wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jest to okres intensywnej pracy Karola. Swój czas dzielił pomiędzy pracę, studia i aktorstwo. 1 listopada 1946 roku otrzymał święcenia kapłańskie. 4 lipca 1958 roku papież Pius XII 1 / 4 nominował Karola Wojtyłę biskupem sufraganem Archidiecezji Krakowskiej. Był najmłodszym członkiem Episkopatu Polski, miał trzydzieści osiem lat. Biskup zamieszkał w Krakowie przy ul. Kanoniczej 21. Jako biskup uczestniczył 8 października 1963 roku brał udział w II sesji Soboru Watykańskiego. W skali międzynarodowej biskup Wojtyła zaznaczył swoją obecność współpracując z biskupami niemieckimi. 30 grudnia 1963 roku został mianowany arcybiskupem metropolitą krakowskim. Od dnia 10 .09. 1964 r. uczestniczył w III sesji Soboru Watykańskiego w Rzymie. W listopadzie został przyjęty na audiencji u papieża Pawła VI. W Polsce , razem z Prymasem Wyszyńskim, prowadził intensywne prace nad przygotowaniem obchodów Millenium. 5 maja 1966 roku wygłosił w Częstochowie kazanie "Chrzest narodu a oddanie Polski w niewolę Maryi " i pobłogosławił kopię obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, która wyruszała po parafiach diecezji krakowskiej. Z końcem maja 1967 roku papież Paweł VI ogłosił nominację 27 nowych kardynałów, wśród których znalazł się arcybiskup Wojtyła .Otrzymał on, zgodnie ze starą rzymską tradycją , jeden z kościołów rzymskich. Arcybiskupowi krakowskiemu przydzielono kościół św. Cezarego Męczennika na Palatynie. Jako pasterz diecezjalny starał się ogarniać swą posługą wszystkich potrzebujących. W dniu 6 sierpnia 1978 zmarł papież Paweł VI. Kardynał Wojtyła wyjechał do Watykanu na uroczystości pogrzebowe, a następnie na konklawe. 26.08.1978 roku wybrano papieżem Jana Pawła I. Po audiencji u nowego papieża Kardynał wrócił do Krakowa. Pontyfikat Jana Pawła I trwał tylko 33 dni - 29 września nadeszła z Watykanu wiadomość o śmierci Ojca Świętego. 3.10.1978 roku kardynał znowu udał się na pogrzeb oraz na konklawe. 16 października (poniedziałek) w rekolekcjach Episkopatu Polski na Jasnej Górze oraz w pracach konferencji plenarnej Episkopatu. 28 września 1958 roku w katedrze na Wawelu odbyła się konsekracja biskupa Karola Wojtyły. Nowy biskup oddał się bezgranicznie Matce Bożej. podczas siódmego głosowania, około godz. 17:15 Metropolita Krakowski Kardynał Karol Wojtyła zostaje wybrany papieżem. Przybiera imię Jana Pawła II. Przyjęta dewiza – „Totus Tuus" (Cały Twój) i prosty herb, zawierający znak krzyża oraz literę „M" stanowi wyraz oddania Chrystusowi i zawierzenia Matce Najświętszej. Jan Paweł II Był papieżem przez 26 i pół roku (9666 dni), beatyfikował i kanonizował o wiele więcej osób niż jakikolwiek poprzedni papież. Był pierwszym papieżem z Polski, jak również pierwszym po 455 latach biskupem Rzymu, nie będącym Włochem. Osobistym sekretarzem Jana Pawła II przez cały pontyfikat był arcybiskup Stanisław Dziwisz. W dniu 13 maja 1981, podczas audiencji generalnej na Placu św. Piotra w Rzymie o godzinie 17:19, Jan Paweł II został postrzelony przez tureckiego zamachowca Mehmeta Ali Agcę w brzuch oraz rękę. Papież wierzył, że swoje ocalenie zawdzięczał wstawiennictwu Matki Bożej. Do pełni zdrowia jednak nigdy nie wrócił . Zamach miał miejsce 13 maja, podobnie jak pierwsze objawienie Matki Boskiej w Fátimie w roku 1917. Jan Paweł II spędził na rehabilitacji w szpitalu 22 dni. Potem wielokrotnie cierpiał z powodu różnorodnych dolegliwości będących następstwem postrzału. Papież nigdy nie ukrywał swoich niedomagań przed wiernymi, ukazując wszystkim oblicze zwykłego człowieka poddanego cierpieniu. Charakterystycznym elementem pontyfikatu Jana Pawła II były liczne podróże zagraniczne. Odbył ich 104, odwiedzając wszystkie zamieszkane kontynenty. W wielu miejscach, które odwiedził Jan Paweł II, nigdy przedtem nie postawił stopy żaden papież. Jan Paweł II chętnie spotykał się z młodymi ludźmi i poświęcał im dużo uwagi. 2 / 4 Papież widział w młodych przyszłość narodów, dlatego też starał się z całych sił aby jego nauki docierały do jak najszerszej rzeszy młodzieży. Jan Paweł II od początku lat 90 cierpiał na postępującą chorobę Parkinsona. Mimo licznych spekulacji i sugestii ustąpienia z funkcji, które nasilały się w mediach zwłaszcza podczas kolejnych pobytów papieża w szpitalu, pełnił posługę papieża aż do śmierci. W czwartek 31 marca tuż po godzinie 11, gdy Jan Paweł II udał się do swej prywatnej kaplicy, wystąpiły u niego silne dreszcze, ze wzrostem temperatury ciała do 39,6°C. Nagłe pogorszenie stanu zdrowia papieża rozpoczęło się 1 lutego 2005. 2 kwietnia, w dniu śmierci, o godzinie 7.30 rano, papież zaczął tracić przytomność, a późnym porankiem przyjął jeszcze watykańskiego sekretarza stanu kardynała Angelo Sodano. Później tego samego dnia doszło do gwałtownego wzrostu temperatury. Około godziny 15.30 bardzo słabym głosem papież powiedział: "Pozwólcie mi iść do domu Ojca". O godzinie 19 wszedł w stan śpiączki, a monitor wykazał postępujący zanik funkcji życiowych. Osobisty papieski lekarz Renato Buzzonetti stwierdził śmierć Jana Pawła II o godzinie 21.37, ale elektrokardiograf wyłączono dopiero po 20 minutach od tej chwili. Zmarł 2 kwietnia 2005 po zakończeniu Apelu Jasnogórskiego, w pierwszą sobotę miesiąca i wigilię Święta Miłosierdzia Bożego, w 9666. dniu swojego pontyfikatu. W ciągu ostatnich dwóch dni życia nieustannie towarzyszyli mu wierni z całego świata, śledząc na bieżąco wiadomości dochodzące z Watykanu. 7 kwietnia 2005 opublikowany został testament Jana Pawła II. Pogrzeb Jana Pawła II odbył się w piątek 8 kwietnia 2005 r. Trumnę z prostych desek z drewna cyprysowego (symbolu nieśmiertelności) ustawiono wprost na rozłożonym na bruku placu św. Piotra dywanie. 1 maja 2011 ro. przy aplauzie półtora miliona wiernych papież Benedykt XVI ogłosił swojego poprzednika na Stolicy Piotrowej – Jana Pawła II błogosławionym. „Swoim świadectwem wiary, miłości i odwagi apostolskiej, pełnym ludzkiej wrażliwości, ten znakomity Syn narodu polskiego, pomógł chrześcijanom na całym świecie, by nie lękali się być chrześcijanami, należeć do Kościoła, głosić Ewangelię". 30 XI 2005r. na wspólnym posiedzeniu Rady Pedagogicznej, Rady Rodziców i Samorządu 3 / 4 Szkolnego zapadła decyzja o nadaniu szkole imienia Jana Pawła II. Dnia 18 maja 2006 r. Rada Miejska w Skarszewach podjęła uchwałę w sprawie nadania Publicznej Szkole Podstawowej w Skarszewach imienia Jana Pawła II. Uroczystość nadania szkole imienia odbyła się 17 pażdziernika 2006r. 4 / 4	<urn:uuid:a5f02ade-4a70-4e86-9600-f0de012c9760>	finepdfs	2.376953	CC-MAIN-2019-39	http://psp-skarszewy.pl/joomla1.5/index.php?view=article&id=19%3Anasz-patron&format=pdf&option=com_content&Itemid=15	2019-09-17T00:25:27Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514572980.56/warc/CC-MAIN-20190917000820-20190917022820-00049.warc.gz	164,803,075	0.999894	0.999897	0.999897	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2321, 5992, 8273, 8565 ]	1	0
REGULAMIN MISTRZOWSKIEGO KURSU WOKALNEGO IM. HENRYKA JARECKIEGO § 1 INFORMACJE OGÓLNE Niniejszy Regulamin określa zasady organizacji Mistrzowskiego Kursu Wokalnego im. Henryka Jareckiego zwanego dalej „Kursem”, który odbędzie się w dniach 27 sierpnia - 1 września 2024 r. w Obornikach Śląskich. Zajęcia Kursu odbywać się będą w salach Obornickiego Ośrodka Kultury. § 2 ORGANIZATORZY 1. Organizatorem Kursu jest Stowarzyszenie Dolnośląskie Towarzystwo Muzyczne we Wrocławiu. 2. Kierownikami Kursu są Joanna Zawartko i Paweł Kołodziej. § 3 UCZESTNICY Uczestnikami Kursu mogą być studenci i absolwenci wydziałów wokalnych i wokalno-aktorskich uczelni muzycznych, uczniowie szkół muzycznych II stopnia, osoby kształcące się w zakresie wokalistyki, a także kandydaci na studia w zakresie wokalistyki. § 4 PEDAGODZY Pedagogami Mistrzowskiego Kursu Wokalnego im. Henryka Jareckiego będą: 1) Joanna Zawartko 2) Szymon Mechliński 3) Michał Biel 4) Mateusz Słowikowski § 5 PRZEBIEG KURSU 1. Podczas Kursu Uczestnicy będą przydzieleni do jednej z klas śpiewu solowego. 2. Każdy Uczestnik ma zagwarantowane 5 godzin lekcyjnych indywidualnych zajęć ze śpiewu. 3. Kurs rozpoczyna się spotkaniem organizacyjnym w dniu 27 sierpnia 2024 r. o godz. 9:30 w Obornickim Ośrodku kultury (ul. Dworcowa 26, 55-120 Oborniki Śląskie). 4. Zajęcia będą odbywać się w dniach 27 sierpnia - 1 września 2024 r. w godzinach: 10:00-13:00 i 15:00-18:00. 5. Kurs wieńczy Koncert Finałowy Uczestników w Sali Widowiskowej Obornickiego Ośrodka Kultury (ul. Dworcowa 26, 55-120 Oborniki Śląskie), który odbędzie się dnia 1 września 2024 r. o godz. 15:00. Listę osób biorących udział w Koncercie Finałowym wraz z programem pedagogów zgłaszają do Kierownictwa Kursu najpóźniej do dnia 31 sierpnia 2024 r. § 6 WARUNKI UCZESTNICTWA 1. Zgłoszenia na Kurs odbywają się na podstawie Kart Zgłoszeń. 2. Karta Zgłoszenia do pobrania znajduje się na stronie: www.dtm.org.pl/dzialalnosc/kurs-jarecki. Kartę Zgłoszenia należy dokładnie wypełnić, podpisać oraz przesłać pocztą elektroniczną na adres e-mail: email@example.com do dnia 20 sierpnia 2024 r. 3. Liczba miejsc na Kursie jest ograniczona i wynosi 16 osób. Uczestnik otrzyma informację o zakwalifikowaniu do dnia 21 sierpnia 2024 r. O ostatecznym przyjęciu decyduje wpłata kwoty 1100 złotych na nr konta bankowego Stowarzyszenia Dolnośląskie Towarzystwo Muzyczne: 23 1600 1462 1021 4380 9000 0001 (w tytule przelewu prosimy podać: Imię i nazwisko uczestnika, KURS WOKALNY), w nieprzekraczalnym terminie do 23 sierpnia 2024 r. W przypadku nie dotrzymania terminu wpłaty, na miejsce zakwalifikowanego Uczestnika wchodzi kolejna osoba z listy rezerwowej. 4. Istnieje możliwość uczestnictwa biernego w Kursie. Koszt to 200 złotych płatne na nr konta bankowego Stowarzyszenia Dolnośląskie Towarzystwo Muzyczne: 23 1600 1462 1021 4380 9000 0001 (w tytule przelewu prosimy podać: Imię i nazwisko uczestnika, UCZESTNIK BIERNY). Chęć uczestnictwa biernego prosimy zgłaszać na adres e-mail: firstname.lastname@example.org. 5. O przyjęciu na Kurs decyduje Kierownictwo Kursu w porozumieniu z Pedagogami Kursu. 6. Na czas trwania Kursu Uczestnik winien być ubezpieczony od następstw nieszczęśliwych wypadków. § 7 KOSZTY 1. Opłatę za Kurs pokrywają uczestnicy Kursu lub delegujące ich szkoły. 2. Opłata za udział czynny w zajęciach Kursu wynosi 1100 złotych. 3. Opłata za udział bierny w zajęciach Kursu wynosi 200 złotych. 4. Stowarzyszenie Dolnośląskie Towarzystwo Muzyczne nie odpowiada za organizację zakwaterowania i wyżywienia dla Uczestników. 5. W przypadku rezygnacji z Kursu, opłata nie podlega zwrotowi. § 8 UDZIAŁ OSÓB NIEPEŁNOLETNICH 1. W imieniu osób, które w momencie dokonywania zgłoszenia nie ukończyły 18 roku życia, zgłoszenia na Kurs dokonują wyłącznie ich rodzice lub opiekunowie prawni. Dokonując zgłoszenia w imieniu osoby niepełnoletniej, rodzic lub opiekun prawny akceptuje postanowienia niniejszego regulaminu i zobowiązuje się do ich przestrzegania. 2. Osoby niepełnoletnie przyjeżdżają na Kurs z opiekunem (rodzic, opiekun prawny lub inna osoba upoważniona). Nazwisko rodzica, opiekuna prawnego lub osoby upoważnionej oraz jego telefon kontaktowy należy podać w Karcie Zgłoszenia. § 9 USUNIĘCIE UCZESTNIKA Z KURSU 1. Uczestnik może zostać wykluczony z udziału w Kursie z powodu rażącego naruszenia norm współżycia społecznego, w szczególności zaktówania przebiegu zajęć uniemożliwiającego prawidłowe ich przeprowadzanie, zaktówania porządku i spokoju w salach wykorzystywanych podczas Kursu oraz udziału w zajęciach w stanie wskazującym na spożycie alkoholu lub środków odurzających. 2. Decyzję w zakresie wykluczenia uczestnika z udziału w Kursie podejmuje Kierownictwo Kursu. 3. Uczestnikowi, który został wykluczony z Kursu z powodów określonych w ust. 1 nie przysługuje zwrot kosztów poniesionych w związku z udziałem w Kursie. § 10 POSTANOWIENIA KOŃCOWE 1. Organizator zastrzega sobie możliwość zmian Regulaminu. Zmiany Regulaminu ogłaszane będą każdorazowo na stronie internetowej Stowarzyszenia Dolnośląskie Towarzystwo Muzyczne. 2. Organizator zastrzega sobie możliwość odwołania Kursu z ważnych przyczyn. W takim przypadku uczestnicy otrzymają zwrot wniezionych opłat.	fc560c01-b7b4-4207-b3ca-38b1e0044743	finepdfs	1.103516	CC-MAIN-2024-33	http://www.dtm.org.pl/wp-content/uploads/2024/07/Regulamin-2024.pdf	2024-08-09T15:31:10+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722640767846.53/warc/CC-MAIN-20240809142005-20240809172005-00657.warc.gz	39,448,912	0.999772	0.999932	0.999932	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1863, 5249 ]	1	0
Prawo autorskie w działalności szkół doktorskich prof. UMK, dr hab. Monika Wałachowska Radca prawny przy OIRP w Toruniu Toruń, 19.06.2023 IV Ogólnopolska Konferencja Naukowo-Szkoleniowa Dyrektorów i Kadry Kierowniczej Szkół Doktorskich * Wprowadzenie * Udostępnianie dzieł naukowych osobom trzecim, korzystanie z wyników badań * Naruszenia praw autorskich (osobistych – zwł. pojęcie plagiatu, oraz pr. majątkowych) * Regulaminy dot. własności intelektualnej * Umowy - rodzaje, zasady konstruowania (pola eksploatacji, wykładnia) * Istotne np. przy udziale doktorantów w projektach czy w publikowaniu (także w kontekście różnych wymogów wydawniczych) Tematyka szkolenia Wiadomości wprowadzające * Pojęcie „utworu" – art. 1 pr. aut.: „utworem" jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezależnie od wartości lub przeznaczenia * „działalność twórcza " (→ człowiek → wyłączenie ochrony elementów przyrody itp.) * „o indywidualnym charakterze" * Ocena ad casum * Możliwość twórczości równoległej * Katalog jest otwarty Dla uznania danego rezultatu pracy intelektualnej za „utwór" nie mają znaczenia: * Wola stworzenia „utworu" * Wysiłek twórczy – możliwość przypadku * Nakład finansowy, organizacyjny itp. (wyj.:sui generis ochrona baz danych – ustawa z 2001 r). * Wartość i przeznaczenie dzieła oraz sposób jego wyrażenia * Fakt ukończenia dzieła (art. 1 ust. 3) * Wiek * Zdolność do czynności prawnych twórcy/-ów * Sprzeczność dzieła z prawem „USTALENIE" – moment powstania ochrony pr.-aut. * Pojęcie „ustalenia" i przykłady * „ustalenie" a „utrwalenie" (zapisanie utworu na nośniku fizycznym – corpus mechanicum) * w Polsce wystarczy „ustalenie" * W krajach common law – możliwe dodatkowe wymogi formalne (m.in." utrwalenie" ) * zagadnienie tzw. noty copyright' owej („©" , „wszystkie prawa zastrzeżone" , „®" , „Copyright by…" itp.) Wyłączenia spod ochrony – art.1 ust. 2¹ * Ochroną objęty może być wyłącznie sposób wyrażenia * Nie są objęte ochroną prawno-autorską odkrycia, idee, procedury, metody i zasady działania oraz koncepcje matematyczne →brak ochrony pomysłu, idei, stylu, metody badawczej, hipotezy itp. * Ale możliwość ochrony na podstawie innych przepisów (m.in. o zn. towarowych, o ochronie dóbr osobistych w kodeksie cywilnym czy zwalczaniu nieuczciwej konkurencji) * Wyłączenia spod ochrony – art. 4 pr. aut. * Akty normatywne lub ich urzędowe projekty * Urzędowe dokumenty, materiały, znaki i symbole * Opublikowane opisy patentowe lub ochronne * Proste informacje prasowe OPRACOWANIE CUDZEGO UTWORU 3 kategorie utworów (wg kryterium czerpania z cudzej twórczości): 1. Utwór w pełni samoistny, nieinspirowany 2. Utwór samoistny, ale inspirowany 3. Utwór niesamoistny, będący opracowaniem cudzego utworu (+ dzieło z zapożyczeniami ≠2, 3 prawo cytatu) Art. 2: zasady ochrony opracowania (np. tłumaczenie, adaptacja, przeróbka graficzna, aranżacja muzyczna itp.): - ochrona jako „utworu" (twórczy, indywidualny, ustalony) - sporządzenie (zaczerpnięcie elem. twórczych z oryginału i dokonanie przeróbki itp.) nie wymaga zgody uprawnionego [wyj.: baza danych] - nie ma znaczenia wartość, przeznaczenie, sposób wyrażenia - konieczna jest ZGODA uprawnionego na rozporządzanie i korzystanie z opracowania (jeśli czas ochrony jeszcze nie upłynął) - uprawnienie o char. majątkowym (np. zgoda na wydruk tłumaczenia) * art. 2 ust. 5 (prawo do autorstwa oryginału) * przykład : opracowanie raportu X w publ. naukowej; opracowanie grafik; tłumaczenie * opracowanie a cytat art. 3 – zbiory, wybory, antologie, bazy danych itp. [kategoria przedmiotowa] * Ochrona (jeśli spełniają cechy „utworu") ze względu na twórczy wybór, układ, zestawienie [bez uszczerbku dla praw do wykorzystanych utworów] * Dodatkowo: możliwość sui generis ochrony baz danych (ustawa z 2001) * Elementy bazy danych (utwory lub elementy nie objęte ochroną autorsko-prawną) * Przykłady * Pewne zbiory, bazy itd. nie korzystają z ochrony * np. zbiór oczywisty, baza wyczerpująca PODMIOT pr.aut. * Zasada: twórca (osoba fizyczna) – nabywa prawa autorskie PIERWOTNIE * Wyjątki: podmiot uprawniony ex lege (np. wydawca, producent, pracodawca, szkoła wyższa (zazwyczaj w b. ograniczonym zakresie) – nabycie pierwotne lub pochodne * Nabycie: * Pierwotne * Pochodne (ex lege lub na podstawie czynności prawnej inter vivos lub mortis causa) * Utwór a corpus mechanicum (nośnik fizyczny) * Art. 52 pr. aut. * Z reguły właścicielem nośnika jest twórca (wyj. umowa, utwór pracowniczy) Domniemania z art. 8 pr. aut. (podobnie: art. 15 ) * Prawo autorskie przysługuje twórcy, o ile ustawa nie stanowi inaczej (wyjątek może dot. tylko praw majątkowych; prawa osobiste przysługują ZAWSZE twórcy/-om) * Twórcą jest osoba, której nazwisko lub pseudonim w tym charakterze uwidoczniono na egzemplarzach utworu lub podano do publicznej wiadomości w jakikolwiek inny sposób w związku z rozpowszechnianiem utworu * Jeśli twórca nie ujawnił swojego autorstwa w wykonywaniu prawa autorskiego zastępuje go producent lub wydawca, a w razie jego braku – właściwa organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi UTWÓR WSPÓŁAUTORSKI (art. 9) * Współtwórcom przysługuje prawo autorskie majątkowe wspólnie * Prawa osobiste: charakter niepodzielny * Domniemywa się, że wielkości udziałów (maj.) są równe * Prawa współtwórców →do całości dzieła (niepodzielne) →do poszczególnych UDZIAŁÓW * Do wykonywania prawa autorskiego do całości utworu potrzebna jest zgoda wszystkich współtwórców * W przypadku braku zgody : każdy może żądać rozstrzygnięcia przez sąd --> ważne przy tworzeniu publ. naukowych * Każdy ze współtwórców może wykonywać prawo autorskie do swojej części mającej samodzielne znaczenie, bez uszczerbku dla praw pozostałych współtwórców * * UTWÓR WSPÓŁAUTORSKI (art. 9) Każdy ze współtwórców może dochodzić roszczeń z tytułu naruszenia prawa autorskiego do całości utworu. Uzyskane świadczenie przypada współtwórcom stosownie do wielkości ich udziałów Do autorskich praw majątkowych przysługujących współtwórcom stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych Utwór zbiorowy (art. 11) * Brak def. ustawowej * Kategoria podmiotowa → Zbiór (art. 3) – kategoria przedmiotowa * Ktoś inicjuje działalność w tym celu, o charakterze twórczym, nadaje całości oryginalny charakter (np. słownik, zbiór danych, zbiór tabel itp.) * Całość: „utwór" * Poszczególne części nie muszą mieć cech utworu * Poszczególne części mogą pochodzić od różnych osób * Podmiot uprawniony: producent/wydawca * Nabycie pierwotne ex lege, do całości * Prawa do części samodzielnych: ich twórcy (o ile są chronione pr.aut.) UTWÓR PRACOWNICZY (art. 12-13) /może dot. niektórych doktorantów/ Podmiot PRAWA OSOBISTE → twórca (pracownik) PRAWA MAJĄTKOWE → pracodawca (część lub nawet całość) W sposób pochodny lub nawet pierwotny UTWÓR PRACOWNICZY – c.d. POWSTAJE W WYNIKU WYKONYWANIA OBOWIĄZKÓW ZE STOSUNKU PRACY NABYCIE POCHODNE (lub pierwotne – gdy tak stanowi umowa lub ustawa) PRZYJĘCIE UTWORU NABYCIE PRAW PRZEZ PRACODAWCĘ W GRANICACH CELU UMOWY O PRACĘ ORAZ ZGODNEGO ZAMIARU STRON UTWÓR STWORZONY W INSTYTUCJI NAUKOWEJ – art. 14 pr.aut. * Utwór stworzony w ramach umowy o pracę /może dot. niektórych doktorantów/ * Instytucja naukowa ma pierwszeństwo opublikowania tego utworu (za wynagrodzeniem) * Wygasa jeśli: * W ciągu 6 miesięcy od dostarczenia utworu nie zawarto z twórcą umowy o wydanie utworu * Albo jeżeli w okresie 2 lat od daty jego przyjęcia utwór nie został opublikowany * Inne uprawnienia instytucji (bez wynagrodzenia): * Korzystanie z materiału naukowego zawartego w utworze * Udostępnianie utworu osobom trzecim, jeżeli to wynika z uzgodnionego przeznaczenia utworu lub zostało postanowione w umowie * Tej regulacji nie stosuje się do programów komputerowych * Szczegółowe regulacje regulaminy IP w uczelniach * PRACE DYPLOMOWE STUDENTÓW (art. 15a) art. 8 – prawa majątkowe przysługują twórcy, prawa osobiste również * Zasada: wykorzystanie prac studentów wymaga zawarcia umowy licencyjnej albo przenoszącej prawa autorskie * Ale: art. 15a: uczelnia ma pierwszeństwo publikacji * Nie dot. to rozpowszechniania w Internecie, ani prac słuchaczy studiów podypl. czy doktorantów Studentem jest osoba kształcąca się na studiach pierwszego lub drugiego stopnia albo jednolitych studiach magisterskich * Za wynagrodzeniem (?!) – różne podejścia * Prawo do wygasa po 6 miesiącach od obrony * Student po tym czasie może ją opublikować (chyba, że jest ona częścią utworu zbiorowego) * * regulacja ta nie dotyczy innych prac studentów [zob. dalej] --> /istotne, gdy doktorant równolegle studiuje/ INNE PRACE STUDENTÓW i DOKTORANTÓW art. 15a ust. 2 – 3 ustawy o pr.aut. (od 2018 r.) 2. Podmiot, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (uczelnie, federacje, instytuty naukowe PAN, instytuty badawcze, międzynarodowe instytuty naukowe), może korzystać bez wynagrodzenia i bez konieczności uzyskania zgody autora z utworu stworzonego przez studenta lub osobę ubiegającą się o nadanie stopnia doktora w wyniku wykonywania obowiązków związanych z odbywaniem studiów lub przygotowywaniem rozprawy doktorskiej, udostępniać utwór ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego i nauki oraz korzystać z utworów znajdujących się w prowadzonych przez niego bazach danych, w celu sprawdzania z wykorzystaniem Jednolitego Systemu Antyplagiatowego (dot.prac dypl. i dokt.). 3. Minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki może korzystać z prac dyplomowych i rozpraw doktorskich znajdujących się w prowadzonych przez niego bazach danych w zakresie niezbędnym do zapewnienia prawidłowego utrzymania i rozwoju tych baz oraz współpracujących z nimi systemów informatycznych. ust. 2 budzi wątpliwości odnośnie do katalogu „utworów" objętych licencją ustawową oraz sposobów korzystania ( art. 50 pr.aut. – różne pola eksploatacji + art. 35) utwory stworzone w zw.z przygotowaniem rozprawy doktorskiej (np. publikacje), a nie sama rozprawa doktorska (tu inne przepisy – np. o BIP itd.) * problem dzieł, które powstały z użyciem nakładów/środków dostarczonych przez uczelnię, materiałów dydaktycznych (np. wykład on-line, rysunki techniczne, diagramy, postery) itp. *** udział doktoranta w projektach odrębne przepisy/umowy Treść praw autorskich * Prawa osobiste – cechy: chronią więź twórcy z utworem, nieograniczone w czasie, niezbywalne, Nie podlegają zrzeczeniu się, przysługują twórcy/współtwórcom * Katalog (otwarty): * Prawo do autorstwa i decydowania o sposobie jego oznaczenia * zagadnienie plagiatu i innych zjawisk podobnych * Prawo do integralności dzieła i rzetelnego wykorzystania * Prawo pierwszego udostępnienia publiczności * Prawo do nadzoru nad korzystaniem z dzieła * Prawo do wycofania dzieła z obrotu (art. 56) * Prawo dostępu do dzieła (art. 52, art. 32) Treść praw autorskich – c.d. * Prawa majątkowe – istota: dają uprawnionemu możliwość czerpania korzyści majątkowych związanych z udostępnianiem utworu innym osobom * Zasada: przysługują twórcy (oraz następcom prawnym) * Wyjątki: przewidziane w ustawie (np. pracodawca, producent, wydawca, instytucja naukowa) * Brak wyjątków od zasady nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet [ważne przy konstruowaniu umów] * Ich treść jest ograniczona w drodze tzw. licencji ustawowych [dozwolony użytek, także na rzecz szkół wyższych i szkół doktorskich] * Uprawnienia cząstkowe – pola eksploatacji (art. 50) – katalog otwarty * Wyodrębnienie ma znaczenie dla umów (art. 41, art. 45) Tworzenie prac naukowych w szkołach doktorskich/przez doktorantów * Dane badawcze, wyniki itp. a ich naukowe opracowanie * Problematyka utworów współautorskich * Różne „konfiguracje" podmiotowe (ważne także przy ewaluacji, ocenie śródokresowej itd.) współautorem może być: * Inny doktorant w tej samej szkole doktorskiej * Inny doktorant z innej szkoły doktorskiej (na tej samej uczelni lub z innej) * Pracownik uczelni (promotor lub inny) – tej samej lub innej Ważne aby z góry określić wielkość udziałów Tworzenie prac naukowych w szkołach doktorskich/przez doktorantów * Umowy a instytucja „autora korespondencyjnego" (funkcja techniczna czy merytoryczna?) * Problem odpowiedzi na recenzje/sugestie redakcji * Kolejność autorów w publikacji – jakie zasady/jakie ma znaczenie? * Główny autor a udział w publikacji i prawach autorskich * + podziękowania dla innych osób (np. autorów samych badań a nie ich opisu) Inne wymogi wydawnictw a działalność naukowa (np. wymóg dołączenia zgody autora cytowanych grafik, tabel itp.) * Wymóg dołączania rozmaitych oświadczeń (nienaruszanie praw osób trzecich, informacja o udziałach w dziełach wieloautorskich, inf. o braku skierowania publikacji do innych wydawnictw) * • • Tworzenie prac naukowych a zasady (nie)rzetelności w nauce Oznaczanie/pomijanie autorstwa („ghostwriting"), a nawet „guestauthorship" * Kolejność autorstwa – znaczenie także w przypadku publikacji wchodzących w skład rozprawy doktorskiej Wielokrotne publikowanie wyników badań – jak to uzasadnić? Czy jest dopuszczalne? („autoplagiat") * Istotne przy ocenie śródokresowej i ewaluacji szkół doktorskich? * Zagadnienie „oryginalności" publikacji * Problem publikacji zawierających część badań/opracowań będących częścią pracy magisterskiej/dyplomowej * „fabrykowanie" źródeł, danych, pomijanie/zmiana danych/wyników * Nierzetelność w oznaczaniu źródeł a plagiat * Nadmierne cytowanie innych źródeł a „opracowanie" i „inspiracja". Czy można mówić o samodzielności pracy naukowej? * Problem sztucznej inteligencji UMOWY w zakresie prawa autorskiego * Rodzaje * Przenosząca prawa autorskie majątkowe * Licencyjna * Mieszana * Zasady ogólne dotyczące umów * Specyfikacja pól eksploatacji (a. 41 ust. 2, art. 41 ust. 4 (tylko pola znane w chwili zawarcia umowy)) * Wynagrodzenie: domniemanie odpłatności (a. 43) * Domniemanie: za każde pole eksploatacji (art. 45) * WYNAGRODZENIE (ogólne zasady: art. 43 ust. 2) * Procentowe * Ryczałtowe * Mieszane * Okresowe *** możliwość podwyższenia przez sąd (art. 44) Umowa przenosząca prawa autorskie majątkowe Musi to wyraźnie wynikać z umowy Jeśli nie: tylko licencja (art. 65) Określenie przedmiotu umowy Forma: pisemna ad solemnitatem (art. 53) Charakter konsensualny Przejście praw: z reguły w momencie przyjęcia utworu Z reguły za wynagrodzeniem (art. 43) art. 46 – prawo zależne art. 49 ust. 2 Umowa licencyjna ZWYKŁA (niewyłączna) Domniemanie licencji niewyłącznej (a. 67 ust. 2) Forma: dowolna WYŁĄCZNA a. 67 ust. 2 Forma: pisemna ad solemnitatem Możliwość udzielenia sublicencji, gdy tak stanowi licencja (art. 67 ust. 3) W zakresie zawartego w niej upoważnienia Czas * domniemanie: 5 lat (art. 66) * Zasięg terytorialny * domniemanie: terytorium, gdzie licencjobiorca ma siedzibę/m-ce zamieszkania) * Odpowiedzialność za „usterki" i wady prawne utworu (a. 55) Dziękuję za uwagę firstname.lastname@example.org	<urn:uuid:0dc3b841-a114-4ea6-bde1-85dd36c22c05>	finepdfs	3.533203	CC-MAIN-2024-10	http://ipswin.pl/ckeditor_assets/attachments/102/ksd2023mw.pdf	2024-03-03T05:43:01+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947476205.65/warc/CC-MAIN-20240303043351-20240303073351-00610.warc.gz	15,406,694	0.9998	0.999924	0.999924	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	false	[ 238, 677, 1088, 1518, 1916, 2577, 2857, 3572, 4052, 4551, 5169, 5804, 6174, 6707, 6914, 7177, 7929, 8715, 10423, 10981, 11676, 12188, 12904, 13718, 14213, 14558, 15044, 15084 ]	2	0
BIULETYN SAMORZĄDOWY CZECHOWIC-DZIEDZIC BEZPŁATNY MIESIĘCZNIK INFORMACYJNY ISSN 1248-6939 ROK WYDANIA XVII NR 7/155 wrzesień 2007 Fontanna działa! Zakończył się remont fontanny na Placu Jana Pawła II. Fontanna zyskała nowy wygląd – niecka obłożona została szlifowanym granitem, z dysz ułożonych po przekątnej niecki strumieniami w górę leje się woda, dodatkową atrakcją są dysze, z których unosi się wodna mgiełka. Wieczorem całość jest podświetlana białym i kolorowym światłem. Strumienie wody oraz nasilenie światła sterowane są automatycznie Aparatura techniczna, potrzebna do obsługi fontanny znajduje się w specjalnie do tego celu wybudowanym pomieszczeniu, usy- tuowanym pod powierzchni ą placu, g łę bokim na 2 i szerokim na 2 m. Nowy wizerunek otrzymały również kaskady wyłożone, podobnie jak fontanna, granitowymi płytami i ozdobione kutymi poręczami. W kwietnikach nasadzono półtora tysiąc kolorowych bratków. Remont fontanny rozpoczął się 13 lipca br. a zakończył się, zgodnie z ustaleniami zawartymi w umowie, 30 września br. Remont wykonała czechowicka firma HBUnibud S.A. Uwaga odpady niebezpieczne W listopadzie bieżącego roku, w ramach corocznej zbiórki odpadów niebezpiecznych, z terenu posesji mieszkańców Czechowic-Dziedzic bezpłatnie zostaną odebrane niebezpieczne odpady komunalne. Mieszkańcy, którzy posiadają w swoich gospodarstwach domowych takie odpady jak: zużyte akumulatory, zużyte baterie, zużyte oleje silnikowe, świetlówki, termometry zawierające rtęć, przeterminowane lekarstwa, przeterminowane farby, lakiery, opakowania po farbach lakierach, zużyty sprzęt elektryczny, elektroniczny, proszeni są o wypełnienie i zwrot ankiety dostępnej na stronie internetowej www.czechowice-dziedzice.pl lub na biurze podawczym Urzędu Miejskiego. Plac Jana Pawła II 1. Dodatkowe informacje można uzyskać w Urzędzie Miejskim, Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa, w pok. 409 lub 414, albo pod numerem tel. 032 214-71-04. IULETYN Sesja Rady Miejskiej – wrzesień Podczas sesji Rady Miejskiej w dniu 9 września br. radni debatowali nad projektami pięciu uchwał. Przyjęli zmiany w budżecie na 2007 r., wyrazili zgodę na przystąpienie do przetargu na nabycie nieruchomości przy ul. Klasztornej, uchwalili nowy podział gminy na 22 obwody wyborcze oraz nadali statuty dwóm jednostkom organizacyjnym gminy, tj. dla MOSiR i PKM. Uchwała nr XII/89/07 w sprawie zmian w budżecie trzech czwartych oszacowania, tj. na kwotę 65 250 zł. Radni wyrazili zgodę na przystąpienie do licytacji i nabycia nieruchomości za cenę nie wyższą niż wartość oszacowania. W roku bieżącym nie zostanie zrealizowane zadanie inwestycyjne pn. Wykonanie elewacji Miejskiego Domu Kultury. Zadanie to zostanie przeniesione na rok przyszły. Zmiany w stosunku do pierwotnego planu trzeba było wprowadzić w związku z bardzo złym stanem technicznym kinowych podziemi. Zalane piwnice i fatalny stan instalacji w Miejskim Domu Kultury to fakt, z którym radnych z Komisji Rozwoju i Rolnictwa oraz Komisji Oświaty, Kultury i Sportu zapoznał dyrektor MDK – Bolesław Folek. Niecierpiące zwłoki remonty trzeba wykonać jeszcze przed zbliżającym się sezonem grzewczym, by nie dopuścić do dalszej degradacji budynku. Zasadne wydaje się również wstrzymanie prac związanych z modernizacją elewacji kina. Zima nie jest dobrym momentem na rozpoczęcie zewnętrznych prac budowlanych. W związku z powyższym burmistrz wystąpił do Rady Miejskiej o wprowadzenie zmian w budżecie na 2007 r. Zaproponował rezygnację z realizacji wykonania elewacji MDK i przystąpienie do koniecznych prac remontowych, tj. osuszania piwnic i remontu instalacji wod.-kan. i CO. Zwolnione środki zostały przeznaczone na zmniejszenie zobowiązań kredytowych (przychodów). Uchwała nr XII/90/07 w sprawie przystąpienia do przetargu na nabycie nieruchomości Rada Miejska jednogłośnie przyjęła uchwałę w sprawie przystąpienia do przetargu na nabycie nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, położonym przy ul. Klasztornej 25. Nieruchomość tę mieszkańcy Czechowic-Dziedzic nazywają potocznie „białym domkiem". Nieruchomość została oszacowana na kwotę 87 000 zł, natomiast cena wywoławcza w pierwszej licytacji została ustalona w wysokości „Biały domek" – ruina budynku w sąsiedztwie Szkoły Podstawowej nr 5, od kilku lat był stałym tematem poruszanym podczas zebrań mieszkańców Osiedla „Centrum", jak również tematem niejednej interpelacji radnych. Budynek, z roku na rok ulegający dewastacji, stał się siedliskiem bezdomnych i pijaków, a teren wokół domu zmienił się w śmietnisko, straszące przechodniów i mieszkańców Osiedla. Na ogólnym zebraniu mieszkańców Osiedla „Centrum" w dniu 22 czerwca br. zaproponowano, by samorząd pozyskał ten teren pod budowę parkingu na potrzeby Szkoły Podstawowej nr 5. Burmistrz Czechowic-Dziedzic, realizując wniosek mieszkańców, przedstawił Radzie Miejskiej projekt uchwały, który umożliwiłby gminie udział w licytacji i być może nabycie nieruchomości. Licytacja odbyła się 10 września br. w Sądzie Rejonowym w Pszczynie i przystąpiło do niej siedmiu zainteresowanych nabyciem nieruchomości, w tym gmina CzechowiceDziedzice. Nieruchomość została sprzedana osobie fizycznej, która zaoferowała najwyższą cenę, tym samym gmina nie została właścicielem tzw. „białego domku". Uchwała Nr XII/91/07 w sprawie podziału gminy Czechowice-Dziedzice na stałe obwody głosowania Uchwałą Rady Miejskiej z dnia 4 września br. gmina Czechowice-Dziedzice została podzielona na 22 stałe obwody głosowania. Do tej pory gmina podzielona była na 21 obwodów, a zmiany wprowadzono w związku ze zwiększeniem się ilości mieszkańców w sołectwie Zabrzeg. Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw zawiera zasady podziału gminy na stałe obwody głosowania. Jeden z artykułów tejże ustawy przewiduje, że górna granica dla obwodu głosowania nie może przekroczyć 3 tys. osób. W Zabrzegu mieszka obecnie 3 060 osób, zaistniała więc potrzeba podziału sołectwa na dwa odrębne obwody. Radzie Sołeckiej Zabrzega zostały przedstawione dwie propozycje podziału, spośród których wybrano wariant zwany roboczo „wschód-zachód", z granicą przebiegającą wzdłuż ulic: W. Sikorskiego i Do Zapory. W obu nowych obwodach, które otrzymały nr 17 i 18, mieszka po ok. 1500 mieszkańców. Taki podział będzie ułatwieniem dla przyszłych obwodowych komisji wyborczych oraz zapewni stabilność obu obwodów na długi czas. Podczas tegorocznych jesiennych wyborów do parlamentu mieszkańcy Zabrzega będą więc głosowali nie w jednym, jak dotychczas, a w dwóch obwodach głosowania. 2 IULETYN Sesja Rady Miejskiej Uchwały w sprawie nadana statutów dla PKM (XII/92/07) oraz MOSiR (XII/93/07) Radni zatwierdzili statuty dla dwój jednostek organizacyjnych gminy – Miejskiego Ośrodka Sportu i Rekreacji oraz dla Przedsiębiorstwa Komunikacji Miejskiej. Oba statuty są zgodne z statutem urzędu Miejskiego z czerwca 2006 r. i zgodne z obowiązującą obecnie ustawą o finansach publicznych. Poprzednie statuty obu jednostek wymagań tych nie spełniały, co zauważyła m.in. Komisja Rewizyjna Rady Miejskiej wnioskując o uaktualnienie zapisów statutu MOSiR i PKM. * * * W dniu 28 września br. odbyła się kolejna sesja Rady Miejskiej. Gościem sesji był starosta powiatu bielskiego – Andrzej Płonka oraz członek Zarządu powiatu bielskiego – Stanisław Pięta. Sesja miała charakter nadzwyczajny, a zwołana została w związku z przedłożeniem przez burmistrza Czechowic-Dziedzic projektu uchwały dotyczącej zmiany kategoryzacji dróg powiatowych. Radni jednogłośnie przegłosowali zgodę na zaliczenia do kategorii dróg gminnych dróg położonych na terenie gminy Czechowice-Dziedzice, które do tej pory były drogami powiatowymi, tj. ul. Niepodległości, ul. Norberta Barlickiego, ul. Juliusza Słowackiego, ul. Kolejowa, ul. Towarowa, ul. Pocztowa, ul. Dworcowa. Nowa kategoryzacja będzie obowiązywała od 1 stycznia 2008 r. Więcej na temat sesji w dniu 28 września br. w kolejnym numerze Biuletynu Samorządowego. Wybory 2007 SPRAWDŹ GDZIE GŁOSOWAĆ! Uchwałą Rady Miejskiej z dnia 4 września br. gmina Czechowice-Dziedzice została podzielona na 22 stałe obwody głosowania. Do tej pory gmina podzielona była na 21 obwodów, a zmiany wprowadzono w związku ze zwiększeniem się ilości mieszkańców w sołectwie Zabrzeg. Kosmetycznych zmian wynikających m.in. z dostosowania granic osiedli do granic obwodów głosowania oraz nadania nowych nazw ulicom, placom i rondom dokonano także w kilku innych obwodach. Wchodząc na stronę www.wybory.czechowicedziedzice.pl i podając numer PESEL można sprawdzić adres siedziby obwodowej komisji wyborczej, właściwej dla swojego miejsca zamieszkania (zameldowania). Taką funkcjonalność udostępniło Biuro Informatyki Urzędu Miejskiego w Czechowicach-Dziedzicach. Spis wyborców można także sprawdzić telefonicznie, kontaktując się z osobą prowadzącą spis w Wydziale Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego tel. 032 214-71-62. Sprawdzenia spisu wyborców można dokonywać od 1 października br. Budżet gminy po I półroczu 2007 r. Burmistrz wydał zarządzenie w sprawie przyjęcia sprawozdania opisowego z wykonania budżetu gminy Czechowice-Dziedzice za I półrocze 2007 r. Sprawozdanie został przekazane Radzie Miejskiej oraz zostało przesłane do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Katowicach w celu zaopiniowania. w zakresie pomocy społecznej, oświaty, w zakresie wypłat stypendiów, w zakresie ochrony zdrowia. o Budżet do dnia 30 czerwca br. został dwukrotnie zmieniony uchwałami Rady Miejskiej oraz sześciokrotnie zarządzeniami burmistrza. Burmistrz wydał ponadto dwa zarządzenia wprowadzające zmiany w układzie wykonawczym budżetu. Zmiany następowały zarówno po stronie dochodów jak i wydatków. W wyniku dokonanych zmian plan budżetu gminy na dzień 30 czerwca 2007 r. przedstawiał się następująco: * dochody – 87 123 960 zł * wydatki – 100 458 707 zł * przychody – 15 717 318 zł * rozchody – 2 382 571 zł Do gminnego budżetu wpłynęło dodatkowo 490 029 zł. Pieniądze te pochodzą z dotacji celowych z budżetu państwa na realizację zadań zleconych, z dotacji celowych m.in. z Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz z Powiatowego FOŚiGW, a także z dotacji od samorządu województwa czy z wpłat celowych. Pieniądze te w całości zostały rozdysponowane zgodnie z ich przeznaczeniem np. na dofinansowanie „zielonej szkoły", na usuwanie wyrobów zawierających azbest na terenie gminy Czechowice-Dziedzice, na realizację własnych zadań gminy Wykonanie budżetu za I półrocze: * dochody zrealizowane w wysokości 45 784 803 zł, tj. 52,6% planu, * przychody zrealizowane w wysokości 8 089 012 zł, tj. 51,5% planu, * wydatki zrealizowane w wysokości 40 617 436 zł, tj. 40,4% planu, * rozchody zrealizowane w wysokości 436 114 zł, tj. 18,3% planu. Stan zadłużenia gminy z tytułu długoterminowych pożyczek i kredytów na dzień 30.06.2007 r. wynosił 7 626 471 zł. IULETYN Dodatkowe 2 250 000 zł na budowę basenu Burmistrz Czechowic-Dziedzic podpisał w Warszawie umowę z Bankiem Gospodarstwa Krajowego na dofinansowanie budowy basenu krytego w Czechowicach-Dziedzicach. Nasza gmina otrzyma na realizację tego zadania 2 250 000 zł. Starania o dofinansowanie budowy basenu krytego trwały od kilku miesięcy. W pierwszej kolejności projekt został zatwierdzony przez Sejmik Województwa Śląskiego w ramach Wojewódzkiego Programu Rozwoju Bazy Sportowej. Następnie wniosek został przesłany do Ministerstwa Sportu, w którego gestii pozostaje podział środków finansowych w ramach Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej. Czechowicki wniosek został pozytywnie zaopiniowany przez Ministra Sportu i Turystyki i skierowany do Banku Gospodarstwa Krajowego celem podpisania umowy. Wizyta w oczyszczalni ścieków Podsekretarz stanu w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego Janusz Mikuła, wicewojewoda śląski – Wiesław Maśka oraz burmistrz Czechowic-Dziedzic Marian Błachut i jego zastępca Stanisław Czyż wizytowali w piątek, 21 września br., czechowicką oczyszczalnię ścieków. Goście zapoznali się z funkcjonowaniem oczyszczalni, obejrzeli część biologiczną oczyszczalni wraz z węzłem przeróbki osadów – procesy technologiczne omawiała główna technolog Małgorzata Pławecka. Wizyta podsekretarza stanu J. Mikuły związana była ze złożonym przez gminę wnioskiem dotyczącym uregulowania gospodarki wodno-ściekowej na terenie gminy CzechowiceDziedzice, w ramach z programu operacyjnego „Infrastruktura i Środowisko". Jednostką odpowiedzialną za przygotowanie dokumentacji do wniosku jest PIM sp. z o.o. Na spotkaniu z podsekretarzem w Ministerstwie Rozwoju Regionalnego – J. Mikułą poruszane były sprawy związane ze stanem zaawansowania prac przy wyżej wymienionym projekcie. Tematykę przybliżyli przedstawiciele PIM sp. z o.o. – zastępca dyrektora ds. technicznych Antoni Bąbka oraz zastępca dyrektora ds. ekonomicznych – Jadwiga Herok. 4 IULETYN Wizyta młodzieży z Hiddenhausen W piątek, 21 września br., w Urzędzie Miejskim gościła grupa młodzieży z Hiddenhausen oraz ich kolegów z LO im. M. Skłodowskiej-Curie. Młodych ludzi przyjął na sali obrad burmistrz Marian Błachut oraz jego zastępca Jacek Puchała. – To już tradycja, że młodzież mnie odwiedza. Jestem burmistrzem od 10 miesięcy, a to już czwarta wizyta. Wcześniej przyjmowałem młodzież słoweńską, holenderską, włoską, a teraz was – powiedział burmistrz. – Cieszę się tym bardziej, że jesteście z naszego zaprzyjaźnionego miasta Hiddenhausen. W sierpniu na moje zaproszenie w Czechowicach-Dziedzicach gościł burmistrz Hiddenhausen – Ulrich Rolfsmeyer. Rewizyta naszych władz samorządowych planowana jest na styczeń przyszłego roku – poinformował młodzież M. Błachut. Młodzież z niemieckiego Hiddenhausen przyjechała do Czechowic-Dziedzic w ramach wymiany międzynarodowej, organizowanej od kilku lat przez czechowickie liceum. Stypendia Rady Miejskiej – wnioski do 15 października 2007 r. Do 15 października 2007 r. należy składać wnioski o przyznanie stypendium dla wybitnie uzdolnionych uczniów i studentów zamieszkałych na terenie gminy Czechowice-Dziedzice. Uchwałą Rady Miejskiej Nr XXXVII/406/05 z dnia 19 września 2005 r. wybitnie uzdolnionym uczniom od trzeciej klasy gimnazjum i studentom do 25 roku życia zamieszkałym na terenie gminy Czechowice-Dziedzice może zostać przyznane stypendium w dziedzinie: – kultury i sztuki – kultury fizycznej – oświaty i nauki Z wnioskiem o przyznanie stypendium wystąpić mogą: – burmistrz; – komisje stałe Rady Miejskiej; – stowarzyszenia i organizacje kultury fizycznej, kultury i sztuki; – przedstawiciele placówek oświatowo-wychowawczych, mających siedzibę w Czechowicach- Dziedzicach; – przedstawiciele innych instytucji i stowarzyszeń; – zainteresowana strona lub przedstawiciel ustawowy osoby małoletniej. Wniosek o przyznanie stypendium musi zawierać informacje dotyczące: – danych osobowych kandydata do stypendium zawartych w kwestionariuszu danych osobowych, stanowiącym integralną część załącznika; – zaświadczenie o pobieraniu nauki wystawione nie wcześniej niż na 3 miesiące przed upływem terminu składania wniosku; – wykaz osiągnięć kandydata popartych oryginalną dokumentacją lub potwierdzoną kserokopią przez organ lub instytucję wystawiającą oryginał dokumentu lub przez Urząd Miejski w Czechowicach-Dziedzicach; – perspektywy własnego rozwoju kandydata. Wnioski o przyznanie stypendium przyjmowane są: w Biurze Podawczym Urzędu Miejskiego w CzechowicachDziedzicach przy placu Jana Pawła II, w zalakowanej kopercie z adresem „Rada Miejska w Czechowicach-Dziedzicach" z do- piskiem „stypendium" w nieprzekraczalnym terminie do 15 pa ź -dziernika danego roku kalendarzowego na rok nast ę pny. Kryteria przyznawania stypendiów: – w dziedzinie kultury i sztuki: zwycięzcy konkursów szczebla co najmniej wojewódzkiego, zwycięzcy i laureaci konkursów szczebla ogólnopolskiego lub międzynarodowego oraz uczestnicy prestiżowych wystaw ogólnopolskich i międzynarodowych; – w dziedzinie kultury fizycznej : medaliści mistrzostw Polski oraz medaliści międzynarodowych imprez sportowych (Mistrzostwa Europy, Mistrzostwa Świata, olimpiada, uniwersjada) w dyscyplinach sportowych znajdujących się w wykazie Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu i reprezentujący gminę Czechowice-Dziedzice; – w dziedzinie oświaty i nauki: zwycięzcy konkursów szczebla co najmniej wojewódzkiego oraz zwycięzcy i laureaci konkursów szczebla ogólnopolskiego lub międzynarodowego. Wnioski opiniowane będą przez: Komisję Oświaty, Kultury i Sportu zgodnie z przedmiotem działania, nie później niż do 15 listopada danego roku kalendarzowego na rok następny. Komisja każdorazowo indywidualnie ocenia wybitne uzdolnienia i osiągnięcia w rozpatrywanej dziedzinie, biorąc pod uwagę kryteria przyznawania stypendiów określone w regulaminie. Komisja działa na podstawie przyjętego przez siebie regulaminu pracy. Komisja może na swoje posiedzenie zaprosić wnioskodawcę oraz ekspertów z głosem doradczym. Komisja przedstawia Radzie Miejskiej zaopiniowane wnioski w sprawie przyznania stypendium z proponowaną jego wysokością lub formą i okresem obowiązywania. Decyzję w sprawie przyznania i wysokości stypendium podejmuje Rada Miejska. Wykonanie uchwały powierza się burmistrzowi, który zawiera indywidualne umowy stypendialne. Stypendium przyznawane jest na okres roku budżetowego. Stypendium może być wstrzymane lub może nastąpić jego utrata w razie niewypełnienia warunków określonych w umowie o stypendium. IULETYN Pokaż klasę, posprzątaj po swoim pupilku Właściciele psów, którzy zarejestrowali swojego czworonoga w gminnej ewidencji, mogą zgłaszać się do Urzędu Miejskiego (biuro podawcze) lub do Straży Miejskiej po bezpłatny psi pakiet higieniczny. Psi pakiet higieniczny, to zestaw papierowych torebek, łopatek i rękawic jednorazowych, mających pomóc właścicielowi pieska w uprzątnięciu nieczystości pozostawionych po swoim pupilu. Psie odchody na skwerach, placach i ulicach to nie tylko problem natury estetycznej czy zapachowej, ale bardzo poważny problem epidemiologiczny, szczególnie jeśli niefrasobliwy właściciel czworonoga wypuszcza psa np. wprost do piaskownicy, w której bawią się dzieci. Takie zachowania są niedopuszczalne i karane przez prawo. Uchwała Rady Miejskiej nr XLIX/520/06 z dnia 4 września 2006 r., w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie gminy Czechowice-Dziedzice, nakłada na właścicieli psów obowiązek usuwania zanieczyszczeń pozostawionych przez zwierzęta domowe na terenach dostępnych do wspólnego użytku, a Straż Miejska ma umocowania prawne, by obowiązek ten egzekwować, np. poprzez wystawianie mandatów. cicielom psów zarejestrowanych w gminnej ewidencji. Wystarczy podejść do biura podawczego lub do siedziby Straży Miejskiej i podać numerek ze znaczka ewidencyjnego – a psi pakiet, zawierający 10 papierowych torebek i 10 papierowych łopatek, trafi w Państwa ręce. By ułatwić sprzątanie psich odchodów Urząd Miejski zakupił 10 koszy, do których będzie można wyrzucać zużyte torebki. Żółte charakterystyczne pojemniki na psie odchody staną w parku przy ul. H. Sienkiewicza, w tzw. małym parku w zbiegu ul. H. Kołłątaja i ul. Parkowej, na Placu Jana Pawła II, na deptaku przy ul. A. Mickiewicza oraz przy ul. J.Piłsudskiego. Wydział Ochrony Środowiska i Rolnictwa Urzędu Miejskiego, na co dzień spotykający się z psim problemem, postanowił w roku bieżącym przeprowadzić akcję edukacyjną „Pokaż klasę, posprzątaj po swoim pupilku". Dysponując środkami finansowymi, w ramach Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, zakupił tysiąc pakietów higienicznych, które bezpłatnie rozdawane są właś- O obowiązkach osób utrzymujących zwierzęta domowe przypominać będą również plakaty, które w przystępny sposób omawiają najważniejsze zasady, którymi winni kierować się właściciele czworonogów. Plakaty sfinansowane, podobnie jak psie pakiety, ze środków Gminnego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, będą rozwieszone na tablicach informacyjnych, w szkołach, w autobusach, w budynkach wielorodzinnych, w budynkach użyteczności publicznej. Masz prawo – ogólnopolska edukacja młodych konsumentów We wrześniu i w październiku br. Powiatowy Rzecznik Konsumentów w Bielsku-Białej pani Irena Krzanowska przeprowadzi w trzech czechowickich szkołach edukację młodzieży szkolnej z zakresu podstawowych praw konsumentów. Zajęcia zostaną przeprowadzone w ramach projektu „Masz prawo – ogólnopolska edukacja młodych konsumentów", finansowanego przez Unię Europejską oraz Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Powiatowy Rzecznik Konsumentów zapozna młodzież m.in. z prawami konsumentów, omówi problematykę związaną z zawieraniem umów kupna – sprzedaży, będzie mówiła o odpowiedzialności sprzedawcy, trybie składnia reklamacji a także przedstawi przykłady umów bankowych i zasady funkcjonowania kart płatniczych. Do udziału w projekcie zakwalifikowano kilka czechowickich szkół. W dniach 27 i 28 września br., Powiatowy Rzecznik Konsumentów – Irena Krzanowska przeprowadziła pierwsze z planowanych w czechowickich szkołach zajęcia w ramach projektu „Masz prawo – ogólnopolska edukacja młodych konsumentów". Odbyły się one w Gimnazjum Publicznym nr 2 i brali w nich udział uczniowie klas III. – Jestem bardzo zadowolona z tych zajęć. Młodzież jest zainteresowana tematyką, którą im przybliżam, zadaje liczne pytania, ale szczególnie interesuje się tematyką zakupów przez Internet. Młodzież stanowi sporą grupę konsumencką. Swoje zajęcia rozpoczynam od objaśnienia znaczenia słowa konsument, później przechodzę do omówienia rodzajów sprzedaży, rodzajów umów, np. umów zawieranych na odległość poza lokalem przedsiębiorstwa, mówię o odpowie- dzialno ś ci sprzedawców za sprzedawany towar, ale tak ż e o bezpiecznym u ż ytkowaniu kart p ł atniczych. Zaj ę cia zako ń -czy ł y si ę testem sprawdzaj ą cym - uwa ż am, ż e wyszed ł ca ł -kiem nie ź le. Jestem pod wra ż eniem elokwencji i zaradno ś ci gimnazjalistów. My ś l ę , ż e po moich zaj ę ciach m ł odzi konsumenci nie dadz ą si ę tak ł atwo oszuka ć , wiedz ą jakie maj ą prawa i jak z nich korzysta ć . Kolejne szkoły, w których będzie gościła pani Rzecznik to Gimnazjum Publiczne nr 3 i Zespół Szkół Handlowo-Usługowych. DYŻUR POWIATOWEGO RZECZNIKA KONSUMENTÓW W dniu 26 października 2007 r. tj. w piątek w godz. od 9.00 do 12.00 w Urzędzie Miejskim – sala 003 – przyziemie, dyżur będzie pełniła p. Irena Krzanowska – Powiatowy Rzecznik Konsumentów. Powiatowy Rzecznik Konsumentów zajmuje się ochroną konsumentów, poprzez zapewnienie bezpłatnej informacji prawnej, m.in. w sprawach kupna, sprzedaży, rozwiązywania sporów między kupującymi i sprzedawcami itp. Mieszkańców zainteresowanych tą tematyką, szukających pomocy w rozwiązywaniu problemów konsumenckich, zapraszamy do odwiedzin Urzędu Miejskiego w piątek 26 października br. w godz. od 9.00 do 12.00. Powiatowy Rzecznik Konsumentów – Irena Krzanowska jest pracownikiem starostwa bielskiego i przyjmuje interesantów w siedzibie starostwa w Bielsku-Białej przy ul. Piastowskiej 40, IV p., pok. 403, tel. 033 813-68-76. 6 IULETYN OBWIESZCZENIE BURMISTRZA CZECHOWIC-DZIEDZIC z dnia 20 września 2007 r. w sprawie informacji o numerach i granicach obwodów głosowania oraz siedzibach obwodowych komisji wyborczych w wyborach do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 21 października 2007 r. Na podstawie art. 32 ust.1 ustawy z dnia 12 kwietnia 2001 r. – Ordynacja wyborcza do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 46, poz. 499 z późn. zm.) oraz w związku z uchwałą nr XII/91/07 Rady Miejskiej w Czechowicach-Dziedzicach z dnia 4 września 2007 r. w sprawie zmiany podziału Gminy Czechowice-Dziedzice na stałe obwody głosowania. Burmistrz Czechowic-Dziedzic podaje do wiadomości publicznej, informacje o numerach i granicach obwodów głosowania, oraz siedzibach obwodowych komisji wyborczych, w których zostaną przeprowadzone wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej i do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 21 października 2007 r.: glowa 54, acka 1, IULETYN Dajcie dzieciom uśmiech – Mam nadzieję, że po dzisiejszym spotkaniu na waszych twarzach zagości uśmiech, bo przecież to główna idea tego spotkania – powiedział zastępca burmistrza Jacek Puchała, otwierając piknik jesienny „Dajcie dzieciom uśmiech". „Dajcie dzieciom uśmiech", to impreza integracyjna dla dzieci niepełnosprawnych organizowana cyklicznie przez Miejską Bibliotekę Publiczną. Piknik odbył się na terenie kąpieliska MOSiR w dniu 13 września br. w ramach obchodów XXXIII Dni Czechowic-Dziedzic. – Rozesłaliśmy zaproszenia do 150 dzieci – powiedziała dyrektor MBP – Ewa Kmiecik-Wronowicz. – Przygotowaliśmy dla dzieci liczne atrakcje – konkursy z nagrodami, zabawę przy muzyce, poczęstunek, kiełbaski z grilla. Nasze imprezy cieszą się dużą popularnością, wkładamy w ich organizowanie dużo serca i zawsze możemy liczyć na przyjaciół biblioteki – samorząd, rodziców, dzieci i nasz personel, który aktywnie uczestniczy w organizowaniu imprezy „Dajcie dzieciom uśmiech" – dodała pani dyrektor. Piknik prowadziła Bożena Brzóska pedagog z Zespołu Szkół Specjalnych nr 4 w Czechowicach-Dziedzicach, a impreza rozpoczęła się tradycyjnym już hymnem „Dobrze, że jesteś". Słowa i melodia piosenki, doskonale znanej dzieciom, które chętnie przychodzą na tę imprezę, pozwalają przełamać pierwsze lody. Dzieci ich rodzice, oraz organizatorzy imprezy, trzymaj ą c si ę za r ę ce, we wspólnym kr ę gu ś piewaj ą piosenk ę o tym, ż e wa ż ny jest ka ż dy cz ł owiek. Pó ź niej by ł czas na zabaw ę , a dla ka ż dego uczestnika pikniku znalaz ł a si ę dyscyplina, w której móg ł si ę sprawdzi ć . Integruj ą c ś rodowisko dzieci niepe ł nosprawnych, zapraszaj ą c ich do wspólnej zabawy, panie pracuj ą ce w Miejskiej Bibliotece Publicznej próbuj ą wywo ł a ć na twarzach niepe ł nosprawnych dzieci u ś miech – i zawsze si ę im to udaje. Jubileusz domu „Złota jesień" Dom Pomocy Społecznej „Złota Jesień" istnieje już 15 lat. Jubileuszowe uroczystości odbyły się 19 września br. Pensjonariusze domu „Złota Jesień" przyjęli życzenia od kierownika ośrodka pani Marii Szlagury, oraz dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej – Bogusławy Balcarek. Czechowicki samorząd reprezentował przewodniczący Komisji Rozwoju i Rolnictwa Rady Miejskiej – Stanisław Pindel. Uroczystości jubileuszowe rozpoczęła Msza święta, był również czas na rozrywkę, którą zapewnił kabaret „Ich więcej" działający przy Zespole Szkół Katolickiego Towarzystwa Kulturalnego w Bielsku-Białej, oraz słodki poczęstunek. – Jubileusz, to dobra okazja do podsumowań – powiedziała kierownik ośrodka. Przypomniała, że pierwsi pensjonariusze „Złotej Jesieni" przekroczyli progi domu 3 sierpnia 1992 r., były wśród nich panie Marianna Cholewa i Zofia Hałas, które odebrały z rąk pani kierownik gratulacje i życzenia dobrego zdrowia . Wśród osób, od 15 lat związanych z Domem Pomocy Społecznej „Złota Jesień", jest również pięć pań, nieprzerwanie pracujących na rzecz pensjonariuszy, to panie: Anna Czyż, Ewa Maciołek-Chrobak, Jadwiga Pagieła, Helena Syska i Joanna Tymon. Dom Pomocy Społecznej „Złota Jesień" mieści się przy ul. Hutniczej i przygotowany jest dla 20 osób. W pierwszej kolejności przyjmowane są do niego osoby będące mieszkańcami gminy Czechowice-Dziedzice, wymagające opieki ze względu na wiek lub stan zdrowia. Do dyspozycji pensjonariuszy jest 9 pokoi oraz pokój dzienny, pełniący także funkcję jadalni.Mieszkańcy korzystają z podstawowej opieki medycznej lekarza domowego oraz zatrudnionych tam pielęgniarek. Specjalne podziękowania, w imieniu pensjonariuszy, skierowane zostały do księży parafii NMP Wspomożenia Wiernych, którzy od wielu lat obejmują duszpasterską posługą pensjonariuszy „Złotej Jesieni". Wśród wielu słów podziękowań i wspomnień powtarzało się życzenie, by kolejny okrągły jubileusz Domu Pomocy Społecznej „Złota Jesień" odbył się w nowym budynku, w lepszych warunkach. – Tutaj mamy niewygodne schody – powiedziała kierownik ośrodka – najważniejsze jednak jest to, że są ludzie, którzy po tych schodach pomagają zejść – dodała pani Maria Szlagura. BIULETYN SAMORZĄDOWY CZECHOWIC-DZIEDZIC wydaje: Urząd Miejski w Czechowicach-Dziedzicach, pl. Jana Pawła II 1 43-502 Czechowice-Dziedzice, tel. 032 214-71-36 (Biuro Rady Miejskiej). Redaktor naczelny: Gabriela Partyka, tel. 032 214-71-74 Rada programowa: M. Gazda, S. Kopeć, G. Lubecki, A. Ogiegło, S. Pindel i D. Żelazny Skład: Firma Poligraficzno-Wydawnicza „Compal", Bielsko-Bia IULETYN ła, Druk: OffsetDRUK i Media, Cieszyn AMORZĄDOW AMORZĄDO Y WY CZECHOWIC-DZIEDZIC S B	<urn:uuid:0d2dcb66-7436-4956-b81c-38ab255b1f92>	finepdfs	1.837891	CC-MAIN-2019-39	http://www.czechowice-dziedzice.pl/www_2.0/download/Informator%2007_2007.pdf	2019-09-19T13:07:15Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514573519.72/warc/CC-MAIN-20190919122032-20190919144032-00334.warc.gz	229,077,233	0.999939	0.999947	0.999947	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1959, 6552, 10850, 12802, 17378, 22987, 24003, 28527 ]	1	1
SPRAWOZDANIE ROCZNE Burmistrza Radomyśla Wielkiego z wykonania budżetu gminy za 2013 rok Budżet Gminy Radomyśl Wielki na 2013 rok uchwalony został uchwałą budżetową Nr XXII/147/2012 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 27 grudnia 2012 roku. Łączną kwotę planowanych dochodów budżetu uchwalono w wysokości 42.899.149 zł, z tego dochody bieżące w wysokości 38.809.468 zł i dochody majątkowe w wysokości 4.089.681 zł, natomiast łączna kwotę planowanych wydatków budżetu w wysokości 50.196.046 zł, z tego wydatki bieżące w wysokości 34.724.554 zł i wydatki majątkowe w wysokości 15.471.492 zł. Ustalono planowany deficyt budżetu gminy w kwocie 7.296.897 zł, a także przychody i rozchody. Przychody budżetu gminy w kwocie 9.389.397 zł stanowiły: planowane pożyczki i kredyty w wysokości 9.291.226 zł i środki ze splat pożyczek udzielonych przez gminę w roku poprzednim w wysokości 98.171 zł. Na splaty rat kredytów i pożyczek długoterminowych (rozchody) przeznaczono kwotę 2.092.500 zł. Z ogółu uchwalonych planowanych dochodów wyodrębniono dotacje na realizację zadań zleconych gminie z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami w kwocie 6.154.981 zł, a także dochody z tytułu wydawania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w kwocie 202.873 zł i z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi w kwocie 538.628 zł. Ustalono również kwotę wydatków na realizację zadań na realizację zadań zleconych gminie z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami w kwocie 6.154.981 zł, a także wydatki na realizację zadań zawartych w gminnym programie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii, w wysokości 202.873 zł i wydatki związane z funkcjonowaniem systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w kwocie 538.628 zł. Tą samą uchwałą ustalono dotacje z budżetu gminy dla jednostek sektora finansów publicznych i dla jednostek spoza sektora finansów publicznych w wysokości 7.960.770 zł, z tego dotacje przedmiotowe w wysokości 382.437 zł, dotacje podmiotowe w wysokości 3.003.187 zł i dotacje celowe w wysokości 4.575.146 zł. Ustalono również plan wydatków jednostek pomocniczych gminy realizowanych ze środków Funduszu Sołeckiego na łączną kwotę 301.967 zł oraz plan dochodów gromadzonych na wydzielonym rachunku bankowym jednostki budżetowej i wydatków nimi finansowanych w kwocie 416.610 zł. Określono też dochody z tytułu opłat i kar za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wydatki na realizację zadań związanych z ochroną środowiska i gospodarką wodną w kwocie 10.168 zł. Jednocześnie wyodrębniono w budżecie gminy rezerwę ogólną w wysokości 135.000 zł i rezerwy celowe: na nagrody Burmistrza Radomyśla Wielkiego z okazji Dnia Edukacji Narodowej w wysokości 21.884 zł, na realizację zadań własnych z zakresu zarządzania kryzysowego-100.000 zł oraz na realizację wydatków majątkowych 50.000 zł. W ciągu I półrocza 2013 roku budżet gminy uległ następującym zmianom: - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 246.300 zł (zarządzenie Nr 14/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 20 marca 2013 roku) tj. o dotacje celowe na remont ementarzy wojennych (zadanie na podstawie porozumienia z organami administracji rządowej) 10.000 zł dotacje celowe na ubezpieczenie zdrowotne za osoby pobierające świadczenia 1.800 zł dotacje celowe na zasiłki stałe 200 zł dotacje celowe z przeznaczeniem na dofinansowanie realizacji programu „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” 234.300 zł - zmniejszeniu budżetu gminy o kwotę 308.700 zł (zarządzenie Nr 14/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 20 marca 2013 roku) tj. o dotacje celowe na świadczenia rodzinne, świadczenie z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego 292.600 zł dotacje celowe na ubezpieczenie zdrowotne za osoby pobierające świadczenia 500 zł dotacje celowe na zasiłki i pomoc w naturze 6.200 zł dotacje celowe na usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze 9.400 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 150.000 zł (zarządzenie Nr 20/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 29 marca 2013 roku) tj., o dotację celową na usuwanie skutków klęsk żywiołowych (remont drogi Zdziarzec-Żarówka), - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 6.000 zł (zarządzenie Nr 21/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 29 marca 2013 roku) tj., o dotację celową na wypłacenie wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad osobą ubewłasnowolnioną, - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 6.204 zł (zarządzenie Nr 25/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 12 kwietnia 2013 roku) tj., o dotację celową na przeprowadzenie wyborów uzupełniających do Rady Miejskiej, - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 78.885 zł (uchwała Nr XXV/187/2013 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 22 kwietnia 2013 r.) tj. o: część oświatową subwencji ogólnej budżetu państwa 63.782 zł odsetki od lokat bankowych 3.747 zł środki otrzymane z NFOŚ i GW oraz WFOŚ i GW na unieszkodliwianie odpadów zawierających azbest z terenu gminy Radomyśl Wielki 11.356 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 471.330 zł (zarządzenie Nr 29/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 26 kwietnia 2013 roku) tj. o dotacje celowe na zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej przez producentów rolnych z województwa podkarpackiego oraz na pokrycie kosztów poniesionych przez gminę (zad. zlecone) 193.930 zł zasiłki i pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenie emerytalne i rentowe 207.100 zł dotacje celowe na wspieranie osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego 70.300 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 294.487 zł (zarządzenie Nr 32/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 26 kwietnia 2013 roku) tj. o dotacje celowe na dofinansowanie świadczeń pomocy materialnej dla uczniów o charakterze socjalnym 273.187 zł dotacje celowe na wypłatę zasiłków stałych 21.300 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 74.232 zł (uchwała Nr XXVI/198/2013 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 28 maja 2013 )tj. o dotację z powiatu mieleckiego na zimowe utrzymanie dróg powiatowych na terenie gminy Radomyśl Wielki - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 43.806 zł (zarządzenie Nr 38/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 28 maja 2013 roku) tj. o dotacje celowe na wypłatę pomocy finansowej w wysokości 100 zł osobom uprawnionym, o których mowa w rządowym programie wspierania osób pobierających świadczenia 600 zł dotacje celowe na wspieranie rodziny i systemu pieczy zastępczej 43.206 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 74.000 zł (uchwała Nr XXVII/211/2013 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 27 czerwca 2013 )tj. o dotację z samorządu województwa na modernizację dróg dojazdowych do gruntów rolnych w obrębach: Zgórsko, Janowiec, Ruda 55.000 zł wプリwy ze sprzedaży składników majątkowych (drewno SP Zdzierzec) 1.000 zł wプリwy z opłat za koncesje i licencje (wydobycie kopalin) 18.000 zł - zmniejszeniu budżetu gminy o kwotę 36.319 zł (zarządzenie Nr 48/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 27 czerwca 2013 roku) tj. o dotację celową z budżetu państwa na przebudowę dróg gminnych ul. Nowej, ul. Zbigniewa Matuli i ul. Bocznej w Radomyślu Wielkim 36.319 zł. W ciągu II półrocza 2013 roku budżet gminy uległ następującym zmianom: - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 216.000 zł (zarządzenie Nr 66/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 17 lipca 2013 roku) tj. o dotacje celowe na ubezpieczenia zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia pomocy społecznej oraz niektóre świadczenia rodzinne 2.300 zł dotacje celowe na wypłatę zasiłków okresowych 135.500 zł dotacje celowe na wypłatę zasiłków stałych 75.000 zł dotacje celowe na wynagrodzenie za sprawowanie opieki 3.200 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 254.953 zł* (uchwała Nr XXVIII/215/2013 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 30 lipca 2013) tj. o dotację z od Związku Międzygminnego Wodociągów Wiejskich w Woli Rzędzińskiej na zadanie „Budowa dwóch zbiorników wody czystej SUW „Jamy” w miejscowości Wola Wadowska oraz sieci wodociągowej Ruda-Podborze” 245.240 zł dochody z najmu i dzierżawy mienia 2.772 zł środki z NFOŚ i GW oraz WFOŚ i GW na dofinansowanie zadania z zakresu zbierania, transportu oraz unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest, z terenu gminy Radomyśl Wielki 6.941 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 34.128 zł (zarządzenie Nr 77/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 12 sierpnia 2013 roku) tj. o dotację celową na przygotowanie i przeprowadzenie wyborów do Senatu RP 34.128 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 92.016 zł (zarządzenie Nr 91/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 18 września 2013 roku) tj. o dotacje celowe na realizację zadań własnych w zakresie wychowania przedszkolnego w okresie wrzesień-październik 2013 rok („zerówki”) 44.298 zł dotacje celowe na realizację zadań własnych w zakresie wychowania przedszkolnego w okresie wrzesień-październik 2013 rok 31.464 zł dotacje celowe na realizację rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego 6.254 zł dotacje celowe na realizację programu „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” 10.000 zł - zmniejszeniu budżetu gminy o kwotę 8.500 zł (zarządzenie Nr 91/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 18 września 2013 roku) tj. o dotacje celowe na zorganizowanie XVIII Podkarpackiego Konkursu Wieńca Dożynkowego w Radomyślu Wielkim 8.500 zł - zwiększeniu dochodów gminy o kwotę 1.036.885 zł (uchwała Nr XXIX/224/2013 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 26 września 2013 roku) tj. o dotacje celowe ze zwrotu wydatków wykonanych w ramach funduszu sołeckiego (bieżące i majątkowe) w roku 2012 59.086 zł dotację celową w ramach programu PROW na realizację zadania „Poprawa infrastruktury oświatowej Szkoły Podstawowej w miejscowości Ruda” 940.000 zł środki pozyskane w ramach Polsko-Niemieckiej Współpracy Młodzieży na dofinansowanie projektu „Podróże do miejsc pamięci” 13.804 zł środki w ramach programu PROW na realizację zadania „Wyposażenie boiska sportowego w Rudzie” 23.995 zł - zwiększeniu wydatków gminy o kwotę 401.777 zł (uchwała Nr XXIX/224/2013 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 26 września 2013 roku) - zmniejszeniu dochodów gminy o kwotę 1.436.946 zł (uchwała Nr XXIX/224/2013 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 26 września 2013 roku) tj. o dotacje celowe z budżetu państwa na realizację zadania własnego pn. ”Przebudowa dróg gminnych ul. Nowej, ul. por. Zbigniewa Matuli i ul. Bocznej w Radomyślu W.” 30.983 zł dotację celową w ramach programu PROW na realizację zadania „Przebudowa targowiska stałego w Radomyslu Wielkim” 12.657 zł dotację w ramach programu PROW na realizację zadania „PSe-AP Podkarpacki System e-Administracji Publicznej” 119.246 zł dotację celową w ramach programu PROW na realizację zadania „Termomodernizacja budynku Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w gminie Radomyśl Wielki” 437.287 zł zwrot środków z dotacji udzielonej ZGK i M w roku 2012 836.773 zł - zmniejszeniu wydatków gminy o kwotę 4.555.064 zł (uchwała Nr XXIX/224/2013 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 26 września 2013 roku), - jednocześnie tą samą uchwałą Nr XXIX/224/2013 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 26 września 2013 roku zmniejszono przychody budżetu gminy o kwotę 6.753.226 zł tytułem rezygnacji gminy z zaciągnięcia nowych kredytów i zwiększono przychody o kwotę 3.000.000 zł tytułem tzw. ”wolnych środków”, z przeznaczeniem na spłatę wcześniej zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz sfinansowanie planowanego deficytu, - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 58.469 zł (zarządzenie Nr 101/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 18 października 2013 roku) tj. o dotacje celowe na dofinansowanie zakupu podręczników dla uczniów w ramach pomocy uczniom w 2013 roku (wyprawka szkolna) 58.469 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 190.729 zł (zarządzenie Nr 91/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 18 września 2013 roku) tj. o dotacje celowe na zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej przez producentów rolnych z województwa podkarpack. oraz na pokrycie kosztów poniesionych przez gminę (zad.zlecone) 144.674 zł dotacje celowe na wynagrodzenie za sprawowanie opieki oraz koszty obsługi art.18 ust.1 pkt 9 ustawy o pomocy społecznej i bieżącą działalność ośrodka pomocy społecznej 19.125 zł dotacje celowe na realizację rządowego programu wspierania osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego 26.930 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 413.725 zł (uchwała Nr XXX/233/2013 Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 29 października 2013 roku) tj. o dotację celową w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego na dofinansowanie projektu „Radosne przedszkolaki w gminie Radomyśl Wielki” 413.725 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 225.629 zł (zarządzenie Nr 111/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 29 października 2013 roku) tj. o dotację celową na uzupełnienie wydatków (ZUS) pracowników w ramach prac zleconych gminie z zakresu administracji rządowej 1.779 zł dotacje celowe na wypłatę zasiłków stałych 16.860 zł dotacje celowe na realizację wypłat dodatków pracownikom socjalnym 11.170 zł dotacje celowe na realizację zadań w ramach programu „Pomoc państwa w zakresie dożywiania” 17.500 zł dotacje celowe na dofinansowanie świadczeń pomocy materialnej dla uczniów o charakterze socjalnym i zakupu podręczników oraz materiałów w ramach programu „Wyprawka szkolna” 178.320 zł - zmniejszeniu budżetu gminy o kwotę 44.298 zł (zarządzenie Nr 116/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 31 października 2013 roku) tj. o dotacje celowe na realizację zadań własnych w zakresie wychowania przedszkolnego w okresie wrzesień-październik 2013 rok ("zerówki") 44.298 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 58.362 zł (zarządzenie Nr 91/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 18 września 2013 roku) tj. o dotacje celowe na realizację zadań własnych w zakresie wychowania przedszkolnego w okresie wrzesień-październik 2013 rok 54.648 zł dotacje celowe na dofinansowanie bieżącej działalności ośrodka pomocy społecznej 3.714 zł - zmniejszeniu budżetu gminy o kwotę 160.695 zł (zarządzenie Nr 121/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 21 listopada 2013 roku) tj. o dotacje celowe na świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia 154.900 zł dotacje celowe na ubezpieczenia zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia pomocy społecznej oraz niektóre świadczenia rodzinne 5.795 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 48.958 zł (zarządzenie Nr 121/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 21 listopada 2013 roku) tj. o dotacje celowe na ubezpieczenia zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia pomocy społecznej oraz niektóre świadczenia rodzinne 3.571 zł dotacje celowe na wypłatę zasiłków okresowych 5.700 zł dotacje celowe na wypłatę zasiłków stałych 22.259 zł dotacje celowe na dofin. bieżącej działalności ośrodka pomocy społecznej 14.520 zł dotacje celowe na wspieranie osób uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych 2.908 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 97.112 zł* (zarządzenie Nr 91/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 22 listopada 2013 roku) tj. o dotacje celowe z WFOŚ i GW na zakup 2 sztuk motopomp dla OSP Dąbie i Pień 11.000 zł dotacje celowe na realizację zadań własnych w zakresie wychowania przedszk. 86.112 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 2.290 zł (zarządzenie Nr 127/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 29 listopada 2013 roku) tj. o dotacje celowe na dofinansowanie działalności bieżącej GOPS-u 2.290 zł - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 60.000 zł* (zarządzenie Nr 136/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 20 grudnia 2013 roku) tj. o dotacje celowe na świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia 60.000 zł - zmniejszeniu budżetu gminy o kwotę 63.946 zł* (uchwała Nr XXXI/248//2013 Rady Miejskiej w Radomyslu Wielkim z dnia 30 grudnia 2013 ) tj. o dotację z Związku Międzygminnego Wodociągów Wiejskich w Woli Rzędzińskiej na zadanie „Budowa dwóch zbiorników wody czystej SUW „Jamy” w miejscowości Wola Wadowska oraz sieci wodociągowej Ruda-Podborze” 37.496 zł wpływy z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi 26.450 zł - jednocześnie tą samą uchwałą Nr XXXI/248/2013 Miejskiej w Radomyslu Wielkim z dnia 26 września 2013 roku zmniejszono przychody budżetu gminy o kwotę 24.943 zł tytułem zmniejszenia wpływów ze splat pożyczek udzielonych przez gminę w latach ubiegłych oraz zwiększono przychody o kwotę 109.248 zł tytułem tzw. "wolnych środków", z przeznaczeniem na spłatę wcześniej zaciągniętych kredytów oraz udzielenie przez gminę pożyczek długoterminowych. - jednocześnie tą samą uchwałą Nr XXXI/248/2013 Miejskiej w Radomyślu Wielkim z dnia 26 września 2013 roku zwiększono roczniki budżetu gminy o kwotę 84.305 zł na udzielenie przez gminę pożyczek długoterminowych. - zwiększeniu budżetu gminy o kwotę 6.000 zł (zarządzenie Nr 140/2013 Burmistrza Radomyśla Wielkiego z dnia 30 grudnia 2013 roku) tj. o dotacje celowe na wypłatę zasiłku celowego dla rodziny poszkodowanej w wyniku klęski żywiołowej (porywisty wiatr) 6.000 zł Ostatecznie po zmianach plan budżetu gminy (dochodów i wydatków) zamknął się na koniec 2013 roku kwotą 45.076.175 zł po stronie dochodów i wzrósł w stosunku do uchwalonego o 5,1%, natomiast po stronie wydatków kwotą 48.619.846 zł i zmniejszył się o 3,2% w stosunku do pierwotnego. Przychody budżetu Gminy wynoszą 5.720.476 zł. Stanowią je: kredyt długoterminowy w kwocie 2.198.000 zł, pożyczka długoterminowa w kwocie 340.000 zł, środki ze splat pożyczek udzielonych przez gminę roku w kwocie 73.228 zł oraz wolne środki w wysokości 3.109.248 zł. Rozchody budżetu Gminy w kwocie 2.176.805 zł obejmują spłatę kredytów długoterminowych (2.092.500 zł) i udzielone pożyczki długoterminowe (84.305 zł). Przedstawione zmiany budżetu gminy w 2013 roku ilustruje poniższe zestawienie: \| Wyszczególnienie \| Dochody(D) i Przychody(P) w zł \| Wydatki(W), rozhody(R) w zł \| \|----------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------\|-----------------------------\| \| 1.Plan budżetu wg uchwały budżetowej Nr XXII/147/2012 tj. na 01.01.2013 r. \| D 42.899.149 \| W 50.196.046 \| \| \| P 9.389.397 (pożyczki i kredyty-9.291.226 splata udzielonych przez gminę pożyczek w roku 2012 98.171) \| R 2.092.500 (splaty kredytów: Drogi gminne 505.000 Deficyt i splata kredytów 1.187.500 Kanalizacja sanitarna i deszczowa 400.000) \| \| Ogółem budżet: \| 52.288.546 \| 52.288.546 \| \| 2.Zmiany zwiększające budżet przeprowadzone przez Radę Miejską w trakcie roku budżetowego \| D 1.932.680 \| W 1.297.572 \| \| \| P 3.109.248 \| R 84.305 \| \| 3.Zmiany zmniejszające budżet przeprowadzone przez Radę Miejską w trakcie roku budżetowego \| D 1.500.892 \| W 4.619.010 \| \| \| P 6.778.169 \| \| \| 4.Zmiany zwiększające budżet przeprowadzone przez Burmistrza RW \| D 2.365.090 \| W 2.365.090 \| \| 5.Zmiany zmniejszające budżet przeprowadzone przez Burmistrza RW \| D 619.852 \| W 619.852 \| \| 6.Budżet po zmianach wykazanych w pkt 2,3,4,5 \| D 45.076.175 \| W 48.619.846 \| \| \| P 5.720.476 \| R 2.176.805 \| \| 7.Budżet ogółem na 31 grudzień 2013 roku \| \| \| Burmistrz Radomyśla Wielkiego za pomocą trzydziestu sześciu zarządzeń dokonał „przeniesień” wydatków pomiędzy podziałkami klasyfikacji budżetowej na kwotę 3.765.225 zł. Zostały one wykonane na podstawie stosownych upoważnień Rady Miejskiej. Rada Miejska dokonała przemieszczeń w budżecie gminy na kwotę 3.257.711 zł. Korekty te zostały wprowadzone na podstawie ośmiu uchwał. \| Numer zarządzenia Burmistrza Radomyśla W. \| Data \| Kwota zmian w zł \| \|------------------------------------------\|------------\|-----------------\| \| 8/2013 \| 12.02.2013 \| 194.975 \| \| 12/2013 \| 28.02.2013 \| 70.360 \| \| 18/2013 \| 29.03.2013 \| 34.220 \| \| 19/2013 \| 29.03.2013 \| 3.898 \| \| 20/2013 \| 29.03.2013 \| 44.500 \| \| 22/2013 \| 29.03.2013 \| 66.342 \| \| 31/2013 \| 26.04.2013 \| 27.310 \| \| 37/2013 \| 27.05.2013 \| 6.350 \| \| 39/2013 \| 29.05.2013 \| 71.424 \| \| 45/2013 \| 17.06.2013 \| 1.600 \| \| 49/2013 \| 28.06.2013 \| 32.870 \| \| 50/2013 \| 28.06.2013 \| 10.714 \| \| 65/2013 \| 16.07.2013 \| 73.000 \| \| 68/2013 \| 24.07.2013 \| 55.000 \| \| 71/2013 \| 31.07.2013 \| 37.500 \| \| 81/2013 \| 22.08.2013 \| 105.832 \| \| 83/2013 \| 30.08.2013 \| 25.401 \| \| 96/2013 \| 26.09.2013 \| 1.986.543 \| \| 97/2013 \| 30.09.2013 \| 18.151 \| \| 100/2013 \| 30.09.2013 \| 7.600 \| \| 112/2013 \| 29.10.2013 \| 209.568 \| \| 115/2013 \| 31.10.2013 \| 6.387 \| \| 120/2013 \| 13.11.2013 \| 13.716 \| \| 124/2013 \| 28.11.2013 \| 124.410 \| \| 125/2013 \| 29.11.2013 \| 90.800 \| \| 126/2013 \| 29.11.2013 \| 156.821 \| \| 128/2013 \| 29.11.2013 \| 29.560 \| \| 132/2013 \| 16.12.2013 \| 4.682 \| \| 133/2013 \| 17.12.2013 \| 56.670 \| \| 134/2013 \| 20.12.2013 \| 44.487 \| \| 137/2013 \| 20.12.2013 \| 2.067 \| \| 139/2013 \| 27.12.2013 \| 63.016 \| \| 141/2013 \| 30.12.2013 \| 5.456 \| \| 142/2013 \| 31.12.2013 \| 31.331 \| \| 143/2013 \| 31.12.2013 \| 52.639 \| \| 144/2013 \| 31.12.2013 \| 25 \| Ogółem* \| Kwota zmian w zł \| 3.765.225 \| \| Numer uchwały Rady Miejskiej \| Data \| Kwota zmian w zł \| \|------------------------------\|------------\|-----------------\| \| XXIII/168/2013 \| 27.02.2013 \| 1.238.000 \| \| XXV/188/2013 \| 22.04.2013 \| 49.900 \| \| XXVI/199/2013 \| 28.05.2013 \| 24.076 \| \| XXVII/210/2013 \| 27.06.2013 \| 174.866 \| \| XXVIII/216/2013 \| 30.07.2013 \| 1.107.804 \| \| Nr \| Data \| Kwota \| \|----\|------------\|---------\| \| 1 \| 26.09.2013 \| 397.283 \| \| 2 \| 29.10.2013 \| 77.190 \| \| 3 \| 30.12.2013 \| 188.592 \| \| \| Ogółem \| 3.257.711 \| W omawianym okresie Gmina zaciągnęła kredyt długoterminowy w Banku Spółdzielczym-Radomyśl Wielki w kwocie 2.198.000 zł z przeznaczeniem na sfinansowanie planowanego deficytu budżetu oraz pożyczkę długoterminową w Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie w kwocie 340.000 zł z przeznaczeniem na „Budowę biologicznych przydomowych oczyszczalni ścieków” W 2013 roku zostały spłacone następujące raty kredytów długoterminowych: \| L. p \| Przeznaczenie kredytu \| Bank \| Kwota \| \|------\|-----------------------------------------------------------\|-----------------------\|------------\| \| 1. \| Drogi gminne \| ING Bank Śląski \| 140.000,00 \| \| \| \| BS Radomyśl Wielki \| 365.000,00 \| \| 2. \| Kanalizacja sanitarna i deszczowa \| ING Bank Śląski \| 400.000,00 \| \| 3. \| Deficyt budżetu i splata rat kredytów/pożyczek \| BS Radomyśl Wielki \| 1.187.500,00 \| \| \| \| Razem(1-3) \| 2.092.500,00 \| Według stanu na 31.12.2013 r. Gmina posiadała zadłużenie z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytów na kwotę 6.215.186,00 zł. W 2013 roku Gmina udzieliła cztery pożyczki długoterminowe w wysokości 84.305,00 zł, z tego Ochotniczej Straży Pożarnej w Dulczy Małej – 11.000,00 zł na zadanie „Dożynki gminne - Dulcza Mała 2013”, Ochotniczej Straży Pożarnej w Dulczy Wielkiej – 24.284,00 zł na zadanie „Zagospodarowanie placu pamięci ofiar I i II wojny światowej w Dulczy Wielkiej”, Klubowi Sportowemu „Radomyślanka” STALBUDOWA-KAZEX w Radomyślu Wielkim – 24.999,00 zł, na zadanie „Programy edukacyjne dla młodzieży: ”Młody piłkarz i młody zapaśnik”, Stowarzyszeniu „Nasze Miasto- Radomyśl Wielki” – 24.022 zł na zadanie „Remont placu rekreacyjnego w Radomyślu Wielkim na Osiedlu „Wola”, w ramach Działania 413 „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju”, objętego PROW na lata 2007-2013. Ponadto gmina uzyskała przychód w wysokości 73.228 zł z tytułu zwrotu pożyczek udzielonych w latach poprzednich Ochotniczej Straży Pożarnej w Dąbiu na zadanie „Dożynki Gminne -Dąbie 2011” – 10.960,00 zł, Ochotniczej Straży Pożarnej w Zdziarcu na zadanie „Organizacja dożynek gminnych w Zdziarcu” – 13.382,00 zł, Ludowemu Klubowi Sportowemu „Sokół” w Partyni” na zadanie „Budowa ogrodzenia terenu rekreacyjnego-spełniającego rolę piłkochwytów w miejscowości Partynia” – 24.476,00 zł, Stowarzyszeniu „Nasze Miasto- Radomyśl Wielki” na zadanie „Remont placu rekreacyjnego w Radomyślu Wielkim przy ulicy Leśnej” – 24.410,00 zł, ramach Działania 413 „Wdrażanie lokalnych strategii rozwoju”, objętego PROW na lata 2007-2013. W omawianym okresie Gmina nie udzieliła żadnych poręczeń, ani gwarancji. Rozliczenie wyniku budżetu gminy: \| \| \| \| \|---\|-----------------------------------------------------------------\|------------------\| \| 1.\| Wynik budżetu narastająco na 31.12.2012 \| 2.479.744,30 \| \| 2.\| Wynik budżetu gminy za rok sprawozdawczy 2013 (różnica między dochodami i wydatkami) \| 373.900,56 \| \| 3.\| Udzielone pożyczki długoterminowe w 2013 roku \| 84.305,00 \| \| 4.\| Przychody roku 2013 ze splat udzielonych pożyczek \| 73.228,00 \| \| 5.\| Wynik budżetu narastająco na 31.12.2012 (1+2+3-4) \| 2.864.721,86 \| \| 6.\| Zobowiązania budżetu gminy z tytułu zaciągniętych pożyczek i kredytów na 31.12.2013 \| 6.215.186,00 \| \| 7.\| „Wolne środki finansowe” jako nadwyżka środków pieniężnych na rachunku bieżącym gminy, wynikająca z rozliczenia kredytów, pożyczek lub zobowiązań z emisji papierów wartościowych zaciąganych w latach poprzednich (6-5) \| 3.350.464,14 \| DOCHODY Dochody budżetu gminy Radomyśl Wielki w 2013 roku zostały zrealizowane w wysokości 45.367.825,67 zł na plan 45.076.175 zł, co stanowi 100,6% wykonania planu. Strukturę prognozowanych i zrealizowanych dochodów budżetowych gminy w 2013 roku przedstawiają poniższe zestawienia: \| Wyszczególnienie \| Plan (w zł) \| % wskaźnik do dochodów plan. ogółem \| Wykonanie (w zł) \| % wskaźnik do dochodów wyk. ogółem \| \|------------------------------------------------------\|-------------\|-------------------------------------\|------------------\|-----------------------------------\| \| Dochody własne \| 8.454.816 \| 18,8 \| 9.391.773,09 \| 20,7 \| \| Dotacje celowe oraz inne środki zewn./obce/ \| 13.830.407 \| 30,7 \| 13.185.100,58 \| 29,1 \| \| Subwencja ogólna, z tego: \| \| \| \| \| \| część oświatowa \| 14.344.634 \| 31,8 \| 14.344.634,00 \| 31,6 \| \| część wyrównawcza \| 7.835.419 \| 17,4 \| 7.835.419,00 \| 17,3 \| \| Część równoważąca \| 610.899 \| 1,3 \| 610.899,00 \| 1,3 \| \| Dochody ogółem \| 45.076.175 \| 100,0 \| 45.367.825,67 \| 100,0 \| \| Dział \| Treść \| Plan (w zł) \| Wykonanie na 31.12.2013 \| % \| \|-------\|----------------------------------------------------------------------\|-------------\|--------------------------\|---\| \| \| \| \| zl, gr \| \| \| 010 \| ROLNICTWO I ŁOWIECTWO \| \| \| \| \| \| Dochody bieżące \| \| \| \| \| \| Dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami - zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego oraz pokrycie kosztów postępowania w sprawie jego zwrotu poniesionych przez gminę \| 393 604 \| 393 600,77 \| 100,0% \| \| \| Dotacja celowa otrzymana od samorządu województwa podkarpackiego na zadania bieżące realizowane na podstawie umowy między j.s.t na zadanie "Modernizacja dróg dojazdowych do gruntów rolnych w obrębach: Zgórsko, Janowiec, Ruda" \| 55 000 \| 54 998,00 \| 100,0% \| \| 400 \| WYTWARZANIE I ZAOPATRYWANIE W ENERGIĘ ELEKTRYCZNĄ, GAZ I WODĘ \| \| \| \| \| \| Dochody majątkowe \| \| \| \| \| \| Dotacja celowa otrzymana z Związku Międzygminnego Wodociągów i Kanalizacji Wiejskich w Woli Rzędzińskiej na dofinansowanie własnego zadania inwestycyjnego pn."Budowa dwóch zbiorników wody czystej SUW "Jamy" w miejscowości Wola Wadowska oraz sieci wodociągowej Ruda-Podborze" \| 207 744 \| 207 744,00 \| 100,0% \| \| 600 \| TRANSPORT I ŁĄCZNOŚĆ \| \| \| \| \| \| Dochody bieżące \| \| \| \| \| \| Dotacja celowa otrzymana z powiatu na zadanie bieżące realizowane na podstawie porozumienia - zimowe odśnieżanie dróg powiatowych \| 610 821 \| 610 821,00 \| 100,0% \| \| \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnego zadania bieżącego gminy-remont drogi gminnej Zdziarzec-Żarówka Nr 103557 w km 6+600-7+150 w miejscowości Zdziarzec \| 150 000 \| 150 000,00 \| 100,0% \| \| \| Dochody majątkowe \| \| \| \| \| \| Dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację inwestycji własnej gminy-"Przebudowa dróg gminnych ul. Nowej, ul.por.Zbigniewa Matuli i ul.Bocznej w Radomyslu Wielkim" \| 306 589 \| 306 589,00 \| 100,0% \| \| 700 \| GOSPODARKA MIESZKANIOWA \| \| \| \| \| \| Dochody bieżące \| \| \| \| \| \| Dochody z najmu i dzierżawy składników majątkowych \| 582 605 \| 621 263,78 \| 106,6% \| \| \| Wpływy z opłat za zarząd, użytkowanie i użytkowanie wieczyste nieruchomości \| 99 327 \| 125 452,59 \| 126,3% \| \| \| Wpływy z różnych dochodów (służebność przejazdu, koszty operatów szacunkowych) \| 76 661 \| 88 032,74 \| 114,8% \| \| \| Odsetki od nieterminowych wpłat \| 22 666 \| 24 963,99 \| 110,1% \| \| \| Zwrot podatku Vat za 2012 rok (Przebudowa placu targowego) \| 0 \| 3 176,92 \| \| \| \| Wpływy z różnych opłat (koszty upomnień) \| 0 \| 700,34 \| \| \| \| Dochody majątkowe \| \| \| \| \| \| Środki na dofinansowanie własnego zadania inwestycyjnego "Przebudowa targowiska stałego w Radomyslu Wilk" pozyskane z PROW na lata 2007-2013 \| 483 278 \| 495 811,19 \| 102,6% \| \| \| Środki na dofinansowanie własnego zadania inwestycyjnego "Przebudowa targowiska stałego w Radomyslu Wilk" pozyskane z PROW na lata 2007-2013 \| 363 278 \| 363 278,00 \| 100,0% \| \| KOD \| OPIS \| WŁAŚCIWE \| OSTATECZNE \| PROCENT \| \|-----\|----------------------------------------------------------------------\|----------\|------------\|---------\| \| \| Wpływy z tytułu odpłatnego nabycia prawa własności oraz prawo użytkowania wieczystego nieruchomości \| 109 000 \| 110 198,58 \| 101,1% \| \| \| Wpływy z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przysług, osobom fizycznym w prawo własności \| 10 000 \| 9 191,01 \| 91,9% \| \| \| Wpływy ze sprzedaży składników majątkowych \| 1 000 \| 13 143,60 \| \| \| 710 \| DZIAŁALNOŚĆ USŁUGOWA \| \| \| \| \| \| Dochody bieżące \| 10 000 \| 10 000,00 \| 100,0% \| \| \| Dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na zadanie bieżące realizowane przez gminę na podstawie porozumienia z organem administracji rządowej-remont cmentarza wojennego w Radomyślu Wielkim \| 10 000 \| 10 000,00 \| 100,0% \| \| 720 \| INFORMATYKA \| \| \| \| \| \| Dochody majątkowe \| 264 860 \| 264 860,00 \| 100,0% \| \| \| Dotacja celowa w ramach programu PROW na lata 2007-2013 finansowanego z udziałem środków europejskich na realizację zadania inwestycyjnego "PSeAP-Podkarpacki System e-Administracji Publicznej" \| 264 860 \| 264 860,00 \| 100,0% \| \| 750 \| ADMINISTRACJA PUBLICZNA \| \| \| \| \| \| Dochody bieżące \| 110 153 \| 136 381,58 \| 123,8% \| \| \| Dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie – urzędy wojewódzkie \| 110 153 \| 136 381,58 \| 123,8% \| \| \| Wpływy z różnych dochodów (zwrot wynagrodzeń) \| 0 \| 6 351,24 \| 100,0% \| \| \| Wpływy z różnych dochodów (zwrot ryczaltu) \| 0 \| 19 663,00 \| 100,0% \| \| \| Wpływy z dzierżawy obowodów lowieckich \| 2 708 \| 2 708,44 \| 100,0% \| \| \| Wpływy z różnych opłat (udostępnienie danych) \| 0 \| 213,90 \| 100,0% \| \| 751 \| URZĘDY NACZELNYCH ORGANÓW WŁADZY PAŃSTWOWEJ, KONTROLI I OCHRONY PRAWA ORAZ SĄDOWNICTWA \| \| \| \| \| \| Dochody bieżące \| 41 707 \| 41 707,00 \| 100,0% \| \| \| Dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie – aktualizacja list wyborców \| 41 707 \| 41 707,00 \| 100,0% \| \| \| Dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie – wybory do Sejmu i Senatu \| 34 128 \| 34 128,00 \| 100,0% \| \| \| Dotacja celowa otrzymana z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie – wybory uzupełniające do Rady Miejskiej w Radomyślu Wielkim \| 5 264 \| 5 264,00 \| 100,0% \| \| 754 \| BEZPIECZEŃSTWO PUBLICZNE I OCHRONA PRZECIWPOŻAROWA \| \| \| \| \| \| Dochody majątkowe \| 11 000 \| 11 000,00 \| 100,0% \| \| \| Środki otrzymane z WFOŚ i GW w Rzeszowie na zakup dwóch sztuk motomp szlanowych dla OSP Dąbie i Pień \| 11 000 \| 11 000,00 \| 100,0% \| \| 756 \| DOCHODY OD OSÓB PRAWNYCH, OD OSÓB FIZYCZNYCH I OD INNYCH JEDN. NIE POSIADAJĄCYCH OSOBOWOŚCI PRAWNEJ ORAZ WYDATKI ZWIĄZANE Z ICH POBOREM \| \|-----\|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| \| Dochody bieżące \| \| \| 7 972 185 \| \| \| Podatek dochodowy od osób fizycznych \| \| \| 3 835 317 \| \| \| Podatek dochodowy od osób prawnych \| \| \| 132 675 \| \| \| Podatek od nieruchomości od osób prawnych \| \| \| 1 433 629 \| \| \| Podatek od nieruchomości od osób fizycznych \| \| \| 689 035 \| \| \| Podatek rolny od osób prawnych \| \| \| 6 994 \| \| \| Podatek rolny od osób fizycznych \| \| \| 426 547 \| \| \| Podatek leśny od osób prawnych \| \| \| 39 547 \| \| \| Podatek leśny od osób fizycznych \| \| \| 59 957 \| \| \| Podatek od środków transportu od osób prawnych \| \| \| 44 475 \| \| \| Podatek od środków transportu od osób fizycznych \| \| \| 283 725 \| \| \| Wpływy z karty podatkowej \| \| \| 11 580 \| \| \| Wpływy z opłat za koncesje i licencje \| \| \| 18 000 \| \| \| Podatek od spadków i darowizn \| \| \| 10 052 \| \| \| Wpływy z opłaty targowej \| \| \| 32 455 \| \| \| Oplata skarbowa \| \| \| 36 809 \| \| \| Wpływy z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi \| \| \| 512 178 \| \| \| Oplata eksploatacyjna \| \| \| 1 195 \| \| \| Podatek od czynności cywilno-prawnych od osób prawnych \| \| \| 50 036 \| \| \| Podatek od czynności cywilno-prawnych od osób fizycznych \| \| \| 145 106 \| \| \| Wpływy z opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alk. \| \| \| 202 873 \| \| \| Oplata rejestracyjna (złobek) \| \| \| 0 \| \| \| Wpływy z różnych opłat (koszty upomnień) \| \| \| 0 \| \| \| Odsetki od nieterninowych wpłat \| \| \| 0 \| \| 758 \| RÓŻNE ROZLICZENIA \| \|-----\|---------------------------------------------------------------------------------\| \| \| Dochody bieżące \| \| \| 22 860 085 \| \| \| Część oświatowa subwencji \| \| \| 14 344 634 \| \| \| Część wyrównawcza subwencji \| \| \| 7 835 419 \| \| \| Część równoważąca subwencji \| \| \| 610 899 \| \| \| Odsetki od lokat bankowych \| \| \| 10 047 \| \| \| Zwrot części wydatków wykonanych w ramach funduszu soleckiego w 2012 roku \| \| \| 48 961 \| \| \| Dochody majątkowe \| \| \| 10 125 \| \| \| Zwrot części wydatków wykonanych w ramach funduszu soleckiego w 2012 roku \| \| \| 10 125 \| \| 801 \| OSWIATA I WYCHOWANIE \| \|-----\|---------------------------------------------------------------------------------\| \| \| Dochody majątkowe \| \| \| 2 650 679 \| \| \| Dotacja celowa w ramach programu PROW na lata 2007-2013 finansowanego z udziałem środków europejskich na realizację zadania "Termomodernizacja budynku Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w gminie Radomyśl Wielki" \| \| \| 1 087 420 \| \| \| Dotacja celowa na realizację zadania "Poprawa infrastruktury oświatowej Szkoły Podstawowej w miejscowości Ruda, gmina Radomyśl Wielki" w ramach programu PROW na lata 2007-2013 \| \| \| 777 310 \| \| \| Środki na dofinansowanie własnego zadania inwestycyjnego "Budowa sali gimnastycznej 24 x 12 przy Szkole Podstawowej w Rudzie" z Funduszu Rozwoju Kultury Fizycznej \| \| \| 200 000 \| \| 852 \| POMOC SPOŁECZNA \| \|-----\|-----------------\| \| \| Dochody bieżące \| 7 438 103 \| 7 421 716,94 \| 99,8% \| \| \| Wpływy z usług opiekuńczych \| 20 154 \| 22 573,09 \| 112,0% \| \| \| Odsetki od zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych \| 15 000 \| 7 521,34 \| 50,1% \| \| \| Wpływy z różnych opłat (koszty upomnień) \| 0 \| 96,80 \| \| \| \| Zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z lat poprzednich \| 30 000 \| 23 854,92 \| 79,5% \| \| \| Dochody j.s.t związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych ustawami - 20% kwoty zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego należności w wysokości świadczeń \| 12 000 \| 17 734,41 \| 147,8% \| \| \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie: \| \| \| - wynagrodzenie za sprawowanie opieki nad niebędącym osobą \| \| \| - rządowy program wspierania niektórych osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne, ustanowione uchwałami Rady Ministrów \| \| \| - wypłata zasiłku celowego dla rodziny poszkodowanej w wyniku klęski żywiołowej \| \| \| - usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze \| \| \| - świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego \| \| \| - składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacone za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej, niektóre świadczenia rodzinne oraz za osoby uczestniczące w zajęciach w centrum integracji społecznej \| \| \| Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gminy: \| \| \| - zasiłki i pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe \| \| \| - zasiłki stałe \| \| \| - wsparcie rodziny \| \| \| - ośrodek pomocy społecznej \| \| \| - składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacone za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej, niektóre świadczenia rodzinne oraz za osoby uczestniczące w zajęciach w centrum integracji społecznej \| \| \| - dofinansowanie realizacji programu "Pomoc państwa w zakresie dożywiania" \| \| Kod \| Nazwa \| Dochody bieżące \| Dotacja celowa na dofinansowanie projektu \| Środki na dofinansowanie projektu \| Wpływy z różnych dochodów \| Wpływy z oplatu i kar za gospodarcze korzystanie ze środowiska \| \|-----\|-------\|----------------\|------------------------------------------\|-------------------------------\|---------------------------\|---------------------------------------------------------------\| \| 854 \| EDUKACYJNA OPIEKA WYCHOWAWCZA \| 594 900 \| 60 452 \| 10 668 \| 13 804 \| 74 368 \| 435 608 \| \| \| Dochody bieżące \| 594 900 \| 592 262,40 \| 592 262,40 \| 60 452,00 \| 11 877,29 \| 13 804,00 \| 72 780,87 \| 433 348,24 \| \| \| Dotacja celowa na dofinansowanie projektu "Indywidualizacja nauczania uczniów klas I-III w szkołach podstawowych na terenie gminy Radomyśl Wielki" ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego w ramach Działania 9.1 Priorytet VII PO KL \| 10 668 \| 11 877,29 \| 111,3% \| \| \| Dotacja celowa na dofinansowanie projektu "Indywidualizacja nauczania uczniów klas I-III w szkołach podstawowych na terenie gminy Radomyśl Wielki" z budżetu państwa w ramach Działania 9.1 Priorytet VII PO KL \| 13 804 \| 13 804,00 \| 100,0% \| \| \| Środki na dofinansowanie projektu "Podróże do miejsc pamięci" realizowanego w ramach Polsko-Niemieckiej Współpracy młodzieży" \| 74 368 \| 72 780,87 \| 97,9% \| \| \| Dotacja celowa z budżetu państwa na dofinansowanie zakupu podręczników dla uczniów w ramach programu pomocy uczniom "Wyprawka szkolna" \| 435 608 \| 433 348,24 \| 99,5% \| \| 900 \| GOSPODARKA KOMUNALNA I OCHRONA ŚRODOWISKA \| 1 143 734 \| 18 297 \| 163 227 \| 0 \| 10 168 \| 952 042 \| 344 320 \| 281 522 \| 326 200 \| \| \| Dochody bieżące \| 191 692 \| 262 863,52 \| 201 788,06 \| 23 236,01 \| 4 502,86 \| 774 492,11 \| 344 320,00 \| 63 772,11 \| 366 400,00 \| \| \| Darowizny pieniężne na ochronę środowiska \| 0 \| 15 040,00 \| 18 296,59 \| 22,7% \| \| \| Środki otrzymane z NFOŚ i GW oraz WFOŚ i GW na dofinansowanie zadania z zakresu zbierania, transportu oraz unieszkodliwiania odpadów zawierających azbest \| 18 297 \| 18 296,59 \| 100,0% \| \| \| Wpływy z różnych dochodów (zwróć środków z udzielonej dotacji dla ZGK i M na kanalizację gminy i zwróć podatku VAT) \| 163 227 \| 201 788,06 \| 123,6% \| \| \| Wpływy z różnych dochodów (dopłata do odsetek od kredytu WFOŚ i GW) \| 0 \| 23 236,01 \| 44,3% \| \| \| Wpływy z opłat i kar za gospodarcze korzystanie ze środowiska \| 10 168 \| 4 502,86 \| 44,3% \| \| \| Dochody majątkowe \| 952 042 \| 774 492,11 \| 81,4% \| \| \| Środki na dofinansowanie własnego zadania inwestycyjnego "Budowa biologicznych przydomowych oczyszczalni ścieków" z NFOŚ i GW \| 344 320 \| 344 320,00 \| 100,0% \| \| \| Środki na dofinansowanie własnego zadania inwestycyjnego "Budowa podłączeń kanalizacyjnych" z NFOŚi GW \| 281 522 \| 63 772,11 \| 22,7% \| \| \| Wpłaty mieszkańców gminy na dofinansowanie własnych zadań inwestycyjnych gminy \| 326 200 \| 366 400,00 \| 112,3% \| \| 921 \| KULTURA I OCHRONA DZIEDZICTWA NARODOWEGO \| \|-----\|----------------------------------------\| \| \| Dochody bieżące \| \| \| Wpływ z kary umownej za nieterminowe wykonanie zadania \| \| \| 0 \| \| \| 3 338,88 \| \| 926 \| KULTURA FIZYCZNA \| \|-----\|----------------------------------------\| \| \| Dochody majątkowe \| \| \| Środki na dofinansowanie własnego zadania inestycyjnego "Wykonanie boiska wielofunkcyjnego w Zdziarcu i Podborzu" pozyskane z PROW na lata 2007-2013 \| \| \| 183 995 \| \| \| 183 994,71 \| \| \| 100,0% \| \| \| 160 000 \| \| \| 160 000,00 \| \| \| 100,0% \| \| \| Środki na dofinansowanie własnego zadania inestycyjnego "Wypożyczenie boiska sportowego w Rudzie" pozyskane z PROW na lata 2007-2013 \| \| \| 23 995 \| \| \| 23 994,71 \| \| \| 100,0% \| \| \| Razem dochody \| \|-----\|----------------------------------------\| \| \| 45 076 175 \| \| \| 45 367 825,67 \| \| \| 100,6% \| Dochody bieżące Plan 40.591.812 wykonanie 41.136.094,76 Dochody majątkowe Plan 4.484.363 wykonanie 4.231.730,91 Z powyższego zestawienia wynika, że realizacja dochodów gminy (ogółem) w 2013 roku przebiegała prawidłowo. W niektórych źródłach wystąpiły jednak znaczne odchylenia od prognozowanych dochodów. Glówne przyczyny i uwagi wyjaśniające ich powstanie zawiera poniższa tabela: \| Dział \| Źródło odchylenia od plany \| Wykonanie planu w % \| Przyczyny i uwagi dotyczące odchylenia od planu \| \|-------\|---------------------------\|---------------------\|--------------------------------------------------\| \| 700 \| Wpływy za wieczyste użytkowanie nieruchomości \| 110,1 \| Zwiększona powierzchnia użytkowania wieczystego \| \| 700 \| Dochody z najmu i dzierżawy składników majątkowych \| 114,8 \| a) Wpłaty zaległości z lat poprzednich b) zwiększona powierzchnia dzierżawionego mienia \| \| 700 \| Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności \| 91,9 \| Prognoza sporządzona na podstawie wykonania z trzech ostatnich lat \| \| 756 \| Podatek dochodowy od osób prawnych (Urzędy Skarbowe) \| 111,5 \| Wpływy realizowane przez Urzędy Skarbowe, gmina nie ma bezpośredniego wpływu na ich terminowość i wielkość \| \| 756 \| Podatek dochodowy od osób fizycznych (Urzędy Skarbowe) \| 96,4 \| Wpływy realizowane przez Urzędy Skarbowe, gmina nie ma bezpośredniego wpływu na ich terminowość i wielkość \| \| 756 \| Podatek od nieruchomości od osób prawnych \| 125,2 \| Zwiększona opodatkowana powierzchnia związana z działalnością gospodarczą \| \| 756 \| Podatek od nieruchomości od osób fizycznych \| 124,8 \| a) Zwiększona opodatkowana powierzchnia związana z działalnością gospodarczą b) zastosowanie mniejszych ulg niż przewidywano c) modernizacja ewidencji gruntów i budynków d) wpłaty zaległości z lat poprzednich \| \| 756 \| Podatek rolny od osób prawnych \| 115,3 \| Zwiększona opodatkowana powierzchnia \| \| 756 \| Podatek leśny od osób fizycznych \| 114,0 \| Modernizacja ewidencji gruntów i budynków \| \| 756 \| Podatek od środków transportowych od osób prawnych \| 111,9 \| Zwiększona liczba podatników \| \| 756 \| Wpływy z karty podatkowej (US) \| 123,7 \| Wpływy realizowane przez Urzędy Skarbowe, gmina nie ma bezpośredniego wpływu na ich terminowość i wielkość \| \| Kod \| Opis \| Prognoza \| Uwagi \| \|-----\|------\|----------\|-------\| \| 756 \| Wpływy z opłaty targowej \| 95,2 \| Prognoza sporządzona na podstawie wykonania z trzech ostatnich lat \| \| 756 \| Wpływy za koncesje i licencje \| 112,0 \| Brak zwiększenia planu \| \| 756 \| Podatek od spadków i darowizn \| 125,3 \| Wpływy realizowane przez Urzędy Skarbowe, gmina nie ma bezpośredniego wpływu na ich terminowość i wielkość \| \| 756 \| Wpływy z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi \| 91,4 \| a) Trudna sytuacja ekonomiczna niektórych podatników b) nowa opłata i nowe terminy płatności c) podjęcie działań windykacyjnych po II racie (30 listopada) \| \| 756 \| Podatek od czynności cywilnoprawnych od osób fizycznych /Urzędy Skarbowe/ \| 110,2 \| Wpływy realizowane przez Urzędy Skarbowe, gmina nie ma bezpośredniego wpływu na ich terminowość i wielkość \| \| 756 \| Wpływy z opłat za zezwolenia na sprzedaż napojów alkoholowych \| 90,3 \| a) Likwidacja niektórych punktów sprzedaży b) zmniejszony „obrót” \| \| 801 \| Dotacja celowa na zadanie „Poprawa infrastruktury oświatowej SP w Rudzie” \| 88,7 \| Przesunięcie terminu końcowego rozliczenia i przekazania kolejnej transzy dotacji na rok 2014 \| \| 852 \| Wpływy z usług opiekuńczych \| 112,0 \| Zwiększona ilość osób korzystających z usług \| \| 852 \| Odsetki od nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych \| 50,1 \| Nie uiszczenie należności w pełnej wysokości przez dłużników \| \| 852 \| Zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z lat poprzednich \| 79,5 \| Nie uiszczenie należności w pełnej wysokości przez dłużników \| \| 852 \| Dotacja celowa na wypłatę wynagrodzenia za sprawowanie opieki nad osobą ubewłasnowolnioną \| 75,7 \| Wysokość i termin płatności zależne od decyzji sądu \| \| 852 \| Zwrot kwot przez dłużników alimentacyjnych – 20% dochód \| 147,8 \| Zwiększona skuteczność organów egzekucyjnych \| \| 852 \| Składki na ubezpieczenie zdrowotne za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej (dotacja na zadanie zlecone) \| 95,6 \| Zmniejszona ilość osób podlegających ubezpieczeniu \| \| 852 \| Projekt systemowy – „Czas na aktywność w gminie Radomyśl Wielki” – budżet państwa \| 94,4 \| Wykonanie zadań za niższą kwotę niż planowano \| \| 854 \| Dotacja celowa na realizację projektu „Indywidualizacja” \| 111,3 \| Brak zwiększenia planu o kwotę 1.209 zł \| \| \| nauczania uczniów klas I-III” – dochody bieżące – budżet państwa \| \|---\|---------------------------------------------------------------\| \| 900 \| Oplaty za gospodarcze korzystanie ze środowiska \| 44,3 \| Prognoza sporządzona na podstawie wykonania z trzech ostatnich lat \| \| \| Wpłaty na ochronę środowiska (darowizny) \| 112,3 \| Brak korekty planu \| \| \| Rozliczenia ZGK i M z udzielonej dotacji i zwrot podatku VAT \| 123,6 \| Brak korekty planu \| \| \| Środki na dofinansowanie budowy podłączeń kanalizacyjnych z NFOŚ i GW \| 22,7 \| Przesunięcie terminu końcowego rozliczenia i przekazania kolejnej transzy dotacji na rok 2014 \| Pomimo prawidłowej realizacji planu dochodów tzw. przypisanych tj. z wpływów z podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości w 2013 roku, poziom ich zaległości jest nadal wysoki. Ponadto w wyniku modernizacji ewidencji gruntów i budynków wystąpiła na koniec roku nadpłata w kwocie 27.625,34 zł. Stan tych zaległości i nadpłat na dzień 31 grudnia 2013 roku przedstawia poniższa tabela: \| L.p \| Tytuł podatkowy \| Stan zaległości \| Stan nadpłat \| \|-----\|--------------------------------------\|-----------------------\|-----------------------\| \| \| \| 1.01.2013 \| 31.12.2013 \| 1.01.2013 \| 31.12.2013 \| \| I \| Podatek od nieruchomości §0310 \| 402.207,54 \| 377.845,26 \| 3.704,78 \| 11.482,99 \| \| \| Zaległości zabezpieczone hipotecznie §0560 \| 226.434,71 \| 377.845,26 \| 3.704,78 \| 11.482,99 \| \| \| \| 175.772,83 \| \| \| \| \| II \| Podatek rolny §0320 \| 87.691,55 \| 76.970,34 \| 11.273,96 \| 12.389,73 \| \| \| Zaległości zabezpieczone hipotecznie §0560 \| 83.425,43 \| 76.970,34 \| 11.273,96 \| 12.389,73 \| \| \| \| 4.266,12 \| \| \| \| \| III \| Podatek leśny §0330 \| 14.905,74 \| 13.808,64 \| 1.792,20 \| 3.752,62 \| \| \| Zaległości zabezpieczone hipotecznie §0560 \| 14.460,63 \| 13.808,64 \| 1.792,20 \| 3.752,62 \| \| \| \| 445,11 \| \| \| \| \| IV \| Razem /I+II+III/ \| 504.804,83 \| 468.624,24 \| 16.770,94 \| 27.625,34 \| Z analizy tabeli wynika, że stan zaległości w tzw. podatkach przypisanych „na dzień 31 grudnia 2013 roku zmniejszył się z 504.804,83 zł do 468.624,24 zł w porównaniu ze stanem na 01.01.2013 r. W celu wyeliminowania istniejących zaległości wysłano 944 upomnienia i sporządzono 158 tytułów wykonawczych. Wysoki stan zaległości podatkowych spowodowany jest ogólnym zubożeniem społeczeństwa i słabą kondycją ekonomiczną podmiotów gospodarczych (głównie zakładów przetwórstwa mięsnego). \| Dział Rozdział \| Treść \| Plan (zł) \| Wykonanie \| \|----------------\|-------\|-----------\|-----------\| \| 1 \| \| \| \| \| 010 \| ROLNICTWO I ŁOWIECTWO \| \| \| \| 01099 \| Szpik wodne \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| 2.Obciążenie na zdaninę bieżąco-dobycie celowa dla spółki wodnej \| \| \| \| \| 01030 \| Luby rolnicze \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| 2.Obciążenie na zdaninę bieżąco-dobycie podmiotowa dla izby rolniczej \| \| \| \| \| 01042 \| Wyłączenie z produkcji gruntów rolnych \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| 2.Obciążenie na zdaninę bieżąco-dobycie podmiotowa dla izby rolniczej \| \| \| \| \| 01095 \| Pozostała działalność \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| 1.Wydatki jednostek budżetowych \| \| \| \| \| a.wymagodzenia i składki od nich naliczane \| \| \| \| \| b.wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| \| \| \| 040 \| WYTWARZANIE I ZKORP. W ENERGII, ELEK. GAZ I WODĘ \| \| \| \| 40002 \| DOSTARCZANIE WODY \| \| \| \| 2.Wydatki majątkowe, z tego: \| \| \| \| \| "Budowa wodociągu Podbors-e-Ruda" \| \| \| \| \| "Budowa dwuściżb zbiornika wody czystej SIW Jamp" w miejscowości Wola Radomska oraz sieci wodociągowej Rudar-Podborze" \| \| \| \| \| w tym: wydatki na programy finansowane z udziałem środków, o których mowa w art.13 ust.1 pkt 13 uog. \| \| \| \| \| 600 \| TRANSPORT I ŁACZNOSC \| \| \| \| 60013 \| Drogi publiczne wojewódzkie \| \| \| \| 1.Wydatki majątkowe, z tego: \| \| \| \| \| 2.Opracowanie dokumentacji technicznej zadania "Budowa chodnika dla pieszych z kostki brukowej betonowej w ciągu drogi wojewódzkiej Lisica-Góra-Midacz Nr 984" \| \| \| \| \| 60014 \| Drogi publiczne powiatowe \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| 1.Wydatki jednostek budżetowych \| \| \| \| \| b.wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| \| \| \| 2.Wydatki majątkowe, z tego: \| \| \| \| \| "Dowiązanie na zadanie majątkowe - dobicia chodnika na pomoc finansową dla powiatu miałkowskiego na zadanie "Budowa chodników przy drogach powiatowych na terenie gminy Radomysl Wielki" \| \| \| \| \| "Prace na budowę chodników dla pieszych w miejscowościach: Podbors, Dulca Mała, Zawówka, Złotarze, Radomysl Wielki w ciągu dróg powiatowych" \| \| \| \| \| 60016 \| Drogi publiczne gminne \| 2 938 376 \| 2 849 053,47 \| 97,0% \| \|-------\|------------------------\|------------\|--------------\|------\| \| \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 866 925 \| 866 923,17 \| 100,0% \| \| \| a) wyznaczenia i składki od nich należane \| 866 925 \| 866 923,17 \| 100,0% \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 3 000 \| 3 000,00 \| 100,0% \| \| \| 2) Wydatki majątkowe, z tego: \| 863 925 \| 863 923,17 \| 100,0% \| \| \| "Wykonanie nawierzchni asfaltowej ulicy na os. Fritsja" \| 1 982 130,30 \| 1 982 130,30 \| 95,7% \| \| \| "Wykup gruntu pod drogę gminną w Podhorzu" \| 156 284,90 \| 156 284,90 \| 97,4% \| \| \| "Wykonanie nawierzchni asfaltowej ulicowych dróg i placów" \| 23 071,00 \| 23 071,00 \| 100,0% \| \| \| "Przebudowa centrum post" \| 360 100 \| 360 088,40 \| 100,0% \| \| \| "Przebudowa ścieżek rowerowych i chodników na terenie gminy Radomysl Wielki" \| 2 480,00 \| 2 480,00 \| 8,2% \| \| \| "Przebudowa drogi gminnej ul. Nowej, ul. por. Zbigniewa Mańki i ul. Boćczug w Radomyslu Wielkim" \| 10 000,00 \| 10 000,00 \| 100,0% \| \| \| "Usunięcie skutków klęski żywiołowych" \| 40 000,00 \| 22 755,00 \| 56,9% \| \| \| "Projekt przebudowy drogi gminnej" \| 20 800 \| 18 410,00 \| 61,8% \| \| \| "Przebudowa drogi gminnej ul. Nowej, ul. por. Zbigniewa Mańki i ul. Boćczug w Radomyslu Wielkim" \| 675 180 \| 613 178,38 \| 100,0% \| \| \| "Usunięcie skutków klęski żywiołowych" \| 704 800 \| 675 836,66 \| 95,9% \| \| 60078 \| Budowa ścieżek rowerowych i chodników na terenie gminy Radomysl Wielki \| 167 973,55 \| 167 972,55 \| 100,0% \| \|-------\|---------------------------------------------------------------------\|------------\|--------------\|------\| \| \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| 167 973,55 \| 167 972,55 \| 100,0% \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 167 973,55 \| 167 972,55 \| 100,0% \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 30 000 \| 2 480,00 \| 8,2% \| \| \| "Usunięcie skutków klęski żywiołowych" \| 10 000,00 \| 10 000,00 \| 100,0% \| \| \| "Usunięcie skutków klęski żywiołowych" \| 65 000 \| 64 985,96 \| 100,0% \| \| \| "Usunięcie skutków klęski żywiołowych" \| 13 000,00 \| 13 000,00 \| 100,0% \| \| \| "Usunięcie skutków klęski żywiołowych" \| 22 000,00 \| 22 000,00 \| 100,0% \| \| \| "Usunięcie skutków klęski żywiołowych" \| 675 180 \| 613 178,38 \| 100,0% \| \| \| "Usunięcie skutków klęski żywiołowych" \| 704 800 \| 675 836,66 \| 95,9% \| \| 700 \| GOSPODARKA MIESZKANOWA \| 1 307 319 \| 1 084 215,54 \| 82,9% \| \|-------\|------------------------\|------------\|--------------\|------\| \| 70004 \| Kompleks jednostki obsługi gospodarstw mieszkaniowej \| 144 144 \| 144 144,00 \| 100,0% \| \| \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| 144 144 \| 144 144,00 \| 100,0% \| \| \| 2) dobrać na zadania biurowe-dokucie przeciwnotowana dla ZGKM \| 144 144 \| 144 144,00 \| 100,0% \| \| \| Pozostała działalność \| 84 300 \| 84 300,29 \| 55,8% \| \| 70095 \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| 1 074 775 \| 72 200 \| 6,7% \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 80 000 \| 70 218,35 \| 87,8% \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 89 000 \| 70 218,35 \| 79,2% \| \| \| 2) Wydatki majątkowe, z tego: \| 51 763,25 \| 51 763,25 \| 58,2% \| \| \| "Budowa placów zabaw dla dzieci na terenie gminy Radomysl Wielki" \| 89 000 \| 51 763,25 \| 58,2% \| \| \| "Budowa przystanków autobusowych" \| 4 700 \| 4 700,00 \| 100,0% \| \| \| "Przebudowa drogi gminnej ul. Nowej, ul. por. Zbigniewa Mańki i ul. Boćczug w Radomyslu Wielkim" \| 84 300 \| 47 063,25 \| 55,8% \| \| \| "Przebudowa drogi gminnej ul. Nowej, ul. por. Zbigniewa Mańki i ul. Boćczug w Radomyslu Wielkim" \| 1 074 775 \| 888 308,29 \| 82,7% \| \| \| "Przebudowa drogi gminnej ul. Nowej, ul. por. Zbigniewa Mańki i ul. Boćczug w Radomyslu Wielkim" \| 72 200 \| 70 218,35 \| 97,3% \| \| \| "Przebudowa drogi gminnej ul. Nowej, ul. por. Zbigniewa Mańki i ul. Boćczug w Radomyslu Wielkim" \| 72 200 \| 70 218,35 \| 97,3% \| \| \| "Przebudowa drogi gminnej ul. Nowej, ul. por. Zbigniewa Mańki i ul. Boćczug w Radomyslu Wielkim" \| 1 001 975 \| 818 089,94 \| 81,6% \| \| \| "Przebudowa drogi gminnej ul. Nowej, ul. por. Zbigniewa Mańki i ul. Boćczug w Radomyslu Wielkim" \| 4 600 \| 4 428,00 \| 96,3% \| \| 710 \| DZIAŁALNOŚĆ USŁUGOWA \| 70 920,45 \| 70 920,45 \| 100,0% \| \|-------\|-----------------------\|------------\|--------------\|------\| \| 71004 \| Plany zagospodarowania przestrzennego \| 43 200,00 \| 43 200,00 \| 100,0% \| \| \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| 43 200,00 \| 43 200,00 \| 100,0% \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 43 200,00 \| 43 200,00 \| 100,0% \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 43 200,00 \| 43 200,00 \| 100,0% \| \| \| 2) Wydatki majątkowe, z tego: \| 122 343 \| 122 343 \| 100,0% \| \| Kod \| Opis \| 2013 \| 2014 \| \|-----\|------\|------\|------\| \| 80113 \| Dowożenie ucznia/ów do szkół \| 535 179 \| 517 258,90 \| \| \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| 535 179 \| 517 258,90 \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 535 179 \| 517 258,90 \| \| \| a) wyznaczenia i składki od nich naliczane \| 95 575 \| 83 394,72 \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 439 504 \| 433 864,18 \| \| \| Zespoły obsługi ekonomiczno-administracyjnej szkół \| 422 797 \| 411 447,16 \| \| \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| 422 797 \| 411 447,16 \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 421 242 \| 411 447,16 \| \| \| a) wyznaczenia i składki od nich naliczane \| 8 229 \| 6 108,99 \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 8 229 \| 6 108,99 \| \| \| 3) wydatki na rzecz osób fizycznych \| 8 289 \| 2 448,00 \| \| \| 4) wydatki na programy finans. z udzieleniem środków, o których mowa w art.5 ust. pkt2 i 3 uchw. w części związaną z realizacją zadań emeryt. \| 84 068 \| 82 216,46 \| \| \| Pozostała działalność \| 84 068 \| 82 216,46 \| \| \| 2) Wydatki majątkowe, z tego: \| 84 068 \| 82 216,46 \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 49 144 \| 47 698,81 \| \| \| a) wyznaczenia i składki od nich naliczane \| 5 760 \| 5 719,14 \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 43 384 \| 41 977,67 \| \| \| 3) wydatki na rzecz osób fizycznych \| 7 823 \| 7 823,00 \| \| \| 4) wydatki na programy finans. z udzieleniem środków, o których mowa w art.5 ust. pkt2 i 3 uchw. w części związaną z realizacją zadań emeryt. \| 27 101 \| 26 696,65 \| \| \| 851 \| OCHRONA ZDROWIA \| 213 577 \| 183 169,05 \| \| \| Sztable podległe \| 10 186 \| 10 186,00 \| \| \| 85111 \| 2. Wydatki majątkowe, z tego: \| 10 186 \| 10 186,00 \| \| \| "Działania celowe z budżetu gminy na dofinansowanie kosztów zakupu sprzętu medycznego dla Powiatowej Stacji Pogotowia Ratunkowego Publicznego Zdrowia w Miedzichu" \| 10 186 \| 10 186,00 \| \| \| 85153 \| Zwalczanie narkomanii \| 15 000 \| 15 000,00 \| \| \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| 15 000 \| 15 000,00 \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 15 000 \| 15 000,00 \| \| \| a) wyznaczenia i składki od nich naliczane \| 2 500 \| 2 500,00 \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 12 500 \| 12 500,00 \| \| \| Przeciwdziałanie alkoholizmowi \| 188 385 \| 157 983,05 \| \| \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| 188 385 \| 157 983,05 \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 153 185 \| 153 183,00 \| \| \| a) wyznaczenia i składki od nich naliczane \| 16 659 \| 16 658,01 \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 136 226 \| 134 225,04 \| \| \| 2) wydatki na finansowanie lub dofinansowanie zadań zgodnie z ustawą o finansowaniu działalności pozarządowej \| 35 200 \| 4 800,00 \| \| \| 852 \| POMOC SPOŁECZNA \| 8 554 730 \| 8 342 507,03 \| \| \| Rodzinny zastępcze \| 7 000 \| 4 586,59 \| \| \| 85204 \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| 7 000 \| 4 586,59 \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 5 000 \| 4 586,59 \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 5 000 \| 4 586,59 \| \| \| 3) wydatki na rzecz osób fizycznych \| 2 000 \| 0,00 \| \| \| Zadania w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie \| 3 000 \| 1 456,86 \| \| \| 1. Wydatki bieżące, z tego: \| 3 000 \| 1 456,86 \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 3 000 \| 1 456,86 \| \| \| b) wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 3 000 \| 1 456,86 \| \| 852106 \| Wspieranie rodzinny \| \|--------\|---------------------\| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wywagodzenia i składki od nich naliczane \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)wydatki na rzecz osób fizycznych \| \| 3)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| 4)wydatki na programy finans., z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt2 i 3 ustp.1, w części związanej z realizacją zadań gminy \| \| Dodatki mieszkaniowe \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wywagodzenia i składki od nich naliczane \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)wydatki na rzecz osób fizycznych \| \| Zasługi stałe \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 3)wydatki na rzecz osób fizycznych \| \| Okresły pomocy społecznej \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wywagodzenia i składki od nich naliczane \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| 3)wydatki na rzecz osób fizycznych \| \| Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wywagodzenia i składki od nich naliczane \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| 3)wydatki na rzecz osób fizycznych \| \| Usuwanie skutków klęsk żywiołowych \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 3)wydatki na rzecz osób fizycznych \| \| 78 059 \| 74 336,63 \| 95,2% \| \| 78 059 \| 74 336,63 \| 95,2% \| \| 75 078 \| 72 034,39 \| 95,1% \| \| 67 459 \| 64 414,59 \| 95,5% \| \| 8 250 \| 7 619,80 \| 92,4% \| \| 2 350 \| 2 302,24 \| 98,0% \| \| 5 549 000 \| 5 533 052,62 \| 99,7% \| \| 5 549 000 \| 5 533 052,62 \| 99,7% \| \| 341 675 \| 328 004,95 \| 96,0% \| \| 259 717 \| 259 644,17 \| 100,0% \| \| 81 988 \| 68 360,78 \| 83,4% \| \| 5 207 325 \| 5 205 047,67 \| 100,0% \| \| 35 576 \| 30 964,54 \| 87,0% \| \| 826 778 \| 787 688,13 \| 95,3% \| \| 797 060 \| 757 970,50 \| 95,1% \| \| 29 718 \| 29 717,63 \| 100,0% \| \| 35 576 \| 30 964,54 \| 87,0% \| \| 35 576 \| 30 964,54 \| 87,0% \| \| 35 576 \| 30 964,54 \| 87,0% \| \| 828 778 \| 787 688,13 \| 95,3% \| \| 294 744 \| 260 897,85 \| 88,5% \| \| 294 744 \| 260 897,85 \| 88,5% \| \| 294 744 \| 260 897,85 \| 88,5% \| \| 922 274 \| 848 755,74 \| 91,3% \| \| 922 274 \| 848 755,74 \| 91,3% \| \| 653 315 \| 590 199,43 \| 90,3% \| \| 557 894 \| 496 342,01 \| 89,9% \| \| 101 421 \| 93 817,42 \| 92,5% \| \| 22 652 \| 19 415,28 \| 85,7% \| \| 253 307 \| 239 181,05 \| 94,4% \| \| 198 029 \| 182 313,60 \| 92,1% \| \| 198 029 \| 182 313,60 \| 92,1% \| \| 194 029 \| 178 926,62 \| 92,2% \| \| 155 629 \| 143 501,25 \| 92,2% \| \| 38 400 \| 35 425,37 \| 92,3% \| \| 4 000 \| 3 386,98 \| 84,7% \| \| 6 000 \| 6 000,00 \| 100,0% \| \| 6 000 \| 6 000,00 \| 100,0% \| \| 6 000 \| 6 000,00 \| 100,0% \| \| 85295 \| Pozostała działalność \| \|-------\|----------------------\| \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki związanne z realizacją ich statutowych zadań \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)dotacje na zadania bieżące-dosłowna celowa dla powiatu mieleckiego \| \| d)dotacje na rzecz osób fizycznych \| \| 2.Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki związanne z realizacją ich statutowych zadań \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)dotacje na zadania bieżące-dosłowna celowa dla powiatu mieleckiego \| \| d)dotacje na rzecz osób fizycznych \| \| 3.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części związaną z realizacją zadań gminy \| \| 4)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części związaną z realizacją zadań gminy \| \| 85412 \| Edukacja i opieka wykładowcza \| \|-------\|-------------------------------\| \| \| \| \| 1.Końcet budż. oraz inne formy wsparcia dla dzieci i młodzieży \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)dotacje na zadania bieżące-dosłowna celowa dla powiatu mieleckiego \| \| d)dotacje na rzecz osób fizycznych \| \| 2.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części związaną z realizacją zadań gminy \| \| 4)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części związaną z realizacją zadań gminy \| \| 85415 \| \| \|-------\|-------------------------------\| \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)dotacje na zadania bieżące-dosłowna celowa dla powiatu mieleckiego \| \| d)dotacje na rzecz osób fizycznych \| \| 2.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części związaną z realizacją zadań gminy \| \| 4)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części zowaną z realizacją zadań gminy \| \| 85495 \| Pozostała działalność \| \|-------\|----------------------\| \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki związanne z realizacją ich statutowych zadań \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)dotacje na zadania bieżące-dosłowna celowa dla powiatu mieleckiego \| \| d)dotacje na rzecz osób fizycznych \| \| 2.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki związanne z realizacją ich statutowych zadań \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)dotacje na zadania bieżące-dosłowna celowa dla powiatu mieleckiego \| \| d)dotacje na rzecz osób fizycznych \| \| 3.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części zowaną z realizacją zadań gminy \| \| 4)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części zowaną z realizacją zadań gminy \| \| 90001 \| GOSPODARKA KOMUNALNA I OCHRONA ŚRODOWISKA \| \|-------\|--------------------------------------------\| \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)dotacje na zadania bieżące-dosłowna celowa dla ZGK i M \| \| d)dotacje na rzecz osób fizycznych \| \| 2.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części zowaną z realizacją zadań gminy \| \| 4)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części zowaną z realizacją zadań gminy \| \| 90002 \| \| \|-------\|-------------------------------\| \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki związanne z realizacją ich statutowych zadań \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)dotacje na zadania bieżące-dosłowna celowa dla powiatu mieleckiego \| \| d)dotacje na rzecz osób fizycznych \| \| 2.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki związanne z realizacją ich statutowych zadań \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| c)dotacje na zadania bieżące-dosłowna celowa dla powiatu mieleckiego \| \| d)dotacje na rzecz osób fizycznych \| \| 3.Wydatki bieżące, z tego: \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| a)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części zowaną z realizacją zadań gminy \| \| 4)wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 uchpf. w części zowaną z realizacją zadań gminy \| \| 90003 \| Oczyszczanie miast i wsi \| 214 307 \| 214 171,36 \| 99,9% \| \|-------\|--------------------------\|---------\|-------------\|-------\| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| \| \| \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| \| \| \| \| 2)dotacje na zadania bieżące-donacja przedmiotowa dla ZGK i M \| \| \| \| \| \| Utrzymanie zieleń w miastach i gminie \| \| \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| \| \| \| \| a)wyangażowania i składki od nich naliczane \| \| \| \| \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| \| \| \| \| 2.Wydatki majątkowe, z tego: \| \| \| \| \| \| "Dotacja celowa dla ZGK na finansowanie zakupu kosiarńki i piły motorowej z myślą o \| \| \| \| \| \| Pozostała działalność \| \| \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| \| \| \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| \| \| \| \| Wpływ wydatków związane z gromadzeniem środków z opłat kar za \| \| \| \| \| \| korzystanie ze środowiska \| \| \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| \| \| \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| \| \| \| \| Pozostała działalność \| \| \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| \| \| \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| \| \| \| 90019 \| KULTURA I OCHRONA DZIEDZICTWA NARODOWEGO \| 1 029 401 \| 813 563,54 \| 79,0% \| \|-------\|------------------------------------------\|-----------\|-------------\|-------\| \| \| Domy ośrodki kultury, świetlice i kluby \| 475 703 \| 457 396,06 \| 96,2% \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| \| 2)dotacje na zadania bieżące-donacja podmiotowa dla SCK i B \| 430 703 \| 430 703,00 \| 100,0% \| \| \| 2.Wydatki majątkowe, z tego: \| \| \| \| \| \| "Dotacja celowa dla SCK i B na realizację wydatku inwestycyjnego \| 45 000 \| 45 000,00 \| 100,0% \| \| \| "Zakup projektora i ekranu." \| 10 000 \| 10 000,00 \| 100,0% \| \| \| "Dotacja celowa dla SCK i B. na realizację zadania inwestycyjnego \| 35 000 \| 16 693,06 \| 47,7% \| \| \| "Dostawa trybun na boisko sportowe w Dulczy Wielkiej" \| \| \| \| \| 92116 \| Biblioteki \| 274 427 \| 274 427,00 \| 100,0% \| \|-------\|------------\|---------\|------------\|-------\| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| \| 2)dotacje na zadania bieżące-donacja podmiotowa dla SCK i B \| 274 427 \| 274 427,00 \| 100,0% \| \| \| Pozostała działalność \| \| \| \| \| \| 1.Wydatki bieżące, z tego: \| \| \| \| \| \| 1)Wydatki jednostek budżetowych \| \| \| \| \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| \| \| \| \| \| 2)dotacje na zadania bieżące-donacja celowe udzielone w trybie art.221 \| 36 000 \| 18 350,00 \| 51,0% \| \| \| Zgodnie na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych ustawy na finansowanie organizacji prowadzących działalność pozarządową publicznego \| \| \| \| \| \| 3)sfinansowania na rzecz osób fizycznych \| 2 800 \| 1 400,00 \| 50,0% \| \| \| 2.Wydatki majątkowe, z tego: \| \| \| \| \| \| "Budowa i rozbudowa świetlicy wiejskiej w Rutkach" \| 230 000 \| 52 125,13 \| 22,7% \| \| \| w tym wydatki na programy finans. z udziałem środków, o których mowa w art.2 inst.1 pkt2.13 udfp \| 230 000 \| 52 125,13 \| 22,7% \| \| \| 40 326,97 \| \| \| \| \| Kod \| Nazwa \| 2014 \| 2015 \| \|-----\|-------\|------\|------\| \| 926 \| KULTURA FIZYCZNA I SPORT \| \| \| \| 92601 \| Obiekty sportowe \| 838 794 \| 645 050,10 \| \| \| 1.Wydatki bieżące z tego: \| 638 774 \| 507 112,13 \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 188 530 \| 188 496,60 \| \| \| a)wyprzedażna i składki od nich naliczane \| 178 530 \| 178 496,60 \| \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 42 335 \| 42 319,05 \| \| \| 2)dotacje na zadania bieżące-dotacje celowe udzielone w trybie art.221 ustawy na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych organizacjom prowadzącym działalność pozłotu publicznego \| 136 195 \| 136 177,75 \| \| \| 3)swiadczenia na rzecz osób fizycznych \| 10 000 \| 10 000,00 \| \| 92602 \| Budowa basenu \| 510 184 \| 318 615,33 \| \| \| 1.Wydatki majątkowe, z tego: \| 10 000 \| 400,00 \| \| \| "Budowa basenu kapitałowo-rehabilitacyjnego w Radomiu Wielkim" \| 55 184 \| 54 120,00 \| \| \| "Budowa obiektu rekreacyjnego wraz z obiektem małej architektury w miejscowości Radomiu Wielkim" \| 40 000 \| 39 931,34 \| \| \| "Budowa basenu sportowego w Zgórsku" \| 10 000 \| 10 000,00 \| \| \| "Dotacja celowa udzielona w trybie art.221 ustawy na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych organizacjom prowadzącym działalność pozłotu publicznego \| 175 000 \| 0,00 \| \| \| "Wykonanie basenu wielofunkcyjnego Zieloncu i Podborzu" \| 220 000 \| 274 163,99 \| \| \| "Wykonanie basenu na programu Inams z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt.13 udfp" \| 206 870 \| 200 974,75 \| \| 92605 \| Zadania w zakresie kultury fizycznej i sportu \| 133 180 \| 132 237,97 \| \| \| 1.Wydatki bieżące z tego: \| 133 180 \| 132 237,97 \| \| \| 1) Wydatki jednostek budżetowych \| 8 180 \| 7 237,97 \| \| \| a)wyprzedażna i składki od nich naliczane \| 7 000 \| 6 500,00 \| \| \| b)wydatki związane z realizacją ich statutowych zadań \| 7 480 \| 6 537,97 \| \| \| 2)dotacje na zadania bieżące-dotacje celowe udzielone w trybie art.221 ustawy na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych organizacjom prowadzącym działalność pozłotu publicznego \| 125 000,00 \| 125 000,00 \| \| 92695 \| Pozostała działalność \| 6 900 \| 5 700,00 \| \| \| 1.Wydatki bieżące z tego: \| 6 900 \| 5 700,00 \| \| \| 3)swiadczenia na rzecz osób fizycznych \| 6 900 \| 5 700,00 \| \| \| OGÓŁEM WYDATKI \| 48 619 846 \| 45 741 728,23 \| \| 2014 \| 2015 \| \|------\|------\| \| 62,5% \| 62,5% \| \| 4,0% \| 4,0% \| \| 98,1% \| 98,1% \| \| 99,8% \| 99,8% \| \| 100,0% \| 100,0% \| \| 0,0% \| 0,0% \| \| 97,3% \| 97,3% \| \| 97,2% \| 97,2% \| \| 99,3% \| 99,3% \| \| 99,3% \| 99,3% \| \| 88,5% \| 88,5% \| \| 52,9% \| 52,9% \| \| 88,1% \| 88,1% \| \| 100,0% \| 100,0% \| \| 82,6% \| 82,6% \| \| 82,6% \| 82,6% \| \| 82,6% \| 82,6% \| \| 94,1% \| 94,1% \| Z przedstawionych zestawień i ich analizy wynika, że plan wydatków w 2013 roku w niektórych rozdziałach klasyfikacji budżetowej nie został zrealizowany w 100%. Wystąpiły znaczne odchylenia od planu (mniej niż 95%) w niektórych rozdziałach klasyfikacji budżetowej. Największe odchylenie od planu oraz przyczyny ich powstania zawiera poniższa tabela: \| Dział Rozdział \| Wykonanie planu w % (rozdział) \| Podmiot lub przedmiot odchylenia od planu \| Przyczyna odchylenia od planu \| \|----------------\|---------------------------------\|------------------------------------------\|-------------------------------\| \| 400 \| \| \| \| \| 400002 \| 73,6 \| a)"Budowa wodociągu Podborze-Ruda" b)"Budowa dwóch zbiorników wody czystej SUW „Jamy” \| a)Część zadania wykonano w ramach projektu „Budowa dwóch zbiorników wody czystej SUW „Jamy” b)oszczędności powstałe w wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego \| \| 700 \| \| \| \| \| 700005 \| 0,0 \| Remont dachu Niepublicznej SP w Dulczy Małej \| Brak środków zewnętrznych na współfinansowanie zadania \| \| 70095 \| 82,7 \| "Przebudowa targowiska stałego w Radomyślu Wielkim" \| Oszczędności powstałe w wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego \| \| 710 \| \| \| \| \| 71004 \| 21,5 \| Plany zagospodarowania przestrzennego \| Nieprecyzyjne przepisy dotyczące planów \| \| 71035 \| 92,4 \| Cmentarze wojenne \| Zadania wykonane w planowanym zakresie, brak zmniejszenia planu wydatków \| \| 750 \| \| \| \| \| 75011 \| 89,4 \| Wydatki bieżące dot. zadań zleconych (wynagrodzenia i pochodne)) \| Choroba pracownika, zasiłek chorobowy płatny ze środków ZUS \| \| 75022 \| 87,5 \| Rada Miejska \| Mała ilość komisji \| \| 75023 \| 90,9 \| "Przebudowa budynku administracyjnego Urzędu Miejskiego" \| Przesunięcie terminu realizacji zadań na 2014 rok \| \| 75045 \| 0,00 \| Kwalifikacja wojskowa \| Brak rachunków \| \| 75075 \| 85,9 \| Informator budżetowy \| Wydanie publikacji przesunięto na 2014 rok \| \| 75095 \| 85,9 \| Prace publiczne i interwencyjne \| Pełna refundacja kosztów przez Urząd Pracy w ciągu roku \| \| 754 \| \| \| \| \| 75404 \| 71,4 \| Dotacja dla Policji (paliwo) \| Brak wniosku \| \| Kod \| Procent \| Opis \| Opis \| \|-----\|--------\|------\|------\| \| 75412 \| 91,5 \| a) Przystosowanie budynku OSP Dulcza Mała do systemu krajowego b) remonty domów strażaka c) media w domach strażaka \| a) Brak faktur (prace wykonane we własnym zakresie) b) oszczędności powstałe w wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego c) niskie wartości faktur za media \| \| 75414 \| 59,7 \| Obrona cywilna \| Zadania wykonane w planowanym zakresie, brak zmniejszenia planu wydatków \| \| 75421 \| 0,0 \| Zarządzanie kryzysowe \| Brak zdarzeń mających znaczenia kryzysowych \| \| 757 \| \| \| \| \| 75702 \| 74,5 \| Odsetki od kredytów \| Rezygnacja gminy z zaciągnięcia planowanych kredytów i pożyczek \| \| 801 \| \| \| \| \| 80104 \| 81,1 \| Przedszkola Niepubliczne \| Korekta liczby dzieci \| \| 80146 \| 53,3 \| Dokształcanie i doskonalenie nauczycieli \| Mała ilość nauczycieli uzupełniających wykształcenie \| \| 851 \| \| \| \| \| 85154 \| 83,9 \| Przeciwdziałanie alkoholizmowi \| Brak możliwości racjonalnego wykorzystania środków pod koniec roku \| \| 852 \| \| \| \| \| 85204 \| 65,5 \| Rodziny zastępcze \| Mała ilość dzieci umieszczonych w rodzinach zastępczych \| \| 85205 \| 48,6 \| Przeciwdziałanie przemocy w rodzinie \| Zadania wykonane w planowanym zakresie, brak zmniejszenia planu wydatków \| \| 85213 \| 87,1 \| Składki na ubezpieczenia zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej \| Zadania wykonane w planowanym zakresie, brak zmniejszenia planu wydatków \| \| 85215 \| 72,5 \| Dodatki mieszkaniowe \| Brak dostatecznej ilości wniosków o przyznanie dodatków \| \| 85216 \| 88,5 \| Zasiłki stałe \| Zadania wykonane w planowanym zakresie, brak zmniejszenia planu wydatków \| \| 85219 \| 91,3 \| Wynagrodzenia i bieżące utrzymanie GOPS-u \| Nie zatrudniono planowanego pracownika, mniejsze wydatki na bieżące utrzymanie GOPS-u \| \| 85228 \| 92,1 \| Usługi opiekuńcze \| Urlop wychowawczy pracownika \| \| 900 \| \| \| \| \| 90001 \| 88,7 \| a) „Sieć kanalizacyjna z pompowniami i przylaczami w miejscowościach: Żarówka, Dulcza Mała, Dulcza Wielka, Pień i Zgórsko” b) „Projekt zmiany aglomeracji” \| a) brak zgody części mieszkańców na przebieg sieci uniemożliwiło rozpoczęcie robót projektowych b) zadanie wykonane przez pracowników urzędu c) brak konieczności wykupu gruntu \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\| \| \| \| Radomyśl Wielki” c)”Wykup gruntu pod przepompownię w Dąbiu” \| na etapie ich realizacji \| \| 90015 \| 74,0 \| Energia elektryczna \| Oszczędności powstałe w wyniku przeprowadzonego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego \| \| 90019 \| 46,3 \| Wpływy z opłat i kar za korzystane ze środowiska \| Mniejsze kwoty z tytułu opłat niż zaplanowano w budżecie \| \| 921 \| \| \| \| \| 92195 \| 29,3 \| a) Dotacje celowe planowane dla organizacji prowadzących działalność pożytku publicznego (kultura) b)”Budowa i rozbudowa świetlicy wiejskiej w Rudzie” \| a) Brak ofert na realizację zadań publicznych b) przesunięcie realizacji (zakończenia) inwestycji na 2014 rok \| \| 926 \| \| \| \| \| 92601 \| 72,6 \| a)”Wykonanie boiska wielofunkcyjnego w Rudzie” b)”Budowa basenu kąpielowo-rehabilitacyjnego w Radomyślu Wielkim” \| a) Brak środków zewnętrznych na współfinansowanie zadania b) deklaracja bezpłatnego wykonania projektu basenu w 2014 roku, przez podmiot prywatny \| \| \| 82,6 \| Stypendia z GFS (sport) \| Brak korekty planu \| \| Podział \| Dział \| Treść \| Plan 2013 r. w zł \| Wykonanie na 31.12.2013 \| % \| \|---------\|-------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\|-----------------\|--------------------------\|---\| \| \| \| DOCHODY \| \| \| \| \| 010 \| \| ROLNICTWO I ŁOWIECTWO \| \| \| \| \| \| \| dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami – zwrot części podatku dochodowego zawartego w cenie paliwa napędowego \| \| \| \| \| 750 \| \| ADMINISTRACJA PUBLICZNA \| \| \| \| \| \| \| dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami – urzędy wojewódzkie \| \| \| \| \| 751 \| \| URZĘDY NACZELNYCH ORGANÓW WŁADZY PAŃSTWOWEJ KONTROLI I OCHRONY PRAWA ORAZ SĄDOWNICTWA \| \| \| \| \| \| \| dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami – wybory \| \| \| \| \| \| \| uzupełniające do Rady Miejskiej w Radomiu Wielkim \| \| \| \| \| \| \| dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami – wybory do Sejmu i Senatu \| \| \| \| \| \| \| dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami – aktualizacja list wyborczych \| \| \| \| \| 852 \| \| POMOC SPOŁECZNA \| \| \| \| \| \| \| dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami – świadczenia rodzinne, świadczenia – funduszu aliment, oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczenia społecznego \| \| \| \| \| \| \| dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami – wytyczenia za sprawowaniem opieki nad ubikwiznopowolnioną osobą \| \| \| \| \| \| \| dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami – realizacja rządowego programu wspierania osób pobierających świadczenia pielęgnacyjne \| \| \| \| \| \| \| dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami – specjalistyczne usługi opiekuńcze \| \| \| \| \| \| \| dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie ustawami – wypłata zasiłku dla rodzin postępowanej w wyniku śledztwa śledztwa \| \| \| \| \| \| \| Plan 2013 r. w zł \| Wykonanie na 31.12.2013 \| % \| \|---------\|-------\|----------------------\|-------------------------------\|-------\| \| \| \| 338 603 \| 338 602,77 \| 100,0%\| \| \| \| 338 603 \| 338 602,77 \| 100,0%\| \| \| \| 107 445 \| 107 445,00 \| 100,0%\| \| \| \| 41 707 \| 41 707,00 \| 100,0%\| \| \| \| 5 264 \| 5 264,00 \| 100,0%\| \| \| \| 34 128 \| 34 128,00 \| 100,0%\| \| \| \| 2 315 \| 2 315,00 \| 100,0%\| \| \| \| 5 657 812 \| 5 649 774,27 \| 99,9% \| \| \| \| 5 492 000 \| 5 489 649,96 \| 100,0%\| \| \| \| 12 845 \| 9 718,01 \| 75,7% \| \| \| \| 106 992 \| 104 929,90 \| 98,1% \| \| \| \| 28 770 \| 28 770,00 \| 100,0%\| \| \| \| 6 000 \| 6 000,00 \| 100,0%\| \| WYDATKI \| 010 ROLNICTWO I ŁOWIECTWO \| 11 205 \| 10 706,40 \| 95,6% \| \|---------\|---------------------------\|--------\|------------\|-------\| \| \| 01095 Pozostała działalność \| \| \| \| \| \| 750 ADMINISTRACJA PUBLICZNA \| \| \| \| \| \| 75011 Urzędy wojewódzkie \| \| \| \| \| \| 751 URZĘDY NACZELNYCH ORGANÓW WŁADZY PAŃSTWOWEJ KONTROLI OCHRONY PRAWA ORAZ SĄDOWNICTWA \| \| \| \| \| \| 75101 Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli ochrony prawa oraz sądownictwa \| \| \| \| \| \| 75108 Wybory do Sejmu i Senatu \| \| \| \| \| \| 75109 Wybory do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw \| \| \| \| \| \| 852 POMOC SPOŁECZNA \| \| \| \| \| \| 85212 Świadczenia rodzinne, świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego \| \| \| \| \| \| 85213 Składki na ubezpieczenia zdrowotne opłacane za osoby pobierające niektóre świadczenia z pomocy społecznej, niektóre świadczenia rodzinne oraz za osoby uczestniczące w zajęciach w centrum integracji społecznej \| \| \| \| \| \| 85219 Ośrodki pomocy społecznej \| \| \| \| \| \| 85228 Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze \| \| \| \| \| \| 85278 Usuwane skutków klęsk żywiołowych \| \| \| \| \| \| 85295 Pozostała działalność \| \| \| \| \| \| 85296 Wydatki bieżące \| \| \| \| OGÓŁEM DOCHODY \| \| 6 145 567 \| 6 137 529,04 \| 99,9% \| \|---------\|-----------\|--------------\|-------\| \| \| 338 603 \| 338 602,77 \| 100,0% \| \| \| 107 445 \| 107 445,00 \| 100,0% \| \| \| 107 445 \| 107 445,00 \| 100,0% \| \| \| 41 707 \| 41 707,00 \| 100,0% \| \| \| 2 315 \| 2 315,00 \| 100,0% \| \| \| 2 315 \| 2 315,00 \| 100,0% \| \| \| 34 128 \| 34 128,00 \| 100,0% \| \| \| 34 128 \| 34 128,00 \| 100,0% \| \| \| 5 264 \| 5 264,00 \| 100,0% \| \| \| 5 264 \| 5 264,00 \| 100,0% \| \| \| 5 657 812 \| 5 649 774,27 \| 99,9% \| \| \| 5 492 000 \| 5 489 649,96 \| 100,0% \| \| \| 5 492 000 \| 5 489 649,96 \| 100,0% \| \| \| 11 205 \| 10 706,40 \| 95,6% \| \| \| 12 845 \| 9 718,01 \| 75,7% \| \| \| 12 845 \| 9 718,01 \| 75,7% \| \| \| 28 770 \| 28 770,00 \| 100,0% \| \| \| 28 770 \| 28 770,00 \| 100,0% \| \| \| 6 000 \| 6 000,00 \| 100,0% \| \| \| 6 000 \| 6 000,00 \| 100,0% \| \| \| 106 992 \| 104 929,90 \| 98,1% \| \| \| 106 992 \| 104 929,90 \| 98,1% \| \| \| 6 145 567 \| 6 137 529,04 \| 99,9% \| Wykonanie dochodów i wydatków z tytułu wydawania zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych w 2013 roku DOCHODY \| Dz.756 \| Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nie posiadających osobowości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem \| \|--------\|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| \| Wydawanie zezwoleń na sprzedaż napojów alkoholowych \| \| Plan \| Wykonanie \| \| 202.873 \| 183.247,70 \| WYDATKI \| Dz.851 \| Ochrona zdrowia \| Plan \| Wykonanie \| \|--------\|-----------------\|------\|-----------\| \| R.85153 \| Zwalczanie narkomanii - zadania zawarte w gminnym programie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii \| 15.000 \| 15.000,00 \| \| R.85154 \| Przeciwdziałanie alkoholizmowi - zadania zawarte w gminnym programie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii \| 188.385 \| 157.983,05 \| Realizacja dochodów z tytułu opłat i kar za gospodarcze korzystanie ze środowiska i wydatków na realizację zadań związanych z ochroną i gospodarką wodną w 2013 roku DOCHODY \| Dz.900 \| Gospodarka komunalna i ochrona środowiska \| \|--------\|------------------------------------------\| \| \| Wpływy z opłat i kar za gospodarcze korzystanie ze środowiska \| \| Plan \| Wykonanie \| \| 10.168 \| 4.502,86 \| WYDATKI \| Wyszczególnienie \| Plan \| Wykonanie \| \|----------------------------------------------------------------------------------\|------\|-----------\| \| Dz.900 Gospodarka komunalna i ochrona środowiska \| 9.727\| 4.502,86 \| \| R.90019 Wpływy i wydatki związane z gromadzeniem środków z opłat i kar za korzystanie ze środowiska Wydatki bieżące \| 9.727\| 4.502,86 \| Realizacja wpływów z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi i wydatków związanych z funkcjonowaniem systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w 2013 roku DOCHODY \| Dz.756 \| Dochody od osób prawnych, od osób fizycznych i od innych jednostek nie posiadających osobowości prawnej oraz wydatki związane z ich poborem \| \|--------\|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| \| Wpływy z opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi \| \| \| Plan \| Wykonanie \| \| \| 512.178 \| 468.290,70 \| WYDATKI \| Dz.900 \| Gospodarka komunalna i ochrona środowiska \| \|--------\|------------------------------------------\| \| R.900002 \| Gospodarka odpadami, w tym Wydatki związane z funkcjonowaniem systemu gospodarowania odpadami komunalnymi w gminie \| \| \| Bieżące \| \| \| Majątkowe \| \| \| Plan \| Wykonanie \| \| \| 512.178 \| 505.149,61 \| \| \| 512.178 \| 505.149,61 \| \| \| 492.998 \| 485.970,43 \| \| \| 19.180 \| 19.179,18 \| Realizacja dochodów i wydatków związanych z realizacją zadań wykonywanych na podstawie umów między j.s.t w 2013 roku DOCHODY \| Dz.600 \| Transport i łączność \| \|--------\|----------------------\| \| \| Dotacja celowa otrzymana z powiatu mieleckiego na zimowe odśnieżanie dróg powiatowych na terenie gminy Radomyśl Wielki \| \| Plan \| Wykonanie \| \|--------\|-----------\| \| 154.232 \| 154.232,00 \| WYDATKI \| Wyszczególnienie \| Plan \| Wykonanie \| \|-----------------------------------\|--------\|-----------\| \| Dz.600 Transport i łączność \| 134.708\| 134.707,71\| \| R.60014 Drogi publiczne powiatowe \| 134.708\| 134.707,71\| \| Wydatki bieżące-odśnieżanie dróg \| 134.708\| 134.707,71\| \| Dział, rozdział \| Nazwa sołectwa \| Nazwa przedsięwzięcia \| Plan \| Wykonanie \| \|-----------------\|----------------\|--------------------------------------------------------------------------------------\|-------\|-----------\| \| D.600 R.60016 \| Zarówka \| Utwardzenie nawierzchni ścieżki rowerowej w Zarówce (Wydatek majątkowy) \| 22.683\| 22.683,00 \| \| \| Dabie \| Remont parkingu przy budynku OSP \| 25.000\| 24.999,82 \| \| \| Zdziarzec \| Remont i utrzymanie dróg gminnych w Zdziarcu \| 14.183\| 14.156,69 \| \| \| Ruda \| Remont i utrzymanie dróg gminnych w Rudzie \| 25.083\| 25.073,55 \| \| \| Janowiec \| Remont i utrzymanie dróg gminnych i chodnika w Janowcu \| 19.835\| 19.816,17 \| \| \| Pień \| Budowa chodnika w Pniu od remizy OSP w kierunku Radomysła Wielkiego (Wydatek majątkowy)\| 13.000\| 13.000,00 \| \| \| Dulcza Wielka \| Remont i utrzymanie dróg gminnych w Dulczy Wielkiej \| 25.000\| 24.986,22 \| \| \| Dulcza Mała \| Utwardzenie nawierzchni asfaltem drogi Dulcza Mała-Budy (Wydatek majątkowy) \| 10.000\| 10.000,00 \| \| \| Dulcza Mała \| Remont i utrzymanie dróg gminnych oraz rowów przydrożnych w Dulczy Małej \| 17.683\| 17.677,93 \| \| \| Partynia \| Budowa chodnika w Partyni od boiska do kościoła(Wydatek majątkowy) \| 22.000\| 22.000,00 \| \| \| Dąbrówka Wisłocka \| Konserwacja i utrzymanie gminnych rowów na terenie miejscowości Partynia \| 2.500 \| 2.497,39 \| \| \| Podborze \| Remont drogi „Gorny Gosciniec” \| 18.200\| 18.197,26 \| \| Nr \| Nazwa projektu \| Miejsce \| Opis zadania \| Koszt \| Zadanie \| Koszt \| \|----\|----------------\|---------\|--------------\|-------\|---------\|-------\| \| Dz.700 R.70095 \| Zdziarzec \| Janowiec \| Koszenie rowów przy drogach gminnych w Podborzu \| 850 \| 0,00 \| \| \| \| \| Utrzymanie terenów wokół remizy \| 2.183 \| 1.950,01 \| \| Dz.754 R.75412 \| Zdziarzec \| Janowiec \| Remont przystanku autobusowego przy Szkole Podstawowej w Zdziarcu \| 3.500 \| 3.500,00 \| \| Dz.801R.80101 \| Dąbie \| Dąbrowka Wisłocka \| Remont Domu Strażaka w Janowcu \| 2.000 \| 1.404,01 \| \| Dz.801R.80102 \| Podborze \| Dąbie \| Wykonanie podbitek sufitowej w pomieszczeniu magazynowym Domu Strażaka w Dąbrowce Wisłockiej (Wydatek majątkowy) \| 6.000 \| 6.000,00 \| \| Dz.900 R.90004 \| Podborze \| Pien \| Wykonanie wylewki w garażu samochodowym Domu Strażaka w Dąbrowce Wisłockiej \| 1.232 \| 1.231,00 \| \| Dz.921 R.92195 \| Zgórsko \| Dąbrowka Wisłocka \| Remont wiaty OSP \| 2.500 \| 2.500,00 \| \| Dz.926 R.92601 \| Dąbrowka Wisłocka \| Dąbrowka Wisłocka \| Zakup ekranu dla SP Podborze \| 1.000 \| 0,00 \| \| Dz.926 R.92602 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Zakup zabawek dla dzieci przedszkolnych \| 500 \| 500,00 \| \| Dz.926 R.92603 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Koszenie terenów miejskich komunalnego \| 1.400 \| 1.365,34 \| \| Dz.926 R.92604 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Utrzymanie zieleń na terenach rekreacyjnych w Pniu \| 1.617 \| 1.598,36 \| \| Dz.926 R.92605 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Organizacja obchodów 902-lecia Zgórsko \| 8.326 \| 8.320,47 \| \| Dz.926 R.92606 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Remont boiska sportowego w Dąbrowce Wisłockiej \| 2.000 \| 1.999,99 \| \| Dz.926 R.92607 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Utrzymanie stadionu sportowego i terenu wokół budynku przy stadionie w Dulczy Wielkiej \| 2.683 \| 2.630,88 \| \| Dz.926 R.92608 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Przebudowa nawierzchni boiska sportowego trawiastego w Zdziarcu \| 10.000 \| 10.000,00 \| \| Dz.926 R.92609 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Utrzymanie boiska sportowego w Podborzu \| 2.000 \| 1.999,98 \| \| Dz.926 R.92610 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Utrzymanie boiska sportowego w Janowcu \| 2.000 \| 1.999,98 \| \| Dz.926 R.92611 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Utrzymanie boiska sportowego w Rudzie \| 2.600 \| 2.598,99 \| \| Dz.926 R.92612 \| Podborze \| Dąbrowka Wisłocka \| Przebudowa nawierzchni boiska sportowego trawiastego w Zarówce \| 5.000 \| 4.964,28 \| \| Miejsce \| Nazwa projektu \| Wydatki (PLN) \| 683 \| 682,99 \| \|---------\|--------------------------------------------------------------------------------\|---------------\|-----\|--------\| \| \| Partynia \| \| \| \| \| \| Utrzymanie i konserwacja stadionu i obiektu sportowego w Partyni \| \| \| \| \| Zgórsko \| Budowa boiska sportowego w Zgórsku(Wydatek majątkowy) \| 10.000 \| \| 10.000,00 \| \| \| Ogółem \| 301.967 \| \| 299.038,88 \| \| L.p. \| Nazwa jednostki \| Rodzaj dotacji \| Plan dotacji \| Realizacja \| \|------\|---------------------------------------------------------------------------------\|-------------------------------------------------------------------------------\|----------------\|----------------\| \| 1. \| Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Radomyslu Wielkim \| Dotacje przedmiotowe \| 382.437 \| 382.437,00 \| \| 2. \| Samorządowe Centrum Kultury i Bibliotek w Radomyslu Wielkim \| Dotacja celowa na finansowanie kosztów realizacji zakupów inwestycyjnych \| 10.000 \| 10.000,00 \| \| 3. \| Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Radomyslu Wielkim \| Dotacje celowe na finansowanie kosztów realizacji zakupów inwestycyjnych \| 119.500 \| 118.670,00 \| \| 4. \| Zakład Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w Radomyslu Wielkim \| Dotacja celowa na dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji \| 1.781.326 \| 1.641.090,27 \| \| 5. \| Samorządowe Centrum Kultury i Bibliotek w Radomyslu Wielkim \| Dotacje podmiotowe dla instytucji kultury \| 705.130 \| 705.130,00 \| \| 6. \| Samorządowe Centrum Kultury i Bibliotek w Radomyslu Wielki \| Dotacja celowa na dofinansowanie kosztów realizacji inwestycji \| 35.000 \| 16.693,06 \| \| 7. \| Komenda Wojewódzka Policji \| Dotacja celowa-Fundusz Wsparcia Policji \| 35.000 \| 25.000,00 \| \| 8. \| Powiatowa Stacja Pogotowia Ratunkowego Samodzielnego Publicznego Zakładu w Mielcu \| Dotacja celowa na zakup sprzętu medycznego \| 10.186 \| 10.186,00 \| \| Nr \| Jednostka finansująca \| Opis dotacji \| Kwota (PLN) \| Kwota (PLN) \| \|----\|----------------------\|--------------\|-------------\|-------------\| \| 9. \| Powiat Mielecki \| Dotacje celowe na pomoc finansową (drogi, wypożyczal. sprzętu rehabilit.) \| 534.356 \| 534.356,00 \| \| \| Razem dotacje (1-9) \| \| 3.612.935 \| 3.443.562,33 \| ### Jednostki spoza sektora finansów publicznych \| Nr \| Jednostka finansująca \| Opis dotacji \| Kwota (PLN) \| Kwota (PLN) \| \|----\|----------------------\|--------------\|-------------\|-------------\| \| 10.\| Przedszkole Niepubliczne – Ochronka Św. Józefa w Radomyślu Wielkim \| Dotacja podmiotowa dla niepublicznej jednostki systemu oświaty \| 359.040 \| 290.981,23 \| \| 11.\| Organizacje prowadzące działalność pożytku publicznego \| Dotacje celowe na wspieranie działań w zakresie upowszechniania kultury i dziedzictwa narodowego \| 36.000 \| 18.350,00 \| \| 12.\| Organizacje prowadzące działalność pożytku publicznego \| Dotacje celowe na wspieranie działań w zakresie rozwoju terenów rekreacyjnych na terenie miasta i gminy (inwest.) \| 10.000 \| 10.000,00 \| \| 13.\| Organizacje prowadzące działalność pożytku publicznego \| Dotacje celowe na wspieranie działań w zakresie profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz przeciwdziałania narkomanii \| 35.200 \| 4.800,00 \| \| 14.\| Organizacje prowadzące działalność pożytku publicznego \| Dotacje celowe na wspieranie działań w zakresie kultury fizycznej \| 135.000 \| 135.000,00 \| \| 15.\| Spółka wodna \| Dotacja celowa na utrzymanie wód i urządzeń wodnych \| 50.000 \| 50.000,00 \| \| 16.\| Izba Rolnicza \| Dotacja podmiotowa-wpłata gminy na rzecz izby rolniczej \| 8.671 \| 8.590,72 \| \| 17.\| Przedszkole Niepubliczne „Akademia Małych Odkrywców” w Radomyślu Wielkim \| Dotacja podmiotowa dla niepublicznej jednostki oświaty \| 80.065 \| 26.236,98 \| \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|-----------------------------------------------------------------\|----------------------------------------------------------------\|-------\| \| 18.\| \| Niepubliczne Przedszkole w Partyni „Ku Przyszłości” \| Dotacja podmiotowa dla niepublicznej jednostki oświaty \| 258.150 \| 217.178,53 \| \| 19.\| \| Niepubliczne Przedszkole w Radomyslu Wielkim \| Dotacja podmiotowa dla niepublicznej jednostki oświaty \| 308.516 \| 283.705,46 \| \| 20.\| \| Niepubliczna Szkoła Podstawowa w Dulczy Małej \| Dotacja podmiotowa dla niepublicznej jednostki oświaty \| 1.212.200 \| 1.207.867,27 \| \| \| \| Razem dotacje (10-20) \| \| 2.492.842 \| 2.252.710,19 \| \| \| \| OGÓŁEM \| \| 6.105.777 \| 5.696.272,52 \| Realizacja od 1 września 2013 \| Dział \| Rozdział \| Nazwa rachunku jednostki budżetowej \| Dochody \| Wydatki \| \|-------\|----------\|-------------------------------------\|---------\|---------\| \| \| \| \| Plan \| Wykonanie \| Plan \| Wykonanie \| \| 801 \| 80148 \| \| \| \| \| \| \| SP Dąbie \| \| 21,600 \| 21,458,00 \| 21,600 \| 21,458,00 \| \| SP Dulca Wielka \| \| 47,520 \| 38,213,10 \| 47,520 \| 38,213,10 \| \| SP Podborze \| \| 29,520 \| 23,709,40 \| 29,520 \| 23,709,40 \| \| SP Radomysł Wielki \| \| 87,750 \| 81,015,90 \| 87,750 \| 81,015,90 \| \| SP Ruda \| \| 39,600 \| 38,456,19 \| 39,600 \| 38,456,19 \| \| SP Zdziarzec \| \| 25,200 \| 23,036,00 \| 25,200 \| 23,036,00 \| \| SP Żarówka \| \| 43,020 \| 39,987,30 \| 43,020 \| 39,987,30 \| \| Gimnazjum Publiczne w Radomyslu Wielkim \| \| 122,400 \| 105,744,30 \| 122,400 \| 105,744,30 \| \| OGÓŁEM \| \| 416,610 \| 371,620,19 \| 416,610 \| 371,620,19 \| \| Dział \| Rozdział \| Stan środków obrotowych na początek roku \| Nazwa zakładu budżetowego \| Przychody ogółem \| W tym dotacje \| Koszty \| Stan środków obrotowych na koniec roku \| \|-------\|----------\|----------------------------------------\|---------------------------\|-----------------\|--------------\|--------\|----------------------------------------\| \| 700 \| 70004 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90001 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90003 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90004 \| \| \| \| \| \| \| Plan na 2013 rok \| Dział \| Rozdział \| Stan środków obrotowych na początek roku \| Nazwa zakładu budżetowego \| Przychody ogółem \| W tym dotacje \| Koszty \| Stan środków obrotowych na koniec roku \| \|-------\|----------\|----------------------------------------\|---------------------------\|-----------------\|--------------\|--------\|----------------------------------------\| \| 700 \| 70004 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90001 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90003 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90004 \| \| \| \| \| \| \| Realizacja przychodów i kosztów zakładów budżetowych w 2013 roku \| Dział \| Rozdział \| Stan środków obrotowych na początek roku \| Nazwa zakładu budżetowego \| Przychody ogółem \| W tym dotacje \| Koszty \| Stan środków obrotowych na koniec roku \| \|-------\|----------\|----------------------------------------\|---------------------------\|-----------------\|--------------\|--------\|----------------------------------------\| \| 700 \| 70004 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90001 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90003 \| \| \| \| \| \| \| \| \| 90004 \| \| \| \| \| \| \| \| Dział \| Rozd. \| Nazwa funduszu, programu, projektu \| Kwota wg uchwały budżetowej \| Zmiany (+), (-) \| Plan po zmianach na 31.12.2013 \| Wykonanie na 31.12.2013 \| \|-------\|-------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------\|-----------------\|---------------------------------\|------------------------\| \| 400 \| 40002 \| Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego „Budowa dwóch zbiorników wody czystej SUW Jamy w miejscowości Wadowska Wola oraz sieci wodociągowej Ruda-Podborze” \| 345.109 \| -86.488 \| 258.621 \| 207.744,00 \| \| 700 \| 70095 \| Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 „Przebudowa targowiska stałego w Radomyślu Wielkim” \| 908.275 \| +116.770 \| 883.695 \| 708.936,24 \| \| 720 \| 72095 \| Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego „PSeAP-Podkarpacki System e-Administracji Publicznej” \| 460.000 \| -148.500 \| 311.600 \| 311.600,00 \| \| 801 \| 80101 \| Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego „Budowa sali gimnastycznej przy Szkole Podstawowej w Rudzie” \| 1.323.772 \| -35.586 \| 1.288.186 \| 1.288.185,68 \| \| 801 \| 80110 \| Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego „Termomodernizacja budynku Gimnazjum Publicznego im. Jana Pawła II w gminie Radomyśl Wielki” \| 1.803.000 \| -550.621 \| 1.252.379 \| 1.252.378,28 \| \| Dział \| Rozdz. \| Nazwa funduszu, programu, projektu \| Kwota wg uchwały budżetowej \| Zmiany (+), (-) \| Plan po zmianach na 31.12.2013 \| Wykonanie na 31.12.2013 \| \|-------\|--------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------\|-----------------\|-------------------------------\|------------------------\| \| 921 \| 92195 \| Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 "Budowa i rozbudowa świetlicy wiejskiej w Rudzie" \| 218.201 \| 0 \| 218.201 \| 40.326,97 \| \| 921 \| 92601 \| Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 "Wykonanie boiska wielofunkcyjnego w Zdziałcu i Podborzu" \| 220.000 \| +60.000 -73.190 \| 206.810 \| 200.974,76 \| Wykaz zmian w planie wydatków na realizację programów z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt2 i 3 dokonane w roku 2013 WYDATKI BIEŻĄCE \| Dział \| Rozdz. \| Nazwa funduszu, programu, projektu \| Kwota wg uchwały budżetowej \| Zmiany (+), (-) \| Plan po zmianach na 31.12.2013 \| Wykonanie na 31.12.2013 \| \|-------\|--------\|--------------------------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------\|-----------------\|-------------------------------\|------------------------\| \| 801 \| 80195 \| Europejski Fundusz Społeczny Program Operacyjny Kapitał Ludzki Priorytet IX, Działanie 9.1 "Radosne przedszkolaki w gminie Radomyśl Wielki" \| 386.700 \| 0 \| 386.700 \| 277.048,89 \| \| 801 \| 80195 \| Europejski Fundusz Społeczny Program Operacyjny Kapitał Ludzki Priorytet IX, Działanie 9.1 "Radosne przedszkolaki w gminie Radomyśl Wielki" \| 27.101 \| 0 \| 27.101 \| 26.696,65 \| \| 852 \| 85214 \| Europejski Fundusz Społeczny Program Operacyjny Kapitał Ludzki Priorytet VII, Działanie 7.1 "Czas na aktywność w gminie Radomyśl Wielki" (wkład własny) \| 29.718 \| 0 \| 29.718 \| 29.717,63 \| \| \| \| Description \| Amount 1 \| Amount 2 \| Amount 3 \| Amount 4 \| \|---\|---\|------------------------------------------------------------------------------\|----------\|----------\|----------\|----------\| \| \| 85219 \| Europejski Fundusz Społeczny Program Operacyjny Kapitał Ludzki Prioritet VII, Działanie 7.1 „Czas na aktywność w gminie Radomyśl Wielki” \| 253.307 \| +12.114 \| -12.114 \| 253.307 \| 239.181,05 \| \| 854 \| 85495 \| Europejski Fundusz Społeczny Program Operacyjny Kapitał Ludzki Prioritet IX, Działanie 9.1 Projekt „Indywidualizacja nauczania uczniów klas I-III w szkołach podstawowych na terenie gminy Radomyśl Wielki” \| 71.120 \| +8.262 \| -199 \| 79.183 \| 79.181,93 \| \| \| \| Total \| 767.946 \| 8.063 \| 776.009 \| 651.826,15 \| \| Dział \| Rozdział \| Nazwa programu i zadania \| Wysokość wydatków w 2013 r. \| \|-------\|----------\|----------------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------\| \| \| \| \| Plan \| Wykonanie \| % \| \| 600 \| 60016 \| „Poprawa infrastruktury drogowej” Budowa „małej obwodnicy” w Radomyślu Wielkim \| 30.000 \| 2.460,00 \| 8,20 \| \| 801 \| 80101 \| „Poprawa infrastruktury sportowej oraz poprawa jakości kształcenia z zakresu wychowania fizycznego” Budowa sali gimnastycznej przy Szkole Podstawowej w Rudzie \| 1.330.000 \| 1.329.458,26 \| 99,9 \| \| 900 \| 90001 \| „Poprawa infrastruktury technicznej, uporządkowanie gospodarki wodno-ściekowej oraz poprawa stanu środowiska” 1. Budowa sieci kanalizacji sanitarnej wraz z pompowniami i przylężami w miejscowościach: Żarówka, Dulcza Wielka, Dulcza Mała, Pień i Zgórsko 2. Budowa kanalizacji sanitarnej w Dąbiu \| 1.889.326 \| 1.687.215,27 \| 89,3 \| \| \| \| \| 108.000 \| 46.125,00 \| 42,7 \| \| \| \| \| 1.781.326 \| 1.641.090,27 \| 92,1 \| \| 926 \| 92601 \| „Rozwój infrastruktury dla sportu, zdrowia i rekreacji” Budowa basenu kąpielowo-rehabilitacyjnego w Radomyślu Wielkim \| 10.000 \| 400,00 \| 4,0 \| \| \| \| \| 10.000 \| 400,00 \| 4,0 \| \| \| \| Razem \| 3.259.326 \| 3.019.533,53 \| 92,6 \| INFORMACJA O stanie mienia komunalnego w Gminie Radomyśl Wielki wg stanu na 31.12.2013r. Radomyśl Wielki 15 marca 2014r. Informacja o stanie mienia jest sporządzona zgodnie z zakresem przedmiotowym art.267 ust.1 pkt 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009r. O finansach publicznych (dz.U. Nr 157 poz. 1240 ze zm). I. Obrót nieruchomościami mienia komunalnego za okres od 1.01.2013r. do 31.12.2014r. Stan mienia komunalnego na 31.12.2012r. Wynosil 346,5122 ha gruntów. 1. Sprzedano działki o łącznej pow. 1,5090 ha (-) 2. Przekształcono działki z prawa wieczystego użytkowania na własność o łącznej pow. 0,2591ha (-) 3. Nabyto nieodpłatnie działki o łącznej pow. 5,3431 ha. (+) 4. Nabyto odpłatnie działki o łącznej pow. 0,3800 ha (+) Stan mienia komunalnego na 31.12. 2013r. Wynosil 350,4672 ha. A. Wartość mienia szkolnego wynosi ogółem - 23.830.876,59 zł. z tego: budynki i budowle - 23.574.068,22 zł. Pozostałe - 256.808,37 zł. B. WARTOŚĆ WYPOSAŻENIA JEDNOSTEK - 14.605.162,07 zł. 1) Wyposażenie Urzędu Miejskiego łącznie z Ośrodkiem Pomocy Społecznej - 1.118.300,46 zł. z tego: - sprzęt łączności, komputery, drukarki urządzenia powielające - 700.927,68 zł. - pozostałe wyposażenie - 417.372,78 zł. 2) Wyposażenie jednostek OSP - 2.720.563,98 zł. - wartość taboru samochodowego w OSP - 2.123.678,29 zł. - maszyny i urządzenia techniczne - 117.675,60 zł. - pozostałe wyposażenie - 479.210,09 zł. 3) Wyposażenie ZGK i M - 10.251.639,50 zł. - budowle, place i ogrodzenia - 8.911.464,80 zł. - maszyny i urządzenia - 321.878,65 zł. - maszyny i urządzenia ogólnego zastosowania - 61.449,47 zł. - środki transportu - 878.491,94 zł. - narzędzia, przyrządy, ruchomości wyposaż. - 3.688,50 zł. - urządzenia techniczne - 74.666,14 zł 4) Wyposażenie GZEAS - 18.352,80 zł. - sprzęt komputerowy, kserokopiarka - 5) Zestawy komputerowe w PIAP-CH (Teren gminy) i kioski multimedialne - 91.700,00 zł. 6) Samochód osobowy UM – Gimnazjum, - 121.900,00 zł. 7) Pozostałe wyposażenie w w PIAP - ach - 3.756,20 zł. 8) Pozostałe wyposażenie w obiektach gminnych - 278.949,13 zł. C. Ogółem grunty mienia komunalnego + grunt szkolny - 7.198.816,18 zł. w tym: stawy rekreacyjne - 265.579,08 zł. D. Obiekty mienia komunalnego z poszczególnych miejscowości = II - 75.634.008,07 Razem mienie Gminy Radomyśl Wielki ( B+C+D ) - 97.437.986,32 zł. ## II. Wykaz tabelaryczny obiektów w poszczególnych miejscowościach bez gruntów. ### 1. Radomyśl Wielki \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|--------------------------------------------------------------------------------\|----------------\|-------\|----------------\| \| 1. \| Budynki mieszkalne \| 341,434,78 \| 6 \| ZGKiM \| \| 2. \| Lokale mieszkalne - Rynek 30 \| 44,585,75 \| 3 \| \| \| \| - Targowa 2 \| 12,539,31 \| 1 \| \| \| 3. \| Budynek użytk..Rynek 18 \| 40,963,77 \| 1 \| \| \| \| - lokal użytk. Rynek 30 \| 22,662,75 \| 1 \| \| \| \| - lokale użytk. Targowa 2 \| 75,020,59 \| 1 \| \| \| 4. \| Ulica Sobieskiego \| 73,500,00 \| 1 \| \| \| 5. \| Rad.W. - budynek LZS \| 519,231,87 \| 1 \| \| \| 6. \| Szkoła Podstawowa \| 4,811,254,71 \| 1 \| \| \| 7. \| Oczyszczalnia Ścieków \| 178,410,68 \| 1 \| \| \| 8. \| - pompa \| 3,372,69 \| 1 \| \| \| 9. \| Dom Strażaka \| 111,160,30 \| 1 \| \| \| 10. \| Harcówka \| 6,223,20 \| 1 \| \| \| 11. \| Dworzec autobusowy \| 94,153,00 \| 1 \| \| \| 12. \| Budynek admin. Urzędu Miejskiego i GOPS \| 1,530,889,02 \| 1 \| \| \| 13. \| Budynek administracyjny ZGKi M + bud.magazynowy. (środki trwałe) \| 109,461,72 \| 2 \| \| \| 14. \| Apteka z zapleczem \| 136,464,36 \| 1 \| \| \| 15. \| Lokal ul.Rynek 27 \| 35,063,81 \| 1 \| \| \| 16. \| Budynek Szkoły Rolniczej przy ul. Rynek 2 \| 312,587,15 \| 1 \| \| \| 17. \| Urządzenia wodociąg. (sieć) \| 1,732,248,02 \| 1 \| \| \| 18. \| Sieć kanalizacyjna + deszczowa \| 2,775,178,71 \| 1 \| \| \| 19. \| Lokale ul. Kościuszki 38 \| 20,258,67 \| 1 \| \| \| 20. \| Ulica Kochanowskiego \| 434,802,45 \| 1 \| \| \| 21. \| Ulica Słowackiego \| 154,147,83 \| 1 \| \| \| 22. \| Budynek Gimnazjum Publicznego \| 5,554,759,10 \| 1 \| \| \| 23. \| Budynek ZOZ \| 520,436,94 \| 1 \| \| \| 24. \| Kanalizacja ul. Zasowska \| 181,915,11 \| 1 \| \| \| 25. \| Hala Sportowa przy gimn. \| 3,045,026,04 \| 1 \| \| \| 26. \| Ogrodzenie Gimnazjum \| 105,939,83 \| 1 \| \| \| 27. \| Nagłośnienie (hala sport.) \| 12,430,04 \| 1 \| \| \| 28. \| Ulica Klonowa I etap \| 635,515,46 \| 1 \| \| \| 29. \| Budynek magazynowo-biurowy- Stara Targowica \| 56,270,00 \| 1 \| \| \| 30. \| Kosiarka samojezdną – Gimn. \| 7,290,00 \| 1 \| \| \| 31. \| Zmywarka Gimn. \| 5,377,81 \| 1 \| Gimn. \| \| 32. \| Scena teatr.-widowiskowa – Gimn. \| 8,363,19 \| 1 \| \| \| 33. \| ZmywarkaSz.Podst. \| 5,300,00 \| 1 \| ..SP \| \| 34. \| Płyta rynku \| 1,564,058,14 \| 1 \| \| \| 35. \| Droga Graniczna \| 309,977,63 \| 1 \| \| \| 36. \| Ulica Żeromskiego \| 85,634,22 \| 1 \| \| \| 37. \| Ulica Reymonta \| 185,380,37 \| 1 \| \| \| 38. \| System telewizji dozorowej \| 7,200,00 \| 1 \| \| \| 39. \| Szafa przełotowa nierdzewna Sz.P. \| 6,071,94 \| 1 \| SP \| \| 40. \| „Atlas” urządzenie gimnastyczne \| 23,634,45 \| 1 \| SP \| \| 41. \| Patelnia \| 7,828,74 \| 1 \| Gimn. \| \| 42. \| Trasa rekreacyjno-turystyczna \| 556,935,70 \| 1 \| \| \| 43. \| Droga gminna Ogrodowa \| 491,428,35 \| 1 \| \| \| 44. \| Budynek Towarzystwa Gimnast. Sokół \| 1,444,521,68 \| 1 \| \| \| 45. \| Ulica Broniewskiego \| 205,384,61 \| 1 \| \| \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł. \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------------------------\|----------------\|-------\|-------\| \| 46. \| Ulica Chopina \| 70.887,75 \| 1 \| \| \| 47. \| Drukarko-kopiarka Sz.P. \| 4.348,40 \| 1 \| SP \| \| 48. \| Garaż – Gimn. \| 8.900,01 \| 1 \| Gimn. \| \| 49. \| Szatkownica – Gimn. \| 3.729,54 \| 1 \| Gimn. \| \| 50. \| Wiata przystankowa \| 19.460,22 \| 1 \| \| \| 51. \| Wiaty przystankowe \| 28.130,76 \| 2 \| \| \| 52. \| Droga gminna Przemysłowa \| 809.875,52 \| 1 \| \| \| 53. \| „Orlik” \| 1.276.191,11 \| 1 \| Gimn. \| \| 54. \| Tablica interaktywna – Gimn. \| 4.999,00 \| 1 \| „ \| \| 55. \| Piec konw.-par. - Gimn. \| 8.900,00 \| 1 \| „ \| \| 56. \| Ulica Konopnickiej \| 281.551,24 \| 1 \| \| \| 57. \| Ulica Mickiewicza \| 707.289,27 \| 1 \| \| \| 58. \| Ulica Boczna \| 302.122,16 \| 1 \| \| \| 69. \| Ulica Krótka \| 134.018,32 \| 1 \| \| \| 60. \| Ulica Krasińskiego \| 265.162,37 \| 1 \| \| \| 61. \| Pomnik z Samolotem w Rynku \| 648.875,81 \| 1 \| \| \| 62. \| System monitoringu wizyjnego w Rynku \| 40.414,94 \| 1 \| \| \| 63. \| Obieraczka do ziemienników \| 4.239,00 \| 1 \| \| \| 64. \| Pomieszc. gosp. w SP Radomyśl W. \| 4.090,66 \| 1 \| \| \| 65. \| Tablica interakt. Gimnazjum \| 5.500,01 \| 1 \| \| \| 66. \| Ulica Curylły \| 357.330,50 \| 1 \| \| \| 67. \| Drogi i chodniki na stadionie \| 330.917,98 \| 1 \| \| \| 68. \| Boisko główne \| 374.108,21 \| 1 \| \| \| 69. \| Boisko boczne \| 161.291,04 \| 1 \| \| \| 70. \| Boisko treningowe \| 58.130,45 \| 1 \| \| \| 71. \| Ulica Bojanowskiego \| 298.601,50 \| 1 \| \| \| 72. \| Szambo kanalizacyjne na stadionie \| 11.167,08 \| 1 \| \| \| 73. \| Ulica Piekarska \| 310.806,82 \| 1 \| \| \| 74. \| Altana \| 89.825,17 \| 1 \| \| \| 75. \| Ulica Zasowska \| 368.853,88 \| 1 \| \| \| 76. \| Ulica Polna \| 515.499,46 \| 1 \| \| \| 77. \| Szlak Pieszy z Parkingiem \| 212.030,67 \| 1 \| \| \| 78. \| Ulica Dąbrowskiej \| 74.475,44 \| 1 \| \| \| 79. \| Kopiarka Ricoh (SP) \| 5.289,00 \| 1 \| \| \| 80. \| Patelnia elektryczna (SP) \| 4.250,88 \| 1 \| \| \| 81. \| Sprzęt nagłośniający (SP) \| 5.364,00 \| 1 \| \| \| 82. \| Zestaw interaktywny (Gimn.) \| 6.000,00 \| 1 \| \| \| 83. \| Targowisko stałe \| 786.142,54 \| 1 \| \| \| 84. \| Ulica Nowa \| 309.499,64 \| 1 \| \| \| 85. \| Ul. Matuli \| 249.168,21 \| 1 \| \| \| 86. \| Multitablica TS -5080 (Gimn.) \| 3.899,00 \| 1 \| \| \| 87. \| Multitablica TS – 6080 (Gimn.) \| 3899,00 \| 1 \| \| Razem: 37.767.531,05 2. Dąbie \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł. \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------------------------\|----------------\|-------\|-------\| \| 1. \| Remiza OSP \| 405.295,39 \| 1 \| \| \| 2. \| Szkoła Podstawowa \| 1.136.101,84 \| 1 \| \| \| 3. \| Wodociąg “Dąbie” \| 988.673,33 \| 1 \| \| \| 4. \| Droga Dąbie-Zagrody \| 819.882,35 \| 1 \| \| \| 5. \| Patelnia elektryczna \| 3.500,00 \| 1 \| \| \| 6. \| Ogrodzenie \| 31.874,72 \| 1 \| \| \| 7. \| Boisko sportowe \| 6.000,00 \| 1 \| \| \| 8. \| Szlaki piesze \| 244.799,33 \| 1 \| \| \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------------------------\|---------------\|-------\|----------------\| \| 9 \| Droga Dąbie w kierunku na kurniki „Granica” \| 174.176,27 \| 1 \| \| \| 10 \| Witacz Gminy \| 6.999,99 \| 1 \| \| \| 11 \| Kontener mieszkalny \| 3.977,50 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 3.821.280,72 \| 1 \| \| ### 3. Dąbrówka Wiślocka \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------------------------\|---------------\|-------\|----------------\| \| 1 \| Budynek Szkolny \| 248.179,73 \| 1 \| \| \| 2 \| Budynek gospod. \| 2.799,30 \| 1 \| \| \| 3 \| Wodociąg Dąbr.Wiślocka \| 362.389,00 \| 1 \| \| \| 4 \| Nowy Dom Strażaka \| 302.195,89 \| 1 \| \| \| 5 \| Zmywarka \| 5.399,70 \| 1 \| \| \| 6 \| Ogrodzenie \| 30.000,00 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 950.963,62 \| \| \| ### 4. Dulcza Mała \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------------------------\|---------------\|-------\|----------------\| \| 1 \| Remiza OSP \| 122.630,37 \| 1 \| \| \| 2 \| Szkoła Podstawowa \| 475.738,28 \| 1 \| \| \| 3 \| Sieć wodociągowa \| 25.980,08 \| 1 \| Przysiółek “Góra” \| \| 4 \| Wodociąg Dulcza Mała \| 758.012,00 \| 1 \| \| \| 5 \| Droga gminna Radomyśl-Dąbrowa Tarnowska \| 3.400,00 \| 1 \| \| \| 6 \| Droga RW-Dulcza Mała \| 49.700,00 \| 1 \| \| \| 7 \| Droga Gminna DM-Zaluże \| 66.288,00 \| 1 \| \| \| 8 \| Parking wiejski \| 41.796,00 \| 1 \| \| \| 9 \| Szlaki piesze \| 424.376,42 \| 1 \| \| \| 10 \| Boisko sportowe \| 222.572,89 \| 1 \| \| \| 11 \| Wiata przystankowa \| 35.659,52 \| 4 \| \| \| 12 \| Droga Pub..Dulcza Mała-Budy w kier. cmentarza \| 55.317,45 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 2.281.471,01 \| \| \| ### 5. Dulcza Wielka \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|----------------------------------------------------\|---------------\|-------\|----------------\| \| 1 \| Budynek Szkolny \| 805.404,38 \| 1 \| \| \| 2 \| Dom Nauczyciela \| 11.515,00 \| 1 \| \| \| 3 \| Dom Nauczyciela \| 11.421,00 \| 1 \| \| \| 4 \| Budynek Mieszkalny \| 4.030,00 \| 1 \| \| \| 5 \| Budynek LZS \| 323.279,93 \| 1 \| \| \| 6 \| Budynek gosp. \| 2.050,00 \| 1 \| \| \| 7 \| Budynek handlowy \| 22.100,00 \| 1 \| \| \| 8 \| Remiza OSP \| 36.895,00 \| 1 \| \| \| 9 \| Wodociąg DW “Poręby” \| 83.393,94 \| 1 \| \| \| 10 \| Wodociąg Dulcza Wielka \| 1.267.216,00 \| 1 \| \| \| 11 \| Patelnia elektryczna \| 5.500,00 \| 1 \| \| \| 12 \| Droga gminna “Poręby” \| 45.246,00 \| 1 \| \| \| 13 \| Droga Gminna - Podlesie \| 336.483,64 \| 1 \| \| \| 14 \| Zmywarka do naczyń \| 6.478,20 \| 1 \| \| \| 15 \| Kopiarka \| 3.980,00 \| 1 \| \| \| 16 \| Wiata przystankowa \| 5.000,00 \| 1 \| \| \| 17 \| Droga Dulcza Wielka-Janowiec \| 1.317.639,99 \| 1 \| \| \| 18 \| Boisko sportowe \| 80.319,02 \| 1 \| \| \| 19 \| Witacz Gminy \| 7.000,00 \| 1 \| \| \| 20 \| Wiata przystankowa \| 24.538,50 \| 5 \| \| \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|--------------------------------------\|---------------\|-------\|-------\| \| 1 \| Droga Dulcza W.- Łęg \| 116.049,69 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 4.515.540,29 \| \| \| ### 6. Partynia \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|--------------------------------------\|---------------\|-------\|-------\| \| 1 \| Budynek szkolny \| 1.162.696,36 \| 1 \| \| \| 2 \| Dom Strażaka \| 124.605,19 \| 1 \| \| \| 3 \| Droga Partynia-Schabowiec \| 136.736,60 \| 1 \| \| \| 4 \| Ogrodzenie szkolne \| 19.758,68 \| 1 \| \| \| 5 \| Kanalizacja sanitarna \| 2.624.015,00 \| 1 \| \| \| 6 \| Sztandar szkoły \| 5.500,20 \| 1 \| \| \| 7 \| Sieć drenarska \| 1.178.056,00 \| 1 \| \| \| 8 \| Kosiarka \| 7.999,00 \| 1 \| \| \| 9 \| Kopiarka \| 4.499,99 \| 1 \| \| \| 10 \| Oczyszczalnia ścieków nowa \| 2.832.488,67 \| 1 \| \| \| 11 \| Droga Partynia - Biesów \| 1.374.787,64 \| 1 \| \| \| 12 \| Wiata przystankowa \| 36.000,00 \| 4 \| \| \| 13 \| Ścieżka rowerowa \| 708.106,98 \| 1 \| \| \| 14 \| Wiata przystankowa \| 5.000,00 \| 1 \| \| \| 15 \| Zmywarka uniwersalna \| 5.082,36 \| 1 \| \| \| 16 \| Biologiczne przydomowe. oczyszczalnie\| 180.037,10 \| 16 \| \| \| 17 \| Droga Partynia za kanałem \| 57.891,48 \| 1 \| \| \| 18 \| Chodnik dla pieszych \| 205.910,86 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 10.669.172,11 \| \| \| ### 7. Pień \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|--------------------------------------\|---------------\|-------\|-------\| \| 1 \| Remiza OSP \| 56.000,84 \| 1 \| \| \| 2 \| Budynek szkolny-ośrodek rewalidacyjny\| 316.648,54 \| 1 \| \| \| 3 \| Budynek gospodarczy \| 12.419,70 \| 1 \| \| \| 4 \| Budynek mieszkalny \| 8.800,00 \| 1 \| \| \| 5 \| Sieć wodociągowa Jamy-Pień \| 566.843,08 \| 1 \| \| \| 6 \| Ogrodzenie szkolne \| 468,00 \| 1 \| \| \| 7 \| Droga gminna \| 46.280,00 \| 1 \| \| \| 8 \| Kontener mieszkaniowy \| 3.977,50 \| 1 \| \| \| 9 \| Chodnik dla pieszych \| 274.073,02 \| 1 \| \| \| 10 \| Wiata przystankowa \| 4.907,70 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 1.290.418,38 \| \| \| ### 8. Podborze \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|--------------------------------------\|---------------\|-------\|-------\| \| 1 \| Budynek szkolny \| 887.421,18 \| 1 \| \| \| 2 \| Sieć wodociągowa Zgórsko-Podborze \| 624.714,25 \| 1 \| \| \| 3 \| Budynek LZS Podborze, OSP Podborze \| 277.037,20 \| 1 \| \| \| 4 \| Obelisk Ofiar II Wojny Światowej \| 22.314,61 \| 1 \| \| \| 5 \| Droga Podborze-Podlesie \| 65.587,00 \| 1 \| \| \| 6 \| Zmywarka \| 6.259,99 \| 1 \| \| \| 7 \| Patelnia \| 4.344,99 \| 1 \| \| \| 8 \| Smietnik SP \| 10.391,95 \| 1 \| \| \| 9 \| Boisko wielofunkcyjne \| 186.570,86 \| 1 \| \| ### 9. Zgórsko \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|--------------------------------------------------------------------------------\|----------------\|-------\|-------\| \| 1 \| Kanalizacja sanitarna \| 1.127.873,50 \| 1 \| \| \| 2 \| Budynek agronomówki \| 38.808,00 \| 1 \| \| \| 3 \| Dom Ludowy w Podborzu dla potrzeb Zgórsko dla OSP i LZS \| 227.211,14 \| 1 \| \| \| 4 \| Wiata przystankowa \| 27.000,00 \| 3 \| \| \| 5 \| Tablica pamiątkowa 900-lecie Zgórsko \| 7.134,00 \| 2 \| \| \| 6 \| Boisko sportowe \| 276.168,20 \| 1 \| \| \| 7 \| Witacz Gminy \| 7.676,74 \| 1 \| \| \| 8 \| Kontener - LZS Zgórsko \| 6.210,00 \| 1 \| \| \| 9 \| Garaż OSP \| 9.471,50 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 1.727.553,08\| \| \| ### 10. Ruda \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|--------------------------------------------------------------------------------\|----------------\|-------\|-------\| \| 1 \| Remiza OSP \| 96.413,11 \| 1 \| \| \| 2 \| Budynek szkolny \| 2.966.037,65 \| 1 \| \| \| 3 \| Budynek mieszkalny-dom nauczyciela \| 5.170,00 \| 1 \| \| \| 4 \| Budynek gosp. – duży \| 9.360,70 \| 1 \| \| \| 5 \| Ośrodek Zdrowia \| 185.759,06 \| 1 \| \| \| 6 \| Ogrodzenie szkoły \| 21.525,51 \| 1 \| \| \| 7 \| Wodociąg Ruda \| 1.002.678,71 \| 1 \| \| \| 8 \| Budynek Mieszkalny \| 15.000,00 \| 1 \| \| \| 9 \| Budynek gospodarczy \| 7.500,00 \| 1 \| \| \| 10 \| Droga Ruda - Biesów \| 83.886,00 \| 1 \| \| \| 11 \| Boisko sportowe \| 138.878,07 \| 1 \| \| \| 12 \| Wiaty przystankowe \| 29.630,80 \| 6 \| \| \| 13 \| Droga w kierunku na Węglarza \| 84.922,70 \| 1 \| \| \| 14 \| Witacz Gminy \| 6.999,99 \| 1 \| \| \| 15 \| Oświetlenie uliczne \| 15.144,03 \| 1 \| \| \| 16 \| Zmywarka uniwersalna \| 5.082,36 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 4.673.988,69\| \| \| ### 11. Zdzierzec \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|--------------------------------------------------------------------------------\|----------------\|-------\|-------\| \| 1 \| Wiejski Dom Kultury \| 429.195,39 \| 1 \| \| \| 2 \| Budynek szkolny \| 403.266,23 \| 1 \| \| \| 3 \| Zbiornik gospodarczy \| 10.648,00 \| 1 \| \| \| 4 \| Ogrodzenie \| 17.806,11 \| 1 \| \| \| 5 \| Sieć wodociągowa \| 247.566,00 \| 1 \| \| \| 6 \| Zmywarka \| 6.599,98 \| 1 \| \| \| 7 \| Patelnia \| 4.099,20 \| 1 \| \| \| 8 \| Wiata przystankowa \| 18.060,77 \| 2 \| \| \| 9 \| Boisko wielofunkcyjne \| 141.840,17 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 1.279.081,85\| \| \| ### 12. Żarówka \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|---------------------------------\|----------------\|-------\|-------\| \| 1 \| Remiza OSP \| 63.865,50 \| 1 \| \| \| 2 \| Zbiornik gospodarczy \| 5.566,00 \| 1 \| \| \| 3 \| Budynek handlowy \| 18.800,00 \| 1 \| \| \| 4 \| Budynek szkolny \| 699.038,76 \| 1 \| \| \| 5 \| Budynek gosp. \| 13.978,90 \| 1 \| \| \| 6 \| Ogrodzenie szkolne \| 1.409,00 \| 1 \| \| \| 7 \| Wodociąg Żarówka \| 695.587,39 \| 1 \| \| \| 8 \| Sieć drenarska \| 747.780,00 \| 1 \| \| \| 9 \| Patelnia elektryczna \| 5.063,00 \| 1 \| \| \| 10 \| Zmywarka -szkola \| 7.600,60 \| 1 \| \| \| 11 \| Wiata przystankowa \| 18.000,00 \| 2 \| \| \| 12 \| Obieraczka SP \| 4.239,00 \| 1 \| \| \| 13 \| Ścieżka rowerowa \| 197.861,35 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 2.478.789,50\| \| \| ### 13. Janowiec \| Lp. \| Rodzaj obiektu \| Wartość w mln zł \| Ilość \| Uwagi \| \|-----\|-----------------------------------------------------\|------------------\|-------\|-------\| \| 1. \| Budynek szkolny i gosp. \| 266.926,76 \| 1 \| \| \| 2. \| Ogrodzenie szkolne \| 5.823,00 \| 1 \| \| \| 3. \| Wodociąg Janowiec \| 455.535,00 \| 1 \| \| \| 4. \| Zbiornik gospodarczy \| 9.922,00 \| 1 \| \| \| 5. \| Dom strażaka \| 214.301,56 \| 1 \| \| \| 6. \| Zmywarka \| 6.823,00 \| 1 \| \| \| 7. \| Wiata przystankowa \| 18.000,00 \| 2 \| \| \| 8. \| Droga Janowiec-Żarówka \| 245.355,13 \| 1 \| \| \| 9. \| Witacz Gminy \| 7.676,75 \| 1 \| \| \| 10. \| Biologiczne Przydomowe oczyszczalnie ścieków \| 586.121,68 \| 52 \| \| \| 11. \| Chodnik dla pieszych \| 274.400,86 \| 1 \| \| \| 12. \| Kopiarka RICOH \| 3690,00 \| 1 \| \| \| \| Razem \| 2.093.575,74** \| \| \| III. Wierzytelności gminy na koniec 2013 roku przedstawiają się następująco: \| Lp \| Wyszczególnienie \| Kwota w zł, gr \| Uwagi: \| \|----\|----------------------------------------------------------------------------------\|----------------\|--------\| \| 1. \| Bieżące i krótkoterminowe lokaty bankowe \| 0,00 \| \| \| 2. \| Należności wobec gminy pozostałe do zapłaty, \| \| \| \| \| w tym zaległości (Rb-27S) \| 964.430,79 \| \| \| \| \| 619.673,35 \| \| \| 3. \| Nadpłaty (Rb-27S) \| 30.715,87 \| \| Podejmowane są działania egzekucyjne mające na celu likwidację zaległości wobec gminy, poprzez wysyłanie upomnień, sporządzanie tytułów wykonawczych i składanie wniosków o wpisy do hipotek przymusowych do ksiąg wieczystych. \| Lp \| Wyszczególnienie \| Kwota w zł, gr \| Uwagi: \| \|----\|----------------------------------------------------------------------------------\|----------------\|--------\| \| 4. \| Akcje i udziały: \| \| \| \| \| a) WSK”PZL-Mielec” Spółka Akcyjna w upadłości \| 14.500,00 \| \| \| \| b) Tarnowska Agencja Rozwoju Regionalnego w Tarnowie \| 8.000,00 \| \| \| \| c) Rolno-Towarowy Rynek Hurtowy „Giełda Tarnowska” Spółka Akcyjna \| 5.000,00 \| \| \| \| \| 1.500,00 \| \| \| 5. \| Zobowiązania gminy według tytułów dłużnych (kredyty i pożyczki długoterminowe): \| \| \| \| \| a) „Spłata rat wcześniejszej zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz planowane deficyty” \| 6.215.186,00 \| BS \| \| \| b) „Remont dróg gminnych i inwestycje drogowe” \| 4.774.513,00 \| BS \| \| \| c) „Remont dróg gminnych i inwestycje drogowe” \| 240.000,00 \| ING \| \| \| d) „Budowa sieci kanalizacji sanitarnej i deszczowej wraz z pompowniami i przylężcami w miejscowości Radomyśl Wielki i Zdziarzec” \| 280.000,00 \| ING \| \| \| e) „Budowa biologicznych przydomowych oczyszczalni ścieków” \| 580.673,00 \| NFOŚ i GW \| \| \| \| 340.000,00 \| \| IV. Dochody uzyskane ze sprzedaży, najmu, dzierżawy i użytkowania mienia komunalnego: \| L.p \| Wyszczególnienie \| 2012 (stan na 31.12) \| 2013 (stan na 31.12) \| \|-----\|----------------------------------------------------------------------------------\|----------------------\|----------------------\| \| 1. \| Wpływy ze sprzedaży składników majątkowych /0870/ \| 262.239,36 \| 13.143,60 \| \| 2. \| Wpływy z dzierżawy nieruchomości rolnych /0750/ \| 10.332,06 \| 10.689,96 \| \| 3. \| Wpływy z wynajmu hali sportowej i sal /0750/ \| 22.532,41 \| 9.065,04 \| \| 4. \| Wpływy z dzierżawy garaży, działek pod garaże i usługi handlowe, z czynszów za lokale, za reklamę oraz zwrotu za media (gaz, energia, woda )/0750/ \| 455.730,89 \| 447.072,08 \| \| 5. \| Wpływy z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /0760/ \| 38.011,90 \| 9.191,01 \| \| 6. \| Wpływy z tytułu odpłatnego nabycia prawa własności oraz prawa użytkowania wieczystego nieruchomości /0770/ \| 20.175,75 \| 110.198,58 \| \| 7. \| Wpływy za wieczyste użytkowanie nieruchomości /0470/ \| 24.004,20 \| 24.963,99 \| \| 8. \| Pozostałe wpływy /korzystanie z urządzeń na targowicy, koszty upomnień, odsetki i inne/ /0690, 0920, 0970/ \| 18.760,76 \| 6.169,86 \| \| \| Razem \| 851.787,33 \| 630.494,12 \| Kwota 455.730,89 zł zawiera wpływy z czynszów za lokale użytkowe i mieszkalne, zwroty za media w wysokości 407.384,06 zł (ADM), które stanowią przychody ZGK i M w Radomyslu Wielkim Kwota 447.072,08 zł zawiera wpływy z czynszów za lokale użytkowe i mieszkalne, zwroty za media w wysokości 378.794,34 zł (ADM), które stanowią przychody ZGK i M w Radomyslu Wielkim \| PRZYCHODY \| PLAN 2013 R. \| WYKONANIE W ZŁ I GR. \| WYKONANIE W % \| \|--------------------------------------------------------------------------\|--------------\|----------------------\|---------------\| \| Dotacje z budżetu gminy: \| \| \| \| \| 1. Dotacja podmiotowa z budżetu dla instytucji kultury \| 750 130,00 \| 731 823,06 \| 97,56% \| \| 2. Dotacja celowe \| 705 130,00 \| 705 130,00 \| 100,00% \| \| a). dotacja celowa z budżetu na zakup projektora \| 10 000,00 \| 10 000,00 \| 100,00% \| \| b).dotacja celowa z budżetu na zadania inwestycyjne - dostawa trybun na boisko sportowe w Dulczy W. \| 35 000,00 \| 16 693,06 \| 47,69% \| \| 3. Środki przyznanej pomocy w ramach działania 413 "Odnowa i rozwój wsi" objętego PROW \| 0 \| 18 102,00 \| 100,00% \| \| Dostawa trybun na boiska sportowego w Dulczy W. \| \| \| \| \| Przychody z działalności kulturalnej/sprzedaż usług edukacyjno-artystycznych, wynajem sceny. \| 33 145,00 \| 33 144,70 \| 100,00% \| \| Pozostałe przychody operacyjne/darowizny, sponsoring, amortyzacja i inne/ \| 11 984,00 \| 11 984,25 \| 100,00% \| \| Program Biblioteki Narodowej-zakup nowości wydawniczych dla bibliotek \| 6 500,00 \| 6 500,00 \| 100,00% \| \| Razem \| 801 759,00 \| 801 554,01 \| 99,97% \| \| Środki pieniężne na r-ch bankowym \| BO 54,57 \| BZ 2 298,16 \| \| \| Koszty \| Plan \| Wykonanie zł i gr. \| Wykonanie % \| \|------------------------------------------------------------------------\|--------------\|----------------------\|-------------\| \| Wynagrodzenia osobowe /ubezpieczenia społeczne, fundusz pracy, świadczenia na rzecz pracowników, fundusz nagród, nagrody jubileuszowe/ \| 491 140,00 \| 491 140,16 \| 100,00% \| \| Wynagrodzenia bezosobowe /umowy zlecenia, umowy o dzieło/ \| 43 732,00 \| 43 732,00 \| 100,00% \| \| Materiały i wyposażenie /artykuły biurowe, środki czystości, zakup czasopism, wyposażenie dla biblioteki i centrum, drukarka, stroje dla zespołów tanecznych, materiały dekoracyjne, wyżywienie dla uczestników imprez/ \| 12 258,00 \| 12 257,88 \| 100,00% \| \| Koszty energii \| 17 939,00 \| 17 938,65 \| 100,07% \| \| Usługi obce /wyjmianem lokatu, usługi pocztowo-telekomunikacyjne, remonty i naprawa sprzętu i wyposażenia, poligraficzne, akustyczne, artystyczno-techniczne, muzyczne, elektryczne, gastronomiczne, edukacyjne, transportowe i inne/ \| 133 030,00 \| 133 030,09 \| 100,00% \| \| Podatki i opłaty /podatek od nieruchomości, opłaty RTV/ \| 6 237,00 \| 6 237,00 \| 100,00% \| \| Podróże służbowe \| 4 371,00 \| 4 371,38 \| 100,00% \| \| Pozostałe koszty /nagrody w konkursach, w tym konkurs wielca dożytkowego gminnego, konkursy recytatorskie, plastyczne, konkurs piosenki religijnej, konkurs na stroiki i szopki świąteczne, ubezpieczenia mienia/ \| 20 699,00 \| 20 631,82 \| 99,68% \| \| Księgozbiór /finansowany ze środków Bibli.Narod./ \| 10 000,00 \| 10 000,00 \| 100,00% \| \| Księgozbiór /finansowany ze środków Bibli.Narod./ \| 6 500,00 \| 6 500,00 \| 100,00% \| \| Koszty zadanie inwestycyjnego zakup projektora. \| 10 000,00 \| 10 000,00 \| 100,00% \| \| Koszty zadanie inwestycyjnego -dostawa trybun na boisko sportowe w Dulczy Wielkiej \| 35 000,00 \| 16 693,06 \| 47,69% \| \| Koszty zadanie inwesty.dostawa trybun na boisko z środków pomocowych w ramach działania 413 \| 0 \| 18 102,00 \| 100,00% \| \| Amortyzacja \| 10 853,00 \| 32 223,42 \| 296,91% \| \| Razem \| 801 759,00 \| 822 857,48 \| 102,63% \| Wyniki finansowy strata - 21 303,45zł.** Radomyśl Wielki dn.21.02.2014r. Wyjaśnienie dotyczące wykonania planu finansowego za 2013r. Różnica pomiędzy wykonaniem planu przychodów i planu kosztów w kwocie: 21303,45zł. wynika z amortyzacji środków trwałych przyjętych przed 1stycznia 2012r. oraz z zaliczenia do kosztów 2013r. faktur za energię otrzymanych w styczniu 2014r. dotyczących listopada i grudnia 2013r. Stan należności i zobowiązań Samorządowego Centrum Kultury i Bibliotek w Radomyślu Wielkim wg. stanu na 31.12.2013r. \| \| Należności \| Kwota \| \|---\|-----------------------------\|-------\| \| 1.\| Należności wymagalne \| 0,00 \| \| 2.\| Należności pozostałe \| 6,48 \| \| \| Zobowiązania \| Kwota \| \|---\|----------------------------\|-------\| \| 1.\| Zobowiązania wymagalne \| 0,00 \| \| 2.\| Zobowiązania pozostałe \| 111,10\|	da37abcc-d5df-492f-943f-c40d1e76cffa	finepdfs	1.644531	CC-MAIN-2024-46	https://www.radomyslwielki.pl/upload/files/rada_miejska/spra%20z%20wyk%202013%20r..pdf	2024-11-14T21:09:52+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477395538.95/warc/CC-MAIN-20241114194152-20241114224152-00691.warc.gz	877,226,753	0.9993	0.999911	0.999911	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "u...	pol_Latn	{}	true	[ 2422, 5226, 7807, 10760, 13850, 16861, 18152, 20855, 24242, 27282, 28403, 30165, 34667, 38398, 49355, 51512, 54410, 55987, 58300, 60595, 61230, 63437, 66553, 71682, 75184, 77865, 83366, 87788, 90536, 93773, 96048, 97111, 103287, 106214, 107213, 1...	2	0
Skarbiec Małych i Średnich Spółek 30.04.2020 Polityka inwestycyjna * akcje najlepszych polskich małych i średnich spółek * polityka inwestycyjna bazuje na analizie fundamentalnej * inwestycje w segment najlepiej przygotowany do skorzystania ze wzrostu PKB Subfundusz Skarbiec Małych i Średnich Spółek umożliwia zainwestowanie w polskie spółki, które w największym stopniu korzystają z ożywienia gospodarczego i działają w sektorach, gdzie potencjał wzrostu jest największy. Subfundusz inwestuje przede wszystkim w akcje spółek wchodzących w skład indeksów mWIG40 i sWIG80. Wyróżnikiem funduszu, jest wysoka waga przypisywana płynności walorów nabywanych do portfela. Dla kogo * Dla inwestora poszukującego zysków w segmencie najlepiej przygotowanym do skorzystania ze wzrostu PKB Polski. * Dla inwestora poszukującego aktywnie zarządzanego subfunduszu opartego na selektywnym i fundamentalnym doborze akcji. * Rekomendowany inwestorom zainteresowanym długoterminowym oszczędzaniem przy wykorzystaniu potencjału wzrostowego akcji małych i średnich spółek, oczekującym wysokiego zysku z inwestycji (wyższego niż oferowany przez fundusze zrównoważone i tradycyjne fundusze akcyjne) i akceptującym wysokie ryzyko inwestycyjne. * Dla inwestora przypisującego większą wagę do płynności walorów nabywanych przez fundusz inwestycyjny. * Mającego co najmniej 3-4 letni okres inwestycyjny. Historia 1 miejsce 2 miejsce 22 lat Najlepsze TFI 2017 roku Gazeta Parkiet Najlepsze TFI 2018 i 2017 roku Gazeta Rzeczpospolita Skarbiec na rynku TFI w Polsce od 1997 Istotne informacje Początek działalności: 20.06.2007 Informacje o zarządzającym: Michał Stalmach (od 10.2017) Wielkość subfunduszu: 178 mln PLN Wartość jednostki uczestnictwa: 119,59 PLN Minimalna pierwsza / kolejna wpłata: 100 PLN / 50 PLN Maksymalna opłata manipulacyjna: 5,5% Limit opłaty stałej za zarządzanie: 3,0% Limit opłaty zmiennej za zarządzanie: 25% od wyniku Subfunduszu ponad benchmark Rachunek nabyć w PLN: 32 1140 1010 0000 5185 0800 1002 Benchmark: 10% 3-miesięczny WIBID + 90% mWIG40, pomniejszony o procentowo wyrażony koszt wynagrodzenia stałego Towarzystwa za zarządzanie Subfunduszem Poziom ryzyka niższe ryzyko wyższe ryzyko Wyniki Najlepszy Asset w swoich kategoriach Gazeta Parkiet 02.2020 2 największe niezależne TFI w Polsce Michał Stalmach zarządzający TOP 10 dane na 31.12.2019 Skarbiec Małych i Średnich Spółek 30.04.2020 Jest analitykiem z wieloletnim doświadczeniem. Karierę zawodową rozpoczął w DM BOŚ, gdzie zajmował stanowisko analityka. W Nationale-Nederlanden PTE pracował jako Młodszy Zarządzający Portfelem Akcji. W Skarbcu TFI zarządza funduszem Skarbiec Małych i Średnich spółek oraz częścią akcyjną funduszu Skarbiec III Filar. Michał jest absolwentem Akademii Leona Koźmińskiego, gdzie z wyróżnieniem ukończył kierunek Finanse i Bankowość. Posiada licencję maklera papierów wartościowych. Jest uczestnikiem programu CFA. Michał Stalmach zarządzający funduszem został uznany przez Gazetę Parkiet najbardziej obiecującym zarządzającym młodego pokolenia. Zarówno w 2019 roku jak i w 2020 roku subfundusz Skarbiec – Małych i Średnich Spółek Zarządzany przez Michała Stalmacha został nagrodzony nagrodą Alfa dla najlepszego funduszu akcji małych i średnich spółek. Aktywa dane na 30.04.2020 sektor udział Dodatkowa informacja * Zdobywca ALFY 2018 i w 2019 w kategorii najlepszy fundusz akcji małych i średnich spółek * Subfundusz inwestuje w polskie spółki, które w największym stopniu korzystają z ożywienia gospodarczego i działają w sektorach, gdzie potencjał wzrostu jest największy. Preferencja spółek prywatnych, ze względu na często bardziej efektywnie zarządzanie, jak również dłuższy staż zarządzających ich menedżerów. Duży nacisk na track reckord zarządów spółek. * Subfundusz Skarbiec Małych i Średnich Spółek jest portfelem skoncentrowanym, obejmującym ok. 30 - 40 spółek. Taka polityka inwestycyjna subfunduszu jest konsekwencją oportunistycznego podejścia polegającego na selektywnym wyborze ograniczonej liczby spółek o najwyższym, potencjale wzrostu. Drugim istotnym kryterium wyboru spółek jest ich płynność oraz zasada, że akcje najczęściej trudniej sprzedać niż kupić. To właśnie obroty są często pierwszym kryterium przy analizie nowych inwestycji. Realizowana strategia inwestycyjna charakteryzuje się istotnymi odchyleniami od benchmarku przy zachowaniu odpowiednio wysokiego profilu płynności funduszu. * Selekcja oparta na 4 filarach: spółki innowacyjne o globalnym zasięgu sprzedaży, liderzy w swoich sektorach, ekspozycja na rosnącą siłę nabywczą polskiego konsumenta, podmioty, które mogą być celem przejęć. Konserwatywne podejście do spółek z problemami ("spadających noży") oraz o profilu działalności silniej nastawionym na czynniki pozostające poza kontrolą zarządów (m.in. branże silnie regulowane). Portfel subfunuszu, w części do 10% portfela, może być uzupełniany o akcje firm zagranicznych z rynków rozwiniętych (głównie USA), przede wszystkim w spółki wpisujące się w globalne trendy, której to ekspozycji nie dałoby się zbudować w kraju. Powyższa część może być w szczególności wykorzystywana do zarządzania płynnością. * * Wyróżnikiem funduszu, jest wysoka waga przypisywana do płynności walorów nabywanych do portfela. Jest to niezwykle istotne w momentach, gdy następuje osłabienie sentymentu lub pojawiają się nagłe korekty bądź okazje rynkowe. * Skarbiec Małych i Średnich Spółek osiągnął wynik 23% w 2019 roku i był najlepszym funduszem w swojej grupie. Infolinia: 22 588 18 43 Dane na dzień 30.04.2020. Wykresy i wyniki stanowią opracowania własne SKARBIEC TFI SA. Subfundusz wydzielony w ramach SKARBIEC FIO. Wymagane prawem informacje dotyczące Subfunduszu, w tym o czynnikach ryzyka inwestycyjnego, znajdują się w prospekcie informacyjnym SKARBIEC FIO i kluczowych informacjach dla inwestora dostępnych w siedzibie SKARBIEC TFI SA, w serwisie skarbiec.pl i w sieci sprzedaży. Subfundusz nie gwarantuje realizacji określonego celu i wyniku inwestycyjnego, a uczestnik ponosi ryzyko utraty części wpłaconych środków. Prezentowane wyniki inwestycyjne nie stanowią gwarancji osiągnięcia podobnych wyników w przyszłości, są wynikiem inwestycyjnym osiągniętym w konkretnym okresie historycznym. Tabela opłat manipulacyjnych oraz informacje o podatku bezpośrednio obciążającym dochód z inwestycji dostępne są pod numerem infolinii: (22) 588 18 43, w serwisie skarbiec.pl. Subfundusz może lokować więcej niż 35% aktywów w papiery wartościowe emitowane, poręczone lub gwarantowane przez Skarb Państwa, NBP, jednostkę samorządu terytorialnego, państwa członkowskie UE lub OECD inne niż państwa członkowskie lub Rzeczpospolitą Polską, pod warunkiem, że papier wartościowy, emitent, poręczyciel lub gwarant posiada co najmniej rating inwestycyjny nadany przez co najmniej jedną z renomowanych agencji ratingowych. Wartość aktywów netto cechuje się dużą zmiennością ze względu na skład portfela inwestycyjnego lub na stosowane techniki zarządzania.	<urn:uuid:0dc4a9f0-8d6c-41d4-ba54-e3b960ff2a6d>	finepdfs	1.535156	CC-MAIN-2020-24	https://www.skarbiec.pl/download/b937384a573b94c4d7cc6004c496f919	2020-06-03T22:56:31+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-24/segments/1590347436466.95/warc/CC-MAIN-20200603210112-20200604000112-00281.warc.gz	897,762,507	0.999959	0.999978	0.999978	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2328, 7016 ]	33	0
Wykonawcy uczestniczący w postępowaniu Dotyczy: postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego na realizację zadania pn. „Ubezpieczenie mienia i odpowiedzialności Zamawiającego”. INFORMACJA Z SESJI OTWARCIA OFERT Zgodnie z art. 86 ust. 5 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych (Dz. U. 2017 r., poz. 1579) informuję, że: 1. Otwarcie ofert odbyło się w dniu 13 kwietnia 2018 roku o godzinie 10$^{15}$ w Urzędzie Gminy Rypin, ul. Lipnowska 4, sala narad p. nr 16. 2. Kwota jaką Zamawiający zamiarza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia wynosi dla części I - 145 000,00 zł, dla części II – 160.000,00 zł i dla części III – 11.000,00 zł. 3. Do wyznaczonego terminu składnia ofert, oferty złożyli następujący Wykonawcy: \| Lp. \| Nazwa i adres Wykonawcy \| część I zamówienia \| część II zamówienia \| część III zamówienia \| \|-----\|-------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------------------\| \| \| \| cena łączna (w PLN) \| liczba punktów za zaakceptowanie klauzul dodatkowych \| liczba punktów za pozostałe kryteria \| cena łączna (w PLN) \| liczba punktów za zaakceptowanie klauzul dodatkowych \| Liczba punktów za zniżkę za niską szkodowość \| cena łączna (w PLN) \| liczba punktów za zaakceptowanie klauzul dodatkowych \| \| 1 \| COMPENSA TUSA VIG ODDZIAŁ W PŁOCKU ul. Miodowa 1 09-400 Płock \| brak oferty na I część zamówienia \| \| \| brak oferty na II część zamówienia \| \| \| 6 168,00 zł \| 0,00 pkt \| \| 2 \| CONCORDIA POLSKA Towarzystwo Ubezpieczeń Wzajemnych Oddział w Bydgoszczy ul. Unii Lubelskiej 4C 85-059 Bydgoszcz \| brak oferty na I część zamówienia \| \| \| 143 862,00 zł \| 14,00 pkt \| 0,00 pkt \| 8 289,00 zł \| 6,00 pkt \| \| \| Nazwa i adres \| Cena (zł) \| Pkt 1 \| Pkt 2 \| Pkt 3 \| Pkt 4 \| Pkt 5 \| Pkt 6 \| \|---\|---------------\|-----------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\|-------\| \| 3 \| Sopockie Towarzystwo Ubezpieczeń ERGO HESTIA S.A. z siedzibą w Sopocie ul. Hestii I Przedstawicielstwo Korporacyjne w Toruniu ul. Szosa Chełmińska 146b,87-100 Toruń \| 99 273,00 zł \| 9,00 pkt \| 10,95 pkt \| 124 188,00 zł \| 9,50 pkt \| 0,00 pkt \| brak oferty na III część zamówienia \| \| 4 \| UNIQA TOWARZYSTWO UBEZPIECZEŃ SPÓŁKA AKCYJNA ul. Gdańska 132 90-520 Łódź \| 100 059,00 zł \| 10,00 pkt \| 6,00 pkt \| 151 047,00 zł \| 2,00 pkt \| 0,00 pkt \| 7 093,08 zł \| 0,00 pkt \| \| 5 \| InterRisk Towarzystwo Ubezpieczeń S.A. Vienna Insurance Group Oddział w Bydgoszczy ul. Unii Lubelskiej 4c 85-059 Bydgoszcz \| 147 294,00 zł \| 8,00 pkt \| 7,20 pkt \| brak oferty na II część zamówienia \| \| \| 8 640,00 zł \| 14,00 pkt \| \| 6 \| TOWARZYSTWO UBEZPIECZEŃ WZAJEMNYCH TUW Biuro Regionalne w Toruniu ul. Rejtana 2-4 87-100 Toruń \| 102 954,00 zł \| 13,00 pkt \| 10,50 pkt \| brak oferty na II część zamówienia \| \| \| 8 235,00 zł \| 20,00 pkt \| Termin wykonania zamówienia oraz warunki płatności zgodnie ze Specyfikacją Istotnych Warunków Zamówienia. Otrzymują: 1. Wykonawcy, 2. strona internetowa BIP Gminy Rypin 3. a/a dr inż. Janusz Tytus	da6ddd73-ee13-4363-b42a-c483d068dd5c	finepdfs	1.079102	CC-MAIN-2023-50	https://www.bip.rypin.pl/bip_download.php?id=5836	2023-12-04T09:30:02+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679100527.35/warc/CC-MAIN-20231204083733-20231204113733-00712.warc.gz	739,159,459	0.999877	0.999928	0.999928	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 2792, 4074 ]	1	0
Bartosz Nowakowski Czy zawsze „wyrzeczenie się zła”? : problemy prawne, teologiczne i liturgiczne przy udzielaniu sakramentu chrztu świętego dzieciom Prawo Kanoniczne : kwartalnik prawno-historyczny 53/3-4, 69-82 2010 Artykuł został opracowany do udostępnienia w internecie przez Muzeum Historii Polski w ramach prac podejmowanych na rzecz zapewnienia otwartego, powszechnego i trwałego dostępu do polskiego dorobku naukowego i kulturalnego. Artykuł jest umieszczony w kolekcji cyfrowej bazhum.muzhp.pl, gromadzącej zawartość polskich czasopism humanistycznych i społecznych. Tekst jest udostępniony do wykorzystania w ramach dozwolonego użytku. CZY ZAWSZE „WYRZECZENIE SIĘ ZŁA”? PROBLEMY PRAWNE, TEOLoGICZNE I LITURGICZNE PRZY UDZIELANIU SAKRAMENTU CHRZTU ŚWIĘTEGO DZIECIOM Treść: Wstęp. – 1. Wyrzeczenia się zła i wyznanie wiary – płaszczyzna wyjścia liturgii chrztu świętego. – 2. Wiara i grzech – interpretacja teologiczna sprzecznego korelatu. – 3. Stanowisko kanonistyki – próba rozwiązania. – Zakończenie. Wstęp Zasadniczy kontekst zasygnalizowanej w tytule artykułu kwestii prowadzi do jednego z fundamentalnych pytań, które należy postawić wychodząc z płaszczyzny fenomenologicznej, a mianowicie w jakim kontekście liturgicznym występuje sakrament chrztu, oraz jak owo środowisko liturgiczne ma się do obiektywnej prawdy o rzeczywistości tych, którzy w niej uczestniczą. Nie tyle chodzi tu o samych kandydatów do chrztu – niemowlęta, dzieci czy dorosłych – ale o tych, którzy przedstawiają Kościołowi kandydatów do chrztu i czynnie uczestniczą w liturgii tego sakramentu. Kto w sposób świadomy przeżywał chrzest dorosłego lub dziecka, ten nie ma wątpliwości, że zarówno w słowach, jak i znakach mamy do czynienia z autentycznym dialogiem kandydata do chrztu lub w przypadku dziecka, jego rodziców lub opiekunów prawnych oraz chrzestnych z Kościołem Jezusa Chrystusa. Te właśnie osoby dają odpowiedź wiary, a w istotnym momencie obrzędów chrzcielnych dowiadują się, podejmują się i doświadczają tego, od czego wiara wyzwala, co daje i jakie stawia wymagania¹. ¹ Por. G. Koch, Sakramentologia. Zbawienie przez sakramenty, Kraków 1999, s. 135. W kontekście naszych rozważań dotyczących sakramentu chrztu, a właściwie jednego z elementów jego liturgii, wyrzeczenia się zła i połączonego z nim integralnie wyznania wiary, zasadniczym wydaje się przytoczenie fundamentalnych założeń teologicznych i prawnych zawartych w dwóch dokumentach Kościoła: Katechizmie Kościoła Katolickiego i Kodeksie Prawa Kanonicznego. Pierwszy z nich ujmuje chrzest święty jako fundament całego życia chrześcijańskiego, bramę życia w Duchu i bramę otwierającą dostęp do innych sakramentów. Przez chrzest zostajemy wyzwoleni od grzechu i odrodzeni jako synowie Boży, stajemy się członkami Chrystusa oraz zostajemy wszczepieni w Kościół i stajemy się uczestnikami jego posłania: „Chrzest jest sakramentem odrodzenia przez wodę i w słowie” (KKK, nr 1214). Natomiast w Kodeksie Prawa Kanonicznego chrzest, brama sakramentów, konieczny do zbawienia przez rzeczywiste lub zamierzone przyjęcie, który uwalnia ludzi od grzechów, odradza ich jako dzieci Boże i przez upodobnienie do Chrystusa niezniszczalnym charakterem włącza ich do Kościoła, jest ważne udzielany jedynie przez obmycie w prawdziwej wodzie z zastosowaniem koniecznej formy słownej (KPK, kan. 849). Mając tak osadzony fundament rzeczywistości sakramentalnej, w której będziemy się poruszać, możemy przejść do dalszych rozważań o słuszności stosowania niektórych elementów liturgii sakramentu chrztu dzieci (niemowląt). Na przedmiotowe zagadnienie spojrzymy integralnie z trzech płaszczyzn – liturgicznej, teologicznej i kanonicznej. 1. Wyrzeczenia się zła i wyznanie wiary – płaszczyzna wyjścia liturgii chrztu świętego Nie wchodząc w dywagacje na temat różnic pomiędzy wyznaniem wiary tzw. Apostolicum, a Symbolem Nicejsko-Konstantynopolitańskim, łatwo dojść do wniosku, iż w pierwotnym Kościele wiązało się ono w pierwszym rzędzie z liturgią sakramentu chrztu świętego, później dopiero znalazło swoje miejsce w liturgii Eucharystii. Formuła chrztu połączona z wyznaniem wiary człowieka ochrzczonego przetrwała w Kościele do dziś. Uważano ją za odpowiednią, bo dobrze wskazywała na znaczenie wiary przy chrzcie. Jednak podczas obrzędu chrztu wiarę wyznawali dorośli, a nie dzieci, a wynikało to z oczywistych racji. Tymczasem z biegiem wieków coraz częściej zaczęto udzielać chrztu niemowlętom. Gdy stało się to zasadą, zaczęto wprowadzać nowe formuły wyznania wiary. Owa ewolucja zachodziła powoli, pomiędzy wiekiem IV a VII i co niezwykle ciekawe, najpóźniej dokonała się w samym Rzymie$^2$. W większości przypadków formuły wyznania wiary były połączone z wyrzeczeniem się zła i szatana. Takie opisy znajdujemy u św. Justyna, który zwraca uwagę, iż przed przyjęciem chrztu świętego katechumeni wyznają wiarę i przyrzekają, że będą żyć według nauki, słów i woli Chrystusa$^3$. Analogicznie Tertulian w swoim dziele De baptismo podkreśla, iż katechumeni przed przyjęciem chrztu świętego składali obszerne wyznanie wiary$^4$. Na szeroki opis liturgii sakramentu chrztu natrafiamy u Hipolita Rzymskiego, siega on swymi korzeniami prawdopodobnie pontyfikatu papieża Wiktora (189-197)$^5$. Kolejne świadectwa potwierdzające tę praktykę Kościoła to Sakramentarz Gelazjański$^6$ z V w., Sakramentarz Gregoriański$^7$ z VII w., Ordo L$^8$ z X w., Ordo baptismatis$^9$ z X w. Także słynny Rituale --- $^2$ Por. R. Beraudy, L'initiation chretienne, w: A.G. Martimort, L'Eglise en prière. Introduction à la liturgie, Paris-Tournai-Rome-New York 1965, s. 538-539; M. Pastuszko, Prawo o sakramentach świętych. Normy ogólne i sakrament chrztu, t. 1, Warszawa 1983, s. 209. $^3$ Por. Św. Justyn, Apologia I, 61, PG 6, 410. $^4$ Por. Tertulian, De baptismo, PL 1, 1215. $^5$ «Descendat autem cum eo diaconus hoc modo. Cum ergo descendit qui baptizatur in aquam, dicat ei ille qui baptizat manum imponens super eum sic: Credis in Deum Patrem omnipotentem? Et qui baptizatur etiam dicat: Credo. Et statim manum habens in caput eius impositam baptizet semel. Et postea dicat: Credis in Christum Iesum Filium Dei, qui natus est de Spiritu Sancto ex Maria Virgine et crucifixus sub Pontio Pilato et mortuus est (et sepultus) et resurrexit die tertia vivus a mortuis et ascendit in caelis et sedit ad dextera Patris venturus iudicare vivos et mortuos: Et cum ille dixeriti: Credo, iterum baptizetur. Et iterum dicat Credis in Spiritu Sancto et Sanctam Ecclesiam et carnis resurrectionem: Dicat ergo qui baptizatur: Credo. Et sic tertia vice baptizetur». - Św. Hipolit Rzymski, Traditio apostolica, w: B. Botte, La Tradition apostolique de Saint Hippolyte, essai de reconstitution, Münster Westfallen 1963, s. 48-50. Por. także, J.N.D. Kelly, Altchristliche Glaubensbekenntnisse. Geschichte und Theologie, Göttingen 1972, s. 9-11, 103-132; M. Kunzler, Liturgia Kościoła, Poznań 1999, s. 345. $^6$ Por. Sacramentarium Gelasianum, XLIII, w: L.C. Mohlberg, Liber Sacramentorum Romanae Aecclesiae ordinis anni circuli (Cod. Vat. Reg. lat. 316/Paris Bibl. Nat. 7193, 41/56), Roma 1960, nr 449, s. 74. $^7$ Por. H. Letzmann, Das Sacramentarium gregorianum nach dem Aachener Urexemplar herausgegeben, Münster Westfallen 1921, s. 50-53. $^8$ Por. M. Andrieu, Les Ordines romani du haut moyen age, VIII - X siecles, t. 5, Louvain 1948-1961, s. 261-262. $^9$ Por. Ordo baptismatis, PL 138, 949. Romanum z 1614 r. również wskazuje, że chrzest niemowląt poprze- dzały: wyznanie wiary, modlitwa Ojče nasz, potrójne pytanie o wiarę oraz wyrzeczenie się złego ducha, którego w imieniu dziecka dokony- wał – i tu uwaga – chrzestny$^{10}$, a nie rodzice biologiczni. Aktualnie obowiązujące przepisy liturgiczne nakazują czynić po- dobnie. W obowiązującym Obrzędzie chrztu dzieci dostosowanym do zwyczajów diecezji polskich celebrans przemawia do rodziców i chrzestnych: Drodzy rodzice i chrzestni. Przyniesione przez was dziecko otrzyma z miłości Bożej przez sakrament chrztu nowe życie z wody i z Ducha Świętego. Starajcie się wychować je w wierze tak, aby zachować w nim to Boże życie od skażenia grzechem i umożliwić jego ustawiczny rozwój. Jeśli więc, kierując się wiarą, jesteście gotowi podjąć się tego zadania, to wspominając swój własny chrzest, wyrzek- nijcie się grzechu i wyznajcie wiarę w Jezusa Chrystusa. Jest to wiara Kościoła, w której wasze dziecko otrzymuje chrzest$^{11}$. A następnie pyta: Celebrans: Czy wyrzekacie się grzechu, aby żyć w wolności dzieci Bożych? Rodzice i Chrzestni: Wyrzekamy się. Celebrans: Czy wyrzekacie się wszystkiego, co prowadzi do zła, aby was grzech nie opanował? Rodzice i Chrzestni: Wyrzekamy się. Celebrans: Czy wyrzekacie się szatana, który jest głównym sprawcą grzechu? Rodzice i Chrzestni: Wyrzekamy się.$^{12}$ Tak ujęta formuła wyrzeczenia się zła i wyznania wiary, zawarta w obrzędach sakramentu chrztu nie jest niczym nowym, a tym bardziej zaskakującym. Biorąc pod uwagę w/w przesłanki historyczne i litur- giczne oraz ogromne wpływy Soboru Watykańskiego II łatwo dostrzec, iż już w Konstytucji o Liturgii w nr 67 zwraca się uwagę, iż należy uwydatnić rolę i obowiązki rodziców dziecka. Tym śladem zatem idzie używane aktualnie w Polsce trzecie wydanie Obrzędów chrztu dzie- ci, o którym mowa powyżej, uwzględniające zmiany w drugim wyda- --- $^{10}$ Por. Paweł VI, Ordo baptismi parvulorum, w: M. Kunzler, Liturgia ..., dz. cyt., s. 418 lub M. Pastuszko, Prawo o sakramentach ..., dz. cyt., s. 228. $^{11}$ Konferencja Episkopatu Polski, Obrzędy chrztu dzieci dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, wyd. 3, Katowice 1994, nr 93, s. 69. $^{12}$ Tamże, nr 94, s. 69-70. niu wzorcowym Ordo Baptismi parvulorum, oraz zmiany wynikające z KPK z 1983 r. Gdy chodzi o strukturę samego obrzędu, Wprowadzenie teologiczne i pastoralne zawarte w w/w Obrzędach chrztu dzieci dostosowanych do zwyczajów diecezji polskich w nr 18.1.b. jasno wskazuje, iż bezpośrednio przygotowanie do udzielenia sakramentu chrztu dokonuje się przez wyrzeczenie się szatana, składane przez rodziców i chrzestnych, oraz przez wyznanie wiary, które potwierdza celebrans i społeczność.$^{13}$ Potwierdzenie tego znajdujemy jeszcze w nr 29.2.c.$^{14}$. Niemiecki liturgista Michael Kunzler stoi na stanowisku, iż taki zabieg słusznie prowadzi do uniknięcia przez prawodawcę przepisów liturgicznych dotyczących sakramentu chrztu, fikcyjnego przemawiania do niemowlęcia – choć i tu prawodawca nie ustrzegł się niekonsekwencji$^{15}$ – i postawienia rodziom i chrzestnym pytania o ich wiarę, w której dziecko ma zostać ochrzczone. Tym samym rodzice spełniają ważną, konstytutywną rolę w obrzędzie chrztu$^{16}$. Analogicznie twierdzi Lucjan Balter, który przesuwa akcenty udziału rodziców i chrzestnych w sakramencie chrztu, konstatując, iż rodziom chrzestnym przypada w udziale ważna rola w inicjacji dorosłych, natomiast w przypadku dzieci tę właśnie rolę pełnią z natury rzeczy sami rodzice biologiczni, którzy są w pierwszym rzędzie odpowiedzialni za wzrost swego dziecka w wierze i za obecność tej wiary w jego życiu$^{17}$. Niezwykle ciekawym zagadnieniem jest kwestia zawarta w nr 25 Wprowadzenia teologicznego i pastoralnego. Stwierdza się tam mianowicie fakt, iż w wielu krajach rodzice dziecka bywają niekiedy nieprzygotowani do obrzędu chrztu lub proszą o ochrzczenie swych dzieci, ale nie wychowują ich później po chrześcijańsku, tak że tracą one wiarę. Pouczenie rodziców i pytanie o ich wiarę tylko przy chrzcie nie może wystarczyć. Dlatego Konferencje Episkopatu mogą wydać jako pomoc --- $^{13}$ Tamże, s. 25. $^{14}$ Por. tamże, s. 28. $^{15}$ W obrzędach wstępnych wyraźnie występuje formula bezpośredniego zwrotu do niemowląt: «[N], wspólnota chrześcijańska przyjmuje cię z wielką radością. W imieniu tej wspólnoty znaczę cię znakiem krzyża. Po mnie wy, rodzice i chrzestni, naznaczcie wasze dziecko znakiem Jezusa Chrystusa, naszego Zbawiciela.» - Tamże, nr 79, s. 56. $^{16}$ Por. M. Kunzler, Liturgia ..., dz. cyt., s. 419. $^{17}$ Por. L. Balter, Teologiczne problemy chrztu dzieci, Studia Theologica Varsaviensia 13(1975) nr 1, s. 11-12. dla proboszczów instrukcje duszpasterskie, które ustanawiałyby dłuższy okres na przygotowanie rodziców do chrztu dziecka\textsuperscript{18}. 2. Wiara i grzech – interpretacja teologiczna sprzecznego korelatu Biorąc pod uwagę, że aktualnie najczęściej spotykaną formą tego sakramentu inicjacji chrześcijańskiej jest chrzest niemowląt, możemy mówić o następujących aktywnych uczestnikach liturgii tego sakramentu: dziecko otrzymujące chrzest, kapłan lub diakon, jako zwyczajni szafarze sakramentu, rodzice lub prawni opiekunowie dziecka, chrzestni oraz wspólnota wiernych\textsuperscript{19}. Chrzest włącza do wspólnoty wiary, wzywając osobę przyjmującą sakrament do przylgnięcia do całej społeczności chrześcijańskiej. W przypadku dziecka dokonuje się to poprzez wiarę tych, którzy dziecko do chrztu przedstawiają. Słusznie zauważają Benedetto Testa, Divo Barsotti i Colman E. O’Neill, że wyznania wiary nie da się sprowadzić do czysto subiektywnych odniesień do niej. Jest ono obiektywnie czynne, poczynając zwłaszcza od tej czynności świętej, w której człowiek staje się dzieckiem Bożym. Chrzcielne spotkanie z Jezusem Chrystusem powinno uzewnętrznić się w pełnym życiu Jego ciała, jakim jest Kościół i jego kolejne sakramenty\textsuperscript{20}. Czy jednak zawsze tak jest? Niemiecki teolog Günter Koch uważa, że ze strony tych, którzy uczestniczą w sakramencie chrztu dziecka, wymaga się odpowiedzi wiary. Ta odpowiedź jakby zastępuje w tym momencie wiarę dziecka, która uzewnętrzni się w jego dalszym życiu. To wyznanie wiary dotyczy rodziców, chrzestnych i całej kościelnej społeczności. Jest to możliwe ponieważ Bóg daje się człowiekowi także przez pośrednictwo innych ludzi\textsuperscript{21}. Tak perspektywicznie zarysowana teza o zakresie \textsuperscript{18} Konferencja Episkopatu Polski, Obrzędy chrztu dzieci ..., dz. cyt., s. 27. \textsuperscript{19} Por. T. Schneider, Znaki bliskości Boga, Wrocław 1995, s. 96; G. Koch, Sakramentologia. Zbawienie ..., dz. cyt., s. 136. \textsuperscript{20} Por. B. Testa, Sakramenty Kościoła, Poznań 1998, s. 129; D. Barsotti, La vita in Cristo. I sacramenti dell’iniziazione, Brescia 1983, s. 75; C. E. O’Neill, Incontro con Cristo nei sacramenti, Assisi 1968, s. 70-75. \textsuperscript{21} Por. G. Koch, Sakramentologia. Zbawienie ..., dz. cyt., s. 170; G. Koch, Communio Sanctorum als Grund und Ziel der Kindertaufe: Communio sanwiary poszczególnych członków wspólnoty Kościoła, uzasadnia teologicznie podstawy chrztu dzieci, którym trudno odmówić sakramentu łaski, podobnie jak trudno odmówić dziecku miłości rodziców. Trudno nie zgodzić się w tej kwestii ze słusznym stwierdzeniem św. Tomasza z Akwinu, iż chrzest jest sakramentem wiary. Niemowlęta nie wierzą na mocy własnego aktu wiary, lecz wiarą Kościoła, do którego zostają włączone$^{22}$. Tak więc sakrament chrztu osiąga swoją skuteczność poprzez włączenie w rzeczywistą praktykę chrzcielną oraz żywe życie wspólnoty, której elementem powinno być także świadectwo chrześcijańskiego życia rodziców. Jednocześnie jednak przynosi wątpliwości co do autentyczności wyznania owego świadectwa przez rodziców żyjących w sytuacji permanentnego grzechu ciężkiego, a przynajmniej co do niektórych prawd wiary, o które pyta Kościół udzielając tego sakramentu, licząc na wiarę tych, których pyta i wierzą, że to właśnie ona – czyli ta odpowiedź wiary – zastępuje w tym momencie wiarę dziecka. Tu krzyżują się sakramentologia, praktyka Kościoła, jego prawo, liturgia oraz koncepcje prawdy. Pisma Nowego Testamentu, a szczególnie Pisma św. Pawła (Rz 10,10; Ga 3,26; Ef 4,5; Kol 2,12; Hbr 10,22) nie przeciwstawiają sakramentowi chrztu wyznania wiary, lecz wskazują, iż chrzest towarzyszy wierze i ją umacnia. Wierzący w Boga, który swoją mocą wskrzesił Jezusa z martwych, zostają w chrzcie zespoleni ze śmiercią i zmartwychwstaniem Chrystusa. Tak więc chrzest wyraża przy pomocy widzialnych znaków wiarę, urzeczywistnia ją i prowadzi do pełni$^{23}$. Z chrzcielnym wyznaniem wiary integralnie łączy się kwestia wyrzeczenia się zła i zerwania z grzechem. Są to dwa elementy, które korelatywnie występują w liturgii tego sakramentu. Podobnie jak Jan Chrzciciel głośnił chrzest nawrócenia na odpuszczenie grzechów (Mk 1,4) oraz go udzielał, tak też Apostołowie domagali się żalu na odpuszczenie grzechów przy udzielaniu chrztu (Dz 2, 38; 3, 19; 5, 31; 11, $^{22}$ Por. Św. Tomasz z Akwinu, Summa Theologiae, Taurini 1939, III q. 69, a. 6, ad 3; III q. 63, a. 9, ad. 3. Także Kongregacja Nauki Wiary, Instrukcja o chrzcie dzieci Pastoralis actio, w: tłum. i opr. J. Królikowski, Z. Zimowski, W trosce o pełnię wiary. Dokumenty Kongregacji Nauki Wiary 1966-1994, Tarnów 1995, s. 158-159. $^{23}$ Por. B. Testa, Sakramenty …, dz. cyt., s. 119-120. 16-18; 22, 16). Potwierdzają to symbole wiary, w których wyznaje się jeden chrzest na odpuszczenie grzechów$^{24}$. Chrzest wymaga zatem pokuty będącej aktem ludzkim realizowanym przy pomocy łaski Bożej$^{25}$. Po tej linii idą Ojcowie Kościoła, uważając wyrzeczenie się szatana i wyznanie wiary za pakt przymierza z Bogiem$^{26}$. Jak zatem tej pokuty wymagać i o nią pytać rodziców przedstawianego do chrztu dziecka, skoro nie są w stanie jej uczynić? Niemiecki teolog Theodor Schneider słusznie łączy z sakramentem chrztu aspekt nawrócenia, odwołując się do fundamentalnych zasad biblijnych oraz do praktyki pierwotnego Kościoła$^{27}$. Stwierdza, iż nawrócenie jest fundamentalną odpowiedzią na Ewangelię, jest konstytutywne dla początku wiary człowieka w Jezusa Chrystusa, a w związku z tym podstawowe, istotne i elementarne dla sakramentu chrztu. Od początku przyjęcia chrztu dokonuje się bowiem zwrot od tego co stare, ku temu co nowe. Ma to miejsce w „znaku obmycia”, któremu poddał się najpierw sam Jezus Chrystus podczas chrztu w Jordanie$^{28}$. Artykułowane w formie pytań i odpowiedzi przed przyjęciem sakramentu wyznanie chrzcielne wydawałna bardzo dokładnie, na czym polega owo wezwanie, rozstrzygające i domagające się decyzji, odpowiedzi wiary poprzez dokonane w wolności samozobowiązanie się do wiary i wyrzeczenia się zła$^{29}$. Credo – wierzę, to odpowiedzialna, osobowa odpowiedź tych, którzy proszą o chrzest dla swego dziecka, odpowiedź, która nie tylko towarzyszy tej konkretnej liturgii sakramentu, ale która ma być wypowiadana podczas każdego kolejnego liturgicznego zgromadzenia wiernych, tych, którzy biorą odpowiedzialność za wiarę swego dziecka. Jak bardzo musi być ona związana z konkretnym człowiekiem, skoro wyraża się w pierwszej osobie liczby pojedynczej: wierzę. Jak bardzo urzeczywistnia się ta wiara w owym dialogu: czy wierzysz? i w odpowiedzi: wierzę$^{30}$. Czy oby zawsze? Czy można mó- --- $^{24}$ Por. Sobór Konstantynopolitański I, Wyznanie wiary, w: Dokumenty Soborów Powszechnych, opr. A. Baron, H. Pietras, 1, Kraków 2003, s. 68-69. $^{25}$ Por. B. Testa, Sakramenty..., dz. cyt., s. 135-136. $^{26}$ Por. M. Malinski, Po co sakramenty?, Poznań 1974, s. 264. $^{27}$ Por. T. Schneider, Znaki..., dz. cyt., s. 72-74 $^{28}$ Mt 3, 13-17; Mk 1, 9-11; Łk 3, 21-22; J 1, 31-34. $^{29}$ Por. T. Schneider, Znaki..., dz. cyt., s. 73. $^{30}$ Tamże, s. 74. wić o takim dialogu wiary wspólnoty Kościoła, która przekazuje swoje skarby ludziom, którzy fałszywie, wbrew obiektywnej prawdzie, za cenę „kulturowego zwyczaju” są gotowi fałszywie powiedzieć z nią „my”? Wielu teologów stoi na stanowisku, iż to nie wiara rodziców, czy też wiara szafarza, lecz wiara całego Kościoła decyduje o ważności sakramentu chrztu. Obecni przy chrzcie reprezentują Kościół, powinni zatem zasadniczo wyrażać jego nastawienie. Gdyby się jednak zdarzyło, że ktoś z obecnych nie podziela wiary Kościoła, chrzest dokonanie ważnie mocą wiary tegoż Kościoła. Dlatego też można mówić, iż problem wiary obecnych przy chrzcie dziecka, zwłaszcza zaś ich czynne zaangażowanie w tę wiarę jest raczej problemem duszpasterskim i moralnym, ale przez to jednocześnie nie przestaje być problemem prawnym i liturgicznym. Dlatego też w analizie przedmiotowego zagadnienia nie chodzi o samą ważność tego sakramentu, ale o rzeczywiste odzwierciedlenie znaku w samej jego realizacji. Wiara bowiem jako życiowe spełnianie się przed Bogiem nie jest jednorazowym wydarzeniem, lecz procesem wzrostu. Trudno oczywiście określić, jaki stopień wiary zasługuje na miano dojrzałego chrześcijaństwa. Trafnie stwierdza przywoływany już wcześniej Theodor Schneider, że w wierze nie idzie wyłącznie o intelektualną afirmację formuł wiary, lecz o zaangażowanie w wierzę, o autentyczność, o prawdę. Szczególnie mocno wyakcentowane jest to właśnie przy chrzcie dzieci, gdzie także rodzice biorą zobowiązanie wiary dziecka niejako na siebie. W tym wydarzeniu inicjacji chrześcijańskiej ukazuje się odpowiedzialność jaką chrzcijaninie (rodzice, rodzice chrzestni i cała wspólnota Kościoła) podejmują jeden za drugiego, wyrażając pragnienie wiary oraz umożliwienie jej innym. 3. Stanowisko kanonistyki – próba rozwiązania Choć w KPK w kan. 2 wyraźnie zaznacza się, iż nie określa się obrzędów, jakie należy zachować w sprawowaniu czynności liturgicz- --- 31 Por. J. P. Bonnard, Les temps du baptême. Vers un catéchuménat des enfants?, Etudes 333(1970), s. 431-442; D. Bourreau, L’avenir du baptême, Paris 1970; F. Couderau, Le baptême. Étude pastorale, w: B. Bobrinskoy, Baptême, sacrament d’unité, Paris 1971, s. 145-214; L. Balter, Teologiczne problemy chrztu dzieci, art. cyt., s. 8. 32 Por. T. Schneider, Znaki …, dz. cyt., s. 108. nych, to byłoby błędem twierdzenie, iż nie zawiera prawa liturgicznego czy też zajmuje się liturgią wyjątkowo lub pośrednio. KPK nie może bowiem pominać jednej z podstawowych funkcji Kościoła, do których należy liturgia. Prawo liturgiczne zawarte w kanonach KPK odnosi się do wielu aspektów liturgii: podmiotów liturgicznych, wymogów ważności i ochrony przed nadużyciami$^{33}$. Tym bardziej nie może ono pominać szeregu aspektów związanych z godziwym i ważnym sprawowaniem sakramentu chrztu. W kan. 851, nr 2 KPK ustawodawca explicite zaznacza, iż w przypadku chrztu dziecka, jego rodzice (także rodzice chrzestni) powinni zostać przygotowani przez proboszcza do przeżycia liturgii tego sakramentu, oraz pouczeni o obowiązkach z niego wynikających$^{34}$. Jak zauważa Sylwester Kasprzak jest to normalnie funkcjonujący model przygotowawczy rodziców i chrzestnych do chrztu dziecka w realiach polskiego duszpasterstwa, i nie tylko, nie wyłączając z tego krajów misyjnych$^{35}$. Źródłem takiego działania duszpasterskiego – zdaniem Walthera Kaspra, Edwarda Sztafrowskiego, Piotra Hemperka, Mieczysława Malińskiego – są same obrzędy chrztu dziecka, które podkreślają, że rodzice naturalni przy chrzcie mają do spełnienia pierwszorzędne zadania, które wynikają z porządku naturalnego. Są one ważniejsze niż zadania chrzestnych, którzy są wyłącznie moralnie zobowiązani do wychowania chrześcijańskiego dzieci. Zatem przygotowanie rodziców, poprzez spotkanie z duszpasterzami, ma umocnić wyznawaną przez nich wiarę, ustalić czy kierują się oni motywami religijnymi, czy są przygotowani do chrześcijańskiego wychowania --- $^{33}$ Por. P. Krämer, Liturgie und Recht, Liturgisches Jahrbuch 34(1984), s. 67; R. Sobaski, Normy ogólne, w: Komentarz do Kodeksu Prawa Kanonicznego. Normy ogólne, red. J. Krukowski, t. 1, Poznań 2003, s. 47; T. Palk, Prawo Kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II. Zagadnienia wstępne i normy ogólne, t. 1, Olsztyn 1985, s. 205; V. De Paolis, A. D’Auria, Le Norme Generali. Commento al Codice di Diritto Canonico, Città del Vaticano 2008, s. 67; J. García Martín, Le norme generali del Codex Iuris Canonici, Roma 2006, s. 22-25. $^{34}$ «Infantis baptizandi parentes, itemque qui munus patrini sunt suscepturi, de significatione huius sacramenti deque obligationibus cum eo cohaerentibus rite edoceantur; parochus per se vel per alias curet ut ita pastoralibus monitionibus, immo et communi precatione, debite parentes instruantur, plures adunando familias atque, ubi fieri possit, eas visitando». – KPK, kan. 851, nr 2. $^{35}$ Por. S. Kasprzak, Wybrane zagadnienia z Prawa Kościelnego, Lublin 2000, s. 316 i 325. dziecka\textsuperscript{36} oraz wprowadzić ich w czynny udział w liturgii sakramentu chrztu poprzez czynności, które będą spełniać, do których między innymi należy wyrzeczenie się grzechu i wyznanie wiary\textsuperscript{37}. Tacy kanoniści jak Franciszek Bączkowicz czy Edward Sztafrowski, stoją na stanowisku, że religijna obojętność rodziców czy też życie niezgodne z przylkazaniami nie stanowią same w sobie przeszkody do udzielania chrztu ich dzieciom. Chodzi tu oczywiście o sytuacje, gdy sami rodzice proszą o to\textsuperscript{38}. W tym duchu wypowiedziała się też Konferencja Episkopatu Polski w Instrukcji z 1975 r.\textsuperscript{39}. W przypadku rodziców biologicznych dziecka, żyjących w permanentnym grzechu ciężkim, przyznane uprawnienia Konferencjom Episkopatu oraz biskupom w zakresie adaptacji (nr 24.1.)\textsuperscript{40} nie przewidują opuszczenia formuły wyrzeczenia się zła, jak to ma miejsce w przypadku chociażby namaszczenia olejem katechumenów czy namaszczenia krzyżnem świętym, co najwyżej przewiduje się zastosowanie formy krótszej lub obszerniejszej pytań o wyrzeczenie się zła (nr 57 i 94). Niezwykle trafnie argumentuje Edward Sztafrowski, gdy analizuje sytuację rodzica, który nie jest katolikiem, a który uczestniczy w liturgii sakramentu chrztu swego dziecka. Wspomniany kanonista sugeru- \textsuperscript{36} Por. P. H e m p e r e k, \textit{Sakramenty}, w: Komentarz do kodeksu prawa kanonicznego, red. P. Hemperek, W. Góralski, F. Przytulla, J. Bakalarz, t. 3, Lublin 1986, s. 80-81; E. S z t a f r o w s k i, \textit{Uwagi wstępne do chrztu dzieci}, n. 5, w: Posoborowe Prawodawstwo Kościoła, t. 3, z. 2, n. 3447; M. M a l i ń s k i, \textit{Po co sakramenty ...}, dz. cyt., s. 260; W. K a s p e r, \textit{Wort und Sakrament}, w: \textit{Martyria – Leiturgia – Diakonia}, red. R. Haubst, K. Rahner, Mainz 1968, s. 157. \textsuperscript{37} Por. S. K a s p r z a k, \textit{Wybrane zagadnienia ...}, dz. cyt., s. 317; T. P a w l u k, \textit{Prawo Kanoniczne według Kodeksu Jana Pawła II. Lud Boży jego nauczanie i uświęcanie}, t. 2, Olsztyn 2002, s. 328. \textsuperscript{38} Por. F. B ą c z k o w i c z, \textit{Prawo kanoniczne. Podręcznik dla duchowieństwa}, t. 2, Opole 1958, s. 11; E. S z t a f r o w s k i, \textit{Prawo kanoniczne w okresie odnowy soborowej}, t. 2, Warszawa 1979, s. 22. \textsuperscript{39} Por. K o n f e r e n c j a E p i s k o p a t u P o ł s k i, \textit{Instrukcja duszpasterska o udzielaniu sakramentu chrztu świętego dzieciom (1975)}, nr 2, w: Dokumenty duszpastersko-liturgiczne Episkopatu Polski (1966-1993), opr. Cz. Krakowiak, L. Adamowicz, Lublin 1994, s. 14-15. \textsuperscript{40} K o n f e r e n c j a E p i s k o p a t u P o ł s k i, \textit{Obrzędy chrztu dzieci ...}, dz. cyt., s. 27. je, aby w czasie wyznania wiary zachowywał milczenie$^{41}$. Aplikując powyższe stwierdzenia do analizowanej przez nas sytuacji rodziców żyjących w permanentnym grzechu ciężkim wydaje się słusznym, a wręcz koniecznym, zastosowanie powyższej zasady gdy idzie o kierowane podczas liturgii chrztu świętego pytania dotyczące wyrzeczenia się zła. Zakończenie Udzielający chrztu i zadający pytania kapłan występuje nie jako osoba prywatna, lecz jako przewodnik wspólnoty, a więc jako przedstawiciel wspólnoty Kościoła. Człowiek staje się człowiekiem tylko przez człowieka. Chrześcijanin staje się chrześcijaninem tylko przez chrześcijan. To co zasadnicze w tym prostym zdaniu, odnosi się do Kościoła jako „sakramentu zbawienia”, do faktu, że Bóg sam w Duchu Świętym czyni tę wspólnotę miejscem zbawienia. A zatem struktura wyznania wiary ukazuje, że w tym sakramentalnym procesie inicjacji w sposób jednoznaczny, owo typowe dla wiary chrześcijańskiej zespolenie Boga i człowieka przekształca się w „my” Kościoła$^{42}$. Karl Rahner wyjaśnia na czym polega owo otrzymanie łaski w sakramencie chrztu. To właśnie wydarzenie, jako trwałe wydarzenie historycznej naoczności ma ukazać, że każdy kto wchodzi przez chrzest do Kościoła jako historycznego i społecznego ucieleśnienia Chrystusa w świecie z konieczności otrzymuje wraz z ową łaską również udział, misję i zdolność, żeby móc uczestniczyć w tej funkcji Kościoła, która polega na byciu w świecie historyczną naocznością łaski Bożej. Taka osoba otrzymuje zadanie, żeby w osobowej decyzji naprawdę przyjęła tę funkcję i żeby spełniała ją w całym swoim życiu. Chrzest ustanawia taką osobę nosicielem słowa, świadkiem prawdy, reprezentantem Chrystusa w świecie$^{43}$. W przypadku dziecka otrzymującego sakrament chrztu hic et nunc, możemy powiedzieć, iż to rzeczywiście ma miejsce. Jakie jest jednak miejsce prawdy, tak bardzo podkreślanej w chrześcijaństwie w odniesieniu do rodziców żyjących w permanentnym grzechu ciężkim i wypowiadającym wobec Boga i wspólnoty --- $^{41}$ Por. E. Sztafrowski, Prawo kanoniczne w okresie odnowy soborowej, dz. cyt., s. 27. $^{42}$ Por. T. Schneider, Znaki…, dz. cyt., s. 75-77. $^{43}$ Por. K. Rahner, Podstawowy wykład wiary, Warszawa 1987, s. 336. Kościoła wyrzekam się, przy jednoczesnym trwaniu i zamiarze trwania w sytuacji całkowicie sprzecznej z wypowiadanymi słowami? Filozofia, która precyzyjnie ujęła definicję (koncepcję) prawdy i która aplikowała na swój grunt teologia chrześcijańska, wskazuje, iż o prawdzie możemy mówić z różnych punktów widzenia: jako właściwości samych czynności poznawczych prowadzących do ujęć poznawczych prawdziwych, jako właściwości przysługującej wytworom stosowanych czynności poznawczych, czyli twierdzeniom dotyczącym poznanych rzeczy, wreszcie jako pewnej właściwości przysługującej rzeczom, a więc o właściwości, dzięki której mogą one być przez nas poznawane w sposób prawdziwy. Wychodząc z tych założeń, na gruncie filozofii wypracowano dwie teorie prawdy, prawda w sensie logicznym i prawda w sensie ontologicznym. Pierwsza z nich polega na zgodności naszych ujęć poznawczych z rzeczywistością, ku której te ujęcia są skierowane. Druga z nich to zgodność poznawanej rzeczywistości z ideą tej rzeczywistości tkwiącej w naszym umyśle$^{44}$. Z jakiejkolwiek płaszczyzny by nie ująć przedmiotowego zagadnienia, każda z nich wskazuje, iż zasygnalizowana postawa rodziców w czasie liturgii sakramentu chrztu swego dziecka nie ma nic wspólnego z jakąkolwiek koncepcją prawdy. Niezwykle trafnym jest stwierdzenie, iż chrzest symbolizuje i sprawia śmierć „starego człowieka”, poddanego grzechowi, czyli znosi stan oddzielenia człowieka od Boga, który jest skutkiem grzechu$^{45}$. Należy mieć nadzieję, iż to samo stanie się jak najrychlej, przy pomocy kompetentnego ustawodawcy, z dalekimi od prawdy postawami rodziców przedstawiających dzieci do chrztu. Nie idzie tu bowiem o pobawianie dzieci sakramentu zbawienia, lecz o ochronę godności Kościoła, wobec którego wypowiada się słowa o niezwykłym ciężarze gatunkowym: wyrzekam się grzechu, aby żyć w wolności dzieci Bożych, wszystkiego, co prowadzi do zła i szatana, który jest głównym sprawcą grzechu. --- $^{44}$ Por. L. Wciórka, Teoria poznania, Poznań 1996, s. 56-57, 62-63; M. Krapiec, Realizm ludzkiego poznania, Poznań 1959, s. 134, 141. $^{45}$ Por. J.A. Znak, Fundamentalne rzeczywistości liturgii, Oleśnica 1992, s. 93. Sempre „rinuncia al male”? I problemi giuridici, teologici e liturgici durante l’amministrazione del sacramento del battesimo ai bambini L’articolo riguarda la questione di rinuncia al male e la professione di fede durante l’amministrazione del sacramento del battesimo. Esso contiene tre parti: la parte liturgica, la parte teologica e la parte giuridica. In questi tempi il battesimo per i loro bambini chiedono anche i genitori che vivono nella situazione del peccato grave e permanente. Di solito questa situazione proviene dalla loro vita nel vincolo non-sacramentale. Allora nasce il problema pastorale che riguarda il conflitto tra la vita dei genitori del battezzato e la dichiarazione che viene pronunciata durante la liturgia del sacramento del battesimo: rinuncio al peccato, rinuncio al male, rinuncio a satana. L’articolo è la prova di ricerca di risoluzione della questione molto complicata.	e43af534-b47f-4630-a83d-c97e2d16f995	finepdfs	2.857422	CC-MAIN-2024-38	https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Prawo_Kanoniczne_kwartalnik_prawno_historyczny/Prawo_Kanoniczne_kwartalnik_prawno_historyczny-r2010-t53-n3_4/Prawo_Kanoniczne_kwartalnik_prawno_historyczny-r2010-t53-n3_4-s69-82/Prawo_Kanoniczne_kwartalnik_prawno_historyczny-r2010-t53-n3_4-s69-82.pdf	2024-09-14T11:47:45+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700651579.22/warc/CC-MAIN-20240914093425-20240914123425-00206.warc.gz	106,292,566	0.927966	0.999613	0.999613	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "ita_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 650, 2160, 4492, 7498, 9748, 12249, 14648, 17023, 19460, 21798, 24464, 27247, 29509, 31701, 32611 ]	1	0
Tomasz Ważny Konferencja na temat anatomii drewna IAWA/IUFRO Hamburg ’83 Ochrona Zabytków 37/3 (146), 220-221 1984 Artykuł został zdigitalizowany i opracowany do udostępnienia w internecie przez Muzeum Historii Polski w ramach prac podejmowanych na rzecz zapewnienia otwartego, powszechnego i trwałego dostępu do polskiego dorobku naukowego i kulturalnego. Artykuł jest umieszczony w kolekcji cyfrowej bazhum.muzhp.pl, gromadzącej zawartość polskich czasopism humanistycznych i społecznych. Tekst jest udostępniony do wykorzystania w ramach dozwolonego użytku. ARCHITEKT PIOTR BIEGAŃSKI LAUREATEM HONOROWEJ NAGRODY POLSKICH W 1983 R. Wieczór 12 marca 1984 zgronił w przestrzennej sali wystawowej warszawskiej siedziby SARP (d. pałac Zamysłowskich w Warszawie, ul. Foksal 2) grono wyjątkowe. Kilku osobostwo, tłum ludzi zazwyczajki architektury, nauki, konserwacji zabytków, przyjaciół i uczniów Profesora Piotra Bieganka uczestniczył w uroczystości wręczenia Mu Honorowej Nagrody SARP 1983. Architekt Zbigniew Zawistowski, prezes Stowarzyszenia, przedstawił uzasadnienie uchwały Zarządu Głównego SARP, architekt Stanisław Jankowski (pseudonim Agaton) przypomniał mało znane działania Profesora w okresie okupacji, gdy kierował specjalną komórką dyspozycyjną Komendy Głównej Armii Krajowej. Zabrał wreszcie głos Profesor Bieganski, który, pokonując zrozumiałe wzruszenie, ze swadą i wdziękiem, w przemówieniu nie pozabawnym charakterystycznej dla Niego nutki ironicznej autoreflexji i wielkiej serdeczności oddał hold architekturze i swym poprzednikom. Stowarzyszenie postarało się o oprawę godną owego doniosłego wydarzenia. Dużą salę wypełniła wystawa ukazująca dorobek Laureata, a katalog wystawy udokumentował nie tylko projekty i realizacje, lecz również dorobek naukowy oraz fragmenty ważniejszych wynowień Profesora (zasłuża to Marii Klosowskiej-Natanson, Michała Łukawskiego i Zbigniewa Włodarskiego); słowo wstępne i życiorys Piotra Bieganka napisał Leszek Klosiewicz. Dodaje się, że składają każdy nastrój dokumentacyjną wystawę (projekty, realizacje) ukazano także Profesora w jego życiu naukowym (fotografie ze zjazdów międzynarodowych, gdzie wygłaszał referaty), uczelnianym (posiedzenia, promocje itp). Znalazły się również dyplomy, dokumenty odznaczeń — to wszystko, co także ukazuje twórcę nie tyle w świetle własnego dorobku, lecz niejako w zwierciadle reakcji na jego dzieła władze państwowych, organizacji itp. Te realia dodaly wystawie nie tylko rumieńców życia, ale i wskazały na nie mniej ważny od samego tworzenia aspekt życia architekta — odbiór społeczny i to, co trafnie określił twórcy wystawy — „miejsce na ziemi”. Wyrażam szacunek wszystkim osobom, które zadaly sobie trud znalezienia owych mało znanych czy wręcz zapomnianych szczuć lub rokograni, ukazujących wszechstronność zainteresowań Profesora. Ucieszyło przypomnienie wnętrza statku „Batory” — reprezentacyjnego wężra wagonu PKP, w których projektowanie także brał udział. Studia przebiegu trasy N—S (1942 r.) zaznaczyły tylko symbolicznie okres nocy okupacyjnej, w której był i czas na myślenie twórcze, studia i koncepcje oczekujące na czas Wielkiej Odbudowy. Pieczelowiec przez twórców wystawy i katalogu zgromadzoną dokumentację w mało znany dotychczas świetle ukazała wstępny etap twórczej drogi architekta Piotra Bieganka. Otóż wydaje się, że pierwsze lata projektowania oddali współczesności wyrażając się w nowoczesnych formach, co uwieńczył w 1937 r. Grand Prix wystawy „Art et Technologie” za projekt realizacyjny pawilonu polskiego (proj. S. Brukalskiego i B. Pniewskiego). Ta postawa nie ograniczała jego refleksji historycznej, pobudzonej rocznym pobytom w Italii (1935 r.), gdzie — jak sądzę — odkrył swoją wielką pasję, jaką jest neoklasycyzm i architektura Antonio Corazzi. Doktorat uzyskał w warkańskim konspiracji (1936 r.) zbliżył Go ku myśleniu historycznemu. Dopiero wstrząsy wywołane barbarzyńskim zniszczeniem Warszawy przesądziły o zmianie orientacji — Piotr Bieganski postanowił, że weźmie udział w odbudowie stolicy jako konserwator zabytków. Rozpoczął zaś realizację swego zamierzenia dnia 21 stycznia 1945 r., zgłaszając się do Biura Odbudowy Stolicy i SARP. To potrzebny Polski, jej spuścizny historycznej stojącej na granicy zagłady przeszadziły o dokonanie owego świadomego, patriotycznego wyboru. Poza wspomnianymi już działami — „Miejsce na ziemi”, „Konspiracja w okresie okupacji hitlerowskiej” — wystawa ukazała: „Ratowanie dorobku kulturalnego Stolicy — konserwator zabytków miasta stołecznego Warszawy”, „Projekty konserwatorskie oraz projekty architektoniczne i urbanistyczne”, „Zespół badań nad Polskim Średniowieczem Uniwersytetu Warszawskiego i Politechniki Warszawskiej”, „Historia i teoria architektury oraz problematyka ochrony zespołów zabytkowych” (w tym dziale uwzględniona została działalność w umiłowanej przez Profesora Italii), „Działalność naukowa w kraju i za granicą”. Wystawa prezentująca dorobek Profesora ukazała oczywiste, jakie fragmenty dorobku najbliższych lat go kologów i współpracowników, jako że spora część projektów stanowiły wynik pracy zbiorowej. Ale też i zadania podejmowane przez Laureata były ogromne — koncepcja urbanistyczna Starówki, zabytkowego Fromborka, projekty odbudowy całej pierzei d. Placu Bankowego w Warszawie. A jakie nazwiska partnerów się ukazały! Od Olafa Chmielkiewskiego, przez Lecha Niemojewskiego, Stanisława Brukalskiego, Bohdana Pniewskiego do Macieja Nowickiego czy Kazimierza Marczewskiego — by wymienić chociażby kilku. Kompletny spis projektów i realizacji zamieszczony w katalogu precyzyjnie zsumował dorobek, oddając każdemu jego cząstkę. Oczywiście szczególną uwagę w ekspozycji zwrócono na wielkie pasje Profesora — Oś Saska, zabytki autorstwa Antonia Corazziego i Zamek Ujazdowski. I dobrze się stało, że poświęcono im proporcjonalnie więcej miejsca niż innym, nie mniej ważnym działom. Dzięki temu wystawa przy całym swoim obiektywnym i dokumentalnym charakterze nabrala cech pokazu osobistego, w którym autor zaprezentował najdotniej to, co jest dla Niego najważniejsze. W sumie uczestnicy uroczystego wernisażu przeżyli chwilę wzruszenia razem z Laureatem, sięgając wspólnie ku dziełem Jego dorobku, ku dziejom warszawskiej architektury i jej wielkiej alma mater — Politechniki Warszawskiej. Zaś konserwatorzy zabytków chyłają czoła przed dorobkiem Profesora zapewne podnieśli się na duchu widząc, jak można godzić osobiste pasje do historii z twórczą współbractwem z najwybitniejszymi architektami moderny, i jak przychodząc z dalekich kresów stać się najbardziej warszawskim z warszawskich twórców, tak wiele dla zabytków Stolicy zasłużonym. Lech Krzyżanowski KONFERENCJA NA TEMAT ANATOMII DREWNA IAWA/IUFRO HAMBURG'83 W dniach 2–6 października 1983 r. odbyła się konferencja na temat anatomii drewna, zorganizowana przez International Association of Wood Anatomists (Międzynarodowa Organizację Anatomów Drewna), International Union of Forestry Research Organisations (Międzynarodowy Związek Badawczych Organizacji Leśnych) oraz Ordynariat Biologii Drewna Uniwersytetu w Hamburgu wraz z Federalnym Instytutu tem Gospodarki Leśnej i Drzewnej. W konferencji wzięło udział 81 naukowców, w tym 28 gospodarzy i 53 gości zagranicznych. Miejscem spotkania był Hamburg. W ciągu 4 dni obrad wygłoszono 36 referatów ujętych w 6 bloków tematycznych: — Porównawcza anatomia drewna, — Dendrochronologia i rytm wzrostu drewna, — Przyczyny i charakterystyka przebarwień drewna, — Ultrastruktura drewna i proces rożnicowania się komórek, — Komputer w identyfikacji gatunku drewna i techniki pomiarowe w badaniach anatomicznych, — Fizjologia, związki pomiędzy właściwościami strukturalnymi drewna. Spośród wygłoszonych referatów i przedstawionych około 20 posterów niektóre bezpośrednio dotyczyły badań dzieł sztuki wykonanych z drewna, a inne omawiały metody analityczne, które mogą okazać się przydatne w odniesieniu do obiektów zabytkowych. Poniżej przedstawiono omówienie tych referatów: P. Klein (RFN): Zastosowanie analizy przystrołów rocznych do datowania wczesnego malarstwa holenderskiego. Dla historyków sztuki i konserwatorów bardzo istotne znaczenie ma datowanie wieku obiektów zabytkowych. Jedną z metod pozwalających na dokładne określenie wieku drewna, a dzięki temu także wieku drewnianych rzeźb i podłoży obrazów jest metoda dendrochronologiczna opierająca się na analizie porównawczej ciągów przystrołów rocznych. Umożliwia ona określenie najwcześniejszego możliwego roku życia drzewa, z którego wykonano zdobę, a nawet średnią najwcześniejszej możliwej daty powstania dzieła. W niektórych wypadkach osiąga się nawet dokładność datowania drewna wynoszącą 1 rok. Dzięki współpracy z licznymi galeriami sztuki określono wiek wielu drewnianych podobrazu holenderskich, flamandzkich, angielskich i niemieckich artystów. Jako przykład przedstawiono w referacie wyniki analizy dendrochronologicznej niektórych obrazów Philippa Wouwermana i Rogera van der Weydena. S. Wróbel (RFN): Raport o stanie dendrochronologii w Europie. Po przedstawieniu podziału kontynentu europejskiego na strefy klimatyczne oraz strefy wegetacji lasów autorka krótko omówiła zasady, na których opierają się europejskie chronologie standardowe. Możliwości budowania długich, wieleletnich chronologii ograniczone są w Europie do nielicznych gatunków drzew, ze względu na brak dostatecznej ilości materiału porównawczego (drewna jednego gatunku na określonym obszarze) w okresie od współczesności do czasów prehistorycznych. Największą liczbę chronologii opracowano dla drewna dębu; służą one z powodzeniem do datowania dzieł sztuki, np. obrazów Rubensa i Rembrandta, zabytków architektury jak np. kościoła Św. Apostołów w Salonikach czy wykopiałych archeologicznych, np. osad palowych znad swajcarskich jezior. W nadchodzących latach głównym zadaniem europejskiej dendrochronologii będzie opracowanie chronologii standardowych dla rejonu Morza Śródziemnego oraz Europy Pd.-Wsch., a także zestawu lokalnych chronologii, obejmujących dla mniejszych obszarów. Y. Trenard (Francja): Dendrochronologia dębu dla regionu pa-ryskiego. Autorka przedstawiła tworzenie chronologii przystrołów rocznych dla dębu. Badania wykonano na wieleletnich drzewach dębowych rosnących w lasach departamentu Oise koło Paryża. Celem pracy było opracowanie standardowej krzywej przystrojowej dla tego terenu oraz sprawdzenie jej korelacji ze standardowymi chronologiami sąsiednich regionów Europy. Opracowany wykres obejmuje lata 1818–1974. Porównanie z chronologiami obszarów znajdujących się pod wpływami klimatu morskiego i kontynentalnego wykazuje, że najważniejsze anomalie klimatyczne oddziaływają na drzewa w podobny sposób na znacznych obszarze. P. Rudall (Wielka Brytania): Drewno zastosowane w hawajskich rzeźbach. Przedstawiono wyniki badań anatomicznych podłoży ponad dwustu hawajskich rzeźb ludowych powstałych w pierwszej połowie XIX w. Przedstawiono opisy budowy anatomicznej gatunków drewna, z których rzeźby zostały wykonane. Identyfikacji dokonano przy zastosowaniu tradycyjnych metod określania gatunku drewna. R. B. Miller, E. A. Wheeler, R. G. Pearson (USA): Identyfikacja drewna za pomocą komputera. Prezentacja bazy danych "Oxford". Identyfikacja drewna za pomocą komputera oferuje naukowcom bazę danych ułatwiającą poszukiwanie informacji dotyczących próbek, których nie można zidentyfikować przez zastosowanie tradycyjnych technik, tzn. próbek o nieznacnym pochodzeniu lub nie pasujących do odpowiedzi uzyskanych za pomocą kluczy dychozymicznych. Jest to metoda szybka i tania, a ponadto umożliwiająca rozpoznawanie drewna mniej doświadczonym specjalistom od anatomii. Największy problem stanowiło zgromadzenie, uporządkowanie i zredukowanie w odpowiedni sposób danych dla komputera. Przy dużej obfitości danych anatomicznych drewna zawartych w literaturze czy na selekcyjnych kartach perforowanych praktycznie standardowej listy ich charakterystycznych budowy drewna, za pomocą której ta wielka ilość informacji mogłaby zostać przetworzona w formie czytelnej dla komputera. Bazę danych zastosowanych do demonstracji utworzyły informacje dotyczące najważniejszych gatunków północno-amerykańskich oraz niektórych importowanych do USA. Następnie, aby w krótkim okresie jak najbardziej rozszerzyć bazę danych, przetworzono dane zawarte na kartach perforowanych "Oxford", których podstawą była Anatomy of Dicotyledons Metcalfe’a i Chalka (1950). Zostały one zakodowane i wydrukowane za pomocą systemu opracowanego w 1981 r. przez Pearsona i Wheelera. Najtrudniejszy problem napotkano przy interpretacji i ujednoliceniu informacji z kart "Oxford" z listami cech budowy anatomicznej drewna. Niektóre dane przetransponowano bezpośrednio, inne wymagały odrębnego opracowania, jak np. rozmieszczenie miększu czy występowanie kryształów. Początkowo baza "Oxford" zawierała 4860 wejść, którymi są gatunki, rodzaje i rodziny. Niektóre wejścia są tak podobne, że nie mogą być odróżnione. Ze względu na ekonomicznych cały system podzielony jest na 7 podstawowych grup, około 700 wejść każdy. Na razie obecność wejść, które są nie do odróżnienia oraz istnienie 7 różnych podstawowych opóźniają proces identyfikacji, ale system stale wzbogacają nowe dane i z czasem skuteczność identyfikacji będzie wzrastała. Tomasz Ważny WYSTAWA PRAC ARCHITEKTA MIROSŁAWA PRZYŁĘCKIEGO "Architekt i zabytki" — to tytuł wystawy otwartej 15 grudnia 1983 r. w salach Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu. Wprawdzie wydany z tej okazji folder rozpoczyna się wstępnem mówiącym o chęci uczczenia 20-letego okresu, który minął od daty ukończenia odbudowy (według projektu M. Przyłęckiego) zniszczonego w 1945 r. zabytkowego gmachu mieszczącego dzis zbory oraz trzydziestolecia pracy wrocławskiego Oddziału PP Pracownie Konserwacji Zabytków (gdzie właśnie w trakcie powstawania pracował M. Przyłęcki), ale faktycznym bohaterem, bo autorem prezentowanego dorobku, był dr inż. architekt Mirosław Przyłęcki. Nie jest rzeczą popularną wśród współczesnych upamiętniać okrągle	<urn:uuid:2650576f-98a3-4b8e-a9f0-52abf37904e9>	finepdfs	2.285156	CC-MAIN-2022-33	https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Ochrona_Zabytkow/Ochrona_Zabytkow-r1984-t37-n3_(146)/Ochrona_Zabytkow-r1984-t37-n3_(146)-s220-221/Ochrona_Zabytkow-r1984-t37-n3_(146)-s220-221.pdf	2022-08-11T12:35:56+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882571284.54/warc/CC-MAIN-20220811103305-20220811133305-00475.warc.gz	138,233,761	0.999859	0.999896	0.999896	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 565, 7119, 14021 ]	1	0
UMOWA NR ……….... /2019 zawarta w Lesku w dniu …………………………… 2019 r. pomiędzy: Gminą Lesko ul. Parkowa 1, 38-600 Lesko, REGON: 370440034, NIP: 688-12-45-092, reprezentowaną przez: 1. Łukasza Woźniczaka – Z-cę Burmistrza Miasta i Gminy Lesko przy kontrasygnacie 2. Małgorzaty Kormosz – Skarbnika Gminy Lesko zwaną w dalszej części umowy „Zamawiającym", a ………………………………………………………………………….. NIP ………………………….. , REGON ………………………….... , reprezentowan ą przez: ………………………………………………………………………….. zwanym w dalszej części umowy „Wykonawcą" o następującej treści: § 1 1. Zamawiający zleca a Wykonawca zobowiązuje się opracować kompletną dokumentację projektowo - kosztorysową w celu uzyskania prawomocnej decyzji o pozwolenie na budowę dla zadania pn.: „Przebudowa widowni amfiteatru w Lesku", zwaną w dalszej części umowy „Dokumentacją". 2. Przedmiotem zamówienia jest: 1) Wykonanie kompletnej dokumentacji projektowej i wykonawczej we wszystkich niezbędnych branżach z punktu widzenia celowi któremu ma służyć. 2) Wykonanie specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót budowlanych. 3) Wykonanie przedmiarów i kosztorysów inwestorskich metoda szczegółową w oparciu o przedmiar robót. 4) Przygotowanie dokumentów w celu uzyskania pozwolenia na budowę dla zadania określonego w umowie. 3. Zakres robót obejmuje 2) uzyskanie wypisów z rejestru gruntu, map do celów projektowych, opinii ZUD w Lesku (jeżeli jest wymagana) 1) uzyskanie wszelkich niezbędnych uzgodnień umożliwiających złożenie w imieniu Zamawiającego pozwolenia na budowę, 3) opracowanie dokumentacji projektowej i wykonawczej przedmiarów, kosztorysów i STWiORB 5) poniesienie kosztów wyżej wymienionych prac, uzgodnień i zamówień wymienionych w § 1 umowy. 4) Pełnienie nadzoru autorskiego w trakcie wykonania robót inwestycyjnych w ramach zawartej umowy. 4. Całą dokumentację, kosztorysy oraz Specyfikację Wykonania i Odbioru Robót Wykonawca zobowiązany jest dostarczyć w wersji papierowej i elektronicznej w formacie „jpg" lub „pdf", bądź załączyć w dokumentacji program do przeglądania plików. 5. Dokumentację należy opracować w następującej ilości egzemplarzy: 5 egzemplarzy (kompletów) w wersji papierowej; z tego 4 egz. zszyte w celu wydania a) Projekt budowlany (wykonawczy): pozwolenia na budowę oraz 1 egz. nie zszyty w celu powielania. 1 egzemplarz na nośniku elektronicznym - rysunki w formacie „jpg" lub „pdf" (na płycie CD/DVD lub innym nośniku danych), bądź załączyć w dokumentacji program do przeglądania plików. a) Kosztorys inwestorski wraz z przedmiarem robót w ilości egzemplarzy: (ath, rds lub innej) 1 egzemplarz w wersji papierowej: 1 egzemplarz na nośniku elektronicznym w formacie pdf i dodatkowo w wersji edytowalnej b) Specyfikacje techniczna wykonania i odbioru robót w ilości egzemplarzy: 1 egzemplarz w wersji papierowej: 1 egzemplarz na nośniku elektronicznym w formacie pdf i w wersji edytowalnej (Word lub Excel). 1. Wykonawca w trakcie sporządzania dokumentacji projektowej będzie ściśle współpracował z Zamawiającym. Wykonawca na bieżąco będzie informować Zamawiającego o postępie i zaawansowaniu prac przy realizacji zamówienia, oraz sygnalizował pojawiające się zagrożenia, wyjaśniać ewentualne wątpliwości, przy usunięciu, których może być pomocne działanie Zamawiającego. § 2 2. Zamawiający musi zaakceptować projekt budowlany przed złożeniem wniosku o pozwolenie na budowę. 3. Wykonawca ponosi wobec Zamawiaj ą cego pełn ą odpowiedzialno ść za zakres Dokumentacji ę oraz za uzgodnienia projektowe mi dzy poszczególnymi bran ż ami. 4. Prace muszą być wykonane zgodnie z obowiązującymi przepisami, normami oraz na ustalonych niniejszą umową warunkach. 5. Wykonawca użyje do wykonania przedmiotu umowy narzędzi i materiałów własnych. 6. Koszty związane z wykonaniem przedmiotu umowy, w tym koszty materiałów ponosi Wykonawca, za wyjątkiem należności i kosztów czynności prawnie przypisanych Inwestorowi. 7. Zamawiający udzieli Wykonawcy pełnomocnictwa do dokonywania czynności prawnych w jego imieniu, w zakresie niezbędnym do wykonania umowy. § 3 1. Wykonawca uzyska we własnym zakresie materiały potrzebne do wykonania zamówienia i wszelkie uzgodnienia projektów. 2. Dokumentacja powinna być wykonana w stanie kompletnym z punktu widzenia celu któremu ma służyć. 3. Opracowania projektowe i opisowe, określające przedmiot zamówienia, w szczególności rysunki, specyfikacje techniczne, przedmiary robót będą wzajemnie spójne i skoordynowane pod względem technicznym. 4. Wykonawca zastosuje w Dokumentacji materiały odpowiadające wymogom wyrobów dopuszczonych do obrotu i stosowania w budownictwie (art. 10 ustawy Prawo budowlane oraz ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych) 5. Wykonawca uzyska akceptację Zamawiającego na wszelkie propozycje rozwiązań technicznych i materiałowych. 6. Wykonawca opisze w dokumentacji projektowej technologię robót, materiały i urządzenia w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe traktowanie uczestników postępowania przetargowego na wykonanie robót wg przedmiotowej dokumentacji (ustawa z dnia 29 stycznia 2004 r. Prawo zamówień publicznych) 7. W całej dokumentacji, tj. projektach budowlanych, wykonawczych, kosztorysach, przedmiarach, specyfikacjach technicznych zabrania się wskazywania znaków towarowych, patentów lub pochodzenia zastosowanych rozwiązań. Wprowadzone materiały, urządzenia, elementy wyposażenia itp. w celu zapewnienia odpowiedniej jakości należy opisać parametrami technicznymi bez podawania producenta, patentu czy pochodzenia zastosowania proponowanego rozwiązania. 8. Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność za szkody wynikłe z niewłaściwego przedmiaru robót i kosztorysu inwestorskiego oraz nałożonych kar na Zamawiającego za wprowadzenie do projektu budowlanego, wykonawczego, kosztorysów, przedmiarów, specyfikacji technicznych nazw własnych: materiałów, znaków towarowych, patentów lub pochodzenia zastosowanych rozwiązań. 9. Wykonawca zobowiązuje się do nieodpłatnego udzielania wyjaśnień na ewentualne zapytania wykonawców, jakie powstaną podczas składania ofert w przetargu na wykonawstwo robót na podstawie Dokumentacji. § 4 1. Wykonawca zobowiązuje się wykonać kompletną dokumentację w terminie 30 dni od wydania decyzji o lokalizacji inwestycji celu publicznego. 2. Wykonawca w terminie 7 dni od dnia podpisania umowy wystąpi z wnioskiem o wydanie decyzji lokalizacji inwestycji celu publicznego. 3. Wykonawca opracuje koncepcję i wizualizacje w terminie 14 dni od dnia podpisania umowy. § 5 2. Wykonawca zobowiązuje się wykonać Dokumentację zgodnie z zasadami wiedzy technicznej i obowiązującymi w dniu oddania przepisami. Zamawiający nie jest zobowiązany do sprawdzenia jakości wykonanej Dokumentacji. 1. Przekazanie Dokumentacji odbędzie się w siedzibie Zamawiającego w Urzędzie Miasta i Gminy Lesko, najpóźniej w ostatnim dniu terminu ustalonego w § 4. § 6 (słownie: …………………………………………. złotych brutto). Za wykonany przedmiot zamówienia ustala się wynagrodzenie ryczałtowe w kwocie …………………………. zł brutto § 7 Wynagrodzenie za przedmiot zamówienia zapłacone zostanie po protokolarnym przekazaniu Dokumentacji przelewem w terminie 30 dni od daty otrzymania faktury. Za dzień zapłaty uważać się będzie dzień złożenia polecenia przelewu w banku Zamawiającego. § 8 2. Wykonawca wyraża zgodę na powielanie Dokumentacji celem wykorzystania jej w postępowaniu przetargowym. 1. Wykonawca przenosi na Zamawiającego, bez odrębnego wynagrodzenia, majątkowe prawa autorskie celem realizacji zakresu robót wynikających z Dokumentacji będącej przedmiotem niniejszej umowy. § 9 Do kierowania pracami wymienionymi w niniejszej umowie i współpracy z Inwestorem Wykonawca wyznacza ………………………………………………………………………………………. . § 10 a) w wypadku odstąpienia od umowy przez Zamawiającego z przyczyn, za które ponosi odpowiedzialność Wykonawca, w wysokości 10% wynagrodzenia umownego za przedmiot umowy, 1. Wykonawca zapłaci Zamawiającemu karę umowną: b) za zwłokę w oddaniu określonego w umowie przedmiotu odbioru, w wysokości 0,5% wynagrodzenia umownego brutto za przedmiot odbioru za każdy dzień zwłoki, d) za niezłożenie wniosku o wydanie decyzji celu publicznego w terminie 7 dni, w wysokości 5% za każdy dzień zwłoki. c) za zwłokę w usunięciu wad stwierdzonych przy odbiorze lub w okresie rękojmi, w wysokości 0,5% wynagrodzenia umownego brutto za przedmiot odbioru, za każdy dzień zwłoki liczony od dnia wyznaczonego na usunięcie wad. e) za zwłokę w oddaniu opracowanej koncepcji i wizualizacji w terminie 14 dni od dnia podpisania umowy, w wysokości 5% za każdy dzień zwłoki. 2. Zamawiający zapłaci Wykonawcy karę umowną: b) za zwłokę w odbiorze określonego w umowie przedmiotu odbioru, w wysokości 0,5% wynagrodzenia umownego za przedmiot odbioru za każdy dzień zwłoki, a) w wypadku odstąpienia od umowy przez Wykonawcę z przyczyn, za odpowiedzialność ponosi Zamawiający, w wysokości 10% wynagrodzenia umownego, 1. Jeżeli kara umowna nie pokrywa poniesionej szkody, strony mogą dochodzić odszkodowania uzupełniającego , dokumentując to żądanie obliczeniem wysokości rzeczywistej szkody i wykazując ścisły związek pomiędzy poniesioną szkodą a niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązań wynikających z warunków umowy . 2. Jeżeli kary pieniężne obciążające Wykonawcę lub Zamawiającego są znacznie wyższe od poniesionej przez nich szkody, lub żadna ze stron nie poniosła szkody, strony mogą uzgodnić odstąpienie od kary pieniężnej lub jej obniżenie. § 11 Zamawiający może w każdym przypadku i każdym czasie odstąpić od niniejszej umowy, a w szczególności w razie istotnych okoliczności powodujących, że wykonanie umowy nie leży w interesie publicznym, czego nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, płacąc Wykonawcy wynagrodzenie należne mu z tytułu wykonanej do dnia odstąpienia części umowy. § 12 W sprawach nie uregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego i ustawy Prawo zamówień publicznych oraz w sprawach procesowych przepisy Kodeksu Postępowania Cywilnego. § 13 Spory wynikłe z niniejszej umowy rozstrzygać będzie sąd miejscowo właściwy dla Zamawiającego. § 14 Wszelkie zmiany niniejszej umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności. § 15 Umowa została sporządzona w trzech egzemplarzach, z tego dwa egzemplarze dla Zamawiającego i jeden egzemplarz dla Wykonawcy. WYKONAWCA: ZAMAWIAJ ĄCY:	<urn:uuid:d3ecf0ab-3263-46de-8f4c-2a055a0b9176>	finepdfs	1.154297	CC-MAIN-2019-35	http://bip.lesko.pl/?c=mdPliki-cmPobierz-9392-VW1vd2FfcHJvamVrdF9wcnplYnVkb3dhX3dpZG93bmlfYW1maXRlYXRydV96YWxfbnJfMy5wZGY=	2019-08-19T20:33:07Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-35/segments/1566027314959.58/warc/CC-MAIN-20190819201207-20190819223207-00382.warc.gz	28,614,908	0.999977	0.999983	0.999983	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2495, 5852, 8603, 10464 ]	2	0
Sprawozdanie biegłego rewidenta jakość transparentność kompetencje etyka Sprawozdanie niezależnego biegłego rewidenta z badania rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej Enter Air S.A. za rok obrotowy od dnia 01.01.2020 r. do dnia 31.12.2020 r. SPRAWOZDANIE NIEZALEŻNEGO BIEGŁEGO REWIDENTA Z BADANIA ROCZNEGO SKONSOLIDOWANEGO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO Dla Walnego Zgromadzenia Enter Air S.A. Sprawozdanie z badania rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego Opinia z zastrzeżeniem o rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym Przeprowadziliśmy badanie załączonego rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej Enter Air S.A., zwanej dalej „Grupa”, w której jednostką dominującą jest Enter Air S.A. z siedzibą w Warszawie przy ul. Komitetu Obrony Robotników 74, zwana dalej „Jednostką Dominującą”, za rok obrotowy od dnia 01.01.2020 r. do dnia 31.12.2020 r., na które składa się skonsolidowane sprawozdanie z wyniku i całkowitych dochodów za rok obrotowy kończący się 31.12.2020 r., skonsolidowane sprawozdanie z sytuacji finansowej sporządzone na dzień 31.12.2020 r., skonsolidowane sprawozdanie ze zmian w kapitale własnym, skonsolidowane sprawozdanie z przepływów pieniężnych za rok obrotowy kończący się tego dnia oraz informacje dodatkowe zawierające znaczące zasady (polityki) rachunkowości i inne informacje objaśniające. Sprawozdanie to zostało sporządzone w postaci pliku elektronicznego o nazwie: „ssf_gk_enter_air_s_a_za_2020_rok _signed”, opatrzonym podpisami elektronicznymi Zarządu Jednostki Dominującej w dniu 30.04.2021 r. Roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe zostało sporządzone przy zastosowaniu zasad rachunkowości i sprawozdawczości finansowej określonych w Międzynarodowych Standardach Rachunkowości, Międzynarodowych Standardach Sprawozdawczości Finansowej oraz związanych z nimi interpretacjach ogłoszonych w formie rozporządzeń Komisji Europejskiej, zwanych dalej „MSSF UE”. Naszym zdaniem, z wyjątkiem skutków sprawy opisanej w sekcji „Podstawa opinii z zastrzeżeniem” naszego sprawozdania, załączone roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe Grupy Kapitałowej Enter Air S.A.: - przedstawia rzetelnie i jasno obraz sytuacji majątkowej i finansowej Grupy na dzień 31.12.2020 r. wyniku finansowego oraz przepływów pieniężnych za rok obrotowy kończący się tego dnia zgodnie z mającymi zastosowanie MSSF UE i przyjętymi zasadami (polityką) rachunkowości, - jest zgodne, we wszystkich istotnych aspektach, co do formy i treści z rozporządzeniem Ministra Finansów z dnia 29 marca 2018 r. w sprawie informacji bieżących i okresowych przekazywanych przez emisentów papierów wartościowych oraz warunków uznawania za równoważne informacji wymaganych przepisami prawa państwa niebędącego państwem członkowskim (Dz.U. z 2018 r. poz. 757 z późniejszymi zmianami), zwanym dalej „rozporządzeniem o informacjach bieżących i okresowych”, ustawą z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości (Dz.U. z 2019 r. poz. 351 z późniejszymi zmianami) zwaną dalej „ustawą o rachunkowości”, MSSF UE, a także z wpływającymi na jego treść postanowieniami statutu Jednostki Dominującej. Podstawa opinii z zastrzeżeniem W dniu 23 maja 2020 r. wydałmy sprawozdanie z badania rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy za 2019 r., zawierające opinię z zastrzeżeniem c tym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym ze względu na ograniczenie zakresu badania wynikające z niemożności uzyskania wystarczających dowodów badania odnośnie do nadwyżki udziału Grupy w wartości godziwych aktywów i zobowiązań spółki stowarzyszonej Chair Airlines AG (Chair) nad ceną nabycia w kwocie 17,1 mln złotych oraz udziału w stracie tej spółki za okres od dnia nabycia do dnia 31 grudnia 2019 r. w wysokości 2,9 mln złotych. Ograniczenie wynika z faktu, iż szacując wartość godziwą aktywów i zobowiązani jednostki stowarzyszonej Zarząd Jednostki Dominującej oparł się na jej danych finansowych, które zawierały szacunkowe korekty aktywów i zobowiązań na łączną kwotę 6,7 miliona franków szwajcarskich. Zgodnie z przekazanymi wyjaśnieniami, w związku z upadłością jej ówczesnej jednostki dominującej Germania Fluggesellschaft GmbH świadczącej rzech Chair usługi księgowe, Chair straciła dostęp do danych księgowych za miesiące styczeń-luty 2019 roku oraz została zmuszona do budowy własnego systemu finansowo – księgowego. Proces odbudowy danych oraz rejestracji transakcji w systemie finansowo-księgowym koncentrował się na zapewnieniu rzetelności danych odnośnie całego roku 2019. Służby finansowe Jednostki Dominującej przy sporządzaniu skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy za 2019 rok przeprowadziły procedury przyporządkowania dokumentów księgowych ujmowanych w dzienniku do poszczególnych okresów, natomiast nie doprowadziło to do uzgodnienia wyżej wymienionych kwot. W trakcie badania sprawozdań finansowych za 2019 i 2020 rok nie przedstawiono nam dokumentów będących podstawą dokonania powyższych korekt. Badanie sprawozdania finansowego przeprowadziliśmy zgodnie z Krajowymi Standardami Badania, w brzmieniu Międzynarodowych Standardów Badania, przyjętymi przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów, zwanymi dalej „Krajowymi Standardami Badania”, ustawą z dnia 11 maja 2017 r. o biegłych rewidentach, firmach audytorystycznych oraz nadzorze publicznym, zwana dalej „ustawą o biegłych rewidentach”, mającymi zastosowanie do badań sprawozdań finansowych sporządzonych za okresy kończące się 31.12.2020 r. oraz rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 537/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie szczegółowych wymogów dotyczących ustawowych badań sprawozdań finansowych jednostek interesu publicznego, uchylającym decyzję Komisji 2005/909/WE (Dz. Urz. UE L 158 z 27.05.2014, str. 77 oraz Dz. Urz. UE L 170 z 11.06.2014, str. 66), zwanym dalej „Rozporządzeniem 537/2014”. Nasza odpowiedzialność zgodnie z tymi standardami została opisana w sekcji „Odpowiedzialność biegłego rewidenta za badanie rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego”. Jesteśmy niezależni od Grupy zgodnie z Międzynarodowym kodeksem etyki zawodowych księgowych (w tym Międzynarodowymi standardami niezależności), zwanym dalej „Kodeksem IFAC”, przyjętym przez Krajową Radę Biegłych Rewidentów oraz z wymogami niezależności określonymi w ustawie o biegłych rewidentach i w Rozporządzeniu 537/2014. Wypełniliśmy także nasze inne obowiązki etyczne określone w ustawie o biegłych rewidentach, Rozporządzeniu 537/2014 i Kodeksie IFAC. Wyrażamy przekonanie, że uzyskane przez nas dowody badania stanowią wystarczającą i odpowiednią podstawę do wyrażenia przez nas opinii z badania. Kluczowa sprawa: Kontynuacja działalności Grupy \| Czy kluczowa sprawa jest identyfikowana jako ryzyko znaczące: TAK \| \|---------------------------------------------------------------------\| \| Opis kluczowej sprawy \| \| Jak odniesiono się do tej sprawy w czasie badania \| Skonsolidowane sprawozdanie finansowe zostało sporządzone przy założeniu kontynuacji działalności gospodarczej przez Jednostkę Dominującą oraz spółki Grupy w dającej się przewidzieć przyszłości, tj. przez okres co najmniej 12 miesięcy od końca okresu sprawozdawczego. Grupa w 2020 roku odnotowała stratę brutto w wysokości 188,0 mln zł, w porównaniu zysku brutto w roku ubiegłym w kwocie 107,6 mln zł. Wartość przychodów ze sprzedaży spadła z 1 614,7 mln zł do 470,5 mln zł. Zasadniczym powodem powstania straty i spadku przychodów było ograniczenie działalności podstawowej z uwagi na wybuch epidemii koronawirusa SARS-Cov-2. Nasze procedury obejmowały w szczególności: - omówienie z Zarządem Jednostki Dominującej dokonanej oceny zasadności przyjęcia założenia dotyczącego kontynuacji przez Grupę, identyfikowanych niepewności oraz oceny charakteru tych niepewności, a także działań podejmowanych w związku z tymi niepewnościami, w szczególności oczekiwanego wpływu epidemii COVID - 19 na działalność Grupy w okresie co najmniej kolejnych 12 miesięcy, działań podejmowanych w celu ograniczenia skutków pandemii oraz zapewnienia źródeł finansowania, - zapoznanie się z aktualnymi projekcjami finansowymi stanowiącymi podstawę oceny Zarządu Jednostki Dominującej. i związane z nią ograniczenia w przemieszczaniu ludności pomiędzy krajami. Ze względu na szereg czynników bieżącego otoczenia rynkowego, jakie występowali w związku z epidemią, Zarząd Jednostki Dominującej dokonał na moment sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego oceny potencjalnego wpływu pandemii na kontynuację działalności Grupy jako całości i nie zidentyfikował istotnej niepewności dotyczącej kontynuacji działalności. Dokonanie oceny zdolności do kontynuowania działalności przez Grupę wymaga sformułowania osadu o przyszłych skutkach zdarzeń lub uwarunkowań istniejących na określony moment, co wiąże się z nieodłączną niepewnością. W związku z powyższym faktem uważamy niniejszą kwestię za kluczową sprawę badania skonsolidowanego sprawozdania finansowego. W punkcie 5.6 wprowadzenia rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego Zarząd Jednostki Dominującej ujawnił okoliczności i działania leżące u podstaw sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy przy założeniu kontynuacji działalności oraz wypływu epidemii na tę ocenę. Inne informacje zamieszczone w skonsolidowanym raporcie rocznym Inne informacje to informacje finansowe i niefinansowe zamieszczone w skonsolidowanym raporcie rocznym, inne niż roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie z badania. Inne informacje obejmują między innymi sprawozdanie z działalności Grupy za rok zakończony 31.12.2020 r. wraz z oświadczeniem o stosowaniu ładu korporacyjnego o którym mowa w art. 49 ust 2a ustawy o rachunkowości, które jest wyodrębnioną częścią tego sprawozdania z działalności, za rok zakończony tego dnia. Za przygotowanie innych informacji odpowiedzialność ponoszą odpowiednio Zarząd oraz członkowie Rady Nadzorczej Jednostki Dominującej. Nasza opinia o rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym nie obejmuje tych innych informacji oraz, o ile nie zostało to jednoznacznie wskazane w sekcji „Sprawozdanie na temat innych wymogów prawa i regulacji”, nie wyrażamy żadnej formy zapewnienia o tych innych informacjach. Ponadto zakres naszych prac oraz charakter naszego zapewnienia są wyłącznie takie jak opisujemy. W związku z badaniem rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego, naszym obowiązkiem jest, zgodnie z Krajowymi Standardami Badania, przeczytanie innych informacji podczas wykonywania badania, rozpatrzenie, czy inne informacje nie są istotnie niespójne z rocznym skonsolidowanym sprawozdaniem finansowym lub naszą wiedzą uzyskaną w trakcie badania lub w inny sposób wydają się być istotnie zniesktalcone. Jeżeli, na podstawie pracy, którą wykonaliśmy w odniesieniu do innych informacji, które uzyskaliśmy przed datą niniejszego sprawozdania z badania, stwierdzimy, że występuje istotne zniesktalcenie tych innych informacji, jesteśmy zobowiązani zamieścić taką informację w sprawozdaniu z badania. Nie mamy nic do przekazania w tym zakresie. Odpowiedzialność Zarządu oraz Rady Nadzorczej Jednostki Dominującej za roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe Zarząd Jednostki Dominującej jest odpowiedzialny za sporządzenie rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego, które prezentuje jasny i rzetelny obraz zgodnie z MSSF UE, jego zgodność z obowiązującymi Grupę przepisami prawa oraz statutem Jednostki Dominującej. Zarząd Jednostki Dominującej jest odpowiedzialny również za kontrolę wewnętrzną, którą uznaje za niezbędną dla sporządzenia rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego wolnego od istotnych zniesktalceń powstałych wskutek celowych działań lub błędów. Zarząd Jednostki Dominującej jest odpowiedzialny za ocenę zdolności Grupy do kontynuowania działalności, ujawnienie w rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym, jeżeli ma to zastosowanie, spraw związanych z kontynuacją działalności. Przy wyborze zasad i polityk rachunkowości Grupy oraz sporządzaniu rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego, Zarząd Jednostki Dominującej jest również odpowiedzialny za przyjęcie założenia, że Grupa będzie kontynuowała, w dającą się przewidzieć przyszłości, działalność w niezmienniejszym istotnie zakresie, chyba że Zarząd Jednostki Dominującej zamierza dokonać likwidacji albo zaniechać prowadzenia działalności lub gdy nie ma innej realnej możliwości jej kontynuowania. Członkowie Rady Nadzorczej Jednostki Dominującej są odpowiedzialni za nadzorowanie procesu sprawozdawczości finansowej Grupy. Zgodnie z ustawą o rachunkowości, Zarząd oraz członkowie Rady Nadzorczej Jednostki Dominującej są zobowiązani do zapewnienia, aby roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe spełniało wymagania przewidziane w ustawie o rachunkowości. Odpowiedzialność Biegłego Rewidenta za badanie rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego Celem badania jest uzyskanie racjonalnej pewności czy roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe jako całość nie zawiera istotnego zniekształcenia spowodowanego oszustwem lub błędem, oraz wydanie sprawozdania niezależnego biegłego rewidenta zawierającego opinię. Racjonalna pewność jest wysokim poziomem pewności, ale nie gwarantuje, że badanie przeprowadzone zgodnie z powyżej wskazanymi standardami zawsze wykryje istotne zniekształcenia. Zniekształcenia mogą powstawać na skutek oszustwa lub błędu i są uważane za istotne, jeżeli można racjonalnie oczekiwać, że pojedynczo lub łącznie mogłyby wpłynąć na decyzje gospodarcze użytkowników podjęte na podstawie tego rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego. Przeprowadzając badanie, zgodnie z Krajowymi Standardami Badania: - stosujemy zawodowy osąd i zachowujemy zawodowy sceptycyzm, oraz - identyfikujemy i oceniamy ryzyka istotnego zniekształcenia rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego spowodowanego oszustwem lub błędem, projektujemy i przeprowadzamy procedury badania odpowiadające tym ryzykom i uzyskujemy dowody badania, które są wystarczające i odpowiednie, aby stanowić podstawę dla naszej opinii. Ryzyko niewykrycia istotnego zniekształcenia, powstałego na skutek oszustwa lub innych nieprawidłowości jest wyższe niż ryzyko niewykrycia istotnego zniekształcenia powstałego na skutek błędu, ponieważ może obejmować zmowy, fałszerstwo, celowe pominięcia, wprowadzanie w błąd lub obejście kontroli wewnętrznej i może dotyczyć każdego obszaru prawa i regulacji, nie tylko tego bezpośrednio wpływającego na roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe, - uzyskujemy zrozumienie kontroli wewnętrznej znaczącej dla badania w celu zaprojektowania procedur badania, które są odpowiednie w danych okolicznościach, nie zaś w celu wyrażenia opinii na temat skuteczności kontroli wewnętrznej Grupy, - oceniamy odpowiedniość zastosowanych zasad (polityki) rachunkowości, zasadność szacunków księgowych oraz powiązanych ujawnień dokonanych przez Zarząd Jednostki Dominującej, - wyciągamy wniosek na temat odpowiedniości zastosowania przez Zarząd Jednostki Dominującej założenia kontynuacji działalności przy stosowaniu przyjętych zasad (polityki) rachunkowości, oraz na podstawie zebranych dowodów badania, oceniamy czy istnieje istotna niepewność dotycząca zdarzeń lub warunków, które mogą budzić znaczące wątpliwości co do zdolności Grupy do kontynuacji działalności. Gdy ocenimy, iż istotna niepewność istnieje, jesteśmy zobowiązani w naszym sprawozdaniu z badania albo zwrócić uwagę na ujawnienia w rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym dotyczące tej niepewności, albo zmodyfikować naszą opinię o rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym, jeżeli ujawnienia te są nieadekwatne. Nasza ocena jest oparta na dowodach badania uzyskanych do dnia sporządzenia naszego sprawozdania z badania. Jednakże w przyszłości mogą wystąpić zdarzenia lub warunki, które mogą spowodować, iż Grupa nie będzie kontynuowała działalności, - oceniamy ogólną prezentację, strukturę i zawartość rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego, w tym ujawnienia, oraz czy roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe przedstawia będące ich podstawą transakcje i zdarzenia w sposób zapewniający rzetelną prezentację, - uzyskujemy wystarczające i odpowiednie dowody badania odnośnie informacji finansowych jednostek i przedsiębiorstw wewnątrz Grupy w celu wyrażenia opinii na temat rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego. Jesteśmy odpowiedzialni za kierowanie, nadzór i przeprowadzenie badania rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego oraz pozostajemy wyłącznie odpowiedzialni za naszą opinię z badania. Komunikujemy Radzie Nadzorczej oraz Komitetowi Audytu Jednostki Dominującej informacje związane z badaniem, w szczególności o planowanym zakresie i czasie przeprowadzenia badania oraz znaczących ustaleniach badania, w tym wszelkich znaczących słabościach kontroli wewnętrznej, które zidentyfikowaliśmy podczas badania. Zbliżyliśmy Komitetowi Audytu Jednostki Dominującej oświadczenie, że przestrzegamy stosownych wymogów etycznych dotyczących niezależności oraz, że będziemy informować Komitet o wszystkich powiązanych i innych sprawach, które mogłyby być racjonalnie uznane za stanowiące zagrożenie dla naszej niezależności, a tam gdzie ma to zastosowanie, informujemy o zastosowanych zabezpieczeniach. Zakres badania nie obejmuje zapewnienia co do przyszłej rentowności Grupy ani efektywności lub skuteczności prowadzenia jej spraw przez Zarząd Jednostki Dominującej obecnie lub w przyszłości. Spośród spraw przekazywanych Radzie Nadzorczej Jednostki Dominującej ustaliliśmy te sprawy, które były najbardziej znaczące podczas badania rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego za bieżący okres sprawozdawczy i dlatego uznaliśmy je za kluczowe sprawy badania. Opisujemy te sprawy w naszym sprawozdaniu z badania w sekcji „Kluczowe sprawy (kwestie) badania oraz znaczące ryzyka istotnego zniekształcenia prezentowane zgodnie z Rozporządzeniem 537/2014”, z wyjątkiem spraw co do których przepisy prawa lub regulacje zabraniają publicznego ich ujawnienia lub gdy, w wyjątkowych okolicznościach, ustalimy, że kwestia nie powinna być przedstawiona w naszym sprawozdaniu, ponieważ można byłoby racjonalnie oczekiwać, że negatywne konsekwencje przeważyłyby korzyści takiej informacji dla interesu publicznego. Zgodnie z ustawą o biegłych rewidentach jesteśmy także zobowiązani zawrzeć w sprawozdaniu z badania opinię o tym, czy roczne skonsolidowane sprawozdanie finansowe jest zgodne co do formy i treści z obowiązującymi Grupę przepisami prawa i statutem Jednostki Dominującej. Opinię w tym zakresie sformułowaliśmy w oparciu o prace wykonane w trakcie badania. Sprawozdanie na temat innych wymogów prawa i regulacji Sprawozdanie z działalności Grupy Sprawozdanie z działalności Grupy zostało sporządzone w postaci pliku elektronicznego o nazwie: „sdz_ssf_gk_enter_air_s.a._za_2020_rok_signed”, opatrzonego podpisami elektronicznymi Zarządu Jednostki Dominującej w dniu 30.04.2021 r. Odpowiedzialność Zarządu i Rady Nadzorczej Jednostki Dominującej Zarząd Jednostki Dominującej jest odpowiedzialny za sporządzenie sprawozdania z działalności Grupy zgodnie z przepisami prawa. Zarząd oraz członkowie Rady Nadzorczej Jednostki Dominującej są odpowiedzialni za zapewnienie, aby sprawozdanie z działalności Grupy były zgodne z wymogami ustawy o rachunkowości. Odpowiedzialność biegłego rewidenta Zgodnie z wymogami ustawy o biegłych rewidentach i rozporządzenia o informacjach bieżących i okresowych jesteśmy zobowiązani sformułować opinię, czy sprawozdanie z działalności Grupy uwzględnia przepisy tego rozporządzenia oraz ustawy o rachunkowości, a także czy jest zgodne z informacjami zawartymi w rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym. Dodatkowo jesteśmy zobowiązani sformułować oświadczenie, czy w świetle wiedzy o Grupie i jej otoczeniu uzyskanej podczas badania stwierdziliśmy w sprawozdaniu z działalności Grupy istotne zniekształcenia, a w przypadku ich stwierdzenia wskazać na czym one polegają. Jednocześnie jesteśmy zobowiązani sformułować opinię, czy oświadczenie o stosowaniu ładu korporacyjnego, stanowiące wyodrębnioną część sprawozdania z działalności Grupy, zawiera określone informacje wskazane w rozporządzeniu o informacjach bieżących i okresowych, a odnośnie do niektórych informacji wskazanych w tym rozporządzeniu, czy informacje te są zgodne z mającymi zastosowanie przepisami prawa oraz z informacjami zawartymi w rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym. Zapoznaliśmy się ze sprawozdaniem z działalności Grupy, w tym z oświadczeniem o stosowaniu ładu korporacyjnego. Przeanalizowaliśmy, czy zawiera ono informacje wymagane powyższymi przepisami prawa oraz sprawdziliśmy, czy informacje w nim zawarte są zgodne z informacjami zawartymi w rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym. Odnośnie do niektórych informacji zawartych w oświadczeniu o ładzie korporacyjnym przeanalizowaliśmy, czy są one zgodne z przepisami prawa. Czytając sprawozdanie z działalności rozważylismy, w oparciu o naszą wiedzę o Grupie i jej otoczeniu, czy nie zawiera ono istotnych zniekształceń. Opinia na temat sprawozdania z działalności Grupy Kapitałowej Naszym zdaniem, w oparciu o prace wykonane w związku z badaniem rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego, załączone sprawozdanie z działalności Grupy Kapitałowej Enter Air S.A. za rok obrotowy zakończony 31.12.2020 r.: - zostało sporządzone zgodnie z art. 49 ustawy o rachunkowości oraz paragrafem 70 rozporządzenia o informacjach bieżących i okresowych, - informacje prezentowane w tym sprawozdaniu są zgodne z informacjami zawartymi w zbadanym rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym. W świetle wiedzy o Grupie i jej otoczeniu uzyskanej podczas badania, z wyjątkiem spraw opisanych w sekcji „Podstawa opinii z zastrzeżeniem”, nie stwierdziliśmy w sprawozdaniu z działalności Grupy istotnych zniekształceń. Opinia na temat oświadczenia o stosowaniu ładu korporacyjnego Naszym zdaniem, w oparciu o prace wykonane w związku z badaniem rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego: - oświadczenie o stosowaniu ładu korporacyjnego zawiera informacje określone w paragrafie 70 ust. 6 punkt 5 rozporządzenia o informacjach bieżących i okresowych, - informacje wskazane w paragrafie 70 ust. 6 punkt 5 lit. c)-f), h) oraz i) tego rozporządzenia zawarte w tym oświadczeniu są zgodne z mającymi zastosowanie przepisami oraz informacjami zawartymi w zbadanym rocznym sprawozdaniu finansowym. Inne informacje i stwierdzenia wymagane przez Rozporządzenie 537/2014 Spójność opinii o rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym ze sprawozdaniem dodatkowym dla komitetu audytu Nasza opinia o rocznym skonsolidowanym sprawozdaniu finansowym jest spójna ze sprawozdaniem dodatkowym dla Komitetu Audytu, o którym mowa w Rozporządzeniu 537/2014. Wybór firmy audytorowej oraz całkowity nieprzerwany okres trwania zlecenia Zostaliśmy wybrani do badania rocznego skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy uchwala Rady Nadzorczej Enter Air S.A. z dnia 10.07.2019 r. Roczne skonsolidowane sprawozdania finansowe Grupy, w okresie gdy Jednostka Dominująca jest jednostką zainteresowania publicznego badamy nieprzerwanie przez kolejne 4 lata. Usługi niebędące badaniem ustawowym Zgodnie z naszą najlepszą wiedzą i przekonaniem oświadczamy, że nie świadczyliśmy usług niebędących badaniem, które są zabronione przepisami art. 5 ust. 1 Rozporządzenia 537/2014 w okresach w nim wskazanych. Signed by / Podpisano przez: Piotr Tomasz Talajczyk Date / Data: 2021-04-30 23:00 Piotr Talajczyk Biegły rewident nr 11840 kluczowy biegły rewident przeprowadzający badanie w imieniu PKF Consult Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Sp. k. firmy audytorskiej nr 477 ul. Orzycka 6 lok. 1B 02-695 Warszawa Poznań, 30 kwietnia 2021 roku	7d16b4fc-5656-44b8-87f0-6ee8aa1ac1ac	finepdfs	1.149414	CC-MAIN-2021-21	https://ir.enterair.pl/wp-content/uploads/2021/04/Sprawozdanie-z-badania_SSF_Enter-Air.pdf	2021-05-17T13:45:56+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243991772.66/warc/CC-MAIN-20210517115207-20210517145207-00086.warc.gz	335,919,370	0.999984	0.999997	0.999997	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 76, 279, 4799, 8306, 12030, 17921, 23325, 24010 ]	1	0
JAM60S20-380/MR-BF Moduły multibusbarowe z ogniwami ciętymi na pół o mocy 380 W w czarnej ramie Moduły składające się z multibusbarowych ogniw PERC ciętych na pół gwarantują wyższą moc wyjściową, lepszy współczynnik temperaturowy, obniżoną wrażliwość na zacienienie, niższe ryzyko wystąpienia hot spotów oraz wyższą odporność na obciążenia mechaniczne. Najważniejsze cechy - Wyższa moc wyjściowa - Mniejsze straty energii przez zacienienie i oporność - Niższe LCOE - Wyższa tolerancja na obciążenia mechaniczne Komplet certyfikatów - IEC 61215, IEC 61730, UL 61215, UL 61730 - ISO 9001: 2015 Quality management systems - ISO 14001: 2015 Environmental management systems - ISO 45001: 2018 Occupational health and safety management systems - IEC 62941: 2019 Terrestrial photovoltaic (PV) modules – Quality system for PV module manufacturing Wyjątkowa gwarancja - 12 lat gwarancji na produkt - 25 lat gwarancji na zachowanie stałej degradacji Roczna degradacja na poziomie 0,55% przez 25 lat Specyfikacje mogą być poddawane technicznym zmianom i testom. JA Solar zastrzega sobie prawo do ostatecznej interpretacji. www.hewalex.pl JAM60S20-380/MR-BF Moduły multibusbarowe z ogniwnami ciętymi na pół o mocy 380 W w czarnej ramie Rysunek techniczny: \| Parametry mechaniczne \| TYP: JAM60S20-380/MR-BF \| \|-----------------------\|-------------------------\| \| Typ ogniw \| monokrystaliczne \| \| Masa [kg] \| 20.5 ± 3% \| \| Wymiary (D x S x W) [mm] \| 1776±2 x 1052±2 x 35±1 \| \| Pole przekroju kabla [mm²], długość [mm] \| 4, 1200 \| \| Liczba ogniw i połączeń \| 120 (6x20) \| \| Skrzynka połączeń \| IP68, 3 diody \| \| Konektor \| MC4-EVO2 / QC 4.10-35 \| \| Liczba modułów na palecie \| 31 \| \| Przykrycie modułu, grubość [mm] \| szkło z powłoką antyrefleksyjną, 3.2 \| \| Parametry elektryczne \| TYP: JAM60S20-380/MR-BF \| \|-----------------------\|-------------------------\| \| Nominalna moc maksymalna (Pmax) [W] \| 380 \| \| Napięcie obwodu otwartego (Voc) [V] \| 41.62 \| \| Napięcie w punkcie mocy maksymalnej (Vmp) [V] \| 34.77 \| \| Prąd zwarcia (Isc) [A] \| 11.47 \| \| Prąd w punkcie pracy maksymalnej (Imp) [A] \| 10.93 \| \| Sprawność modułu [%] \| 20.40 \| \| Tolerancja mocy [W] \| 0~+5 \| \| Współczynnik temp. Isc (αIsc) [%/°C] \| +0.044 \| \| Współczynnik temp. Voc (βVoc) [%/°C] \| -0.272 \| \| Współczynnik temp. Pmax (γPmp) [%/°C] \| -0.350 \| \| Warunki STC: natężenie promieniowania 1000 W/m², współczynnik masy powietrza AM 1.5, temperatura modułu 25°C. \| \| Maksymalne napięcie w systemie \| 1000V/1500V DC(IEC) \| \| Temperatura pracy [°C] \| -40~+85 \| \| Maksymalny prąd bezpiecznika [A] \| 20 \| \| Maksymalne obciążenie statyczne, przód (np. śnieg, wiatr) [Pa] \| 5400 \| \| Maksymalne obciążenie statyczne, tył (np. wiatr) [Pa] \| 2400 \| \| Normalna temp. pracy ogniwa (NOCT) [°C] \| 45±2 \| \| Klasa bezpieczeństwa \| Klasa II \| \| Parametry elektryczne w NOCT \| TYP: JAM60S20-380/MR-BF \| \|-----------------------------\|-------------------------\| \| Maksymalna moc w NOCT (Pmax) [W] \| 287 \| \| Napięcie jalowe (Voc) [V] \| 39.14 \| \| Napięcie przy mocy maksymalnej (Vmp) [V] \| 32.72 \| \| Prąd zwarcioowy (Isc) [A] \| 9.30 \| \| Natężenie prądu przy mocy maksymalnej (Imp) [A] \| 8.78 \| \| Warunki NOCT: przy normalnej temperaturze pracy ogniwa, natężeniu promieniowania 800 W/m² współczynniku masy powietrza AM 1.5, temperaturze otoczenia 20°C, prędkości wiatru 1 m/s. \| KRZYWE I-V Krzywa prąd-napięcie JAM60S20-380/MR Krzywa moc-napięcie JAM60S20-380/MR Krzywa prąd-napięcie JAM60S20-380/MR Dane elektryczne w tym katalogu nie dotyczą pojedynczego modułu i nie są częścią oferty. Służą jedynie do porównania różnych typów modułów. 06.2022 JAM60S20-385/MR-BF Moduły multibusbarowe z ogniwami ciętymi na pół o mocy 385 W w czarnej ramie Moduły składające się z multibusbarowych ogniw PERC ciętych na pół gwarantują wyższą moc wyjściową, lepszy współczynnik temperaturowy, obniżoną wrażliwość na zacienienie, niższe ryzyko wystąpienia hot spotów oraz wyższą odporność na obciążenia mechaniczne. Najważniejsze cechy - Wyższa moc wyjściowa - Mniejsze straty energii przez zacienienie i oporność - Niższe LCOE - Wyższa tolerancja na obciążenia mechaniczne Komplet certyfikatów - IEC 61215, IEC 61730, UL 61215, UL 61730 - ISO 9001: 2015 Quality management systems - ISO 14001: 2015 Environmental management systems - ISO 45001: 2018 Occupational health and safety management systems - IEC 62941: 2019 Terrestrial photovoltaic (PV) modules – Quality system for PV module manufacturing Wyjątkowa gwarancja - 12 lat gwarancji na produkt - 25 lat gwarancji na zachowanie stałej degradacji Roczna degradacja na poziomie 0,55% przez 25 lat Specyfikacje mogą być poddawane technicznym zmianom i testom. JA Solar zastrzega sobie prawo do ostatecznej interpretacji. www.hewalex.pl JAM60S20-385/MR-BF Moduły multibusbarowe z ogniwnami ciętymi na pół o mocy 385 W w czarnej ramie Parametry mechaniczne \| TYP: JAM60S20-385/MR-BF \| \|-------------------------\| \| Typ ogniw \| monokrystaliczne \| \| Masa [kg] \| 20.5 ± 3% \| \| Wymiary (D x S x W) [mm]\| 1776±2 x 1052±2 x 35±1 \| \| Pole przekroju kabla [mm²], długość [mm] \| 4, 1200 \| \| Liczba ogniw i połączeń \| 120 (6x20) \| \| Skrzynka połączeń \| IP68, 3 diody \| \| Konektor \| MC4-EVO2 / QC 4.10-35 \| \| Liczba modułów na palecie \| 31 \| \| Przykrycie modułu, grubość [mm] \| szkło z powłoką antyrefleksyjną, 3.2 \| Parametry elektryczne \| TYP: JAM60S20-385/MR-BF \| \|-------------------------\| \| Nominalna moc maksymalna (Pmax) [W] \| 385 \| \| Napięcie obwodu otwartego (Voc) [V] \| 41.78 \| \| Napięcie w punkcie mocy maksymalnej (Vmp) [V] \| 35.04 \| \| Prąd zwarcia (Isc) [A] \| 11.53 \| \| Prąd w punkcie pracy maksymalnej (Imp) [A] \| 10.99 \| \| Sprawność modułu [%] \| 20.70 \| \| Tolerancja mocy [W] \| 0~+5 \| \| Współczynnik temp. Isc (αIsc) [%/°C] \| +0.044 \| \| Współczynnik temp. Voc (βVoc) [%/°C] \| -0.272 \| \| Współczynnik temp. Pmax (γPmp) [%/°C] \| -0.350 \| \| Warunki STC: natężenie promieniowania 1000 W/m², współczynnik masy powietrza AM 1.5, temperatura modułu 25°C. \| \| Maksymalne napięcie w systemie \| 1000V/1500V DC(IEC) \| \| Temperatura pracy [°C] \| -40~+85 \| \| Maksymalny prąd bezpiecznika [A] \| 20 \| \| Maksymalne obciążenie statyczne, przód (np. śnieg, wiatr) [Pa] \| 5400 \| \| Maksymalne obciążenie statyczne, tył (np. wiatr) [Pa] \| 2400 \| \| Normalna temp. pracy ogniwa (NOCT) [°C] \| 45±2 \| \| Klasa bezpieczeństwa \| Klasa II \| Parametry elektryczne w NOCT \| TYP: JAM60S20-385/MR-BF \| \|-------------------------\| \| Maksymalna moc w NOCT (Pmax) [W] \| 291 \| \| Napięcie jalowe (Voc) [V] \| 39.38 \| \| Napięcie przy mocy maksymalnej (Vmp) [V] \| 32.96 \| \| Prąd zwarciovy (Isc) [A] \| 9.35 \| \| Natężenie prądu przy mocy maksymalnej (Imp) [A] \| 8.83 \| \| Warunki NOCT: przy normalnej temperaturze pracy ogniwa, natężeniu promieniowania 800 W/m² współczynniku masy powietrza AM 1.5, temperaturze otoczenia 20°C, prędkości wiatru 1 m/s. \| KRZYWE I-V Krzywa prąd-napięcie JAM60S20-380/MR Krzywa moc-napięcie JAM60S20-380/MR Krzywa prąd-napięcie JAM60S20-380/MR Dane elektryczne w tym katalogu nie dotyczą pojedynczego modułu i nie są częścią oferty. Służą jedynie do porównania różnych typów modułów. 06.2022 JKM395M-6RL3-V-BF Moduły multibusbarowe w technologii Tailing Ribbon z ogniwami ciętymi na pół o mocy 395 W w czarnej ramie. Moduły składające się z multibusbarowych ogniw PERC ciętych na pół gwarantują wyższą moc wyjściową, lepszy współczynnik temperaturowy, obniżoną wrażliwość na zacienienie, niższe ryzyko wystąpienia hot spotów oraz wyższą odporność na obciążenia mechaniczne. Najważniejsze cechy - Technologia Tiling Ribbon + Half Cell - 9 szyn zbiorczych zamiast 5 - Wyższy uzysk w całym cyklu eksploatacyjnym - Najlepsze warunki gwarancji - Lepsza wydajność przy słabym oświetleniu - Odporność na trudne warunki pogodowe Komplet certyfikatów - IEC 61215, IEC 61730 - ISO 9001: 2015 System zarządzania jakością - ISO 14001: 2015 System zarządzania środowiskowego - ISO 45001: 2018 System zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy Wyjątkowa gwarancja - 12 lat gwarancji na produkt - 25 lat gwarancji na zachowanie stałej degradacji Roczna degradacja na poziomie 0,55% przez 25 lat Jinko Solar Holding Co. Ltd. to jeden z największych na świecie producentów paneli fotowoltaicznych, które służą do zamiany światła słonecznego na energię elektryczną. Ich produkty zdobywają uwagę inwestorów nie tylko farm fotowoltaicznych z całego świata, ale także właścicieli budynków mieszkalnych łącząc niską cenę z wysoką jakością. Firma została utworzona w 2006 roku, a w 2010 roku weszła na giełdę nowojorską. JinkoSolar prowadzi jedno z największych w branży ośrodki badawczo-rozwojowych oraz ośrodki testowania modułów. Przedsiębiorstwo posiada 12 fabryk i 20 zagranicznych filii. Specyfikacje mogą być poddawane technicznym zmianom i testom. JA Solar zastrzega sobie prawo do ostatecznej interpretacji. www.hewalex.pl JKM395M-6RL3-V-BF Moduły multibusbarowe z ogniwami ciętymi na pół o mocy 395 W w czarnej ramie. Rysunek techniczny: \| Parametry mechaniczne \| TYP: JKM395M-6RL3-V-BF \| \|-----------------------\|------------------------\| \| Typ ogniw \| Monokrystaliczne \| \| Masa [kg] \| 20.8 \| \| Wymiary (D x S x W) [mm] \| 1855 x 1029 x 30 \| \| Pole przekroju kabla [mm²], długość [mm] \| 4, 1200 \| \| Liczba ogniw i połączeń \| 132 (2x66) \| \| Skrzynka połączeń \| IP68, 3 diody \| \| Konektor \| MC4-EVO2 \| \| Liczba modułów na palecie \| 36 \| \| Przykrycie modułu \| 3.2 mm, powłoka antyrefleksyjna, wysoki współczynnik transmisji, niska zawartość żelaza, szkło hartowane \| \| Parametry elektryczne \| TYP: JKM395M-6RL3-V-BF \| \|-----------------------\|------------------------\| \| Nominalna moc maksymalna (Pmax) [W] \| 395 \| \| Napięcie obwodu otwartego (Voc) [V] \| 43.93 \| \| Napięcie w punkcie mocy maksymalnej (Vmp) [V] \| 36.58 \| \| Prąd zwarcia (Isc) [A] \| 11.48 \| \| Prąd w punkcie pracy maksymalnej (Imp) [A] \| 10.80 \| \| Sprawność modułu [%] \| 20.69 \| \| Tolerancja mocy [W] \| 0~+3% \| \| Współczynnik temp. Isc (αIsc) [%/°C] \| +0.048 \| \| Współczynnik temp. Voc (βVoc) [%/°C] \| -0.280 \| \| Współczynnik temp. Pmax (γPmp) [%/°C] \| -0.350 \| \| Warunki STC: natężenie promieniowania 1000 W/m², współczynnik masy powietrza AM 1.5, temperatura modułu 25 °C. \| \| Maksymalne napięcie w systemie \| 1000V/1500V DC(IEC) \| \| Temperatura pracy [°C] \| -40~+85 \| \| Maksymalny prąd bezpiecznika [A] \| 20 \| \| Maksymalne obciążenie statyczne, przód (np. śnieg, wiatr) [Pa] \| 5400 \| \| Maksymalne obciążenie statyczne, tył (np. wiatr) [Pa] \| 2400 \| \| Normalna temp. pracy ogniw (NOCT) [°C] \| 45±2 \| \| Parametry elektryczne w NOCT \| TYP: JKM395M-6RL3-V-BF \| \|------------------------------\|------------------------\| \| Maksymalna moc w NOCT (Pmax) [W] \| 294 \| \| Napięcie jalowe (Voc) [V] \| 41.47 \| \| Napięcie przy mocy maks. (Vmp) [V] \| 33.82 \| \| Prąd zwarcowy (Isc) [A] \| 9.27 \| \| Natężenie prądu przy mocy maksymalnej (Imp) [A] \| 8.69 \| \| Warunki NOCT: przy normalnej temperaturze pracy ogniw, natężeniu promieniowania 800 W/m² współczynniku masy powietrza AM 1.5, temperaturze otoczenia 20°C, prędkości wiatru 1 m/s. \| JKM 395M-6RL3-V Krzywa prawdo-napięciowa dla różnych wartości Natężenia promieniowania słonecznego Zależność temperaturowa dla Isc, Voc, Pmax Dane elektryczne w tym katalogu nie dotyczą pojedynczego modułu i nie są częścią oferty. Służą jedynie do porównania różnych typów modułów.	2e6a4700-968e-457b-b3f5-b8dbd3b6da9a	finepdfs	1.137695	CC-MAIN-2023-50	https://www.rat-tel.pl/wp-content/uploads/2022/08/panele_pv.pdf	2023-11-29T09:47:03+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679100057.69/warc/CC-MAIN-20231129073519-20231129103519-00128.warc.gz	1,095,454,977	0.999541	0.999786	0.999786	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1136, 3703, 4841, 7280, 9011, 11914 ]	2	0
WYSTAWA JESTEM DUMMY PANTEON SKIERNIEWICKICH BOHATERÓW PRZYGOTOWANIE WYSTAWY: ANNA MAJDA-BARANOWSKA PROJEKT GRAFICZNY: JESTEM DUMMY I KAMILA STANKIEWICZ JESTEM DUMMY II MACIEJ BIAŁEK WYDRUK: ENTER REKLAMA BIURO KOMPUTERY Dofinansowano ze środków Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Paderewskiego w ramach Funduszu Patriotycznego. Jestem dumny Dofinansowano ze środków Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Paderewskiego w ramach Funduszu Patriotycznego. „Jestem dumny” to kampania edukacyjna, której tematem są losy bohaterów z różnych okresów historii Skierniewic. Akcja ma charakter unikatowy i w pełni autorski. Kreacja wizerunków opierała się o istniejące źródła – dokumenty, wspomnienia, fotografie, konsultacje, które zostały przetworzone przez współczesne techniki narracyjne. Wspólnym mianownikiem łączącym wszystkie postacie jest nie tylko miejsce pochodzenia czy aktywności, ale także działalność narodowowyzwoleńcza, odznaczająca się najwyższym poświęceniem i troską o życie ludzkie – nawet kosztem własnego. Upamiętniamy cichych bohaterów lokalnej społeczności, którzy swą niezłomną postawą, wyznawanymi zasadami i ideami, którym byli wierni, dążyli do odzyskania przez Polskę niepodległości, a następnie odbudowywali jej państwowość. Wydarzenia przedstawiane w akcji „Jestem dumny” to historie mieszkańców Skierniewic i regionu, którzy swoim życiem pokazali, że patriotyzm może być postawą każdego z nas, że każdy może zostać bohaterem swojej małej ojczyzny i Polski. Postacie, o których opowiada wystawa: Ks. Edward Choma – duszpasterz wojskowy, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, pierwszy proboszcz parafii garnizonowej w Skierniewicach, bohaterski kapłan zamordowany w Katyniu Stefan Drążkiewicz, ps. Murzynek – dzielny, odważny, jeden z najmłodszych żołnierzy oddziału sabotażowo-dywerysyjnego Armii Krajowej, brał udział w wykonaniu wyroku na okrutnym kierowniku Arbeitsamtu Kurcie Ritterze, członek grup szturmowych Marianna Foks, ps. Czarna Marysia – jako pielęgniarka organizowała ucieczkę rannym żołnierzom i powstańcom warszawskim; będąc sanitariuszką Armii Krajowej dostarczała materiały opatrunkowe i narzędzia chirurgiczne partyzanckim oddziałom leśnym Stanisław Grabowski – powstaniec styczniowy, który z narażeniem życia uratował polskich oficerów, wyprowadzając ich z budynku podpalonego przez Rosjan Jan Kozietulski – żołnierz i bohater spod Somosierry, który uratował życie cesarzowi Napoleonowi Aleksander Leśniewicz – sierżant Wojska Polskiego i Królewskich Sił Powietrznych (RAF), jako mechanik samolotów myśliwskich służył m.in. w legendarnym Dywizjonie 303. Bez wspaniałych rąk polskich mechaników polscy piloci nigdy nie osiągnęliby tytułu sukcesów Anna Olszewska – siostra Polskiego Czerwonego Krzyża, osoba o wielkim sercu, niestrudzenie niosąca pomoc chorym, ubogim, samotnym, cierpiącym i umierającym Marian Pyziak – Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, członek Polskiego Państwa Podziemnego, współpracownik polskiego kontrwywiadu, który uratował żydowską rodzinę z warszawskiego getta Irena Repp – komendant lokalnego oddziału Rady Głównej Opiekuńczej, przyczyniła się do uwolnienia z transportów ok. 20 tys. cywilnej ludności Warszawy Władysław Strakacz – przedsiębiorca i działacz społeczny, współzałożyciel Towarzystwa Kredytowo-Handlowego, budowniczy i właściciel lokalnego browaru. Jako naczelnik Ochotniczej Straży Pożarnej dowodził akcją rozbrajania Niemców w 1918 roku Artur Wittenberg – pedagog i wychowawca, wielki patriota, człowiek niezłomny i bezgranicznie oddany idei Ks. Edward Choma Duszpasterz wojskowy, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, pierwszy proboszcz parafii garnizonowej w Skierniewicach, bohaterksi kapłan zamordowany w Katyniu. Skierniewiczanin. Urodził się 26 grudnia 1889 r. w Złoczowie w woj. tarnopolskim, na dzisiejszych Kresach Wschodnich. Szkołę ludową ukończył w Chorostkowie w powiecie husiatyńskim. W latach 1901-1909 uczęszczał w rodzinnym Złoczowie do ośmioletniego państwowego gimnazjum (w II RP nosiło imię Króla Jana Sobieskiego) i po zdaniu egzaminu dojrzałości z oceną „uzdolniony”, wstąpił do Seminarium Duchownego we Lwowie. Święcenia kapłańskie otrzymał 4 sierpnia 1913 r. W czasie I wojny światowej pracował w szpitalu polowym armii austro-węgierskiej jako „freiwilligier Krankenpfleger” – pielęgniarka ochotnik. Powołany do służby wojskowej w c.k. austriackiej armii w Przemyślu był najpierw superiorem polowym, a potem ochotnikiem w szpitalu polowym nr 105, pełniąc tam funkcję kapelana. Jako kapelan 100. pułku piechoty armii austriackiej („Setki Cieszyńska”) był na froncie włoskim do końca października 1918 r. 3 listopada 1918 r. zgłosił się ochotniczo do służby w Wojsku Polskim we Lwowie i otrzymał przydział do oddziałów na odcinku III obrony Lwowa. Pienił też obowiązki kapelana w szpitalu dla rannych. Po wypędzeniu z miasta Ukraińców, 29 listopada 1918 r. tego roku został przydzielony jako kapelan do 1. Pułku Strzelców Lwowskich. Od lipca 1919 r. był zawodowym kapelanem w stopniu kapitana. Od 11 lipca 1919 r., jako proboszcz 4 Dywizji Piechoty, był z wojskiem przez cały czas, najpierw na froncie polsko-ukraińskim, a potem w wojnie polsko-bolszewickiej, aż do jej zakończenia w 1920 r. W walkach tych wykazał się wielkim bohaterstwem. Wraz z dowódcą dywizji wyjeżdżał na pierwsze linie frontu, sam opatrywał rannych, zachęcał wszystkich do wytrwania na stanowisku i spełnienia swego obowiązku wobec Ojczyzny. Za wybitne zasługi bojowe, działalność i wierną służbę ojczyźnie był wielokrotnie odznaczany m.in. Oznaką Honorową „Orlea”, Krzyżem Niepodległości, Medalem Niepodległości, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-1921, Krzyżem Walecznych. Do Skierniewic przybył wraz z 26 Dywizją Piechoty w październiku 1921 r. i objął stanowisko kierownika rejonu duszpasterstwa wojskowego. Znany był z płomiennych kazania i wystąpień, w których odwoływał się do patriotyzmu i pracy na rzecz nowo odradzającego się państwa polskiego, żołnierzy uczył czytania i pisania, wspierał również mniejszości narodowe wśród wojskowych. Na potrzeby wojska wyznania rzymskokatolickiego częściowo zaadaptował dotychczasową cerkiew prawosławną. Od maja 1926 r. został mianowany pierwszym proboszczem parafii wojskowej w Skierniewicach. W styczniu 1930 r. został oddelegowany na stanowisko administratora parafii wojskowej w Słonimiu. Z chwilą wybuchu II wojny światowej ks. st. kapelan mjr Edward Choma pełnił najprawdopodobniej posługę kapelana 72 pułku piechoty. Po wkroczeniu Armii Czerwonej w nieznanych okolicznościach 17 września 1939 r. dostał się do niewoli sowieckiej. Został zamordowany w Katyniu w kwietniu 1940 r. Pośmiertnie awansowany do stopnia podpułkownika przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego w listopadzie 2007 r. Zdj. 1 Ks. kapelan mjr Edward Choma, kierownik Rejonu Duszpasterstwa Wojskowego w Skierniewicach w latach 1921-1926. Proboszcz parafii wojskowej w latach 1926-1929 Zdj. 2 Ks. kapelan mjr Edward Choma Zdj. 3 Msza polowa celebrowana przez ks. Edwarda Chomę, 1923 r. Zdj. 4 Ks. Edward Choma celebrujący mszę polową, 1923 r. Zdj. 5 Krzyż Walecznych, który otrzymał ks. Edward Choma za udział w wojnie polsko-bolszewickiej Stefan Drążkiewicz ps. Murzynek Jeden z najmłodszych żołnierzy oddziału sabotażowo-dywersyjnego Armii Krajowej, członek grup szturmowych, brał udział w wykonaniu wyroku na okrutnym kierowniku Arbeitsamtu Kurcie Ritterze. Skierniewiczanin. Urodził się 22 kwietnia 1925 r. w Łodzi. Podczas okupacji zamieszkał z siostrą i matką w Skierniewicach przy ul. Bielańskiej 35. Jako 16-letni chłopiec wstąpił do AK. Był najmłodszym i bardzo odważnym żołnierzem Oddziału Sabotażowo-Dywwersyjnego obwodu „Sroka”, o pseudonimie „Murzynek”. Należał do I grupy bojowej oddziału. Najbardziej znaną akcją, w której brał udział, była likwidacja okrutnego kierownika Arbeitsamtu Kurta Rittera, 25 czerwca 1943 r. Udany zamach na Rittera odbił się szerokim echem w społeczeństwie i nazywany był „skierniewickim zamachem na Kuczereń”. Dzięki zlikwidowaniu Niemca wielu młodych skierniewiczan uniknęło wywózków na roboty do Rzeszy. Drążkiewicz aż palił się do udziału w akcjach, w których wykazywał się ogromną odwagą. Często przebierał się w mundur niemiecki, m.in. podczas akcji związanej z wysadzeniem torów kolejowych. Pojechał na akcję samochodem ciężarowym wypełnionym materiałami wybuchowymi i bronią, a Stefan w mundurze żandarma stał na pace z karabinem maszynowym opartym o szoferkę, z bronią gotową do strzału. Niemcy bali się ich zatrzymać. Brał udział także w akcji wysadzenia na terenie koszar magazynu ze sprzętem do wysyłki na wschodni front, czy rekwizycji gotówki z Komunalnej Kasy Oszczędności, mieszczącej się w ratuszu. W mundurze żandarma brał również udział w akcji „upomnienia” volksdeutschów w okolicy Głuchowa. Przebrał się w mundur na terenowej placówce oddziału w Przybyszycach, jednak po akcji żołnierze mieli zamknięty odwórt i do domu wrócili w mundurze. Niemcy znaleźli jego cywilne ubranie wraz z kartą rozpoznawczą i adresem. Po 2 dniach żandarmi przyszli po niego do domu przy ul. Bielańskiej. Nie znaleźli „Murzynka”, bo ukrył się na strychu. Nadgorliwy policjant granatowy usłyszał jakiś ruch i zawrócił żandarmów, a ci zabrali jejica. Drążkiewicz był uzbrojony, ale nie użył broni, bojąc się o bezpieczeństwo matki i sąsiadów. W siedzibie żandarmierii przy ul. Piłsudskiego poddano go ciężkim torturom, nikogo jednak nie wydał. Podczas przesłuchania został zastrzelony przez żandarma. Pośmiertnie Stefan Drążkiewicz został odznaczony przez Komendanta Głównego AK Krzyżem Walecznych i Srebrnym Krzyżem z Mieczami. Skierniewiczanie upamiętnili Drążkiewicza nazywając jego imieniem jedną z ulic w Skierniewicach. Zdj. 1 Stefan Drążkiewicz z matką w skierniewickim parku Zdj. 2 Stefan Drążkiewicz Zdj. 3 Legitymacja uczniowska Stefana Drążkiewicza Zdj. 4 Stefan Drążkiewicz Zdj. 5 Dom przy ul. Bielańskiej 35 w Skierniewicach, w którym zamieszkała rodzina Drążkiewiczów podczas II wojny światowej Zródło: zbory Muzeum Historycznego Skierniewic i Andrzeja Kostusia. Marianna Foks ps. Czarna Marysia Pielęgniarka w skierniewickim szpitalu, pomagała organizować ucieczki rannym żołnierzom i powstańcom warszawskim, sanitariuszka Armii Krajowej, dostarczała materiały opatrunkowe i narzędzia chirurgiczne partyzanckim oddziałom leśnym. Skierniewiczanka. Urodziła się w 1919 r. w Makowie, gdzie mieszkała do czasu rozpoczęcia pracy zawodowej. Od 1935 r. aż do przejścia na emeryturę związana była ze szpitalem w Skierniewicach. W zawodzie pielęgniarki przepracowała 55 lat. W szpitalu mówiono, że leczy dobrocią. Na początku wojny pracowała jako pielęgniarka na sali operacyjnej septycznej i opatrunkowej. W czasie okupacji, jako członek Armii Krajowej pomagała partyzantom. Chodziła do lasu z opatrunkami i narzędziami chirurgicznymi dla rannych żołnierzy, szkoliła sanitariuszki i uczestniczyła w akcjach. Przy współpracy organizacji konspiracyjnych uratowała przed niewolą lub śmiercią wielu powstańców warszawskich. Wywoziła ich jako zmarłych do prosektorium, a później organizowała im cywilne ubrania i ucieczkę. Po wojnie pracowała jako pielęgniarka zabiegowa. Była aktywnym członkiem Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego. Za poświęcenie dla chorych oraz ryzykowanie życia podczas okupacji, a w szczególności podczas powstania warszawskiego, w 2001 r. została odznaczona najwyższym odznaczeniem Czerwonego Krzyża – Medalem Florence Nightingale. Jest to zaśczytne wyróżnienie przyznawane od 1912 r. Do dziś otrzymało je jedynie około 1400 pielęgniarek na świecie, w tym 103 Polki. Równocześnie z orderem Wojsko Polskie postanowiło nadać pani Mariannie stopień podporucznika. Pani Marianna Foks była osobą bardzo skromną. Swoje życie bez reszty poświęciła innym ludziom. Uważała, że człowiek rodzi się i żyje po to, by innym ludziom mógł służyć pomocą. Zmarła w 2009 r. w wieku 90 lat. Została pochowana na cmentarzu w Makowie. Zdj. 1 Marianna Foks wśród pacjentów Zdj. 2 Marianna Foks, po lewej stronie Zdj. 3 Marianna Foks od lewej, przed budynkiem skierniewickiego szpitala, tzw. czerwonym, obecnie ul. Rybickiego Zdj. 4 Marianna Foks Zdj. 5 grupa pracowników skierniewickiego szpitala, w pierwszym rzędzie pierwsza od lewej klęczy Marianna Foks, ok. 1938 r. Zdj. 6 Medal Florence Nightingale Źródło: archiwum rodziny Foksiów w zbiorach Muzeum Historycznego Skierniewic Władysław Strakacz Przedsiębiorca i działacz społeczny, współzałożyciel Towarzystwa Kredytowo-Handlowego, budowniczy i właściciel lokalnego browaru. Jako naczelnik Ochotniczej Straży Pożarnej dowodził akcją rozbrajania Niemców w 1918 r. Skierniewiczanin. Urodził się 18 kwietnia 1881 r. w Warszawie. Był synem Ludwiki Strakacz z domu Braulińskiej i Władysława Strakacza. Władysław ukończył Szkołę Handlową i w roku 1906 przejął na własność browar dziadków Braulińskich, splacając pozostałych sukcesorów. Był dynamicznym organizatorem działalności browaru, zakład stawał się coraz większy i coraz lepiej prosperował. Po ślubie z Janiną Mankielewicz w 1907 r. zakupił majątek Strobów, niedaleko Skierniewic. Prowadząc browar Władysław Strakacz sponsorował naukę swoich braci Stanisława i Sylwina. Wkrótce Stanisław objął posadę dyrektora jednej z kopalń w Katowicach. Najmłodszy brat Sylwin ukończył Uniwersytet Warszawski i podjął pracę w dyplomacji. W okresie międzywojennym był sekretarzem Ignacego Paderewskiego, a później dyrektorem fundacji. Oprócz kierowania browarem i zarządzania majątkiem Strobów, Władysław Strakacz znajdował czas na pracę polityczną w skierniewickiej lokalnej Endecji. 11 listopada 1918 r. w domu Władysława Strakacza przy ulicy Przyrynek 42 zebrali się miejscowi działacze polityczni, aby omówić możliwość rozbrajania Niemców i przejęcia władzy. W akcji rozbrajania wzięła udział OSP, której naczelnikiem był wówczas Władysław Strakacz. Straż zajęła ratusz i rozbroiła znajdujący się tam niemiecki oddział. Po zajęciu ratusza i zdobyciu broni, Strakacz podzielił straż na trzy oddziały, które ruszyły: pierwszy na koszary, drugi na magazyny, trzeci na stację kolejową. Broń odebrana okupantom została złożona w magazynach browaru, a w 1919 r. przekazana wojsku. W 1914 r. brał udział w pracach Komitetu Obywatelskiego w Skierniewicach, który miał organizować pomoc dla najbiedniejszych, a po wojnie uczestniczył w zbiorach na rzecz ubogich, wpłacając pożądane sumy. Także z funduszy browaru systematycznie wypłacane były potrzebującym niewielkie pieniądze. Brał także aktywny udział w życiu miasta, był współzałożycielem Towarzystwa Kredytowo-Handlowego i członkiem komitetu budowy Domu Sejmikowego. Dzięki jego osobistym kontaktom Skierniewice odwiedzili Ignacy Paderewski. W świecie polskich browarników był postacią znana. W 1939 r. został powtórnie wybrany do Rady Naczelnej Zrzeszenia Browarników i Słodowników, w którym został drugim wiceprezesem. W 1938 r. wszedł z ramienia Zrzeszenia do Komisji Normalizacyjnej, tzw. komisji butelek. Czytał i gromadził także literaturę fachową. Wybuch drugiej wojny światowej nie przerwał produkcji browaru, jednak w zakładzie został zatrudniony nowy zarządzający, Niemiec Henryk Werms. Po wojnie Władysław Strakacz przeprowadził się wraz z rodziną z rozparcelowanego majątku w Strobowie do Skierniewic i zamieszkał w browarze. Niestety działalność browaru została ograniczona trudnościami w zaopatrzeniu w surowce. W 1947 r. Strakacz przekazał browar na rzecz państwa. Strakaczowie przenieśli się do Warszawy, gdzie Władysław zmarł 17 grudnia 1951 r. w wieku 70 lat i został pochowany na Powązkach. Władysław Strakacz był zapalonym sportowcem. W latach młodzieńczych uprawiał kolarstwo, osiągając doskonałe rezultaty. Był mistrzem Warszawy w 1901 r. Grał także w tenisa, trenował konie wyścigowe, a jego wielką pasją były samochody. Brał udział – z sukcesami – w wielu rajdach. W roku 1927 kupił samolot, którym jednak najczęściej latał syn. Zdj. 1 Władysław Strakacz Zdj. 2 Władysław Strakacz w mundurze strażackim Zdj. 3 Władysław Strakacz, trzeci od prawej, z pracownikami browaru Zdj. 4 Odznaki sportowe Władysława Strakacza ze zbiorów Muzeum Warszawy Zdj. 5 Pocztówka z widokiem browaru Władysława Strakacza Zróbczo: zbory Zbigniewa Grądowskiego, Muzeum Warszawy, Muzeum Historycznego Skierniewic JESTEM SKIERNIEWICZANINEM! JESTEM POLAKIEM! JESTEM DUMNY! Aleksander Leśniewicz Sierżant Wojska Polskiego i Królewskich Sił Powietrznych (RAF), mechanik samolotów myśliwskich m.in. w Dywizjonie 303. Bez wspaniałych rąk polskich mechaników polscy piloci nigdy nie osiągnęliby tułu sukcesów. Skierniewiczanin. Urodził się w 1914 r. w Skierniewicach, w 1929 r. ukończył szkołę powszechną. W 1931 r. wstąpił do Szkoły Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Bydgoszczy. Szkołę ukończył 18 czerwca 1934 r. z wynikiem dobrym i 17 lokatą, awansując na stopień starszy szeregowy ze specjalnością mechanik samolotowy, ponieważ z powodu zdrowia nie mógł zostać pilotem. Lata przedwojenne upłynęły mu na szkoleniach i codziennej służbie. Już 1934 r. dostał przydział do 111 eskadry 1 Pułku Lotniczego w Warszawie na Okęciu. W 1937 r. został mianowany podoficerem zawodowym w grupie mechaników samolotowych. Baza 1 Pułku było najpierw lotnisko Mokotów, a następnie Okęcie. Jednostka uczestniczyła w operacji na Zaolziu w październiku 1938 r. oraz w szkole ognia na poligonie Trauguttowo 6-26 maja 1939 r. W sierpniu 1939 r. w trakcie mobilizacji 1 Pułk Lotniczy został rozwiązany. Eskadry myśliwskie weszły w skład Brygady Pościgowej, której zadaniem była powietrzna obrona stolicy. We wrześniu 1939 r. polscy lotnicy podjęli walkę z Niemcami. Mechanicy każdego dnia dokonywali cudów przywracając sprawności postrzelanym samolotom, czasami składając jeden z kilku uszkodzonych. Brygada aktywnie broniła Warszawy do 7 września. 17 września w obliczu napaści wojsk sowieckich Naczelný Dowódca Lotnictwa rozkazał wszystkim jednostkom lotniczym ewakuację do Rumunii. Wśród mechaników był również plutonowy Aleksander Leśniewicz. Po ucieczce z obozu internowania w Pitești, przez Bukareszt, Balciki i Bejrut Leśniewicz dotarł do portu w Marsylii. W grudniu 1939 r. sformowano 1 Dywizjon Warszawski, w którym znalazł się personel techniczny z byłej Brygady, w tym Aleksander Leśniewicz. 22 lutego 1940 r. powstały Polskie Siły Powietrzne „Armee Polonaise Forces Aeriennes”. Aleksander Leśniewicz 3 maja został awansowany na młodszego majora wojskowego zawodowego, a 15 maja 1940 r. wcielony jako Cpl. Chef (Caporal-chef), mechanik do klucza myśliwskiego Defense Aerienne Territoriale – powietrznej obrony terytorialnej. Po upadku Francji ewakuowano lotników do portu Blackpool. W Anglii Leśniewicz otrzymał numer służbowy RAF 793427 i został mechanikiem Dywizjonu 303. Po odbyciu przeszkolenia w fabryce Rolls Royce Ltd Derby, produkującej silniki lotnicze, służył w 6317 eszelonie technicznym, który obsługiwał 317 Dywizjon Wileński. Po inwazji na Normandię, 2 sierpnia 1944 r. dywizjon przeniósł się do Europy, skąd po zakończeniu działań wojennych powrócił do Wlk. Brytanii. Aleksander Leśniewicz był wysoko oceniany przez przełożonych za inteligencję, wiedzę, wyszkolenie, pracowitość i doświadczenie; 5 sierpnia 1943 r. za dobrą służbę otrzymał szewron – naszywkę na ramie, 1 września 1944 r. awansowany na majstra wojskowego, a 1 czerwca 1945 r. otrzymał awans na angielski stopień sierżanta. 30 sierpnia 1945 r. został przeniesiony do Szkoły Pilotów Początkowych w Hucknall. Po wojnie odznaczony brytyjskimi odznaczeniami: 1939/45 Star, France & Germany, Defence Medal i War Medal, a także polskim Medalem Lotniczym. W dokumencie z 1 maja 1949 r. czytamy: niezawodny lotnik o bardzo dobrym charakterze i doskonałej znajomości zawodu. Aleksander Leśniewicz zdecydował się pozostać w Anglii. Po ślubie z Angielką Elizabeth Spooner zamieszkał na przedmieściach Londynu. Zmarł w wieku 56 lat, 7 marca 1970 r. Przed śmiercią wyraził swoją wolę, że chciałby wrócić do Polski, do rodzinnych Skierniewic. Jego siostra, Maria Podwysocka z d. Leśniewicz, urnę z prochami brata przewiozła samolotem w ukryciu, w podręcznej torbie. Sierżant WP i RAF Aleksander Leśniewicz spoczął na skierniewickim cmentarzu św. Józefa. Piloci zawsze z uznaniem wyrażali się o swoich mechanikach, mówiąc o nich nasze kochane robacze. Bez wspaniałych rąk polskich mechaników polscy myśliwcy nigdy nie osiągnęliby tułu sukcesów. Więź pomiędzy pilotami i mechanikami była szczególna Arkady Fiedler nazwał mechaników w „Dywizjonie 303” – „szarymi korzeniami bujnych kwiatów, »Mysliwca« i mechaników przenikało jedno wspólne, głębokie uczucie: on i oni kochali zapamiętałe swój samolot”. Zdj. 1 Aleksander Leśniewicz przy naprawie Spitfire’a Zdj. 2 Wizyta Meriana Coopera u lotników Dywizjonu 303, Aleksander Leśniewicz w furażerze stoi na skrzydle oparty o kadłub samolotu Zdj. 3 Rozłożenie Szkoły Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Bydgoszczy, w środku stoi Aleksander Leśniewicz Zdj. 4 Osińska Szkoła Podoficerów Lotnictwa dla Małoletnich w Bydgoszczy Zdj. 5 Lotnicy Dywizjonu 303, pierwszy od lewej stoi Aleksander Leśniewicz Stanisław Grabowski Powstaniec styczniowy, który z narażeniem życia uratował polskich oficerów, wyprowadzając ich ze stodoly podpalonej przez Rosjan. Skierniewiczanin. Urodzony w Kamionie w roku 1847, jako zaledwie szesnastoletni terminator w warsztacie stelmacha, wraz ze swym starszym bratem, nie wymienionym z imienia, wstąpił do oddziału Tomasza Wierzbickiego. Walczył przez kilka miesięcy, tj. do czasu rozproszenia oddziału, w okolicach Skierniewic i Rawy Mazowieckiej. W bitwie pod Raduczem 17 maja 1863 r. został ranny w nogę i czoło. Wraz z czterema innymi powstańcami Grabowski uratował życie oficerom polskim wyprowadzając ich niepostrzeżenie ze stodoly podpalonej przez Rosjan. W roku 1933 mieszkał w Warszawie przy ul. Miedzianej 13. Jerzy Maliszewski w książce z 1932 r. o powstańcach styczniowych podaje, że Grabowski walczył pod dowództwem pułkownika Kajetana Słupskiego i Wierzbickiego. W 1930 r. „podporucznik weteran Powstania Narodowego 1863 r.” Stanisław Grabowski został odznaczony Krzyżem Niepodległości „za pracę w dziele odzyskania Niepodległości”. Zmarł 19 sierpnia 1936 r. w Warszawie i został pochowany w kwaterze weteranów powstania 1863 r. na Powązkach. Zdj. 1 Akt chrztu Stanisława i jego brata bliźniaka Jakuba z kościoła pw. św. Jakuba w Skierniewicach Zdj. 2 Fotografia z wycieczki weteranów powstania styczniowego do Kampinosu, 21 maja 1933 r., Stanisław Grabowski oznaczony nr 2 Zdj. 3 Ranny powstańiec, Stanisław Witkiewicz. Zdj. 4 Epizod z powstania, Józef Chełmoński. Zdj. 5 Krzyż Niepodległości z mieczami Jan Kozietulski Pułkownik Wojsk Polskich, kawalerzysta, bohater spod Somosierry, w bitwie pod Horodnią uratował życie cesarzowi Napoleonowi. Skierniewiczanin. Urodził się w Skierniewicach, 4 lipca 1778 r. został ochrzczony w kościele św. Jakuba jako Jan Nepomucen Antoni Leon Kajetan Kozietulski. Młody Jan Kozietulski pierwsze nauki pobierał w domu, a następnie prawdopodobnie był uczniem Szkoły Rycerskiej – założonej przez króla Stanisława Augusta Akademii Szlacheckiej Korpusu Kadetów Jego Królewskiej Mości i Rzeczypospolitej, która kształciła przyszłych wojskowych i urzędników. Przyszły pułkownik uchodził za jednego z pilnniejszych kadetów, uważany był za prymusa Szkoły. Po ukończeniu Szkoły Rycerskiej Jan Kozietulski był częstym gościem w dobrach rodziny Walickich w Małej Wsi pod Belskiem. Młodsza siostra Jana, Klementyna, była żona starosty mszczonowskiego i wojewodzica rawskiego Józefa Walickiego. Pani Walicka bardzo troszczyła się o brata, wspomagała go finansowo, poznaowała ze znaczącymi przedstawicielami arystokratycznych rodów, wprowadzała w kręgi towarzyskie Warszawy. W stolicy mówiło się o nim jako o „bracie Walickiej”. Jan Kozietulski od 1806 r. był członkiem ochotniczej Gwardii Honorowej, witającej wkraczającego na ziemię polskie Napoleona. W formacji tej, będącej eskortą cesarza, pełnił funkcję podkomendanta. Walcząc w szeregach tego oddziału odznaczył się w walkach pod Nasielskiem. W 1807 r. został mianowany szefem szwadronu Pułku Lekkokonnego Polskiej Gwardii Cesarskiej i wyruszył z Warszawy przez Francję do Hiszpanii, gdzie Polacy zostali dołączeni do gwardii przybocznej Joachima Murata. Pułk szwoleżerów brał udział w potyczkach i bitwach w kampanii hiszpańskiej, z których najświętsza była szarża szwadronu dowodzonego przez Kozietulskiego pod Somosierra. Jan Kozietulski atak rozpoczął, jednak zabito pod konia już przy pierwszej baterii i lekko kontuzjonowany musiał wrócić. Mimo to w historii już na zawsze łączy się bitwę pod Somosierra z jego nazwiskiem. Podziw Napoleona i Francuzów dla szwoleżerów był ogromny. Następnego dnia po bitwie odbyła się defilada lekkokonnych, przed którymi cesarz zdjął kapelusz i wzniósł okrzyk „Cześć najdziedzieszym z dzielnych!” Wśród uhonorowanych Legią Honorową żołnierzy był Jan Kozietulski, który, jak pisał Tomasz Łubieński do żony, „okrył się sława”. W 1809 r. pułk walczył z Austriakami. W bitwie pod Wagram, dzięki przytomności umysłu Kozietulski uratował oddział od strat i poprowadził atak na wojska austriackie, co przewyższało o zwycięstwie. Za obydwie kampanie uhonorowany Krzyżem Kawalerskim i Oficerskim Legii Honorowej, Krzyżem Kawalerskim Virtuti Militari i tytułem barona Cesarstwa Francuskiego. W trakcie wyprawy na Moskwę Kozietulski znalazł się w gwardii przybocznej Napoleona. W czasie odwrotu 25 października 1812 r. pod Horodnia w pobliżu Maljarosławca Napoleonowi towarzyszył szwadron służbowy szwoleżerów pod dowództwem Kozietulskego. „Nagle dał się słyszeć tętent mnóstwa koni, wyłoniły się z zarosli chmury kosaków i rzuciły się na drogę z taką natarczywością, że pluton, idący jako szpica, został odcięty. Cesarz zawrócił pedem ku kolumnie gwardyi pieszej, tymczasem Kozietulski ze swym szwadronem szarżował na tłumy kozackie” – pisał historyk Marian Kukiel. Kozietulski został raniony pięką, która przebiła mu ramię. Bonaparte, jeszcze na polu walki awansował go na pułkownika-majora. W 1813 r. brał udział w walkach na terenie Niemiec. Za zasługi w bitwach pod Dreznem, Altenburgiem i Lipskiem jako pierwszy Polak został odznaczony ustanowionym przez Napoleona Orderem Zjednoczenia. W 1814 r. mianowano go dowódcą 3 Pułku Eklererów Gwardii Cesarskiej. Z tym oddziałem walczył w obronie Paryża, która zakończyła się kapitulacją Bonapartego. 24 kwietnia 1814 r., jeszcze we Francji, car Aleksander odbył przegląd wojsk polskich. Kozietulski, tak jak wielu innych, zdecydował o powrocie do kraju. Po powrocie do kraju 20 stycznia 1815 r. Jan Kozietulski otrzymał nominację na dowódcę 4 Pułku Ulanów, stacjonującego kolejno koło Augustowa, w Warszawie, w Krasnymstawie i w okolicach Międzyrzecza Podlaskiego. Powierzono mu również dowodzenie 2 Brygadą Ulanów. W 1817 r. Kozietulski znalazł się w grupie dziewięciu wybitnych generałów i pułkowników, którzy uczestniczyli w uroczystym pogrzebie ks. Józefa Poniatowskiego na Wawelu. Pułkownik coraz częściej podupadał na zdrowiu, nadszarpnięte mu odniesionych w walkach ranach. Poważnie zachorował w 1818 r., zmarł 3 lutego 1821 r. w Warszawie. Trumnę przewieziono 8 lutego z Warszawy do kościoła w Belsku Dużym. Tam, obok krewnych z rodziny męża, pochowana brata Klementyny Walicka. W 1828 r. ukazała się książka „Nauka wojsowania jazdy przez J. Kozietulskiego, z rysunkami autora”. Kozietulski nie zdążył dokonczyć pisania kolejnej pracy „Przepisów jeźdzenia na koniu i robienia pałaszem i lancą dla Lekkiej Kawalerii”. Jego rękopis jest przechowywany w Muzeum im. Jerzego Dunin-Borkowskiego w Krośniewicach. Zdj. 1 Jan Kozietulski, malarz nieznany, ok. 1810-1820 Obraz ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. Zdj. 2 Akt chrztu Jana Kozietulskiego z kościoła pw. św. Jakuba w Skierniewicach Zdjęcie ze zbiorów Muzeum Skierniewic. Zdj. 3 Akwizygat Zygmunta Vogla z 1785 r. przedstawiający Pałac Kazimierzowski, w którym mieściła się Szkoła Rycerska. Zdjęcie ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. Zdj. 4 Dyplom nadania przez cesarza Napoleona I tytułu barona Cesarstwa Francuskiego płk. Janowi Kozietulskiemu z 26 IV 1811 r. Fotografia ze strony www.dziedzictwobialsk.pl Zdj. 5 Bitwa pod Somosierra, 1809 r., January Suchodolski. Obraz ze zbiorów Muzeum Narodowego w Warszawie. JESTEM SKIERNIEWICZANINEM! JESTEM POLAKIEM! JESTEM DUMNY! Anna Olszewska Siostra Polskiego Czerwonego Krzyża, osoba o wielkim sercu, niestrudzenie niosąca pomoc chorym, ubogim, samotnym, cierpiącym i umierającym. Skierniewiczanka. Urodziła się 10 maja 1911 r. w Łazach, w powiecie będzińskim. Jej pierwszą pracą była opieka nad dziećmi folwarcznymi na Podlasiu, była też gospodynią w prowadzonym na wsi pensjonacie. W 1938 r. ukończyła kurs sanitarny Polskiego Czerwonego Krzyża. W latach 1939-1949 pracowała w punkcie sanitarно-odżywczym na dworcu kolejowym w Skierniewicach, gdzie zajmowała się wysyłaniem paczek dla jeńców. W momencie wybuchu wojny została sanitaruszką w szpitalu zakaźnym, utworzonym w budynku ośrodka zdrowia. Pracowała tam do likwidacji szpitala w grudniu 1940 r. Od 1940 r. pomagała również w Biurze Informacyjnym PCK. W 1941 r. zaangażowała się w ramach PCK w organizację schroniska dla inwalidów wojennych, które funkcjonowało przez 4 lata. Przez cały ten czas Olszewska niosła pomoc swoim podopiecznym – sama zdobywała jedzenie, opal oraz robiła opatrunki. Niosła nie tylko pomoc pielęgniarską, ale dawała również wsparcie duchowe rozmową i modlitwą tym, którzy najbardziej tego potrzebowali. Aktywnie włączała się w akcje szczepień ochronnych organizowanych przez PCK. W 1943 r. została współpracownikiem Zarządu Głównego PCK na terenie ówczesnego powiatu łowickiego. Po wybuchu Powstania Warszawskiego pomagała rannym powstańcom, którzy trafieli do skierniewickiego szpitala, najczęściej czuwała przy nich na nocnych dyżurach. Anna Olszewska ukrywała również osoby, które poszukiwane były przez Niemców. Była zaprzysiężona w AK i aktywnie działała w Lidze Kobiet. W 1952 r. rozpoczęła pracę na stanowisku pielęgniarki – dyspozytorki. Państwowy Egzamin Pielęgniarski zdała 23 czerwca 1958 r. Przez całe swoje życie niosła bezinteresowną pomoc osobom starszym i chorym z potrzebą serca. Przez podopiecznych nazywana Siostrą Hania. Najdłużej związana była zawodowo ze Szpitalem Miejskim w Skierniewicach i stacją pogotowia ratunkowego. Anna Olszewska zmarła 10 września 1992 r. W 1997 Rada Miasta Skierniewice nadała jej tytuł Honorowy Obywatel Miasta, a w 2017 r. jedną z ulic w mieście nazwano jej imieniem. Za wzorową pracę i zasługi otrzymała wiele wyróżnień, nagród i odznaczeń, a wśród nich m.in. Odznakę Honorową PCK, Złoty Krzyż Zaslugi, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski. Zdj. 1 Anna Olszewska Fotografia ze zbiorów Hospicjum im. Anny Olszewskiej w Skierniewicach Zdj. 2 Anna Olszewska; w środku, otrzymuje przyznany przez Towarzystwo Przyjaciół Skierniewic Honorowy Dyplom im. dr. Stanisława Rybińskiego Fotografia ze zbiorów Muzeum Historycznego Skierniewic Zdj. 3 Budynek Domu Zdrowia, w którym we wrześniu 1939 r. utworzono szpital zakaźny Fotografia ze zbiorów Muzeum Historycznego Skierniewic Zdj. 4 Karętki stojące przed skierniewicką stacją pogotowia ratunkowego, lata 60./70. XX w. Fotografia ze zbiorów Muzeum Historycznego Zdj. 5 Anna Olszewska przy pracy Fotografia ze zbiorów Hospicjum im. Anny Olszewskiej w Skierniewicach Marian Pyziak Działacz Polskiego Państwa Podziemnego, współpracownik polskiego kontrwywiadu, który uratował żydowską rodzinę z warszawskiego getta. Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata. Skierniewiczanin. Urodził się w 1914 r. w Skierniewicach. Był synem Szczepana, urzędnika samorządowego i Bronisławy z domu Lipka. Marian Pyziak podczas II wojny światowej działał w kontrwywiadzie Armii Krajowej obwodu „Sroka” Skierniewice. Podczas okupacji pracował jako kierownik działu meldunkowego i ewidencji ludności w Magistracie. Dzięki temu możliwe było podrabianie dokumentów, załatwianie dodatkowych kartek żywnościowych, ostrzeganie zagrożonych przed aresztowaniem. W ten sposób uratowano komendanta Obwodu „Sroka” Czesława Kayzera, który został ostrzeżony i pod zmienionym nazwiskiem wyjechał ze Skierniewic. Pyziak, będąc urzędnikiem robił z ukrycia zdjęcia z egzekucji przeprowadzanych przez Niemców, które gromadzone były przez władze konspiracyjne jako dowody okrucieństwa okupanta. Zorganizował także wyprowadzenie 7-osobowej, żydowskiej rodziny Kuczyńskich z getta w Warszawie, pomagał w ich ukryciu w Skierniewicach, dostarczał kartki żywnościowe. Dzięki pomocy rodziny Pyziaków Kuczyńscy przeżyli wojnę. W 2014 r. Mariana Pyziaka pośmiertnie odznaczono medalem Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata przyznawanym przez rząd Izraela. Medal i dyplom odebrały dzieci Mariana, Anna Błońska i Andrzej Pyziak. Tablica upamiętniająca to wydarzenie znajduje się w Parku Ocalałych w Łodzi oraz na grobie zmarłego w 1959 r. Mariana Pyziaka, na cmentarzu św. Józefa w Skierniewicach. Marian Pyziak pasjonował się motoryzacją, należał do Skierniewickiego Klubu Cyklistów i do Skierniewickiego Klubu Motorowego. Brał udział w wyścigach kolarskich i motorowych, w których zdobywał nagrody i medale. Zdj. 1 Marian Pyziak podczas jednego z wyścigów kolarskich, 1933 r. Zdj. 2 Marian Pyziak Zdj. 3 Dyplom odznaczenia Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata dla Mariana Pyziaka Zdj. 4 Marian Pyziak, od prawej, z kolegą na ul. Sienkiewicza Zdj. 5 Awers i rewers Medalu Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, którym odznaczono Mariana Pyziaka Zdj. 6 Anna Błońska i Andrzej Pyziak, dzieci Mariana, odbierają Dyplom i Medal Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, przyznany ich ojcu Zdjęcia: zbory rodziny Pyziaków i Chęcielowskich JESTEM SKIERNIEWICZANINEM! JESTEM POLAKIEM! JESTEM DUMNY! Irena Repp Komendantka lokalnego oddziału Rady Głównej Opiekuńczej. Przyczyniła się do uwolnienia z transportów 20 tys. cywilnej ludności Warszawy. Skierniewiczanka. Urodziła się 14 lipca 1908 r. w Mrożach koło Mińska Mazowieckiego, w rodzinie Stanisława i Marianny Nowaków. Po ukończeniu miejscowej szkoły powszechnej i gimnazjum, podjęła naukę w Seminarium Nauczycielskim w Sosnowcu, które ukończyła w 1927 r. W tym samym roku została zatrudniona jako nauczycielka w Czeladzi, gdzie pracowała do 1928 r. Na wniosek klubu Jedności Robotniczej w Radzie Miejskiej Czeladź powołała ją do Zarządu Opieki Społecznej. W 1928 r. przeniosła się do Warszawy, gdzie rozpoczęła studia w Wolnej Wszechnicy Polskiej, pracując równocześnie jako opiekunka dzieci u jednej z rodzin na Bielanach. W styczniu 1929 r. warszawska spółdzielnia szkolna „Wychowanie Dziecka” zatrudniła Irenę jako kierowniczkę zakładu wychowawczego w Kościerzynie, w którym przebywało około 40 dzieci wieśniaków, politycznych ze środowisk robotniczych. Irena Nowakówna prowadziła ten dom w oparciu o system pedagogiczny Janusza Korczaka, którego знаła i z którym była w stałym kontakcie. Zakład zamknięto w 1930 r. po licznych szturmach ze strony środowisk konserwatywnych i klerikalnych. Irena wytoczyła proces i wyniku wyroku sądowego pozostawiła pozostała prawa nauczania w szkołach, a dzieci wywieziono do klasztoru w Skokowie. Pomimo listów protestacyjnych Janusza Korczaka, Stefana Sempołowskiego i innych działaczy oświatowych, decyzją o likwidacji Domu Wychowania Dzieci w Kościerzynie pozostawała pozostawana. Około 1932 r. podjęła w Warszawie pracę w charakterze świecicielanki w świątyni miejskiej, gdzie pracowała do 1934 r. Od 1935 r. została zatrudniona w Internacie Związku Osiadników, a wprowadzając w nim metody korczakowskie, założyła samorząd internatu i sąd koleżeński. W tym czasie weszła za mąż za Mieczysława Reppa. W internacie pracowała do wybuchu wojny. W początkiem 1940 r. przybyła do Skierniewic i niemal od razu włączyła się w działalność konspiracyjną i oświatową. Nawiązała kontakty z m.in. z Janem Barteckim, który ścisłe współpracował z Radą Główną Opiekuńczą (RGO) w Warszawie. W pierwszych dniach marca 1942 r. powołano Społeczny Komitet Organizacyjny do utworzenia Internatu dla Sierot Wojennych. W skład komitetu weszli mieszkańcy Skierniewic, którym nie był obcy los sierot wojennych. Inicjatorem powstania internatu, który przyjął nazwę Schroniska dla Sierot Wojennych, był Jan Bartecki, ale rzeczywistym organizatorem była Irena Repp. Było to pierwsza w okupowanej Polsce placówka tego typu. Komitet odwołał się do ofiarności skierniewiczan. Dzięki temu zebrano niezbędne środki finansowe, odzież, bieliznę i artykuły żywnościowe. Już w połowie marca do domu przy ul. Senatorskiej 10 przybyło 30 chłopców, głównie z Warszawy i okolic. W internacie przebywały też osierocone bądź najbiedniejsze dzieci ze Skierniewic. Po roku działalności schronisko przeniosło się do domu przy ul. Stanisławskiej 5. Irena Repp w pracy wychowawczej nadal stosowała metody korczakowskie. Jej zasługa jest również prowadzenie w schronisku tajnego nauczania. Pomagała jej w tym prof. Helena Radlińska z Łodzi, wybitny pedagog i nauczycielka. W sierpniu 1944 r. wybuchło Powstanie Warszawskie. Przez Skierniewice przejeżdżały kolejne liczne transporty mieszkańców Warszawy, a wśród nich osierocone dzieci, ich liczba w schronisku podwiodła się. Mieszkańcy Skierniewic i okolic jeszcze aktywnie włączyli się w pomoc uchodźcom. Na apel komitetu zgromadzono dary rzeczowe i pieniężne. Widząc gęsienne wywożonych ludzi, z opaską RGO na rece, Irena Repp nosiła pomoc dzieciom i dorosłym. Pieniądze wówczas funkcję komendantki RGO na stacji w Skierniewicach. To z jej inicjatywy z bocznicy kolejowej wykradano dzieci i kierowano je do Schroniska na Stanisławskiej. Dziękiniej i wielu ludziom współpracującym z RGO udało się uratować z pożogi wojennej około 1000 dzieci, głównie sieroty i półsieroty, w tym dzieci żydowskie. Pomagała również w poszukiwaniu rodzin osób zaginionych podczas transportów. Współpracowała z PCK, koresponadowała z jeńcami osadzonymi w niemieckich obozach, wysyłała paczki i pieniądze najbardziej potrzebującym ludziom przebywającym na robotach w Rzeszy. Współpracowała również z lokalną komórką AK. To właśnie w schronisku na Stanisławskiej przechowywano opatrunki, babilę, a nawet broń. Za tę działalność po wojnie była aresztowana przez UB. Po zakończeniu wojny organizowała w pobliskim Strobowie Dom Dziecka. Powstał on w dworze należącym wcześniej do rodziny Strakaczów. Po przejściu na emeryturę, pod koniec lat 40. powróciła do Warszawy i zamieszkała na Pradze. Nie miała własnych dzieci, otaczała ją wychowankowie, z którymi utrzymywała stałe kontakty. Zawsze słyszała im pomocą i rada. Była dla nich jak prawdziwa matka, jak najbliższa osoba, dla której najważniejsze jest zawsze dobro dziecka. Jej przybrane dzieci bardzo ją szanowały i cenili. O sobie zawsze mówiła, że nie pora za życia stawiać pomników, ale trzeba ustawić się pracować i służyć drugiemu człowiekowi. Irena Repp zmarła w 1984 r. w wieku 76 lat i została pochowana na cmentarzu bródnowskim obok swego męża Mieczysława. Zdj. 1 Irena Repp, fotografia sprzed 1939 r. Zdj. 2 Irena Repp, fotografia powojenna Zdj. 3 Dom przy ul. Stanisławskiej 5, w którym od 1943 r. mieściło się Schronisko dla Sierot Wojennych Zdj. 4 Odrabianie lekcji przez podopiecznych Schroniska dla Sierot Wojennych Zdj. 5 Irena Repp z rodziną Wojciecha Gadomskiego, wychowanka Schroniska dla Sierot Wojennych Zrobiło: archiwum Stowarzyszenia Sierot Wojennych w zbiorach Muzeum Historycznego Skierniewic JESTEM SKIERNIEWICZANINEM! JESTEM POLAKIEM! JESTEM DUMNY! Artur Wittenberg Nauczyciel, wielki patriota, człowiek niezłomny i bezgranicznie oddany idei. Skierniewiczanin. Urodził się 10 grudnia 1879 r. w Nieszawie. Ojciec Edward był nauczycielem, matka, Matylda z domu Böhm, zajmowała się wychowaniem czternaściorga dzieci. Artur dzieciństwo spędził w Gostyninie, gdzie przeniosła się jego rodzina. Po ukończeniu w 1899 r. Państwowego Rosyjskiego Seminarium Nauczycielskiego w Warszawie i kursów do-kształcających dla nauczycieli szkół średnich, zaczął uczyć języka niemieckiego w wielu typach szkół i w wielu miejscowościach, m.in. na Śląsku. W sierpniu 1918 r. przeniósł się do Skierniewic i został nauczycielem języka niemieckiego w gimnazjum i liceum męskim, od 1920 r. noszącym imię Bolesława Prusa. Pracował tu do wybuchu wojny, a w czasie okupacji we własnym mieszkaniu prowadził lekcje w ra-mach tajnego nauczania. Był bardzo lubiany przez młodzież, która nadała mu sympatyczny przydomek "Tata", dla swoich uczniów był prawdziwym autorytetem. Dorośli skierniewiczanie szanowali go i z podziwem wypowiadaли się o jego wielkiej wiedzy i zaangażowaniu w nauczanie. We wrześniu 1939 r. Artur Wittenberg współorganizował szpital polowy dla żołnierzy, który mieścił się w siedzibie szkoły, był jego intendentem i prowadził dokumentację. Pomimo niemieckiego pochodzenia zdecydowanie deklarował, że jest Polakiem i odrzu-cał wszelkie propozycje, by podpisać „volksliste”. Wstąpił w szeregi Armii Krajowej w Skierniewicach, przyjmując pseudonim „Łoś”. W czasie okupacji był zastępcą bur-mistrza Skierniewic Franciszka Filipskiego, a po jego śmierci, przejął pełne obowiązki. Mówiono, że Magistrat był forteca polskości, w czym wielką zasługę miał żołnierz AK, Artur Wittenberg, pomagający wszystkim podziemnym organizacjom. Angażował się bardzo w działalność społeczną, szczególnie w czasie wojny, organizu-jąc pomocy dla wysiedlonych z terenów Zachodniej Polski (przyłączonych do Rzeszy) oraz dla ludności stolicy ewakuowanej m.in. do Skierniewic po Powstaniu Warszaw-skim. Był przewodniczącym delegatury Rady Głównej Opiekuńczej w Skierniewicach. W nocy 19/20 stycznia 1945 r. NKWD aresztowało 25 żołnierzy z dowództwa Armii Kra-jowej Obwodu „Śroka” Skierniewice. Po kilku dniach 19 osób wywieziono przez Brześć, Mińsk, Smoleńsk, Moskwę, Gorki i Perm aż na Ural do łagru Baskają, wśród nich również Artura Wittenberga. Wieźniami przebywali tam w ciężkich warunkach – śnieg i mróz, brak leków, słabe wyżywienie, wyczerpująca praca. Wittenberg zmarł z wy-cieńczenia i skrajnego wyczerpania w sowieckim łagrze Baskają 29 marca 1945 r., miał wówczas 65 lat. Pochowano go we wspólnej mogile obok obozu. Pośmiertnie, w 1946 r. Artur Wittenberg został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi, a w Skierniewicach nadano jednej z ulic jego imię i uczczono tytułem „Honorowego Obywatela miasta Skierniewice”. Zdj. 1 Artur Wittenberg (od lewej) siedzi obok Stanisława Kaczyńskiego, dyrektora Gimnazjum i Liceum im. B. Prusa, lata 30., XX w. Zdj. 2 Nauczyciele Gimnazjum i Liceum im. B. Prusa przed budynkiem szkoły, trzeci od prawej w pierwszym rzędzie stoi Artur Wittenberg, lata 20./30., XX w. Zdj. 3 Uczniowie Gimnazjum i Liceum im. B. Prusa, Artur Wittenberg siedzi w środku w pierwszym rzędzie, ok. 1929 r. Zdj. 4 Wystawa Ligi Morskiej i Kolonialnej w Gimnazjum i Liceum im. B. Prusa, Artur Wittenberg stoi trzeci od lewej strony, 1933 r. Zdj. 5 Orkiestra szkolna, trzeci od prawej siedzi Artur Wittenberg, lata 30., XX w. Źródło: archiwum LO im. B. Prusa w Skierniewicach, zbiory Muzeum Historycznego Skierniewic	a5278c8c-3a30-4780-81c5-a5b08e43bc69	finepdfs	2.361328	CC-MAIN-2022-49	https://jestemdumny.pl/lib/i5yzxe/Wystawa-2022-mini-l4t7egc9.pdf	2022-11-28T12:19:10+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446710503.24/warc/CC-MAIN-20221128102824-20221128132824-00006.warc.gz	345,733,686	0.999176	0.99984	0.99984	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 369, 528, 3612, 7231, 10116, 12431, 16371, 21114, 22664, 28383, 31418, 33776, 39490, 43038 ]	1	0
Pan Paweł Nowak– Członek Rady Nadzorczej Apanet S.A. 1) imię, nazwisko, zajmowane stanowisko lub funkcje pełnione w ramach Emitenta oraz termin upływu kadencji, na jaką dana osoba została powołana Paweł Nowak, Członek Rady Nadzorczej, kadencja upływa w 2021 2) opis kwalifikacji i doświadczenia zawodowego Paweł Nowak zawodowo związany jest od wielu lat z sektorem energetycznym. Jest radcą prawnym i partnerem w kancelarii Peter Nielsen & Partners Law Office sp. k. Jest specjalistą w sprawach z zakresu energii, środowiska oraz prawa korporacyjnego. Doradza klientom z różnych sektorów energetyki rozproszonej, w tym energetyce wiatrowej, słonecznej oraz w sektorze biogazu rolniczego i wysypiskowego. Doradza też innowacyjnym firmom, w tym z sektora energetycznego. Ma szerokie doświadczenie w zakresie doradztwa inwestorom skandynawskim. W spółce WindSpace sp. z o.o. współpracował przy rozwoju, finansowaniu i budowie projektów w zakresie wytwarzania energii elektrycznej z energii wiatru i słonecznej. Ponadto Paweł Nowak aktywnie uczestniczy w działalności społecznej dotyczącej polskiego rynku OZE. Jest członkiem Polskiego Stowarzyszenie Energetyki Wiatrowej oraz członkiem komisji rewizyjnej Stowarzyszenia Małej Energetyki Wiatrowej. Jest aktywnym uczestnikiem wielu procesów legislacyjnych i działań na rzecz wprowadzenia nowych rozwiązań prawnych sprzyjających rozwojowi energetyki rozproszonej w Polsce. Paweł Nowak wielokrotnie dzielił się swoją wiedzą i doświadczeniem występując na seminariach i konferencjach w kraju i zagranicą. Paweł Nowak jest absolwentem Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Mówi biegle po angielsku i komunikatywnie po niemiecku. 3) wskazanie działalności wykonywanej przez daną osobę poza Emitentem, gdy działalność ta ma istotne znaczenie dla Emitenta Pan Paweł Nowak nie wykonuje poza Emitentem działalności, która mogłaby mieć istotne znaczenie dla Emitenta. 4) wskazanie wszystkich spółek prawa handlowego, w których, w okresie co najmniej ostatnich trzech lat, dana osoba była członkiem organów zarządzających lub nadzorczych albo wspólnikiem, ze wskazaniem, czy dana osoba nadal pełni funkcje w organach lub jest nadal wspólnikiem Peter Nielsen & Partners Law Office sp.k. KRS: 0000006974 – jako wspólnik (nadal) ``` WindSpace sp. z o.o. KRS: 0000287461 – jako członek zarządu Albatros Travel Poland sp. z o.o. 0000667809 – jako członek zarządu. Delpro Poland sp. z o.o. KRS: 0000628232 – jako członek zarządu. Domislaw Biogas sp. z o.o. 0000688368 – jako członek zarządu Enricom Biogas sp. z o.o. KRS 0000687168 – jako członek zarządu Insero Polska sp. z o.o. KRS: 0000650776 – jako członek zarządu. Nordic Concept 6 sp. z o.o. KRS: 0000667809 – jako członek zarządu. Nordic Concept 7 sp. z o.o. KRS 0000687649 – jako członek zarządu. Nordic Concept 8 sp. z o.o. KRS 687672 – jako członek zarządu. Nordic Concept 9 sp. z o.o. KRS 705971 – jako członek zarządu. Nordic Concept 10 sp. z o.o. KRS: 718466 – jako członek zarządu. LF Services sp. z o.o. KRS: 0000643523 – jako członek zarządu. Nagie z Natury sp.z o.o. KRS: 0000626888 – jako członek zarządu. Polesport sp. z o.o. KRS: 0000607520 – jako członek zarządu. Scandinavian Coach Service sp. z o.o. KRS: 0000638756 – jako członek zarządu. Sensetek sp. z o.o. KRS: 0000653003 – jako członek zarządu. Skare Poland sp. z o.o. KRS: 0000645553 – jako członek zarządu. Skare Poland Leasing sp. z o.o. KRS: 0000645541 – jako członek zarządu. System M S.A. KRS: 0000471714 - jako członek rady nadzorczej ``` ``` System F S.A. KRS: KRS: 0000451812 - jako członek rady nadzorczej (nadal) WS Piastowo sp. z o.o. KRS: 0000601855 – jako członek zarządu. WS VII sp. z o.o. KRS: 0000559735 – jako członek zarządu. WS VII sp. z o.o. sp. k. KRS: 0000561726 – jako wspólnik. WS VIII sp. z o.o. KRS: 0000636635 – jako członek zarządu. ``` 5) informacje na temat czy w okresie ostatnich pięciu lat dana osoba została skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwa, o których mowa w art. 18 § 2 Kodeksu spółek handlowych lub przestępstwa określone w Ustawie o obrocie, Ustawie o ofercie lub ustawie z dnia 26 października 2000 r. o giełdach towarowych, albo za analogiczne przestępstwa w rozumieniu przepisów prawa obcego oraz wskazanie, czy w okresie co najmniej ostatnich pięciu lat osoba taka otrzymała sądowy zakaz działania jako członek organów zarządzających lub nadzorczych w spółkach prawa handlowego W okresie ostatnich pięciu lat Pan Paweł Nowak nie został skazany za przestępstwa oszustwa oraz nie orzeczono sądowego zakazu działania jako członek organów zarządzających lub nadzorczych w spółkach prawa handlowego. 6) szczegóły wszystkich przypadków upadłości, restrukturyzacji, zarządu komisarycznego lub likwidacji, w okresie co najmniej ostatnich pięciu lat, w odniesieniu do podmiotów, w których dana osoba pełniła funkcje członka organu zarządzającego lub nadzorczego W okresie ostatnich pięciu lat nie wystąpiły przypadki upadłości, zarządu komisarycznego lub likwidacji w odniesieniu do podmiotów, w których Pan Paweł Nowak pełnił funkcje członka organu zarządzającego lub nadzorczego. 7) informacja, czy dana osoba prowadzi działalność, która jest konkurencyjna w stosunku do działalności emitenta, oraz czy jest wspólnikiem konkurencyjnej spółki cywilnej lub osobowej albo członkiem organu spółki kapitałowej lub członkiem organu jakiejkolwiek konkurencyjnej osoby prawnej Pan Paweł Nowak nie prowadzi działalności, która jest konkurencyjna w stosunku do działalności emitenta oraz nie jest wspólnikiem konkurencyjnej spółki cywilnej ani członkiem organu spółki kapitałowej lub członkiem organu jakiejkolwiek konkurencyjnej osoby prawnej. 8) informacja, czy dana osoba figuruje w rejestrze dłużników niewypłacalnych, prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym Pan Paweł Nowak nie figuruje w rejestrze dłużników niewypłacalnych, prowadzonym na podstawie ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym.	<urn:uuid:1901748b-668e-4939-a676-f109aae7cce1>	finepdfs	1.431641	CC-MAIN-2023-40	https://biznes.interia.pl/download/p.iplsc.com/-/0009N9ZX3LUEIC98.pdf	2023-09-25T00:06:08+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506669.96/warc/CC-MAIN-20230924223409-20230925013409-00330.warc.gz	151,451,123	0.999976	0.99999	0.99999	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3533, 6001 ]	1	0
STATUT ZESPOŁU SZKÓŁ NIEPUBLICZNYCH W TARNOWIE Statut Zespołu Szkół Niepublicznych w Tarnowie opracowany na podstawie Ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. 59), zatwierdzony przez organ prowadzący Uchwałą Zarządu Tarnowskiej Fundacji Dobrosąsiedzkiej Współpracy nr 3/Z/2017 podjętą w dniu 22.06.2017 r. na podstawie § 31 ust. 10 i § 38 Statutu TFDW. Rozdział 1 Postanowienia ogólne § 1 1. Ilekroć Statucie jest mowa bez bliższego określenia o: 1) Ustawie – należy przez to rozumieć Ustawę z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.). 2) Prawie oświatowym – należy przez to rozumieć Ustawę z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. 59). 3) Statucie – należy przez to rozumieć Statut ZSN w Tarnowie. 4) ZSN (skrót nazwy Zespołu Szkół Niepublicznych) – należy przez to rozumieć Zespół utworzony na podstawie art. 182 Ustawy prawo oświatowe, funkcjonujący wg zasad określonych przez organ prowadzący w niniejszym Statucie. 5) Nauczycielu – należy przez to rozumieć także wychowawcę oddziału i innego pracownika pedagogicznego szkoły. 6) Nauczycielu wychowawcy – należy przez to rozumieć nauczyciela, którego szczególnej opiece wychowawczej powierzono jeden z oddziałów w szkole. 7) Nauczycielu bibliotekarzu – należy przez to rozumieć nauczyciela, któremu powierzono prowadzenie biblioteki szkolnej. 8) Rodzicach – należy przez to rozumieć także prawnych opiekunów uczniów oraz osoby (podmioty) sprawujące pieczę zastępczą nad uczniami. 9) Podstawie programowej kształcenia ogólnego – należy przez to rozumieć obowiązkowe zestawy celów i treści nauczania, w tym umiejętności opisane w formie szczegółowych i ogólnych wymagań dotyczących wiedzy i umiejętności, które powinien posiadać uczeń po zakończeniu określonego etapu edukacyjnego oraz zadania wychowawcze szkoły, uwzględnione odpowiednio w programach nauczania oraz umożliwiające ustalenie kryteriów ocen szkolnych i wymagań egzaminacyjnych. 10) Podstawie programowej kształcenia w zawodach – należy przez to rozumieć obowiązkowe zestawy celów kształcenia i treści nauczania opisanych w formie oczekiwanych efektów kształcenia (wiedzy, umiejętności zawodowych oraz kompetencji personalnych i społecznych, niezbędnych dla zawodów lub kwalifikacji wyodrębnionych w zawodach), uwzględniane w programach nauczania i umożliwiające ustalenie kryteriów ocen szkolnych i wymagań egzaminacyjnych oraz warunków realizacji kształcenia w zawodach, w tym zalecane wyposażenie w pomoce dydaktyczne i sprzęt oraz minimalną liczbę godzin kształcenia zawodowego. 11) TFDW (skrót nazwy Tarnowska Fundacja Dobrosąsiedzkiej Współpracy) – należy przez to rozumieć Tarnowską Fundację Dobrosąsiedzkiej Współpracy będącą organem prowadzącym dla Zespołu Szkół Niepublicznych w Tarnowie. § 2 Zespół Szkół Niepublicznych w Tarnowie utworzony został na podstawie art. 182 Ustawy prawo oświatowe, poprzez połączenie w celach organizacyjnych szkół niepublicznych wymienionych w § 5 Statutu. Szkoły te uzyskały uprawnienia szkół publicznych po spełnieniu warunków określonych w art. 7 Ustawy i potwierdzonych w art. 171 przepisów wprowadzających ustawę – Prawo oświatowe oraz ich wpisaniu do ewidencji szkół i placówek niepublicznych, prowadzonej przez Gminę Miasta Tarnowa. Połączenie szkół niepublicznych w ramach struktury organizacyjnej ZSN nie narusza ich odrębności w zakresie określonym w Prawie oświatowym, a w szczególności w zakresie uzyskiwania zezwolenia, wpisywania do ewidencji i wykreślania z niej, uzyskiwania i utraty uprawnień szkoły publicznej oraz uzyskiwania dotacji. § 4 1. Nazwa Zespołu Szkół Niepublicznych używana jest w pełnym brzmieniu. Na pieczęciach i stemplach organów Zespołu może być używany skrót – ZSN. 2. Siedziba ZSN mieści się w Tarnowie przy ul. Ks. J. Skorupki 9, 33-100 Tarnów. 3. Szkoły wchodzące w skład ZSN używają nazw zgodnych z wpisami w ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez Gminę Miasta Tarnowa. § 5 1. Szkoły wchodzące w skład ZSN realizują zadania programowe w dwóch wymienionych poniżej obiektach: 1) Centrum Kształcenia i Wychowania OHP, ul. Mościckiego 27, w którym zajęcia dydaktyczno-wychowawcze oraz praktyczną naukę zawodu prowadzą wymienione poniżej szkoły przeniesione z dniem 31.08.2014 r. z budynku szkolnego przy Al. Solidarności 21A, dzierżawionego przez TFDW od Gminy Miasta Tarnowa, ze względu na utratę przez Gminę prawa do własności tego budynku. Nowe adresy przeniesionych szkół wpisane zostały w dniu 04.08.2014 r. do ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez Gminę Miasta Tarnowa. a) Gimnazjum z oddziałami przysposabiającymi do pracy – wpisane do ewidencji w dniu 31.08.2006 r., poz. nr 12/2006 – zmiana adresu wpisana pod nr 27/2014 – od 1 września 2017 r. wygaszane. b) Szkoła Branżowa I stopnia im. 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej z drugą i trzecią klasą Zasadniczej Szkoły Zawodowej – wpisana do ewidencji w dniu 31.08.2006 r., poz. nr 13/2006 – zmiana adresu wpisana pod nr 28/2014 – zmiana wpisu z dnia………… c) Niepubliczne Technikum – wpisane do ewidencji w dniu 11.12.2008 r., poz. nr 28/2008 – zmiana adresu wpisana pod nr 29/2014. 2. Budynku szkolnym położonym w Tarnowie przy ul. Ks. J. Skorupki 9, dzierżawionym przez TFDW od Gminy Miasta Tarnowa, w którym zajęcia dydaktyczno-wychowawcze prowadzą: a) Niepubliczna Szkoła Podstawowa im. Polskiej Marynarki Handlowej – wpisana do ewidencji w dniu 30.09.2011 r., poz. nr 7/2011 – zmiana wpisu z dnia ………………. b) Niepubliczne Gimnazjum – wpisane do ewidencji w dniu 30.09.2011 r., poz. nr 8/2011 - od 1 września 2017 r. wygaszane. 2. Wszystkie wymienione w ust.1 szkoły działają na podstawie odrębnych statutów nadanych przez TFDW. 3. Nadzór pedagogiczny nad działalnością ZSN sprawuje Małopolskie Kuratorium Oświaty w Krakowie – Delegatura w Tarnowie. Rozdział 2 Cele i zadania ZSN § 6 1. Cele i zadania ZSN wynikają z Ustawy o systemie oświaty i Ustawy Prawo oświatowe oraz przepisów wykonawczych wydanych na ich podstawie. 2. ZSN zapewnienia uczniom bezpieczny pobyt w szkole. Bezpośrednią opiekę nad dziećmi i młodzieżą sprawują nauczyciele. 3. W trakcie wycieczek i zajęć organizowanych poza szkołą opiekę nad uczniami sprawują kierownik wycieczki i opiekunowie, którzy ponoszą pełną odpowiedzialność za bezpieczeństwo uczniów, zgodnie z obowiązującymi przepisami. 4. Szczególną opiekę nad uczniami wymagającymi stałej i doraźnej pomocy ze względów rodzinnych, zdrowotnych, osobowościowych lub innych losowych, dyrektor szkoły powierza pedagogom szkolnym i wychowawcom klas. 5. Procedury postępowania w sytuacji zagrożenia zawarte są w odrębnym dokumencie. 6. Nauczyciele na pierwszej lekcji nowego roku szkolnego mają obowiązek zapoznać uczniów z regulaminami pracowni i przepisami BHP i udokumentować ten fakt odpowiednim wpisem w dzienniku lekcyjnym. 7. Szkoły realizują również cele i zadania określone w: 1) Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, 2) Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka ONZ, 3) Deklaracji Praw Dziecka ONZ, 4) Konwencji o Prawach Dziecka. 8. Głównym celem nauczania i wychowania realizowanym w ZSN jest dążenie do harmonijnego i wielostronnego rozwoju każdego ucznia pod względem umysłowym, społeczno-moralnym oraz fizyczno-zdrowotnym. 9. Podstawowym zadaniem ZSN jest jak najlepsze przygotowanie wychowanków do następnego etapu kształcenia oraz kształtowanie postaw i poglądów umożliwiających im w przyszłości pełne i poprawne funkcjonowanie w społeczeństwie. 10. W ZSN zadania w zakresie wolontariatu są realizowane przez szkolne koło wolontariatu. 11. W ZSN działa spółdzielnia uczniowska, kształtująca umiejętności zespołowego działania i ucząca przedsiębiorczości. 12. Zadania indywidualne poszczególnych szkół, uwzględniające ich typ, charakter i zasady rekrutacji oraz wymogi stawiane uczniom, zawarte są w odrębnych statutach tych szkół. Rozdział 3 Organ prowadzący ZSN § 7 1. Organem prowadzącym szkoły wchodzące w skład Zespołu Szkół Niepublicznych w Tarnowie jest Tarnowska Fundacja Dobrosąsiedzkiej Współpracy z siedzibą w Tarnowie przy ul. Rolniczej 12/113, 33-100 Tarnów. 2. Jednym z głównych celów statutowej działalności TFDW jest wspomaganie jednostek samorządu terytorialnego w prowadzeniu działalności edukacyjnej, oświatowej i wychowawczej. 3. Pełnienie przez TFDW funkcji organu prowadzącego ZSN nie jest działalnością gospodarczą, zgodnie z art. 83a ust. 1 Ustawy oraz art. 170 ust.1 Prawa oświatowego. § 8 1. TFDW jako organ prowadzący: 1) nadaje, zgodnie z art. 84 ust. 1 Ustawy oraz art. 172 ust. 1 Prawa oświatowego, Statut ZSN oraz wprowadza w nim niezbędne zmiany i uzupełnienia, 2) powołuje i odwołuje dyrektora ZSN, w oparciu o § 38 Statutu TFDW i opiniuje wnioski dyrektora ZSN dotyczące powołania i odwołania wicedyrektorów ZSN, posiadając zarazem prawo do samodzielnego podejmowania decyzji w tym zakresie. TFDW jako organ prowadzący ZSN oraz Małopolskie Kuratorium Oświaty w Krakowie jako organ sprawujący nadzór pedagogiczny nad działalnością dydaktyczno-wychowawczą szkół wchodzących w skład ZSN, mogą ingerować w ich działalność wyłącznie w zakresie i na zasadach określonych w art. 58 Prawa oświatowego. § 10 1. Zgodnie z art. 10 Prawa oświatowego, do zadań TFDW jako organu prowadzącego ZSN należą: 1) wspieranie działań dyrektora i kierownictwa ZSN oraz podejmowania własnych inicjatyw mających na celu zapewnienie szkołom, w ramach możliwości finansowych Zespołu, właściwych warunków realizacji zadań dydaktycznych, wychowawczych i opiekuńczych, a zwłaszcza: a) bezpiecznych i higienicznych warunków nauki, wychowania i opieki, b) wyposażenia w pomoce dydaktyczne i sprzęt niezbędny do pełnej realizacji programów nauczania, programów wychowawczych, przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów oraz realizacji innych zadań statutowych, c) niezbędnych remontów w dzierżawionych obiektach szkolnych. 2) zapewnienie obsługi organizacyjnej, administracyjnej i finansowej, w tym w zakresie wykonywania czynności, o których mowa w art. 4 ust. 3 pkt 2-6 Ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości, 3) sprawowania nadzoru w zakresie spraw finansowych i administracyjnych, na podstawie odrębnych przepisów, dotyczących w szczególności: a) zgodności działania szkół wchodzących w skład ZSN z celami określonymi w i niniejszym Statucie oraz przestrzegania przepisów dotyczących organizacji pracy, b) prawidłowości gospodarowania mieniem i przyznanymi środkami budżetowymi oraz środkami pozyskanymi z innych źródeł, c) przestrzegania przepisów dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy pracowników i uczniów szkół wchodzących w skład Zespołu. § 11 1. TFDW, jako organ prowadzący odpowiedzialny za sprawowanie nadzoru, o którym mowa w § 10 ust. 1 pkt 3 Statutu, co najmniej dwa razy w roku na podstawie informacji pisemnych i ustnych przedkładanych przez dyrektora ZSN, dokonuje oceny: 1) wyników działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej poszczególnych szkół wchodzących w skład Zespołu, 2) sytuacji finansowej ZSN i poszczególnych szkół wchodzących w skład Zespołu, 3) cych obsady kadrowej i poziomu kwalifikacji nauczycieli w szkołach wchodzą w skład Zespołu, 4) wysokości wynagrodzeń nauczycieli wynikającej z wielkości otrzymywanej przez szkoły, w których pracują, dotacji oświatowej uzależnionej od liczby uczniów. § 12 1. Obowiązkiem organu prowadzącego jest również: 1) zatwierdzanie arkuszy organizacji szkół wchodzących w skład ZSN na każdy rok szkolny, opracowywanych przez dyrektora ZSN we współpracy z wicedyrektorami na podstawie Rozporządzenia MEN z dnia 21 maja 2001 r., określających organizację procesu nauczania, wychowania i opieki w poszczególnych szkołach z uwzględnieniem obowiązujących je ramowych planów nauczania, 2) zatwierdzanie zaakceptowanych przez dyrektora ZSN wniosków Rad Pedagogicznych dotyczących wprowadzania przez zainteresowane szkoły wchodzące w skład Zespołu działalności innowacyjnej i eksperymentalnej oraz autorskich programów nauczania przedmiotów zawodowych wraz z metodami ich ewaluacji, 3) rozpatrywanie spraw spornych pomiędzy działającymi w ZSN Radami Pedagogicznymi a dyrektorem lub wicedyrektorami ZSN. Rozdział 4 Organy ZSN i zakres ich zadań § 13 1. Organami Zespołu Szkół Niepublicznych w Tarnowie są: 1) Dyrektor ZSN, 2) Rady Pedagogiczne: a) Rada Pedagogiczna Gimnazjum z oddziałami przyspasabiającymi do pracy – do wygaszenia, 31.08.2019 r, b) Rada Pedagogiczna Szkoły Branżowej I stopnia im 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej, c) Rada Pedagogiczna Niepublicznego Technikum, d) Rada Pedagogiczna Niepublicznej Szkoły Podstawowej im. Polskiej Marynarki Handlowej, e) Rada Pedagogiczna Niepublicznego Gimnazjum– do wygaszenia, 31.08.2019 r, 3) Rady Rodziców – dwie odrębne: a) dla szkół realizujących zajęcia dydaktyczno-wychowawcze oraz praktyczną naukę zawodu w obiektach CKiW OHP przy ul. Mościckiego 27 w Tarnowie, b) dla szkół realizujących zajęcia dydaktyczno-wychowawcze w budynku Niepublicznej Szkoły Podstawowej przy ul. Ks. I. Skorupki 9 w Tarnowie. 4) Samorządy Uczniowskie – dwa odrębne, jak w pkt 3. 2. Dopuszcza się łączenie Rad Pedagogicznych, o których mowa w ust.1 pkt 3, w dwie odrębne Rady Pedagogiczne – jak w ust. 1 pkt 3. 3. Organy Zespołu Szkół Niepublicznych w Tarnowie informują się wzajemnie o kierunkach planowanej i realizowanej działalności. 4. Działania organów ZSN nie mogą być sprzeczne z przepisami prawa i Statutem. § 14 1. Dyrektor ZSN jest dla nauczycieli i innych pracowników zatrudnionych w szkołach wchodzących w skład Zespołu kierownikiem zakładu pracy w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. 2. Realizując uprawnienia oraz zadania wynikające z ust. 1, dyrektor ZSN decyduje w szczególności o: 1) zatrudnianiu i zwalnianiu nauczycieli oraz innych pracowników ZSN, 2) przyznawaniu nagród i wymierzaniu kar porządkowych nauczycielom oraz innym pracownikom ZSN, 3) zakresie odpowiedzialności materialnej nauczycieli i innych pracowników ZSN, zgodnie z przepisami Kodeksu pracy oraz wprowadzonymi w Zespole jednolitymi zasadami korzystania i odpowiedzialności za urządzenia oraz pomoce naukowe, 4) sprawach dotyczących odznaczeń, nagród i innych wyróżnień dla nauczycieli oraz pozostałych pracowników po wcześniejszym zasięgnięciu opinii właściwej Rady Pedagogicznej. 2. Dyrektor ZSN przedstawia Radom Pedagogicznym nie rzadziej niż dwa razy w roku ogólne wnioski wynikające ze sprawowanego nadzoru pedagogicznego oraz informacje o działalności poszczególnych szkół Zespołu. § 15 1. W ZSN może być powołany wicedyrektor lub wicedyrektorzy. 2. Wicedyrektor (lub wicedyrektorzy) ZSN powoływani są w trybie określonym w § 8 ust. 1 pkt 2 Statutu. 3. Zakres obowiązków wicedyrektora (wicedyrektorów) ZSN określa dyrektor ZSN w formie pisemnej. § 16 1. Szczegółowe kompetencje dyrektora ZSN: 1) kieruje działalnością Zespołu i reprezentuje go na zewnątrz, 2) sprawuje nadzór pedagogiczny, 3) sprawuje opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki ich harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez aktywne działania prozdrowotne, 4) realizuje uchwały Rad Pedagogicznych działających w ramach ZSN, 5) dysponuje środkami pozyskiwanymi z dotacji oświatowych oraz z innych źródeł i ponosi odpowiedzialność za ich prawidłowe wykorzystanie, 6) wydaje decyzje administracyjne w sytuacjach określonych przepisami prawa, 7) odpowiada za właściwą organizację oraz przebieg zewnętrznych sprawdzianów i egzaminów. 2. Dyrektor ZSN w wykonywaniu swoich zadań współpracuje z pozostałymi organami Zespołu. § 17 1. Rady Pedagogiczne ZSN są organami kolegialnymi. W skład każdej Rady Pedagogicznej wchodzą wszyscy nauczyciele zatrudnieni w odnośnych szkołach, zgodnie z zapisem w § 13 ust. 1 pkt 2 Statutu. 2. Przewodniczącym każdej Rady Pedagogicznej jest dyrektor ZSN. 3. Uchwały Rady Pedagogicznej podejmowane są zwykłą większością głosów w obecności co najmniej 1/2 jej członków. 4. W zebraniach Rady Pedagogicznej mogą brać udział – z głosem doradczym – także inne osoby zaproszone przez jej przewodniczącego za zgodą lub na wniosek Rady Pedagogicznej. 5. Zebrania mogą być organizowane z inicjatywy dyrektora ZSN, organu prowadzącego lub co najmniej 1/3 członków Rady Pedagogicznej. Dyrektor ZSN przygotowuje i prowadzi zebranie Rady Pedagogicznej oraz informuje o terminie i porządku obrad wszystkich jej członków. 6. Zebrania Rady Pedagogicznej są protokołowane. 7. Do szczegółowych kompetencji Rad Pedagogicznych ZSN należy: 1) zatwierdzanie planów pracy, 2) podejmowanie uchwał w sprawie zatwierdzenia wyników klasyfikacji, promocji oraz ukończenia szkoły, 3) ustalenie Regulaminu Rady Pedagogicznej, 4) wnioskowanie o wprowadzenie innowacji i eksperymentów pedagogicznych w poszczególnych szkołach Zespołu. 8. Szczegółowe zasady działania Rad Pedagogicznych ZSN określa Regulamin Rady Pedagogicznej. § 18 1. Reprezentację rodziców uczniów ZSN stanowią zgodnie z zapisem w § 13 ust. 1 pkt 3 Statutu dwie odrębne Rady Rodziców. 2. Zasady powoływania i zakres kompetencji Rad Rodziców określają szczegółowo przepisy art. 83 – 84 Prawa oświatowego. § 19 1. W ZSN działają dwa odrębne Samorządy Uczniowskie. Każdy Samorząd Uczniowski tworzą wszyscy uczniowie odnośnych szkół, zgodnie z zapisem § 13 ust. 1 pkt 4 Statutu. 2. Samorząd Uczniowski może przedstawiać Radzie Pedagogicznej oraz dyrektorowi ZSN wnioski i opinie we wszystkich sprawach szkoły, w szczególności dotyczących realizacji podstawowych praw ucznia, takich jak: 1) prawo do zapoznania się z programem nauczania i programem wychowania, z jego treścią, celami i stawianymi wymaganiami, 2) prawo do jawnej i umotywowanej oceny postępów w nauce i zachowaniu, 3) prawo do organizacji życia szkolnego, umożliwiające zachowanie właściwych proporcji pomiędzy wysiłkiem szkolnym a możliwością rozwijania i zaspakajania własnych zainteresowań, 4) prawo redagowania i wydawania gazetki szkolnej, 5) prawo organizowania działalności kulturalnej, oświatowej, sportowej oraz rozrywkowej, zgodnie z własnymi potrzebami i możliwościami organizacyjnymi, w porozumieniu z dyrektorem ZSN, 6) prawo wyboru nauczyciela pełniącego rolę opiekuna Samorządu Uczniowskiego. 3. Szczegółowe zasady wybierania i działania organów Samorządu Uczniowskiego określają dwa odrębne Regulaminy Samorządu Uczniowskiego. § 20 1. W ZSN obowiązują następujące zasady współdziałania organów Zespołu oraz sposoby rozwiązywania sytuacji konfliktowych: 1) każdy z organów ZSN ma możliwość swobodnego działania i podejmowania decyzji w ramach swoich kompetencji, 2) organy Zespołu mają obowiązek współdziałać ze sobą. Organem koordynującym tę współpracę jest dyrektor ZSN, 3) w razie zaistnienia sporów między organami Zespołu ich głównym obowiązkiem jest dążenie do rozstrzygnięcia sporów na terenie poszczególnych szkół lub ZSN, 4) w przypadku wyczerpania możliwości rozstrzygnięcia sporu w sposób polubowny, organy mogą zwracać się o jego rozstrzygnięcie do organu prowadzącego ZSN. Rozdział 5 Organizacja ZSN § 21 1. Organizacja pracy szkół wchodzących w skład ZSN: 1) rok szkolny we wszystkich szkołach wchodzących w skład ZSN rozpoczyna się 1 września każdego roku, a kończy 31 sierpnia następnego roku. Szczegółowe zasady organizacji roku szkolnego określają rozporządzenia MEN, 2) szczegółową organizację nauczania, wychowania i opieki w szkołach współtworzących ZSN określają na każdy rok szkolny arkusze organizacji uwzględniające plany nauczania obowiązujące poszczególne szkoły, opracowane przez dyrektora ZSN w porozumieniu z wicedyrektorami, 3) arkusz organizacji ZSN i szkół współtworzących Zespół zawiera liczbę pracowników, w tym pracowników zajmujących stanowiska kierownicze i ogólną liczbę godzin zajęć edukacyjnych w poszczególnych szkołach współtworzących Zespół, finansowanych ze środków przydzielonych przez organ prowadzący szkołę, 4) dyrektor ZSN wspólnie z wicedyrektorami ustala na podstawie zatwierdzonego arkusza organizacyjnego tygodniowe rozkłady zajęć określające realizację stałych, obowiązkowych i nadobowiązkowych zajęć edukacyjnych z uwzględnieniem ochrony zdrowia i higieny pracy. 2. Zasady tworzenia i organizacja klas: 1) podstawową formą pracy szkół są zajęcia dydaktyczno-wychowawcze prowadzone w systemie klasowo-lekcyjnym, 2) lekcja trwa 45 min., 3) w czasie trwania zajęć dydaktycznych organizuje się przerwy międzylekcyjne zgodnie z zasadami bhp w szkole. § 22 1. Podstawową jednostką ZSN jest oddział złożony z uczniów, którzy uczą się wszystkich przedmiotów obowiązkowych określonych planem nauczania, zgodnym z odpowiednim ramowym planem nauczania i programem wybranym z zestawu programów dla danej klasy, dopuszczonym do użytku szkolnego. 2. Oddziałem opiekuje się nauczyciel-wychowawca. 3. Podział na grupy jest realizowany na zajęciach z języków obcych i informatyki w oddziałach liczących powyżej 24 uczniów. 4. Zajęcia z wychowania fizycznego prowadzone są w grupach liczących 12-26 uczniów. 5. Niektóre zajęcia np. specjalistyczne, nauczanie języków obcych, informatyki, religii, etyki, wychowania fizycznego oraz koła zainteresowań, mogą być prowadzone poza systemem klasowo – lekcyjnym w grupach oddziałowych, międzyoddziałowych i międzyszkolnych, a także podczas wycieczek i wyjazdów. 6. Szkoły wchodzące w skład ZSN mogą organizować zajęcia odpłatne prowadzone przez osoby prywatne, podmioty gospodarcze, stowarzyszenia, fundacje, po wcześniejszym uzyskaniu zgody dyrektora ZSN. § 23 1. Do realizacji celów statutowych ZSN posiada i utrzymuje w należytym stanie następujące pomieszczenia: 1) sale lekcyjne z niezbędnym wyposażeniem, 2) pracownie z wyposażeniem specjalistycznym, 3) bibliotekę, 4) salę gimnastyczną, 5) świetlicę, 6) pomieszczenia administracyjno-gospodarcze, 7) szatnie. 2. Szczegółowe zasady korzystania z poszczególnych klasopracowni określają odrębne regulaminy umieszczone w pracowniach. § 24 1. W ZSN funkcjonują dwie biblioteki: przy ul. ks. J. Skorupki 9 i przy ul. Mościckiego 27. 2. Biblioteka szkolna jest miejscem rozwijania zainteresowań i talentów. Służy realizacji zadań dydaktyczno – wychowawczych szkoły, wspiera doskonalenie pracy nauczycieli, popularyzuje wiedzę pedagogiczną wśród rodziców. 3. Nauczyciele bibliotekarze szybko reagują na zmieniające się zapotrzebowania oraz na informację i wymogi reformy edukacji. 4. Z biblioteki mogą korzystać uczniowie, nauczyciele i inni pracownicy. Korzystanie ze zbiorów biblioteki przez osoby spoza szkoły wymaga zgody dyrektora. Wszyscy wypożyczający powinni zapoznać się z regulaminem biblioteki. 5. Godziny pracy biblioteki planowane są tak, by umożliwić dostęp do jej zbiorów podczas zajęć lekcyjnych i po ich zakończeniu. 6. Nadzór pedagogiczny nad biblioteką sprawuje dyrektor szkoły. § 25 1. W ZSN zatrudnieni są pedagodzy szkolni. 2. Do zadań pedagoga w szkole należy w szczególności: 1) prowadzenie badań i działań diagnostycznych uczniów, w tym diagnozowanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych uczniów w celu określenia przyczyn niepowodzeń edukacyjnych oraz wspierania mocnych stron ucznia, 2) diagnozowanie sytuacji wychowawczych w szkole w celu rozwiązywania problemów wychowawczych oraz wspierania rozwoju uczniów, 3) udzielanie pomocy psychologiczno – pedagogicznej w formach odpowiednich do rozpoznanych potrzeb, 4) podejmowanie działań z zakresu profilaktyki uzależnień i innych problemów ucznia, 5) minimalizowanie skutków zaburzeń rozwojowych, zapobieganie zaburzeniom zachowania oraz inicjowanie różnych form pomocy w środowisku szkolnym i pozaszkolnym uczniów, 6) inicjowanie i prowadzenie działań mediacyjnych i interwencyjnych w sytuacjach kryzysowych, 7) pomoc rodzicom i nauczycielom w rozpoznawaniu i rozwijaniu indywidualnych możliwości, predyspozycji i uzdolnień uczniów, 8) wspieranie nauczycieli, wychowawców i innych specjalistów w udzielaniu pomocy psychologiczno – pedagogicznej, 9) współpracowanie z poradniami psychologiczno- pedagogicznymi oraz innymi instytucjami działającymi na rzecz rodziny, dzieci i młodzieży, 10) wspieranie nauczycieli i wychowawców podejmowaniu współpracy z rodzicami w zakresie nauczania, wychowania, opieki i profilaktyki, 11) inicjowanie współpracy ze stowarzyszeniami i innymi organizacjami w zakresie działalności innowacyjnej. § 26 1. W ZSN organizowane są wycieczki turystyczno – krajoznawcze, tematyczne i przedmiotowe zgodnie z obowiązującymi przepisami dotyczącymi organizowania i dokumentowania wycieczek. 2. Kierownikiem wycieczki może być nauczyciel, który ukończył kurs dla kierowników wycieczek szkolnych. 3. W ZSN mogą być organizowane wyjścia do kina, teatru, muzeum, na wystawy, targi, sympozja i zawody sportowe w godzinach zajęć edukacyjnych. Nauczyciel organizuje wyjście poza teren szkoły po uprzednim uzgodnieniu z dyrektorem Rozdział 6 Warunki i sposób oceniania w ZSN § 27 1. Wewnątrzszkolne ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań edukacyjnych wynikających z podstawy programowej i realizowanych w szkole programów nauczania oraz sformułowaniu oceny. 2. Ocenianie wewnątrzszkolne ma na celu: 1) poinformowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i postępach w tym zakresie, 2) pomoc uczniowi w samodzielnym planowaniu swojego rozwoju, 3) motywowanie ucznia do dalszej pracy, 4) umożliwienie nauczycielom doskonalenia organizacji i metod pracy dydaktyczno – wychowawczej. 3. Ocenianie wewnątrzszkolne obejmuje: 1) formułowanie przez nauczycieli wymagań edukacyjnych oraz informowanie o nich uczniów, 2) bieżące ocenianie i śródroczne klasyfikowanie według skali i w formach przyjętych w szkole oraz zaliczanie niektórych zajęć edukacyjnych, 3) przeprowadzanie egzaminów klasyfikacyjnych, poprawkowych i sprawdzających, 4) ustalanie rocznych ocen klasyfikacyjnych i warunków ich podwyższania. 4. Nauczyciele na początku każdego roku szklonego informują uczniów o wymaganiach edukacyjnych wynikających z realizowanego przez siebie programu nauczania oraz o sposobach sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów. 5. Oceny są jawne dla ucznia i jego rodziców. 6. Nauczyciel uzasadnia ustaloną ocenę przekazując uczniowi informację odnoszącą się do uzyskanych przez niego efektów oraz wskazuje kierunki dalszej pracy. Informacja zwrotna przekazywana uczniowi przez nauczyciela powinna mieć charakter motywujący do dalszej pracy. 7. Nauczyciel ustnie na zajęciach lekcyjnych uzasadnia uczniowi ustalone oceny bieżące, śródroczne, roczne i końcowe. 8. Dodatkowo na prośbę ucznia lub rodzica nauczyciel jest zobowiązany ustnie uzasadnić ustalone oceny bieżące, śródroczne, roczne i końcowe w terminach ustalonych z uczniem lub rodzicem. 9. Uzasadnienie oceny bieżącej obejmuje odniesienie się do wcześniej ustalonych i znanych uczniowi kryteriów (oczekiwań) wobec jego pracy, wypowiedzi lub innej aktywności oraz wskazanie: 1) co uczeń zrobił dobrze, 2) co uczeń ma poprawić, 3) w jaki sposób uczeń ma poprawić oceną, 4) jak ma pracować dalej, czyli sformułowanie wskazówek do dalszego rozwoju. 10. Uzasadnienie oceny śródrocznej i rocznej obejmuje odniesienie się do wcześniej ustalonych i znanych uczniowi wymagań na poszczególne oceny oraz wskazanie: 1) jakie wymagania podstawy programowej uczeń opanował, 2) jakie wymagania podstawy programowej musi jeszcze opanować. 11. Jeśli uczeń lub rodzic uzna uzasadnienie za niewystarczające, może złożyć pisemny wniosek do dyrektora szkoły o sporządzenie oceny na piśmie. Nauczyciel sporządza uzasadnienie w terminie siedmiu dni od złożenia wniosku, a dyrektor przekazuje wnioskodawcy w ciągu trzech dni. 12. Sprawdzone i ocenione pisemne prace ucznia takie jak prace domowe i kartkówki są oddawane uczniom. 13. Sprawdzone i ocenione pisemne prace ucznia takie jak testy i sprawdziany są przechowywane w szkole przez nauczycieli przedmiotu przez cały rok szkolny. 14. Nauczyciel na zajęciach lekcyjnych udostępnia uczniowi sprawdzone i ocenione prace pisemne. 15. Nauczyciel jest zobowiązany, na podstawie opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb psychofizycznych i edukacyjnych ucznia. 16. Ocena z religii lub etyki wliczana jest do średniej ocen i umieszczana jest na świadectwie szkolnym bezpośrednio po ocenie zachowania. 17. Termin klasyfikacji śródrocznej i rocznej podaje dyrektor ZSN. 18. Klasyfikacja śródroczna polega na okresowym podsumowaniu osiągnięć edukacyjnych ucznia z zajęć wykazanych w szkolnym planie nauczania. 19. Oceny bieżące i śródroczne oceny klasyfikacyjne z zajęć edukacyjnych ustala się w stopniach według następującej skali: 1) stopień celujący – 6, 2) stopień bardzo dobry – 5, 3) stopień dobry – 4, 4) stopień dostateczny – 3, 5) stopień dopuszczający – 2, 6) stopień niedostateczny – 1. 20. Jeżeli w wyniku klasyfikacji śródrocznej stwierdzono, że poziom osiągnięć edukacyjnych ucznia uniemożliwi lub utrudni kontynuowanie nauki w klasie programowo wyższej, szkoła w miarę możliwości stwarza uczniowi szansę uzupełnienia braków. 21. Uczeń może być niesklasyfikowany z jednego, kilku lub wszystkich zajęć edukacyjnych, jeżeli brak jest podstaw do ustalenia oceny śródrocznej lub rocznej z powodu nieobecności ucznia przekraczającej połowę czasu przeznaczonego na zajęcia w szkolnym planie nauczania. ń 22. Egzamin klasyfikacyjny przeprowadza się w formie pisemnej i ustnej lub zada praktycznych. 23. Egzamin klasyfikacyjny przeprowadza nauczyciel danych zajęć edukacyjnych w obecności wskazanego przez dyrektora szkoły, nauczyciela takich samych lub pokrewnych zajęć edukacyjnych. 24. Uczeń, który w wyniku klasyfikacji rocznej uzyskał ocenę niedostateczna z jednych lub dwóch obowiązkowych zajęć edukacyjnych, może zdawać egzamin poprawkowy. 25. Egzamin poprawkowy przeprowadza się w ostatnim tygodniu ferii letnich. 26. Egzamin poprawkowy przeprowadza się w formie pisemnej i ustnej lub zadań praktycznych. 27. Uczeń, który nie zdał egzaminu poprawkowego nie otrzymuje promocji do klasy programowo wyższej, z zastrzeżeniem ust. 28. 28. Uwzględniając możliwości edukacyjne ucznia Rada Pedagogiczna może jeden raz w ciągu etapu edukacyjnego promować do klasy programowo wyższej ucznia, który nie zdał egzaminu poprawkowego, pod warunkiem, ze te obowiązkowe zajęcia edukacyjne są, zgodnie ze szkolnym planem nauczania realizowane w klasie programowo wyższej. § 28 1. Ocena zachowania wyraża opinię szkoły o funkcjonowaniu ucznia w środowisku szkolnym i respektowaniu zasad współżycia społecznego i ogólnie przyjętych norm etycznych. 2. Ocena zachowania nie może mieć wpływu ma oceny z zajęć edukacyjnych i promocję do klasy programowo wyższej. 3. Ocenę zachowania ucznia ustala się według następującej skali: 1) wzorowe – wz 2) bardzo dobre – bdb 3) dobre – db 4) poprawne – pop 5) nieodpowiednie – ndp 6) naganne - ng 4. Śródroczną i roczną ocenę klasyfikacyjną zachowania ustala wychowawca klasy po konsultacji z nauczycielami, zespołem klasowym oraz samym ocenianym. 5. Ocena zachowania ucznia uwzględnia w szczególności: 1) wywiązywanie się z obowiązków ucznia, 2) postępowanie zgodne z dobrem społeczności szkolnej, 3) dbałość o honor i tradycje szkoły, 4) dbałość o bezpieczeństwo i zdrowie własne oraz innych osób, 5) dbałość o piękno mowy ojczystej, 6) godne, kulturalne zachowanie się w szkole i poza nią, 7) okazywanie szacunku innym osobom. 6. Na ocenę zachowania mają tez wpływ nieusprawiedliwione nieobecności na zajęciach szkolnych. 7. Szczegółowe kryteria do ustalenia poszczególnych śródrocznych i rocznych ocen klasyfikacyjnych zachowania opracowuję zespoły wychowawcze odrębnie dla każdej szkoły w Zespole. 8. Przy ustalaniu oceny klasyfikacyjnej zachowania ucznia, u którego stwierdzono zaburzenia rozwojowe, należy wziąć pod uwagę orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego oraz opinie poradni psychologiczno – pedagogicznej i uwzględnić wpływ tych zaburzeń na zachowanie ucznia. 9. Na 14 dni przed rocznym klasyfikacyjnym zebraniem Rady Pedagogicznej wychowawca jest zobowiązany poinformować ucznia i jego rodziców o przewidywanej ocenie klasyfikacyjnej zachowania. 10. W przypadku rażącego naruszenia przez ucznia zasad obowiązujących w szkole po przekazaniu mu informacji o przewidywanej rocznej ocenie klasyfikacyjnej zachowania, wychowawca może obniżyć ocenę. 11. Ustalona przez wychowawcę i przedstawiona na zebraniu Rady Pedagogicznej ocena zachowania ucznia jest ostateczna. § 29 1. Uczeń lub jego rodzice mogą zgłosić zastrzeżenia do dyrektora ZSN, jeżeli uznają, że roczna ocena klasyfikacyjna z zajęć edukacyjnych lub zachowania została ustalona niezgodnie z przepisami prawa dotyczącymi trybu ustalania tej oceny. 2. Zgłoszenie o którym mowa w ust. 1, musi być jednak nie później niż w terminie dwóch dni roboczych od zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno – wychowawczych. 3. W przypadku stwierdzenia, że roczna ocena klasyfikacyjna z zajęć edukacyjnych została ustalona niezgodnie z przepisami prawa dotyczącymi trybu ustalania tej oceny, dyrektor ZSN powołuje komisję, która przeprowadza sprawdzian wiadomości i umiejętności ucznia, w formie pisemnej i ustnej , oraz ustala roczną ocenę klasyfikacyjną z danych zajęć edukacyjnych. 4. W przypadku stwierdzenia, że roczna ocena klasyfikacyjna zachowania została ustalona niezgodnie z przepisami prawa dotyczącymi trybu ustalania tej oceny, dyrektor ZSN powołuje komisję, która ustala roczna ocenę klasyfikacyjną zachowania, w drodze głosowania zwykłą większością głosów, a w przypadku równej ilości głosów decyduje głos przewodniczącego. Rozdział 7 Prawa i obowiązki pracowników oraz uczniów ZSN § 30 1. Prawa i obowiązki nauczycieli i pracowników ZSN określają przepisy Kodeksu Pracy, Statutu ZSN oraz przepisy wewnętrzne. 2. Szczegółowy zakres czynności dla zatrudnionych pracowników sporządza dyrektor ZSN. Dokument ten stanowi załącznik do umowy. 3. Wszyscy pracownicy nie będący nauczycielami zatrudnieni w ZSN są zobowiązani do oddziaływania wychowawczego na uczniów. 4. Nauczyciel prowadzi pracę dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, jest odpowiedzialny za jakość tej pracy i za powierzonych jego opiece uczniów. 5. Do obowiązków nauczyciela należy w szczególności: 1) przestrzeganie obowiązków statutowych i prawa wewnątrzszkolnego, 2) wybór programu nauczania, podręczników, metod i środków dydaktycznych, 3) dbanie o wysoki poziom nauczania swojego przedmiotu, 4) stosowanie obiektywnych i sprawiedliwych zasad oceniania zgodnie z warunkami przyjętymi przez szkołę, 5) wspomaganie rozwoju psychofizycznego ucznia poprzez prowadzenie różnorodnych form oddziaływań w ramach zajęć pozalekcyjnych, 6) wzbogacanie swego warsztatu pracy i dbanie o powierzone pomoce dydaktyczne i sprzęt, 7) reagowanie na wszelkie sytuacje lub zachowania uczniów stanowiące zagrożenie bezpieczeństwa osób przebywających na terenie Szkoły, 8) systematyczne kontrolowanie miejsca prowadzenia zajęć pod względem bezpieczeństwa i higieny pracy, a w razie zauważonych usterek niezwłoczne zgłaszanie ich dyrektorowi ZSN, 9) pełnienie dyżurów zgodnie z opracowanym harmonogramem, 10) kontrolowanie na każdej lekcji obecności uczniów, 11) poznawanie i kształtowanie uzdolnień, zainteresowań, pozytywnych cech charakteru każdego ucznia, 12) udzielanie pomocy w przezwyciężaniu niepowodzeń szkolnych w oparciu o rozpoznanie indywidualnych potrzeb ucznia, 13) szanowanie godności osobistej ucznia, 14) staranne, przejrzyste i terminowe prowadzenie określonej odnośnymi przepisami dokumentacji pracy dydaktyczno-wychowawczej, 15) troska o godność zawodu nauczycielskiego. 6. Zadaniem wychowawcy klasy jest: 1) tworzenie atmosfery wychowawczego zaufania, 2) otoczenie indywidualną opieką i wspieranie w trudnościach każdego wychowanka, 3) ukazywanie odpowiedzialnej postawy życiowej, wynikającej z faktu bycia członkiem społeczności szkolnej, rodziny i narodu, 4) współpraca z nauczycielami uczącymi w oddziale, uzgadnianie z nimi i koordynowanie działań dydaktyczno – wychowawczych, 5) utrzymywanie kontaktu z rodzicami wychowanków, systematyczne informowanie o postępach uczniów oraz włączanie ich w życie szkoły. 7. Obowiązkiem wychowawcy klasy jest: 1) na początku roku szkolnego zapoznać uczniów z prawami i obowiązkami ucznia, zasadami przyznawania nagród i udzielania kar oraz z wewnątrzszkolnym systemem oceniania, 2) zapoznać uczniów i w miarę możliwości ze statutem szkoły, 3) ustalenie ocen zachowania uczniów zgodnie z wewnątrzszkolnym ocenianiem, 4) współpraca z dyrektorem, wicedyrektorem i pedagogami szkolnymi, 5) systematyczne rozliczanie frekwencji uczniów, 6) systematyczne prowadzenie dokumentacji klasy § 31 Prawa i obowiązki pracowników administracji i obsługi uregulowane są w odrębnych dokumentach. § 32 1. Prawa i obowiązki uczniów oraz system nagradzania i karania ucznia określają szczegółowo Statuty poszczególnych szkół wchodzących w skład ZSN. 2. Uczeń może być skreślony z listy uczniów danej szkoły decyzją dyrektora ZSN po zasięgnięciu przez niego opinii odpowiedniej Rady Pedagogicznej. Rozdział 8 Zasady przyjmowania uczniów do ZSN § 33 1. ZSN prowadzi rekrutację uczniów w oparciu o zasadę powszechnej dostępności. 2. Kandydat zobowiązany jest do indywidualnej rozmowy wstępnej z dyrektorem lub pedagogiem szkolnym. 3. W uzasadnionych przypadkach dyrektor szkoły zastrzega sobie prawo do pozyskania opinii o uczniu z poprzedniej szkoły. 4. O przyjęciu uczniów do poszczególnych szkół i oddziałów klasowych decyduje dyrektor ZSN. Rozdział 9 Postanowienia końcowe § 34 1. ZSN używa pieczęci urzędowej zgodnie z odrębnymi przepisami. 2. ZSN prowadzi i przechowuje dokumentację procesu dydaktyczno-wychowawczego zgodnie z odrębnymi przepisami oświatowymi. 3. ZSN finansowany jest z dotacji oświatowych przekazywanych przez Gminę Miasta Tarnowa oraz z innych, prawnie dopuszczalnych źródeł. 4. Zasady prowadzenia gospodarki i dokumentacji finansowej Zespołu określają odrębne przepisy. 5. Zasady wydawania oraz wzory świadectw i innych druków szkolnych, sposób dokonywania ich sprostowań i wydawania duplikatów oraz wysokość odpłatności za te czynności określają odrębne przepisy . 6. Każda nowelizacja statutu skutkuje opracowaniem tekstu jednolitego. § 35 Statut wchodzi w życie z dniem 1 września 2017 r. Tarnowska Fundacja Dobrosąsiedzkiej Współpracy Statut zatwierdzony Uchwałą Zarządu Tarnowskiej Fundacji Dobrosąsiedzkiej Współpracy nr 3/Z/2017 jako organu prowadzącego Zespół Szkół Niepublicznych, podjętą na posiedzeniu Zarządu w dniu 22.06.2017 r. na podstawie § 31 ust. 10 i § 38 Statutu TFDW. Statut nadany Zespołowi Szkół Niepublicznych w Tarnowie w oparciu o art. 171 ust.1 Ustawy prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. 59). . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . (podpisy członków Zarządu Tarnowskiej Fundacji Dobrosąsiedzkiej Współpracy)	<urn:uuid:54fd81e4-7835-42ee-9864-f7e8a99aeb68>	finepdfs	1.710938	CC-MAIN-2024-10	https://zsn.com.pl/wp-content/uploads/2021/03/Statut_ZSN.pdf	2024-02-23T12:52:21+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947474412.46/warc/CC-MAIN-20240223121413-20240223151413-00481.warc.gz	1,117,459,817	0.999425	0.999979	0.999979	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 383, 3304, 6039, 8887, 11739, 14266, 16787, 19341, 21887, 24722, 27590, 30515, 33326, 35944, 38160, 38917 ]	1	1
Wybierz bohatera lub bohaterkę projektu Patriot(k)a XXI wieku. Marek Edelman W czasie II wojny światowej współzałożyciel Żydowskiej Organizacji Bojowej (ŻOB), uczestniczył w powstaniu w getcie warszawskim. Po śmierci Mordechaja Anielewicza był ostatnim przywódcą bojowników ŻOB podczas walk w getcie. W 1944 r. brał udział w powstaniu warszawskim. W 1951 r. ukończył studia na Akademii Medycznej w Łodzi, specjalizował się następnie w kardiologii. Działalność opozycyjną rozpoczął w połowie lat 70., podejmując współpracę z Komitetem Obrony Robotników. Od początku lat 80. działał w „Solidarności", m.in. jako członek zarządu Regionu Ziemia Łódzka. Uczestniczył w obradach podzespołu do spraw zdrowia w ramach rozmów Okrągłego Stołu. W kwietniu 1989 r. był przewodniczącym wojewódzkiego Komitetu Obywatelskiego w Łodzi, organizującego kampanię wyborczą do parlamentu. Po 1990 r. prowadził działalność polityczną w ramach Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna (był jego członkiem założycielem), a następnie Unii Demokratycznej, Unii Wolności (był m.in. członkiem rady politycznej partii) oraz Partii Demokratycznej. Był członkiem Komitetu Budowy Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN. Jacek Kuroń W 1949 r. został działaczem Związku Młodzieży Polskiej. W listopadzie 1953 r. usunięto go zarówno z tej organizacji, jak i z Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej za krytykę koncepcji ideowej ZMP. Za współudział w pisaniu Listu otwartego do Partii skazany na karę trzech lat pozbawienia wolności w 1965 r., zwolnienie uzyskał w 1967 r. W 1968 r., w związku z wydarzeniami marcowymi, został aresztowany i skazany za organizację strajków studenckich, tym razem na karę trzech i pół roku pozbawienia wolności. We wrześniu 1976 r. był jednym z sygnatariuszy aktu założycielskiego Komitetu Obrony Robotników, a w 1977 r. – Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR". Po wprowadzeniu stanu wojennego 13 grudnia 1981 r. został zatrzymany w sopockim Grand Hotelu, internowany, a w 1982 – aresztowany pod zarzutem próby obalenia ustroju. Zwolniono go w 1984 r. na mocy amnestii. W 1989 brał udział w rozmowach Okrągłego Stołu. W latach 1989–1990 i 1992–1993 był ministrem pracy i polityki socjalnej w rządach Tadeusza Mazowieckiego i Hanny Suchockiej. Poseł na sejm czterech kadencji z ramienia Komitetu Obywatelskiego, Unii Demokratycznej i Unii Wolności. Występował przeciwko łamaniu praw człowieka w Chinach i Tybecie. Janina Ochojska Od końca lat 70. związana z opozycją demokratyczną, współpracowała z niezależną Biblioteką Społeczną Antoniego Stawikowskiego. Działaczka „Solidarności". Po wprowadzeniu stanu wojennego zaangażowana w dystrybucję wydawnictw drugiego obiegu, a także działalność lokalnego komitetu zajmującego się pomocą osobom represjonowanym i ich rodzinom. Od wczesnego dzieciństwa jest osobą z niepełnosprawnością. W 1984 r. wyjechała do Francji na operację. Tam zetknęła się z ideą pomocy humanitarnej. Jako wolontariuszka działała dla fundacji EquiLibre, wyszukując kontakty i koordynując pomoc dla Polski. W 1989 była jedną z twórców polskiego oddziału organizacji. W 1992 r. zorganizowała konwój polskiej pomocy dla byłej Jugosławii. W 1994 r. założyła Polską Akcję Humanitarną, w której objęła funkcję prezesa. Narcyza Żmichowska, ps. Gabryella (1819–1876) Powieściopisarka i poetka, autorka Poganki. Uważana za jedną z prekursorek feminizmu w Polsce. Żmichowska utworzyła grupę „entuzjastek", w skład której wchodziły warszawskie emancypantki. W latach 1842–1849 brały udział w konspiracji. Powieści Żmichowskiej podejmowały tematykę społeczną, ukazywały bohaterów wytrwale dążących do wyznaczonego celu. Pisarka była rzeczniczką zmiany celów narodu: romantyczne i wówczas raczej skazane na niepowodzenie dążenia niepodległościowe miała zastąpić realizacja potrzeb jednostek jako warunek dobrobytu społecznego. Żmichowska opracowała program kształcenia dziewcząt. Uważała, że wiedza potrzebna jest kobietom przede wszystkim po to, aby mogły podejmować w życiu świadome decyzje i wybierać także inne formy działalności społecznej niż zwyczajowe role żony i matki. Celem nauczania kobiet miało być ich usamodzielnienie. Żmichowska zachęcała kobiety do tworzenia między sobą „siostrzanych więzi", bo łączy je wspólny los (wprowadziła nawet nazwę takiej więzi: „posiestrzenie"). Wojciech Bogumił Jastrzębowski (1799–1882) Przyrodnik, pedagog i krajoznawca, profesor botaniki, fizyki, zoologii i ogrodnictwa. Jeden z głównych twórców ergonomii. Brał udział w powstaniu listopadowym jako artylerzysta. Uniknął zsyłki, jednak przez dłuższy czas nie mógł znaleźć pracy. Dopiero w 1836 r. został profesorem w Instytucie Agronomicznym, w którym cieszył się ogromnym szacunkiem wielu pokoleń studentów. Prowadził ze studentami badania terenowe i angażował ich do gromadzenia zbiorów botanicznych oraz mineralogicznych. W czasie wakacji odbywał wędrówki po wzorowo prowadzonych majątkach ziemskich, w których zapoznawał studentów z nowoczesnymi metodami upraw rolnych, hodowlą i przemysłem spożywczym. Członek Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, Towarzystwa Naukowego Krakowskiego, Kieleckiego Towarzystwa Rolniczego oraz Towarzystwa Rolniczego we Lwowie. Podczas przerw w walkach o obronę Warszawy w bitwie o Olszynkę Grochowską (1831 r.) sformułował tekst, który można określić jako projekt pierwszej konstytucji zjednoczonej Europy. Dokument opisywał Europę jako republikę bez wewnętrznych granic, z jednolitym prawodawstwem oraz organami władzy złożonej z przedstawicieli wszystkich narodów. Projekt ten, zatytułowany O wiecznym pokoju między narodami, został opublikowany 3 maja 1831 r., w rocznicę uchwalenia Konstytucji. Jastrzębowski pisał: „wszystkie narody europejskie mają się wyrzec swojej wolności i zostać niewolnikami praw, wszyscy monarchowie maja być odtąd tylko stróżami i wykonawcami tychże praw". Maria Teresa Peszek (ur. 1973) Aktorka i piosenkarka. Zadebiutowała w 1993 r. Występowała m.in. na scenie Teatru Juliusza Słowackiego w Krakowie, Teatru Studio i Teatru Narodowego w Warszawie. W 2005 r. rozpoczęła karierę muzyczną płytą Miasto mania i widowiskiem muzycznym o tym samym tytule. Trzy lata później nagrała album Maria Awaria. Obie płyty zostały bardzo pozytywnie przyjęte przez krytyków i publiczność, a Maria Peszek została jedną z najpopularniejszych wykonawczyń polskiej sceny alternatywnej. W 2009 r. została laureatką prestiżowej nagrody Paszport „Polityki" za album Maria Awaria. W 2012 r. udzieliła wywiadu, w którym wyznała, że przez dłuższy czas chorowała na neurastenię. Wkrótce potem wydała trzeci album studyjny pt. Jezus Maria Peszek, w którym poruszyła temat własnego zmagania z chorobą, a także religijności, polskości i tradycyjnych ról społecznych. W maju 2013 została Kobietą Dekady „Glamour". Była także nominowana do plebiscytu Polka Roku, organizowanego przez Gazetę Wyborczą. Zdobyła dwa Fryderyki w kategoriach Autor Roku oraz Najlepszy Album Muzyki Alternatywnej.	<urn:uuid:a551edab-2419-42e6-a631-efdf18cb59aa>	finepdfs	3.628906	CC-MAIN-2020-40	https://biblioteka.ceo.org.pl/sites/default/files/PATRIOT%28K%29A%20XXI%20material%20pomocniczy.pdf	2020-09-20T14:44:54+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600400198213.25/warc/CC-MAIN-20200920125718-20200920155718-00779.warc.gz	299,497,860	0.99992	0.999937	0.999937	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3231, 6942 ]	1	0
Politechnika Lubelska Wydział Budownictwa i Architektury, Politechnika Lubelska, ul. Nadbystrzycka 40. Warsztaty w ramach Lubelskich Dni Integracji obędą się 25.05 w godz. 12.30-14.00. Wejście główne do budynku znajduje się na poziomie gruntu. Budynek składa się z dwóch części, w obu znajduje się winda dająca dostęp do wszystkich kondygnacji. Powyżej parteru przejście pomiędzy budynkami jest wyłącznie po schodach. Dostosowana toaleta znajduje na parterze, na prawo od wejścia, tuż przed barkiem. W pobliżu budynku znajduje się przystanek MPK Politechnika, na którym zatrzymują się linie: 8, 14, 15, 32, 39, 40, 44. Na parkingu wewnętrznym znajdują się miejsca parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami. Kontakt do organizatora/osoby odpowiedzialnej za dostępność wydarzenia: Edyta Alinowska, Pełnomocnik Rektora ds. Studentów Niepełnosprawnych e-mail: email@example.com tel. 81 538 41 79 Uniwersytet Medyczny w Lublinie Collegium Maximum, Uniwersytet Medyczny w Lublinie, ul. Staszica 4-6 Warsztaty w ramach Lubelskich Dni Integracji będą odbywały się: * 24.05 w godz. 10.00-12.00 w salach 207 i 210; * 25.05 w godz. 11.00-13.00 w salach 209 i 202. Wejście do budynku dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi dostępne jest od strony parkingu wewnętrznego. Przy wejściu głównym znajduje się czynna całą dobę portiernia. W budynku jest winda umożliwiająca dostęp do wszystkich kondygnacji. Na każdym piętrze dostępna jest toaleta dla osób z niepełnosprawnościami. Na parkingu wewnętrznym nie ma wyznaczonych miejsc dla osób z niepełnosprawnościami. Miejsca te dostępne są w miejskiej strefie parkowania zlokalizowanej w bezpośrednim sąsiedztwie budynku. Do obiektu można wejść z psem asystującym. W pobliżu budynku znajduje sięprzystanek MPK Plac Litewski, na którym zatrzymują się linie: 2, 18, 26, 31, 32, 40, 57, 150. Kontakt do organizatora/osoby odpowiedzialnej za dostępność wydarzenia: dr hab. n. med. Alicja Wójcik-Załuska Pełnomocnik Rektora ds. Studentów Niepełnosprawnych e-mail: firstname.lastname@example.org tel. 81 448 51 53 Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie Centrum Kongresowe Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, ul. Akademicka 15. W Centrum Kongresowym odbędzie się otwarcie I Lubelskich Dni Integracji (24.05, w godz. 9.00-12.30) Wejście do budynku dla osób z niepełnosprawnościami ruchowymi dostępne jest od strony Collegium Agronomicum II. Przejście do Centrum Kongresowego znajduje się na lewo od wejścia. Wejście na aulę zapewnia winda zlokalizowana na prawo od wejścia głównego do Centrum Kongresowego. Obok windy znajdują się schody. Toaleta dla osób z niepełnosprawnościami znajduje się na poziomie -1. W pobliżu budynku znajduje się przystanek MPK Park Akademicki, na którym zatrzymują się linie: 153, 154, 159. Na parkingu wewnętrznym znajdują się miejsca parkingowe dla osób z niepełnosprawnościami. Kontakt do organizatora/osoby odpowiedzialnej za dostępność: Magdalena Łukasik-Niezgoda, Pełnomocnik ds. osób z niepełnosprawnościami tel. 81 445 65 40; 668 342 221 e-mail: email@example.com Arena Konna - Ośrodek Jeździectwa i Hipoterapii Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, ul. Doświadczalna 50. Warsztaty w ramach Lubelskich Dni Integracji będą odbywały się: * 24.05 w godz. 10.00-12.00; * 25.05 w godz. 10.00-11.00. Budynek jest dostosowany do potrzeb osób z niepełnosprawnością ruchową. Wejście jest z poziomu gruntu. W budynku znajduje się toaleta dla osób z niepełnosprawnościami. W pobliżu budynku znajduje się przystanek MPK Felin Uniwersytet, na którym zatrzymują się linie: 14, 23, 36. Organizator może zapewnić transport z ul. Akademickiej. Prosimy o zgłoszenie takiej potrzeby w formularzu zapisów. Kontakt do organizatora/osoby odpowiedzialnej za dostępność: Magdalena Łukasik-Niezgoda, Pełnomocnik ds. osób z niepełnosprawnościami tel. 81 445 65 40; 668 342 221 e-mail: firstname.lastname@example.org Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej Dom Studencki "Babilon", Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, ul. Radziszewskiego 17. Warsztaty w ramach Lubelskich Dni Integracji odbędą się 24.05 w godz. 12.00-14.00 w sali szkoleniowej (pierwsze piętro). Dostęp do budynku zapewniają podjazdy zewnętrzne i wewnętrzne. W budynku znajduje się winda. Dostosowana toaleta znajduje się na pierwszym piętrze, obok sali szkoleniowej. W pobliżu budynku znajduje się przystanek MPK UMCS, na którym zatrzymują się linie: 26, 31, 46, 150. W przypadku dodatkowych pytań prosimy o kontakt z organizatorem: Wojciech Góra, Kierownik Biura ds. Osób z Niepełnosprawnościami i Wsparcia Psychologicznego tel. 81 537 56 43 e-mail: email@example.com Tereny zielone przy CKF, ul. Langiewicza 22. Na terenach zielonych odbędzie się Piknik Integracyjny. Tereny zielone znajdują się na terenie miasteczka akademickiego, za boiskami CKF. Dostosowana toaleta znajduje się w budynku głównym CKF. W pobliżu znajduje się przystanek MPK Park Akademicki, na którym zatrzymują się linie: 153, 154, 159. W przypadku dodatkowych pytań prosimy o kontakt z organizatorem: Wojciech Góra, Kierownik Biura ds. Osób z Niepełnosprawnościami i Wsparcia Psychologicznego tel. 81 537 56 43 e-mail: firstname.lastname@example.org	<urn:uuid:352578d9-90a9-4e30-9f65-47c128bbf350>	finepdfs	1.104492	CC-MAIN-2023-40	https://phavi.umcs.pl/at/attachments/2023/0508/082840-opis-dostepnosci-ldi.pdf	2023-09-21T13:08:09+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506027.39/warc/CC-MAIN-20230921105806-20230921135806-00860.warc.gz	511,661,241	0.999805	0.999895	0.999895	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2659, 4989, 5202 ]	1	0
Alicja Klimczak PRÓBY TWORZENIA WYŻSZYCH UCZELNI W ŁODZI 1. Prekursorzy Uniwersytetu Łódzkiego Historia powstania wyższej uczelni w Łodzi sięga aż roku 1864. Wtedy właśnie dzięki staraniom Wielkopolskiego podjęto decyzję o utworzeniu w Łodzi lub jej okolicach Instytutu Politechnicznego 1 . Przy dużej aprobacie mieszkańców Łodzi datę otwarcia uczelni ustalono na 1 września 1865 roku. Pomimo zaawansowanych prac związanych z budową i utworzeniem Instytutu w ostateczności sprawa ta utonęła w petersburskich archiwach. Przyczynili się do tego rosyjscy fabrykanci, obawiający się o jeszcze szybszy rozwój już prężnie rozwijającego się przemysłu łódzkiego, jak również łódzcy Niemcy, przewidujący, iż prawdopodobnie stracą zajmowane kluczowe stanowiska, gdy Instytut Politechniczny zacznie kształcić polskich specjalistów. W rezultacie zamiast Politechniki powstała tu Wyższa Szkoła Rzemieślnicza 2 . Następna szansa utworzenia politechniki w Łodzi pojawiła się podczas pierwszej wizyty cara Mikołaja II w Królestwie. Jako dowód łaski monarszej zostało wydane pozwolenie na założenie politechniki. Niestety, dzięki poparciu władz carskich, jak również polskiej burżuazji wybór padł wówczas na Warszawę. Po raz kolejny miasto utraciło możliwość pozyskania wyższej uczelni 3 . 1 Por. J. Kita, S. Pytlas, Uniwersytet Łódzki w latach 1945–1995, Łódź 1996, s. 13; A. Nadolski, Uniwersytet Łódzki 1945–1970, Łódź 1970, s. 11. 2 B. Baranowski i R. Kaczmarek, Starania Łodzi o wyższą szkołę [w:] Materiały do dziejów Uniwersytetu Łódzkiego (1945–1950), B. Baranowski, K. Duda-Dziewierz (red.), Łódź 1952, s. 13–14. 3 Ibidem, s. 14. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku, Łódź ponownie uzyskała szansę na utworzenie wyższej uczelni. Jednak w pierwszej kolejności wszelkie działania skupiały się na odbudowywaniu zniszczonego wojną przemysłu. Sprawa wyższej uczelni technicznej nabierała rozgłosu dopiero w roku 1923, kiedy to z inicjatywy posłów łódzkich postawiony zostaje w Sejmie wniosek o utworzenie trzeciej w Polsce politechniki z siedzibą w Łodzi. Mimo aprobaty komisji oświatowej Sejmu z przyczyn oszczędnościowych Ministerstwo Skarbu deﬁ nitywnie odrzuciło ten projekt. Łódź, jako drugie co do wielkości miasto polskie, nadal pozostawała bez wyższej uczelni. Podejmowano więc próby tworzenia pewnego rodzaju jej namiastek. I tak, w grudniu 1921 roku, dzięki staraniom łódzkiego koła Towarzystwa Nauczycieli Szkół Średnich i Wyższych, powstał Instytut Nauczycielski 4 . Głównym jego zadaniem było „systematyczne kształcenie i dokształcanie nauczycieli szkół średnich, seminariów nauczycielskich, szkół powszechnych i innych" 5 . Organizatorem i kierownikiem Instytutu był wizytator Tadeusz Czapczyński. Jednym z istotnych problemów, z jakimi borykała się ta instytucja, były zbyt ograniczone fundusze, co nie pozwalało na zatrudnienie odpowiedniej liczby fachowców. Pomimo tych trudności na uczelni wykładali profesorowie i docenci z Krakowa, Warszawy i innych miast, m.in.: K. Nitsch, T. Lehr-Spławiński, H. Mościcki, M. Grotowski. W początkowym okresie swej działalności Instytut cieszył się popularnością, zarówno wśród grona nauczycielstwa łódzkiego, jak również wśród słuchaczy: 325 słuchaczy było w pierwszym roku, a już 732 w drugim roku działalności. Ich liczba szybko jednak zmalała; w roku akademickim 1925/1926 było ich już tylko 241. Powoli Instytut Nauczycielski tracił swoją popularność. Brak własnego gmachu, pracowni naukowej oraz występujące trudności ﬁ nansowe, jak również zbyt niski poziom naukowy nie sprzyjały rozwojowi uczelni. Instytut zakończył swą działalność w roku 1927. Pomimo iż nie przekształcił się w uniwersytet, w pewnym stopniu spełniał jednak rolę szkoły o charakterze półwyższym. Szkoła ta wykształciła kilkuset pedagogów. Pierwsza wyższa uczelnia zaistniała w Łodzi roku 1924, kiedy utworzono Wyższą Szkołę Nauk Społecznych i Ekonomicznych (WSNSiE). Jej siedziba znajdowała się w gmachu Szkoły Zgromadzenia Kupców przy ul. Narutowicza 68. Powstała ona z inicjatywy dyrektora warszawskiej Szkoły Nauk Politycznych, dokto- 4 Por. K. Baranowski, Początki Łodzi Akademickiej, Łódź 1993, s. 235; B. Baranowski i R. Kaczmarek, op.cit., s. 16. 5 Ibidem, s. 16. ra Edmunda Reymana 6 . Podobny program i struktura organizacyjna świadczą o tym, iż WSNSiE była w ścisłym połączeniu z warszawską Szkołą Nauk Politycznych, wzorowaną na Szkole Nauk Politycznych w Paryżu. Dyrektorem placówki był przez cztery lata jej funkcjonowania stale mieszkający w Warszawie jej założyciel. Większa część wykładowców dojeżdżała również z Warszawy. Wyższa Szkoła Nauk Społecznych i Ekonomicznych dokształcała głównie urzędników administracji państwowej i samorządowej w zakresie prawa i ekonomii. Swój program realizowała na dwóch Wydziałach: Społeczno-Administracyjnym, którym kierował jako dziekan prof. Ludwik Kulczycki, oraz Finansowo-Ekonomicznym, którym kierował prof. Gabriel Tołwiński. Opiekę nad szkołą sprawowało kuratorium – 21 osób (m.in. prezes Wilhelm Hordliczka, Marian Cynarski – prezydent miasta Łodzi, Paweł Biedermann ze Związku Eksportowego, dr Jan Jarosz – były kurator Okręgu Szkolnego) 7 . Na uczelni wykładali wybitni naukowcy, m.in. ekonomista Jan Stanisław Lewiński, historyk Henryk Mościcki oraz etnograf Stanisław Poniatowski. W głównej mierze byli to profesorowie uczelni warszawskich oraz łódzcy adwokaci i pracownicy samorządowi. Jednakże WSNSiE nie mogła zapewnić swym absolwentom odpowiednich uprawnień szkoły wyższej. Z tego głównie powodu po krótkotrwałym rozkwicie zaczęła chylić się ku upadkowi. Najlepiej obrazuje to statystyka studentów. „Tak więc w pierwszym roku jej istnienia (1924/25) liczba słuchaczy wynosiła 249, w drugim roku (1925/6) tylko 84. W ciągu czteroletniego istnienia Szkoły ukończyło ją zaledwie 26 osób" 8 . Liczby pokazują, iż uczelnia miała znikomy wpływ na rozwój szkolnictwa wyższego w Łodzi. Deﬁ nitywnie zakończyła swą działalność w 1928 roku. Ówczesna robotnicza i przemysłowa Łódź – pomimo iż była drugim co do wielkości miastem w kraju – miała wielkie trudności z utworzeniem szkoły wyższej. Główny powód to brak kadry naukowej zamieszkałej w Łodzi. Większość uczonych mieszkała w najbardziej znanych ośrodkach naukowych, którymi były Warszawa, Kraków, Lwów, i nie miała ochoty przenosić się do takich miast, jak Łódź, by od podstaw budować szkolnictwo wyższe. Sytuacja zaczęła się zmieniać w grudniu 1927 roku, kiedy łódzkie władze miejskie rozpoczęły rozmowy z władzami Wolnej Wszechnicy Polskiej w Warszawie (m.in. rektorem – prof. Teodorem Viewegerem i prof. Marianem Grotowskim) w sprawie utworzenia w Łodzi Oddziału Wolnej Wszechnicy Polskiej (WWP). Dzięki subwencji udzielonej przez Zarząd Miejski otwarcie uczelni nastąpiło dnia 6 Ibidem, s. 17. 7 J. Kita, S. Pytlas, op.cit., s. 14. 8 B. Baranowski i R. Kaczmarek, op.cit., s. 17–18. 28 października 1928 roku. „Oddział Łódzki WWP pod względem organizacyjnym podzielony był na cztery wydziały: Humanistyczny (z kierunkami: ﬁ lozoﬁ cznym, polonistycznym, historycznym), Pedagogiczny, Nauk Politycznych i Społecznych (z kierunkami: ekonomicznym i prawnym) oraz Matematyczno-Przyrodniczy (z kierunkami: biologicznym, matematycznym i ﬁ zycznym). W ramach Oddziału funkcjonowało również tzw. Studium Handlowe, Studium dla Księgowych, Studium Kultury Polskiej i kursy przygotowawcze dla nauczycieli" 9 . W pierwszej kolejności nauczanie zostało rozpoczęte na Wydziałach: Humanistycznym, Pedagogicznym oraz Nauk Politycznych i Społecznych. Studia na Wydziale Nauk Matematyczno-Przyrodniczych zorganizowane zostały dopiero w roku akademickim 1932/1933. W rzeczywistości zajęcia odbywały się na sześciu kierunkach, a mianowicie: ﬁ lozoﬁ cznym, historycznym, polonistycznym, ekonomiczno-społecznym, pedagogicznym i biologicznym. Podejmowano natomiast próby zorganizowania przez WWP Wyższego Studium Handlowego, niestety, zakończyły się one – z przyczyn organizacyjnych – niepowodzeniem. Wszelkie decyzje dotyczące uczelni łódzkiej podejmowane były przez Senat warszawskiej WWP. Oddział Łódzki WWP nie miał odrębnych władz. Poszczególne wydziały podlegały dziekanom uczelni warszawskiej. Początkowo Oddział Łódzki WWP nie cieszył się zbyt dużym powodzeniem wśród studentów. W pierwszym roku jego funkcjonowania liczba słuchaczy wyniosła zaledwie 163 osoby. Jednak z roku na rok ich ilość się zwiększała, i tak w roku akademickim 1938/39 wyniosła już 634 osoby. Decydujący wpływ na zwiększenie liczby studentów miało uzyskanie przez uczelnię od uprawnień do nadawania absolwentom tytułów magisterskich. Studenci nauk ekonomicznych i prawnych zaczęli je otrzymywać od roku 1935, natomiast absolwenci pozostałych kierunków od roku 1937. Młodzież studiująca na WWP w Łodzi miała, jak na ówczesne czasy, dość nietypowy skład. Oﬁ cjalnie ok. 25–29% studentów była pochodzenia robotniczego. Prawdopodobnie ten odsetek był trochę większy, z powodu wpisywania w rubryce „zawód ojca" zamiast „pracownik ﬁ zyczny" jakiegoś innego zawodu 10 . Wykładowcami Oddziału Łódzkiego WWP byli głównie profesorowie i docenci WWP z Warszawy. „Uzupełnienie kadry stanowiła grupa asystentów i lektorów, którzy zamieszkiwali w Łodzi (m.in. późniejsi profesorowie UŁ: Edward Rosset, Józef Litwin). Spośród kilkudziesięciu profesorów WWP, dojeżdżających na zajęcia do Łodzi, w pierwszej kolejności wymienić należy: biologa – prof. Teodora Viewe- 9 J. Kita, S.Pytlas, op.cit., s. 15. 10 B. Baranowski i R. Kaczmarek, s. 19. gera, ﬁ zyka – prof. Mariana Grotowskiego, historyka – prof. Natalię Gąsiorowską-Grabowską, socjologa – prof. Józefa Chałasińskiego, prawnika – prof. Borysa Łapickiego, ﬁ lologa – prof. Stefanię Skwarczyńską, pedagoga – prof. Helenę Radlińską, biochemika – prof. Antoniego Dmochowskiego, geografa – prof. Jana Dylika, chemika – prof. Annę Chrząszczewską, pedagoga i ﬁ lozofa – prof. Sergiusza Hessena, psychologa – prof. Marię Lipską-Librachową, pedagoga i historyka – prof. Stefana Truchima, pedagoga i ﬁ lozofa – prof. Wiktora Wąsika, ﬁ zyka – prof. Feliksa Joachima Wiśniewskiego, biologa – prof. Tadeusza Wolskiego, prawnika – prof. Artura Żabickiego" 11 . W znacznym stopniu ci wybitni profesorowie przyczynili się później do utworzenia Uniwersytetu Łódzkiego. Dojeżdżający do Łodzi wykładowcy nie mieli praktycznie bliższego kontaktu ze studentami. Nie mieli również znaczącego wpływu na życie kulturalne miasta. Pomimo tego Oddział WWP miał największy wpływ na życie kulturalne i naukowe tego robotniczego i przemysłowego miasta. Bez wątpienia była to najważniejsza wyższa uczelnia w Łodzi w okresie międzywojennym. Dała ona podstawy do powstania w 1945 roku Uniwersytetu Łódzkiego. Rozwój Oddziału Łódzkiego Wolnej Wszechnicy Polskiej został przerwany wybuchem II wojny światowej. Po jej zakończeniu WWP nie podjęła działalności. Formalnie została rozwiązana w 1952 roku 12 . 2. Powstanie Uniwersytetu Łódzkiego Koncepcja utworzenia w powojennej Łodzi wyższej uczelni owiana jest wieloma opowieściami. Trudno ustalić, która z nich jest najbardziej prawdziwa. Trudno również dowieść, gdzie i kiedy powstała myśl jej utworzenia. Należy jednak wspomnieć o kilku osobach, które były żywo zaangażowane w prace związane z utworzeniem uczelni wyższej w powojennej Łodzi, a byli to: prof. Teodor Vieweger, prof. Bolesław Wilanowski, doc. Tadeusz Pawlikowski, adwokat Henryk Kurnatowski oraz łódzcy działacze kulturalni: Ludwik Waszkiewicz i Zygmunt Lorentz 13 . Prof. B. Wilanowski, doc. T. Pawlikowski oraz adwokat H. Kurnatowski czynnie działali w roku 1943 w ramach powstałego z inspiracji Armii Krajowej, konspira- 11 J. Kita, S.Pytlas, op.cit., s. 16. 12 Por. Wolna Wszechnica Polska, http://portalwiedzy.onet.pl/15608,,,,wolna_wszechnica_pol- ska,haslo.html; P. Hubner, Kartki z dziejów nauki w Polsce (77) Wszechnica, http://forumakad.pl/ archiwum/2006/09/47_wszechnica.html, s.1, 2 13 J. Kita, S. Pytlas, op.cit., s. 16. cyjnego Komitetu Organizacji Szkolnictwa Wyższego w Łodzi. Komitet jednak znacząco ograniczył swą działalność, po tym jak Kurnatowski został aresztowany przez Niemców, a Wilanowski opuścił Łódź 14 . Przebywający w Warszawie L. Waszkiewicz i Z. Lorentz z polecenia Delegatury na Kraj Rządu Polskiego w Londynie w roku 1944 przygotowali projekt zorganizowania w Łodzi po wojnie szkolnictwa wyższego. Po pierwsze, zakładali oni rozbudowę istniejącego w tym mieście Oddziału Wolnej Wszechnicy Polskiej. Byłby on luźno związany z Wszechnicą warszawską i miałby własną kadrę profesorską. Po drugie, zakładali stworzenie uczelni typu politechnicznego; na początku zostałby otwarty Wydział Włókienniczy, a w następnych latach Wydziały Mechaniczny, Elektrotechniczny oraz Chemiczny 15 . Oprócz tego projektu, również na prośbę Delegatury na Kraj Rządu Polskiego w Londynie, znany lekarz łódzki, prof. Wincenty Tomaszewicz, przygotowywał plany utworzenia w Łodzi po wojnie uczelni typu medycznego 16 . Spośród innych osób myślących o utworzeniu w Łodzi wyższej uczelni Teodor Vieweger, jako przedwojenny, wieloletni rektor, zarówno Oddziału Łódzkiego, jak i warszawskiej Wolnej Wszechnicy Polskiej, nosił się z zamiarem odbudowy Oddziału Łódzkiego; zamierzał podnieść go do rangi drugiej uczelni typu Wszechnicy. Obydwie uczelnie miały być powiązane ze sobą oraz mieć wspólnego rektora i senat, natomiast osobnych prorektorów, dziekanów oraz rady wydziałów. Łódzka uczelnia z czasem dysponowałaby własną kadrą, początkowo jednak miała być posiłkowana kadrą warszawską. Należy wspomnieć również o projekcie zakładającym zorganizowanie w Łodzi nowego państwowego uniwersytetu. Projekt został przygotowany przez grupę profesorów z WWP. Spotkał się z ostrą krytyką prof. T. Viewegera, który oskarżył jego autorów o „zdradę idei Wszechnicy". Jeszcze inny projekt opracowała grupa młodych docentów Uniwersytetu Warszawskiego. Proponowali utworzenie nowej uczelni państwowej typu uniwersyteckiego, opierającej się głównie na kadrze złożonej w szczególności z młodych naukowców państwowych uniwersytetów. Projekt prawdopodobnie został przesłany do Londynu. Z kolei przebywający w latach wojny w Warszawie łódzcy ekonomiści przygotowali plan założenia w Łodzi Akademii Włókienniczej. Miała ona się składać 14 B. Baranowski, K. Baranowski, Pierwsze lata Uniwersytetu Łódzkiego 1945–1949, Łódź 1985, s. 20. 15 K. Baranowski, Początki Łodzi Akademickiej, Łódź 1993, s. 97. 16 B. Baranowski, K. Baranowski, op.cit., s. 20–21. z Wydziału Mechanicznego, Chemicznego i Handlowego. Również ten projekt otrzymały władze londyńskie. Żadna z tych inicjatyw nie znalazła jednak poparcia rządu na emigracji. Uważano bowiem, iż w pierwszej kolejności należy planować silny polski ośrodek naukowy w Gdańsku, natomiast na stworzenie większej liczby wyższych uczelni w kraju nie wystarczy kadry naukowej 17 . Sytuacja zmieniła się diametralnie po upadku powstania warszawskiego. Warszawa została prawie zupełnie zrównana z ziemią. Chwilowo nie było mowy o reaktywowaniu Wszechnicy w Warszawie. Postanowiono tymczasowo przenieść uczelnię do Łodzi, niezależnie od tego utrzymując Oddział Łódzki WWP. Ponadto w wyniku ustaleń jałtańskich utraciliśmy dwa ważne ośrodki akademickie, tj. Wilno i Lwów. Łódź stanęła więc przed ogromną szansą posiadania uczelni typu uniwersyteckiego. Powołane do rządzenia Polską pojałtańską władze lubelskie podjęły decyzję outworzeniu w Łodzi państwowego uniwersytetu. Jak podają różne źródła, prawdopodobnie prof. B. Wilanowski otrzymał od nich pełnomocnictwo na organizację wyższej uczelni w Łodzi. Przybył do miasta pod koniec stycznia 1945 roku i rozpoczął aktywne prace. W jego wyobraźni nowa instytucja miała mieć charakter „poliuniwersytetu" 18 , skupiającego wszystkie kierunki naukowe, od humanistyki, nauk matematyczno-przyrodniczych, lekarskich aż do dyscyplin technicznych. Projektowany politechniczny uniwersytet miał się składać z następujących Wydziałów: „1) Humanistycznego, 2) Matematyczno-Przyrodniczego, 3) Prawa i Nauk Ekonomicznych, 4) Nauk Handlowych i Społecznych, 5) Lekarskiego (z oddziałami: Stomatologicznym i Farmaceutycznym), 6) Mechanicznego, 7) Chemicznego, 8) Włókienniczego, 9) Inżynierii Lądowej i Wodnej, 10) Architektury i Sztuki, 11) Rolnego, 12) Studium Wychowania Fizycznego" 19 . Instytucja miała łączyć formę tradycyjnego uniwersytetu z zespołem licznych szkół wyższych zawodowych według wzorców zachodnich. W tym samym niemalże czasie powrócił do Łodzi rektor przedwojennej WWP – prof. T. Vieweger. Jako wieloletni rektor, od lat związany z uczelnią, jak również wielce w niej rozmiłowany, rozpoczął działania zmierzające do utworzenia uniwersytetu. Pragnął, aby nowa uczelnia nawiązywała do przedwojennej WWP 20 . Składać się miała z dawnych Wydziałów: Nauk Matematyczno-Przyrodniczych, Nauk Hu- 17 B. Baranowski, K. Baranowski, op.cit., s. 21 18 J. Chodakowska, Rozwój szkolnictwa wyższego w Polsce w latach 1944–1951, Wrocław 1981, s. 59 19 B. Baranowski, K. Baranowski, op.cit., s. 23. 20 F. Kiciński, Materiały do dziejów, maszynopis, Łódź 1949, s. 69. manistycznych, Pedagogicznych oraz Wydziału Prawa, Administracji i Nauk Ekonomiczno-Społecznych. Koncepcja T. Viewegera kłóciła się z koncepcją B. Wilanowskiego 21 . Podczas konferencji, w której uczestniczyły również władze administracyjne oraz przedstawiciele środowiska profesorskiego, w dniu 7 lutego 1945 r., doszło do konﬂ iktu pomiędzy uczonymi o kształt planowanego uniwersytetu. Jednakże chęć utworzenia wyższej uczelni przezwyciężyła spór i doprowadziła do kompromisu pomiędzy rywalizującymi stronami. W wyniku rozmów ustalono, iż trzonem uczelni będą wydziały Wszechnicy, natomiast obok nich powstaną, proponowane przez Wilanowskiego, wydziały o charakterze medycznym, politechnicznym, rolniczym, ekonomicznym. Dnia 17 lutego odbyła się kolejna konferencja, w której wziął udział Narcyz Łubnicki, delegat ministra oświaty, dawny asystent Oddziału Łódzkiego WWP oraz późniejszy profesor ﬁ lozoﬁ i Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie 22 . Powołano wówczas do życia Komitet Organizacyjny Uczelni Państwowej w Łodzi. Jego przewodniczącym został prof. Teodor Vieweger, a członkami prof. Bolesław Wilanowski oraz dr Julian Żukowski. Podjęto decyzję przekształcenia Wszechnicy w uczelnię państwową z dodatkowymi Wydziałami, tj. Medycznym, Politechnicznym, Rolniczym, Ekonomicznym i Artystycznym. Prof. Vieweger dostał pod swoją opiekę dawne wydziały Wszechnicy, natomiast prof. Wilanowski – pozostałe 23 . Pierwsze posiedzenie Komitetu odbyło się 5 marca 1945 roku. Uczestniczyli w nim: T. Vieweger, B. Wilanowski, Muszkowski i J. Żukowski. Po tym jak T. Vieweger oświadczył, iż Ministerstwo uznało, iż delegatura B. Wilanowskiego jest nieważna, tenże oznajmił, iż zrzeka się uprawnień z niej wynikających. Automatycznie kwestia dotycząca kierownictwa planowanej uczelni stała się jasna 24 . Nie zostało jednak ostatecznie ustalone, jaki ma być jej układ i charakter. Przedłużający się proces organizacyjny wyraźnie zaniepokoił władze łódzkie. Wobec zaistniałej sytuacji w dniu 1 marca 1945 roku skierowały one pismo do Ministerstwa Oświaty z prośbą o przyspieszenie ogłoszenia dekretu o powołaniu na terenie Łodzi wyższych uczelni. Natomiast kilka dni później Rada Miejska skierowała, również do Ministerstwa Oświaty apel o wydanie odpowiednich aktów erekcyjnych dla uniwersytetu oraz dla politechniki. 21 J. Supady, Powstanie wyższego szkolnictwa medycznego w Łodzi, maszynopis, Łódź, s. 3. 22 B. Baranowski, K. Baranowski, op.cit., s. 26. 23 F. Kiciński, op.cit., s. 69. 24 B. Baranowski, K. Baranowski, op.cit., s. 27. W tym czasie wyraźnie zauważono, iż koncepcja prof. Wilanowskiego utworzenia w Łodzi „poliuniwersytetu" powoli przestaje być aktualna, a prof. Vieweger rozpoczął intensywne prace nad otwarciem uczelni, która miała nosić nazwę Wolna Wszechnica Polska – Uniwersytet Państwowy w Łodzi. Struktura uniwersytetu miała być oparta na WWP 25 . W marcu 1945 roku kierowany przez Viewegera Komitet Organizacyjny Uczelni Państwowej w Łodzi powołał tymczasowych organizatorów poszczególnych wydziałów. Byli to dawni profesorowie z Wszechnicy, a mianowicie: dla Wydziału Humanistycznego – prof. Włodzimierz Dzwonkowski, dla Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego – prof. Marian Grotowski, dla Wydziału Pedagogicznego – prof. Stefan Truchina, dla Prawno-Ekonomicznego – prof. Artur Żabicki oraz dla Studium Pracy Kulturalno-Oświatowej – prof. Helena Radlińska. Powyższe kandydatury – za wyjątkiem prof. Dzwonkowskiego, którego zastąpił prof. Wiktor Wąsik – zostały wysłane do zatwierdzenia do Ministerstwa Oświaty. W planowanym schemacie organizacyjnym uniwersytetu nie znalazły się wydziały medyczne. Prof. T. Vieweger upierał się, by uczelnia składała się z tych samych wydziałów, co dawna Wszechnica. W tym samym czasie trwały prace nad utworzeniem odrębnej uczelni medycznej w Łodzi, o nazwie Akademia Medyczna lub Uniwersytet Medyczny. Ostatecznie podczas spotkania w Ministerstwie Oświaty przedstawicieli środowiska łódzkiego ze Stanisławem Arnoldem sporna kwestia dotycząca przyłączenia wydziałów medycznych do Uniwersytetu została deﬁ nitywnie rozstrzygnięta. Prof. Vieweger oraz kandydaci na profesorów wydziałów medycznych – Wincenty Tomaszewicz i Jerzy Jakubowski – doszli do porozumienia: wydziały medyczne będą należeć do Uniwersytetu. Pomimo zawartego porozumienia w Ministerstwie Oświaty po powrocie do Łodzi zarówno przedstawiciele dawnej Wszechnicy, jak i reprezentanci nauk medycznych nie wykazywali woli do współpracy. Podróżowali oni do Warszawy, by w Ministerstwie Oświaty forsować swoje odrębne stanowiska. Podczas jednej z takich podróży zginął tragicznie w dniu 22 maja 1945 roku, w wypadku samochodowym prof. Vieweger 26 . Dwa dni później rozstrzygnęły się losy uniwersytetu w Łodzi. Dnia 24 maja 1945 roku podpisany został przez prezydenta Krajowej Rady Narodowej – Bolesława Bieruta, Prezesa Rady Ministrów – Edwarda Osóbkę-Morawskiego oraz Ministra Oświaty – Stanisława Skrzeszowskiego dekret o utworzeniu nowej 25 Por. J. Tymowski, Organizacja szkolnictwa wyższego w Polsce, Warszawa 1980, s. 45; B. Baranowski, K. Baranowski, op.cit., s. 27; http://www.uni.lodz.pl 26 Por. B. Baranowski i R. Kaczmarek, op.cit., s. 37; B. Baranowski, K. Baranowski, op.cit., s. 31 uczelni 27 . Ów dekret został opublikowany w dniu 11 czerwca 1945 roku w „Dzienniku Ustaw Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej" Nr 21, poz. 119. Informował on, iż nowa uczelnia będzie nosić nazwę Uniwersytet Łódzki i składać się będzie z trzech Wydziałów, tj. Humanistycznego, Matematyczno-Przyrodniczego i Prawno-Ekonomicznego. Utworzony wcześniej Wydział Pedagogiczny został włączony do Humanistycznego, natomiast kwestia wydziałów medycznych pozostała nadal otwarta. Źródło: „Dziennik Ustaw Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej" z dnia 11 czerwca 1945roku, Nr 21, poz. 119. Wobec zaistniałej sytuacji w dniu 27 maja zebrał się Komitet Organizacyjny Uczelni Państwowej w Łodzi. Jego grono powiększone zostało o prof. Natalię Gąsiorowską, dawnego profesora Wszechnicy. Na czele komitetu stanął prof. Grotowski, były prorektor dawnej Wszechnicy, uchodzący za prawą rękę prof. Viewegera, ale to kierownicze stanowisko zajmował tylko do 19 czerwca. Wtedy odbyło się ostatnie posiedzenie Komitetu Organizacyjnego Uczelni Państwowej w Łodzi 28 . Jego funkcje przejęła – utworzona 14 czerwca – Komisja Kierująca. Tworzyli ją profesorowie: Józef Chałasiński, Marian Grotowski oraz Stanisław Ossowski. Ni- 27 Dziennik Ustaw Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej z dnia 11 czerwca 1945 r., Nr 21, poz. 119. 28 B. Baranowski i R.Kaczmarek, op.cit., s. 37. niejsza Komisja kierowała uczelnią tylko tymczasowo, aż do wyznaczenia pierwszego rektora UŁ. Został nim – mianowany decyzją Ministerstwa Oświaty – prof. Tadeusz Kotarbiński, który 3 lipca 1945 roku otrzymał dokumenty. Okres organizacyjny Uniwersytetu Łódzkiego oﬁ cjalnie zakończył się 31 sierpnia 1946 roku 29 . L ITER ATU RA: Dziennik Ustaw Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej z dnia 11 czerwca 1945 r., Nr 21, poz. 119. Baranowski B., Baranowski K., Pierwsze lata Uniwersytetu Łódzkiego 1945–1949, Łódź 1985. Baranowski K., Początki Łodzi Akademickiej, Łódź 1993. Baranowski B., Karczmarek R., Starania Łodzi o wyższą szkołę [w:] Materiały do dziejów Uniwersytetu Łódzkiego (1945–1950), B. Baranowski, K. Duda-Dziewierz (red.), Łódź 1952. Chodakowska J., Rozwój szkolnictwa wyższego w Polsce w latach 1944–1951, Wrocław 1981. Hubner P., Kartki z dziejów nauki w Polsce (77) Wszechnica, http://forumakad.pl/archiwum/2006/09/47_wszechnica.html, s. 1,2 Kiciński F.,Materiały do dziejów, Łódź 1949 (maszynopis). Supady J. , Powstanie wyższego szkolnictwa medycznego w Łodzi, Łódź (maszynopis). Wolna Wszechnica Polska, http://portalwiedzy.onet.pl/15608, wolna wszechnica polska, haslo.html. SUMMARY First attempts to organise the University in Łódź date back to the year 1864, when, due to endeavours of count Alexander Wielkopolski and with the support from the city dwellers, the decision was made to found the Polytechnic Institute in Łódź or its vicinity. Th e situation changed when in December 1927 the municipal authorities of Łódź started talks with the authorities of the Polish Free University in Warsaw (among others with the Rector Prof. Teodor Vieweger and Prof. Marian Grotowski) about foundation of a branch of the Polish Free University in Łódź. On 24 May 1945, the President of the National Counsel, Bolesław Bierut, Th e Prime Minister, Edward Osóbka-Morawski, and the Minister of Education, Stanisław Skrzeszowski signed a resolution on formation of new universities. Th is document was published in Th e "Law Gazette of the Polish People's Republic" No. 21, item 119, on 11th June, 1945. Key words: university, higher education institution, teaching	<urn:uuid:e67a631d-9d14-4178-a4af-5995e87e2e0e>	finepdfs	2.701172	CC-MAIN-2018-51	http://www.kultura-i-edukacja.pl/ojs/index.php?journal=kie&page=article&op=viewFile&path%5B%5D=450&path%5B%5D=444	2018-12-15T09:55:42Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-51/segments/1544376826842.56/warc/CC-MAIN-20181215083318-20181215105318-00093.warc.gz	405,227,979	0.916354	0.999755	0.999755	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "eng_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 1628, 4216, 6853, 9462, 11901, 14414, 17012, 19561, 22245, 23584, 25357, 25768 ]	1	0
PRENUMERATA GDZIE KUPI Ć GU? E-WYDANIE REKLAMA KURSY szukana fraza... REDAKCJA RADA PARTNERZY szukaj HUMOR wtorek, 22 listopad 2011 Bancassurance \| Banki \| Finanse \| Fundusze emerytalne \| Fundusze inwestycyjne \| IKE \| Informatyka \| Personalia Pośrednictwo \| Prawo \| Rozmowy i opinie \| Rynek ubezpieczeń \| Szkolenia \| Świat \| Ubezpieczenia majątkowe Ubezpieczenia osobowe \| Ubezpieczenia rolne \| Ubezpieczenia zdrowotne \| Ubezpieczenia życiowe \| Wokółubezpieczeń EuCO: Niski poziom świadomości odszkodowawczej Polaków wtorek, 22 listopad 2011 Z doświadczeń Kancelarii Radców Prawnych Europejskiego Centrum Odszkodowańwynika, że osoby poszkodowane w wypadkach komunikacyjnych nie wiedzą, że mają prawo do zwrotu wielu kosztów z polisy OC sprawcy wypadku. - Mamy cały katalog możliwości dochodzenia roszczeńod towarzystw ubezpieczeniowych. Towarzystwa o tym nie informują, dlatego warto poznać nasze prawa. Polacy, którzy ucierpieli w wypadkach najczęściej starająsię tylko o zadośćuczynienie za uszczerbek na zdrowiu ale nie domagająsięod towarzystw ubezpieczeniowych zwrotu wielu kosztów, które musieli ponieść. - stwierdziła mec. Joanna Smereczańska-Smulczyk z Kancelarii Radców Prawnych EuCO podczas poniedziałkowego śniadania prasowego. Ekspertka przypomniała, iżzgodnie z art. 444 Kodeksu Cywilnego, poszkodowany w wypadku komunikacyjnym może domagaćsię zwrotu kosztów: leczenia i rehabilitacji, zakupu sprzętu ortopedycznego, operacji plastycznych, zakupu wózka/samochodu inwalidzkiego, * opieki osób trzecich, specjalistycznej diety, przejazdów związanych z leczeniem i odwiedzin osób bliskich, związanych z przystosowaniem pomieszczeńdla osoby niepełnosprawnej, np. podjazdów dla wózków inwalidzkich. Według materiału dowodowego Kancelarii Radców Prawnych EuCO, osoby poszkodowane spotykająsięz wieloma problemami w czasie likwidacji szkód przez towarzystwa ubezpieczeniowe. Opierając sięna tych informacjach firma odszkodowawcza twierdzi, iżnajczęściej ubezpieczyciele nie chcązwracać kosztów prywatnych wizyt lekarskich. Tłumaczą, że osoba poszkodowana mogła skorzystaćz leczenia w ramach NFZ, ponieważkonsultacje lekarskie są świadczeniem standardowym w myśl ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej i korzystanie z usług prywatnej jest nadużyciem. Kancelaria Radców Prawnych EuCO nie zgadza się z tym stanowiskiem. - Na specjalistycznąwizytęw ramach NFZ trzeba czekaćnawet wiele miesięcy, dlatego uważamy, że osoba poszkodowana ma prawo do skorzystania z leczenia prywatnego, żeby jak najszybciej rozpocząćrehabilitacjęi wrócićdo zdrowia. Takąargumentacjęprzedstawiamy sądom - podkreśliła Joanna Smereczańska-Smulczyk. Przypomniała , iż osoby, które starająsię o zwrot kosztów musząprzygotowaćpełnądokumentację poniesionych wydatków (faktury, rachunki, kosztorysy, potwierdzenia wizyt u lekarzy i rehabilitantów). Ekspertka oceniła, że inne problemy z odzyskaniem kosztów to m.in. zaniżanie przez towarzystwa ubezpieczeniowe kwot do zwrotu oraz odmowa wypłaty niektórych roszczeń. Joanna Smereczańska-Smulczyk przypomniała, że osoba niezadowolona z decyzji towarzystwa ubezpieczeniowego może wystąpićdo sądu w tej sprawie.- Sądy na ogół przychylająsię do zwrotu kosztów leczenia i te koszty sąszeroko rozumiane, ale wszystko zależy od ich udokumentowania i udowodnienia - wyjaśniła. Specjaliści EuCO podkreślają, że poszkodowani mogąwystępowaćdo ubezpieczycieli nie tylko o zwrot kosztów ale także o zaliczki na poczet przyszłych wydatków, jeżeli nie sąw stanie ich pokryćz własnej kieszeni. AM,firstname.lastname@example.org (źródło: EuCO) Komentarze użytkowników Średnia ocena użytkownika Dodaj swój komentarz ż [+] poka formularz NAJCZĘŚCIEJ CZYTANE - AKTUALNOŚCI UOKiK: Prawie 1,6 mln złkary dla HDIGerling Życie Rynek ubezpieczeń: Rekordowe zyski Europy Rynek ubezpieczeń: Wynik techniczny InterRisk wzrósło ponad 50% Wealth Solutions: Więcej oszczędzaćrecepta Polaków na kryzys Analizy Online: Coraz bogatsza oferta IKE w ramach TFI Mondial Assistance : Usługa teleopieki w ofercie Aon Hewitt: Zaangażowanie pracowników w rękach menedżerów Sejm: Premier zapowiedziałzmiany w systemie emerytalno-rentowym Ergo Hestia: Hala Ergo Arena sportowym obiektem roku KNF: 500 tys. złkary dla TUW SKOK Ż aden komentarz nie wystawiony mXcomment 1.0.7.::.Polish Version - JoomlaPL.com Team©2007-2011 - visualclinic.fr License Creative Commons - Some rights reserved BIBLIOTEKA GAZETY UBEZPIECZENIOWEJ KSI ĄŻ KI E-BOOKI Cena: 25,00 Dodaj do koszyka Cena: 21,70 Dodaj do koszyka Inne e-booki dla wymagających Cena: 29,95 Dodaj do koszyka Cena: 21,70 Dodaj do koszyka Cena: 21,70 Cena: 19,97 Dodaj do koszyka Dodaj do koszyka ©Agencja Wydawniczo-Promocyjna OPOKA Bożena M. Dołęgowska-Wysocka Kontakt Polityka Prywatności * Rada programowa	<urn:uuid:c3fe61bb-df6a-4e9b-9720-40a0f98c4c8f>	finepdfs	2.048828	CC-MAIN-2018-43	http://zukande.webd.pl/eucosa.pl/wp-content/uploads/2013/03/EuCO-Niski-poziom-%C5%9Bwiadomo%C5%9Bci-odszkodowawczej-Polak%C3%B3w.pdf	2018-10-18T00:40:28Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583511365.50/warc/CC-MAIN-20181018001031-20181018022531-00405.warc.gz	590,562,312	0.997251	0.999805	0.999805	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 4242, 4801 ]	2	0
„Zima" w Gliwicach Choć kalendarzowa zima rozpocznie się dopiero za kilka tygodni, to już pod koniec października mieliśmy jej mały przedsmak. Jak deklaruje Zarząd Dróg Miejskich, akcja „Zima" w Gliwicach już trwa. Ruszyła w połowie ubiegłego miesiąca i zakończy się 15 kwietnia przyszłego roku. W zimowym utrzymaniu ZDM znajduje się blisko 417 km dróg, około 722 tys. m2 chodników oraz 351 przystanków komunikacji miejskiej. W związku z tym miasto podzielono na 10 dużych rejonów. Warto dodać, że odśnieżaniem tras A1 i A4 w obrębie Gliwic i zjazdów autostradowych zajmuje się Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad. Usuwaniem śniegu z ulic i chodników zajmie się pięć firm. Remondis Gliwice, FHPU ANKA Aniela Balcer, ZU Konserwacja Terenów Zielonych Jacek Wieczorek, Krzysztof Balcer i Firma Usługowa SEBCIO. Szczegółowy wykaz ulic wchodzących w skład poszczególnych rejonów można znaleźć w dziale „Akcja Zima" na stronie internetowej www.zdm.gliwice.pl. PROMOCJA – Niektóre drogi w mieście znajdują się w gestii spółdzielni i wspólnot mieszkaniowych i to one są odpowiedzialne za odśnieżanie swoich terenów – przypomina Jadwiga Jagiełło-Stiborska, rzecznik prasowy ZDM. Z kolei usuwanie śniegu z chodników przy prywatnych posesjach należy do obowiązków właścicieli tych nieruchomości. Nie jest to powinność zarządcy dróg publicznych. Tę kwestię wyraźnie reguluje obowiązujące w naszym kraju prawo. . 5 Czekamy na Państwa telefony pod numerem (32) 230-84-51, w piątek, od 11.30 do 13.30. A o czym informowali nas Czytelnicy podczas ubiegłego dyżuru? R E K L A M A. . . . Zapomniany worek Pani Jolanta zwraca uwagę na zalegający od miesięcy worek z firmy REMONDIS, leżący przy pl. Piłsudskiego, w pobliżu apteki. - Ktoś napakował do niego gruzu i przestał się tym interesować. Z czasem mieszkańcy zaczęli tam dorzucać swoje worki ze śmieciami i teraz leży na środku ulicy, w centrum miasta małe wysypisko. Dodajmy, że worek zajmuje również jedno miejsce parkingowe, których w centrum miasta jest jak na lekarstwo. Kto wyczyści lampy Pan Stanisław spacerując po Parku Chrobrego zauważył, że pomimo włączanych po zmroku latarni, światło jest bardzo słabe. Powód? Brudne lampy. - Przy placu zabaw znajdują się latarnie ale ktoś zupełnie zapomniał, że je też trzeba czyścić. Dodatkowo pan Stanisław chce zwrócić uwagę na skandaliczne zachowanie właścicieli psów, którzy spacerują w tej okolicy: Zwierzęta trzymane są na smyczy tylko do granicy lasu, potem właściciele puszczają je wolno. Nie dość, że płoszą dzikie zwierzęta to jeszcze stanowią zagrożenie dla innych spacerowiczów. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . TAK BLISKO DRAMATU JÓZEF WRZAŁEK – nasz bioterapeuta Od niepamiętnych czasów ludzie chorzy szukali ratunku w darach natury. Przyroda nazywana „Bożą apteką" obfituje wniezliczone skarby przywracające zdrowie, a nierzadko ratujące życie. Naturalne sposoby leczenia, a raczej uzdrowieniaz chorób, cieszą się dużym powodzeniem i zaufaniem. Wielu ludzi w pełni świadomie wybiera dla siebie dwukierunkowąwalkę z chorobą tj. przy udziale zarówno lekarza, jak i bioterapeuty. Środki farmaceutyczne (nie tylko antybiotyki)zawierają w sobie bardzo dużo syntetycznych składników, tzw. „chemii", która zanieczyszcza organizm, osłabia jegoodporność i, niestety, (czego mają świadomość również lekarze) czasem nie usuwa przyczyn choroby. Dlatego tak ważnejest, by obok leczenia objawowego, stosować również metody, które usuną „korzeń", czyli przyczynę dolegliwości. gle działając na ciało i psychikę pacjenta, wszystko jest możliwe, nawet w sytuacjach bardzo dramatycznych. Swe twierdzenie opiera na przykładach uzdrowionych pacjentów, z którymi często po latach ma kontakt. Wciąż żyją. Bioenergoterapeuta Józef Wrzałek to człowiek obdarzony przez naturę ogromnymi umiejętnościami i talentami z zakresu bioterapii, które od wielu lat z wielkim zaangażowaniem wykorzystuje w celu niesienia pomocy chorym. Nie prowadzi szczegółowych statystyk, ale można szacować, że pomógł już tysiącom ludzi wyjść z mniejszych lub większych kłopotów zdrowotnych. Ba, niejednokrotnie ratował im życie. Józef Wrzałek jest człowiekiem skromnym, pełnym życzliwości i sympatii dla odwiedzających go osób, który nie zabiega o tanią popularność i stale doskonali swoje umiejętności. Najlepszym świadectwem potwierdzającym skuteczność terapeuty są wypowiedzi uzdrowionych pacjentów. Życie „na włosku" Weronika zachowywała się bardzo niespokojnie. Dziecko nie chciało jeść, często płakało. Matka zaniepokojona stanem zdro- wia córki, udała się po poradę do pediatry. Lekarka zbadała, ale nie postawiła żadnej diagnozy sugerując, że zachowanie Weroniki może być konsekwencją jakieś kolki pokarmowej, co się często zdarza u tak małych dzieci. W kolejnych dniach stan zdrowia dziecka pogarszał się. Dziewczynka cały czas popłakiwała, nie potrafiła zasnąć, przy tym w ogóle przestała przyjmować pokarm. Do tego doszły sporadyczne ataki bólu i lekkie drgawki. Sytuacja zaczęła być bardzo niepokojąca. Matka Weroniki umówiła się na prywatną wizytę u pediatry. Ale ten po badaniach wydał w zasadzie podobną opinię jak pierwszy lekarz. Zdesperowana matka, nie bardzo wiedząc, co ma dalej począć, zdecydowała się na wizytę u Józefa Wrzałka. Uznała, że on jest ostatnią szansą na to, aby czegoś więcej dowiedzieć się o chorobie i pomóc małej. Po zakończonym seansie – polegał jedynie na dotyku dziecka dłońmi – Wrzałek polecił kurację onkologiczną i seanse bioterapeutyczne. Bardzo często z punktu widzenia onkologa dzieje się "coś" nadzwyczaj dobrego. Wskazują na to badania i wyniki chorego. Nie ma znaczenia, czy leczenie odbywa się metodą podawania tzw. „chemii" czy naświetleń. Przykładów cudownego i szybkiego pokonywania raka w całej długoletniej działalności Józefa Wrzałka jest bardzo wiele. Lista różnorodnych schorzeń nowotworowych, które dotyczą konkretnych osób, jest długa. Terapeuta uważa, iż nowotwór to numer 1 na liście chorób psychosomatycznych. Choroba ta według jego oceny bierze się z tzw. „życia", a raczej z miesięcy i lat głębokich ukrytych negatywnych emocjonalnych przeżyć. Dlatego też problem choroby musi przeanalizować z pacjentem i wpłynąć na jego podświadomość tak, aby wytwarzał pozytywny program w jego myślach. Twierdzi, iż w takim podejściu do choroby, równole- 20.11.2012 (nr 596) matce, aby natychmiast udała się z Weroniką do szpitala, uznając, że stan dziecka jest bardzo zły, a przyczyną kłopotów zdrowotnych są najprawdopodobniej źle funkcjonujące nerki, powodujące systematyczne zatruwanie organizmu. Matka Weroniki – trochę zdezorientowana tym, że bioenergoterapeuta potrafił tak szybko określić przyczynę złego stanu zdrowia jej dziecka – pojechała do szpitala, gdzie potwierdzono, że przyjechała z dzieckiem w ostatniej chwili. Bez natychmiastowej, intensywnej terapii Weronika nie dożyłaby następnego dnia… Nowotwór też do pokonania Działania terapeuty dają również doskonałe rezultaty w pracy z pacjentami chorymi na nowotwory. Jednakże należy z góry zaznaczyć, iż w zdecydowanej większości bardzo dobre wyniki uzyskuje się wówczas, gdy pacjent równolegle prowadzi www.gazeta-miejska.pl Przeziębienia u dzieci „Moje dziecko zawsze łatwo się przeziębiało, szczególnie jesienią i zimą" – mówi Maria. Regularnie „zaliczało" różne infekcje, anginy, zapalenia płuc. Biegałam od lekarza do lekarza, oczywiście nie obywało się bez antybiotyków. Moja koleżanka przed kilkoma laty miała podobny problem z dwójką swoich dzieci i przez to o mało nie straciła pracy! Zachęcała mnie już dawno do wizyty u bioterapeuty Wrzałka. Mówiła mi, że on jest niesamowity. Rzeczywiście, od tamtego czasu jej dzieci oprócz jakiegoś błahego katarku lub przeziębienia zupełnie nie chorują. Długo nie wierzyłam w takie „dziwne" metody leczenia. Zawsze wierzyłam w medycynę. W końcu jednak postanowiłam spróbować. Pierwszy raz zgłosiłam się pod koniec lutego i po raz pierwszy od wielu lat moje dziecko wiosnę i pozostałe miesiące przeszło zdrowo. Józef Wrzałek zaproponował, aby jesie- nią przyjść na 2-3 seanse. Wierzę (po tym, czego już doświadczyłam), że moje dziecko tak wzmocnione będzie jeszcze bardziej odporne na choroby, a jego system odpornościowy pozostanie silny. Terapeuta Józef Wrzałek dysponuje wielką bioenergią, którą wykorzystuje do uzdrowienia niemal wszystkich chorób. Pomaga m.in. w schorzeniach układu pokarmowego, krążenia, oddechowego, w chorobach nerek i wątroby, w chorobach kobiecych, migrenach, alergiach, tarczycy a także w przypadku prostaty. Ten doświadczony długoletnią pracą uzdrowiciel pomógł już bardzo wielu osobom w ich trudnych sytuacjach zdrowotnych, może zatem pomóc i Tobie. Seanse wykonywane są wyłącznie indywidualnie, dlatego też osoby pragnące skorzystać z wizyty u Józefa Wrzałka proszone są o wcześniejszą rejestrację telefoniczną. Zachęcamy państwa do spotkania z tym niezwykłym człowiekiem. Gabinet Gliwice ul. Toszecka 101/315 Rej. telef. czynna pn.-sob. 8.00-20.00 tel. (032) 239 91 28 kom. 0 504 230 219 GAZETA MIEJSKA Gliwice Zabrze	<urn:uuid:f95f76ba-1d28-49a7-9214-9083042d9c6a>	finepdfs	1.894531	CC-MAIN-2022-40	http://gazeta-miejska.pl/wydania/596/05.pdf	2022-09-30T06:16:24+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030335444.58/warc/CC-MAIN-20220930051717-20220930081717-00433.warc.gz	21,312,282	0.99993	0.99993	0.99993	[ "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 9164 ]	1	0
REGAŁ Z KSIĄŻKAMI * [Jekatierina N. Tumanik] E. Н. TyMаник, Александр Николаевич Муравьев: начало политической биографии и основание первых декаб-ристских организаций; redaktorzy N. P. Matchanowa i D. J. Rezun, Instytut Historii Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk, Nowosybirsk 2006, s. 372. Recenzowana książka składa się z bardzo obszernego wstępu, siedmiu rozdziałów, zakończenia, aneksu, częściowej bibliografii, indeksu osób i wykazu skrótów. Każdy rozdział Autorka kończy podsumowaniem. Celem monografii jest wszechstronne opisanie formowania się i przemian poglądów Aleksandra N. Murawjowa w pierwszym okresie jego życia, jego działalność w tajnych organizacjach politycznych do aresztowania w grudniu 1825 r., następującego po nim śledztwa i wyroku. Przed upadkiem systemu komunistycznego główny nacisk w badaniach nad nielegalnymi rosyjskimi organizacjami w państwie carów kładziono na udział ich członków w „procesie rewolucyjnym". Podciągano ich, często naginając lub stronniczo selekcjonując fakty, pod szablon „szlacheckich rewolucjonistów". Recenzowana praca Jekatieriny N. Tumanik kandydata nauk historycznych w Instytucie Historii Syberyjskiego Oddziału Rosyjskiej Akademii Nauk poświęcona Aleksandrowi Nikołajewiczowi Murawjowowi (1802-1853) włącza się w nurt bardziej obiektywnego przedstawiania tych wydarzeń. Swą książkę Autorka traktuje jako istotny element do wolnego od nacisku systemu komunistycznego, poznania zróżnicowanego wewnętrznie ruchu dekabrystów. Nie bez racji przekonuje, że opracowanie biografii jego umiarkowanych działaczy pozwoli ustalić, co było typowe a co wyjątkowe w ich poglądach politycznych i postępowaniu. Podział na rozdziały jest trafny. Jego podstawą są łatwe do wyróżnienia, w wypadku Murawjowa, etapy życia bohatera książki. Lekturę pracy ułatwia umieszczenie przypisów bezpośrednio pod tekstem; śladowe stosowanie skrótów (ich wykaz zamieszczony na końcu pracy zawiera głównie nazwy archiwów) i podział monografii na podrozdziały. Tekst urozmaica kilka tabel. Należy zaznaczyć, że Jekatierina N. Tumanik od kilkunastu lat zajmuje się biografią Aleksandra Murawjowa zarówno przed jak i po powstaniu dekabrystów. W kilkudziesięciu artykułach obszernie opisuje jego aktywność po 1826 r. (także po polsku: Dekabrysta A.N. Murawjow i polscy zesłańcy w Tobolsku (1832-1833), „Zesłaniec" 2003, nr 12, s. 27-31). Podstawę źródłową badań Autorki stanowią przechowywane w rosyjskich archiwach i oddziałach rękopisów (bibliotek, muzeum i Rosyjskiej Akademii Nauk) materiały ze śledztwa, akta własne organizacji, do jakich należał, jego własne teksty (głównie publicystyka), napisane przez A. Murawjowa pamiętniki – „Zapiski"; wspomnienia jemu współczesnych i korespondencja. We wstępie słusznie zwraca uwagę na motywowane komunistyczną ideologią pomijanie milczeniem umiarkowanej części ruchu dekabrystów, której zwolennicy w miarę radykalizowania się tego nurtu politycznego usunęli się z jego szeregów. W późniejszych latach wielu z nich wstąpiło do administracji państwowej carskiej Rosji. Jednym z nich był omawiany w książce Aleksander N. Murawjow (brat Michała – po latach słynnego wieszatela zwalczającego w bezlitosny sposób zwolenników powstań listopadowego i styczniowego na Litwie). Wstęp wszechstronnie przygotowuje czytelnika do lektury pracy. Jego większość (s. 9-34) zajmuje omówienie licznych rosyjskich publikacji poświęconych dekabrystom. W pierwszym rozdziale Autorka przedstawiła krótko rodzinę Murawjowów. Jej członkowie pełnili w XIX w. wysokie funkcje w administracji i wojsku carskiej Rosji. Ukazała wychowanie i wykształcenie, jakie otrzymał przyszły wybitny dekabrysta w domu rodzinnym. Ten ostatni uważa za oazę narodowej „dworskiej kultury sformowanej na podstawie historycznych tradycji" (s. 90). Studia Murawjowa na uniwersytecie Jekatierina N. Tumanik uważa za mało prawdopodobne. W drugim rozdziale ukazuje bohatera książki w okresie jego służby wojskowej przed wkroczeniem Napoleona w granice państwa carów. W trzecim omawia losy Murawjowa w trakcie wojny 1812 r. Autorka podkreśla duży wpływ, jaki na przyszłego dekabrystę miał jego udział w wojnie z Napoleonem i pobyt w Europie Zachodniej. Podobne znaczenie miały te dwa fakty także dla poglądów szeregu innych przyszłych dekabrystów. Kolejny rozdział (najmniejszy w monografii) przedstawia aktywność Murawjowa od powrotu w granice państwa carów do powstania dekabrystowskiego Związku Ocalenia (lato 1814 – początek 1816). Kolejny piąty i szósty rozdział ukazują działalność Murawjowa w Związku Ocalenia i Związku Dobra Publicznego (luty 1816 – czerwiec 1819). Zajmują one większość zasadniczej części pracy. Ostatni rozdział obejmuje lata 1819-1826. Jest poświęcony poglądom i pozycji społecznej Murawjowa po jego wycofaniu się z aktywnej działalności w szeregach dekabrystów. Niemal połowę tego rozdziału zajmuje ukazanie jego uwięzienia i losów od zbrojnego wystąpienia dekabrystów do skierowania bohatera książki, mocą wyroku sądowego, na Syberię (grudzień 1825 – lipiec 1826). Warto wspomnieć, że w ostatniej części pracy, omawiając poglądy historyczne Murawjowa (s. 296-309), Autorka przestawia także jego polemikę z naszym wybitnym uczonym i politykiem Joachimem Lelewelem. W załącznikach umieszczono 4 dokumenty ilustrujące ewolucję poglądów Murawjowa. Są one opatrzone przypisami. Ostatni dokument, ze względu na swą specyfikę, na niecałych 6 stronach ma aż 99(!) odsyłaczy i dość obszerne wprowadzenie Autorki. Warto wspomnieć o ładnej kolorowej okładce książki m.in. z podobizną głównego bohatera. W samej pracy brak ilustracji, co w monografii o takiej te- Jekatierina N. Tumanik z należytym krytycyzmem podchodzi do dotychczasowej, bardzo obszernej, literatury przedmiotu i wspomnień m.in. samego Aleksandra N. Murawjowa (np. na s. 116). Solidny warsztat badawczy ukazują też czytelnikowi przypisy. Zdecydowana większość z 1511 odsyłaczy zawiera wskazanie na źródła i opracowania, na których oparła się Autorka. matyce nie dziwi. Z obowiązku recenzenta należy wspomnieć o paru mało istotnych drobiazgach utrudniających nieco lekturę. Szkoda, że Autorka nie rozwiązała skrótów przy zastosowaniu ich pierwszy raz w tekście pracy. Brak całościowego wykazu opracowań i źródeł wykorzystanych w monografii. Wyjątek uczyniła Autorka dla obfitego wykazu własnych artykułów dotyczących całego życia Murawjowa. Jest to zrozumiałe, niemniej dla polskiego czytelnika wygląda dość dziwnie. Zważywszy na wielkość i jakość literatury przedmiotu przyczyną takiego rozwiązania były zapewne finanse. Wspomniany brak niweluje jednak bardzo obszerne omówienie dotychczasowego stanu badań we wstępie, indeks osobowy i liczne przypisy. Cenna praca Jekatieriny Tumanik oparta na szerokiej bazie źródłowej warta jest polecenia każdemu, kto chce pogłębić swą wiedzę na temat dekabrystów. I na koniec dodajmy, że Autorka w swoich studiach historycznych podejmuje też tematykę dotyczącą dziejów Polaków na Syberii, i czyni to z dwóch powodów: pierwszy, że jest to nadal deficytowy problem w historiografii rosyjskiej i drugi, Katarzyna Tumanik ma świadomość swoich odległych polskich korzeni. Tomasz Skrzyński * Wieczory polskie, pod red. ks. dr. Marka Zołoteńskiego, Nowa Ruda 2007, s. 150 Współautorami książki pt.Wieczory polskie są: ks. dr Marek Zołoteński – duszpasterz kolejarzy oraz dr Janusz Radłowski i dr Antoni Lenkiewicz. Jest ona pokłosiem cyklicznych spotkań zainaugurowanych w 2003 r. przez ks. Marka noszących nazwę „Wieczory Polskie". Spotkania składają się z dwóch części: wykładu historycznego oraz koncertu muzycznego. Organizatorami tego przedsięwzięcia są: Duszpasterstwo Dolnośląskich Kolejarzy, Dolnośląskie Towarzystwo Muzyczne (dyr. Maria Zawartko, radna Wrocławia), Wrocławskie Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych (prezes Olga Pleśniak), organizujące wystawy plastyczne oraz Towarzystwo Pomocy Hospicjum Ojców Bonifratrów we Wrocławiu (reprezentowane przez Grażynę Wałęgę). Wieczory odbywają się w trzeci wtorek każdego miesiąca o godzinie 17. w Klubie Kolejarza na Dworcu Głównym we Wrocławiu. Nie sądzę, aby potrzebne było specjalne podsumowanie tej książki. Napiszę może tylko tyle, że jej lektura uczy i pozostawia autentyczny ślad w pamięci Książka zawiera 32 wykłady przedstawiające specyficzne losy Rzeczypospolitej od czasów konfederacji barskiej aż po okres drugiej wojny światowej. Nie sposób nie dostrzec kilku bardzo ważnych wątków tych dziejów przedstawionych rzetelnie i z wielkim znawstwem przedmiotu. Rzec można, że są to wartościowe kompendia wiedzy dotyczące rozbiorów Polski, powstania listopadowego i styczniowego, wielkiej emigracji, pierwszej wojny światowej i odzyskania niepodległości oraz drugiej wojny światowej i z jej czasów Polskiego Państwa Podziemnego, Powstania Warszawskiego oraz inne. Ambitne założenia autorów wykładów, by przedstawić te złożone problemy zostały spełnione. Przeto otrzymaliśmy książkę niezwykle potrzebną dla historycznej edukacji,. Polecam ją nauczycielom historii w różnych typach szkół oraz uczniom bowiem omówione w niej zagadnienia zostały przedstawione niezwykle przystępnie, odwrotnie do niewdzięcznych w lekturze niektórych podręczników historii. dotyczący wielu omawianych w niej tematów. Zachęcam więc do jej lektury a organizatorom „Wieczorów Polskich" podpowiadam wzbogacenie spotkań o syberyjskie tematy, zwłaszcza, że we Wrocławiu istnieje najliczniejszy w Polsce Oddział Związku Sybiraków, którego członkowie prowadzą też zajęcia z młodzieżą szkolną. Jeśli kogoś zainteresuje ta książka informujemy, że można ją nabyć za zaliczeniem pocztowym kierując zamówienie do: Wydawnictwo „Biuro Tłumaczeń", ul. Wieczysta 77/33, 50-550 Wrocław; tel.336-70-44; email: firstname.lastname@example.org. pl Bronisław Przesmycki * Antoni Lenkiewicz, Kazimierz Pułaski (1745-1779). Dla uczczenia bohatera Polski i USA w 225. rocznicę śmierci (w październiku 1779 r.) oraz w 260. rocznicę urodzin (w marcu 1745 r.), Wrocław 2004, s. 147. Zastanawiałem się czy w tym „Regale z książkami" prezentować piąte już wydanie tej opowieści biograficznej o Kazimierzu Pułaskim, które ukazało się w roku 2004. Uzasadniam więc ten wybór rocznicowym wydarzeniem bowiem właśnie w tym roku mija 240 rocznica Konfederacji Barskiej. Bez wątpienia jest to książka potrzebna i najważniejsze w niej jest to, że życie jej bohatera oplecione zostało interesującą faktografią. Jest tego nadmiar w 46 szkicach będących tytułowymi częściami książki takimi jak: Bezkrólewie, Akt Konfederacji w Barze, Konfederacki pułkownik, Okopy św. Trójcy, Komendant na Jasnej Górze, Chrzest bojowy w Ameryce i ranga generała, Dowódca amerykańskiej kawalerii i inne, składające się na obraz bogatego życia K. Pułaskiego. Wiem, że w Warce jest (skromny, jedyny zresztą w Polsce) pomnik K. Pułaskiego, ale wiem też, że w Waszyngtonie sławi go wielki ekspresywny monument. Może ten przykład z Ameryki stanie się przesłanką do tego, że w kraju nad Wisłą np. w Warszawie, będziemy mieli kolejny monumentalny pomnik K. Pułaskiego. Czas by pomyślała o tym Pani Prezydent Warszawy! Nie ma też w stolicy Placu Konfederacji Barskiej, a i oto należy zadbać! Powróćmy jednak do książki, którą naprawdę warto przeczytać. Jej treść pozwala zbliżyć się czytelnikowi do postaci tytułowego bohatera. Wartki tok narracji zmusza nas do tego abyśmy na przystanku myślowym poszli tropem życia K. Pułaskiego, by poznać wszelkie odmiany jego losu. Opisani w książce ludzie i ich sprawy jawią się w szerokim kontekście dziejów Rzeczypospolitej z czasów Konfederacji Barskiej i późniejszych jej powikłań politycznych, a autor książki posiadł wyborną zdolność koncentracji na tych wydarzeniach, których nam historia nie poskąpiła. Otrzymaliśmy więc książkę interesującą, której autor rzetelnie wykonał swoje zadanie sprawiając, że po jej przeczytaniu stajemy się bogatsi o wiadomości dotyczące K. Pułaskiego, a za jego przyczyną pełniej jawi się nam obraz historycznych powikłań, które dotknęły Polskę owych czasów. Niech ta lakoniczna konstatacja stanowi zachętę dla czytelnika by sięgnął po tę ze wszech miar interesującą książkę. Zapewniam, naprawdę warto! * [Wanda Pelc, Genowefa Sadecka], Zapiski sybirskie Wandy Pelc i Genowefy Sadeckiej, Rzeszów 2007, s. 140. Wiara w Boga, oddanie się Jego Opatrzności oraz szczere, głębokie modlitwy niejednokrotnie stanowiły ulgę strwożonym przez los ludziom, do których zaliczyć też należy ofiary zesłań w głąb Związku Radzieckiego w okresie drugiej wojny światowej. Te osoby nauczyły się pokonywać pojawienie się zesłańczej niedoli i bez względu na okoliczności właściwie wypełniały swoje rodzinne obowiązki. Tak wiele miały też tolerancji, by znosić zniewagi i obrazy ze strony innych i na zadawany przez nich ból. Bywały przecież tam na syberyjskim zesłaniu takie sytuacje, w których człowiek zapominał nieraz twarze swoich bliskich, pamięć o Bogu pozostawała jednak wieczna i świeża, odnawiana częstokroć modlitwami i głęboką wiarą, że minie zły zesłańczy czas. Część publikacji stanowią zdjęcia, zapiski z pamiętników i dokumenty, które by przetrwać po dziś dzień, musiały być szczelnie przechowywane, nawet w najskrytszych zakamarkach. Forma upamiętnienia zesłania właśnie w ten sposób jest niezwykle ważna i daje możliwość „wejścia" głębiej w autentyczność sybirackiego losu. Ukazana jest w nich tęsknota, wiara w przetrwanie i powrót do ojczyzny, do domu, który choć już dawno zdewastowany to jednak rodzimy, przywołujący na myśl wiele wspomnień, chwil szczęścia i smutku, lecz przede wszystkim czasu spędzonego w gronie bliskich. Uzupełnienie wspomnień z czasu zsyłki stanowią wiersze, ukazujące głęboką i szczerą wiarę w Najwyższego oraz siłę woli, by przetrwać. Wiersze współtowarzyszy z zesłania, autorów nieznanych, po utwory Marii Konopnickiej czy Adama Mickiewicza, wprowadzają w nastrój zadumy i refleksji. Prezentowane tu Zapiski sybirskie stanowią wspaniały opis takich właśnie chwil przepełnionych, głodem, ciężkimi chorobami oraz śmiercią na zesłaniu, tragedią, która wszechobecnie doświadczała człowieka. W książce możemy znaleźć historie, które niełatwo wyrzucić z pamięci, zapamiętane i opisane przez Wandę Pelc we wspomnieniach pt. Z Towarni przez Omsk do Rzeszowa oraz Genowefę Sadecką, z domu Pieczonka w relacji zatytułowanej Dzieciństwo na katordze. Wspomnienia poprzedza tekst Izabeli Mikuły zatytułowany Zapiski z wędrówki „do straszliwych jurt" podkreślający fakt, że właśnie tego rodzaju relacje sybiraków stanowią ważne i niezbędne uzupełnienie do poznania naszych losów na Wschodzie. W jego opisach rzetelność i prostota w obrazowaniu jest znaczącą wartością. „W tych Zapiskach nie ma zmyślenia. – podkreśla I. Mikuła. Autorki starają się być wierne faktom. Zapisały to, co ich pamięć i relacje najbliższych pozwoliły zachować. Idąc za śladem tego zapisu, możemy wejść w ogrom cierpień Polaków tamtego pokolenia i podziwiać ich wolę życia i hart ducha." Książka napisana w sposób przejrzysty, podzielona jest na dwie części: pierwsza opisująca losy Wandy Pelc, druga jest zajmującą relacją Genowefy Sadeckiej. Jak wcześniej wspomniałam bardzo istotnym dodatkiem do treści zapisków są zdjęcia, pisma urzędowe, listy, autentyczne strony z zesłańczych pamiętników. Część pierwsza przedstawia okres sprzed czasu zsyłki i początki tragedii z nią związanej. Tragedii nie tylko ludzi, ale i zwierząt przywiązanych do swoich opiekunów. W opisach można znaleźć relacje z katorżniczej pracy, chorób jakie trapiły zesłanych żyjących w bardzo trudnych warunkach oraz nieludzkie traktowanie przez komendantów. Druga część wspomnień autorstwa Genowefy Sadeckiej stanowi wspaniały opis szczęścia dziecinnych lat oraz kontrastujący z nimi pobyt na zesłaniu. Pojawia się w nich wiele wątków opisujących sferę współżycia między ludźmi, w warunkach kiedy codziennością była trudna aura zła. Dotykają one wiele spraw jakie niosło tamtejsze życie i odnajdywania samego siebie oraz dokonywania nie łatwych przecież wyborów. Wywołują one różnorodne refleksje, zmuszające czytelnika do pamięciowych powrotów w czasy gułagu. Ujmujące są opisy jak bezwzględnie eliminowano język polski, nawet pod postacią pieśni modlitewnych, nie wspominając już o literaturze. Jednak mimo tych srogich zakazów nie pozwolono ulecieć w zapomnienie historii, językowi czy kulturze polskiej. To matki uczyły swe dzieci o Bogu i Polsce. Jak pisze autorka, nad tymi osobami „czuwała Opatrzność" i dzięki wielkiej wierze, wysiłkom i trudom na sybirskim szlaku, ostatecznie powrócili do kraju, gdzie dla wielu z nich także nie było łatwo żyć z piętnem syberyjskiego zesłańca. Wiele w tej relacji obrazów z zakamarków ludzkich postaw, jasnych i mrocznych. Ukazują też one propagandowe działanie, stosowane względem polskich dzieci przez sowiecki system edukacji, na szczęście nie skuteczny wobec matczynej troski o ich patriotyzm i wiarę w Opatrzność. Wartością tych opisów jest szczerość i pokazanie tego co zdaniem autorki było najbardziej własne. Z nich poznajemy rzeczywistość zesłańczą, marzenia i tęsknoty do wolności. Tak więc różnorodność materii faktograficznnej to zasadnicza zaleta tych zapisków. Autorka wplata je w nurt swego zesłańczego życia i ukazuje szczęście oraz uczucia jakie towarzyszyły jej powrotowi do Polski. Bo faktycznie było to wydarzenie szczególne. Dla interesujących się tematyką sybirackich losów książka to bardzo ciekawa i godna polecenia. Podziękować należy Jadwidze Romańczyk, siostrze Wandy Pelc bowiem to dzięki jej staraniom publikacja została przygotowana do druku. Należy też mieć nadzieję, że książka ta zachęci sybiraków do spisywania wspomnień. Nie wyczerpawszy wątpliwości, że tak będzie, do rozważenia pozostaje kwestia ich adresata. Bez wątpienia stanowią one ważne źródło historyczne, a po drugie ukazują czas miniony znaczony zesłaniami na Sybir w okresie drugiej wojny światowej oraz w pierwszych latach po jej zakończeniu. Z całą pewnością książka znajdzie należne jej miejsce wśród zesłańczych wspomnień. W żadnym wypadku nie idzie tu też o tworzenie martyrologicznych obrazów, lecz przeciwnie chodzi o pokazanie, że potrafiliśmy przetrwać trudny syberyjski los, by wrócić do Polski! Warto na koniec wspomnieć o starannym wydaniu książki opatrzonej interesującym wstępem.Wygląda ona skromnie acz estetycznie, tekst dobrze zredagowany, materiał podzielony na części odnoszące się bezpośrednio do zdarzeń. Ponadto jej walory dokumentacyjne jawią się w postaci zdjęć oraz osobistych zapisków. Prosta, wszak dająca wiele do namysłu okładka, utrzymana w ciemnej tonacji, nie rozprasza, lecz kieruje uwagę ku chwilom, które dzięki tego typu publikacjom nie odejdą w zapomnienie. Anna Lachowicz-Tomczyk	<urn:uuid:f7fb73f8-1a3a-4368-ab88-4a164ef92a25>	finepdfs	1.451172	CC-MAIN-2019-09	http://zeslaniec.pl/34/Regal_z_ksiazkami.pdf	2019-02-19T04:17:53Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247489343.24/warc/CC-MAIN-20190219041222-20190219063222-00199.warc.gz	470,287,141	0.999892	0.999924	0.999924	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2387, 5992, 9196, 12133, 15287, 18638, 18662 ]	2	1
POLITYKA OCHRONY DZIECI ZESPÓŁ KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO NR 8 W GDAŃSKU POLITYKA OCHRONY DZIECI W ZESPOLE KSZTAŁCENIA PODSTAWOWEGO I GIMNAZJALNEGO NR 8 W GDAŃSKU Preambuła We wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez pracowników szkoły, sprawą nadrzędną jest dobro dziecka i jak najlepsze zabezpieczenie jego interesów. Pracownicy szkoły traktują dzieci godnie, z szacunkiem i wrażliwością. Dziecko musi mieć przekonanie, że otoczone jest dobrą opieką i wsparciem dorosłych, którzy troszczą się o nie i nie wyrządzą mu krzywdy. Pracownicy szkoły działają zgodnie z posiadanymi kompetencjami oraz obowiązującym prawem i przepisami wewnętrznymi placówki. Podstawy prawne 1. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. 2. Konwencja o prawach dziecka, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. 3. Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty. 4. Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela. 5. Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. 6. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.. 7. Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie. 8. Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. 9. Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. 10. Ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. 11. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. 12. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny. 13. Uchwała nr 130/2014 Rady Ministrów z dnia 8 lipca 2014 r. w sprawie przyjęcia Rządowego programu na lata 2014–2016 „Bezpieczna i przyjazna szkoła". 14. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskiej Karty"oraz wzorów formularzy „NiebieskaKarta". 15. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 kwietnia 2013 r. w sprawie zasad udzielania i organizacji pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach. 16. Zarządzenie Nr 197/15 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 18 lutego 2015 r. w sprawie przyjęcia „Procedury interwencji w sytuacji krzywdzenia dziecka". Rozdział I Objaśnienie terminów § 1 1. Polityka Ochrony Dzieci (zwana także w dalszej części "Polityką Wewnętrzną Placówki" lub "Polityką") jest dokumentem regulującym kwestie ochrony dzieci przed krzywdzeniem. 2. Pracownikiem szkoły jest osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę oraz na podstawie mianowania. 3. Dzieckiem jest każda osoba do ukończenia 18 roku życia. 4. Opiekunem dziecka jest osoba uprawniona do reprezentacji dziecka, w szczególności jego przedstawiciel ustawowy (rodzic/opiekun prawny) lub inna osoba uprawniona do reprezentacji na podstawie przepisów szczególnych lub orzeczenia sądu (w tym: rodzina zastępcza). 5. Zgoda opiekuna dziecka oznacza zgodę co najmniej jednego z opiekunów dziecka. Jednak gdy brak porozumienia między opiekunami dziecka należy poinformować ich o konieczności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd rodzinno – opiekuńczy. 6. Krzywdzeniem dziecka jest każde zamierzone lub niezamierzone działanie oraz zaniechanie działań ze strony rodzica/opiekuna prawnego lub pracownika szkoły, które ujemnie wpływa na rozwój fizyczny lub psychiczny dziecka. 7. Przemoc fizyczna – wszelkiego rodzaju działanie wobec dziecka, które powoduje urazy na jego ciele, np. bicie, szarpanie, popychanie itp. 8. Przemoc emocjonalna – jej celem jest naruszenie godności osobistej, ukierunkowana jest na wyrządzanie szkody psychicznej poprzez wyzywanie, warunkowanie miłości, emocjonalne odrzucenie, zastraszanie, nieszanowanie potrzeb, nadmierne wymagania w stosunku do wieku i możliwości psychofizycznych dziecka itp. 9. Wykorzystywanie seksualne – obejmuje każde zachowanie osoby, które prowadzi do seksualnego zaspokojenia kosztem dziecka, np.: uwodzenie, ekshibicjonizm lub świadome czynienie dziecka świadkiem aktów płciowych, zmuszanie do oglądania pornografii, dotykanie miejsc intymnych dziecka lub zachęcanie dziecka do dotykania sprawcy, a także różne formy stosunku seksualnego. 10. Zaniedbanie – brak zaspokojenia podstawowych potrzeb dziecka, zarówno fizycznych (np. właściwe odżywianie, ubranie, ochrona zdrowia, edukacja), jak i psychicznych (poczucie bezpieczeństwa, doświadczenie miłości, troski itp.). 11. Osoba odpowiedzialna za Internet – wyznaczony przez dyrektora instytucji pracownik sprawujący nadzór nad korzystaniem z Internetu na terenie instytucji przez dzieci oraz za bezpieczeństwo dzieci w Internecie. 12. Osoba odpowiedzialna za Politykę Ochrony Dzieci – wyznaczony przez dyrektora instytucji pracownik sprawujący nadzór nad realizacją Polityki Ochrony Dzieci w placówce. 13. Daną osobową dziecka jest każda informacja umożliwiająca identyfikację dziecka. 14. Zespół interwencyjny jest to grupa ludzi zajmująca się rozwiązaniem problemu związanego z sytuacją krzywdzenia dziecka. Skład osób uczestniczących w pracy danego zespołu uzależniony jest w szczególności od rodzaju problemu. 15. Cyberprzemoc - przemoc z użyciem mediów elektronicznych, przede wszystkim Internetu i telefonów komórkowych. 16. Procedura „Niebieskie Karty" obejmuje ogół czynności podejmowanych i realizowanych w związku z podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie. 17. Etyka zawodowa – zbiór norm moralnych określających postępowanie danego zawodu. 18. Osobiste granice – sfery bliskości fizycznej i psychicznej człowieka. W sytuacji, gdy ktoś przekracza nasze granice czujemy się źle, krępuje nas to i drażni. Rozdział II Procedury postępowania w przypadku krzywdzenia dziecka przez opiekuna § 2 1. W przypadku podejrzenia lub uzyskania informacji o krzywdzeniu dziecka przez jego opiekuna, pracownik szkoły jest zobowiązany powiadomić o tym dyrektora szkoły oraz pedagoga szkolnego, odpowiedzialnego za Politykę Ochrony Dzieci. 2. Osoba zgłaszająca podejrzenie krzywdzenia dziecka zobowiązana jest sporządzić notatkę ze zdarzenia, której wzór stanowi załącznik nr 1 do niniejszej Polityki. 3. Pedagog szkolny niezwłocznie prowadzi działania wyjaśniające - rozmawia z dzieckiem, ewentualnymi świadkami zdarzenia, wychowawcą oraz innymi pracownikami szkoły, mającymi wiedzę o krzywdzeniu dziecka lub o dziecku. Z rozmów sporządzona zostaje notatka służbowa. 4. Dyrektor szkoły zwołuje posiedzenie zespołu interwencyjnego, w skład którego wchodzi pedagog szkolny, wychowawca oraz inni pracownicy szkoły, mającymi wiedzę o krzywdzeniu dziecka lub o dziecku. Celem spotkania jest dokonanie oceny stopnia zagrożenia bezpieczeństwa dziecka oraz ewentualne podjęcie wobec niego działań ochronnych. 5. W spotkaniu zespołu interwencyjnego mogą także uczestniczyć na wniosek dyrektora szkoły lub pedagoga szkolnego: przedstawiciel poradni psychologiczno – pedagogicznej, pracownik MOPR, kurator sądowy, funkcjonariusz policji oraz inny specjalista. 6. Osoby biorące udział w spotkaniu zespołu interwencyjnego są obowiązane do nieujawniania spraw poruszanych na spotkaniu, które mogą naruszać dobra osobiste dziecka , jego rodziców, pracowników szkoły, a także innych osób uczestniczących w spotkaniu. 1. Jeżeli w ocenie zespołu interwencyjnego: a) informacja o krzywdzeniu dziecka nie ma znamion przestępstwa, b) nie występuje zagrożenie zdrowia i życia dziecka, c) w rodzinie dziecka są odpowiednie zasoby chroniące jego interesy, wówczas dyrektor szkoły / pedagog szkolny wzywa do szkoły opiekuna dziecka i informuje go o zaistniałej sytuacji. 2. Głównym celem spotkania jest podjęcie współpracy z opiekunem dziecka na rzecz poprawy sytuacji dziecka i rodziny. 3. Pedagog szkolny przedstawia opiekunowi plan pomocy dziecku i rodzinie oraz zobowiązuje go do współpracy przy jego realizacji. 4. Opiekun dziecka zostaje poinformowany, że w przypadku odmowy współpracy ze szkołą oraz w sytuacji pojawienia się kolejnych podejrzeń krzywdzenia dziecka, wszczęta zostanie procedura "Niebieskiej Karty", jak również możliwe jest równoległe powiadomienie sądu lub prokuratury. 5. Z rozmowy z opiekunem dziecka sporządzona zostaje notatka służbowa, zawierająca opis sytuacji, przedstawione fakty, wnioski i postanowienia końcowe. 6. Pedagog, wychowawca, nauczyciele oraz inni pracownicy szkoły na bieżąco monitorują sytuację dziecka. 7. Jeżeli opiekun dziecka odmawia współpracy i w dalszym ciągu zachodzi podejrzenie krzywdzenia dziecka wówczas szkoła podejmuje działania interwencyjne, zgodnie z § 3 pkt. 4. 8. Dalszy tok postępowania leży w kompetencjach instytucji, które zostały powiadomione o podejrzeniu krzywdzenia dziecka. 9. Z przebiegu interwencji, pedagog szkolny sporządza kartę interwencji, której wzór stanowi załącznik nr 2 do niniejszej Polityki. § 4 1. Jeżeli w ocenie zespołu interwencyjnego: a) istnieje podejrzenie popełnienia przestępstwa wobec dziecka, b) zdrowie i życia dziecka może być zagrożone, wówczas dyrektor szkoły / pedagog szkolny wszczyna procedurę "Niebieskiej Karty" oraz zawiadamia sąd i prokuraturę. 2. Dalszy tok postępowania leży w kompetencjach instytucji, które zostały powiadomione o sytuacji dziecka. 3. Dyrektor / pedagog wzywa do szkoły opiekuna dziecka i informuje go o zaistniałej sytuacji oraz podjętych przez szkołę działaniach interwencyjnych. 4. Pedagog szkolny przedstawia opiekunowi plan pomocy dziecku i rodzinie oraz zobowiązuje go do współpracy przy jego realizacji. 5. Z rozmowy z opiekunem dziecka sporządzona zostaje notatka służbowa, zawierająca opis sytuacji, przedstawione fakty, wnioski i postanowienia końcowe. 6. Pedagog, wychowawca, nauczyciele oraz inni pracownicy szkoły na bieżąco monitorują sytuację dziecka. 7. Z przebiegu interwencji sporządza się kartę interwencji, której wzór stanowi załącznik nr 2 do niniejszej Polityki. § 5 1. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia zdrowia i życia dziecka dyrektor szkoły wzywa policję i pogotowie ratunkowe. 2. W razie konieczności dziecku udzielona zostaje pierwsza pomoc. 3. Dyrektor szkoły postępuje zgodnie z zaleceniem służb. 4. Z przebiegu interwencji sporządza się kartę interwencji, której wzór stanowi załącznik nr 2 do niniejszej Polityki. § 6 1. Takie same zasady postępowania stosuje się w przypadku, gdy podejrzenie krzywdzenia dziecka przez opiekuna zgłasza osoba spoza placówki. Rozdział III Procedura postępowania w przypadku krzywdzenia dziecka przez personel placówki § 7 1. W przypadku podejrzenia lub uzyskania informacji o krzywdzeniu dziecka przez personel placówki, pracownik szkoły zobowiązany jest niezwłocznie powiadomić o tym fakcie dyrektora szkoły i pedagoga szkolnego oraz sporządzić notatkę służbową, zawierającą opis zdarzenia. 2. Dyrektor szkoły w obecności pedagoga szkolnego rozmawia z dzieckiem, ewentualnymi świadkami zdarzenia oraz innymi pracownikami szkoły, mającymi wiedzę o krzywdzeniu dziecka. Z rozmów sporządzona zostaje notatka służbowa. 3. Dyrektor przeprowadza rozmowę z pracownikiem szkoły, podejrzanym o krzywdzenie dziecka. 4. Dyrektor szkoły podejmuje decyzję o ewentualnym pociągnięciu pracownika szkoły do odpowiedzialności , zgodnie z przepisami prawa oświatowego, kodeksu pracy lub kodeksu karnego. § 8 1. Takie same zasady postępowania stosuje się w przypadku, gdy podejrzenie krzywdzenia dziecka przez pracownika szkoły zgłasza osoba spoza placówki. Rozdział IV Procedura postępowania w przypadku krzywdzenia dziecka przez inne dziecko § 9 1. W przypadku krzywdzenia dziecka przez inne dziecko postępujemy zgodnie z wewnątrzszkolną procedurą postępowania w przypadku agresji uczniów. Rozdział V Zasady rekrutacji i monitorowania personelu § 10 1. W czasie rozmowy kwalifikacyjnej dyrektor szkoły dokonuje wstępnej oceny przygotowania kandydatów do pracy z dziećmi, m.in. poprzez ocenę referencji z dotychczasowych miejsc pracy. 2. Nauczyciel przed nawiązaniem stosunku pracy jest zobowiązany przedstawić dyrektorowi szkoły zaświadczenie o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego. 3. Nauczyciele, którzy zostali zatrudnieni przed dniem wejścia w życie powyższego obowiązku składają pisemne oświadczenie o niekaralności za przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności oraz przestępstwa z użyciem przemocy na szkodę małoletniego lub o toczących się postępowaniach karnych lub dyscyplinarnych w tym zakresie. 4. Pracownicy niepedagogiczni szkoły oraz wszystkie pozostałe osoby mające potencjalny kontakt z dzieckiem na terenie szkoły (wolontariusze, tutorzy, praktykanci, specjaliści z zewnątrz, osoby prowadzące zajęcia pozalekcyjne, pracownicy ekip remontowych, itd.) są zobowiązane do złożenia oświadczeń o niekaralności w powyższym zakresie. 5. Wzór oświadczenia o niekaralności stanowi załącznik nr 3 do niniejszej Polityki. Rozdział VI Zasady dostępu dzieci do Internetu oraz ochrony dzieci przed szkodliwymi treściami § 11 1. Szkoła zapewniając uczniom dostęp do Internetu, zobowiązana jest podejmować działania zabezpieczające dzieci przed dostępem do treści, które mogą stanowić zagrożenie dla ich prawidłowego rozwoju, w szczególności zainstalować i aktualizować oprogramowanie zabezpieczające. 2. Na terenie szkoły dostęp dziecka do Internetu możliwy jest wyłącznie pod nadzorem nauczyciela. 3. W czasie prowadzenia zajęć z wykorzystaniem zasobów Internetu nauczyciel zobowiązany jest czuwać nad bezpieczeństwem korzystania z Sieci przez uczniów. 4. Nauczyciele prowadzący zajęcia komputerowe oraz lekcje informatyki na początku roku szkolnego zapoznają uczniów z regulaminem pracowni informatycznej oraz zasadami bezpiecznego korzystania z Internetu. 5. W czasie korzystania z komputerów w szkole dzieci używają kont przewidzianych dla uczniów. § 12 1. Dyrektor szkoły wyznacza osobę sprawującą nadzór nad korzystaniem z Internetu przez dzieci oraz za bezpieczeństwo uczniów w Internecie. 2. Osoba odpowiedzialna za Internet w szkole zapewnia, by na wszystkich komputerach z dostępem do Internetu, używanych przez dzieci, było zainstalowane i aktualizowane: a) oprogramowanie filtrujące treści internetowe, b) oprogramowanie antywirusowe, c) oprogramowanie antyspamowe, d) firewall. 3. Wymienione w pkt. 2 niniejszego paragrafu oprogramowania jest aktualizowane automatycznie. 4. Osoba odpowiedzialna za Internet przynajmniej raz na trzy miesiące sprawdza, czy na komputerach z dostępem do Internetu nie znajdują się niebezpieczne treści. § 13 1. Szkoła posiada procedurę reagowania na ujawnienie cyberprzemocy. 2. W statucie szkoły zostały określone zasady korzystania przez uczniów z telefonów komórkowych oraz innych urządzeń elektronicznych. Rozdział VII Zasady ochrony danych osobowych dziecka § 14 1. Dane osobowe dziecka podlegają ochronie na zasadach określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. 2. Pracownik szkoły ma obowiązek zachowania w tajemnicy danych osobowych, które przetwarza oraz zachowania w tajemnicy sposobów zabezpieczenia danych osobowych przed nieuprawnionym dostępem. 3. Dane osobowe dziecka są udostępniane wyłącznie osobom i podmiotom uprawnionym na podstawie odrębnych przepisów. 4. Pracownik szkoły jest uprawniony do przetwarzania danych osobowych dziecka i udostępniania tych danych w ramach procedury "Niebieskiej Karty". 5. Pracownik szkoły może wykorzystać informacje o dziecku w celach szkoleniowych lub edukacyjnych wyłącznie z zachowaniem anonimowości dziecka oraz w sposób uniemożliwiający identyfikację dziecka. 1. Pracownik szkoły nie udostępnia przedstawicielom mediów informacji o dziecku ani jego opiekunach. 2. Pracownik szkoły nie kontaktuje przedstawicieli mediów z dziećmi ani jego opiekunami. 3. Pracownik szkoły nie wypowiada się w kontakcie z przedstawicielami mediów o sprawie dziecka lub jego opiekuna. Zakaz ten dotyczy także sytuacji, gdy pracownik szkoły jest przeświadczony, iż jego wypowiedź nie jest w żaden sposób utrwalana. 4. Osobą odpowiedzialną za kontakt z mediami jest dyrektor szkoły. 5. Dyrektor szkoły, w wyjątkowych i uzasadnionych sytuacjach, może wypowiedzieć się w kontakcie z przedstawicielami mediów o sprawie dziecka lub jego opiekuna, wyłącznie po uzyskaniu pisemnej zgody opiekunów dziecka. Rozdział VIII Zasady ochrony wizerunku dziecka § 16 1. Szkoła, uznając prawo dziecka do prywatności i ochrony dóbr osobistych zapewnia mu ochronę wizerunku. 2. Pracownikowi szkoły nie wolno utrwalać i publikować wizerunku dziecka bez zgody jego opiekuna. 3. Opiekun dziecka wyraża pisemną zgodę na utrwalanie i publikowanie wizerunku dziecka podczas pierwszego zebrania z wychowawcą klasy. 4. Pracownikowi szkoły nie wolno umożliwiać przedstawicielom mediów utrwalania wizerunku dziecka (filmowania, fotografowania) na terenie placówki bez pisemnej zgody opiekuna. 5. Jeżeli wizerunek dziecka stanowi jedynie szczegół całości takiej jak zgromadzenie, krajobraz, publiczna impreza, zgoda opiekunów na utrwalanie wizerunku dziecka nie jest wymagana. 6. W przypadku wycofania zgody na publikowanie wizerunku, należy niezwłocznie usunąć wizerunek dziecka ze wskazanego miejsca. 7. Pracownik szkoły zobowiązany jest do sprawowania nadzoru nad dzieckiem podczas wykonywania mu zdjęć lub filmowania przez inne osoby, np. fotografa. 8. Wszelkie podejrzenia i problemy dotyczące nieodpowiednich wizerunków dzieci należy zgłaszać i rejestrować podobnie jak inne niepokojące sygnały dotyczące zagrożenia bezpieczeństwa dzieci. Rozdział IX Zasady bezpiecznych relacji pracowników szkoły z dziećmi § 17 1. Relacja pracownika z uczniem powinna być oparta na naturalnych granicach osobistych i zawodowych: dorosły – dziecko, nauczyciel – uczeń. Niedopuszczalne jest zacieranie tych granic. 2. We wszystkich działaniach podejmowanych wobec dzieci pracownicy szkoły kierują się kodeksem etyki zawodowej. 3. Pracownikowi szkoły nie wolno kontaktować się z dzieckiem telefonicznie, za pomocą poczty elektronicznej, na portalach społecznościowych, itd., w sprawach innych, niż związanych ze szkołą. 4. Niedopuszczalne jest stosowanie przez pracownika wobec dziecka przemocy w jakiejkolwiek formie. 5. Zabronione są wszelkie zachowania agresywne wobec dziecka: fizyczne (szarpanie, bicie, popychanie, itd.), słowne (krzyczenie, wyzywanie, wyśmiewanie, itd.), emocjonalne (krytykowanie, zastraszanie, oskarżanie, itd.). 6. W sytuacji, kiedy bezpieczeństwo dziecka jest zagrożone (np. nagłe wtargniecie na jezdnię, próba ucieczki, bójka, autoagresja itp.) dopuszcza się bezpieczne przytrzymanie dziecka, chwycenie, rozdzielenie, zatrzymanie itp. 7. Każde dziecko ma prawo do poszanowania swojej intymności, tak w sensie fizycznym jak i psychicznym. 8. Niedopuszczalne jest naruszanie przez pracownika szkoły osobistych granic dziecka. 9. Pracownikowi szkoły nie wolno rozpowszechniać negatywnych informacji o dziecku ani ujawniać powierzonych mu w zaufaniu tajemnic. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy zagrożone jest jego bezpieczeństwo. Wówczas należy poinformować dziecko, że dla jego dobra nie możemy dochować tajemnicy. 10. Dziecko nie może podlegać bezprawnej ingerencji w sferę jego życia prywatnego, rodzinnego lub domowego. Rozdział X Monitoring stosowania Polityki § 18 1. Polityka Wewnętrzna Placówki dotyczy wszystkich pracowników szkoły oraz wszystkich pozostałych osób mających potencjalny kontakt z dzieckiem na terenie szkoły. 2. Wszystkie osoby, o których mowa w pkt. 1 podpisują oświadczenie o zapoznaniu się z Polityką Wewnętrzną Placówki. Wzór oświadczenia stanowi załącznik nr 4 do niniejszego dokumentu. 3. Dyrektor placówki wyznacza pedagogów szkolnych jako osoby odpowiedzialne za Politykę odpowiednio w szkole podstawowej i gimnazjum. 4. Pedagodzy szkolni są odpowiedzialni za monitorowanie realizacji Polityki, za reagowanie na sygnały naruszenia Polityki oraz za proponowanie zmian w Polityce. 5. Monitorowanie stosowania Polityki odbywać się będzie poprzez obserwacje, rozmowy, wywiady, analizę dokumentacji, ankiety i kwestionariusze. 6. Wszystkie osoby, których dotyczy Polityka Wewnętrzna Placówki mają prawo proponować zmiany w Polityce oraz wskazywać jej naruszenia. 7. Pedagodzy szkolni w oparciu o zastosowane przez siebie metody i narzędzia sporządzają raport z monitoringu Polityki oraz wprowadzają ewentualne modyfikacje do dokumentu, który następnie przekazują dyrektorowi szkoły. 8. Raport z monitoringu wraz z ewentualnymi zmianami zostaje przedstawiony na posiedzeniach rady pedagogicznej podsumowujących pracę szkoły za okres I oraz II semestru. 9. W przypadku modyfikacji dokumentu dyrektor szkoły ogłasza nowe brzmienie Polityki Wewnętrznej Placówki. Rozdział X Przepisy końcowe § 19 1. Wszyscy pracownicy szkoły oraz inne osoby, które w związku z wykonywaniem obowiązków służbowych podjęły informację o krzywdzeniu dziecka lub informacje z tym związane, są zobowiązane do zachowania tajemnicy, wyłączając informacje przekazywane odpowiednim instytucjom w ramach działań interwencyjnych. 2. Integralną częścią Polityki jest "Procedura interwencji w sytuacji krzywdzenia dziecka", przyjęta na mocy Zarządzenia Nr 197/15 Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 18 lutego 2015 r. oraz wewnąrzszkolne regulaminy i procedury dotyczące bezpieczeństwa uczniów. 3. Polityka Ochrony Dzieci wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. 4. Ogłoszenie Polityki następuje na posiedzeniu rady pedagogicznej, poprzez umieszczenie jej w miejscu dostępnym dla pracowników pedagogicznych i niepedagogicznych lub poprzez przesłanie jej tekstu drogą elektroniczną. Polityka Ochrony Dzieci Gdańsk, .................................. NOTATKA ZE ZDARZENIA Imię i nazwisko dziecka, klasa ............................................................................................................. Opis sytuacji, zdarzenia: ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................ Czytelny podpis pracownika .............................................. Polityka Ochrony Dzieci KARTA INTERWENCJI 1. Imię i nazwisko dziecka, klasa ....................................................................................................... 2. Przyczyna interwencji( forma krzywdzenia) ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ 3. Osoba zawiadamiająca o podejrzeniu krzywdzenia ................................................................................................................................................................ 4. Opis działań podjętych przez pedagoga, wychowawcę. Data........................................... Działanie ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ 5. Spotkania z opiekunami dziecka. Data............................................ Działanie ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ 6. Forma podjętej interwencji: a) zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa b) wniosek o wgląd w sytuacje dziecka c) inny rodzaj interwencji Jaki?........................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................................... ......... 7. Dane dotyczące interwencji ( nazwa organu, do którego zgłoszono interwencję) ............................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ............................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................ ...................................................................................................................................................... ......... Data interwencji ............................................... 8. Wyniki interwencji: działania organów wymiaru sprawiedliwości, jeśli szkoła je uzyskała, działania placówki, działania rodziców. Data............................................. Działanie ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................ Czyteny podpis osoby sporządzającej kartę ..................................................................... Polityka Ochrony Dzieci OŚWIADCZENIE O NIEKARALNOŚCI Ja niżej podpisana/y ..................................................................................................................... (imię i nazwisko) zamieszkała/y .............................................................................................................................. ( adres zamieszkania) legitymująca/y się dowodem osobistym ..................................................................................... wydanym przez .......................................................................................................................... Oświadczam że nie byłam/em skazana/y za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności i przestępstwa z użyciem przemocy na szkodę małoletniego i nie toczy się przeciwko mnie żadne postępowanie karne ani dyscyplinarne w tym zakresie. ................................................................ ......................................... (miejscowość, data) (czytelny podpis) Polityka Ochrony Dzieci OŚWIADCZENIE O ZAPOZNANIU SIĘ Z POLITYKĄ WEWNĘTRZNĄ PLACÓWKI Ja niżej podpisana/y .................................................................................................. (imię i nazwisko) oświadczam że, zapoznałam/em się z Polityką Wewnętrzną Placówki ................................................................ ......................................... (miejscowość, data) (czytelny podpis)	<urn:uuid:d6c73b31-4a81-41ee-8d26-5b32ba4f2ce8>	finepdfs	2.980469	CC-MAIN-2018-43	http://sp89.pl/pobierz/polityka-ochrony-dzieci/	2018-10-22T22:38:11Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583515555.58/warc/CC-MAIN-20181022222133-20181023003633-00076.warc.gz	344,966,639	0.999589	0.999511	0.999511	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 87, 2190, 5536, 7124, 9728, 11262, 13501, 15348, 17286, 20448, 21330, 27068, 32096, 36995, 38123, 38657 ]	2	1
REGAŁ Z KSIĄŻKAMI • Stanisław Kalisz, Syberyjski trans, Wydawnictwo Nowy Świat, Warszawa 2015, s. 532. Książka Stanisława Kalisza zapoznaje czytelnika z Syberią – największą obszarowo krainą największego państwa na świecie. Jest to dokumentalna opowieść, w której autor podąża śladami carskich zesłańców, stalinowskich więźniów, jeńców drugiej wojny światowej, a nawet pozostałych tam Polaków po masowych wywożkach z lat 1940-1941, którzy z różnych powodów nie wrócili po zakończeniu wojny do kraju. Spotyka też potomków dobrowolnych przesiedleńców zarówno z czasów carskich, jak i okresu stalinowskiego. Dociera do rodaków, których tysiące mieszka jeszcze na terenach dawnego ZSRR. Autor tego fascynującego zbioru reportaży jest dziennikarzem i filmowcem, który – jak sam powiada – „zjeżdżał Rosję wzdłuż i wszerz, ale z każdą następną wyprawą mnożyły się dziesiątki kolejnych pytań, bo ziemia tamta jest tak rozległa, że nie ma na świecie człowieka, który zdolałby całą ją poznać. Na samą Syberię, która jest trzydziestu razy większa od Polski, życia nie starczy i nikt nie może się chępić tym, że zdolał całą ją poznać”. Ma wobec niej wielką pokorę, szacunek, a ponieważ i historia przebiegała tam powikłanymi traktami, tym więcej mnoży się wątków, których ogarnąć jednemu człowiekowi nie sposób. Książka ta jest zatem ciekawym reporterskim opisem autorskiego, osobistego „syberyjskiego uzależnienia”. Stanisław Kalisz podąża śladami historii, spotyka Rosjan, którzy dobrze wiedzą, co zawdzięczają całej plejadzie polskich podróżników, naukowców, pionierów. Otaczają ich szacunkiem, opiekują się mogiłami, ich imieniem nazwali pasma górskie, miasta, statki, ulice. Warto tu dodać, że do najbardziej popularnych należą: Aleksander Piotr Czekanowski, Jan Czerski, Benedykt Dybowski, Wiktor Godlewski, Bronisław Piłsudski i wielu innych. Rosjanie są świadomi, że razem dzieliliśmy wspólny, bolesny los, ale na każdym kroku znajduje się także dowody na to, że mieszkańcy tego olbrzymiego kraju z własnymi dziejami są bardzo na bakier, o niedawnej przeszłości wiedzą niewiele i nadal kiwają się w obłakańczym transie, w jaki wpadli w pamiętnym 1917 roku. Wówczas ulegli iluzji, pozwolili się wciągnąć w iście diabelski taniec z szatanem. Pytani o tamte lata wrzuszają tylko ramionami. Bywa, że młodzi ludzie o funkcjonujących za Staliną lagrach nie wiedzą nic! O tym w szkołach rosyjskich się prawie nie mówi. Autor spotyka nawet bardzo szanowanych, starszych ludzi, także duchownych, którzy uważają, że tak powinno być i cieszy ich, że rosyjskie dzieci nie wiedzą już kim był Lenin. W książce poszukuje się odpowiedzi na pytanie, dlaczego Rosjanom tak trudno wyzwolić się z komunistycznego uzależnienia, a portret Józefa Stalina zdobi niejedno mieszkanie w rosyjskich gorodach i dieriewniach. Dlaczego nawet kiblujący niegdyś w łagrach ludzie tęsknią za Stalinem do dziś? Kalisz podejmuje próbę wniknięcia w pojedyncze i zbiorowe sumienia, charakter Rosjan. Jak sam powiada: „mimo że my, bracia Słowianie, to w ciągu kilkunastu lat przekonałem się, że wiele nas jednak dzieli”. Lektura Syberyjskiego transu pozwala na łatwiejsze zrozumienie „ażatyckości” rosyjskiej duszy – klucza do wszystkich zagadek historii największego obszarowo na świecie imperium, zwłaszcza do wyjaśnienia tego, co wydarzyło się tam w ostatnich kilkudziesięciu latach. To dlatego szczególnie uważnie przypatruje się Syberii, a ma ją na wyciągnięcie ręki. Dobrze, że znajdują się jeszcze ludzie, którzy tak jak on mają chęć i odwagę zapuszczają się w na tę niezmierną ziemię, na same jej krańce. Jako filmowiec otwiera drzwi dla zwyczajnego podróżnika, czy obywatela zamknięte, dociera w rejony niedostępne także dla samych Rosjan. Owszem, Syberia stała się w ostatnich latach modna, zachodni badacze, pisarze całymi kompaniami próbują odkrywać uwięzioną przez lata „prawdę”, odsłaniają nieznana dotąd planetę, wertują archiwa, ale w istocie grzebują po śmietnikach. Na ich źr nie rzucono jeszcze najbardziej smakowitych kąsków. Te zalegają w mocno strzeżonych sejfach. Tym bardziej wartościowa to książka, bowiem jej autor wybrał się do Rosji sam, podążył śladem zła i obłędu, tropem świadków „czerwonego raju”. W tej książce podejmuje także autor walkę ze stereotypem Rosjanina, mieszkańca Syberii jako człowieka nieprzyjaznego, nieco łęgowego, groźnego. Ileż razy zadawano mu pytania: jacy to ludzie, czy mają przekrwione oczy, czarne podniebienia, alkoholowy oddech, czy w każdej kieszeni noszą noż i mają ustawicznie złe zamiary? Autor obala te niedorzeczne sądy, niechętne, wrogie nastawienia, bo jak zwykle mają one swe źródło w niewiedzy, niechęci do obcych, a zwłaszcza tych ze Wschodu. W drodze spotyka ludzi szczególnych; młodszych i starszych, bogatych i biednych, prostych i wykształconych, prawych i fałszywych, a nawet takich, z którymi nikt nie chciałby mieć do czynienia. I – jak sam mówi – takich akurat „na Syberii jest bardzo niewielu”. Warto więc ich wszystkich poznać. Represje z czasów Stalina dotknęły kilku milionów Polaków. Na zesłaniu, przymusowym osiedleniu, czy w obozach pracy znaleźli się ludzie, którzy z punktu widzenia sowieckich władz zagrażali interesom komunistycznego państwa. Całe tłumy niewinnych mieszkańców wywożono w głąb ZSRR. Szczególnie bezwzględnie traktowano inteligencję i uczestników ruchu oporu wobec niemieckiego, a później także sowieckiego okupanta. Tych z reguły skazywano na śmierć lub na wieloletni pobyt w najcięższych łagrach Workuty, Norylska, Irkucka, Omska, Kołomy, odległego Wschodu, dorzecza Jeniseju, Irtysha, Obu, republik Kazachstanu, Uzbekistanu. Większość więźniów tamtych warunków nie wytrzymała, a ci którym udało się sowieckie piekło przetrwać, wracali do kraju po zakończeniu wojny lub dopiero w drugiej połowie lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Dzisiaj są osobami zwykle po osiemdziesiątce, czy dziewięćdziesiątce. Z każdym miesiącem, tygodniem, dniem świadkowie zła, pychy i bezprawia odchodzą, wykruszają się coraz bardziej. Zabierają ze sobą pamięć, wraz z nimi na zawsze giną dowody stalinowskich zbrodni. Dobrze więc, że przynajmniej część z nich pozostawia po sobie ślad w postaci wspomnień, nagrań filmowych. Stanisław Kalisz gromadzi jedne i drugie, bo książkę uzupełnia płyta DVD z filmowymi reportażami. Daje świadectwo tamtej prawdzie. Dociera do bohaterów i wysłuchuje ich wstrząsających wspomnień, jest świadomy, że nie ma bardziej wiarygodnego materiału historycznego jak żywa pamięć i żywe wyznania. Więźniów Kolymy – krainy leżącej na północnym wschodzie imperium pozostało przy życiu zaledwie kilkunastu. Kolyma, na którą zapuszczca się autor, uważana była za najcięższą do przetrwania krainę ZSRR. W istocie, zginęło tam ponad trzy miliony ludzi. Ci, którzy uszli z życiem, mogą mówić o cudzie. Kilka, kilkanaście lat pracy w kopalniach uranu, złota, wszelkich rud metali nie mogło nie odbić się na zdrowiu więźniów. Zima trwa tam osiem miesięcy, a mrozy dochodzą do 60 stopni. Autor daje sugestwny opis tamtej ziemi. Nie wszyscy bohaterowie Syberyjskiego transu łatwo decydują się na wspomnienia, do dziś jeszcze nie mogą zaleczyć głębokich ran świadomości. Trudno im zdobyć się na odwagę zwierzeń, boją się przywołania wspomnień. Oto niektórzy tylko bohaterowie omawianej książki: - Stanisław Czuruk – żołnierz AK, w 1946 skazany na karę śmierci. Wyrok zamieniono na 25, później wspaniałomyślnie na 10 lat Kolymy. Jego wspomnienia wywołują u słuchającego odruch niedowierzania, gęsią skórkę, bo jak wytłumaczyć sobie, że wówczas, gdy jego brygada zginęła od wybuchu dynamitu w kopalnianej windzie, on akurat ze swoimi ludźmi nie zjeżdzał, bo przywołał go jego szef? Albo, kiedy obozowi bandyci zmusili go do wspólnej ucieczki śnieżnym podkopem, on zdolał już zza drutów umknąć i wrócić do baraków? Następnego dnia ciała czterech żuli leżały ku przestrodze pod obozową bramą. A zabierali go najpewniej po to, by w czasie wielotygodniowej ucieczki po prostu go zabić i zjeść. Splot okoliczności, szczęście i cud sprawiły, że Kolymę przeżył. - Antoni Skrendo – żołnierz AK, więzień Kolymy i Czukotki. W ciągu 10 lat odsiadki (zwolniony jak inni w 1956) wydobył kilkadziesiąt kilogramów złota. Cudem przetrzymał tamtą gehennę. - Włodzimierz Mikuć – żołnierz AK, skazany na karę śmierci, świadek w „Procesie 16”. Karę zamieniono mu na dwadzieścia pięć, a później na dziesięć lat ciężkich robót. Więzień Karelii, Kolymy i Kazachstanu. Wspomina szczegóły z obozowego życia, ale takie, że włos jeży się na głowie. Jako jedyny sięga do pamięci na zimno, bez emocji. - Ryszard Pokropowicz – jako jedenastolatek zagubił się w transporcie do Buzułuku. Z mamą i rodzeństwem zmierzali do Andersa i „przekibłowali” w ZSRR 50 lat. W połowie lat 80. wrócił do Polski. - Jan Truszkowski – to chyba jedyny taki przypadek, żeby z Syberii uciec całą rodziną. Opatrzność sprawiła, że się udało. Bez dokumentów i prawie bez pieniędzy. Uciekł z tamtego raju wraz z mamą i siostrą w 1946 roku. Wydawało się, że nie ma już dla nich odwrotu, że pójdą tam na dno, do odsiadki pozostało im jeszcze piętnaście lat, ale bezbroni zwyciężyli, zadrwili z imperium. - Anastazja Moroz – kiedy wywożono ją na Syberię miała już jedno dziecko. Z drugim była w ciąży. Zagnano ją do wyrębu taigi. Po paru miesiącach urodziła córeczkę w lesie. Niczym wilczyca uwiała sobie posłanie z trawy, mchu i gałęzi. Zesłanie przeżyła ona i dziecko. Wrócili do Łomży. Autor Syberyjskiego transu zabiera czytelnika w wiele innych, także europejskich nieznanych Polakom miejsc. Zaglądamy na słynne „Sotowi”, gdzie rozpoczął się koszmarny eksperyment z „pieriekowką” – owym przekuwaniem człowieka na modłę współczesnego niewolnika i skąd rozprzestrzenił się niedługo później na wyspy „Archipelagu Gulag” rosiiane po całym ZSRR. Odwiedzamy to, co pozostało po „Bielomore” – kanale łączącym Bałtyk z Morzem Białym, swego czasu sztandarową budowlą pierwszej „pięciolatki”, która pochłonęła życie kilkudziesięciu tysięcy ludzi (także wielu Polaków). Docieramy do przeklętej przez masy więźniów Workuty, przyglądamy się polarnemu miastu węgla i ludzkiej krzywdy. Doświadczamy tamtych czasów, nędznych resztek świata skleconego z drutów, szmat, desek. Autor dotarł do najbardziej niedostępnych i nierożgrabionych jeszcze do cna ciężkich łagrów: Dniepropolski, gdzie wydobywano złoto i Butugyczag, gdzie z kolei kopano rudę uranu. Nie tylko GULAG, owa planeta zła i obłędu zajmuje autora Syberyjskiego transu. Odkrywa przed nami także tajemnice dzisiejszej Rosji. Przyjrzymy się legalnym i szemranym biznesom związanym między innymi z kawiorem czy złotem. Weźmiemy udział w imprezach, zdarzeniach, które przeniosą nas w odległe czasy szamańskich praktyk. Przekonamy się wówczas, że ów tytułowy „trans” nadal dotyka setek tysięcy, jeśli nie milionów obywateli. Rosjanie, zwłaszcza ludy Północy lubią takie stany. Przyjrzymy się także życiu po „pierestrojce”. Doświadczymy skutków gospodarczej przebudowy, która wcale w Rosji nie wywołuje powszechnego entuzjazmu. W licznych dygresjach autor próbuje wnikać w istotę, charakter owej cenionej sobie przez obywateli „rosyjskiej duszy”. Oto jedna z jego obserwacji: „Rosjanie chętniej się, że są największymi w całym świecie patriotami, że za swoją Matkęńkę życie gotowi są oddać. Lubią święta, parady, śpiew, przemówienia. Przywiązują się ślepo do swych idoli, w ogień by wskoczyli, bo mają zakodowany stadny instynkt posłuszeństwa. Ci „na górze” zawsze są w porządku, ale nijak z takiej wysokości nie mogą dostrzec tego, co wyprawiają ci „na dole”. Carowie nie widzieli, słaby wzrok mieli także towarzysze przywódcy. Ci na dole to wielomilionowa armia urzędników w istocie lapiąca okrutnie obywateli. Bez „wzajmki” nijak, ani rusz! Więc naród głośno gada o tym umilowanym kraju, o nieuchwytnej, na co dzień Ojczyźnie, lecz jakoś tak abstrakcyjnej. Coś tam ludziom „w duszach gra”, ordery, medale zakładają nawet bez okazji, łatwo się wzruszają, ale się nawzajem nie szanują, patrzą na siebie wilkiem, a zachowują się jak owe. Zwyczajny obywatel nie odpowiada za nic (od wszystkiego są „ci od łapówek”). Nie sprzątne wokół siebie, bo z jakiej racji? Jemu się należy, więc zwyczajny obywatel wywali śmieci z okna, zryje, co tylko może, nie uszanuje niczego. Po co, skoro się należy? Jeśli znajdzie się już jakiś dziwak, który wkręci na klatce żarówkę, to niechybnie „zwyczajny” ja drapnie, lub chociaż rozkruszy. Za to nacjonalizm tłoczono tym ludziom do głów od stuleci, wmawiano „wyjątkową wyjątkowość Rosjan”. Do obcych, zwłaszcza mieszkańców podbitych do niedawna republik z południa odnoszą się tu z pogardą, albo wręcz wrogo! Nie kochają raczej ciemniejszych karnacji. Przeważającym MASOM pozostaje więc PATRIOTYZM.” Mówi się, że aby tu wytrzymać – trzeba mieć poczucie humoru i niczemu się nie dziwić. Święta prawda! Myliby się jednak ktoś, kto by sądził, że autor Syberyjskiego transu z satysfakcją zajął się tylko krytyką naszego wschodniego sąsiada. Z wdzięcznością i pokorą odnosi się do całej armii dobrych i uczynnych Rosjan, których spotkał na swej reporterskiej drodze. Życzliwych słów nie skapi zwłaszcza mieszkańcom Syberii, nad Obem, Irtyszem czy w dalekiej Jakucji – krainy tak rozległej jak cała Europa, a zamieszkanej przez jedynie dwa miliony ludności wśród której spotykamy rdzennych Buriałtów, Ewenów, Ewenków, Jakutów czy Jukagirów. Spotka tam, a jakże, również któreś pokolenie „naszych” – takich już ze skośnymi oczami. Wobec – co tu dużo mówić – powszechnej często „rusofobii” zachowuje dystans, przyjmuje postawę krytyczną. Nie podaża za ogółem, nie formułuje prostych sądów i ocen, z własnego doświadczenia wie, że „w Rosji nic nie ma początku ani końca, wyrównego kresu. Trochę tak jak z matroszkami: myślisz, że to już ostatnia, a tam jeszcze jedna i jeszcze następna. Naprawdę nie wiadomo, ile ich jeszcze odkryjesz. Poznawanie Rosji to w gruncie rzeczy początek długiej wędrówki, tylko bez wyrównego celu. To podróż, podczas której nie wiesz co pokaże się za kolejnym zakrętem, wzniesieniem, górą. To wreszcie rodzaj uzależniającej gry, w której nigdy nie ma się pewności swoich kart, odmiana pokera, która wciąga tak, że ani się obejrzyasz jak staniesz się hazardzistą. Dlatego z Rosją trzeba ostrożnie, może lepiej do stolika nie siedać. Warto więc sięgnąć po tę książkę, warto z autorem poszwendać się po drogach i bezdrożach Syberii, gdzie wszystko występowalo i nadal takie jest obecne w skoncentrowanej postaci: podłoże i słabość, szlachetność i poczucie godności, siła rozumu i siła wiary, wierność i wytrwałość. Bohaterowie Syberyjskiego transu mówią o życiu za drutami nie bez skrępowania. Choć trudno było przetrwać jeden dzień, oni się nie zalamali, wytrzymali. Włarlam Szalawom, wieloletni więzień Kołymy pisał, że „w lagrowym doświadczeniu wszystko jest negatywne – co do jednej minuty. Człowiek staje się jedynie gorszy i nie może być inaczej. W lagrze jest wiele tego o czym człowiek nie powinien wiedzieć...”. W takich to warunkach kształtowały się ludzkie charaktery. Po latach Sybiracy wrócili do Polski i dobrze wiemy, że ojczyzna wcale nie czekała na nich z otwartymi ramionami. Warto w słuchać się w ich opowieści, ból na resztę życia. Warto sięgnąć po tę książkę i wpasać w szczególny rodzaj transu, uzależnienia, snu. Warto wybrać się z autorem na Syberię. * Na zakończenie zacytuję fragment posłownia, zamieszczonego w książce, pióra księdza Zdzisława Banasia, Krajowego Duszpasterza Sybiraków: „Opracowanie to będzie ogromnym ubogaceniem wiadomości nie tylko o Syberii dzisiejszej, lecz także uzupełnieniem tego, co w swoich wspomnieniach przybliżają nam zesłańcy i co pozostało niezatarta traumą w ich sercu, ich dzieci i ich wnuków. Taiga nie wszystko zdolała ukryć zaroślami i przysypanymi piaskami. Ślady zbrodni totalitarnych przetrwały najdobjitniej na Kołymie i w wielu innych miejscach, do których prowadzi nas autor. W azjatyckiej części Rosji do dziś funkcjonują dawne gulagi jako miejsca więzień i pracy przymusowej. [...]”. Autor dotarł i utrwalił w filmie z jednej strony – piękne krajobrazy, a z drugiej – ponurą rzeczywistość wielu miejsc związanych z przeszłością tak gorzko doświadczaną przez zwykłych ludzi, a zwłaszcza zesłańców... Oby ta książka pomogła nie tylko ludziom związanym z losami Sybiraków, lecz także wszystkim rodakom, a zwłaszcza młodym pokoleniom zrozumieć, czym jest Rodzina, Naród, Ojczyzna". Mieczysław Pogodziński Stanisław Kalisz, Syberyjski trans, Warszawa 2015, Wydawnictwo Nowy Świat, Warszawa 2015. ISBN 978-83-7386-560-0; format A5 (145 x 205 mm); objętość 532 str.; oprawa miękka; płyta DVD zawiera 23 reportaże o łącznym czasie 180 minut. Cena detaliczna 44,99 zł. Fragmenty książki dostępne są w Internecie na stronie: www.syberyjskitrans.pl Autor recenzji jest członkiem Prezydium Zarządu Głównego oraz Prezesem Oddziału Warszawskiego Związku Sybiraków, który osobieście doświadczył losu zesłańca syberyjskiego. Jako syn osadnika wojskowego, aresztowany wraz z rodziną przez NKWD w dniu 10 lutego 1940 roku i zesłany do północnych terenów ZSRR, gdzie jako 11 letni chłopiec doświadczył głodu, chłodu i poniżenia oraz ciężkiej pracy przy wyrobie lasu. Matka zmarła z głodu i wycieńczenia. Ojciec w szeregach wojska polskiego przeszedł szlak bojowy w szeregach I Dywizji im. Tadeusza Kościuszki z Siele nad Oką przez Lenino, Warszawę, Kołobrzeg, Berlin. Do kraju wrócił w kwietniu 1946 roku i osiedlony został na Ziemiach Odzyskanych w okolicy Wrocławia. - Польские ссылные в Сибири во второй половине XVIII — начале XX века в восприятии российской администрации, переселенцев и коренных народов Сибири. Сб. науч. тр., ред. С. А. Мулина, А. А. Крих, Я. Легеч, О. О. Тарабанова, Л. Волчык, Омск 2015, сс. 404; Polscy zesłańcy na Syberii Zachodniej w drugiej połowie XVIII i początku XX wieku w oczach rosyjskiej administracji, przesiedleńców i ludności rosyjskiej, pod red. S. A. Muliny, A. A. Krich, J. Legiecia, O. O. Tarabanowej, Ł. Wolczyka, Omsk 2015, s. 404. Książka jest pokłosiem konferencji zorganizowanej w Omsku w dniach 25–27 maja 2015 r. w ramach realizacji projektu Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki: „Polscy zesłańcy na Syberii Zachodniej w drugiej połowie XVIII wieku – XIX wieku w oczach Rosjan i ludności syberyjskiej”. Oficjalnymi wydawcami byli organizatorzy konferencji: Uniwersytet Jana Kochanowskiego w Kielcach i dwie uczelnie z Omska – Państwowy Uniwersytet Rolniczy im. Piotra Stolypina i Państwowy Uniwersytet im. Fiodora Dostojewskiego. Przedsięwzięcie wsparły również: Ambasada Rzeczpospolitej Polskiej w Moskwie i Konsulat Generalny Rzeczpospolitej Polskiej w Irkucku. Odpowiada to również randze zaangażowania w realizacji programu badawczego. Autorami prezentowanego działa jest ponad czterdziestu naukowców z Polski (Białystok, Gdańsk, Kielce, Lublin, Siedlce, Toruń, Warszawa, Wrocław) i Rosji (m.in. Abakan, Barnaul, Irkuck, Jekaterynburg, Krasnojarsk, Nowosybirsk, Omsk, Surgut, Tobolsk, Tomsk) wśród nich tak uznani badacze jak: ze strony polskiej – Wiesław Caban, Antoni Kuczyński, Wiktoria Śliwowska, Jan Trynkowski Zbigniew Wójcik; ze strony rosyjskiej – Anna Krich, Tatiana Mosunowa, Swietłana Mulina, Leonid Ostrowski, Natalia Suworowa, Bolesław Szostakowicz, ale także grono początkujących badaczy podejmujących w swych studiach złożone konteksty polsko-syberyjskiej problematyki. Taki zestaw autorów pozwala mówić o kształtowaniu się ciągłości pokoleń badaczy, wymianie doświadczeń co daje nadzieję na dalszy rozwój tego kierunku badań. Artykuły prezentują wyniki ich oryginalnych prac badawczych i opublikowane zostały zamiennie w języku polskim lub rosyjskim. Ponieważ praca jest skomplikowana w układzie zawartości i treści, niezwykle trudno też nadać tej recenzji jakąś jednolitą formułę. Nie sposób przecież informować, nawet zdawkowo o każdym z zamieszczonych w niej artykułów. Co najwyżej można podnieść subiektywnie tylko niektóre kwestie i odnieść się do konkluzji poszczególnych autorów, a poniższe opinie są dziełem dwóch historyków – rosyjskiego i polskiego. Zdaniem badacza rosyjskiego recenzowana książka jest ważnym wydarzeniem w historii studiów nad dziejami Polaków na Syberii w okresie formowania się politycznych i społeczno-ekonomicznych struktur azjatyckich regionów Imperium Rosyjskiego. Polacy wzbogacili demograficzny obraz Syberii, niewątpliwie wywarli wpływ na jego jakościową transformację, i niemal przyczynili się do wzmacnienia kulturalnego i społecznego potencjału wschodnich regionów Rosji. Przy tym historia Polaków w Syberii w tym czasie miała przede wszystkim minorowe tło, ich przesiedlenie było wymuszone i przynusowe. Ta dwoistość położenia polskiej ludności w syberyjskich obwodach Imperium Rosyjskiego stawia przed badaczami cały szereg trudnych zadań. Z jednej strony uczeni chcieliby odejść od „czarnej” legendy Syberii, czy martyrologicznej mitologii, która zdominowała świadomość narodu polskiego. Z drugiej strony konieczne jest ustalenie związków między polskim a rosyjskim obrazem Syberii, wykrycie w nich cech zarówno ogólnych, jak i specyficznych. Osiągnięcie tych zadań, wypracowanie oryginalnych rezultatów możliwe jest tylko w atmosferze dialogu polskich i syberyjskich uczonych, czemu niewątpliwie sprzyjało zorganizowanie reprezentatywnej międzynarodowej konferencji w Omsku, której rezultatem jest recenzowana publikacja. Skala omskiego naukowego forum, ilość i geograficzny zasięg uczestników, ich wysoki autorytet w naukowym świecie, pozwala mówić o osiągnięciu ważnego rezultatu w procesie wieloletniego badania historii Polaków na Syberii. Jeśli mówić o formacie publikacji, to w historii studiów polsko-syberyjskiej problematyki można go porównywać tylko z pracą Syberia w historii i kulturze narodu polskiego, opublikowaną w 1998 r.¹ Między tymi dwiema publikacjami miało miejsce niemal zdarzeń mających wpływ na rozwój i kierunek badań, o których wypadaloby wspomnieć --- ¹ Syberia w historii i kulturze narodu polskiego, Wrocław 1998, red. naukowa A. Kuczyński. Są to materiały z sesji zorganizowanej przez Ośrodek Badań Wschodnich Uniwersytetu Wrocławskiego w 1997 r. Rosyjskie wydanie ukazało się w 2002 r. Książka dedykowana została „Bronisławowi Piłsudskiemu (1866-1918), zesłańcowi i katorżnikowi, wybitnemu badaczowi kultury tubylczych ludów dorzecza Amuru, Sachalinu i Hokkaido w osiemdziesiątą rocznicę zgonu”. we wstępie – miały miejsce dziesiątki przedsięwzięć różnego formatu, opublikowano niemal monografii, tematycznych zbiorów i materiałów z konferencji poświęconych problematyce historii Polaków na Syberii w imperialnym okresie, a także z najnowszej historii Polonii. Wśród takich wydarzeń naukowych trzeba wymienić polsko-syberyjskie konferencje i seminaria, a także zrealizowane w ich wyniku zbiorowe publikacje prac naukowych, w Tomsku (1999), Ułan-Udzie (2003), Irkucku (2004), Wrocławiu (2007), Nowosybirsku (2012), Białymstoku (2012) i w Suszenskoje (2014), w których wzięli udział badacze nie reprezentowani na konferencji w Omsku. Taka informacja zamieszczona we wstępnej części o stanie badań wzbogaciłaby omską publikację i podniosła jej naukową wartość. Również do niedostatków pracy redakcyjnej należy zaliczyć brak wyzerpujących biogramów autorów wraz z informacją o ich dorobku. Wartość naukową pracy podwyższałyby publikacja artykułów w językach rosyjskim i polskim, co nie tylko uczyniłoby ją międzynarodowa, ale i pozwoliło uniknąć zniekształceń myśli autorów, z którymi często możemy się zetknąć przy przekładzie prac naukowych na obcy język. Zawartość publikacji wyznaczona jest ta tematyką w dostatecznie szerokich ramach. Najwięcej artykułów zostało poświęconych polskim zesłańcom na Syberii, których historię odwraca się głównie według pamiętników, źródeł archiwalnych, a także materiałów z rosyjskiej i polskiej periodycznej prasy z różnych okresów. Dają się wyróżnić dwa podejścia do wyboru problematyki badań i wyboru źródeł – z jednej strony uwagę autorów artykułów przyciągają obserwacje polskich zesłańców, a z drugiej strony ich percepcja przez Sybiraków. Na stronach tej zbiorowej pracy przedstawiono prace poświęcone zagadnieniom udziału Polaków w procesach społeczno-ekonomicznego rozwoju Syberii, bez bezpośredniego związku z problematyką zsyłki. W szczególności omawiano takie grupy Polaków na Syberii jak wojskowych polskiego pochodzenia w rosyjskiej armii, dobrowolni osiedleńcy z Polski, a także uciekinierzy z czasu I wojny światowej. Jak wspomniano ten obszerny zbiór studiów podzielony jest na cztery rozdziały. Pierwszy poświęcony jest polskim zesłańcom na Syberii, problemom badawczym, źródłom i zagadkom (Польские ссыльные в Сибири: проблемы изучения, источники, задачки). Tu znalazł się m. in. artykuł W. Cabana i S. A. Muliny poświęcony Profesor Wiktorii Sliwowskiej jako badaczce historii Rosji oraz zesłań Polaków na Syberię w sześćdziesięciolecie jej pracy badawczej$^2$. --- $^2$ В. Цабан, С. А. Мулина, (Кельце, Омск), Профессор Виктория Сливовская — исследователь истории России и польской ссылки в Сибири. К шестидесятилетию исследовательской работы). Ponadto znalazły się w nim studia: W. Cabana (Kielce), Rosjanie i sybiracy o zesłańcach postoczniowych; F. Nowińskiego (Gdańsk), Dekabryści z Syberii Zachodniej w literaturze rosyjskiej i polskiej, relacje z Polakami; J. Trynkowskiego (Warszawa), Tadeusza Hreczyny listy z nad Morza Ochockiego; W. Sliwowskiej (Warszawa) o znalezionym albumie Cypriana Dunin-Wasowicza — Сибирские задачки. Судьбы омского альбома Кирилана Дунина-Васовича 1850-1857 годы); O. A. Jużejewej, O niektórych aspektach funkcjonowania mechanizmu nadzoru państwowego nad polskimi zesłańcami na Syberii w latach 1860-1870 według materiałów z Archiwum Zwraca uwagę artykuł B. Szostakowicza na temat przełamywania tradycyjnego marginalno-izolacjonistycznego podejścia do historii Polaków na Syberii i współczesnym konceptualnym pojęciu polsko-syberyjskiej historii jako integralnej sfery wieloaspektowych, między etnicznych związków w ubiegłym stuleciu w zuralskim regionie Rosji$^3$. Artykuł Bolesława Szostakowicza bez wątpienia wywoła gorące spory wśród specjalistów. Wypada z ogromnym żalem zwrócić uwagę na fakt, że przywołana publikacja okazała się ostatnią wydaną za życia pracą tego wybitnego uczonego, który odszedł w lipcu 2015 r. W ten to sposób można rozpatrywać ten artykuł jako naukowy testament dla przyszłego pokolenia badaczy. Tekst jest krytyczny wobec problematyki badawczej, prowokuje dyskusję i może wywołać sprzeciw ze strony licznych badaczy polsko-syberyjskiej historii. Rosyjski uczeń jest krytyczny w ocenach osiągnięć naukowych poprzedników nazywając metody pracy rosyjskich uczonych historii Polaków na Syberii – podejściem „marginalno-konwencjonalnym”. Dla tego podejścia, według oceny B. Szostakowicza, typowy jest „eklektyzm na zasadzie ogólnej narracji syberyjskiej historii”, a także balagan i fragmentaryczność, przewaga „szczegółowo-tematycznych” prac poświęconych oddzielnym wątkom polsko-syberyjskiej historii przy odejściu od kompleksowej systemowej analizy i syntetycznych badań. B. Szostakowicz zaznacza także skrajnie niski stopień badawczej koordynacji w badaniach polsko-syberyjskiej tematyki w Rosji, niski poziom organizowanych konferencji, atrakcyjnych, według jego słów, tylko dla „odosobnionego kontyngentu zawodowców”. Wszystkie te niedostatki, według uczonego, stały się przyczyną marginalizacji tego kierunku badawczego, jego izolacji i pogłębiania „tradycjonalistycznych” tendencji. W artykule B. Szostakowicza są zawarte także postulaty zmiany tego programu badawczego, z którymi ten uczeń wielokrotnie występował i wcześniej w trakcie różnych naukowych przedsięwzięć w Polsce, a także w Rosji$^4$. Do nich odnosi się konieczność metodologicznej korekty cech problematyki badawczej i analitycznego rozważenia tematyki polsko-syberyjskiego dyskursu. B. Szostakowicz wyjaśnia swoje rozumienie historii --- $^3$ Б. С. Шостакович (Иркутск) Преводление традиционистской маргинально-изоляционистской трактовки истории поляков в Сибири в современном концептуальном осмыслении польско-сибирской истории как интегральной сферы многоаспектных межэтнических взаимосвязей в прошлое столетия в зауральском регионе России.) $^4$ Po raz pierwszy teza została wysunięta na polsko-rosyjskich seminariach „SIBIRICA. Historia Polaków na Syberii oraz badania uczonych Polski i Rosji” organizowanych przy poparciu Kasy im. Józefa Mianowskiego w Białymstoku, Pułtusku, Warszawie i Nowosybirsku jesienią 2012 r., podczas których główną uwagę poświęcono problemom analizy metodologii, historiografii i źródłoznawstwa w badaniach historii Polaków na Syberii. Polaków na Syberii jako przedmiotu i obiektu badań naukowych w kategoriach „kompleksowego, różnorodnego historycznego socjokulturowego procesu” i wzywa kolegów do wzięcia udziału w dalszych pracach nad opracowywaniem ogólnych i uniwersalnych kryteriów metodologicznych koniecznych dla systematycznych badań na interdyscyplinarnym poziomie. Takie podejście, według uczonego, powinny doprowadzić do zmiany „archaicznej” historii Polaków na Syberii i pokonaniu izolacji tego kierunku badawczego, jego integracji z innymi dziedzinami współczesnej historiografii Syberii. Głównym przesłaniem artykułu B. Szostakowicza jest nie tylko, jak się wielu może zdawać, podkreślanie wyjątkowości własnej roli w opracowywaniu teoretycznych aspektów badań polsko-syberyjskiej historii, ale i wezwanie do rosyjskich i polskich kolegów do unowocześnienia i modyfikacji naukowego podejścia i większej koordynacji pracy naukowej, co może być zabezpieczone dzięki kontynuowaniu dyskusji o metodologii badawczej przedstawicieli naszego naukowego kierunku. Tekst artykułu B. Szostakowicza powinien być niewątpliwie opublikowany w polskim języku w którymś z czołowych polskich czasopism, co by pozwoliło wysunięte tam tezy poddać krytyce i dyskusji także wśród szerokiego kręgu polskich uczonych. Mając powyższe na uwadze trzeba jednak w tym miejscu wskazać na studium W. Cabana zatytułowanym Rosjanie i sybiracy o zesłańcach postocyjniowych, czy artykuł F. Nowińskiego, Dekabryści z Syberii Zachodniej w literaturze rosyjskiej i polskiej, relacje z Polakami. Ich główną podstawą źródłową są pamiętniki, wspomnienia i listy zesłańców. Studium W. Cabana podsumowuje wstępne wyniki realizacji tego tak ważnego dla badań polsko-syberyjskich grantu badawczego („Polscy zesłańcy na Syberii Wschodniej w drugiej połowie XVIII-XIX w. w oczach Rosjan i ludności tubylczej”) oraz wskazuje na jego dalsze możliwości badawcze. Mimo, że dotyczy ono „tylko” jednej fazy zsyłki polskiej, ale zdecydowanie największej. W zestawieniu z opracowaniem F. Nowińskiego, dają te artykuły już pewien całościowy pogląd na relacje Polaków z ludnością syberyjską i innymi zesłańcami. Rozdział drugi dotyczy Polaków na służbie, w kulturze i gospodarce Syberii (Полаки на службе, в культуре и экономике Сибири). Dominują w nim indywidualne świadectwa zesłańców polskich głównie na podstawie pamiętników i wspomnień. Na uwagę zasługuje studium Z. Wójcika poświęcone legendarnemu Aleksandrowi Despot-Zenowiczowi (1829-1897), gubernia- --- 5 W rozdziale drugim znajdują się artykuły: Р. В. Оплаканская (Абакан), Полаки на военной службе в Сибири 1830-1850-х годах; А. Доброński (Бiałystok), Relacje polsko-syberyjskie na przykładzie miasta Wierchoturie (1863-1864); З. Войцик, (Warszawa), Aleksander Despot-Zenowicz w oczach zesłańców; Н. И. Загородников, И. С. Томилов, Д. Ю. Федотова (Тобольск), Исследователь А. А. Дунин-Горкавич: новые страницы биографии; Е. П. Антонов (Якутск), Польский ссыльный Н. А. Виташевский о системе просвещения в Якутии в XIX веке; В. Г. Кокоулин, И. В. Лихоманов, А. Р. Рахмаулин (Новосибирск), Сибирские областники и туранская концепция Франтишка Духинского; Н. Г. Казылуб, М. А. Колылова (Омск), «Польская» фасоль в Сибири: история, традиции, генетический потенциал; Н. В. Стаурская, Т. Ю. Степанова (Омск), Сотрудничество Омского аграрного университета им. П. А. Столыпина с Республикой Польша: опыт, проблемы, перспективы; orowi toblowskiemu. Natomiast jeden z nielicznych artykułów dotyczy problematyki gospodarczej – W. A. Skubniewskiego (Polska w systemie ogólnoruskiego rynku w drugiej połowie XIX – początku XX wieku)$^6$. Trudno, mając na uwadze niewielką objętość studium (ok. 6,5 strony) czynić zarzuty autorowi, ale trudno też nie zauważyć, że w przeważającej większości artykułu dotyczy wyłącznie przemysłu lekkiego, a zarazem okręgu łódzkiego. Artykuł powstał li tylko w oparciu o literaturę rosyjską; autor nie wykorzystał ani jednej z licznych prac polskich dotyczących tego problemu, zarówno ogólnych jak i mono-raficznych. Realizując niejako przesłanie profesora B. Szostakowicza warto zasygnalizować w tym miejscu potrzebę koordynacji w tym zakresie rezultatów badawczych strony rosyjskiej i polskiej. Rozdział trzeci nosi tytuł: Kolonizacja Syberii: polski faktor (Колонизация Сибири: польский фактор). Tytuł może sugerować, że istniała jakaś zorganizowana przez Polaków akcja zasiedlania, czy wręcz „kolonizacji” Syberii. Pod tym, nieco mylącym tytułem, kryje się problematyka w głównej mierze poświęcona polskim „osiedleńcom”$^7$. W tej części pokonferencyjnego tomu przedstawione zostały interesujące ogólne i porównawcze badania polskich uczonych, jako szczególny społeczny i kulturowy łącznik z innymi grupami ludności syberyjskiej. Pozwalają one przełamywać stereotyp etnocentryzmu w „odczytaniu” polsko-syberyjskiej historii, charakterystyczny głównie dla polskich uczonych. W ten sposób zamiast historii faktów mamy możliwość odkrycia dla siebie historii dialogu Polaków i Sybiraków, co niewątpliwie sprzyja wzbogaceniu naszego widzenia problemu. Znaczna część tych studiów budowana jest w oparciu o nieznane dotąd źródła archiwalne i dotyczy kulturowych i etnicznych aspektów życia ceselanów, ale i osiedleńców polskich. Ten rys badawczy charakterystyczny jest szczególnie dla badaczy wywodzących się z samej Syberii. Są to wyniki --- $^6$ В. А. Скубневский (Барнаул), Польша в системе общероссийского рынка во второй половине XIX - начале XX века. $^7$ М. К. Чуркин (Омск), Иноэтничный фактор в колонизации Сибири: общественно-политический второй половины XIX – начала ХХ века; В. И. Дятлов (Иркутск), Динамика диаспоростроительства в переселенческом сибирском обществе: от конфессионально-сословной к этническому основаниям; К. В. Григоричев (Иркутск), В ловушке номинации: этнические группы в социальном и историческом исследовании; Н. Г. Суворова (Омск) Ссыльные в сибирском сельском обществе: варианты сословной и этноконфессиональной интеграции (XIX – начало ХХ в.); А. В. Филимонов (Омск), Сравнительная характеристика финансового положения польских ссыльных и крестьян-переселенцев в Сибири в 20-50-е годы XIX века; Н. Н. Скоробогатова (Шушенское), Политические ссыльные XIX–XX веков в Восточной Сибири как ограниченная в правах социальная группа населения; А. А. Крих, С. А. Мулина (Омск), Этносоциальная идентификация польских ссыльных в Сибири в XIX веке; А. Горак (Люблиń), Списки католиков Пермской губернии в XIX веке; Л. К. Островский (Новосибирск), Польские ссыльные в Западной Сибири на рубеже XIX – XX века (проблемы взаимоотношения с принимающим обществом); К. Латавiec (Люблиń), Polacy w Permie i okolicach na przełomie XIX i XX wieku w świetle akt stanu cywilnego Archiwum Państwowego Kraju Permskiego; С. В. Леопчик, (Siedlce), Польские ссыльные и добровольные переселенцы в Сибири в конце XIX – начале ХХ века: причины появления, взаимоотношения на новой родине; И. В. Нам (Томск) Польские беженцы Первой мировой войны в Сибири. badań dotyczące zarówno całych grup, jak i poszczególnych osób, przeważnie zesłanych na Syberię z powodów politycznych, ale również takich, które udaly się tam dobrowolnie bądź w ramach działalności zawodowej. Ostatni artykuł I. W. Nam dotyczy polskich uchodźców na Syberii w okresie I wojny światowej. Warto by może przy tej okazji zauważyć, że znacząca część tych uchodźców nie przybyła w głąb Rosji, czy Syberii dobrowolnie, ale została przymusowo ewakuowana wraz z fabrykami, czy urzędami. O ile tu zostały wykorzystane i wydane po rosyjsku prace polskich badaczy, głównie z Lublina (M. Korzeniewski, M. Mądzik), to dziwi brak podstawowej dla problemu pracy rosyjskiej Iriny Bielowej (Ирина Белова, Вынужденные эмигранты:беженцы и военнопленные Первой мировой войны в России. 1914–1925 гг., Москва 2014). Rozdział czwarty poświęcony jest problematyce obrazu Syberii w oczach Polaków i Polaków w oczach Sybiraków (Сибирь в представлениях поляков, поляки в представлениях сибиряков). Jego tematyka, podobnie jak rozdziału trzeciego zdominowana została zagadnieniami integracji, samo-identyfikacji i asymilacji Polaków na Syberii. Zaliczyć tu można wystąpienia Natalii Suworowej, Anny Krich i Swietlany Muliny, czy Leonida Ostrowskiego. W tej części znalazło się 13 artykułów. Oddzielną grupę stanowią studia na tematy luźno związane z tematyką konferencji, ale inspirujących – zwłaszcza historyków – nowym podejściem do zachowanych źródeł. Do takich należą opracowania Marii Czornej (Tomsk), która na podstawie analizy zabytków kultury materialnej, przedstawia przenikanie na Syberię kultury polskiej. Znaczenie wydawnictwa jest trudne do przecenienia. Zamyka ono, a zarazem otwiera cały rozdział w badaniach uchodźstwa polskiego na Syberii. --- 8 М. П. Чёрная (Томск), Европейский компонент в культурном коде воеводской усадьбы Томска (последняя треть XVII – середина XVIII веков); З. Вуйчин, А. Кучиньский (Warszawa, Wrocław), Кароль Любич-Хоецкий – барский конфедерат в ссылке; А. Кучинский (Wrocław), Социально-культурный облик Казахстана в письмах Адольфа Янушевича; В. А. Ханевич (Томск), Ссыльные римско-католическое духовенство в восприятии соотечественников, российской администрации и местного населения Томской губернии в 1830-1880-е годы; М. Прзениош, М. Прзениош (Kielce), Polacy w oczach Rosjan i ludności tubylczej Syberii Zachodniej w świetle spiszczy pamietnikarskiej Benedykta Dybowskiego; Т. П. Мосунова (Екатеринбург), Образы поляков в произведениях Д. Н. Мамина-Сибиряка; Л. Волчык (Kielce), Wacław Lasocki na syberyjskim wygnaniu; С. Г. Пяткова (Сургут), Представления о польских ссыльных в Сибири на страницах журнала «Русский архив» в 1860-1870-е годы; И. В. Чернова (Омск), Образ поляка в сибирских периодических изданиях конца XIX – начала XX века; М. Антонович, (Toruń), Polacy na Syberii w „Tygodniku Ilustrowanym” w latach 1882-1914; А. Канewska (Wrocław), Obraz polskich zesłańców w XIX wieku na Syberii we współczesnych polskich źródłach masowego przekazu; Л. А. Полежаева (Абакан), Популяризация истории польской диаспоры в Сибири в XIX – начале XX века на страницах полонийного издания «Rodacy-Соотечественники»; О. Ю. Рожнова (Бийск), Презентационные аспекты тематики польской ссылки в информационном пространстве Полонии Сибири. 9 М. П. Чёрная (Томск), Европейский компонент в культурном коде воеводской усадьбы Томска (вторая половина XVII – середина XVIII веков). Podsumowuje pewien etap badań, a zarazem wskazuje następny – jego kierunek i perspektywy. Jest to tym bardziej cenne, że ma miejsce w trudnym okresie relacji polsko-rosyjskich. Wpływa to również i na to, że coraz mniejsza grupa badaczy zajmuje się tą problematyką, co jest przykładem rezultatem politycznej atmosfery. A przecież badania przeszłości Polaków na Syberii powinny być czynnikiem integrującym i sprzyjającym wzajemnemu zbliżeniu. Również, dlatego wysiłki i wyniki badań naukowców obu stron powinny mieć znaczący rezonans, nie tylko w gronie „zawodowych” badaczy, ale również w szerszej opinii – inspirować i pobudzać nowe inicjatywy, nie tylko w zakresie badań naukowych, ale również owocować wymianą naukową, czy organizacją wspólnych inicjatyw, jak konferencje naukowe, popularne, czy wystawy popularyzujące wyniki prowadzonych badań. Solidną podstawę, ale i impuls do tego wszystkiego można znaleźć w omawianym wydawnictwie. Dmitrij Karnauchow, Jerzy Szczepański Sprostowanie do książki Zbigniewa Tomanka, pt. Wspomnienia rodzinne. Sześć lat za Uralem (1940-1946), Cieszyn 2014, przekazane przez autora w związku z recenzją, która ukazała się w numerze 65/2015 „Zesłańca”. Na zawarte w niej określenie Borysławia „małe kresowe miasteczko” w liście skierowanym do redakcji autor podkreśla, że „Borysław był ostoją przemysłu naftowego II R. P.”, nie należał natomiast do „miast akademickich” a studia medyczne Ojciec autora ukończył na Uniwersytecie Jagiellońskim i charakteryzował się osobowością o „cechach filantropa”. Publikując te sprostowanie przepraszamy autora za w/wym. nieciągłości oraz inne wymienione w liście do redakcji drobne narratorskie „potknienia” autorki recenzji. Jednocześnie pragniemy podkreślić dokumentacyjną wartość tej wspomnieniowej sagi rodzinnej, którą dopełnia bogaty materiał ilustracyjny. Jej autor jest bardzo konkretny, nie używa wielkich słów, a przy pomocy prezentowanych faktów przekonująco ukazuje zesłańczy los, nie popadając w pulapkę martyrologicznych wyznaw. Trzeba więc tu powiedzieć, że książka jest dobrze napisana, ucząca i bardzo interesująca, rzec można wypływająca z głębi serca, zawierająca interesującą faktografię z sześciioletniego pobytu autora za Uralem. Redakcja „Zesłańca”	<urn:uuid:b70eda21-cc39-4f78-ad26-ab6bb1984dcb>	finepdfs	1.402344	CC-MAIN-2017-26	http://zeslaniec.pl/66/Regal.pdf	2017-06-22T12:08:02Z	crawl-data/CC-MAIN-2017-26/segments/1498128319265.41/warc/CC-MAIN-20170622114718-20170622134718-00062.warc.gz	803,432,751	0.9973	0.99961	0.99961	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2734, 6099, 9264, 12697, 15974, 19028, 22336, 25669, 28616, 32026, 35595, 39006, 41256 ]	2	0
XIV Podziemne zawody strzeleckie Bochnia, 02.02-04.02.2024r. Regulamin Zawodów Cel Zawodów - Rywalizacja sportowa - Popularyzacja strzelectwa sportowego - Integracja środowiska strzeleckiego Organizator Ognisko TKKF „Promień” w Bochni 32-700 Bochnia, ul. Galasa 2 Kierownik zawodów: Adam Madej tel.: +48 665 999 620, email: email@example.com Miejsce Zawodów Kopalnia Soli Bochnia 32-700 Bochnia, ul. Campi 15 Uczestnictwo W zawodach mogą brać udział wszyscy zawodnicy posiadający licencję PZSS oraz zawodnicy zagraniczni w kategoriach wiekowych: senior, seniorka, junior, juniorka, junior młodszy, juniorka młodsza, młodzik, młodziczka. Zawodnicy startujący w kategorii młodzik/młodziczka oraz junior i juniorka młodsza nie muszą posiadać licencji zawodniczej PZSS. Program Zawodów Program ramowy Piątek 2.02.2024 Od 16:00 – Zjazd do kopalni 20:00 – Przywitanie zawodników 21:00 – rozpoczęcie konkurencji – nocne strzelanie Sobota 3.02.2024 9:00 – ciąg dalszy konkurencji strzeleckich 10:00 – zwiedzanie kopalni 20:00 – uroczysta kolacja dla wszystkich 22:00 – kolacja dla trenerów Niedziela 4.02.2024 9:00 – finał karabinu i final pistoletu 11:30 – turniej strzelecki o puchar dyrektora kopalni 14:00 – zakończenie zawodów Od 15:00 – wyjazd na powierzchnię Program zawodów przewiduje 2 strzelania: nocne w piątek od 21:00 oraz drugie w sobotę od 9:00. Aby zapewnić przerwę na odpoczynek każdemu ze strzelców, kolejność zmian w obu strzelaniach będzie taka sama. Dodatkowy turniej o Puchar Dyrektora Kopalni Soli w Bochni, który odbędzie się w niedzielę jest otwarty dla każdego. Polega on na oddaniu 7 (szczęśliwa liczba) strzałów ocenianych do pełnych jedności niezależnie czy pistolet czy karabin. Rozpiska zmian Szczegółowa rozpiska zmian zostanie podana na podstawie zgłoszeń. Klasyfikacje Konkurencje strzeleckie KPN i PPN rozgrywane z podziałem na płeć oraz kategorie wiekowe zgodnie z wyszczególnieniem w formularzu zgłoszeniowym. Do klasyfikacji liczy się suma zdobytych punktów z obu strzelan. W każdej konkurencji medale za miejsca I – III i dyplomy za miejsca IV – VI. W niedziele 4.02.2024 odbędą się zbiorcze finały KPN i PPN. Do finałów kwalifikuje się po 8 zwycięzców z każdej kategorii. Nagrody rzeczowe w finałach pistoletu i karabimu za miejsca I – VIII W turnieju o Puchar Prezesa Kopalni Soli w Bochni przewidziana jest jedna nagroda za I miejsce – wspomniany puchar. Zgłoszenia Prosimy o przesyłanie zgłoszeń wyłącznie przy pomocy tego formularza: 2024 Formularz zgłoszeniowy XIV Podziemne zawody strzeleckie – POBIERZ Uwaga: Wypełniony formularz należy uzupełnić i przesłać na adres: firstname.lastname@example.org Termin zgłoszeń upływa 20.01.2024. Zgłoszenia po terminie będą przyjmowane warunkowo, w miarę wolnych miejsc. Za zgłoszenie zawodników po w/w terminie może być pobierana dodatkowa opłata. Odwołanie zawodnika bez obowiązku uiszczenia opłaty startowej może nastąpić najpóźniej 5 dni przed rozpoczęciem zawodów, po tym terminie będzie pobierana opłata w wysokości 50% startowego za każdą konkurencję, w której zawodnik był zgłoszony. Koszty Uczestnictwa Na koszty udziału składają się: - Koszty noclegu w kopalni pod ziemią, 2 noce: 240zł - Wyżywienie: - śniadanie – menu dziecko: 25zł, menu os. dorosła: 35zł - obiad – 40zł - kolacja – menu dziecko: 25zł, menu os. dorosła: 35zł - Startowe – 60 zł za konkurencję (oba strzelania w tej cenie) - Startowe w turnieju o Puchar Dyrektora Kopalni – gratis • Zwiedzanie kopalni – gratis Przykłady: • Zawodnik, dziecko, 1 konkurencja, pełne wyżywienie: 240zł + 180zł + 60zł = 480zł • Zawodnik, dorosły/duże dziecko, 1 konkurencja, pełne wyżywienie: 240zł + 220zł + 60zł = 520zł • Trener, pełne wyżywienie: 240zł + 220zł = 460zł Organizator nie pokrywa kosztów dojazdu. Zakwaterowanie i wyżywienie Zakwaterowanie i wyżywienie pod ziemią na terenie kopalni. Obejmuje: 2 noclegi Piątek 2.02.2024 – kolacja Sobota 3.04.2024 – śniadanie, obiad, uroczysta kolacja Niedziela 4.02.2024 – śniadanie, obiad Dodatkowe atrakcje Zwiedzanie kopalni w czasie wolnym od strzelania. PODZIEMNA EKSPOZYCJA MULTIMEDIALNA to unikalna na skalę światową prezentacja historii kopalni, rozwoju techniki wydobycia, oraz historii handlu solą. Ekspozycja składa się z multimedialnych stanowisk wyposażonych w holoekrany oraz MultiNany - czyli multimedialne manekiny. Odwiedzający kopalnię odbywają niezwykłą podróż w czasie, od Bolesława Wstydliwego oraz Księżnej Kingi, przez wszystkie epoki, do czasów współczesnych. W towarzystwie min ducha mnicha Cystersów, postaci Polskich Królów, genueńskich kupców, goście kopalni poznają trud pracy górników, niebezpieczeństwta i żywioly z jakimi zmagali się pracujący górnicy. Gdzie można tak naprawdę dobrze i zdrowo się wyspać i śnić kolorowe sny? Odpowiedź jest prosta...250 metrów pod ziemią w Kopalni Soli Bochnia! Tylko na takiej głębokości, w zabytkowych podziemnych komorach panuje absolutnie wyjątkowy mikroklimat. Powietrze przesiąknięte jest solą, a cisza i tajemnicza atmosfera stanowią o wyjątkowości tego jedynego w swoim rodzaju miejsca. Najcenniejsze w Kopalni Soli Bochnia jest jednak to, co niewidoczne na pierwszy rzut oka. Największym skarbem tego miejsca jest bowiem... powietrze! Kopalniany aerozol ma działanie prozdrowotne. Mikroklimat panujący w Kopalni Soli Bochnia korzystnie wpływa na układ oddechowy, łagodzi objawy alergii i wzmacnia odporność organizmu.	389577f8-4c20-4bc9-987b-764b8a80b20f	finepdfs	1.080078	CC-MAIN-2024-38	https://www.pzss.org.pl/assets/files/kalendarz/2024/1841/ProgramZawodow_PodziemneBochnia2024_option2.pdf	2024-09-17T01:51:18+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700651722.42/warc/CC-MAIN-20240917004428-20240917034428-00550.warc.gz	873,559,206	0.999874	0.999929	0.999929	[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 61, 1274, 3458, 4700, 5411 ]	1	0
REGULAMIN wyścigu dla dzieci w ramach Grand Prix Kaczmarek Electric MTB KIDS 2019 § 1 Cel imprezy 1. Popularyzacja i propagowanie kolarstwa wśród dzieci. 2. Propagowanie zdrowego trybu życia, aktywnego wypoczynku i rekreacji wśród dzieci. 3. Wyłonienie najlepszych zawodników w kategoriach wiekowych. § 2 Organizator Organizatorem wyścigu dziecięcego w ramach cyklu Grand Prix Kaczmarek Electric MTB jest „Stowarzyszenie Bike & Run Promotion" z siedzibą w: Powodowo 52, 64-200 Wolsztyn, NIP 9231704556 wpisaną do rejestru przedsiębiorców prowadzonego przez Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto w Poznaniu, IX Wydział Gospodarczy KRS pod numerem KRS 0000654396. Kontakt: tel. +48 885 600 870, e-mail: firstname.lastname@example.org § 3 Czas i miejsce 1. Wyścig dla dzieci w ramach cyklu Grand Prix Kaczmarek Electric MTB odbywa się w dniu wyścigu głównego maratonu, na teranie miasteczka sportowego. zgodnie z zamieszczonym poniżej kalendarzem imprez. 2. W ramach wyścigu dla dzieci odbędą się następujące wyścigi: * Kategoria D0 do 4 lat (100-150 m) * Kategoria D1 5-6 lat (150-300 m) * Kategoria D2 7-9 lat (500-800 m) * Kategoria D3 10-12 lat (800-1500 m) ``` edycja 1 – 6.04 – Rydzyna edycja 2 – 28.04 – Zielona Góra edycja 3 – 12.05 – Sulechów edycja 4 – 26.05 – Krosno Odrzańskie edycja 5 – 9.06 – Lubomierz edycja 6 – 30.06 – Jakubów edycja 7 – 1.09 – Bolesławiec edycja 8 – 15.09 – Nowa Sól edycja 9 – 29.09 – Żary edycja 10 – 5.10 – Wolsztyn ``` § 4 Program zawodów 8:00-10:30 – Zapisy w Biurze Zawodów 11:45 – Zbiórka dzieci (kategorie: D0, D1, D2, D3) w wyznaczonych sektorach. 12:00 – Start. Jest to czas orientacyjny i może ulec zmianie ( ze względu na rozgrywaną w tym samym czasie główny maraton) o czym wszyscy zainteresowani dowiedzą się z komunikatów spikera. Dekoracja odbędzie się po zakończeniu wszystkich wyścigów dziecięcych z każdej z kategorii wiekowej. § 5 Zgłoszenia, opłaty 1. Zgłoszenia są przyjmowane tylko w Biurze Zawodów w dniu wyścigu. 2. Opłata za udział w wyścigu dziecięcym wynosi 10 zł (płatne w gotówce w biurze zawodów). § 6 Uczestnictwo 1. Wyścig ma charakter otwarty. Prawo uczestnictwa w zawodach mają dzieci pod opieką rodziców bądź opiekunów prawnych, którzy podpiszą stosowne oświadczenie (zał. nr 1) lub Organizator dopuszcza start dziecka pod opieką osoby, której rodzice udzielili pisemnego pełnomocnictwa, które należy dołączyć do formularza zgłoszeniowego dziecka. 2. Start w wyścigu dziecięcym możliwy jest na dowolnym rowerze (bez wspomagania), oraz obowiązkowo w kasku rowerowym. 3. Otrzymany od organizatora numer startowy uczestnik zobowiązany jest zamocować na kierownicy w taki sposób, aby możliwa była identyfikacja uczestnika na mecie oraz nie został zagubiony podczas trwania wyścigu. 4. Opiekunowie, którzy zgłoszą dziecko do wyścigu, tym samym oświadczają, że: * akceptują postanowienia niniejszego Regulaminu i zobowiązują się do jego przestrzegania, * wyrażają zgodę na przetwarzanie danych osobowych uczestnika (dziecka) przez Organizatora, zgodnie z ustawą o ochronie danych, * wyrażają zgodę, aby zdjęcia, nagrania filmowe oraz wywiady z uczestnikiem, a także wyniki z jego danymi osobowymi mogły być wykorzystane przez prasę, radio i telewizję a także w celach marketingowych Organizatora i sponsorów cyklu Grand Prix Kaczmarek Electric MTB. § 7 Świadczenia dla uczestników 1. W ramach startu w wyścigu zawodnik otrzymuje: * Numer startowy. Raz wydany numer startowy jest ważny na wszystkich edycjach, za każdym razem należy dziecko zarejestrować pod tym samym numerem. * Opaska eventowa na rękę, która upoważnia do darmowego korzystania ze strefy dziecka oraz do dmuchanych placów zabaw, które się tam znajdują. * Drobny podarunek od Organizatora. * Zabezpieczenie medyczne i ratownicze. * Oznaczenie trasy. * Trofea dla zwycięzców oraz drobne nagrody rzeczowe. Dekorowanych będzie trzech pierwszych zawodników z powyższych kategorii z podziałem na płeć. * Pamiątkowe medale dla wszystkich startujących. § 8 Zasady rozgrywania wyścigu 1. Zwycięzcą zostaje zawodnik, który wyznaczoną trasę przejedzie w jak najszybszym czasie. 2. Wyścig kolarski dla dzieci odbędzie się ze startu wspólnego lub poprzez biegi eliminacyjne, w zależności od liczby zgłoszonych dzieci. Organizator decyduje w dniu startu o sposobie przebiegu wyścigu. 3. Trasa będzie oznakowana taśmami. 4. Zawodnik jest zobowiązany do bezwzględnego podporządkowania się poleceniom Organizatora. 5. ZABRANIA SIĘ: * udziału dzieci bez kasków rowerowych, udziału dzieci bez opieki rodziców bądź opiekunów prawnych, * ingerencji rodziców i opiekunów prawnych w wyniki dziecięcej rywalizacji np. popychania dziecka na trasie (obowiązują zasady „fair play"). Dziecko, którego rowerek będzie popychany przez osobę dorosłą (nawet te z kategorii D0) nie będzie brane pod uwagę jako jeden z zwycięzców w wyścigu. * * stania rodziców/opiekunów w korytarzu startowym przeznaczonym na wyścig, * biegu obok jadącego zawodnika. Złamanie zasad skutkuje wykluczeniem dziecka z wyścigu. § 9 Informacje dodatkowe 1. O fakcie wycofania z wyścigu uczestnik jest zobowiązany powiadomić niezwłocznie Biuro zawodów. 2. Start w wyścigu jest równoznaczny ze znajomością i akceptacją powyższego regulaminu. 3. W sprawach spornych decydujący głos ma Organizator. 4. Nie pojawienie się zawodnika na linii startu, jest równoznaczne z jego dyskwalifikacją.	<urn:uuid:9fc740d4-38d9-4885-b021-16344aa01314>	finepdfs	1.09375	CC-MAIN-2019-22	https://mtb.ke.pl/wp-content/uploads/2019/03/Regulamin-wy%C5%9Bcig%C3%B3w-dzieci.pdf	2019-05-19T13:25:18Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-22/segments/1558232254882.18/warc/CC-MAIN-20190519121502-20190519143502-00434.warc.gz	553,884,085	0.999958	0.999969	0.999969	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2556, 5388 ]	1	0
PORĘCZENIE ODPOWIEDZIALNYCH ZA FORMACJĘ UCZESTNIKA Wypełniający(a) zgłoszenie za moją wiedzą i zgodą zgłasza się na Oazę Rekolekcyjną. animator: pokój / domek nr: MODERATOR / OPIEKUN KARTA UCZESTNIKA OAZY REKOLEKCYJNEJ 2019 RUCHU ŚWIATŁO-ŻYCIE DANE OSOBOWE (wypełnia kandydat DRUKOWANYMI LITERAMI ) ……….. OAZY PARAFIALNEJ ………………………………… (w przypadku braku oazy ks. Proboszcz) czytelny podpis Pieczęć parafii z adresem: MODERATOR DIECEZJALNY PODPIS KONIECZNY w przypadku Zgłoszenia na rekolekcje organizowane przez CDOR lub inną diecezję ………………………………… czytelny podpis OPINIA O PRZEŻYCIU REKOLEKCJI PRZEZ UCZESTNIKA (wypełnia animator po konsultacji z Moderatorem i diakonią Oazy) Dojrzałość osobowościowa (postawa wobec kapłana, diakoni Oazy, grupy, innych uczestników); kultura osobista, dyscyplina, punktualność, emocjonalność itp., zaangażowanie w życie grupy formacyjnej i wspólnoty (dyspozycyjność, wypełnianie dyżurów, współpraca, zabawa), oznaki zaangażowania w wierze (modlitwa osobista i wspólnotowa, udział i posługa w liturgii itp.), przyjęcie treści proponowanych na oazie rekolekcyjnej, świadomość założeń Ruchu Światło-Życie i swego w nim miejsca, stosunek do KWC. Inne uwagi, wskazówki dotyczące dalszej formacji: ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………… czytelny podpis ANIMATORA czytelny podpis ks. MODERATORA ADNOTACJE DIAKONI OAZ REKOLEKCYJNYCH: …………………………………………….……. ………………………………………………………………………………………………………………………… imię i nazwisko ……………………………………………………………………..... adres (ulica, kod pocztowy, miasto)............................................................................... …………………………………………………………….…………………………... telefon …………………………….e-mail …………………………………………… data urodzenia ………………………..… data imienin ……………………………… PESEL po klasie / roku ………… szkoły / uczelni …………………………………………………… parafia p.w. …………………………………………………… diecezja …………………… oaza w parafii p.w. …………………………………………………………………………….. DOTYCHCZASOWA FORMACJA – zaznacz w czym uczestniczyłeś: Rekolekcje: ODB I º II º IIIº OND Iºrok ….... IIºrok …... IIIº rok ……. ONŻIºrok…….. Iº bis rok …… przyjęcie do deuterokatechumenatu rok …….. Formacja w ciągu roku: Rekolekcje ewangelizacyjne 4 Spotkania nad Łk 8 Spotkań nad J Ewangeliczne Rewizje Życia po OND I, II, III Droga Nowego Życia (po ONŻ I) Kroki ku dojrzałości chrześcijańskiej (ile) ……. W minionym roku formacyjnym Dni Wspólnoty (ile) ….. Oazy Modlitwy (ile) …. Krucjata Wyzwolenia Człowieka członek (od) ….... kandydat nie należę Po zapoznaniu się z informacjami zawartymi w karcie dodatkowej oświadczam, że jestem gotowy/a przyjąć i wypełnić wszystkie warunki i wymagania Proszę o przyjęcie do ODB / OND / ONŻ……….. stopnia w turnusie w terminie……………………………… w………………………………….......... podpis KANDYDATA Potwierdzenie wpłaty: zaliczkę .…...………… zł wpłacono dnia …..…….. podpis przyjmującego ………. resztę / całość ..…...…. zł wpłacono dnia ….....…... podpis przyjmującego ………. ………………………………………………………………………………………………………………………… INFORMACJE O STANIE ZDROWIA (wypełnia uczestnik; w przypadku uczestników poniżej 18 roku życia wypełniają rodzice) liturgicznej również komże lub alby; odzież sportowa, nakrycie głowy i strój przeciwdeszczowy, przybory toaletowe, śpiwór, latarkę. Przebyte choroby: (właściwe podkreślić i podać rok życia) odra ….... ospa ….... świnka ….... różyczka …….. astma ….… żółtaczka zakaźna ….….. epilepsja …….. szkarlatyna …….. choroby nerek ….…. choroby reumatyczne ……….... Alergia (na co?) ………………………………………………………………………...…. Inne: ………………………………………………………………………………………. Aktualnie przyjmowane leki: (nazwy preparatów, dawka oraz sposób ich przyjmowania np. Enarenal 5 mg, 2x1 tabl.): ……………………………………………………………………………………………. ……………………………………………………………………………………………. Inne uwagi o stanie zdrowia – ostatnio wystąpiły / nadal występują: (właściwe podkreślić) drgawki, utraty przytomności, omdlenia, tiki, częste bóle głowy, zaburzenia równowagi, krwawienie z nosa, przewlekły katar, przewlekły kaszel, duszności, trudności w zasypianiu, lęki nocne, lunatykowanie, moczenie nocne, jąkanie, szybkie męczenie się, bóle brzucha, Mam świadomość, że oaza jest formą rekolekcji przeżyciowych, zmierzających do uformowania przez wzajemną służbę, zabawę, proste warunki życia oraz doświadczenie wspólnoty i wiary dojrzałego człowieczeństwa i chrześcijaństwa. Przyjmuję do wiadomości, że moje dziecko będzie uczestniczyć w dyżurach gospodarczych i porządkowych pod opieką animatora oraz, że jest zobowiązane do wypełniania poleceń animatorów i moderatorów oraz, że nie będzie mogło korzystać ze sprzętów elektronicznych (laptop, mp4, tablet, itp.) jeśli nie będzie to uzasadnione i zaakceptowane przez kadrę wychowawczą. Nie będzie mogło używać telefonów komórkowych poza czasem do tego przeznaczonym ( zaleca się telefonowanie około godziny 14 – po obiedzie), posiadać i używać środków psychoaktywnych (alkoholu, tytoniu, narkotyków); opuszczać terenu ośrodka bez opiekuna; przebywać w nie swoich pokojach oraz naruszać ciszę nocną. Diakonia Oaz Rekolekcyjnych zastrzega sobie prawo usunięcia uczestnika z oazy, na wniosek moderatora turnusu, w przypadku nagannego i gorszącego innych zachowania (palenie, picie alkoholu, wulgarność, niesubordynacja itp.). Organizator nie zwraca również pozostałych kosztów pobytu. Zobowiązuję się dostarczyć dziecko do ośrodka rekolekcyjnego osobiście lub przez upoważnioną osobę w godzinach wskazanych przez organizatorów. Jednocześnie przyjmuję do wiadomości, że odwiedziny uczestników podczas trwania oazy rekolekcyjnej, nawet przez najbliższych nie są wskazane. Oświadczam, że akceptuję zasady uczestnictwa w rekolekcjach i wyrażam zgodę, aby moje dziecko uczestniczyło w Oazie Rekolekcyjnej Ruchu Światło-Życie. Opiekę nad dzieckiem powierzam wychowawcom wyznaczonym przez Diakonię Oaz Rekolekcyjnych. wymioty, inne: ……………………………………………………………………………… czytelny podpis MAMY/OPIEKUNA telefon kontaktowy i adres e-mail INFORMACJE OD RODZICÓW (wypełniają rodzice uczestników pon. 18 roku życia) Moje dziecko jest: (właściwe podkreślić) Nieśmiałe, nadpobudliwe, ma trudności w nawiązywaniu kontaktów w grupie, źle znosi jazdę samochodem, nosi: okulary, wkładki ortopedyczne, aparat ortodontyczny / inny: ……………………………………………………………………………………………….. Inne uwagi o zdrowiu i charakterze dziecka: ……………………………………………. ……………………………………………………………………………………………….. Stwierdzam, że podałam/em wszystkie znane mi informacje o charakterze i stanie zdrowia mojego dziecka. Wyraża, zgodę na natychmiastowe udzielenie lub zapewnienie uczestnikowi pierwszej pomocy i dalszej opieki w razie nieszczęśliwego wypadku, przeciwdziałanie ujemnym skutkom wypadku i podjęcie innych niezbędnych środków, a także transport, wykonywanie zabiegów diagnostycznych, lekarskich) w czasie trwania oazy rekolekcyjnej. W przypadku poważnych problemów zdrowotnych zobowiązuję się do odbioru dziecka z ośrodka rekolekcyjnego. W czasie rekolekcji wakacyjnych, Diakonia Oaz Rekolekcyjnych, ze względów wychowawczych, zastrzega sobie prawo do rozdzielenia grup parafialnych na czas trwania rekolekcji przesuwania ich członków do różnych grup uczestników. Mam świadomość, że oaza rekolekcyjna odbywać się będzie w otoczeniu wiejskim / leśnym, a tym samym moje dziecko będzie miało kontakt ze zwierzętami (owadami), których obecność jest typowa dla terenu leśnego. Oświadczam, że nie będę rościć pretensji do odszkodowań za zdarzenia losowe, których można było uniknąć, gdybym podał(a) istotne informacje na temat zdrowia dziecka, a które zostały przeze mnie świadomie zatajone lub pominięte. Deklaruję się do wyposażenia mojego dziecka w Pismo Święte, różaniec, zeszyt/notatnik i przybory do pisania; odświętny ubiór, odpowiedni strój do kościoła: dziewczęta – długie (za kolana) spódnice, chłopcy – długie spodnie, koszule, członkowie męskich zespołów służby czytelny podpis TATY /OPIEKUNA telefon kontaktowy i adres e-mail OPINIA ANIMATORA GRUPY (przy braku formacji – opinia KATECHETY / KSIĘDZA) Zachowanie i postawa uczestnika na spotkaniach małej grupy, talenty i charyzmaty, dojrzałość emocjonalna, kultura osobista, uczestnictwo w życiu wspólnoty: spotkaniach, spotkaniach modlitewnych, duch służby i miłości we wspólnocie, gotowość do świadectwa; owoce czasu formacji minionego roku, przyjęcie treści formacyjnych, oznaki przemiany życia, życie sakramentalne. Inne ważne informacje o uczestniku, które mogą stać się pomocne dla przeżycia rekolekcji. ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………. ..................................................................... czytelny podpis Kontakt do animatora (telefon, mail) ANIMATORA / KATECHETY / KSIĘDZA	<urn:uuid:8aaec93e-11e7-482b-b2c3-ff157ac9bb4b>	finepdfs	1.060547	CC-MAIN-2019-39	http://www.bydgoszcz.oaza.pl/download/KARTA_UCZESTNIKA_2019.pdf	2019-09-16T14:57:27Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514572744.7/warc/CC-MAIN-20190916135948-20190916161948-00498.warc.gz	223,677,689	0.999823	0.99994	0.99994	[ "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3200, 9070 ]	1	0
Zainwestujmy razem w środowisko Źródła finansowania przedsięwzięć z zakresu efektywności energetycznej i OZE skierowane do osób fizycznych Kraków, 7 kwietnia 2022 r. Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie Prelekcja w ramach Projektu „Ogólnopolski system wsparcia doradczego dla sektora publicznego, mieszkaniowego oraz przedsiębiorstw w zakresie efektywności energetycznej oraz OZE” Plan prezentacji 1. Projekt Doradztwa Energetycznego 2. Nowy Program Priorytetowy NFOŚiGW - „Moje Ciepło” 3. Nowy Program Priorytetowy NFOŚiGW - „Mój Prąd” 4. Program „Agroenergia Część 1)” 5. Zmiany w Programie Priorytetowym „Czyste Powietrze” od 25.01.2022 r. 6. Ulga termomodernizacyjna Projekt Doradztwa Energetycznego Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko na lata 2014-2020 I Oś priorytetowa „Zmniejszenie emisyjności gospodarki” Działanie 1.3 „Wsparcie efektywności energetycznej w budynkach” Poddziałanie 1.3.3 „Ogólnopolski system wsparcia doradczego dla sektora publicznego, mieszkaniowego oraz przedsiębiorstw w zakresie efektywności energetycznej oraz OZE” Projekt finansowany jest w 100% ze środków UE Zadania Doradców Energetycznych: • doradztwo w zakresie przygotowania, weryfikacji, wdrożenia, monitorowania Planów Gospodarki Niskoemisyjnej, • doradztwo dotyczące przygotowania i wdrożenia inwestycji w obszarze efektywności energetycznej, OZE oraz gospodarki niskoemisyjnej, • przygotowanie i prowadzenie spotkań informacyjnych/edukacyjnych w jednostkach samorządu terytorialnego, spółdzielniach i wspólnotach mieszkaniowych, szkołach oraz dla lokalnych przedsiębiorców, • udostępnianie informacji o możliwych źródłach finansowania w obszarze efektywności energetycznej oraz OZE, • weryfikacja audytów energetycznych. Fundusze Europejskie Rzeczpospolita Polska WFOŚiGW Unia Europejska Fundusz Spójności Struktura realizacji Poziom ogólnokrajowy NFOŚiGW - Beneficjent Projektu (Partner Wiodący) Poziom regionalny 15 WFOŚiGW Województwo Lubelskie NFOŚiGW Wydział Projektu Doradztwa Energetycznego Fundusze Europejskie Infrastruktura i Środowisko Rzeczpospolita Polska Unia Europejska Fundusz Spójności Projekt Doradztwa Energetycznego w województwie małopolskim Na terenie województwa małopolskiego pracuje 7 Doradców Energetycznych zatrudnionych w strukturach WFOŚiGW w Krakowie. Adres kontaktowy: Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie ul. Kanonicza 12 31-002 Kraków www.wfos.krakow.pl Biuro DE: ul. Westerplatte 2/3, 31-033 Kraków Każdemu z Doradców zostały przypisane gminy, w których świadczy usługi doradcze (dane kontaktowe: https://www.wfos.krakow.pl/doradztwo-energetyczne/doradcy%e2%80%8b-energetyczni/) Projekt Doradztwa Energetycznego wspieramy na każdym etapie realizacji inwestycji Nowy Program Priorytetowy NFOŚiGW „Moje Ciepło” Prezentacja przygotowana na podstawie materiałów udostępnionych przez NFOŚiGW Moje Ciepło Instytucja realizująca program - Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej Źródło finansowania - Fundusz Modernizacyjny Okres wdrażania - 2021 – 2027 r. (lub do wyczerpania środków) Budżet programu - 600 000 000 zł Cel programu - wsparcie rozwoju ogrzewnictwa indywidualnego i rozwoju energetyki prosumenckiej w obszarze powietrznych, wodnych i gruntowych pomp ciepła w nowych budynkach mieszkalnych jednorodzinnych Moje Ciepło Dla kogo? Wnioskodawcą jest osoba fizyczna, która: - jest właścicielem bądź współwłaścicielem nowego budynku mieszkalnego jednorodzinnego Wymagania dotyczące budynku Przez nowy budynek mieszkalny jednorodzinny w Programie rozumie się budynek, w przypadku którego na dzień składania wniosku o dofinansowanie: - nie złożono zawiadomienia o zakończeniu budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego lub nie złożono wniosku o wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie zgodnie z przepisami ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - złożono zawiadomienie o zakończeniu budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego nie wcześniej niż 01.01.2021 r. lub złożono wniosek o wydanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie nie wcześniej niż 01.01.2021 r. Wnioskodawcą/Beneficjentem musi być osoba wskazana w pozwoleniu na budowę lub zgłoszeniu budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego Działalność gospodarcza - w przypadku, gdy działalność gospodarcza jest prowadzona na powierzchni przekraczającej 20% powierzchni całkowitej budynku, inwestycja nie kwalifikuje się do dofinansowania; - w przypadku, gdy działalność gospodarcza jest lub będzie prowadzona w trakcie trwania okresu trwałości na powierzchni przekraczającej 20% powierzchni całkowitej budynku - Beneficjent będzie zobowiązany do zwrotu otrzymanego dofinansowania. Wymagania dotyczące budynku c.d. Warunkiem udzielenia dofinansowania jest uzyskanie podwyższonego standardu energetycznego budynku tj. uzyskanie maksymalnej wartości wskaźnika rocznego zapotrzebowania na nieodnawialną energię pierwotną (EP) na potrzeby ogrzewania, wentylacji oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej EPH+W na poziomie: - maksymalnie 63 kWh/(m2 × rok) - dla wniosków składanych w 2022 roku; - maksymalnie 55 kWh/(m2 × rok) - dla wniosków składanych w kolejnych latach funkcjonowania programu \| Lp. \| Nazwa kosztu \| Koszty kwalifikowane \| Wymagania techniczne \| \|-----\|--------------------------------------------------\|--------------------------------------------------------------------------------------\|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------\| \| 1 \| Gruntowa pompa ciepła \| Zakup/montaż pompy ciepła grunt/woda, woda/woda z osprzętem, zbiornikiem akumulacyjnym/buforowym, zbiornikiem cwu z osprzętem. \| Klasa efektywności energetycznej minimum A++ (dla temperatury zasilania 55°C) na podstawie karty produktu i etykiety energetycznej. Uwaga: zamontowana pompa ciepła musi współpracować z wodnym ogrzewaniem niskotemperaturowym (temperatura zasilania wody grzewczej ≤ 35 st. C - m.in. ogrzewanie płaszczyznowe). \| \| 2 \| Pompa ciepła typu powietrze/woda \| Zakup/montaż pompy ciepła typu powietrze/woda z osprzętem, zbiornikiem akumulacyjnym/buforowym, zbiornikiem cwu z osprzętem. \| Klasa efektywności energetycznej minimum A++ (dla temperatury zasilania 55°C) na podstawie karty produktu i etykiety energetycznej. Uwaga: zamontowana pompa ciepła musi współpracować z wodnym ogrzewaniem niskotemperaturowym (temperatura zasilania wody grzewczej ≤ 35 st. C - m.in. ogrzewanie płaszczyznowe). \| \| 3 \| Pompa ciepła typu powietrze/powietrze w systemie centralnym dla całego budynku \| Zakup/montaż pompy ciepła typu powietrze/powietrze z osprzętem. \| Klasa efektywności energetycznej minimum A+ (dla klimatu umiarkowanego) na podstawie karty produktu i etykiety energetycznej. \| Montaż pompy ciepła Pompa może zostać zamontowana samodzielnie, pod warunkiem, że osoba montująca posiada do tego odpowiednie kwalifikacje oraz po montażu będzie w stanie wypełnić i podpisać odpowiedni protokół montażu. Współfinansowanie inwestycji Dofinansowanie nie może być udzielone na inwestycję sfinansowaną lub realizowaną z innych środków publicznych zagranicznych lub krajowych (za wyjątkiem ulgi termomodernizacyjnej – jeśli dotyczy). Koszty kwalifikowane Okres kwalifikowalności kosztów od 01.01.2021 r. do 31.12.2026 r. Koszty kwalifikowane to wydatki związane z transportem, zakupem i montażem pompy. rozpoczęcie inwestycji - rozumiane jako poniesienie pierwszego kosztu kwalifikowanego (data opłacenia pierwszej faktury lub równoważnego dokumentu księgowego) zakończenie inwestycji - rozumiane jako zamontowanie i uruchomienie pompy ciepła wraz z niezbędną infrastrukturą towarzyszącą oraz udokumentowanie opłacenia całości faktur lub równoważnych dokumentów księgowych za zakup i montaż kompletu urządzeń wskazanych we wniosku o dofinansowanie; Moje Ciepło Wysokość wsparcia • Dotacja • do 30 albo do 45% kosztów kwalifikowanych • nie więcej niż 7 tys. - 21 tys. zł na jedną współfinansowaną inwestycję. Wysokość dofinansowania uzależniona będzie od rodzaju zainstalowanej pompy ciepła oraz posiadania przez Wnioskodawcę karty dużej rodziny. \| Rodzaj pompy ciepła \| Typ \| Dofinansowanie w formie dotacji \| \|---------------------\|-----\|---------------------------------\| \| \| \| procentowy udział w kosztach kwalifikowanych \| procentowy udział w kosztach kwalifikowanych dla osób fizycznych posiadających kartę dużej rodziny* \| nie więcej niż [zł] \| \| Gruntowe \| x \| do 30% \| do 45% \| 21 000 \| \| Powietrzne \| typu powietrze - powietrze w systemie centralnym \| do 30% \| do 45% \| 7 000 \| \| \| typu powietrze - woda \| do 30% \| do 45% \| 7 000 \| W rozumieniu ustawy z dnia 5 grudnia 2014 r. o Karcie Dużej Rodziny (t.j.: Dz. U. 2021, poz. 1744) Moje Ciepło Nabory I nabór prawdopodobnie pod koniec kwietnia 2022 Złożenie wniosku - składanie wniosków będzie się odbywało jedynie drogą elektroniczną, poprzez generator wniosków o dofinansowanie (GWD); - do generatora możemy się dostać bezpośrednio wchodząc na stronę https://gwd.nfosigw.gov.pl/ lub klikając w link, który będzie się znajdował na stronie programu Moje Ciepło; - w celu złożenia wniosku niezbędne będzie użycie profilu zaufanego lub podpisu kwalifikowanego. Załączniki do wniosku 1) pozwolenie na budowę lub zgłoszenie budowy; 2) zawiadomienie o zakończeniu budowy lub decyzja o pozwoleniu na użytkowanie - JEŚLI DOTYCZY 3) charakterystyka energetyczna budynku lub świadectwo charakterystyki energetycznej; 4) protokół odbioru – załącznik nr 1 do Programu Priorytetowego „Moje Ciepło”; 5) fakтуra lub równorzędny dokument księgowy 6) potwierdzenie dokonania płatności; 7) karta produktu i etykieta energetyczna zakupionej i zamontowanej pompy ciepła; 8) oświadczenie o posiadaniu zgód: współwłaściciela/wszystkich współwłaścicieli budynku– JEŚLI DOTYCZY 9) skan Karty Dużej Rodziny (dwie strony) – JEŚLI DOTYCZY; 10) pełnomocnictwo do złożenia wniosku o dofinansowanie -JEŚLI DOTYCZY; 11) oświadczenie dotyczące nabywcy wskazanego na fakturze lub równorzędnym dokumencie księgowym - JEŚLI DOTYCZY; 12) inny dokument (m.in. niezbędna dokumentacja geologiczna dla gruntowej pompy ciepła) – JEŚLI DOTYCZY. Moje Ciepło Promowanie inwestycji - Beneficjent w okresie trwałości zobowiązany jest do odpowiedniego promowania współfinansowanej inwestycji. - Wytyczne dotyczące promowania inwestycji będą znajdowały się na stronie programu Moje Ciepło. Kontrola inwestycji i okres jej trwałości - NFOŚiGW ma możliwość kontroli /inwestycji na każdym jej etapie (w tym w okresie trwałości inwestycji). - Beneficjent zobowiązany jest do eksploatacji pompy ciepła (we wskazanej we wniosku lokalizacji) przez co najmniej 5 lat od dnia wpływu dofinansowania (dotacji) na rachunek bankowy Beneficjenta oraz do promowania inwestycji w okresie jej trwałości. Moje Ciepło Kontakt: email@example.com lub Po ogłoszeniu naboru można kontaktować się mailowo na adres: firstname.lastname@example.org z podaniem gminy, na terenie której realizowana jest/ będzie inwestycja. Nowy Program Priorytetowy NFOŚiGW „Mój Prąd 4.0” Prezentacja przygotowana na podstawie materiałów udostępnionych przez NFOŚiGW Program Priorytetowy Mój Prąd 4.0 podstawowe założenia - planowany nabór wniosków od dnia 15.04.2022 r., - okres kwalifikowalności kosztów od 01.02.2020 r., - podłączenie mikroinstalacji PV w nowym systemie rozliczania tzw. net-billing funkcjonującym od dnia 01.04.2022 r., potwierdzone przez OSD wraz z możliwością współfinansowania dodatkowych elementów do zwiększenia autokonsumpcji wytworzonej energii elektrycznej, - przejście dotychczasowych Prosumentów na nowy system rozliczania (nie korzystających wcześniej z żadnego wsparcia do instalacji PV poza ulgą termomodernizacyjną) na takich samych warunkach jak dla Prosumentów zgłaszających inwestycję do OSD od 01.04.2022 r., - przejście dotychczasowych Prosumentów na nowy system rozliczania (korzystających wcześniej z dostępnego dofinansowania do instalacji PV) ze wsparciem dla elementów służących zwiększeniu autokonsumpcji oraz „bonusem za przejście” w wysokości 2 tys. zł, - pomoc finansowa nie będzie dotyczyła Prosumentów, którzy nie przejdą na nowy system rozliczeń (net-billing), - Środki z React-UE (XI oś POliŚ) Dla kogo będzie nowa edycja Programu? - program dedykowany dla Prosumentów w nowym systemie net-billing (zgłoszenie przyłączenia mikroinstalacji do sieci od dnia 01.04.2022 r.), - możliwość udziału Prosumentów z dotychczasowego systemu net-metering (zarówno instalacja PV jak i dodatkowe elementy wspierające autokonsumpcję) pod warunkiem przejścia na nowy system rozliczeń, a) instalacja PV w systemie net-metering (bez uzyskanego dofinansowania z PP MP oraz innych programów dostępnych na rynku za wyjątkiem ulgi termomodernizacyjnej) → zobowiązanie do przejścia na nowy system → dofinansowanie do instalacji PV → dodatkowo możliwość skorzystania z elementów wspierających autokonsumpcję wytworzonej energii elektrycznej b) instalacja PV w systemie net-metering (współfinansowana – MP, programy gminne – jeśli dopuszczają taką możliwość) → zobowiązanie do przejścia na nowy system → dofinansowanie do instalacji PV “bonus” w wysokości 2 tys. zł - pod warunkiem zakupu dodatkowego elementu wspierającego autokonsumpcję wytworzonej energii elektrycznej Dla kogo będzie nowa edycja Programu? - Prosumenci w nowym systemie net-billing (zgłoszenie przyłączenia mikroinstalacji do sieci od dnia 01.04.2022 r.) Instalacja PV w systemie net-billing* - dofinansowanie do samej instalacji PV do 4 tys. zł - dofinansowanie do instalacji PV do 5 tys. zł przy zakupie innych elementów - dofinansowanie do magazynu ciepła do 5 tys. zł - dofinansowanie do magazynu ee do 7,5 tys. zł - *dofinansowanie do HEMS/EMS do 3 tys. zł** wsparcie finansowe tylko pod warunkiem zakupu magazynu ciepła i/lub magazynu energii elektrycznej Dla kogo będzie nowa edycja Programu? - Prosumenci w nowym systemie net-billing (zgłoszenie przyłączenia mikroinstalacji do sieci od dnia 01.04.2022 r.) \| Dofinansowanie w formie dotacji \| Dodatkowy element \| Dofinansowanie w formie dotacji \| \|---------------------------------\|------------------\|--------------------------------\| \| procentowy udział w kosztach kwalifikowanych \| nie więcej niż [zł] \| procentowy udział w kosztach kwalifikowanych \| nie więcej niż [zł] \| Maksymalne łączne dofinansowanie[zł] \| \| instalacja PV \| do 50% \| 4 000 \| x \| x \| x \| 4 000 \| \| instalacja PV + \| do 50% \| 5 000 \| magazynowanie ciepła - pompa ciepła typu powietrze/woda służąca wyłącznie c.w.u., zasobnik c.w.u., bufor ciepła \| do 50% \| 5 000 \| 10 000 \| \| \| do 50% \| 5 000 \| magazyn energii elektrycznej (akumulator)- min. pojemność 2kWh \| do 50% \| 7 500 \| 12 500 \| \| \| do 50% \| 5 000 \| system zarządzania energią HEMS/EMS* \| do 50% \| 3 000 \| ** \| * pompa ciepła typu powietrze/woda (pompa ciepła do c.w.u. + zasobnik c.w.u. lub pompa ciepła do c.w.u. ze zintegrowanym zasobnikiem) współfinansowane tylko pod warunkiem zakupu magazynu ciepła i / lub magazynu energii elektrycznej Dla kogo będzie nowa edycja Programu? - Prosumenci w dotychczasowym systemie net-metering (bez uzyskanego dofinansowania z PP MP oraz innych programów dostępnych na rynku za wyjątkiem ulgi termomodernizacyjnej) Instalacja PV w dotychczasowym systemie net-metering bez wcześniejszego wsparcia finansowego - Przejście na net-billing - Dofinansowanie do samej instalacji PV do 4 tys. zł - Przejście na net-billing** - Dofinansowanie do instalacji PV do 5 tys. zł przy zakupie innych elementów - Dofinansowanie do magazynu ciepła do 5 tys. zł - Dofinansowanie do magazynu ee do 7,5 tys. zł - Dofinansowanie do HEMS/EMS* do 3 tys. zł Współfinansowane tylko pod warunkiem zakupu magazynu ciepła i/lub magazynu energii elektrycznej Dla kogo będzie nowa edycja Programu? - Prosumenci w dotychczasowym systemie net-metering (bez uzyskanego dofinansowania z PP MP oraz innych programów dostępnych na rynku za wyjątkiem ulgi termomodernizacyjnej) \| Dofinansowanie w formie dotacji \| Dodatkowy element \| Dofinansowanie w formie dotacji \| \|---------------------------------\|------------------\|--------------------------------\| \| procentowy udział w kosztach kwalifikowanych \| nie więcej niż [zł] \| procentowy udział w kosztach kwalifikowanych \| nie więcej niż [zł] \| Maksymalne łączne dofinansowanie[zł] \| \| instalacja PV \| do 50% \| 4 000 \| x \| x \| 4 000 \| \| instalacja PV + \| do 50% \| 5 000 \| magazynowanie ciepła - pompa ciepła typu powietrze/woda służąca wyłącznie c.w.u., zasobnik c.w.u., bufor ciepła \| do 50% \| 5 000 \| 10 000 \| \| \| do 50% \| 5 000 \| magazyn energii elektrycznej (akumulator) - min. pojemność 2kWh \| do 50% \| 7 500 \| 12 500 \| \| \| do 50% \| 5 000 \| system zarządzania energią HEMS/EMS \| do 50% \| 3 000 \| \| * pompa ciepła typu powietrze/woda (pompa ciepła do c.w.u. + zasobnik c.w.u. lub pompa ciepła do c.w.u. ze zintegrowanym zasobnikiem) ** współfinansowane tylko pod warunkiem zakupu magazynu ciepła i/ lub magazynu energii elektrycznej Dla kogo będzie nowa edycja Programu? - Prosumenci w dotychczasowym systemie net-metering (z wcześniejszym zewnętrznym wsparciem) Instalacja PV w dotychczasowym systemie net-metering z wcześniejszym wsparciem zewnętrznym Przejście na net-billing "bonus" 2 tys. zł dofinansowanie do magazynu ciepła do 5 tys. zł dofinansowanie do HEMS/EMS* do 3 tys. zł dofinansowanie do magazynu ee do 7,5 tys. zł współfinansowane tylko pod warunkiem zakupu magazynu ciepła i/lub magazynu energii elektrycznej Dla kogo będzie nowa edycja Programu? - Prosumenci w dotychczasowym systemie net-metering (z wcześniejszym zewnętrznym wsparciem) \| "BONUS" za przejście na nowy system rozliczeń \| Dodatkowy element \| Dofinansowanie w formie dotacji \| \|-----------------------------------------------\|------------------\|--------------------------------\| \| nie więcej niż [zł] \| procentowy udział w kosztach kwalifikowanych \| nie więcej niż [zł] \| Maksymalne łączne dofinansowanie[zł] \| \| \| do 50% \| 5 000 \| 7 000 \| \| \| do 50% \| 7 500 \| 9 500 \| \| \| do 50% \| 3 000 \| * \| * pompa ciepła typu powietrze/woda (pompa ciepła do c.w.u. + zasobnik c.w.u. lub pompa ciepła do c.w.u. ze zintegrowanym zasobnikiem) współfinansowane tylko pod warunkiem zakupu magazynu ciepła i/ lub magazynu energii elektrycznej Uwagi końcowe • magazynowania ciepła – (zasobniki c.w.u zasilane przez pompę ciepła lub kocioł elektryczny, zasobniki c.w.u z grzałką elektryczną, bufory ciepła zasilane przez pompę ciepła lub kocioł elektryczny, bufory ciepła z grzałką elektryczną, bufory ciepła wraz z zasobnikiem c.w.u. stanowiące jedno kompletne urządzenie, pompa ciepła typu powietrze/woda tj. pompa ciepła do c.w.u. + zasobnik c.w.u. lub pompa ciepła do c.w.u. ze zintegrowanym zasobnikiem) • minimalna pojemność magazynu ee 2kWh • HEMS (ang. home energy management system) - system zarządzania energią w budynku - optymalizacja działania (zużycia energii elektrycznej i ciepła) wszelkich potrzeb energetycznych w budynku. • Pod pojęciem EMS (ang. energy management system) rozumie się system zarządzania energią pozyskaną z mikroinstalacji fotowoltaicznej. Uwagi końcowe • 5-letni okres trwałości, kontrole • działania info-promo • nie podlega dofinansowaniu rozbudowa instalacji PV • udzielone dofinansowanie nie podlega opodatkowaniu • dokumentami potwierdzającym dokonanie płatności mogą być: a) potwierdzenie dokonania przelewu; b) dokument KP podpisany przez osobę przyjmującą płatność gotówkową; c) oświadczenie wykonawcy / sprzedawcy o otrzymaniu płatności ze wskazaniem numeru dokumentu, kwoty oraz daty dokonania tej płatności przez Wnioskodawcę; d) oświadczenie Wnioskodawcy o dokonaniu płatności ze wskazaniem numeru dokumentu (faktury lub paragonu imiennego dołączonych do wniosku) kwoty oraz daty dokonania płatności. Faktura lub paragon imienny z adnotacją „opłacone” oraz umowa kredytowa/pożyczkowa nie jest wystarczającym potwierdzeniem dokonania płatności Mój Prąd 4.0 Kontakt email@example.com lub Po ogłoszeniu naboru można kontaktować się mailowo na adres: firstname.lastname@example.org z podaniem gminy, na terenie której realizowana jest/ będzie inwestycja. Program Agroenergia - 2021 AGROENERGIA Fundusze Europejskie Infrastruktura i Środowisko Rzeczpospolita Polska Unia Europejska Fundusz Spójności Agroenergia 2021 Struktura programu: Część I WFOŚiGW Instalacje PV, instalacje wiatrowe, pompy ciepła (o mocy większej niż 10 kW oraz nie większej niż 50 kW) oraz towarzyszące magazyny energii Dotacja, pożyczka Część II NFOŚiGW Biogazownie i Małe Elektrownie Wodne (o mocy nie większej niż 500 kW) Dotacja, pożyczka Agroenergia 2021 Budżet Programu Agroenergia: 200 mln zł, w tym: 1) Dla bezzwrotnych form dofinansowania – do 153 400 tys. zł 2) Dla zwrotnych form dofinansowania – do 46 600 tys. zł Budżet przeznaczony na aktualne nabory: - Agroenergia, Część 1) (WFOŚiGW): Kwota alokacji na udostępnienie środków na udzielanie dotacji – 50 mln zł - Agroenergia, Część 2) (NFOŚiGW): Kwota alokacji dla zwrotnych oraz bezzwrotnych form dofinansowania – do 74,5 mln zł; w tym dotacje – do 48,4 mln. zł, pożyczki – do 26,1 mln. zł Budżet Programu Agroenergia, cz. I, w województwie małopolskim do roku 2027 – 2.000.000,00 mln zł Okres wdrażania: Program Agroenergia będzie realizowany w latach 2019-2027 Koszty kwalifikowane: - Okres kwalifikowalności kosztów w ramach wniosku o dofinansowanie od dnia jego złożenia do 30.06.2027r. - Koszty poniesione przed dniem złożenia wniosku o dofinansowanie przez Beneficjenta końcowego nie stanowią kosztu kwalifikowanego. - Zakończenie przedsięwzięcia nie może nastąpić później niż 12 miesięcy od daty złożenia (wpływu) pierwszego wniosku w wersji papierowej albo przez ePUAP do WFOŚiGW. Agroenergia 2021 Okres wdrażania Programu Część I Program realizowany będzie w latach 2019-2027, przy czym: 1. zobowiązania (rozumiane jako podpisywanie umów) podejmowane będą do 31.12.2025 r. 2. Środki wydatkowane będą do 30.09.2027 r. na rzecz Beneficjentów końcowych i do 31.12.2027** r. na rzecz Beneficjentów wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej. Nabór wniosków odbywa się w trybie ciągłym. Agroenergia 2021 Część 1) Mikroinstalacje, pompy ciepła i towarzyszące magazyny energii 1) Przedsięwzięcia polegające na zakupie i montażu: a) instalacji fotowoltaicznych o zainstalowanej mocy elektrycznej większej niż 10 kW oraz nie większej niż 50 kW, b) instalacji wiatrowych o zainstalowanej mocy elektrycznej większej niż 10 kW oraz nie większej niż 50 kW, c) pomp ciepła o mocy większej niż 10 kW oraz nie większej niż 50 kW, (konieczne wcześniejsze przeprowadzenie audytu energetycznego, który rekomenduje wnioskowany zakres przedsięwzięcia), d) instalacji hybrydowej, tj.: fotowoltaika wraz z pompą ciepła lub elektrownia wiatrowa wraz z pompą ciepła, sprzężone w jeden układ (konieczne wcześniejsze przeprowadzenie audytu energetycznego, który rekomenduje zastosowanie pompy ciepła) służących zaspokajaniu własnych potrzeb energetycznych Wnioskodawcy w miejscu prowadzenia działalności rolniczej. 2) Zakup i montaż towarzyszących magazynów energii dla instalacji z pkt. 1) lit. a, b oraz d. Warunkiem dofinansowania jest obligatoryjna realizacja inwestycji dotyczącej zakresu przedsięwzięć określonych w pkt. 1). Nie podlegają dofinansowaniu projekty polegające na zwiększeniu mocy już istniejącej instalacji (decyduje Punkt Poboru Energii)! Dofinansowaniu podlegają również instalacje hybrydowe o sumarycznej mocy urządzeń wytwórczych powyżej 50 kW, przy czym moce poszczególnych jednostek wytwarzania energii nie mogą przekraczać 50 kW. - Pomoc publiczna horyzontalna na ochronę środowiska. - Przedsięwzięcie nie może być rozpoczęte przed dniem złożenia WoD. - Wyłącznie refundacja. - Zakończenie przedsięwzięcia = przyłączenie OSD, protokół odbioru. - Urządzenia muszą być instalowane jako nowe, wyprodukowane w ciągu 24 miesięcy przed montażem. - Trwałość 3 lata. - Dofinansowanie nie może być udzielone na instalacje sfinansowane lub realizowane z innych środków publicznych, z wyłączeniem środków zwrotnych z WFOŚiGW. Agroenergia 2021 Rozpoczęcie przedsięwzięcia - zamówienie lub zakup urządzeń (pomp ciepła, magazynów i innych instalacji, których dotyczy wniosek o dofinansowanie (a także zawarcie umowy na ich montaż lub zlecenie tego montażu w innej formie) – może nastąpić po złożeniu wniosku o dofinansowanie. Zakończenie przedsięwzięcia – przyłączenie mikroinstalacji do sieci elektroenergetycznej oraz zawarcie umowy kompleksowej z Przedsiębiorstwem energetycznym, a w przypadku przedsięwzięć dot. pompy ciepła, magazynów energii oraz systemów off-grid, poprzez uzyskanie protokołów odbioru (do 12 m-cy od złożenia wniosku o dofinansowanie). Koszty kwalifikowane: Środki trwałe, sprzęt i wyposażenie: zakup, montaż oraz odbiór i uruchomienie instalacji objętych przedsięwzięciem, Koszty niekwalifikowane: - podatek od towaru i usług (VAT), - audyt energetyczny, - nabycia środków trwałych finansowanych w formie leasingu. Beneficjent 1) Osoba fizyczna będąca właścicielem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych, których łączna powierzchnia użytków rolnych zawiera się w przedziale od 1 ha do 300 ha oraz co najmniej rok przed złożeniem wniosku prowadząca osobiście gospodarstwo. 2) Osoba prawna będąca właścicielem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych, których łączna powierzchnia użytków rolnych zawiera się w przedziale od 1 ha do 300 ha oraz co najmniej rok przed złożeniem wniosku o udzielenie dofinansowania prowadząca działalność rolniczą lub działalność gospodarczą w zakresie usług rolniczych (główny przedmiot działalności wnioskodawcy wskazany w odpowiednim rejestrze przedmiot działalności przedsiębiorstwa stanowi kod PKD 01.61.Z, 01.62.Z (z wyłączeniem prowadzenia schronisk dla zwierząt gospodarskich oraz podkuwania koni) lub 01.63.Z). W przypadku składania wniosku jako dzierżawca wraz z wnioskiem o dofinansowanie należy przedłożyć dokument potwierdzający prowadzenie gospodarstwa rolnego (zgodnie z lit. a) lub działalności rolniczej lub działalności gospodarczej w zakresie usług rolniczych (zgodnie z lit. b). Agroenergia 2021 Intensywność dofinansowania: \| moc instalacji [kW] \| Dofinansowanie w formie dotacji \| \|---------------------\|---------------------------------\| \| \| procentowy udział w kosztach kwalifikowanych \| nie więcej niż [zł] \| \| 10 < kW ≤ 30 \| do 20% \| 15 000 \| \| 30 < kW ≤ 50 \| do 13% \| 25 000 \| Dla przedsięwzięć dotyczących budowy instalacji hybrydowej, tj. fotowoltaika wraz z pompą ciepła lub elektrownia wiatrowa wraz z pompą ciepła, sprzężonej w jeden układ, dofinansowanie wylicza się zgodnie z powyższą tabelą na podstawie mocy zainstalowanej każdego urządzenia osobno oraz przewiduje się dodatek w wysokości 10 tys. zł. Dofinansowanie w formie dotacji do 20% kosztów kwalifikowanych* dla towarzyszących magazynów energii, przy czym koszt kwalifikowany nie może wynosić więcej niż 50% kosztów źródła wytwarzania energii. Warunkiem udzielenia wsparcia na magazyn energii jest zintegrowanie go ze źródłem energii, które będzie realizowane równolegle w ramach projektu. Audyt energetyczny: Kto może go sporządzić? Opracowanie winno zostać sporządzone przez certyfikowanego instalatora OZE w zakresie pomp ciepła lub uprawnioną osobę do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej (zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o charakterystyce energetycznej budynków (Dz. U. z 2021 r. poz. 497). Jakie inwestycje wymagają sporządzenia audytu energetycznego? pompy ciepła oraz instalacje hybrydowe (pompa ciepła + instalacja PV lub elektrownia wiatrowa) Jakie jest zakres audytu energetycznego? Zakres audytu energetycznego został omówiony w dokumencie: „Zalecenia uproszczonego audytu energetycznego dla projektów dotyczących pomp ciepła realizowanych w ramach Programu priorytetowego „Agroenergia” Część 1) Mikroinstalacje, pompy ciepła i towarzyszące magazyny energii” Dostępnym na stronie: https://www.wfos.krakow.pl/agroenergia-czesc-1-mikroinstalacje-pompy-ciepla-i-towarzyszace-magazyny-energii/ (Dokumentacja programu – pkt 4) Ulga inwestycyjna Podstawa prawna korzystania z ulgi inwestycyjnej - Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U.2019.0.1256) – Art. 13. Art. 13 Ulga inwestycyjna -Ustawa o podatku rolnym 1. Podatnikom podatku rolnego przysługuje ulga inwestycyjna z tytułu wydatków poniesionych na: 1) budowę lub modernizację budynków inwentarskich służących do chowu, hodowli i utrzymywania zwierząt gospodarskich oraz obiektów służących ochronie środowiska, 2) zakup i zainstalowanie: a) deszczowni, b) urządzeń melioracyjnych i urządzeń zaopatrenia gospodarstwa w wodę, c) urządzeń do wykorzystywania na cele produkcyjne naturalnych źródeł energii (wiatru, biogazu, słońca, spadku wód) - jeżeli wydatki te nie zostały sfinansowane w całości lub w części z udziałem środków publicznych. Czy skorzystanie z ulgi w podatku rolnym wyklucza udział w programie "Agroenergia"? Na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym ulga inwestycyjna nie przysługuje jeżeli wydatki poniesione na budowę instalacji fotowoltaicznej zostały sfinansowane preferencyjnymi kredytami, pożyczkami czy dotacjami, pochodzącymi ze środków publicznych. Decyzję o przyznaniu ulgi inwestycyjnej przyznaje wójt (burmistrz, prezydent). Rolnicy płacący podatek VAT mogą odliczyć całość podatku VAT od instalacji. W przypadku chęci skorzystania z ulgi rolnej nie można wystąpić o dofinansowanie z programu Agroenergia. Ulga inwestycyjna - Ulga inwestycyjna przyznawana jest po zakończeniu inwestycji i polega na odliczeniu od należnego podatku rolnego od gruntów położonych na terenie gminy, w której została dokonana inwestycja - w wysokości 25% udokumentowanych rachunkami nakładów inwestycyjnych. - Ulga z tytułu tej samej inwestycji nie może być stosowana dłużej niż przez 15 lat. - Kwota ulgi inwestycyjnej jest odliczana z urzędu w decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego. Podatnicy obowiązani do składania deklaracji na podatek rolny odliczają, określoną w decyzji w sprawie ulgi inwestycyjnej, kwotę przyznanej ulgi od należnego podatku rolnego. - Podatnik traci prawo do odliczenia od podatku rolnego niewykorzystanej kwoty ulgi inwestycyjnej w przypadku sprzedaży obiektów i urządzeń, od których przyznana została ta ulga, lub przeznaczenia ich na inne cele niż określone w art. 13 ust. 1 Ustawy. LISTA WYMAGANYCH ZAŁĄCZNIKÓW DO WNIOSKU W RAMACH PROGRAMU PRIORYTETOWEGO „AGROENERGIA. CZĘŚĆ 1) MIKROINSTALACJE, POMPY CIEPŁA I TOWARZYSZĄCE MAGAZYNY ENERGII” - Umowa dzierżawy (jeżeli dotyczy) – kserokopia potwierdzona za zgodność z oryginałem - Dokument potwierdzający prowadzenie gospodarstwa rolnego/działalności rolniczej/działalności gospodarczej w zakresie usług rolniczych co najmniej rok przed złożeniem wniosku – kserokopia potwierdzona za zgodność z oryginałem - Dokument potwierdzający powierzchnię posiadanych użytków rolnych (ilość hektarów) – kserokopia potwierdzona za zgodność z oryginałem - Oświadczenie dotyczące instalacji – zgodnie z wzorem dostępnym na stronie Funduszu - Faktury dot. zużycia energii elektrycznej za rok 2020/2021 (kserokopie potwierdzone za zgodność z oryginałem) – tylko dla zadań na instalację fotowoltaiczną/wiatrową - Formularz dotyczący pomocy publicznej (jeżeli dotyczy) – zgodnie z wzorem dostępnym na stronie Funduszu - Uproszczony audyt energetyczny – tylko dla zadań na pompę ciepła/instalację hybrydową - Zgoda współwłaściciela na realizację zadania (jeżeli dotyczy) – zgodnie z wzorem dostępnym na stronie Funduszu - Zgoda współmałżonka na zaciągnięcie zobowiązań (jeżeli dotyczy) – zgodnie z wzorem dostępnym na stronie Funduszu Wojewódzki Fundusz zastrzega sobie prawo żądania dokumentów uzupełniających. Agroenergia 2021 Program Agroenergia, część I Programu – możliwość finansowania w formie zwrotnej: WFOŚiGW w Krakowie udzielić może dofinansowania w formie pożyczki do 100% kosztów kwalifikowanych netto, z zastrzeżeniem, że łączna kwota dofinansowania w formie dotacji i pożyczki ze środków Funduszu nie może przekroczyć 100% kosztów kwalifikowanych netto przedsięwzięcia. - oprocentowanie według zmiennej stopy procentowej określonej w umowie, ustalonej w odniesieniu do stopy redyskonta weksli ogłaszaną przez NBP w wysokości 0,8 stopy redyskonta weksli, lecz nie mniej niż 3,50% (odsetki od przekazanych środków płatne są od następnego miesiąca po otrzymaniu pierwszej transzy pożyczki), - pożyczki udzielane są na okres min. 3 lat od dnia pod podpisania umowy. Okres spłaty pożyczki nie może przekroczyć 10 lat (łącznie z okresem karencji), - pożyczkobiorca ma prawo do wcześniejszej spłaty całości lub części pożyczki, bez ponoszenia dodatkowych kosztów, przed terminem spłaty określonym w umowie pożyczki. O zamiarze wcześniejszej spłaty pożyczki należy pisemnie poinformować Fundusz, - okres karencji w spłacie pożyczki nie może przekroczyć 2 (dwóch) lat od daty podpisania umowy, - pożyczki nie podlegają umorzeniu, - przyznanie pożyczki uzależnione jest od oceny zdolności kredytowej Wnioskodawcy i ustanowienia zabezpieczenia - w przypadku ubiegania się o pożyczkę należy złożyć odrębny wniosek. Zasady udzielania pożyczek w Programie Agroenergia zostały określone w Załączniku nr 1 do Regulaminu naboru wniosków w ramach programu priorytetowego Agroenergia, część 1) Mikroinstalacje, pompy ciepła i towarzyszące magazyny energii https://www.wfos.krakow.pl/agroenergia-czesc-1-mikroinstalacje-pompy-ciepla-i-towarzyszace-magazyny-energii/ (Dokumentacja Programu, pkt 2) Agroenergia - kroki do uzyskania dofinansowania 1. Wniosek można pobrać na Portalu Beneficjenta, po uprzednim założeniu konta. 2. Po przygotowaniu wniosku należy przesłać zapisaną wersję elektroniczną (tj. wypełniony plik PDF, niepodpisany, nie skan) za pomocą skrzynki podawczej PDF na swoim koncie w Portalu Beneficjenta. 3. Następnie składamy wersję podpisaną wniosku (wraz z załącznikami): • za pomocą Profilu Zaufanego (jest to zalecana przez nas droga, przyspieszająca wpływ wniosku) lub przy użyciu podpisu kwalifikowanego lub • po wydrukowaniu podpisaną własnoręcznie wersję wniosku (wraz z załącznikami), należy złożyć osobiście w siedzibie Funduszu w pojemniku specjalnym na parterze lub wysłać pocztą tradycyjną na adres: WFOSiGW w Krakowie ul. Kanonicza 12, 31-002 Kraków UWAGA: wymagane jest złożenie wniosku w OBU wersjach tj. elektronicznej (o której mowa w pkt 2) oraz podpisanej (o której mowa w pkt 3). Obie wersje muszą mieć taką samą sumę kontrolną (suma kontrolna to ciąg znaków generujący się pod kodem kreskowym na górze pierwszej strony). Suma ta powtarzana jest na każdej stronie więc nie można wymieniać pojedynczych stron. Suma zmienia się po każdej zmianie wprowadzonej we wniosku. Najczęściej pojawiające się błędy 1. Kod PKD (01.61.Z, 01.62.Z, 01.63.Z.) ma się znajdować w „przeważającej” działalności. Zadania Wnioskodawców z podanymi kodami PKD wpisanymi jedynie w „pozostałej” działalności będą odrzucane. 2. Brak faktur potwierdzających zużycie energii, jeśli następuje zwiększenie mocy w stosunku do faktycznego zapotrzebowania należy złożyć oświadczenie, że nastąpi zwiększenie mocy z podaniem uzasadnienia. 3. Rozpoczęcie zadania przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. 4. Brak podpisów na wniosku i na dokumentach. 5. Wniosek został wysłany przez Portal, nie złożono wersji podpisanej, a Inwestor rozpoczął prace. 6. Po wysłaniu uwag na etapie oceny – brak reakcji ze strony inwestora. Dwukrotne wezwanie bez odzewu ze strony Wnioskodawcy, zgodnie z regulaminem naboru, skutkuje odrzuceniem Wniosku o dofinansowanie. Agroenergia – Część 1 - kontakt email@example.com Zmiany w Programie „Czyste Powietrze” od 25.01.2022 r. Fundusze Europejskie Infrastruktura i Środowisko Rzeczpospolita Polska WFOŚiGW wojewódzki fundusz ochrony środowiska i gospodarki wodnej we Wrocławiu Unia Europejska Fundusz Spójności Część 3) Programu Czyste Powietrze - informacje podstawowe 1. Beneficjentem jest osoba fizyczna, która łącznie spełnia następujące warunki: 1) jest właścicielem/współwłaścicielem budynku mieszkalnego jednorodzinnego lub wydzielonego w budynku jednorodzinnym lokalu mieszkalnego z wyodrębnioną księgą wieczystą; 2) przeciętny miesięczny dochód na jednego członka jej gospodarstwa domowego wskazany w zaświadczeniu wydawanym zgodnie z art. 411 ust. 10g ustawy – Prawo ochrony środowiska, nie przekracza kwoty: a) 900 zł w gospodarstwie wieloosobowym, b) 1 260 zł w gospodarstwie jednoosobowym. lub ma ustalone prawo do otrzymywania zasiłku stałego, zasiłku okresowego, zasiłku rodzinnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, potwierdzone w zaświadczeniu wydanym na wniosek Beneficjenta, przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, zawierającym wskazanie rodzaju zasiłku oraz okresu, na który został przyznany. Zasiłek musi przysługiwać w każdym z kolejnych 6 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia oraz co najmniej do dnia złożenia wniosku o dofinansowanie. 2. W przypadku prowadzenia działalności gospodarczej przez osobę, która przedstawiła zaświadczenie o przeciętnym miesięcznym dochodzie na jednego członka jej gospodarstwa domowego, roczny jej przychód, z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej za rok kalendarzowy, za który ustalony został przeciętny miesięczny dochód wskazany w zaświadczeniu, nie przekroczył dwudziestokrotności kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę określonego w rozporządzeniu Rady Ministrów obowiązującym w grudniu roku poprzedzającego rok złożenia wniosku o dofinansowanie. Przychód z działalności gospodarczej Przykład: W 2020 r. roczny przychód Wnioskodawcy z prowadzenia działalności pozarolniczej nie może przekroczyć kwoty 52 000zł, tj. 20 x 2600 zł. (do VIII 2022 r.) Dla wniosków składanych w 2020 roku zastosowanie ma minimalne wynagrodzenie za pracę określone w ROZPORZĄDZENIU RADY MINISTRÓW z dnia 10 września 2019 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości minimalnej stawki godzinowej w 2020 r. "Instrukcja wypełniania wniosku o dofinansowanie" W 2021 r roczny przychód Wnioskodawcy z prowadzenia działalności pozarolniczej nie może przekroczyć kwoty 56 000zł, tj. 20 x 2800 zł. (od VIII 2022 r.) Zaświadczenie o dochodach Każdy Wnioskodawca ubiegający się o podwyższony i najwyższy poziom dofinansowania zobowiązany jest do dołączenia do wniosku zaświadczenie, wydanego do dnia złożenia wniosku o dofinansowanie przez właściwy organ, wskazującego przeciętny miesięczny dochód na jednego członka gospodarstwa domowego Wnioskodawcy, oraz rodzaj tego gospodarstwa (jednoosobowe albo wieloosobowe). Wysokość przeciętnego miesięcznego dochodu na potrzeby wydania zaświadczenia o dochodach o którym mowa w art. 411 ust. 10g ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. – Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2020 r. poz. 1219, z późn. zm.), w celu złożenia go z wnioskiem o podwyższony poziom dofinansowania z Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”, ustalana jest na podstawie dochodów osiągniętych przez członków gospodarstwa domowego wnioskodawcy, w: – przedostatnim roku kalendarzowym poprzedzającym rok, w którym złożono żądanie wydania zaświadczenia – w przypadku żądania złożonego w okresie od dnia 1 stycznia do dnia 31 lipca danego roku; – ostatnim roku kalendarzowym poprzedzającym rok, w którym złożono żądanie wydania zaświadczenia – w przypadku żądania złożonego w okresie od dnia 1 sierpnia do dnia 31 grudnia danego roku. Zaświadczenie składane z wnioskiem o dofinansowanie nie może być wydane z datą wcześniejszą niż 3 miesiące od daty złożenia tego wniosku. Zaświadczenie powinno być wydane najpóźniej w dniu złożenia wniosku o dofinansowanie. Część 3) Programu Czyste Powietrze - informacje podstawowe - Intensywność dofinansowania – do 90% kosztów kwalifikowanych; - Maksymalna kwota dotacji dla całego przedsięwzięcia – do 69 tys. zł; - Liczba transz rozliczeń – do pięciu; dla wniosków o dofinansowanie składanych po 25.01.2022 r. wypełnienie wniosku o płatność możliwe jest tylko poprzez Generator wniosków - Okres realizacji przedsięwzięcia – do 36 miesięcy (dot. 3 Części Programu). okres realizacji inwestycji i jej rozliczenia jest podany w treści pisma informującego o zawarciu umowy dotacji. W sytuacjach niezależnych od Beneficjenta, których następstw nie mógł uniknąć mimo zachowania należytej staranności, w szczególności ze względu na epidemię COVID-19, na uzasadniony wniosek Beneficjenta, WFOŚiGW może przedłużyć maksymalny okres realizacji przedsięwzięcia o okres nie dłuższy niż 6 miesięcy. Nabór wniosków prowadzony jest w trybie ciągłym. Formy dofinansowania 1) dotacja; 2) pożyczka dla gmin, jako uzupełniające finansowanie dla Beneficjentów - planowane uruchomienie w ramach II fazy wdrażania Części 3 Programu, w 2023 r. Przy naborze dla trzeciej części programu obowiązuje nowy załącznik nr 2b „Koszty kwalifikowane oraz maksymalny poziom dofinansowania dla Części 3 Programu dla Beneficjentów uprawnionych do najwyższego poziomu dofinansowania”. Załączniki nr 2b zawiera maksymalne kwoty dotacji i minimalny zakres wymagań technicznych. Oświadczenie Wnioskodawcy stanowiące zgodę na doręczenia elektroniczne G.... ZAŁĄCZNIK DO WNIOSKU O DOFINANSOWANIE W RAMACH PROGRAMU PRIORYTETOWEGO „CZYSTE POWIETRZE” Oświadczenie Wnioskodawcy o wyrażeniu zgody na doręczenie przez WFOŚiGW w …………(nazwa właściwego województwa) korespondencji drogą elektroniczną, za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres e-mail wskazany we wniosku o dofinansowanie, oraz na zawarcie umowy o dofinansowanie w sposób określony w Regulaminie naboru. Ja niżej podpisany oświadczam, że: - wyrażam zgodę na doręczenie przez WFOŚiGW w ……………….(nazwa właściwego województwa) korespondencji drogą elektroniczną, za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres e-mail wskazany we wniosku o dofinansowanie, oraz na zawarcie umowy o dofinansowanie w sposób określony w Regulaminie naboru; - adres e-mail, który został wskazany do korespondencji elektronicznej jest wyłącznie w moim posiadaniu oraz mam do niego nieskrępowany dostęp; - odpowiadam za prawidłowość wskazanego do korespondencji adresu e-mail, za jego utrzymywanie i monitorowanie, oraz za prawidłowe zabezpieczenie dostępu do adresu e-mail przez osoby nieuprawnione. Dane osoby składającej oświadczenie: \| Imię i nazwisko Wnioskodawcy \| G.1.1 \| \|-------------------------------\|------\| \| \| \| \| Adres budynku / lokalu mieszkalnego, w którym realizowane jest przedsięwzięcie \| G.1.2 \| \|----------------------------------------------------------------------------------\|------\| \| \| \| \| Data, podpis Wnioskodawcy lub pełnomocnika (jeżeli załączono pełnomocnictwo) \| \| \|---------------------------------------------------------------------------------\|------\| \| .................................................................................................\|------\| Fundusze Europejskie Infrastruktura i Środowisko Rzeczpospolita Polska Unia Europejska Fundusz Spójności Zmiany w Programie Czyste Powietrze od 25.01.2022 r. Pienomocnictwo (o ile w imieniu wnioskodawcy występuje pełnomocnik wnioskodawcy, współwłaściciele, współmałżonka) PEŁNOMOCNICTWO Ja, __________________________________________________________ imię i nazwisko mocodawcy zamieszkały/zamieszkałe* w ________________________________________ nazwa miejscowości oraz kod pocztowy przy ulicy _______________________________________________________ (nr domu/ nr lokalu) _____________________________________________ PESEL __________________________________________________________ Niniejszym udzielam pełnomocnictwa __________________________________________________________ imię i nazwisko pełnomocnika zamieszkałemu/zamieszkałej* w ________________________________________ nazwa miejscowości oraz kod pocztowy przy ulicy _______________________________________________________ (nr domu/ nr lokalu) _____________________________________________ PESEL) __________________________________________________________ __________________________________________________________ z siedzibą w ________________________________, wpisana do __________________________________________________________ (podaj nazwę rejestru pod numerem _____________________________) do reprezentowania mnie przed Wojewódzkim Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z siedzibą w _________________, Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej z siedzibą w Warszawie oraz właściwą gminą w sprawie: - złożenia wniosku o dofinansowanie w ramach programu priorytetowego „Czyste Powietrze”, zawarcia umowy o dofinansowanie w ramach programu priorytetowego „Czyste Powietrze” - prawidłowej realizacji umowy o dofinansowanie oraz jej zmiany, rozliczania umowy o dofinansowanie oraz składania wniosków o płatność w ramach programu priorytetowego „Czyste Powietrze”, - wszelkich innych czynności faktycznych i prawnych związanych z zawarciu umowy o dofinansowanie W związku z powyższym Pehomocnik jest upoważniony do odbioru wszelkiej adresowanej do mnie korespondencji zgodnie z zakresem udzielonym pełnomocnictwa, pod adresem na doręczeni __________________________________________________________ (adres e-mail) oraz zezwoleniem na doręczenia wolne mień jako mocodawcy na zasadach określonych w Regulaminie naboru wniosków Oświadczam, że akceptuję skuteczność obwieszczeń, złożonych przez pełnomocnika w moim imieniu i na moją rzecz, jakie są niezbędne do złożenia wniosku i zawarcia umowy o dofinansowanie. __________________________________________________________ (załóżmy podpis osoby udzielającej pełnomocnictwa) Klauzula informacyjna o przetwarzaniu danych osobowych przez Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ___________ dla pełnomocnika mocodawcy w związku z realizacją przebiegów w ramach Programu Priorytetowego Czyste Powietrze. Spierając obowiązek informacyjny wynikający z art. 14 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych, zwane dalej RODO) Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ___________ informuje, że: 1) Administratorem danych osobowych jest Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, w którym są one katalogizowane: ul. ___________ tel. ___________ e-mail: ___________ 2) Istnieje możliwość kontaktu z administratorem ochrony danych poprzez adres e-mail: ___________ 3) Przetwarzane będą następujące kategorie Pan/Pana danych osobowych: imię i nazwisko i inne dane wskazane w treści pełnomocnictwa, dane kontaktowe. 4) Podanie przez Pan/Pana danych osobowych jest dobrowolne lecz niezbędne w celu realizacji zadań związanych z rozpatrzeniem wniosku o dofinansowanie, zawarcia i realizacji umowy w ramach Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze”. 5) Pan/Pana dane osobowe będą przetwarzane na podstawie art. 1 ust. 1 lit. b) i c) RODO, w tym ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, w całej okresłości w pkt 4. 6) Pan/Pana dane osobowe będą przetwarzane przez okres niezbędny do realizacji celu udostępnionego prawem, tj. w momencie zakończenia obowiązku przetwarzania danych wynikającego z przepisów prawa, w tym przepisów dotyczących archiwizacji. 7) Odobracani Pan/Pana danych osobowych mogą być w niezbędnym zakresie do realizacji celu udostępnianego w pkt 6 pod warunkiem przestrzegania starych zasad w razie Administratora, w tym użycia IT. Ponadto Pan/Pan może zostać przekazany innym podmiotom uprawnionym do dostępu do danych osobowych na podstawie właściwych przepisów prawa. 8) Pan/Pana dane pozyskane zostały od Mocodawca, który złożył wniosek o dofinansowanie w ramach Programu Priorytetowego „Czyste Powietrze” do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w ___________. 9) Pan/Pana dane osobowe nie są wykorzystywane w celu podejmowania decyzji, która opiera się na przetwarzaniu automatyzowanym przetwarzaniu, w tym profilowaniu. 10) Pan/Pana dane osobowe nie będą przekazywane do państwa trzeciego lub organizacji międzynarodowych. 11) Pan/Pana prawo do: a) dostępu do danych osobowych; Zmiany w Programie Czyste Powietrze od 25.01.2022 r. Zmiany, które mają zastosowanie również do wniosków o dofinansowanie złożonych w ramach wcześniejszych wersji Programu: • Dodanie wyjątku w przypadku, gdy dofinansowanie łączy się z gminnymi programami parasolowymi, w których wnioskodawca nie staje się właścicielem kotła do zakończenia okresu trwałości. Wnioskodawca nie musi być właścicielem źródła ciepła, o dofinansowanie którego wnioskuje, żeby skorzystać z dofinansowania w ramach Programu; • Dodanie wyjątku dla przypadku, gdy opóźnienie rozliczenia wynika z przesunięcia terminu przyłączenia gazu przez operatora. Dopuszcza się wtedy wydłużenie okresu realizacji przedsięwzięcia o więcej niż 6 miesięcy (limit taki obowiązuje w pozostałych przypadkach). Pozostałe istotne zmiany: • Usunięcie możliwości składania wniosku o płatność przed zawarciem umowy dotacji; • Doprecyzowanie wymagań dla przewodów kominowych w przypadku kotłów na paliwo stałe, ze względów bezpieczeństwa. Ścieżka bankowa Od 06.07.2021 r. – została uruchomiona ścieżka bankowa Najważniejsze wprowadzone zmiany w dotacjach (dopłatach do kredytów) to: 1. skrócenie okresu realizacji inwestycji - do 18 miesięcy od daty złożenia wniosku, 2. brak możliwość ponoszenia kosztów przed dniem złożenia wniosku o dofinansowanie, 3. możliwość złożenia tylko 1 wniosku o płatność po zakończeniu prac, 4. sfinansowanie minimum 95% kosztów z uzyskanego kredytu. 5. skrócenie okresu rozpatrzenie wniosku i zawarcia umowy (maks. 16 dni licząc od dnia następnego od złożenia wniosku), 6. brak możliwość dokonywania korekt/uzupełnień do wniosków. 7. korespondencja z wnioskodawcą tylko za pośrednictwem e-mail. UWAGA! rezygnacja z kredytu w banku jest jednoznaczna z rezygnacją z zawartej umowy z WFOŚiGW w Krakowie. Ścieżka bankowa W przypadku wniosku o dofinansowanie w formie dotacji na częściową spłatę kapitału kredytu bankowego składanego w banku, który przystąpił do Programu, dofinansowanie jest udzielane dla budynku mieszkalnego jednorodzinnego, jeżeli dla tego budynku lub nieruchomości gruntowej, na której posadowiono ten budynek została założona księga wieczysta. Wyniki naboru banków w ramach programu „Czyste Powietrze” W latach 2021-2022 banki będą dysponować limitami środków w wysokości do 1,5 mld zł, w ramach których przekazują banki do wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej wnioski o dotacje z przeznaczeniem na częściowe spłaty kapitałów kredytów bankowych na przedsięwzięcia realizowane zgodnie z programem „Czyste Powietrze”. Lista banków, które złożyły wnioski i uzyskały pozytywne decyzje.* 1. Allor Bank S.A. 2. BNP Paribas Bank Polska S.A. 3. Bank Ochrony Środowiska S.A. 4. Bank Poznański S.A. 5. Bank Polskiej Spółdzielczości S.A. 6. Credit Agricole Bank Polska S.A. 7. Santander Consumer Bank S.A. 8. SGB-Bank S.A. Komunikat z 16.03.2021 r. Lista banków, które podpisały umowy ws. uruchomienia ścieżki bankowej. 1. Allor Bank S.A. 2. BNP Paribas Bank Polska S.A. 3. Bank Ochrony Środowiska S.A. 4. Bank Polskiej Spółdzielczości S.A. 5. Credit Agricole Bank Polska S.A. 6. Santander Consumer Bank S.A. 7. SGB-Bank S.A. Lista banków, które uruchomiły ścieżkę bankową (Kredyty Czyste Powietrze) 1. Allor Bank [Z od 6.07.2021 r.] 2. Bank Ochrony Środowiska [Z od 6.07.2021 r.] 3. BNP Paribas Bank Polska [Z od 27.08.2021 r.] 4. Credit Agricole Bank Polska [Z od 28.10.2021 r.] 5. Bank Polskiej Spółdzielczości S.A. [Z od 16.12.2021 r.] oraz Banki Spółdzielcze z Grupy BPS: 5.1. Bank Spółdzielczy w Kolbuszowej 5.2. Bank Spółdzielczy Ostrowi Mazowieckiej 5.3. Bank Spółdzielczy w Szczytne 5.4. Morącko-Zalewski Bank Spółdzielczy 5.5. Bank Spółdzielczy w Limanowej 5.6. Bank Spółdzielczy w Jastrzębiu Zdroju 5.7. Bank Spółdzielczy w Namiestowie 5.8. Bank Spółdzielczy w Oświęcimiu 5.9. Bank Spółdzielczy w Sokołowie Małopolskim 5.10. Nadwiślański Bank Spółdzielczy 5.11. Nadwiślański Bank Spółdzielczy w Sołcu-Zdroju 5.12. Bank Spółdzielczy w Ciechanowcu 5.13. Bank Spółdzielczy w Suchej Beskidzkiej 5.14. Bank Spółdzielczy w Rykach 5.15. Powiślański Bank Spółdzielczy w Kwidzynie 5.16. Bank Spółdzielczy w Pińsku 5.17. Bank Spółdzielczy w Skominkach 6. SGB-Bank S.A. wraca z Bankami Spółdzielczymi SGB [Z od 18.01.2022 r.] 8.1. Kujawsko-Pomorski Bank Spółdzielczy 8.2. Bank Spółdzielczy w Strzelnie 8.3. Bank Spółdzielczy w Wieluniu 8.4. Bank Spółdzielczy w Radziejowie 8.5. Bank Spółdzielczy w Piotrkowie Kujawskim 8.6. Bank Spółdzielczy w Przyłęsku 8.7. Parucki Bank Spółdzielczy w Wegrowcu https://czystepowietrze.gov.pl/dla-bankow/ Najczęściej pojawiające się błędy Na etapie składania wniosku o dofinansowanie: 1. Sprawy własnościowe nieuregulowane na dzień złożenia wniosku, np. niezakończone sprawy spadkowe 2. Brak zgód właścicieli i współwłaścicieli 3. Błędne numery księgi wieczystej 4. Wnioskodawca nie jest właścicielem nieruchomości, np. wniosek jest składany przez mieszkańca budynku, który ma dożywotnią służbę. 5. Dokumenty w wersji papierowej nie zostały podpisane przez Wnioskodawcę 6. Złożono wniosek przez Portal Beneficjenta, ale nie dostarczono podpisanej wersji papierowej 7. Nie uwzględniono wszystkich zadań, a po jakimś czasie Wnioskodawca orientuje się, że może złożyć wyłącznie jeden wniosek do Programu. Najczęściej pojawiające się błędy Na etapie rozliczenia wniosku o płatność: 1. Brak znajomości dokumentacji Programowej tj. m.in. Programu Priorytetowego Czyste Powietrze, Instrukcji wypełniania wniosku o płatność. 2. Składanie dokumentów rozliczeniowych dla wersji Programu niezgodnej z datą wpływu wniosku o dofinansowanie. Zasada ogólna - do rozliczenia umowy należy przedłożyć wniosek o płatność oraz dokumenty uzupełniające zgodne z Programem Priorytetowym Czyste Powietrze obowiązującym na dzień złożenia wniosku o dofinansowanie. 3. Składanie wniosków o płatność wypełnionych ręcznie. Brak korzystania z elektronicznych/interaktywnych formularzy zawierających zapisane formuły, pola autouzupełniające się. 4. Składanie wniosków o płatność, które nie są podpisane przez Beneficjenta lub kwota do wypłaty w ramach WoP wynosi 0,00 zł lub jest niewskazana. 5. Niekompletność wniosku o płatność - brak załączników wskazanych do dołączenia zgodnie z informacją na Portalu Beneficjenta lub treści wniosku o płatność - zależy od wersji PPCP. 6. Błędnie opisane i/lub nie uwierzytelnione przez Beneficjenta dokumenty księgowe - zależy od wersji PPCP. 7. Błędnie wyliczony poziom dofinansowania przy współfinansowaniu inwestycji z innych środków publicznych. 8. Korzystanie z pomocy podmiotów, które bardzo często nie znają dokumentacji Programowej. KONTAKT WFOŚiGW w Krakowie Informacje ogólne na temat Programu Czyste Powietrze Infolinia Programu Czyste Powietrze czynna w godzinach 08:00 – 15:00 Tel. 12 422 94 90 wew. 1 następnie 1 Wnioski o dofinansowanie: Jak skontaktować się z Zespołem Klienta Indywidualnego? e-mail: firstname.lastname@example.org Infolinia Programu Czyste Powietrze czynna w godzinach 08:00 – 15:00 Tel. 12 422 94 90 wew. 1 następnie 3 Wnioski o płatność: Jak skontaktować się z Zespołem Rozliczeń Klienta Indywidualnego? e-mail: email@example.com Infolinia Programu Czyste Powietrze czynna w godzinach 08:00 – 15:00 Tel. 12 422 94 90 wew. 1 następnie 2 Ulga termomodernizacyjna Z dniem 1 stycznia 2019 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. poz. 2246), która wprowadziła tzw. ulgę termomodernizacyjną. ROZPORZĄDZENIE MINISTRA INWESTYCJI I ROZWOJU z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie określenia wykazu rodzajów materiałów budowlanych, urządzeń i usług związanych z realizacją przedsięwzięć termomodernizacyjnych Ulga termomodernizacyjna przysługuje: • Podatnikom, których dochody są opodatkowane zgodnie ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych według skali podatkowej lub według jednolitej 19% stawki podatku (art. 26h tej ustawy) oraz • opłacającym ryczałt od przychodów ewidencjonowanych zgodnie z ustawą o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (art. 11 tej ustawy). Ulga termomodernizacyjna dotyczy wyłącznie wydatków poniesionych przez podatnika będącego właścicielem lub współwłaścicielem budynku mieszkalnego jednorodzinnego pod warunkiem, że przedsięwzięcie termomodernizacyjne w tym budynku zostanie zakończone w okresie 3 kolejnych lat, licząc od końca roku podatkowego, w którym poniesiono pierwszy wydatek, odpis do 6 lat od zakończenia roku podatkowego, w którym poniesiono pierwszy wydatek. Kwota odliczenia nie może przekroczyć 53 000 zł w odniesieniu do wszystkich realizowanych przedsięwzięć termomodernizacyjnych w poszczególnych budynkach, których podatnik jest właścicielem lub współwłaścicielem. Podatnicy pozostający w związku małżeńskim powinni wiedzieć, że limit ten dotyczy każdego z małżonków odrębnie, czyli każdemu z nich przysługuje odliczenie w maksymalnej wysokości 53 000 zł. Ulga termomodernizacyjna W przypadku uzyskiwania korzyści łącznie z dotacji w Programie Czyste Powietrze i ulgi termomodernizacyjnej: - odliczeniu w ramach ulgi nie podlegają wydatki sfinansowane lub dofinansowane z dotacji lub zwrocone podatnikowi w jakiejkolwiek formie ze środków publicznych, a jedynie ta ich część która nie została dofinansowana - w przypadku gdy, po wcześniejszym dokonaniu odliczeń wydatków w ramach ulgi termomodernizacyjnej, beneficjent otrzymał zwrot odliczonych wydatków w formie dotacji, jest zobowiązany zgodnie z przepisami podatkowymi doliczyć odpowiednio kwoty poprzednio odliczone od dochodu za rok podatkowy, w którym otrzymał ten zwrot. Konsultanci Krajowej Informacji Skarbowej: • tel. 801 055 055 (dla połączeń z telefonów stacjonarnych) • tel. 22 330 03 30 (dla połączeń z telefonów komórkowych) • tel. +48 22 330 03 30 (dla połączeń z zagranicy) Dane kontaktowe do Doradców Energetycznych JUSTYNA JESIONEK tel. 785 855 937 firstname.lastname@example.org KATARZYNA BRYZEK tel. 785 855 938 email@example.com ANNA SYNOWIEC tel. 515 493 106 firstname.lastname@example.org ANETA OBRZUT tel. 515 389 288 email@example.com JANUSZ SUŁOWSKI tel. 785 855 603 firstname.lastname@example.org MARIUSZ SAŁĘGA tel. 785 855 930 email@example.com PAWEŁ KORCZAK tel. 785 855 524 firstname.lastname@example.org Zapraszamy do współpracy! Zainwestujmy razem w środowisko Dziękujemy za uwagę Justyna Jesionek - Doradca Energetyczny Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie email@example.com www.doradztwo-energetyczne.gov.pl Fundusze Europejskie Infrastruktura i Środowisko Rzeczpospolita Polska Unia Europejska Fundusz Spójności	7717984d-d460-45cb-b8f4-aa2b5af9df1f	finepdfs	1.896484	CC-MAIN-2024-22	https://powietrze.malopolska.pl/wp-content/plugins/download-attachments/includes/download.php?id=54342	2024-05-20T00:39:24+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-22/segments/1715971058009.3/warc/CC-MAIN-20240519224339-20240520014339-00309.warc.gz	431,253,876	0.999016	0.999991	0.999991	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...	pol_Latn	{}	true	[ 416, 708, 1855, 2158, 2705, 2789, 2918, 3366, 4262, 4707, 5220, 7222, 7671, 8299, 9508, 9990, 10937, 11580, 11795, 11925, 13007, 14069, 14661, 15839, 16591, 17822, 18325, 19447, 20283, 21109, 21320, 21469, 21793, 22911, 23344, 25290, 26206, 2...	1	0
Zarządzenie Nr. 86/2019 Starosty Powiatu Wyszkowskiego z dnia 6 listopada 2019 r. w sprawie ustalenia trybu tworzenia listy osób wskazanych przez organizacje pozarządowe lub podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie i powołania tych osób na członków Komisji Konkursowych opiniujących oferty złożone na realizację zadań publicznych Powiatu Wyszkowskiego w 2020 r. Na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 511 z późn. zm.), art. 15 ust. 2d ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2019 r. poz. 688 z późn. zm.) zarządzam, co następuje: § 1. 1. Tworzy się listę osób wskazanych przez organizacje pozarządowe lub podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, kandydatów na członków komisji konkursowych opiniujących oferty złożone na realizację zadań publicznych Powiatu Wyszkowskiego w 2020 r. w zakresie: 1) pomocy społecznej, 2) działalności na rzecz osób niepełnosprawnych, 3) wspierania i upowszechniania kultury fizycznej, 4) kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego, 5) turystyki i krajoznawstwa, 6) ochrony i promocji zdrowia zgodnie z załącznikiem do niniejszego Zarządzenia. 2. Spośród osób zgłoszonych przez organizacje pozarządowe lub podmioty, o których mowa w ust. 1 Zarząd Powiatu powołuje odrębną uchwałą wybrane osoby do prac w komisjach konkursowych. § 2. Nadzór nad wykonaniem niniejszego Zarządzenia powierza się Naczelnikowi Wydziału Promocji i Rozwoju. § 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania. [Podpis] STAROSTA Janusz Żukowski Kancelaria Starosty Prawniczej z Miejscem Zastępczym w Piasecznie Prok. Czajebłowska Janusz OGŁOSZENIE O TWORZENIU LISTY Na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. z 2019 r. poz. 511 z późn. zm.) oraz art. 15 ust. 2d ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2019 r. poz. 688 z późn. zm.) Starosta Powiatu Wyszkowskiego ogłasza tworzenie listy osób wskazanych przez organizacje pozarządowe lub podmioty, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, kandydatów na członków komisji konkursowych opiniujących oferty złożone na realizację zadań publicznych Powiatu Wyszkowskiego w 2020 r. 1. Zgłoszenia kandydatów na członków komisji może dokonać organizacja pozarządowa oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. 2. Zgłoszenia należy składać pisemnie na formularzu stanowiącym załącznik do ogłoszenia w nieprzekraczalnym terminie do dnia 15 listopada 2019 r. do Kancelarii Starostwa Powiatowego w Wyszkowie (pok. 39) lub pocztą elektroniczną na adres: email@example.com. 3. Każdy z podmiotów może wskazać osoby do prac w komisji konkursowych opiniujących oferty złożone na realizację zadań publicznych Powiatu Wyszkowskiego w 2020 r. w zakresie: a) pomocy społecznej; b) działalności na rzecz osób niepełnosprawnych; c) wspierania i upowszechniania kultury fizycznej; d) kultury, sztuki, ochrony dóbr kultury i dziedzictwa narodowego; e) turystyki i krajoznawstwa; f) ochrony i promocji zdrowia. 4. Podmiot dokonujący zgłoszenia osób do danej komisji nie może ubiegać się o dotację w tym obszarze. 5. Zgłoszenie kandydata musi być dokonane przez uprawnione do tego statutowo organy. 6. Do prac w komisjach konkursowych powołuje Zarząd Powiatu. Decyzja Zarządu jest ostateczna i nie przysługuje na nią odwołanie. 7. Za pracę w komisjach nie przysługuje wynagrodzenie ani dieta. 8. Komisje konkursowe będą pracować w dni powszednie w godzinach od 8⁰⁰ do 16⁰⁰. Dla każdej z komisji przewiduje się od 1 do 4 posiedzeń. ZGŁOSZENIE kandydata na członka komisji konkursowej opiniującej oferty złożone na realizację zadania publicznego powiatu wyszkowskiego w 2020 r. zakresie: ............................................................................................................................... (należy wskazać odpowiedni zakres, np. w zakresie działalności na rzecz osób niepełnosprawnych) \| Nazwa Organizacji oraz forma prawna: \| \|--------------------------------------\| \| \| \| Imię, nazwisko oraz funkcja osoby zgłaszającej: \| \|-------------------------------------------------\| \| \| \| Adres siedziby podmiotu: \| \|--------------------------\| \| \| \| Telefon oraz adres poczty elektronicznej: \| \|-------------------------------------------\| \| \| \| Adres siedziby podmiotu: \| \|--------------------------\| \| \| \| Telefon oraz adres poczty elektronicznej: \| \|-------------------------------------------\| \| \| DANE KANDYDATA: \| Imię i nazwisko: \| \|------------------\| \| \| \| Adres zamieszkania, telefon oraz adres poczty elektronicznej: \| \|---------------------------------------------------------------\| \| \| Oświadczamy, iż nasza organizacja/podmiot nie będzie ubiegał się o dotację w ramach konkursu we wskazanym powyżej obszarze: .......................................................................................................... pieczęć organizacji pozarządowej .......................................................................................................... czytelny podpis i funkcja osoby upoważnionej do składania oświadczeń woli w imieniu organizacji data Oświadczenie kandydata: Ja niżej podpisany .................................................................wyrażam zgodę na zgłoszenie mojej osoby jako kandydata do komisji konkursowej oceniającej oferty złożone w konkursie na dofinansowanie projektu w trybie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Jednocześnie wyrażam zgodę na gromadzenie i przetwarzanie moich danych osobowych wyłącznie dla celów naboru do ww. konkursu, zgodnie z ustawą z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1781). .......................................................................................................... miejscowość, data .......................................................................................................... czytelny podpis STAROSTA Jerzy Żukowski	bc3d52ad-d3f7-4d77-87d7-163aa756bafd	finepdfs	1.188477	CC-MAIN-2019-47	http://www.bip.powiat-wyszkowski.pl/pliki/2019/zarzadzenia/pazdziernik/86_2019.pdf	2019-11-15T15:57:07	crawl-data/CC-MAIN-2019-47/segments/1573496668682.16/warc/CC-MAIN-20191115144109-20191115172109-00066.warc.gz	182,018,000	0.99984	0.999973	0.999973	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 1845, 3927, 6631 ]	3	0
Analiza zagrożeń dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszar wodny zlokalizowany na terenie Miasta Rybnika Sierpień 2023 Spis treści 1. Wprowadzenie ........................................................................................................ 4 2. Podstawowe akty prawne regulujące bezpieczeństwo na obszarach wodnych .... 5 3. Podstawowe definicje i pojęcia ........................................................................... 6 4. Wykaz skrótów ..................................................................................................... 8 5. Podstawowe informacje o Mieście Rybnik ......................................................... 8 6. Wykaz obszarów wodnych na których występuje zagrożenie dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszar wodny do pływania, kąpienia się, uprawiania sportu lub rekreacji .................................................................................................................. 10 6.1. Rzeka Ruda .................................................................................................... 10 6.2. Ciek Nacyna .................................................................................................. 12 6.3. Ośrodek Rekreacyjno-Sportowy „Ruda” ...................................................... 14 6.4. Kąpielisko „Kamień” .................................................................................... 16 6.5. Kąpielisko „Pniowiec” .................................................................................. 17 6.6. Pływalnia kryta „Akwarium” ....................................................................... 19 6.7. Pływalnia kryta „Yntka” .............................................................................. 20 6.8. Pływalnia kryta Fundacji Elektrowni Rybnik. .......................................... 21 6.9. Pływalnia kryta ZSB w Rybniku ................................................................. 22 6.10. Pływalnia odkryta Rybnik-Chwałowice. .................................................. 24 6.11. Zbiornik Rybnicki (Zalew Rybnicki, Jezioro Rybnickie). ....................... 25 6.12. Zbiornik Pniowiec ..................................................................................... 27 6.13. Zbiornik Gzel ............................................................................................. 29 6.14. Zbiornik Orzepowice ............................................................................... 31 6.15. Zbiornik Grabownia .................................................................................. 32 6.16. Zbiornik Paruszowiec ............................................................................... 34 6.17. Zbiornik Chwałowice (Kielowiec) ............................................................ 36 6.18. Zbiornik Tama Wielopolska ..................................................................... 37 6.19. Potok z Przegędzy .................................................................................... 39 6.20. Potok Boguszowicki .................................................................................. 40 6.21. Potok z Kamienia ....................................................................................... 41 6.22. Potok Radziejowski ................................................................................... 42 6.23. Potok Chwałowicki .................................................................................... 43 6.24. Potok Niedobczycki (Pludry) .................................................................. 44 6.25. Ciek Grabownia ........................................................................................ 45 \| Section \| Page \| \|------------------------------------------------------------------------\|------\| \| 6.26. Ciek Dopływ z Buglowca \| 46 \| \| 6.27. Ciek Klokocinka \| 47 \| \| 6.28. Ciek Dopływ ze zbiornika Orzepowice \| 48 \| \| 6.29. Ciek Gzel \| 49 \| \| 6.30. Ciek Struga Leśna \| 50 \| \| 6.31. Ciek Dopływ ze Zwonowic \| 51 \| \| 6.32. Staw przy ul. Cystersów w dzielnicy Ochojec \| 52 \| \| 6.33. Inne zbiorniki wodne na terenie Miasta Rybnika: \| 53 \| \| 7. Zagrożenia dla osób przebywających na obszarach wodnych \| 55 \| \| 7.1. Zagrożenia dla osób kąpiących się \| 56 \| \| 7.2. Zagrożenia dla osób poruszających się jednostkami pływającymi \| 56 \| \| 7.3. Zagrożenia dla osób nurkujących z użyciem aparatów tlenowych \| 57 \| \| 7.4. Zagrożenia dla osób przebywających na lodzie \| 57 \| \| 7.5. Zagrożenia dla osób uprawiających morsowanie – kąpiel w zimnej wodzie \| 58 \| \| 7.6. Zagrożenia związane z wysokim stanem wód \| 59 \| \| 7.7. Inne zagrożenia \| 59 \| \| 8. Analiza zdarzeń odnotowanych na obszarach wodnych \| 59 \| \| 9. Obowiązki właścicieli i zarządców wód oraz osób korzystających z obszarów wodnych \| 61 \| \| 10. Działania w zakresie bezpieczeństwa na obszarach wodnych \| 68 \| \| 11. Telefony alarmowe oraz siły i środki, które mogą być wykorzystane dla ograniczenia zagrożeń oraz akcji ratowniczych \| 70 \| \| 12. Wnioski i planowane kierunki działań \| 71 \| \| 13. Bibliografia i netografia \| 73 \| \| 14. Wykaz rysunków \| 74 \| \| 15. Załączniki \| 75 \| 1. Wprowadzenie. Celem niniejszego opracowania jest „Analiza zagrożeń, w tym identyfikacja miejsc, w których występuje zagrożenie dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszar wodny do pływania, kąpania się, uprawiania sportu lub rekreacji na terenie Miasta Rybnika”, zwana dalej Analizą. Istotą Analizy jest: - zapewnienie na odpowiednim poziomie bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszar wodny do pływania, kąpania się, uprawiania sportu lub rekreacji, - identyfikacja miejsc, w których występuje zagrożenie dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszar wodny do pływania, kąpania się, uprawiania sportu lub rekreacji, - ustalenie podstawowego ryzyka zagrożeń oraz ich poziomu na obszarach wodnych, - określenie działań profilaktycznych i edukacyjnych dotyczących bezpieczeństwa na obszarach wodnych. W celu zapewnienia bezpieczeństwa osobom przebywającym na obszarach wodnych na terenie Miasta Rybnika, Prezydent Miasta Rybnika zarządzeniem nr 104/2023 z dnia 10 lutego 2023 r. w sprawie opracowania analizy zagrożeń dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszary wodne na terenie Miasta Rybnika, powołał zespół w celu opracowania Analizy, składający się z przedstawicieli poniższych podmiotów: 1) Urząd Miasta Rybnika, 2) Śląskie Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Oddział Rejonowy w Rybniku, 3) Komenda Miejska Policji w Rybniku, 4) Straż Miejska w Rybniku, 5) Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Rybniku, 6) Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Rybniku, 7) Zarząd Zieleni Miejskiej w Rybniku. Zespół dokonał lustracji obszarów wodnych znajdujących się na terenie Miasta Rybnika w zakresie właściwego zarządzania nimi, w tym prawidłowości oznakowania wynikającego z obowiązujących przepisów. 2. Podstawowe akty prawne regulujące bezpieczeństwo na obszarach wodnych. Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 714) zapewnienie bezpieczeństwa na obszarach wodnych polega w szczególności na dokonaniu analizy zagrożeń, we współpracy z policją i działającymi na danym terenie podmiotami, o których mowa w art. 12 ust. 1 wyżej wymienionej ustawy, w tym identyfikacji miejsc, w których występuje zagrożenie dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszar wodny do pływania, kąpania się, uprawiania sportu lub rekreacji. Podstawowymi aktami prawnymi regulującymi bezpieczeństwo na obszarach wodnych są następujące akty prawne: 1) Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 40 ze zm.). 2) Ustawa z dnia 26 kwietnia 2007 r. o zarządzaniu kryzysowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 122). 3) Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 714). 4) Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478). 5) Ustawa z dnia 8 września 2006 r. o Państwowym Ratownictwie Medycznym (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1720 ze zm.). 6) Ustawa z dnia 22 listopada 2013 r. o systemie powiadamiania ratunkowego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 748). 7) Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1979). 8) Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 stycznia 2012 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących liczby ratowników wodnych zapewniających stałą kontrolę wyznaczonego obszaru wodnego (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1981). 9) Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 27 lutego 2012 r. w sprawie wymagań dotyczących wyposażenia obszarów wodnych w sprzęt ratunkowy i pomocniczy, urządzenia sygnalizacyjne i ostrzegawcze oraz sprzęt medyczny, leki i artykuły sanitarne (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1607). 10) Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie ewidencji oraz sposobu oznakowania kąpielisk i miejsc okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli (Dz.U. z 2018 r. poz. 2476). 11) Uchwała Rady Miasta Rybnika w sprawie wykazu kąpielisk oraz określenia sezonu kąpielowego (coroczna). 3. Podstawowe definicje i pojęcia. Ustawa o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych definiuje: - obszar wodny - wody śródlądowe w rozumieniu art. 19 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478) oraz wody przybrzeżne w rozumieniu art. 26 tej ustawy, w pasie nieprzekraczającym jednej mili morskiej od linii brzegu, a także kąpielisko, miejsce okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli, pływalnię oraz inne obiekty dysponujące nieckami basenowymi o łącznej powierzchni powyżej 100 m² i głębokości powyżej 0,4m w najgłębszym miejscu lub głębokości powyżej 1,2 m, - wyznaczony obszar wodny - kąpielisko, miejsce okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli, pływalnię oraz inne obiekty dysponujące nieckami basenowymi o łącznej powierzchni powyżej 100m² i głębokości powyżej 0,4 m w najgłębszym miejscu lub głębokości powyżej 1,2 m, - wypadek - nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną, które wystąpiło podczas pływania, kąpania lub uprawiania sportu lub rekreacji na obszarach wodnych, którego następstwem może być naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia; - ratownictwo wodne - prowadzenie działań ratowniczych, polegających w szczególności na organizowaniu i udzielaniu pomocy osobom, które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na obszarze wodnym; - pływalnia - obiekt kryty lub odkryty, z wodą przepływową, przeznaczony do pływania lub kąpieli, posiadający co najmniej jedną nieckę basenową, z trwałym brzegiem i dnem, wyposażony w urządzenia sanitarne, szatnie i natryski. Ustawa Prawo wodne definiuje: - kąpielisko - wyznaczony przez radę gminy wydzielony i oznakowany fragment wód powierzchniowych, wykorzystywany przez dużą liczbę osób kąpiących się, pod warunkiem, że w stosunku do tego kąpieliska nie wydano stałego zakazu kąpieli; kąpieliskiem nie jest: pływalnia, basen pływacki lub uzdrowiskowy, zamknięty zbiornik wodny podlegający oczyszczaniu lub wykorzystywaniu w celach terapeutycznych, sztuczny, zamknięty zbiornik wodny, oddzielony od wód powierzchniowych i wód podziemnych; - miejsce okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli - wykorzystywany do kąpieli wydzielony i oznakowany fragment wód powierzchniowych niebędący kąpieliskiem. Inne definicje: - dzikie kąpielisko - miejsce zwyczajowo wykorzystywane do kąpieli, nieoznakowane, nieobjęte nadzorem sanitarnym ani dozorem służb ratownictwa wodnego; - slip - mała pochylnia, budowla hydrotechniczna w postaci równi pochylej schodzącej z lądu w głąb wody, służąca do wodowania lub wyciągania na brzeg niewielkich jednostek pływających poprzez przewożenie ich na wózku kołowym, którym można wjechać do wody na głębokość większą niż zanurzenie jednostki; - takielunek - termin żeglarski oznaczający tę część osprzętu żaglowego na statku wodnym o napędzie żaglowym, która jest aktualnie rozmieszczona na jednostce w celu użytkowania; - batymetria - dział hydrologii zajmujący się pomiarami głębokości cieków i zbiorników wodnych; 4. Wykaz skrótów. 1) WOPR - Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe. 2) MOSiR - Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Rybniku. 3) ISOK - Informatyczny System Ochrony Kraju. 4) RSIP - Rybnicki System Informacji Przestrzennej. 5) MPHP - Mapa Podziału Hydrograficznego Polski. 6) ZSB - Zespół Szkół Budowlanych w Rybniku. 7) PZW - Polski Związek Wędkarski. 8) ZZM - Zarząd Zieleni Miejskiej w Rybniku. 9) ORS Ruda - Ośrodek Rekreacyjno-Sportowy Ruda w Rybniku. 10) KM PSP - Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Rybniku. 11) PCZK - Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego w Rybniku. 12) OSP - Ochotnicze Straże Pożarne. 5. Podstawowe informacje o Mieście Rybnik. Rysunek 1: Granice Miasta Rybnika oraz granice poszczególnych dzielnic. Źródło: Geoportal RSIP - https://www.rsip.rybnik.eu/geoportal/ (dostęp w dniu 20.06.2023 r.). Położenie miasta: - 18°25' do 18°38' długości geograficznej wschodniej, - 50°03' do 50°10' szerokości geograficznej północnej. Miasto o powierzchni 148 km², liczące przeszło 130 tys. mieszkańców, położone jest w południowo-zachodniej części województwa śląskiego, w obrębie Kotliny Raciborsko - Oświęcimskiej na Płaskowyżu Rybnickim na wysokości 210-290 m n.p.m. nad rzeką Nacyną (dopływ Rudy) i Rudą (dopływ Odry). Północną część miasta stanowi Wysoczyzna Golejowska. Miasto położone jest na południowy zachód od Katowic. Rybnik graniczny: - na północy z Kuźnią Raciborską i Pilchowicami, - na wschodzie z Żorami i Czerwionką - Leszczynami, - na południu z Radlinem, Świerklanami i Marklowicami, - na zachodzie z Rydułtowami, Jejkowicami, Gaszowicami i Lyskami. Najwyższym wzniesieniem w mieście jest Grzybówka (291 m n.p.m.). Układ hydrograficzny Rybnika charakteryzuje się występowaniem licznych wód powierzchniowych płynących i stojących. Najważniejszym ciekiem powierzchniowym jest rzeka Ruda – prawostronny dopływ Odry. Druga rzeka przepływająca przez miasto z południa na północ to Nacyna - dopływ Rudy. Wśród krajobrazów antropogenicznych zachowały się jeszcze "oazy" naturalnych układów przyrodniczych chronionych w ramach Cysterskich Kompozycji Krajobrazowych Rud Wielkich. Przeważają na tym terenie bory, a mianowicie: bór mieszany, bór trzcinnikowy, suboceaniczny bór świeży oraz bór wilgotny. Duże nagromadzenie rzadkich gatunków roślin i zwierząt spotkać można wzdłuż dolin rzecznych, potoków i rozlewisk (np. bobry). Bardzo interesujący fragment torfowiska znajduje się na wschód od Rybnika-Paruszowca. Rosną tam: modrzewica zwyczajna, rosiczka okrągłolistna, żurawina błotna. Z kolei znaczne ilości saren, jeleni, danieli występują w rejonie Głębokich Dołów - zbiorowiska buczyny karpackiej. Obok naturalnych form powierzchni na obrzeżach miasta i poza nim występują osobliwe formy antropogeniczne - stożkowe hałdy kamienia dołowego powstałe w wyniku działalności kopalń węgla kamiennego. 6. Wykaz obszarów wodnych na których występuje zagrożenie dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszar wodny do pływania, kąpania się, uprawiania sportu lub rekreacji. 6.1. Rzeka Ruda. Rysunek 2: Przebieg rzeki Ruda w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°01′33″N 18°40′53″E, ujście: 50°11′47″N 18°15′11″E. Opis obszaru wodnego: Główna rzeka Rybnickiego Okręgu Przemysłowego o długości 54 396,2 m. Źródła rzeki znajdują się w południowej części Żor, na ogródkach działkowych w pobliżu drogi prowadzącej do Jastrzębia-Zdroju. Stąd płynie na północny zachód przez miejscowości: Rybnik, Rudy, Ruda Kozielska, Kuźnia Raciborska i Turze, gdzie uchodzi do Odry. Jej dopływy są Nacyna, Sumina i Rudka (która wcześniej oddziela się od Rudy, a potem do niej wpada) oraz cieki: Potok Woszczycki, Przegędza, Bejca (Młynówka), Potok z Kamienia, Rudka (niewielki potok, istnieją dwa dopływy o tej nazwie), Wierzbnik, Rzeczka, niebezpiecznie poprzez Jezioro Rybnickie (Zalew Rybnicki, Zbiornik Rybnicki): Gzel i Grabownia. W grudniu 1971 roku na rzece został oddany do użytku Zalew Rybnicki, zwany także „Morzem Rybnickim” lub „Jezioro Rybnickim”. Wody rzeki zostały spiętrzone zaporą w Stodołach. Zbiornik wykorzystywany jest do celów technologicznych (elektrownia), rekreacyjnych, ale pełni także istotną rolę retencyjną w systemie ochrony przeciwpowodziowej. Na rzece Ruda znajduje się przystań kajakowo-rowerowa „Aktywni”, przy ul. Szramka 11 w Rybniku-Stodołach. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dozwolone: - rekreacja na wodzie (m.in. kajakarstwo), - wypoczynek nad wodą (m.in. opalanie się), - wędkarstwo. Zabronione: - kąpiel oraz pływanie, - rekreacja w wodzie, - nurkowanie. Uwagi: 1) Za bezpieczeństwo uczestników zorganizowanego spływu kajakowego odpowiada jego organizator. 2) Wysokie stany wody zagrażają głównie przystani kajakowo-rowerowej „Aktywni”. 3) W czasie bardzo wysokich stanów wód zaleca się ograniczenie wszelkiej aktywności na rzece Ruda. 4) Istnieje dostępność do linii brzegowej. 5) Ukształtowanie terenu pod wodą jest bardzo niebezpieczne - często zmieniające się. Nurkowanie jest zabronione. 6) Miejsce nie nadaje się do pływania czy kąpania się, a także nurkowania. 7) Istnieje możliwość uprawiania wędkarstwa. 8) Istnieje możliwość opalania się nad wodą. 9) Na całym odcinku rzeki, administrowanym w granicach miasta Rybnika, uprawianie sportów zimowych oraz chodzenie po lodzie jest niebezpieczne i zabronione. 10) Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony oraz oznakowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony i oznakowany. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.2. Ciek Nacyna. Rysunek 3: Przebieg Cieku Nacyna w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°04'07,5"N 18°25'54,3"E, ujście: 50°07'08,8"N 18°31'38,1"E. Opis obszaru wodnego: Nacyna jest wolno płynącym ciekiem, który określa się mianem strugi. Jest największym lewobrzeżnym dopływem rzeki Rudy o długości 23 941,82 m. Źródło cieku znajduje się w Pszowie w powiecie wodzisławskim. Następnie ciek przepływa przez Rydułtowy i Rybnik. Pierwotnie wpadał do rzeki Rudy w okolicy Orzepowic. Z uwagi na silne zanieczyszczenie oraz duże zasolenie wody Nacyny są poprowadzone podziemnym kolektorem, z ujściem do Rudy poniżej korony zapory w Stodołach. Bulwary nad Nacyną są głównym ciągiem pieszo-rekreacyjnym, ciągnącym się od centrum miasta do terenów rekreacyjnych wokół Zalewu Rybnickiego. Bulwary zostały wkomponowane w naturalny ciąg terenów zielonych ciągnących się wzdłuż cieku, co pozwala mieszkańcom na komfortowe przemieszczanie się zarówno pieszo jak i rowerem z dala od miejskiego zgłębia. Tereny wokół cieku zachęcają do odpoczynku i są wspaniałym miejscem spacerowym pozwalającym na podglądanie i dokarmianie ich naturalnych mieszkańców, czyli kaczek i nutrii. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dozwolone: - rekreacja i wypoczynek nad wodą. Zabronione: - kąpiel i pływanie, - rekreacja w wodzie. Uwagi: Ze względu na duże zanieczyszczenie oraz zasolenie wód cieku obszar wodny nie nadaje się do kąpieli i rekreacji w wodzie. Wnioski: Obszar wodny nie jest miejscem wykorzystywanym do kąpieli i rekreacji w wodzie. Miejsce nie wymaga dodatkowego oznakowania i nadzorowania. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.3. Ośrodek Rekreacyjno-Sportowy „Ruda”. Rysunek 4: Położenie Ośrodka Rekreacyjno-Sportowego Ruda w Rybniku. Źródło: https://slaskie.travel/ (dostęp w dniu 27.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°06'38.51"N 18°32'54.46"E. Opis obszaru wodnego: Obiekt znajduje się w Rybniku przy ul. Gliwickiej 72. Za ORS Ruda jest staw, na którym usytuowano wypożyczalnię sprzętu pływającego wraz z wyciągiem do wakeboardingu, prowadzoną przez Centrum Sportów Wodnych Big Blue w Rybniku. ORS Ruda oferuje niżej wymienione atrakcje: - 3 niecki basenowe, - 3 boiska do siatkówki plażowej, - 1 boisko do piłki koszykowej, - plac zabaw, - wodny plac zabaw, - 2 zjeżdżalnie. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Kąpiel i rekreacja w sezonie letnim, tj. od maja do września. Uwagi: - Obiekt dostępny w okresie wakacji letnich. - Teren obiektu jest częściowo ogrodzony. - Staw nie nadaje się do pływania czy kąpania się. Nurkowanie w stawie jest zabronione. - ORS Ruda posiada regulamin korzystania z basenu. - Wypożyczalnia sprzętu pływającego wraz z wyciągiem do wakeboardingu posiada regulamin, który zawiera warunki i zasady obowiązujące na terenie oraz wskazówki i warunki korzystania z atrakcji. - Za bezpieczeństwo osób przebywających na kąpielisku, podczas kąpieli ogólnodostępnej, odpowiedzialność ponoszą ratownicy wodni, dyżurujący w określonych godzinach. - Dopuszcza się możliwość morsowania poza sezonem letnim w sposób zorganizowany, po uprzednim uzyskaniu zgody zarządcy ORS Ruda. - Za bezpieczeństwo osób przebywających na kąpielisku podczas morsowania odpowiada organizator morsowania (zapewnienie służb ratowniczo-medycznych). - Organizator morsowania powinien określić regulamin zawierający zasady korzystania z morsowania. - Obszar wodny oznakowany w zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obiekt jest odpowiednio zabezpieczony oraz oznakowany, co przekłada się na bezpieczną rekreację i wypoczynek osób korzystających z obszaru wodnego. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.4. Kąpielisko „Kamień”. Rysunek 5: Położenie Kąpieliska Kamień w Rybniku. Źródło: https://slaskie.travel/ (dostęp w dniu 27.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°08'02.93"N 18°35'32.75"E. Opis obszaru wodnego: Kąpielisko „Kamień” znajduje się na działce nr 638/122 w Rybniku przy ul. Hotelowej 28. Zostało wydzielone ze sztucznego zbiornika wodnego w ośrodku MOSiR w Rybniku - Kamieniu, zasilanego przez Potok z Kamienia. Długość plaży wzdłuż linii brzegowej - 60 m. Na jego terenie znajdują się m.in. wyznaczona strefa w wodzie, plaża, toalety oraz przebieralnie. Organizatorem kąpieliska Kamień jest MOSiR w Rybniku. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Kąpiel i rekreacja w sezonie letnim, tj. od czerwca do września. Uwagi: - Kąpielisko dostępne w sezonie letnim. - Termin otwarcia kąpieliska określany jest uchwałą Rady Miasta Rybnika. - Kąpielisko wydzielone bojami, posiada regulamin korzystania. - Kąpielisko odpowiednio oznakowane zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). - Za bezpieczeństwo osób przebywających na kąpielisku, podczas kąpieli ogólnodostępnej, odpowiedzialność ponoszą ratownicy wodni, dyżurujący w określonych godzinach. - Dopuszcza się możliwość morsowania poza sezonem letnim w sposób zorganizowany, po uprzednim uzyskaniu zgody zarządcy kąpieliska. - Za bezpieczeństwo osób przebywających na kąpielisku podczas morsowania odpowiada organizator morsowania (zapewnienie służb ratowniczo-medycznych). - Organizator morsowania powinien określić regulamin zawierający zasady korzystania z morsowania. Wnioski: Kąpielisko jest odpowiednio zabezpieczone oraz oznakowane, co przekłada się na bezpieczną rekreację i wypoczynek osób korzystających z obszaru wodnego. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.5. Kąpielisko „Pniowiec”. Rysunek 6: Położenie Kąpieliska Pniowiec w Rybniku. Źródło: https://slaskie.travel/ (dostęp w dniu 27.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°08'34.62"N 18°28'43.80"E. Opis obszaru wodnego: Kąpielisko Pniowiec znajduje się w Rybniku przy skrzyżowaniu ulic Rudzkiej i Pniowskiej. Zostało wydzielone ze Zbiornika Pniowiec. Długość plaży wzdłuż linii brzegowej - 60 m. Na terenie kąpieliska znajdują się: wyznaczona strefa w wodzie, wydzielone miejsca na grill, toalety oraz przebieralnie. Organizatorem kąpieliska Pniowiec jest MOSiR w Rybniku. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Kąpiel i rekreacja w sezonie letnim, tj. od czerwca do września. Uwagi: - Kąpielisko dostępne w sezonie letnim. - Termin otwarcia kąpieliska określany jest uchwałą Rady Miasta Rybnika. - Kąpielisko wydzielone bojami, posiada regulamin korzystania. - Kąpielisko odpowiednio oznakowane zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). - Za bezpieczeństwo osób przebywających na kąpielisku, podczas kąpieli ogólnodostępnej, odpowiedzialność ponoszą ratownicy wodni, dyżurujący w określonych godzinach. - Dopuszcza się możliwość morsowania poza sezonem letnim w sposób zorganizowany, po uprzednim uzyskaniu zgody zarządcy kąpieliska. - Za bezpieczeństwo osób przebywających na kąpielisku podczas morsowania odpowiada organizator morsowania (zapewnienie służb ratowniczo-medycznych). - Organizator morsowania powinien określić regulamin zawierający zasady korzystania z morsowania. Wnioski: Kąpielisko jest odpowiednio zabezpieczone oraz oznakowane, co przekłada się na bezpieczną rekreację i wypoczynek osób korzystających z obszaru wodnego. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.6. Pływalnia kryta „Akwarium”. Rysunek 7: Położenie pływalni krytej Akwarium w Rybniku. Źródło: https://slaskie.travel/ (dostęp w dniu 27.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°03'00.54"N 18°35'15.31"E. Opis obszaru wodnego: Pływalnia kryta Akwarium w Rybniku znajduje się przy ul. Jastrzębskiej 3a w Rybniku-Boguszowicach. Pływalnia posiada dwie niecki basenowe: - basen sportowy o wymiarach 25 m x 12,5 m i głębokości od 0,9 m do 1,8 m, - basen rekreacyjny o wymiarach 8,0 m x 5,9 m i głębokości 0,95 m z masażami wodnymi. Zarządcą pływalni krytej Akwarium jest MOSiR w Rybniku. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Kąpiel i rekreacja w wodzie. Zajęcia dydaktyczne, tj. nauki i doskonalenia pływania oraz sportowe. Uwagi: - Pływalnia posiada regulamin korzystania z basenu. - Pływalnia jest odpowiednio oznakowana (tablice informacyjne, znaki) zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). - Za bezpieczeństwo osób korzystających z pływalni odpowiedzialność ponoszą ratownicy wodni dyżurujący w określonych godzinach. Wnioski: Pływalnia odpowiednio zabezpieczona i oznakowana. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.7. Pływalnia kryta „Yntka”. Rysunek 8: Położenie pływalni krytej Yntka w Rybniku. Źródło: https://slaskie.travel/ (dostęp w dniu 27.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°05'48.22"N 18°33'04.01"E. Opis obszaru wodnego: Pływalnia kryta „Yntka” znajduje się przy ul. Powstańców 42 w Rybniku-Śródmieściu. Pływalnia posiada jedną nieckę basenową o wymiarach 25 m x 12,5 m i głębokości od 0,9 m do 3,5 m. Zarządcą pływalni krytej Yntka jest MOSiR w Rybniku. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Kąpiel i rekreacja w wodzie. Zajęcia dydaktyczne, tj. nauki i doskonalenia pływania oraz sportowe. Uwagi: - Pływalnia posiada regulamin korzystania z basenu. - Pływalnia jest odpowiednio oznakowana (tablice informacyjne, znaki) zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). - Za bezpieczeństwo osób korzystających z pływalni odpowiedzialność ponoszą ratownicy wodni dyżurujący w określonych godzinach. Wnioski: Pływalnia odpowiednio zabezpieczona i oznakowana. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.8. Pływalnia kryta Fundacji Elektrowni Rybnik. Rysunek 9: Położenie pływalni krytej Fundacji Elektrowni Rybnik w Rybniku. Źródło: https://slaskie.travel/ (dostęp w dniu 27.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°07'45.04"N 18°31'13.13"E. Opis obszaru wodnego: Pływalnia kryta Fundacji Elektrowni Rybnik znajduje się przy ul. Podmiejskiej 43 w Rybniku. Składa się z dwóch niecek basenowych: - basen duży o wymiarach 25 m x 15 m, głębokość: od 1 m do 3,5 m, - basen mały o wymiarach 10 m x 5 m, głębokość od 0,6 m do 0,9 m. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Kąpiel i rekreacja w wodzie. Uwagi: - Pływalnia posiada regulamin korzystania z basenu. - Pływalnia jest odpowiednio oznakowana (tablice informacyjne, znaki) zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). - Za bezpieczeństwo osób korzystających z pływalni odpowiedzialność ponoszą ratownicy wodni dyżurujący w określonych godzinach. Wnioski: Pływalnia odpowiednio zabezpieczona i oznakowana. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.9. Pływalnia kryta ZSB w Rybniku. Rysunek 10: Położenie pływalni krytej ZSB w Rybniku. Źródło: https://www.openstreetmap.org/ (dostęp w dniu 03.07.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°05'00.79"N 18°33'10.22"E. Opis obszaru wodnego: Pływalnia kryta ZSB w Rybniku znajduje się przy ul. Świerklańskiej 42 w Rybniku. Jest obiektem zamkniętym należącym do Zespołu Szkół Budowlanych w Rybniku. Niecka basenu ma powierzchnię 25 m na 10,5 m oraz głębokość od 0,8 m do 2,5 m. W 2010 roku basen został kompleksowo wyremontowany i odpowiada wysokim standardom krytych pływalni. Nowoczesna stacja uzdatniania zapewnia odpowiednią czystość wody, a systemy: grzewczy i wentylacyjny, umożliwiają pełną kontrolę temperatury otoczenia. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Kąpiel i rekreacja w wodzie. Uwagi: - Pływalnia posiada regulamin korzystania z basenu. - Pływalnia jest odpowiednio oznakowana (tablice informacyjne, znaki) zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). - Za bezpieczeństwo osób korzystających z pływalni odpowiedzialność ponoszą ratownicy wodni dyżurujący w określonych godzinach. Wnioski: Pływalnia odpowiednio zabezpieczona i oznakowana. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.10. Pływalnia odkryta Rybnik-Chwałowice. Rysunek 11: Położenie pływalni odkrytej Rybnik-Chwałowice w Rybniku. Źródło: https://slaskie.travel/ (dostęp w dniu 27.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°04'04.41"N 18°32'50.84"E. Opis obszaru wodnego: Pływalnia odkryta Rybnik-Chwałowice znajduje się przy ul. 1 Maja 75 w Rybniku. Składa się z dwóch niecek basenowych: - basen duży o wymiarach 25 m x 15 m, głębokość: od 0,9 m do 1,5 m, - basen mały o wymiarach 10 m x 15 m, głębokość od 0,4 m do 0,8 m. Zarządcą pływalni odkrytej Rybnik-Chwałowice jest MOSiR w Rybniku. Przeznaczenie i wykorzystanie z obszaru wodnego: Kąpiel i rekreacja w sezonie letnim, tj. od czerwca do września. Uwagi: - Teren pływalni ogrodzony i ochraniany w godzinach nocnych. - Pływalnia posiada regulamin korzystania z basenu. - Pływalnia jest odpowiednio oznakowana (tablice informacyjne, znaki) zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). - Za bezpieczeństwo osób korzystających z pływalni odpowiedzialność ponoszą ratownicy wodni dyżurujący w określonych godzinach. Wnioski: Pływalnia odpowiednio zabezpieczona i oznakowana. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.11. Zbiornik Rybnicki (Zalew Rybnicki, Jezioro Rybnickie). Rysunek 12: Położenie Zbiornika Rybnickiego w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°08'13.54"N 18°30'03.41"E. Opis obszaru wodnego: Zbiornik o powierzchni 4,5 km² i objętości 22 mln m³ zwany jest również Jeziorem Rybnickim lub Zalewem Rybnickim. Jest to zbiornik zaporowy utworzony na terenie dzielnic Rybnika – Rybnickiej Kuźni, Orzepowic, Chwałęcic i Stodół przez spiętrzenie wód rzecznych Rudy zaporą w Rybniku Stodolach, dla potrzeb Elektrowni Rybnik. Używany jako zbiornik technologiczny służący do chłodzenia bloków elektrowni, pełni także funkcje zabezpieczenia przeciwpowodziowego. Nad zbiornikiem znajduje się kilka klubów żeglarskich (Yacht Club Rybnik, Klub Sportowy „Górnik” Boguszowice Sekcja Żeglarska, KŻ Koga – Kotwica, KŻ im. kpt. Bogumiła Pierożka, TKŻ Kabestan Rybnik), stanica harcerska, ośrodki rekreacyjne oraz kawiarnie. Sezon żeglarski na Zalewie Rybnickim jest najdłuższy w Polsce, trwa od kwietnia do października. Temperatura wody w zbiorniku nie spada w tym czasie poniżej 15 °C. Na terenie Zbiornika Rybnickiego znajdują się cztery ślipy. Sztucznie zarybiany zbiornik jest miejscem występowania wielu gatunków ryb, co stanowi atrakcyjne stanowisko do ich połowy. W linii brzegowej, obok stanicy harcerskiej, powstała nowa baza dla ratowników WOPR oraz Policji. Właścicielem zbiornika jest PGE Górnicwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Rybnik. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dozwolone: - sporty wodne (m.in. żeglarstwo), - rekreacja na wodzie, - rekreacja i wypoczynek nad wodą, - wędkowanie. Zabronione: - kąpiel i pływanie, - rekreacja w wodzie, - nurkowanie. Uwagi: - Miejsce nie nadaje się do pływania, kąpania się. Kąpiel i rekreacja w wodzie oraz nurkowanie w zbiorniku zabronione. - Teren wokół bardzo atrakcyjny, przeznaczony do wypoczynku nad wodą i opalania się. - Linia brzegowa zbiornika wykorzystywana przez wędkarzy do rekreacyjnego połowy ryb. - Zbiornik posiada regulamin korzystania ze zbiorników technologicznych PGE GiEK S.A. Oddział Elektrownia Rybnik przy użyciu jednostek pływających wyposażonych w silniki spalinowe. - Regulacje dot. korzystania ze zbiornika wodnego przez osoby pływające jednostkami z użyciem silnika spalinowego zawarto w Uchwale nr 565/XXXIV/2021 Rady Miasta Rybnika z dnia 25 lutego 2021 r. w sprawie wprowadzenia zakazu używania jednostek pływających z użyciem silnika spalinowego na Zbiornikach Technologicznych PGE Górnicwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Rybnik, zmienionej Uchwałą nr 1160/LXVI/2023 r. Rady Miasta Rybnika z dnia 22 czerwca 2023 r. w sprawie wprowadzenia zmian do Uchwały nr 565/XXXIV/2021 Rady Miasta Rybnika w sprawie wprowadzenia zakazu używania jednostek pływających z użyciem silnika spalinowego na Zbiornikach Technologicznych PGE Górnictwo i Energetyka Konwencjonalna S.A. Oddział Elektrownia Rybnik. – Zbiornik posiada odpowiednie oznakowanie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony i oznakowany. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.12. Zbiornik Pniowiec. Rysunek 13: Położenie Zbiornika Pniowiec w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°08'47.02"N 18°28'29.32"E. Opis obszaru wodnego: Zbiornik o powierzchni 46,4014 ha - powierzchnia całkowita nieruchomości wraz z przyległym terenem. Zbiornik boczny „Zalewu Rybnickiego”, aktualnie używany do celów rekreacyjno-wypoczynkowych. Poziom wody utrzymuje się na poziomie wód zbiornika głównego elektrowni, gdyż połączony jest z nim syfonem rurowym. Właścicielem zbiornika jest Miasto Rybnik w imieniu którego zarządcą zbiornika jest Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji na podstawie Umowy użyczenia numer M.6850.6.2017 z dnia 24.07.2017 roku. Na terenie Zbiornika Pniowiec znajduje się wypożyczalnia sprzętu pływającego, którego można używać tylko na wyznaczonym obszarze zbiornika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dozwolone: - rekreacja i wypoczynek nad wodą, - rekreacja na wodzie w wyznaczonym obszarze (wypożyczalnia), na pozostałym obszarze po uzyskaniu zgody zarządcy zbiornika, - wędkowanie. Zabronione: - kąpiel i pływanie, (za wyjątkiem kąpieliska Pniowiec w sezonie letnim), - nurkowanie. Uwagi: - Teren wokół bardzo atrakcyjny, przeznaczony do wypoczynku nad wodą i opalania się. - Linia brzegowa zbiornika wykorzystywana przez wędkarzy do rekreacyjnego połowu ryb. - Miejsce nie nadaje się do pływania, kapania się. Kąpiel i rekreacja w wodzie zabronione (za wyjątkiem kąpieliska Pniowiec w sezonie letnim). Nurkowanie w zbiorniku zabronione. - Możliwość korzystania z wypożyczonego sprzętu pływającego tylko w wyznaczonym obszarze zbiornika. Rekreacja na wodzie na pozostałym obszarze zbiornika dozwolona po uprzednim uzyskaniu zgody zarządcy zbiornika. - Zbiornik posiada regulamin korzystania. – Zbiornik posiada odpowiednie oznakowanie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony i oznakowany. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.13. Zbiornik Gzel. Rysunek 14: Położenie Zbiornika Gzel w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°07′36.78″N 18°29′34.14″E. Opis obszaru wodnego: Zbiornik wodny położony w Rybniku w dzielnicy Chwałęcice. Powstał w 1972 r. i jest częścią Zbiornika Rybnickiego oddzielonego od niego boczną zaporą przez którą przebiega droga wojewódzka nr 920. Występuje tutaj wiele chronionych gatunków. Od momentu powstania zbiornik jest sztucznie zarybiany, co stanowi dobre miejsce do wędkowania. Swoją nazwę wziął od potoku Gzel oraz stawów zlokalizowanych pomiędzy Chwałęćcicami a Zebrzydowicami. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dozwolone: - wędkowanie, - wypoczynek nad wodą (m.in. opalanie się), Zabronione: - kąpiel i pływanie, - rekreacja na wodzie, - nurkowanie. Uwagi: - Teren wokół bardzo atrakcyjny, przeznaczony do wypoczynku nad wodą i opalania się. - Linia brzegowa zbiornika wykorzystywana przez wędkarzy do rekreacyjnego połowu ryb. - Miejsce nie nadaje się do pływania, kąpania się. Kąpiel i rekreacja w wodzie oraz nurkowanie w zbiorniku zabronione. - Zbiornik posiada odpowiednie oznakowanie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony i oznakowany. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.14. Zbiornik Orzepowice. Rysunek 15: Położenie Zbiornika Orzepowice w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°07'19.70"N 18°30'37.50"E. Opis obszaru wodnego: Zbiornik przyległy do Zbiornika Rybnickiego, o powierzchni ok. 6 ha, oddzielony od niego ul. Rudzką, która jest częścią drogi wojewódzkiej nr 920. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dozwolone: - wędkarstwo - wypoczynek nad wodą (m.in. opalanie się), Zabronione: - kąpiel i pływanie, - rekreacja na wodzie. - nurkowanie. Uwagi: - Linia brzegowa zbiornika wykorzystywana przez wędkarzy do rekreacyjnego połowy ryb. – Miejsce nie nadaje się do pływania, kąpania się. Kąpiel i rekreacja w wodzie oraz nurkowanie w zbiorniku zabronione. – Zbiornik posiada odpowiednie oznakowanie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony i oznakowany. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.15. Zbiornik Grabownia. Rysunek 16: Położenie Zbiornika Grabownia w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°08'36.06"N 18°30'39.58"E. Opis obszaru wodnego: Zbiornik przyległy do Zbiornika Rybnickiego, o powierzchni ok. 22 ha, oddzielony od niego nasypem kolejowym. Składa się ze zbiorników: Grabownia Mała i Grabownia Duża, rozdzielonych ul. Poloczka. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dozwolone: - wędkarstwo, - wypoczynek nad wodą (m.in. opalanie się). Zabronione: - kąpiel i pływanie, - rekreacja na wodzie, - nurkowanie. Uwagi: - Linia brzegowa zbiornika wykorzystywana przez wędkarzy do rekreacyjnego połówu ryb. - Miejsce nie nadaje się do pływania, kąpania się. Kąpiel i rekreacja w wodzie oraz nurkowanie w zbiorniku zabronione. - Zbiornik posiada odpowiednie oznakowanie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony i oznakowany. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.16. Zbiornik Paruszowiec. Rysunek 17: Położenie Zbiornika Paruszowiec w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°06'05.65"N 18°34'32.13"E. Opis obszaru wodnego: Zbiornik o powierzchni 12,4 ha. Używany jako zbiornik do poboru wody przemysłowej najpierw byłej Huty „Silesia” i KWK „Chwałowice”, a następnie po przekazaniu Miastu dla Oddziału Zakład Elektrociepłownie w Rybniku Polskiej Grupy Górniczej S.A., pełni także funkcje zabezpieczenia przeciwpowodziowego (w małym stopniu) oraz rekreacyjne. Na zbiorniku znajduje się ogólnodostępny pomost. W jego bezpośrednim sąsiedztwie znajduje się teren rekreacyjny z tężnią solankową, wokół której jest ścieżka rowerowa oraz mała infrastruktura w postaci ławek i koszy na śmieci. Właścicielem zbiornika jest Miasto Rybnik w imieniu którego zarządcą zbiornika jest ZZM w Rybniku. Użytkowany jest przez PZW Koło Nr 105 Silesia w Rybniku (dzierżawca) oraz Oddział Zakład Elektrociepłownie w Rybniku Polskiej Grupy Górniczej S.A. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dozwolone: - rekreacja i wypoczynek nad wodą, - wędkowanie. Zabronione: - kąpieli i pływanie, - rekreacja na wodzie, - nurkowanie. Uwagi: - Teren wokół bardzo atrakcyjny, przeznaczony do wypoczynku nad wodą i opalania się. - Linia brzegowa zbiornika wykorzystywana przez wędkarzy do rekreacyjnego połowy ryb. - Miejsce nie nadaje się do pływania, kąpania się. Kąpiel i rekreacja w wodzie oraz nurkowanie w zbiorniku zabronione. - Zbiornik posiada odpowiednie oznakowanie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony i oznakowany. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.17. Zbiornik Chwałowice (Kielowiec). Rysunek 18: Położenie Zbiornika Chwałowice (Kielowiec) w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°03'41.56"N 18°32'12.68"E. Opis obszaru wodnego: Zbiornik Chwałowice jest zbiornikiem sztucznym o powierzchni ok. 10 ha, zlokalizowanym pomiędzy ulicami Składową oraz Popielowską w Rybniku. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dozwolone: - wędkarstwo, - wypoczynek nad wodą (m.in. opalanie się). Zabronione: - kąpiel i pływanie, - rekreacja na wodzie, - nurkowanie. Uwagi: - Linia brzegowa zbiornika wykorzystywana przez wędkarzy do rekreacyjnego połowu ryb. – Miejsce nie nadaje się do pływania, kąpania się. Kąpiel i rekreacja w wodzie oraz nurkowanie w zbiorniku zabronione. – Zbiornik posiada odpowiednie oznakowanie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony i oznakowany. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.18. Zbiornik Tama Wielopolska. Rysunek 19: Położenie Zbiornika Tama Wielopolska w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°06'57.89"N 18°33'14.28"E. Opis obszaru wodnego. Jest to zbiornik zaporowy utworzony na terenie dzielnicy Wielopole przez spiętrzenie wód Potoku z Kamienia, o powierzchni ok. 1,4 ha, położony przy ul. Wielopolskiej w Rybniku. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dzwolone: - wędkarstwo, - wypoczynek nad wodą (m.in. opalanie się). Zabronione: - kąpiel i pływanie, - rekreacja na wodzie, - nurkowanie. Uwagi: - Linia brzegowa zbiornika wykorzystywana przez wędkarzy do rekreacyjnego połowu ryb. - Miejsce nie nadaje się do pływania, kapania się. Kąpiel i rekreacja w wodzie oraz nurkowanie w zbiorniku zabronione. - Zbiornik posiada odpowiednie oznakowanie zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony i oznakowany. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.19. Potok z Przegędy. Rysunek 20: Położenie Potoku z Przegędy w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°07'10.08"N 18°39'11.50"E, ujście: 50°05'58.40"N 18°35'14.42"E. Opis obszaru wodnego: Potok z Przegędy jest prawym dopływem rzeki Rudy o długości 6 192,97 m. Położony jest we wschodniej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, potok nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Potok nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.20. Potok Boguszowicki. Rysunek 21: Położenie Potoku Boguszowickiego w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°03'59.85"N 18°35'36.67"E, ujście: 50°06'15.09"N 18°34'21.63"E. Opis obszaru wodnego: Potok Boguszowicki jest prawym dopływem rzeki Rudy o długości 5 845,07 m. Położony jest w południowo-wschodniej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, potok nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Potok nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.21. Potok z Kamienia. Rysunek 22: Położenie Potoku z Kamienia w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°08'55.06"N 18°35'59.27"E, ujście: 50°06'54.76"N 18°33'07.17"E. Opis obszaru wodnego: Potok z Kamienia jest prawym dopływem rzeki Rudy o długości 8 174,01 m. Położony jest w centralnej oraz wschodniej części miasta Rybnika. Przed ujściem do rzeki Rudy woda została spiętrzona zaporą, w wyniku czego powstał Zbiornik Tama Wielopolska. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, potok nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Potok nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.22. Potok Radziejowski. Rysunek 23: Położenie Potoku Radziejowskiego w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°02'18.55"N 18°30'12.70"E, ujście: 50°04'07.59"N 18°31'56.23"E. Opis obszaru wodnego: Potok Radziejowski jest prawym dopływem Nacyny o długości 5 679,47 m. Położony jest w południowo-zachodniej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, potok nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Potok nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.23. Potok Chwałowicki. Rysunek 24: Położenie Potoku Chwałowickiego w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°02'04.23"N 18°34'09.98"E, ujście: 50°03'46.87"N 18°32'18.07"E. Opis obszaru wodnego: Potok Chwałowicki jest prawym dopływem Nacyny o długości 5 080,92 m. Położony jest w południowej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, potok nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Potok nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.24. Potok Niedobczycki (Pludry). Rysunek 25: Położenie Potoku Niedobczyckiego (Pludry) w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°03′19.72″N 18°27′01.69″E, ujście: 50°03′57.54″N 18°29′38.41″E. Opis obszaru wodnego: Potok Niedobczycki (Pludry) jest prawym dopływem Nacyny o długości 3 835,24 m. Położony jest w południowo-zachodniej części Miasta. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, potok nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Potok nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.25. Ciek Grabownia. Rysunek 26: Położenie Cieku Grabownia w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°09'21.59"N 18°35'04.80"E, ujście: 50°08'56.70"N 18°29'18.92"E. Opis obszaru wodnego: Ciek Grabownia jest prawym dopływem rzeki Rudy o długości 7 500,44 m. Położony jest w północnej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, ciek nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Ciek nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.26. Ciek Dopływ z Buglowca. Rysunek 27: Położenie Cieku Dopływ z Buglowca w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°09'55.18"N 18°31'50.53"E, ujście: 50°10'31.27"N 18°28'46.90"E. Opis obszaru wodnego: Ciek Dopływ z Buglowca jest prawym dopływem rzeki Rudy o długości 4 967,33 m. Położony jest w północnej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, ciek nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Ciek nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.27. Ciek Klokocinka. Rysunek 28: Położenie Cieku Klokocinka w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°01'17.69"N 18°36'27.05"E, ujście: 50°05'03.57"N 18°38'06.20"E. Opis obszaru wodnego: Ciek Klokocinka jest lewym dopływem Rzeki Rudy o długości 10 725,32 m. Położony jest w południowo-wschodniej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, ciek nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Ciek nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.28. Ciek Dopływ ze zbiornika Orzepowice. Rysunek 29: Położenie Cieku Dopływ ze zbiornika Orzepowice w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°07'00.16"N 18°30'19.13"E, ujście: 50°07'36.01"N 18°30'42.89"E. Opis obszaru wodnego: Ciek Dopływ ze zbiornika Orzepowice jest lewym dopływem rzeki Rudy o długości 1 045,85 m. Położony jest w północnej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, ciek nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Ciek nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.29. Ciek Gzel. Rysunek 30: Położenie Cieku Gzel w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°04′38.32″N 18°25′29.42″E, ujście: 50°07′57.38″N 18°30′15.51″E. Opis obszaru wodnego: Ciek Gzel jest lewym dopływem rzeki Rudy o długości 9 908,96 m. Położony jest w północno-zachodniej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, ciek nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Ciek nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.30. Ciek Struga Leśna. Rysunek 31: Położenie Cieku Struga Leśna w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°06'38.09"N 18°26'27.64"E, ujście: 50°07'31.78"N 18°29'04.57"E. Opis obszaru wodnego: Ciek Struga leśna jest lewym dopływem rzeki Rudy o długości 4 694,88 m. Położony jest w północno-zachodniej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, ciek nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Ciek nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.31. Ciek Dopływ ze Zwonowic. Rysunek 32: Położenie Cieku Dopływ ze Zwonowic w Rybniku. Źródło: MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). Współrzędne geograficzne: źródło: 50°08'53.54"N 18°26'17.26"E, ujście: 50°08'54.13"N 18°29'21.95"E. Opis obszaru wodnego: Ciek Dopływ ze Zwonowic jest lewym dopływem rzeki Rudy o długości 3 849,35 m. Położony jest w północno-zachodniej części miasta Rybnika. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Ze względu na niski stan wód, ciek nie jest wykorzystywany do pływania, kąpieli, rekreacji oraz wypoczynku. Ciek nie wymaga szczególnego nadzorowania i oznakowania. 6.32. Staw przy ul. Cystersów w dzielnicy Ochojec. Rysunek 33: Położenie Stawu przy ul. Cystersów w Rybniku. Źródło: https://www.openstreetmap.org/ (dostęp w dniu 03.07.2023 r.). Współrzędne geograficzne: 50°10'01.04"N 18°32'20.56"E. Opis obszaru wodnego: Staw o powierzchni ok. 500 m² znajduje się na działce nr 202 przy ul. Cystersów w Rybniku. Na terenie przyległym znajduje się skwer. Staw częściowo ogrodzony plotem typu rancho. Administratorem jest ZZM w Rybniku. Przeznaczenie i wykorzystanie obszaru wodnego: Dozwolone: - rekreacja i wypoczynek nad wodą. Zabronione: - kąpiel i pływanie, - rekreacja na wodzie, - nurkowanie. Uwagi: - Miejsce nie nadaje się do pływania, kąpania się. Kąpiel jest zabroniona. - Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony oraz oznakowany zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wnioski: Obszar wodny jest odpowiednio zabezpieczony i oznakowany. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. 6.33. Inne zbiorniki wodne na terenie Miasta Rybnika: 1) staw (zalewisko) w dzielnicy Meksyk przy ul. Zacisze, działki nr 1340/118, 1593/123, 1596/123, 1734/126, 1737/127, 330-332/130, 1814/131, 1815/131, 997/134, 1084/136, 2296/137, 877/140, 869/50, 870/50, 871/52, 1504/49, 1518/43, 44, 47, 48, 135, 138, o powierzchni ok. 5,3 ha, 2) staw na użytku ekologicznym Okrzeszyniec w dzielnicy Zamysłów, położony na działkach nr 378/20, 380/20 oraz 154/1, powierzchnia ok. 1 ha, 3) staw w dzielnicy Zamysłów przy ul. Wodzisławskiej, działka nr 803/119, powierzchnia ok. 0,25 ha, 4) stawy w dzielnicy Zamysłów przy ul. Polnej, działki nr 1035/202, 1924/192 oraz 1584/192, łączna powierzchnia ok. 0,4 ha, 5) staw Waldwiza w dzielnicy Radziejów, przy ul. Niepodległości, o powierzchni ok. 0,4 ha, 6) stawy hodowlane w dzielnicy Gotartowice (RSP) przy ul. Sygnały 66, działki nr 91/11, 44/11, 45/11, 50/17, 61/2, 337/4, 162/2, 164/50, łączna powierzchnia ok. 17 ha, 7) staw Księżok w dzielnicy Maroko-Nowiny, znajdujący się na działce nr 1 w Rybniku, o powierzchni ok. 4 ha, 8) staw w dzielnicy Maroko-Nowiny przy ul. Zebrzydowickiej, działka nr 1987/98, powierzchnia ok. 0,5 ha, 9) staw w dzielnicy Maroko-Nowiny przy ul. Kotucza (przy sklepie Auchan), działka nr 3888/65, powierzchnia ok. 640 m2, 10) stawy w dzielnicy Kamień przy ul. Jodłowej, działki nr 644/93, 645/90, 156/2, 157/3, o łącznej powierzchni ok. 8 ha, 11) staw w dzielnicy Kamień na końcu ul. Hotelowej, nr działki 770/67, na którym jest pomost a w linii brzegowej wiata z miejscem na ognisko. Miejsce oznakowane, 12) staw Rzędówka (Szachta) w dzielnicy Kamień przy ul. Sąsiedzkiej w Rybniku, działka nr 4776/192, powierzchnia ok. 1,9 ha, wykorzystywany do wędkowania, 13) stawy w dzielnicy Wielopole przy ul. Strąkowskiej, działki nr 204, 205, 207, o łącznej powierzchni ok. 2,9 ha, 14) staw w dzielnicy Ligota Ligocka Kuźnia na działce nr 331/9, powierzchnia ok. 2,5 ha, 15) stawy w dzielnicy Ligota Ligocka Kuźnia przy ul. Zbożowej, działki nr 2316/254, 2312/248, 2313/248, 2299/222, 243, powierzchnia ok. 3,4 ha, 16) staw w dzielnicy Ligota Ligocka Kuźnia na działkach nr 67-73/5, 125/4, 316/4, 91/3, o powierzchni ok. 5 ha, 17) staw Stowki w dzielnicy Boguszowice Stare przy ul. Ziemskiej, działka nr 95, powierzchnia ok. 0,4 ha, 18) staw w dzielnicy Boguszowice Stare przy ul. Błękitnej, działka nr 25 i inne, powierzchnia ok. 4 ha, 19) staw w dzielnicy Boguszowice Stare przy ul. Ziemskiej, działka nr 1211/136, powierzchnia ok. 800 m², 20) staw w dzielnicy Boguszowice Stare przy ul. Ziemskiej, działka nr 1063/121, powierzchnia ok. 640 m², 21) stawy w dzielnicy Boguszowice Stare przy ul. Strażackiej, działki nr 1157/82, 1648/82, o łącznej powierzchni ok. 850 m², 22) staw w dzielnicy Boguszowice Osiedle przy ul. Pośpiecha, działka nr 1488/51, powierzchnia ok. 3,9 ha, 23) stawy w dzielnicy Kłokocin przy ul. Chłodnej, działki nr 3379/260, 398/211, 397/219, o łącznej powierzchni ok. 0,9 ha, 24) staw w dzielnicy Kłokocin przy ul. Brackiej w Rybniku, działka nr 1070/264, powierzchnia ok. 0,53 ha, 25) staw w dzielnicy Kłokocin przy skrzyżowaniu ul. Włościańskiej, działki nr 194/52, 333/65, 1545/261, powierzchnia ok. 0,2 ha, 26) staw w dzielnicy Kłokocin przy ul. Rybnej, działka nr 2962/26, powierzchnia ok. 1,2 ha, 27) stawy w dzielnicy Chwałęcice przy ul. Gzelskiej w Rybniku, działki nr 156, 157, 162/2, o łącznej powierzchni ok. 8,5 ha, 28) staw w dzielnicy Radziejów przy ul. Trzech Krzyży w Rybniku, działki nr 3285/165, 1373/165, 1374/165, 1795/196, 132, o powierzchni ok. 0,33 ha, 29) staw w dzielnicy Radziejów na skrzyżowaniu ulic Kossaka i Trzech Krzyży, działka nr 2922/160, o powierzchni ok. 0,63 ha, 30) staw w dzielnicy Golejów, w okolicach ul. Komisji Edukacji Narodowej 33e, działki nr 281/157 i 424/158, powierzchnia ok. 0,17 ha, 31) stawy w dzielnicy Stodoły przy ul. Stalowej w Rybniku, działki nr 920/28, 924/31, 929/27, 926/20, 934/25, 322/33, 940/17, 938/33, 942/34, 891/33, o łącznej powierzchni ok. 2,1 ha. Powyższe inne obszary wodne (pkt. 6.33) nie są miejscami wykorzystywanymi do kąpieli i rekreacji w wodzie. Na niektórych zbiornikach wodnych jest możliwość wędkowania. Miejsca nie wymagają dodatkowego oznakowania i nadzorowania. Brak konieczności dodatkowych działań w tym zakresie. Wskazana jest obserwacja wyżej wymienionych obszarów wodnych i w przypadku stwierdzenia wykorzystywania miejsc przez turystów i mieszkańców do plażowania lub kąpieli należy pouczyć właścicieli o obowiązku odpowiedniego zabezpieczenia i oznakowania obszaru wodnego. 7. Zagrożenia dla osób przebywających na obszarach wodnych. Czynnikami wpływającymi na ilość osób korzystających z walorów rekreacyjnych i turystycznych wód znajdujących się na terenie miasta Rybnika są pogodna aura i okres wakacyjny. W tych okresach znacznie wzrasta liczba korzystających z kąpieli oraz sprzętu wodnego, należy także liczyć się ze wzrostem zagrożenia związanego z przypadkami utonić. Kąpiel lub zabawa w wodzie, to forma rekreacji związana z letnim wypoczynkiem. Wejście do wody stwarza jednak zawsze zagrożenie, z którym należy się liczyć. Szczególnie groźne sytuacje to: 1) niedostateczne umiejętności pływania, 2) pływanie pod wpływem alkoholu, 3) wstrząs termiczny, 4) nadmierne oziębienie organizmu, 5) wchodzenie do wody przy schorzeniach, 6) skurcze, 7) skakanie do nieznanej wody, 8) przeoczenieńie swoich sił i umiejętności, 9) nieodpowiednia zabawa, 10) miejsca zarośnięte przez roślinność wodną, 11) nagła zmiana warunków na wodzie, 12) kąpieli w miejscach niewyznaczonych, 13) w przypadku dzieci - brak nadzoru rodziców. Na udostępnionych do turystyki i rekreacji wodach znajdujących się na terenie miasta Rybnika występują zagrożenia dla osób korzystających z kąpieli i morsowania, poruszających się jednostkami pływającymi oraz osób uprawiających turystykę lub wędkarstwo. 7.1. Zagrożenia dla osób kąpiących się. Zagrożenia dla osób kąpiących się wynikają m.in. z: 1) słabej umiejętności pływania lub jej braku, nieodpowiedniej oceny tych umiejętności bądź złego stanu zdrowia, 2) korzystania z miejsc nieprzystosowanych do kąpieli - wpływania w strefy porośnięte roślinnością wodną lub w miejsca bagniste, wykonywania skoków do wody bez znajomości głębokości i występowania obiektów zanurzonych, 3) odbywania kąpieli w stanie pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, 4) odbywania kąpieli podczas niesprzyjających warunków atmosferycznych (np. wyładowania atmosferyczne, silny wiatr), 5) odbywania długich kąpieli w wodzie o zbyt niskiej temperaturze, 6) pływania po zapadnięciu zmroku oraz w nocy. 7.2. Zagrożenia dla osób poruszających się jednostkami pływającymi. Zagrożenia dla osób poruszających się jednostkami pływającymi wynikają m.in. z: 1) niedostatecznych umiejętności sterowania jednostką pływającą, wykonywania niebezpiecznych manewrów, niedostosowania takielunku statków żaglowych do aktualnych warunków pogodowych, 2) słabej wiedzy na temat batymetrii akwenu, 3) występowania nieoznaczonych miejsc niebezpiecznych dla żeglugi - mielin i przedmiotów zanurzonych, 4) złego stanu zdrowia osoby sterującej jednostką, jak również pozostawania tej osoby pod wpływem alkoholu lub środków odurzających, 5) niekorzystnych warunków pogodowych (szkwałów, silnego falowania, wyładowań atmosferycznych), 6) braku odpowiednich środków bezpieczeństwa, w szczególności indywidualnych środków wypornościowych takich jak kamizelki ratunkowe czy asekuracyjne, a w przypadku większych jednostek – także kół ratunkowych i gaśnic, 7) braku właściwego zabezpieczenia ratowniczego imprez żeglarskich, 8) wydłużenia czasu dotarcia ratowników do miejsca, w którym nastąpiło niebezpieczne zdarzenie, jeśli wystąpiło ono w znacznej odległości od miejsca stacjonowania łodzi ratunkowych bądź miejsc dogodnych do wodowania sprzętu, 9) w przypadku przewrócenia sprzętu pływającego - zagrożenia analogiczne jak dla osób kąpiących się. 7.3. Zagrożenia dla osób nurkujących z użyciem aparatów tlenowych. Zagrożenia dla osób nurkujących z użyciem aparatów tlenowych wynikają m.in. z: 1) niedostatecznych kwalifikacji i praktyki nurkowej, 2) nieprawidłowej oceny warunków wpływających na bezpieczeństwo nurkowania, w tym widoczności pod wodą, 3) przekraczania maksymalnej głębokości nurkowania wynikającej z posiadanych kwalifikacji, 4) występowania w wodzie obiektów zagrażających unieruchomieniu pletwonurka pod wodą. 7.4. Zagrożenia dla osób przebywających na lodzie. Zagrożenia dla osób przebywających na lodzie wynikają m.in. z: 1) braku wiedzy na temat aktualnej grubości lodu umożliwiającego bezpieczne uprawianie turystyki, wędkarstwa i sportów zimowych, 2) braku wiedzy na temat zróżnicowania grubości lodu w różnych częściach zbiornika, 3) załamania się pokrywy lodowej pod ciężarem osoby wchodzącej na zbyt cienki lód, w szczególności w rejonach dopływu i odpływu wód powierzchniowych oraz obszarów źródłiskowych, 4) załamania się pokrywy lodowej po wjeździe pojazdem mechanicznym na lód, wbrew obowiązującym zakazom, 5) w przypadku wpadnięcia do wody - słabej umiejętności pływania lub jej braku, szoku termicznego, szybkiego wychłodzenia organizmu, braku sprzętu asekuracyjnego i umożliwiającego wyjście na lód, 6) niewłaściwego dla warunków pogodowych ubrania, skutkującego wyziębieniem organizmu, możliwością powstawania odmrożenia lub zamarznięcia, zwłaszcza w sytuacji pozostawania pod wpływem alkoholu lub środków odurzających. 7.5. Zagrożenia dla osób uprawiających morsowanie – kąpiel w zimnej wodzie. Zagrożenia dla osób uprawiających morsowanie – kąpiel w zimnej wodzie, wynikają między innymi z: 1) braku badań lekarskich stwierdzających czy nie ma żadnych poważnych przeciwwskazań do morsowania, takich jak: a. choroby serca i układu krążenia, b. zaburzenia w krążeniu krwi, c. nadciśnienie, d. choroby naczyń mózgowych, e. rozległe zmiany żyłakowe, f. choroby nerek i wątroby, g. cukrzyca, h. niektóre zaburzenia psychiczne, i. borelioza, j. padaczka. 2) ryzyka szoku termicznego, 3) braku odpowiedniego przygotowania i rozgrzewki przed wejściem do wody, 4) zbyt długiego czasu przebywania w zimnej wodzie, 5) samotnego morsowania - zdarzają się wypadki, np.: spowodowane stresem, paniką, czy brakiem doświadczenia. 6) mogących wystąpić: a. utrata świadomości, paraliż obwodowy, b. hipotermia, czyli wychłodzenie organizmu, c. zaburzenie rytmu serca i niewydolność krążenia, d. niedokrwienie mózgu, e. zapalenie płuc. 7.6. Zagrożenia związane z wysokim stanem wód. Jednym z zagrożeń jakie występuje na obszarach wodnych jest również wysoki stan wód. Związany jest on z wezbraniem wód o mechanizmie naturalnego wezbrania, spowodowanym długotrwałymi i intensywnymi opadami, a także topnieniem śniegu. Wezbrania wód są zdarzeniami losowymi i nie można przewidzieć dokładnie miejsca, czasu wystąpienia i ich wielkości lecz jedynie oszacować rozmiary i skutki, posługując się pojęciami ryzyka i prawdopodobieństwa. Każde zagrożenie powodziowe jest unikalne i wymaga wszechstronnej oceny przyczyn i następstw, a w głównej mierze wiąże się z negatywnymi skutkami dla życia i zdrowia ludzi, środowiska, dziedzictwa kulturowego oraz działalności gospodarczej. 7.7. Inne zagrożenia. Innym potencjalnym zagrożeniem dla osób przebywających na wodach miasta mogą być także: 1) pożary trzcinowisk i roślinności przybrzeżnej, w tym także lasów, na brzegach stawów i rzek, 2) skażenie środowiska w wyniku poważnych awarii (przedostania się do wód substancji niebezpiecznych, np. w wyniku katastrof komunikacyjnych i dopływu skażeń do systemu kanalizacji deszczowej). 8. Analiza zdarzeń odnotowanych na obszarach wodnych 1) KM PSP w Rybniku: W latach 2020-2022 KM PSP w Rybniku podjęła łącznie 7 interwencji na obszarach wodnych: - 4 zdarzenia na cieku Nacyna, - 2 zdarzenia na Zbiorniku Rybnickim, - 1 zdarzenie na rzece Ruda. 2) Straż Miejska w Rybniku: W latach 2020-2022 przeprowadziła łącznie 122 kontrole na obszarach wodnych, podczas których stwierdzono 80 wykroczeń, polegających głównie na niepodporządkowaniu się znakom drogowym przez kierujących w rejonie kąpieliska Pniowiec na ul. Pniowskiej. 3) Komenda Miejska Policji w Rybniku: Policjanci KMP w Rybniku w 2020 r. przeprowadzili jedną akcję ratunkową na Zbiorniku Rybnickim (przewrócenie żaglówki, uratowanie 5 osób). W 2021 r. doszło do jednego utonięcia obywatela Ukrainy w Zbiorniku Rybnickim. W 2022 r. policjanci podjęli interwencję w związku z przewróceniem się kajaków, w których pływali małoletni harcerze. Zdarzenie miało miejsce w marcu, kiedy nie funkcjonuje Sezonowa Komórka Specjalistyczna Policji, tzw. „wodniacy”, wobec czego policjanci nie brali udziału w akcji ratunkowej. Rybnicka policja nie gromadzi informacji w zakresie wykroczeń ujawnionych wyłącznie w rejonie obszarów wodnych, wobec czego nie ma możliwości udzielenia informacji w przedmiotowym zakresie. Po dokonanej analizie zgłoszeń odnotowanych w Systemie Wspomagania Dowodzenia Policji za lata 2020-2022 należy stwierdzić, że blisko połowa interwencji w rejonie obszarów wodnych w Rybniku jest związana ze zbiornikiem „Pniowiec”. Są to przede wszystkim: a. zgłoszenia dotyczące nietrzeźwych osób wypoczywających w rejonie plaży - awantury, kąpiel w miejscu zabronionym, niebezpieczne zachowania, niestosowanie się do poleceń ratownika (w dużej części przez grupy mężczyzn przybyłych z Ukrainy); b. spożywanie alkoholu, awantury, głośna muzyka z pojazdów, „imprezowanie” nad zbiornikiem w godzinach wieczornych i nocnych; c. nieprawidłowe parkowanie pojazdami przez osoby wypoczywające na plaży. Kolejnym miejscem jest rejon ośrodka „Kotwica” przy ul. Rudzkiej, gdzie najczęściej dochodzi do awantur z udziałem nietrzeźwych osób, hałasowania w porze nocnej. Należy podkreślić, że w 2022 r. odnotowano 40 interwencji związanych z funkcjonowaniem lokalu „MITOTITO” przy ul. Rudzkiej (głównie zakłócanie spoczynku nocnego), jednakże w bieżącym roku lokal już nie funkcjonuje. 4) Oddział Rejonowy Śląskiego Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego w Rybniku: W latach 2020-2022 Oddział Rejonowy Śląskiego WOPR w Rybniku brał udział w 60 akcjach ratowniczych, przeprowadził 74 interwencje oraz odnotował 1 utonięcie, o którym wspomniano w pkt. 3. 9. Obowiązki właścicieli i zarządców wód oraz osób korzystających z obszarów wodnych. Zgodnie z art. 211 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478): 1. Wody stanowią własność Skarbu Państwa, innych osób prawnych albo osób fizycznych. 2. Wody morza terytorialnego, morskie wody wewnętrzne, śródlądowe wody płynące oraz wody podziemne stanowią własność Skarbu Państwa. 3. Wody stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego są wodami publicznymi. Zgodnie z art. 214 ww. ustawy śródlądowe wody stojące, woda w rowie oraz woda w stawie, który nie jest napełniany w ramach usług wodnych, ale wyłącznie wodami opadowymi lub roztopowymi lub wodami gruntowymi, znajdujące się w granicach nieruchomości gruntowej stanowią własność właściciela tej nieruchomości. Obowiązki właściwych podmiotów w zakresie zapewnienia bezpieczeństwa na obszarach wodnych określa ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 714). Zgodnie z art. 4 ust. 1 ww. ustawy zapewnienie bezpieczeństwa na obszarach wodnych polega w szczególności na: 1) dokonaniu, we współpracy z policją i działającymi na danym terenie podmiotami, o których mowa w art. 12 ust. 1, analizy zagrożeń, w tym identyfikacji miejsc, w których występuje zagrożenie dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszar wodny do pływania, kąpania się, uprawiania sportu lub rekreacji; 2) oznakowaniu i zabezpieczeniu terenów, obiektów i urządzeń przeznaczonych do pływania, kąpania się, uprawiania sportu lub rekreacji na obszarach wodnych; 3) prowadzeniu działań profilaktycznych i edukacyjnych dotyczących bezpieczeństwa na obszarach wodnych, polegających w szczególności na: a. oznakowaniu miejsc niebezpiecznych, b. objęciu nadzorem, we współpracy z policją i podmiotami, o których mowa w art. 12 ust. 1, miejsc niebezpiecznych, w tym miejsc zwyczajowo wykorzystywanych do kąpieli, c. uswadzianiu zagrożeń związanych z wykorzystywaniem obszarów wodnych, w szczególności prowadzeniu akcji edukacyjnych wśród dzieci i młodzieży szkolnej; 4) informowaniu i ostrzeganiu o warunkach pogodowych oraz innych czynnikach mogących powodować utrudnienia lub zagrożenia dla zdrowia lub życia osób; 5) zapewnieniu warunków do organizowania pomocy oraz ratowania osób, które uległy wypadkowi lub są narażone na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia. Za zapewnienie bezpieczeństwa na obszarach wodnych odpowiada: 1) na terenie parku narodowego lub krajobrazowego - dyrektor parku, 2) na terenie, na którym prowadzona jest działalność w zakresie sportu lub rekreacji - osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, która prowadzi działalność w tym zakresie, 3) na pozostałym obszarze - właściwy miejscowo wójt (burmistrz, prezydent miasta) - zwani dalej "zarządzającym obszarem wodnym". Podmiotem właściwym, o którym mowa w art. 12 ust. 1 ww. ustawy, na terenie Miasta Rybnika, jest Śląskie Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Oddział Rejonowy w Rybniku. Śląskie WOPR jest stowarzyszeniem uprawnionym do wykonywania ratownictwa wodnego. Terenem działania Śląskiego WOPR jest obszar Rzeczpospolitej Polskiej, a w szczególności teren województwa śląskiego oraz obszarów działania jednostek terenowych, zgłaszających deklarację przystąpienia do Śląskiego WOPR. Śląskie WOPR realizuje swoje cele w szczególności poprzez: 1) prowadzenie działań ratowniczych, polegających w szczególności na: a. organizowaniu i udzielaniu pomocy osobom, które uległy wypadkowi lub narażone są na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na obszarach wodnych; b. ochronie życia, zdrowia, mienia lub środowiska, a także likwidacji przyczyn powstania pożaru, wystąpienia klęski żywiołowej lub innego miejscowego zagrożenia; 2) prowadzenie szkoleń ratowników wodnych i instruktorów w zakresie ratownictwa wodnego oraz psów ratowniczych wraz z ich przewodnikami; 3) dokonywanie analizy zagrożeń, w tym identyfikacji miejsc, w których występuje zagrożenie dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszar wodny do pływania, kapania się, uprawiania sportu lub rekreacji; 4) prowadzenie działań profilaktycznych i edukacyjnych dotyczących bezpieczeństwa na obszarach wodnych, polegających na uświadamianiu zagrożeń związanych z wykorzystywaniem obszarów wodnych, w szczególności prowadzeniu akcji edukacyjnych wśród dzieci i młodzieży szkolnej; 5) prowadzenie działalności sportowej w formie klubu sportowego – w sporcie ratownictwo wodne; 6) walkę z pożarami, klęskami żywiołowymi lub innymi miejscowymi zagrożeniami; 7) rozwijanie innych form kultury fizycznej; 8) współdziałanie z organami administracji rządowej, samorządowej i innymi podmiotami w zakresie niezbędnym do realizacji ich zadań oraz zadań Śląskiego WOPR; 9) współpracę z systemem Państwowe Ratownictwo Medyczne; 10) współdziałanie w ramach krajowego systemu ratowniczo – gaśniczego z jednostkami ochrony przeciwpożarowej; 11) współpracę z innymi systemami, które zapewniają pomoc każdej osobie, która uległa wypadkowi lub narażona jest na niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia na obszarach wodnych; 12) prowadzenie szkoleń z zakresu wiedzy teoretycznej i umiejętności praktycznych niezbędnych do prowadzenia działań ratowniczych; 13) programowanie i prowadzenie profilaktycznej działalności w zakresie bezpieczeństwa osób na obszarze działania Śląskiego WOPR; 14) uczestnictwo w przeglądach przeprowadzanych przez gminy w ramach realizacji zadań z zakresu ochrony przeciwpożarowej. Za zapewnienie bezpieczeństwa na obszarach wodnych na terenie miasta Rybnika odpowiada: 1) w zakresie art. 4 ust. 2 pkt 2 ww. ustawy - Miejski Ośrodek Sportu i Rekreacji w Rybniku, 2) w zakresie art. 4 ust 2 pkt 3 ww. ustawy - Prezydent Miasta Rybnika. Osoby przebywające na obszarach wodnych obowiązane są do zachowania należytej staranności w celu ochrony życia i zdrowia własnego oraz innych osób, a w szczególności: 1) zapoznania się z zasadami korzystania z danego terenu, obiektu lub urządzenia i ich przestrzegania; 2) stosowania się do znaków nakazu i zakazu umieszczanych przez podmioty, o których mowa w art. 12 ust. 1 ww. ustawy; 3) zapoznania się i dostosowania swoich planów aktywności do umiejętności oraz aktualnych warunków atmosferycznych; 4) użytkowania sprzętu odpowiedniego do rodzaju podejmowanej aktywności, sprawnego technicznie i zgodnie z jego przeznaczeniem i zasadami użycia; 5) bezzwłocznego informowania odpowiednich służb ratowniczych lub podmiotów, o których mowa w art. 12 ust. 1 ww. ustawy, o zaistniałym wypadku lub zaginięciu osoby oraz o innych zdarzeniach nadzwyczajnych mogących mieć wpływ na bezpieczeństwo osób. Zarządzający wyznaczonym obszarem wodnym umieszcza, w ogólnodostępnym miejscu, informacje dotyczące: 1) zasad korzystania z wyznaczonego obszaru wodnego; 2) ograniczeń w korzystaniu z wyznaczonego obszaru wodnego; 3) sposobu powiadamiania o wypadkach wraz z numerami alarmowymi. Do obowiązków zarządzającego wyznaczonym obszarem wodnym należy: 1) wytyczanie strefy dla umiejących i nieumiejących pływać oraz wydzielanie brodzika dla dzieci; 2) zapewnienie stałej kontroli wyznaczonego obszaru wodnego przez ratowników wodnych; 3) utworzenie stanowiska do obserwacji wyznaczonego obszaru wodnego; 4) wyposażenie w sprzęt ratunkowy i pomocniczy oraz urządzenia sygnalizacyjne i ostrzegawcze (wzrokowe i słuchowe); 5) oczyszczanie powierzchni dna obszaru przeznaczonego do pływania lub kąpieli z wszelkich przedmiotów mogących spowodować skałeczenie lub inny wypadek; 6) upowszechnianie zasad korzystania z wyznaczonego obszaru wodnego; 7) zapewnianie przekazywania informacji o dopuszczalności lub zakazie korzystania z wyznaczonego obszaru wodnego. Sposób i zasady wykorzystywania wody do kąpieli zostały szczegółowo opisane w dziale II w rozdziale 2 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478). Rada gminy określa, w drodze uchwały będącej aktem prawa miejscowego, corocznie do dnia 20 maja sezon kąpielowy, który obejmuje okres między 1 czerwca a 30 września, a także wykaz kąpielisk na terenie gminy lub na polskich obszarach morskich przyległych do danej gminy. Organizator kąpieliska do dnia 31 grudnia roku poprzedzającego sezon kąpielowy, w którym kąpielisko ma być otwarte, przekazuje wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta wniosek o umieszczenie w wykazie kąpielisk wydzielonego fragmentu wód powierzchniowych, na którym planuje utworzyć kąpielisko. Wójt, burmistrz lub prezydent miasta prowadzi i aktualizuje ewidencję kąpielisk oraz ewidencję miejsc okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli. Zgodnie z art. 45 ww. ustawy: 1. Organizator jest obowiązany oznakować odpowiednio kąpielisko albo miejsce okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli. 2. Jeżeli został wprowadzony stały zakaz kąpieli, o którym mowa w art. 346 ust. 5, właściwy wójt, burmistrz lub prezydent miasta jest obowiązany oznakować obszar czytelną informacją o zakazie kąpieli. 3. W przypadku zaprzestania prowadzenia przez organizatora kąpieliska lub miejsca okazjonalnie wykorzystywanego do kąpieli tracą one swój status, a organizator jest obowiązany oznakować obszar czytelną informacją o zaprzestaniu prowadzenia kąpieliska lub miejsca okazjonalnie wykorzystywanego do kąpieli i usunąć oznakowanie tych miejsc niezwłocznie, nie później niż w terminie 3 dni od dnia zamknięcia odpowiednio kąpieliska i miejsca okazjonalnie wykorzystywanego do kąpieli. Szczegółowy zakres informacji objętych ewidencją kąpielisk oraz miejsc okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli, wzór ewidencji kąpielisk oraz ewidencji miejsc okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli, jak również sposób oznakowania kąpieliska oraz miejsca okazjonalnie wykorzystywanego do kąpieli określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie ewidencji oraz sposobu oznakowania kąpielisk i miejsc okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli (Dz. U. z 2018 r. poz. 2476). Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia kąpielisko oznacza się przy użyciu tablicy informacyjnej lub przy użyciu urządzenia umożliwiającego zapoznanie się z informacjami, umieszczonymi w łatwo dostępnym i widocznym miejscu, w bliskim sąsiedztwie każdego kąpieliska, zawierających: 1) napis: "Kąpielisko" i jego nazwę; 2) adres, telefon i adres strony internetowej właściwego urzędu gminy odpowiedzialnego za określenie wykazu kąpielisk i prowadzenie ich ewidencji oraz udzielanie informacji społeczeństwu; 3) nazwę albo imię i nazwisko, adres i numer telefonu organizatora kąpieliska; w przypadku gdy organizatorem kąpieliska jest osoba fizyczna, może on odstąpić od umieszczenia adresu; 4) adres i numer telefonu właściwego Państwowego Inspektora Sanitarnego kontrolującego dane kąpielisko oraz adres strony internetowej serwisu kąpieliskowego prowadzonego przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej; 5) bieżącą ocenę jakości wody w kąpielisku; 6) klasyfikację jakości wody w kąpielisku; 7) ogólny opis wody w kąpielisku, sporządzony w oparciu o profil wody w kąpielisku, przedstawiony w języku nietechnicznym; 8) w przypadku wód w kąpieliskach, w których mogą występować krótkotrwałe zanieczyszczenia, informacje: a. o możliwości występowania krótkotrwałych zanieczyszczeń, b. o liczbie dni, w których kąpiel była zakazana w czasie poprzedniego sezonu kąpielowego, z uwagi na krótkotrwałe zanieczyszczenie, c. stanowiące ostrzeżenie o każdym takim występującym lub przewidywanym zanieczyszczeniu; 9) rodzaj i spodziewany czas trwania sytuacji wyjątkowej podawany w trakcie wydarzeń lub spłotu wydarzeń mających wpływ na jakość wody w kąpielisku w danej lokalizacji, którego występowania nie przewiduje się przeciętnie częściej niż raz na cztery lata; 10) informację o zakazie kąpieli wraz ze wskazaniem przyczyny zakazu; 11) informację o sezonie kąpielowym określonym dla kąpieliska; 12) dane o temperaturze wody, temperaturze powietrza i sile wiatru. Zgodnie zaś z § 4 ww. rozporządzenia miejsce okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli oznacza się przy użyciu tablicy informacyjnej lub przy użyciu urządzenia umożliwiającego zapoznawanie się z informacjami, umieszczonymi w łatwo dostępnym i widocznym miejscu, w jego bezpośrednim sąsiedztwie, zawierających: 1) napis: "Miejsce okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli" i jego nazwę; 2) adres, telefon i adres strony internetowej właściwego urzędu gminy odpowiedzialnego za prowadzenie ewidencji miejsc okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli i udzielanie informacji społeczeństwu; 3) nazwę albo imię i nazwisko, adres i numer telefonu organizatora miejsca okazjonalnie wykorzystywanego do kąpieli; w przypadku gdy organizatorem miejsca okazjonalnie wykorzystywanego do kąpieli jest osoba fizyczna, może ona odstąpić od umieszczenia adresu; 4) adres i numer telefonu właściwego Państwowego Inspektora Sanitarnego kontrolującego dane miejsce okazjonalnie wykorzystywane do kąpieli; 5) bieżącą ocenę jakości wody w miejscu okazjonalnie wykorzystywanym do kąpieli; 6) informację o zakazie kąpieli w miejscu okazjonalnie wykorzystywanym do kąpieli wraz ze wskazaniem przyczyny zakazu; 7) informację o sezonie kąpielowym określonym dla miejsca okazjonalnie wykorzystywanego do kąpieli. Jednym z istotnych elementów mających wpływ na bezpieczeństwo osób użytkujących obszary wodne jest ich stosowne oznakowanie. Podstawowe kwestie związane z oznakowaniem i zabezpieczaniem obszarów wodnych reguluje rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczania obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Kształt, wymiary, grafika oraz kolorystykę znaków zakazu, ostrzegawczych i informacyjnych wymienionych w ww. rozporządzeniu unormowana jest ogólnie obowiązującymi przepisami prawa i ustawodawca nie pozostawił zarządzającemu wyznaczonym obszarem wodnym dowolności w tym zakresie. Nie należy wprowadzać w miejsce znaków określonych ww. rozporządzeniem znaków o innych kształtach, koloryście, grafice, rozmiarach itp. Zgodnie z § 3 ww. rozporządzenia: 1. Miejsca, w których kąpiel jest niedozwolona lub niebezpieczna, w szczególności przy śluzach, mostach, budowlach wodnych, na szlakach żeglownych, oznacza się odpowiednim znakiem zakazu, nakazu lub znakiem informacyjnym. 2. Obszary wodne objęte zakazem kąpieli oznacza się, w szczególności przy dojściach i dojazdach do obszaru wodnego, odpowiednimi znakami określającymi przyczynę zakazu. 10. Działania w zakresie bezpieczeństwa na obszarach wodnych. W celu zapewnienia i poprawy bezpieczeństwa osób przebywających na obszarach wodnych miasta Rybnika, należy podjąć następujące działania: 1) zwiększenie ochrony osób kąpiących się, miejsc wykorzystywanych do kąpieli oraz użytkowników jednostek pływających (prowadzenie działań ratowniczych na wezwanie, patrole prewencyjne Policji i Straży Miejskiej, właściwe zabezpieczenie imprez sportowych i turystycznych na wodzie), 2) doskonalenie sprawności działania służb ratowniczych (prowadzenie szkoleń i ćwiczeń), 3) działania edukacyjne (edukacja na temat zagrożeń związanych z wodą, jak bezpiecznie korzystać z kąpielisk, kształtowanie odpowiednich zachowań, zajęcia szkoleniowe), 4) doskonalenie technicznych i organizacyjnych warunków prowadzenia akcji ratowniczych i zabezpieczających (usprawnienie przepływu informacji, przeprowadzanie praktycznych sprawdzianów służb), 5) doskonalenie współdziałania służb w zakresie poprawy bezpieczeństwa na wodach (prowadzenie wspólnych szkoleń, ćwiczeń i kampanii informacyjnych, organizowanie wspólnych patroli), 6) podjęcie czynności przez właścicieli oraz zarządców obszarów wodnych w zakresie właściwego i zgodnego z obowiązującymi przepisami ich oznakowania i zabezpieczenia, w szczególności miejsc w których kąpiel na terenie miasta Rybnika jest niedozwolona lub niebezpieczna, 7) monitorowanie stanu technicznego znaków i tablic informacyjnych, ewentualna ich wymiana lub uzupełnienie. KM PSP w Rybniku przeprowadziła spotkania w zakresie bezpieczeństwa na obszarach wodnych - sześć w 2022 r. oraz jedno w 2023 r. Ponadto będzie realizowała prelekcje dotyczące bezpieczeństwa na obszarach wodnych oraz szkolenia doskonalące dla strażaków ze zdarzeń na obszarach wodnych. Straż Miejska w Rybniku prowadzi pogadanki w placówkach oświatowych (przedszkola, szkoły podstawowe), których tematyką jest przypomnienie podstawowych zasad bezpiecznego korzystania z różnego rodzaju kąpielisk i unikania tych, które są niestrzeżone. Takie też prelekcje będą kontynuowane w przyszłości, w ramach planowanych kierunków działania dla ograniczenia zagrożeń dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszary wodne na terenie miasta Rybnika. W 2022 r. rybniccy policjanci przeprowadzili 123 spotkania dotyczące kampanii „Kręci mnie bezpieczeństwo nad wodą”, w których wzięły udział 3164 osoby (przede wszystkim dzieci i młodzież). Przedmiotowe spotkania to przede wszystkim pogadanki w placówkach oświatowych, pogadanki z harcerzami, stanowiska profilaktyczne na ORS Ruda i kąpielisku Pniowiec (przeprowadzanie konkursów, instruktaże dot. udzielania pierwszej pomocy, ratownictwa wodnego i promowanie bezpiecznych zachowań nad wodą), pogadanki z dziećmi na półkoloniach letnich. Podczas części niniejszych przedsięwzięć Policja współpracowała m.in. z KM PSP, jednostkami OSP, Sanepidem i MOSiR. W bieżącym roku rybniccy policjanci przeprowadzili 37 spotkań dot. kampanii „Kręci mnie bezpieczeństwo nad wodą”, w których wzięło udział 2 025 osób. Były to głównie pogadanki w placówkach oświatowych przed zakończeniem roku szkolnego. Każdego roku na terenie Województwa Śląskiego przeprowadzana jest akcja „Bezpieczne Wakacje”, podczas której służby i inspekcje działające na obszarze województwa śląskiego podejmują działania mające na celu podniesienie świadomości w zakresie bezpiecznych zachowań podczas letniego wypoczynku, szczególnie nad wodą i w górach. Oddział Rejonowy Śląskiego WOPR w Rybniku również przeprowadzał pogadanki oraz pokazy sprzętu ratowniczego w placówkach oświatowych. We współpracy z KMP, KM PSP oraz Sanepidem przeprowadzano wspólne akcje prewencyjne oraz pikniki ratownicze. 11. Telefony alarmowe oraz siły i środki, które mogą być wykorzystane dla ograniczenia zagrożeń oraz akcji ratowniczych. Telefony alarmowe: - Centrum Powiadamiania Ratunkowego – 112, - Ogólnopolski numer alarmowy „nad wodą” – 601 100 100, - Policja – 997; punkt informacyjny KMP w Rybniku +48 478 557 200, - Straż Miejska – 986; 32 42 27 254, - Straż Pożarna – 998; KM PSP w Rybniku 32 43 95 800, - Pogotowie Ratunkowe – 999, Pogotowie Ratunkowe w Rybniku 32 42 92 678, - PCZK w Rybniku – 32 42 21 000, 32 43 95 810; - WOPR – 500 543 300, - MOSiR Rybnik – 32 42 27 853. Siły i środki, które mogą być wykorzystane dla ograniczenia zagrożeń oraz akcji ratowniczych: 1) Śląskie Wodne Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe Oddział Rejonowy w Rybniku, ul. Powstańców Śląskich 40/42, 44-200 Rybnik. Oddział Rejonowy Śląskiego WOPR w Rybniku posiada na wyposażeniu m.in. niżej wymieniony sprzęt: a. skuter wodny z platformą ratowniczą, b. quad, c. dwie hybrydowe łodzie motorowe, d. plastikowa motorówka, e. kajak ratowniczy oraz deska ratownicza. 2) Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w Rybniku, ul. Św. Józefa 4, 44-200 Rybnik. W gotowości do wyjazdu jest piętnastu strażaków, którzy posiadają odpowiednie przeszkolenie do działań na obszarach wodnych. Posiadany sprzęt do dyspozycji: a. 3 samochody ratowniczo-gaśnicze, b. 2 samochody ratownictwa technicznego, c. łódź strumieniowa - 5 osobowa Quick Silver, d. ponton śrubowy - 6 osobowy WATS. Ponadto działania na obszarach wodnych mogą być wsparte przez specjalistyczną grupę ratownictwa wodno-nurkowego z Bytomia. 3) Komenda Miejska Policji w Rybniku, Plac Armii Krajowej 5, 44-200 Rybnik. Rybnicka Policja posiada hybrydową łódź motorową SPORTIS RIB S-6500/K z silnikiem o mocy 200 koni mechanicznych. Do dyspozycji „wodniaków” są również 2 rowery, którymi patrolują teren wokół Zbiornika Rybnickiego i Zbiornika Pniowiec. 4) Komenda Straży Miejskiej w Rybniku, ul. W.S. Reymonta 54, 44-200 Rybnik. Rybnicka Straż Miejska zatrudnia 40 funkcjonariuszy oraz posiada do dyspozycji 6 pojazdów służbowych oraz 6 rowerów. 12. Wnioski i planowane kierunki działań. Analiza zagrożeń dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszar wodny zlokalizowany na terenie Miasta Rybnika, jest dokumentem, który powstał w oparciu o przeprowadzoną lustrację miejsc niebezpiecznych przez powołany Zespół Zarządzeniem nr 104/2023 Prezydenta Miasta Rybnika z dnia 10 lutego 2023 r. Opracowanie przedmiotowej Analizy zagrożeń jest wymagane zgodnie z ustawą z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 714), a także z obowiązkiem właściwego oznakowania samych miejsc zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczenia obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). Wszystkie opisane w dokumencie miejsca zostały rozpoznanie i poddane analizie. Na terenie miasta Rybnika nie stwierdzono miejsc „dzikich plaż” oraz innych obszarów wymagających oznakowania i nadzorowania. Wymienione w dokumencie cieki i zbiorniki wodne należy obserwować i w przypadku wykorzystywania tych miejsc przez mieszkańców i turystów do kąpieli należy miejsca te uwzględnić jako „dzikie plaże” i oznakować zgodnie z ww. rozporządzeniem. W przypadku stwierdzenia braku w niniejszym opracowaniu obszaru wodnego, na którym zidentyfikowano zagrożenie, obszar ten należy uwzględnić podczas najbliższej aktualizacji analizy zagrożeń. Konieczny jest również coroczny przegląd obszarów wodnych pod kątem monitorowania stanu technicznego znaków i tablic informacyjnych oraz ewentualna ich wymiana lub uzupełnienie w razie zniszczenia lub kradzieży. W dalszym ciągu należy prowadzić działania profilaktyczne, mające na celu promowanie bezpiecznych zachowań podczas wypoczynku nad wodą. Nie bez znaczenia jest także systematyczna weryfikacja trzeźwości osób poruszających się na sprzęcie pływającym, kontrole zbiorników wodnych pod kątem kąpieli w miejscu zabronionym, a także kontrole w rejonie plaży „Pniowiec” oraz ośrodka „Kotwica” w godzinach wieczornych i nocnych, pod kątem osób spożywających alkohol. W sezonie kąpielowym zgłoszenia ratowników wodnych powinny być traktowane priorytetowo ze względu na występujące zagrożenia spożywania alkoholu i korzystania ze sprzętu pływającego bez odpowiednich zezwoleń i zabezpieczeń. Na okres funkcjonowania kąpielisk powinny być utworzone lokalne posterunki straży miejskiej i policji w pobliżu kąpielisk w Kamieniu i na Pniowcu. Niniejsze opracowanie powinno uświadomić osobom korzystającym z obszarów wodnych znajdujących się na terenie miasta Rybnika o występujących zagrożeniach. Przestrzeganie obowiązujących zakazów przez osoby korzystające z obszarów wodnych może w znacznym stopniu uchronić je przed nieszczęśliwymi wypadkami. Nieumyślne kąpanie się w miejscach niedozwolonych, niestrzeżonych i nieoznakowanych może doprowadzić do tragedii. 13. Bibliografia i netografia. 1. Ustawa z dnia 18 sierpnia 2011 r. o bezpieczeństwie osób przebywających na obszarach wodnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 714). 2. Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478). 3. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 21 grudnia 2018 r. w sprawie ewidencji oraz sposobu oznakowania kąpielisk i miejsc okazjonalnie wykorzystywanych do kąpieli (Dz. U. z 2018 r. poz. 2476). 4. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 6 marca 2012 r. w sprawie sposobu oznakowania i zabezpieczania obszarów wodnych oraz wzorów znaków zakazu, nakazu oraz znaków informacyjnych i flag (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1979). 5. Ocena stanu zabezpieczenia przeciwpowodziowego Miasta Rybnika za 2022 rok - opracowanie własne Urzędu Miasta Rybnika - marzec 2023 r. 6. Statut Śląskiego Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego. 7. MPHP - Hydroportal ISOK - https://wody.isok.gov.pl/ (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). 8. Strona Urzędu Miasta Rybnika - https://www.rybnik.eu (dostęp w dniu 22.06.2023 r.). 9. Geoportal RSIP - https://www.rsip.rybnik.eu/geoportal/ (dostęp w dniu 20.06.2023 r.). 10. Serwis kąpieliskowy Głównego Inspektoratu Sanitarnego https://sk.gis.gov.pl/ (dostęp w dniu 5.07.2023 r.). 11. https://fundacjaaelektrownirybnik.pl/ (dostęp w dniu 03.07.2023 r.). 12. https://iplywamy.pl/basen/basen-zsb-rybnik/ (dostęp w dniu 03.07.2023 r.). 13. https://www.openstreetmap.org/ (dostęp w dniu 03.07.2023 r.). 14. https://pl.wikipedia.org/ (dostęp w dniu 20.06.2023 r.). 15. https://slaskie.travel/ (dostęp w dniu 27.06.2023 r.). 14. Wykaz rysunków. Rysunek 1: Granice Miasta Rybnika oraz granice poszczególnych dzielnic. ............... 8 Rysunek 2: Przebieg rzeki Ruda w Rybniku. ................................................................. 10 Rysunek 3: Przebieg Cieku Nacyna w Rybniku. ............................................................. 12 Rysunek 4: Położenie Ośrodka Rekreacyjno-Sportowego Ruda w Rybniku. ........... 14 Rysunek 5: Położenie Kąpieliska Kamień w Rybniku. .................................................. 16 Rysunek 6: Położenie Kąpieliska Pniowiec w Rybniku. .............................................. 17 Rysunek 7: Położenie pływalni krytej Akwarium w Rybniku. .................................... 19 Rysunek 8: Położenie pływalni krytej Yntka w Rybniku. ............................................ 20 Rysunek 9: Położenie pływalni krytej Fundacji Elektrowni Rybnik w Rybniku. ...... 21 Rysunek 10: Położenie pływalni krytej ZSB w Rybniku. ............................................ 22 Rysunek 11: Położenie pływalni odkrytej Rybnik-Chwałowice w Rybniku. ............ 24 Rysunek 12: Położenie Zbiornika Rybnickiego w Rybniku. ....................................... 25 Rysunek 13: Położenie Zbiornika Pniowiec w Rybniku. ............................................. 27 Rysunek 14: Położenie Zbiornika Gzel w Rybniku. ..................................................... 29 Rysunek 15: Położenie Zbiornika Orzepowice w Rybniku. ........................................ 31 Rysunek 16: Położenie Zbiornika Grabownia w Rybniku. .......................................... 32 Rysunek 17: Położenie Zbiornika Paruszowiec w Rybniku. ....................................... 34 Rysunek 18: Położenie Zbiornika Chwałowice (Kielowiec) w Rybniku. .................. 36 Rysunek 19: Położenie Zbiornika Tama Wielopolska w Rybniku. ............................. 37 Rysunek 20: Położenie Potoku z Przegędzy w Rybniku. ........................................... 39 Rysunek 21: Położenie Potoku Boguszowickiego w Rybniku. ................................... 40 Rysunek 22: Położenie Potoku z Kamienia w Rybniku. .............................................. 41 Rysunek 23: Położenie Potoku Radziejowskiego w Rybniku. ..................................... 42 Rysunek 24: Położenie Potoku Chwałowickiego w Rybniku. ..................................... 43 Rysunek 25: Położenie Potoku Niedobczyckiego (Pludry) w Rybniku. .................... 44 Rysunek 26: Położenie Cieku Grabownia w Rybniku. ............................................... 45 Rysunek 27: Położenie Cieku Dopływ z Bugłowca w Rybniku. .................................. 46 Rysunek 28: Położenie Cieku Kłokocinka w Rybniku. ................................................ 47 Rysunek 29: Położenie Cieku Dopływ ze zbiornika Orzepowice w Rybniku. .......... 48 Rysunek 30: Położenie Cieku Gzel w Rybniku. .......................................................... 49 Rysunek 31: Położenie Cieku Struga Leśna w Rybniku. ............................................. 50 Rysunek 32: Położenie Cieku Dopływ ze Zwonowic w Rybniku. ............................. 51 Rysunek 33: Położenie Stawu przy ul. Cystersów w Rybniku. ................................... 52 15. Załączniki. 1. Zarządzenie Prezydenta Miasta Rybnika nr 104/2023 z dnia 10 lutego 2023 r. w sprawie opracowania analizy zagrożeń dla bezpieczeństwa osób wykorzystujących obszary wodne na terenie Miasta Rybnika. 2. Arkusz uzgodnień.	314ca00b-9648-4b6a-81b1-de013bec650f	finepdfs	2.142578	CC-MAIN-2024-10	https://bip.um.rybnik.eu/Download.ashx?id=2977063	2024-02-28T14:07:10+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947474715.58/warc/CC-MAIN-20240228112121-20240228142121-00338.warc.gz	132,595,222	0.998027	0.999931	0.999931	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn...	pol_Latn	{}	true	[ 125, 3752, 5960, 7484, 9431, 11473, 13125, 13960, 15972, 17177, 18739, 19702, 20711, 21581, 22940, 24009, 25112, 26825, 27845, 28795, 29875, 30852, 32055, 33180, 34408, 36034, 37082, 38690, 39662, 40676, 41358, 42335, 43146, 44211, 45099, 45800, ...	1	0
REGULAMIN PROMOCJI „ Biegnij z Widzewem, odżywiaj się z Joyfood" z dn. 14.06.2024 I. POSTANOWIENIA OGÓLNE 1. Organizatorem promocji „Biegnij z Widzewem, odżywiaj się z Joyfood" zwanej dalej „Promocją" jest firma JOYFOOD Sp. z o.o. z siedzibą w Łodzi, przy ul. Dąbrowskiego 217, kod pocztowy 93-231 Łódź, wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego w Sądzie Rejonowym dla Łodzi - Śródmieścia, XX Wydział Gospodarczy – KRS pod numerem 0000755663, REGON: 101749346 NIP: 9820374566, kapitał zakładowy 2 945 250,00 zł, zwana w dalszej części Regulaminu „Organizatorem". 2. Promocja zostanie przeprowadzona na stronie www.sklep.joyfood.pl 3. Promocja jest organizowana na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. 4. Uczestnikiem Promocji może być pełnoletnia osoba fizyczna, z zastrzeżeniem ust. 7. Osoby nie posiadające pełnej zdolności do czynności prawnych mogą wziąć udział w Promocji pod warunkiem uzyskania zgody ich przedstawiciela ustawowego na uczestnictwo w Promocji (dalej: „Uczestnik"). 5. Uczestnictwa w Promocji, jak i praw i obowiązków z nimi związanych nie można przenosić na inne osoby. 6. Promocja obejmuje wyłącznie produkty Joyfood dostępne w sklepie internetowym www.sklep.joyfood.pl 7. Regulamin Promocji dostępny będzie przez cały czas trwania Promocji w siedzibie Organizatora i na stronie www.joyfood.pl 8. Kody rabatowe będą umieszczane w pakietach startowych Uczestników „ V Biegu z historią Klubu Widzew", który odbędzie się w dniu 16.06.2024 r. II. CZAS TRWANIA PROMOCJI 1. Promocja trwa od 16.06.2024 do 31.07.2024 2. Organizator zastrzega sobie prawo do wcześniejszego zakończenia Promocji bez podania przyczyny po uprzednim poinformowaniu Uczestników przez zamieszczenie stosownej informacji na stronie internetowej www.sklep.joyfood.pl III. WARUNKI UCZESTNICTWA W PROMOCJI 1. Promocja ma na celu promowanie marki Joyfood i nabywania produktów Joyfood za pomocą strony sklepu internetowego www.sklep.joyfood.pl 2. W Promocji może wziąć udział Uczestnik, który brał udział w Biegu z historią Widzewa i zamierza nabyć produkty Joyfood na stronie www.sklep.joyfood.pl 3. Udział w Promocji może wziąć każdy kto wpisze kod zawarty w Kodzie Rabatowym. IV.KODY RABATOWE I ZASADY ICH PRZYZNANIA 1. Kod Rabatowy zawiera kod, składający się z cyfr, liter lub innych znaków, uprawniający do obniżenia końcowej wartości zamówienia na stronie www.sklep.joyfood.pl (w treści regulaminu „Kod" lub „Kod Rabatowy"). 2. Każdy Kod uprawnia do obniżenia końcowej kwoty zamówienia o określoną kwotę wskazaną bezpośrednio w sposób procentowy np. 25 %. (dalej „Rabat"). Każdy Kod może uprawniać do rabatu o innej wysokości. Wysokość rabatu określona jest każdorazowo w Kodzie. 3. Użytkownik może wykorzystać Kod, poprzez wpisanie kodu w odpowiednim polu. 4. Każdy Uczestnik może wykorzystać Kod wyłącznie w trakcie okresu jego ważności. Okres ważności Kodu jest określony w Kodzie. 5. Liczba Kodów jest ograniczona i ustalana wyłącznie przez Organizatora. Kod może zostać wykorzystany jednokrotnie lub wielokrotnie, jednak wyłącznie we wskazanym terminie ważności i na wskazanych połączeniach komunikacyjnych. 6. Kody, które nie zostaną wykorzystane w trakcie określonego w nich terminu ważności tracą ważność i tym samym nie mogą zostać wykorzystane po upływie tego terminu. 7. Kod nie podlega wymianie na jakikolwiek ekwiwalent, w szczególności ekwiwalent pieniężny. V. REKLAMACJE I ODPOWIEDZIALNOŚĆ 1. Wszelkie reklamacje dotyczące przebiegu Promocji, w szczególności w zakresie wykorzystania Kodów, mogą być składane na adres Organizatora (Joyfood Sp. z o.o.., ul. Dąbrowskiego 217, 93-231 Łódź) na piśmie. 2. Reklamacja powinna zawierać imię i nazwisko oraz adres zamieszkania i adres mailowy składającego reklamację wraz z dokładnym opisem wskazującym na powód reklamacji. 3. Organizator w terminie 14 (słownie: czternastu) dni od otrzymania reklamacji rozpatrzy zgłoszoną reklamację i pisemnie poinformuje zgłaszającego ją o zajętym stanowisku. 4. Organizator nie ponosi odpowiedzialności za działania osób trzecich, uniemożliwiające wzięcie udziału w Promocji przez jego Uczestników. 5. Organizator nie ponosi odpowiedzialności za powstałe szkody spowodowane podaniem nieprawdziwych danych przez Uczestnika Promocji. 6. Organizator nie ponosi odpowiedzialności za ewentualne nieprawidłowości i awarie w połączeniach sieci Internet powstałych w szczególności z winy operatorów i dostawców sieci internetowej lub uczestników Promocji. VI. POSTANOWIENIA KOŃCOWE 1. Warunkiem przystąpienia do Promocji jest akceptacja niniejszego Regulaminu. Uczestnik biorąc udział w Promocji akceptuje niniejszy Regulamin. 2. Organizator zastrzega sobie prawo do przedłużenia czasu trwania Promocji co nie wpłynie na pogorszenie warunków uczestnictwa w Promocji oraz utratę praw nabytych przez Uczestników. 3. Organizator zastrzega sobie prawo do: a) wprowadzenia zmian w niniejszym Regulaminie; b) wcześniejszego zakończenia Promocji bez podania przyczyn, po uprzednim poinformowaniu Uczestników przez zamieszczenie stosownej informacji na stronie internetowej, na której był publikowany Regulamin Konkursu. Taka zmiana Regulaminu lub wcześniejsze zakończenie Promocji przez Organizatora nie wymaga uzasadnienia. Zmiana Regulaminu oraz wcześniejsze zakończenie Promocji nie powoduje utraty przez uczestników praw nabytych przed zmianą Regulaminu. 4. W sprawach nieuregulowanych Regulaminem zastosowanie mają w szczególności odpowiednie przepisy Kodeksu cywilnego. Joyfood sp. z o.o.	<urn:uuid:e658cf0c-5d89-4366-83df-c99ba698d960>	finepdfs	1.037109	CC-MAIN-2024-33	https://sklep.joyfood.pl/wp-content/uploads/2024/06/PROMOCJA-Bieg-z-historia-Widzewa_regulamin_14-06-2024.pdf	2024-08-08T15:59:17+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722640736186.44/warc/CC-MAIN-20240808155812-20240808185812-00170.warc.gz	428,033,864	0.999964	0.999974	0.999974	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2200, 4476, 5521 ]	1	0
Sztukateria elewacyjna 42-450 Łazy ul. Młynek 129 TEL. 698 163 067 www.stylowegzymsy.pl E-mail: email@example.com Sztukateria elewacyjna Dawno o już minęły czasy budowania prostych domów o szarych, nudnych fasadach. Elewacja jest wizytówką domu i osób, którzy w nim mieszkają. Jest wyrazem ich gustu i wyuczucia estetyki. Najprostszym i najefektowniejszym sposobem na oryginalny wygląd domu na zewnątrz jest zastosowanie dekoracyjnych gzymsów styropianowych. Aby Państwa dom wyróżniał się spośród innych, można przyozdobić okna oraz drzwi odpowiednimi zdobnymi gzym-sami, a na rogach warto zastosować bonie. To wszystko sprawi, że Państwa dom będzie indywidualny i jedyny w okolicy. Sztukateria elewacyjna jest stosowana w architekturze już od starożytności. Są to elementy dekoracyjne (np. gzymsy, fasety, listwy, bonie, pilastry na zewnętrznych ścianach budynku). W obecnych czasach dzięki postępowi technologii elementy dekoracyjne wykonuje się ze specjalnej twardej odmiany styropianu "polistyrenu expandowanego" pokrytego nowoczesną masą utwardzającą zapewniającą twardość, trwałość i odporność na warunki atmosferyczne. Tak wykonane elementy są lekkie i nadają się do bezpośredniego montażu i malowania na elewacji budynku. Produkowana przez nas SZTUKATERIA ELEWACYJNA to gotowe produkty do bezpośredniego montażu na zewnątrz budynków. Stosuje się je jako elementy wykończenia słupów, trzonów kolumn, ścian, otworów okiennych, drzwiowych, stylizacji elewacji budynków oraz rekonstrukcji zabytkowych fasad. W ofercie posiadamy kilkaset wzorów różnego typu gzymsów, faset, listew, wsporników, zworników, podokienników, pilastrów, bonii i innych kształtek. Istnieje również możliwość zaprojektowania listew według uznania i sugestii klienta. Nasze produkty wykonywane są metodą ciągnioną lub metodą natryskową. Długość standardowa elementów to 150 cm. Wykonujemy też profile na dokładny wymiar. Możemy wykonać profile według projektu Klienta, według jego wzorów i wymiarów. Produkujemy też łuki oraz inne elementy gięte. SPOSÓB POMIARU Przy zamawianiu listew elewacyjnych należy policzyć ilość metrów bieżących danych gzymsów. Mierząc światło okna lub drzwi, należy pamiętać, aby do długości każdej krawędzi dodać wielokrotność szerokości listwy, która użyta będzie w obudowie drzwi lub w opasce okiennej. Obliczając potrzebną ilość listwy podparapetowej i nadokiennej, trzeba doliczyć naddatki niezbędne do wykończenia dekoracji. Na koniec do ogólnej liczby metrów bieżących trzeba dodać 5 proc. zapasu, na wypadek ewentualnych strat materiału. A oto schematy, pokazujące, jak obliczyć potrzebną długość listew elewacyjnych. Aby obliczyć potrzebną długość listwy na oknie docinanej pod kątem 45°: mnożymy wysokość światła okna (h) przez 2 i dodajemy szerokość (a), a następnie mnożymy szerokość (b) użytej listwy przez 4 \[(2 \times h + a) + 4 \times b\] Aby obliczyć potrzebną długość listwy na oknie ze zwornikami: mnożymy wysokość światła okna (h) przez 2 i dodajemy szerokość światła okna (a) \[2 \times h + a\] Aby obliczyć potrzebną długość gzymsu nad oknem: mnożymy przez dwa szerokość listwy użytej na okno (b) i dodajemy szerokość światła okna (a), a następnie mnożymy głębokość gzymsu (c) przez 4 i dodajemy do wcześniejszych obliczeń \[(2 \times b + a) + 4 \times c\] Aby obliczyć potrzebną długość gzymsu pod parapetem: mnożymy przez dwa szerokość listwy użytej na okno (b) i dodajemy szerokość światła okna (a), a następnie mnożymy głębokość gzymsu (c) przez 4 i dodajemy do wcześniejszych obliczeń \[(2 \times b + a) + 4 \times c\] Aby obliczyć potrzebną długość parapetu: mnożymy przez dwa szerokość listwy użytej na okno (b) i dodajemy szerokość światła okna (a), a następnie mnożymy głębokość gzymsu (c) przez 2 i dodajemy do wcześniejszych obliczeń \[(2 \times b + a) + 2 \times c\] PRZYKŁADOWE REALIZACJE LEXEMPLAR TWÓJ DOM - TWÓJ STYL firstname.lastname@example.org WYMIARY SĄ PRZYKŁADOWE. WYKONUJEMY WSZYSTKIE WYMIARY. G15 G22 G16 G23 G17 G24 G18 G19 G20 G21 GZYMSY Listwy L01 L02 L03 L04 L05 L06 L07 L08 L09 L10 L11 L12 WYMIARY SĄ PRZYKŁADOWE. WYKONUJEMY WSZYSTKIE WYMIARY. \| \| \| \|---\|---\| \| L13 \| L19 \| \| 45 mm \| 45 mm \| \| 125 mm \| 120 mm \| \| L14 \| L20 \| \| 40 mm \| 40 mm \| \| 125 mm \| 110 mm \| \| L15 \| L21 \| \| 40 mm \| 50 mm \| \| 125 mm \| 120 mm \| \| L16 \| L22 \| \| 40 mm \| 40 mm \| \| 100 mm \| 100 mm \| \| L17 \| L23 \| \| 35 mm \| 40 mm \| \| 120 mm \| 125 mm \| \| L18 \| L24 \| \| 40 mm \| 30 mm \| \| 120 mm \| 120 mm \| WYMIARY SĄ PRZYKŁADOWE. WYKONUJEMY WSZYSTKIE WYMIARY. L36 L41 L37 L42 L38 L43 L39 L40 WYMIARY SĄ PRZYKŁADOWE. WYKONUJEMY WSZYSTKIE WYMIARY. \| \| \| \|---\|---\| \| P09 \| P13 \| \| 135 mm \| 120 mm \| \| 50 mm \| 40 mm \| \| P10 \| P14 \| \| 120 mm \| 130 mm \| \| 45 mm \| 50 mm \| \| P11 \| P15 \| \| 140 mm \| 160 mm \| \| 50 mm \| 50 mm \| \| P12 \| P16 \| \| 135 mm \| 100 mm \| \| 50 mm \| 50 mm \| WYMIARY SĄ PRZYKŁADOWE. WYKONUJEMY WSZYSTKIE WYMIARY. LP01 LP02 LP03 LP04 LP05 LP06 GZYMSY LP07 LP08 LP09 LP10 LP11 LP12 WYMIARY SĄ PRZYKŁADOWE. WYKONUJEMY WSZYSTKIE WYMIARY. \| Code \| Description \| Dimensions \| \|------\|----------------------\|-----------------------------\| \| B01 \| \| 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| \| B02 \| \| 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| \| B03 \| \| 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| \| B04 \| \| 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| \| B05 \| \| 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| \| B06 \| \| 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| WYMIARY SĄ PRZYKŁADOWE. WYKONUJEMY WSZYSTKIE WYMIARY. \| Code \| Description \| \|------\|-------------\| \| B13 \| Wymiary: 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| \| B14 \| Wymiary: 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| \| B15 \| Wymiary: 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| \| B16 \| Wymiary: 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| \| B17 \| Wymiary: 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| \| B18 \| Wymiary: 30mm x 250mm lub 30mm x 500mm \| WYMIARY SĄ PRZYKŁADOWE. WYKONUJEMY WSZYSTKIE WYMIARY. WSPORNIKI Dostępne różne rozmiary ZWORNIKI WYMIARY SĄ PRZYKŁADOWE. WYKONUJEMY WSZYSTKIE WYMIARY. LISTWY PODSUFITOWE F01 WYMIARY: 150MM X 150MM F02 WYMIARY: 150MM X 150MM F03 WYMIARY: 150MM X 150MM F04 WYMIARY: 150MM X 150MM F06 WYMIARY: 150MM X 150MM F06 WYMIARY: 150MM X 150MM LISTY PODSUFITOWE F07 F08 WYMIARY 150MM X 150MM F09 F10 WYMIARY 150MM X 150MM F11 F12 WYMIARY 150MM X 150MM WYMIARY SĄ PRZYKŁADOWE. WYKONUJEMY WSZYSTKIE WYMIARY. Polecamy kompleksową usługę od projektu elewacji obiektu, po wykonanie listew i zamocowanie ich na/w budynku. W gronie naszych specjalistów znajdują się architekci, dekoratorzy wnętrz oraz wyspecjalizowani pracownicy w zakresie produkcji i montażu sztukaterii. Zakup sztukaterii związany jest z wieloma wątpliwościami i pytaniami. Dlatego też, aby zakup ten był świadomy warto skonsultować się z profesjonalnym doradcą. Pozwoli to uniknąć nieprawidłowego doboru listew lub błędnego pomiaru. Nasz doradca dojedzie do Państwa, przedstawi ofertę, pomoże w wyborze listew oraz dokona dokładnego pomiaru. Skontaktuj się z nami, aby zaprosić doradcę: 698 163 067 42-450 Łazy ul. Młynek 129 Tel. 698 163 067 www.stylowegzymsy.pl E-mail: email@example.com	<urn:uuid:b772e6e4-0940-439a-909a-8da1ad0c790c>	finepdfs	2.203125	CC-MAIN-2019-09	http://stylowegzymsy.pl/documents/KATALOG2015.pdf	2019-02-20T06:16:03Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247494449.56/warc/CC-MAIN-20190220044622-20190220070622-00486.warc.gz	250,459,010	0.989555	0.999919	0.999919	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "unknown", "unknown...	pol_Latn	{}	true	[ 119, 691, 1240, 1757, 2040, 3043, 3834, 3858, 3914, 3969, 4015, 4146, 4479, 4534, 4570, 4625, 4854, 4909, 4945, 5042, 5551, 5606, 5953, 6008, 6044, 6109, 6298, 6469, 7132, 7229 ]	1	0
Jarosław Moklak Łemkowszczyzna w Drugiej Rzeczypospolitej Zagadnienia polityczne i wyznaniowe ŁEMKOWSZCZYZNA W DRUGIEJ RZECZYPOSPOLITEJ zagadnienia polityczne i wyznaniowe Kraków 1997 Spis treści Wykaz ważniejszych skrótów .................................................. 6 Wstęp ................................................................................. 7 Galicia i Łemkowie ................................................................. 17 A. Geneza sympatii do Rosji ............................................. 19 B. Starorusini, moskwofile i narodowcy, 1907–1914 ........... 24 B.1 Prawosławie rosyjskie ............................................ 28 C. Wojna światowa i republiki łemkowskie ....................... 33 Moskwofile i starorusini ....................................................... 45 A. Formowanie się partii prorosyjskiej .............................. 45 A.1 Russka Narodna Organizacija, 1923–1928 ............... 47 A.2 Russka Selanska Organizacija, 1928–1939 ............... 51 B. Przeobrażenia w ruchu staroruskim .............................. 67 B.1 Ruska Agrarna Partija, 1928–1931 i Ruska Agrarna Organizacija, 1931–1939 ........................................ 68 B.2 Łemkowskij Sojuz, 1933–1939 ................................ 74 C. Czytelnie im. Kaczkowskiego — rozwój struktury terenowej 80 D. Wyznanie prawosławne a świadomość polityczna ............ 90 Ukraiński ruch narodowy ..................................................... 101 A. Towarzystwo „Proswita” i Komisja Łemkowska ............... 102 B. Inteligencja lokalna i inne organizacje społeczne ............ 117 B.1 Ukrajinske Pedahohiczne Towarystwo „Ridna Szkoła” 123 B.2 Krajowe Siłskohospodarske Towarystwo „Siłskyj Hospodar” 127 C. Ukrajinske Nacionalno-Demokratyczne Objednannia i Ukraińska Reprezentacja Parlamentarna wobec polityki rządowej na Łemkowszczyźnie ............................................................... 130 C.1 Przeciwko „regionalizacji” — w nadziei na „normalizację” 133 Łemkowszczyzna w polityce narodowościowej II RP ............... 145 A. Pierwsze lata powojenne ............................................. 145 B. Asymilacja państwowa czy narodowa? .......................... 150 C. W kręgu zagadnień oświatowych i pozaszkolnych ............ 162 D. Sprawy wyznaniowe w polityce narodowościowej ............ 170 E. Wybory 1928, 1930, 1935, 1938 ................................ 178 Uwagi końcowe .................................................................. 188 Źródła i bibliografia .......................................................... 192 Indeks nazwisk .................................................................. 208 Indeks miejscowości ............................................................ 219 Wstęp W wyniku przesiedleń z lat 1944–1946, a zwłaszcza akcji GO „Wisła” z 1947 r., zniszczeniu uległa struktura demograficzna dawnej Łemkowszczyzny, a represjonowana ludność znalazła się w trudnej sytuacji społecznej i moralnej. Zaszczepiona w Polsce ludowej propaganda stalinowska odbierała Ukraińcom polskim poczucie godności, wyrokując o ich negatywnej wartości. Dochodziło nawet do tego, że wstydzieli się swego pochodzenia i unikali określenia narodowego. Nie zawsze siła tradycji rodzinnej przełamywała tę psychologiczną barierę. W przypadku części ludności rodziło to określone zachowania, polegające np. na preferowaniu nazwy etnograficznej. Innymi słowy — łatwiej było być Łemkiem niż Ukraińcem$^1$. Z drugiej strony o nieużywaniu nazwy „Ukrainiec” decydowały tradycje polityczne sprzed wojny — niektórzy nie musieli od niej uciekać, gdyż nigdy jej nie używali. Przemiany polityczne w Polsce dokonujące się w dobie „Solidarności” obudziły zasklepioną w życiu kulturalno-kształcącym aktywność polityczną mniejszości narodowych. Stopniowo doszło do odbudowy w środowisku łemkowski dwóch przeciwnych ideowo obozów, tkwiących korzeniami w Łemkowszczyźnie XIX i pierwszej połowy XX w. Chodzi tu o Objednannia Łemkiw z siedzibą w Gorlicach, będące jedną z ukraińskich organizacji mniejszościowych, i Stowarzyszenie Łemkiw z siedzibą w Legnicyn, które głosi przynależność Łemków do współczesnego narodu ruskiego (neoruskiego)$^2$. Ta polaryzacja postaw świadczy o skomplikowanym procesie kształtowania świadomości politycznej ludności łemkowskiej w Polsce. Liczne kontrowersje wywołuje kwestia przynależności narodowej Łemków. Podstawową przyczyną rozbieżności poglądów jest brak gruntownych studiów dotyczących dziejów politycznych Łemkowszczyzny. Pozwala to na swobodne funkcjonowanie wielu mitów, legend i stereotypów, które historyk zobowiązany jest wyjaśniać. Brak literatury naukowej to nie tylko luka w historiografii i otwarte pole do działania w tym kierunku, ale także płynące stad trudności w pracach badawczych dyscyplin pokrewnych: politologii i socjologii, które usiłują uchwycić w różnych aspektach stan obecny, niestety często w oderwaniu od przeszłości, z której on wynika. Książka jest próbą uporządko- --- 1 Pogląd ten potwierdzają najnowsze badania socjologiczne, z których wynika, że niektórzy Łemkowie określali tożsamość poprzez negowanie swej przynależności do narodu ukraińskiego. Było to wynikiem zamknięcia się tej grupy, która — pamiętając negatywne doświadczenia wysiedleńca (negatywny stereotyp Ukraińca) — unikała i nadal unika nazwy własnej „Ukrainiec”. Zob. E. Michna, Łemkowie. Grupa etniczna czy naród?, Kraków 1995, s. 83–84, 123–124. 2 Wokół idei neoruskiej (karpatorskiej) wyrosła liczna literatura, autorstwa takich badaczy jak np. P. J. Best, H. Duć-Fajfer, P. R. Magocsi, M. Muszynka, O. Myszanczy. wania faktów z życia politycznego badanego regionu. Poprzez analizę nurtów w ruchu ukraińskim: prorosyjskiego, staroruskiego i narodowego oraz ukazanie polityki narodowościowej II RP wobec Łemkowszczyzny, powinna ułatwić orientację w splecionych z sobą stosunkach politycznych i wyznaniowych lat 1918–1939, a także zrozumieć postawy społeczne i polityczne współczesnych Łemków. Naukowe poznawanie zagadnień politycznych pojawiło się bardzo późno, dopiero w czasach obecnych. Niemniej od połowy XIX w., a szerzej w okresie międzywojennym Łemkowszczyzna była już przedmiotem zainteresowań naukowców, którzy zajmowali się sprawami etnograficznymi, językowymi i stosunkami wyznaniowymi. Z polskiej strony badania w tym zakresie prowadziła Sekcja Łemkowska, na czele z profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego Jerzym Smoleńskim. Roztoczyła ona opiekę nad takimi badaczami jak S. Leszczycki, W. Ormicki, K. Piecradzka, R. Reinfuß, Z. Stieber i in. Badacze ukraińscy również podejmowali badania w tym kierunku, np. I. Bugera i I. Ziłyński. W drugiej połowie lat 30. pojawiły się opracowania w języku ukraińskim, poruszające problemy społeczne, religijne i polityczne. Działalność edytorską zainicjowała Komisja Łemkowska powstała w 1932 r., która uruchomiła we Lwowie cykl wydawniczy pod nazwą „Biblioteka Łemkowszczyzny”. Na uwagę zasługują opracowania W. Jarosławycza i J. Tarnowycza. Aktywną działalność wydawniczą prowadziło także środowisko prorosyjskie i staroruskie. Literatura okresu międzywojennego mocno odzwierciedla współzawodnictwo stron zaangażowanych na Łemkowszczyźnie w tym czasie i dlatego jej wartość naukowa budzi wątpliwości w ocenie zagadnień politycznych. Dotyczy to zarówno polskiej Sekcji, ukraińskiej Komisji, jak i publikacji o proveniencji prorosyjskiej i staroruskiej. Literatura ta pełniła rolę oręża w walce i jako taka sama może stanowić podstawę do poznawania rywalizujących z sobą orientacji. Dopiero literatura powojenna posiada wyraźne kryteria naukowe w odniesieniu do spraw politycznych dwudziestolecia. W literaturze polskiej kwestie te nie były jednak tematem szerszych monografii. Występują one perfyjnie w opracowaniach poświęconych sprawom ogólnoukraińskim, czy szerzej — mniejszościom narodowym. Próbę zarysowania życia politycznego podejmują nieliczne artykuły zamieszczone w wydawnictwach periodycznych lub opracowaniach zbiorowych. --- 3 Dorobek literatury XIX-wiecznej i pierwszej połowy XX w. wyszczególniono w wykazie bibliograficznym do 1945 r. 4 Np. opracowania A. Chojnowskiego, M. Papierzyskiej-Turek, T. Piotrkiewicza, J. Tomaszewskiego, R. Torzeckiego. O zagadnieniu ukraińskim w historiografii polskiej po 1945 r. (z uwzględnieniem kwestii łemkowskiej) zob. E. Koko, Problematyka stosunków polsko-ukraińskich w latach 1919–1939 w historiografii wydawanej w Polsce po 1945 r., „Warszawskie Zeszyty Urzędniokniznawcze”, t. II, pod red. S. Kożaka, Warszawa 1994, s. 105–113. 5 J. Mokiał, Orientacje polityczne na Łemkowszczyźnie, w: Colloquium narodów. Materiały z Sympozjum „Litwini, Białorusini, Ukraińcy, Polacy — przesłanki pojednania”. Łódź, październik 1987, Łódź 1991, s. 94–99; tegoż, Holowni polityczni napriamky na Łemkowszczyźnie w miżwownejj period (korotky istoryczny narys), „Zustričnic”, R. 1989, nr 19 (1), s. 100–104; tegoż, Political Orientations Among the Lemkos in the Inter-War Period (1918–1939): An Outline, w: Carpatho-Slavic Studies, t. I, New Haven, Conn., 1990, s. 9–21 i wyd. II, 1996; P. J. Best, Moscaphilism Amongst the Lemko Population in the Twentieth Century, w: ibidem, s. 75–84; tegoż, Moskalofilstwo wśrod ludności łemkowskiej w XX w., w: Ukrainiak myśl polityczna w XX wieku, pod red. M. Pułaskiego, Kraków 1993, s. 143–147; T. Duda, Życie polityczne Łemków sądeckich i gorlickich w latach 1926–1939, „Rocznik Sądecki”, t. XX, Nowy Sącz 1992, s. 77–89; K. Z. Nowakowski, Sytuacja polityczna na Łemkowszczyźnie w latach 1918–1939, w: Łemkowie w historii i kulturze Karpat, t. I, Rzeszów 1992, s. 313–350 i wyd. II, Sanok 1995. 6 W literaturze etnograficznej priorytetowe znaczenie posiadają opracowania R. Reinfussa. Bibliografia jego prac zawiera kilkadziesiąt pozycji. Z opracowań językoznawczych warto odnotować prace Z. Stiebera, J. Riegera, M. Lesiowa, E. Wolnica-Pawlowskiej. W dziedzinie socjologii prace A. Kwileckiego, K. Pudło, E. Michny oraz M. Dziwierskiego, B. Pactwy i B. Siewierskiego. W ostatnich latach szeroko podejmowały zagadnienie łemkowskie opracowania politologiczne (np. prace P. J. Besta i P. R. Magociego). O kwestii antropologicznej zob. Ł. Różbicka, Charakterystyka antropologiczna Łemków, Łódź 1962. 7 T. Zagórzański [T. Kielbasiński], Łemkowie i Łemkowszczyzna. Materiały do bibliografii, Warszawa 1984. Zob. liczne artykuły w roczniku „Magury” oraz osobne wydawnictwa SKPB. O wydawnictwach turystyczno-krajoznawczych, zob. W. Wojtysz, The Lemko Question on the Pages of Polish „country knowledge” (krajoznawstwo) publications, w: Carpatho-Slavic Studies, t. I, s. 95–109 i wersja polskojęzyczna, Problematyka łemkowska w polskim czasopiśmiennictwie krajoznawczym, „Magury’91”, Warszawa 1991, s. 132–140. 8 Zob. A. A. Zięba, The Lemko Question in the Polish Press 1980–1986, „Carpatho-Rusyn American”, R. 1988, XI (I), s. 9–11. O kwestii łemkowskiej w prasie polskiej w latach 1987–1992, zob. S. Y. Michalsky, Lemkos in the Polish Press 1987–1992, w: Carpatho-Slavic Studies, t. II, 1993, New Haven, Conn., 1995, s. 111–135 i wyd. II, 1996. 9 Niektórzy autory występowali z koncepcją łemkowskiej świadomości narodowej, zob. O. Duc-Fajfer, Łemkowie w Polsce, „Magury’91”, s. 29, 49; tezże Łemky w Polsce — Łemkowie w Polsce, Lublin 1992, s. 11. Zob. artykuły i broszury takich autorów jak np. J. Huńka, I. Krasowskij, A. Kroh, P. R. Magoci, W. Mokry, M. Muszynka, T. A. Olszański, P. Trochanowski, A. A. Zięba. W literaturze obcojęzycznej także brak monograficznych opracowań poświęconych dziejom politycznym Łemkowszczyzny. Razi zwłaszcza szczupły dorobek literatury ukraińskiej, zarówno radzieckiej, jak i powstałej po upadku ZSRR. Zagadnienia te dopiero zaczynają być przedmiotem badań w Ukrainie. W ostatnich latach we Lwowie podjęto inicjatywę napisania monografii Łemkowszczyzny, której część ma zostać poświęcona sprawom politycznym, oraz rozpoczęto starania na rzecz wydania drukiem przygotowywanej od dłuższego czasu przez Iwana Krasowskiego Encyklopedii Łemkoznawstwa. Zróżnicowana jest literatura amerykańska, wywodząca się głównie z ukraińskiego środowiska emigracyjnego. Proweniencji prorosyjskiej jest monograficzne ujęcie dziejów Łemkowszczyzny I. F. Łemkyna pt. „Istorija Lemkowny. W V Czastiačach” (Yonkers, NY, 1969), zawierające sporo faktów pozbawionych krytycznej oceny naukowej. W 1988 r. NTSz i OOL w Nowym Jorku wydały wieloaspektowe, dwutomowe opracowanie pt. „Łemkiwszczyzna. Źemla—Ludy—Istorija—Kultura”, jednak zagadnienia polityczne z lat 1918–1939 stanowią tylko jej część i zostały ujęte w artykułach Iwana Hwata i Jarosława Padocha. Niektóre kwestie polityczne i wyznaniowe lat 1918–1939 podejmują wydawnictwa „Carpatho-Slavic Studies” (New Haven, Conn.). Wybrane zagadnienia dziejów społeczno-politycznych w okresie międzywojennym zawierają liczne artykuły w publikacjach polskich i obcych. Stosunkowo najwięcej uwagi poświęcono kwestiom wyznaniowym, podnosząc sprawy Kościoła greckokatolickiego (w tym AAŁ), prawosławia oraz Kościołów protestanckich. Zasygnalizowany został także problem oświaty. Nieco światła na działalność partii politycznych rzuciły artykuły Borysa Łemkiwskiego drukowane w „Naszym Słowie” — organie prasowym Związku Ukraińców w Polsce. Posiadają jednak formułę publicystyczną. Brak studiów analitycznych o sytuacji politycznej Łemkowszczyzny w II RP ma wpływ na faktografię opracowań syntetycznych, w których spoty- --- 10 Aspekty polityczne w tematyce łemkowskiej poruszone na łódzkiej ogólnokrajowej konferencji dotyczącej mniejszości narodowych w Polsce w październiku 1987 r. (referaty J. Moklaka i B. Wójtowicz), zob. Colloquium marandov, s. 94–99 i 89–93. Pierwszą w całości poświęconą orientacją polityczną i społecznym na Łemkowszczyźnie była konferencja zorganizowana przez Instytut Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego w grudniu 1989 r. W latach 1990 i 1992 konferencje w dwóch częściach zorganizowało Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, zob. Łemkowie w historii i kulturze Karpat, t. I i II, Sanok 1994. Dwa panele dyskusyjne (P. J. Besta i O. Duc-Fajler) poświęcone Łemkom na IV Światowym Kongresie ICCEES w Harrogate w lipcu 1990 r., zob. IV World Congress for Soviet and East European Studies, 21–26 July 1990, Harrogate International Conference Centre, Harrogate, England, s. 60 i 104. Z inicjatywy grupy badawczej Carpatho-Slavic Studies Group (USA) w Instytucie Nauk Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego w lipcu 1992 r. odbyła się konferencja międzynarodowa dotycząca Łemków w Polsce, zob. Carpatho-Slavic Studies, t. II, Papers from the Conference on: The Carpatho-Rusyns of Poland (Cracow, Poland July 20–24, 1992). Konferencje poświęcone Łemkom odbywały się we Lwowie, Medzilaborcach, Bardejowskich Kupelach i in., zob. Rusinia: Otázky dejin a kultury. Zborník referátov z vedeckéj konferencie Rusini v dobe slovenského obrodenia, Bardejovské Kúpele, 15.–16. 10. 1994, Příjazov 1994. W przygotowaniu do druku znajdują się materiały z konferencji zorganizowanej przez Komisję Wschodnioeuropejską PAU w Krakowie, która odbyła się 21–22 czerwca 1995. Na V Światowym Kongresie ICCEES w Warszawie, 6–11 sierpnia 1995, tematyka ta znalazła odzwierciedlenie w trzech panelach: P. J. Besta pt. „Carpatho-Slavic Studies Group”; P. R. Magociego pt. „Literature and Ethnic Group Formation: the Literary Life of the Carpatho-Rusyns from the second Half of the Nineteenth Century to the Present Day”; i J. Moklaka, pt. „The Ukrainian Idea in the Lemko-Region in the 20th Century”, zob. V World Congress for Central and East European Studies. Final Programme, Warsaw, 6–11 August 1995, s. 30–31, 47–48, 86–87. 11 W zakresie zagadnień politycznych istnieją opracowania o charakterze popularno-naukowym, zob. I. Krasowski, Łemkowszczyzna u borot’bi za objednannia z Ukrayinoju, Lwiw 1964; I. Krasowski, D. Solynko, Chro my, Lemky?, Lwiw 1991; I. Olehnyk, Dola Łemkowszczyzny, Lwiw 1992 oraz liczne artykuły I. Krasowskiego drukowane w „Naszym Słowie” (Warszawa). Warto odnotować także referat O. Zajewca pt. „Łemkowska problema w dijalności ukraińskich politycznych partii w 20-30-ch r.”, który został wygłoszony w ramach panelu „The Ukrainian Idea in the Lemko Region in the 20th Century”, na V Światowym Kongresie ICCEES w Warszawie. 12 Zob. I. Hwat, Istoria Piwnicznoji Lemkiwszczyzny do wyhamania Lemkiv, w: Łemkiwszczyzna. Źemla—Ludy—Istorija—Kultura, t. I, Nju Jork–Parzy–Sydney–Toronto 1988, s. 149–211 i J. Padoch, Emigracija, w: ibidem, t. II, s. 463–484. 13 Ukazały się dwa tomy pod red. P. J. Besta, zob. Carpatho-Slavic Studies, t. I, Contributions of the Carpatho-Rusyn Studies Group to the IV World Congress for Soviet and East European Studies, New Haven, Conn., 1990 i t. II, Papers from the Conference on: The Carpatho-Rusyns of Poland, 1993, New Haven, Conn., 1995 oraz wyd. II, Carpatho-Slavic Studies, t. I–II, New Haven, Conn., 1996. 14 T. Śliwa, Kościół greckokatolicki w Polsce w latach 1918–1939, w: Kościół w II Rzeczypospolitej, Lublin 1980, s. 149–164; T. Duda, Stosunki wyznaniowe wśród Lemków grekokatolickich na terenie obecnej diecezji tarnowskiej w XIX i XX w., „Tarnowskie Studia Teologiczne”, t. X, Tarnów 1986, s. 237–247; S. Stepien, Życie religijne społeczności ukraińskiej w Drugiej Rzeczypospolitej, w: Polska—Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa. Studia dziejów chrześcijaństwa na pograniczu etnicznym, t. I, Przemysł 1990, s. 202–227; M. Jabłonski, Grekokatolicka diecezja przemyska w latach 1918–1939, w: ibidem, s. 229–249; T. A. Olszański, Z dziejów Kościoła na Łemkowszczyźnie, „Chrześcijanin w świecie. Zeszyty ODISS”, nr 179–188, VIII–IX, 1988; B. Wójtowicz, Życie religijne grekokatolików na Łemkowszczyźnie w XX w. Uwarunkowania polityczno-administracyjne, „Slavia Orientalis”, R. 1990, nr 1–2, s. 127–131; B. Prach, Apostolska Administracja Łemkowszczyzny, w: Łemkowie w historii i kulturze Karpat, t. I, s. 299–311. 15 W. Wierchniański, Prawoslavia na Łemkowszczyźnie w 1926–1931 rokach. Przyczyny wychodwu wid Hreko-katolickiej cerkwi, „Zustričci”, R. 1989, nr 19 (1), s. 111–121; tegoż, Prawoslavie na Łemkowszczyźnie w latach 1911–1947, praca magisterska (maszynopis), Katolicki Uniwersytet Lubelski, 1986; J. Moklak, Aspekty polityczne życia religijnego Ukraińców w Galicji. Ekspansja prawosławia rosyjskiego, w: Polska—Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, t.I, s. 119–206; tegoż, Prawoslavia w Hucynczy — polityczni aspekt, „Zustričci”, R. 1990, nr 1–2, s. 147–154; tegoż, Kształtowanie się struktury Kościoła prawosławnego na Łemkowszczyźnie w Drugiej Rzeczypospolitej, w: Przez dwa stulecia. Studia historyczne ofiarowane prof. Waclawowi Felczakowi, Kraków 1993, s. 51–77; tegoż, The Phenomenon of the Expansion of Orthodoxy in the Greek Catholic Diocese of Przemysł: Missionary Action of the Orthodox Church, 1918–1939, w: Carpatho-Slavic Studies, t. I, s. 71–92; A. Krochmal, Stosunki między grekokatolikami i prawosławnymi na Łemkowszczyźnie w latach 1918–1939, w: Łemkowie w historii i kulturze Karpat, t. I, s. 285–297. 16 A. Krochmal, The Greek-Catholic Church and Religious „Sekts” in the Lemko Region, 1918–1939, w: Carpatho-Slavic Studies, t. II, s. 93–110; K. Z. Nowakowski, op. cit., s. 334. 17 I. Hrywna, Ukrajinske szkylnistvo na Łemkowszczyzni w persjzji połowy XX stolitija, „Zustričci”, R. 1989, nr 19 (1), s. 105–110; P. Wroński, Szkolnictwo na Łemkowszczyźnie 1866–1947, „Magury” 91”, s. 97–123. 18 B. Łemkiwskyj, Polityczni partiji na Łemkowszczyzni, „Nasze Słowo”, R. 1992, nr 49, 50, 51; R. 1993, nr 1, 2, 4, 8, 9, 15. kamy niekompletne lub błędne informacje o omawianych orientacjach. Zjawisko to obserwujemy nawet w najnowszych opracowaniach poświęconych historii Ukrainy, zarówno polsko-, jak i obcojęzycznych. Cenne, choć subiektywne informacje zawiera literatura pamiętnikarska. W pracy wykorzystałem wspomnienia Wołodymyra Buczaźckiego, Stepana Dziubyny, Zinowija Flunta, Iwana Polanęskiego, Petra Smerekanyczca, Stepana Szacha, Pantelejmona Szapykwy i Stepana Wanczyckiego. Dokumenty drukowane są dwojakiego rodzaju. Większość to sprawozdania ze zjazdów organizacji politycznych (UNDO, RNO) i kulturalno-oświatowych ("Proswita"), programy organizacji, listy pasterskie, przemówienia sejmowe, sprawozdania stenograficzne z posiedzeń sejmu i senatu RP. Drugą grupę stanowią dokumenty opublikowane przez historyków. Wykorzystałem opracowania Jana Kęsika, Czesława Madajczyka, Stanisława Stępnia i Jerzego Tomaszewskiego. Na uwagę zasługuje także zbiór dokumen- --- 19 Np. prorosyjską RSO określono jako partię prorządową i przez rząd wspieraną. zob. T. A. Olszański, Historia Ukrainy XX w., Warszawa (1994), s. 137. Błędu nie uniknęła znakomita monografia dziejów Ukrainy O. Subtelnego, w której spotykamy nie odpowiadające rzeczywistości twierdzenie o połączeniu w 1931 r. RSO z RAP w jedną partię polityczną. zob. O. Subtelny, Ukraine. A History, Toronto–Buffalo–London 1988, s. 437 oraz wersja ukraińskojęzyczna, Ukraina. Istoria, Kyjiw 1991, s. 378. 20 W. Buczaźczyk, Moskofilstwo na Lemkowszczyźnie, Nju Jork 1955; S. Dziubyna, Swerdy dłoń ruk naszych. Spohady, Warszawa 1995; Z. Flunt, Chronika parochii Hrab z Wyszowatkoju i doczerznoju Ożynu, rękopis przechowywany w AP P, ABGn, sygn. 55; J. Polański, Autobiografia czyli Droga Ciernista Kapłana Katolickiego, Rogi 1972, (nauzynopis w posiadaniu Piotra Fecicy z Krakowa); P. Smerekanycz, Do 60-litnia „Naszołu Lemka”, „Nasze Słowo”, R. 1994, nr 33 i 34; S. Szach, Mż Siannom i Dnujacem. Spomn, t. I, Mjunchen 1960; P. Szpyłka, Wyzwolni znamienia schodnij Lemkowszczyzny w 1918 roci, „Lemkiewski Kalendr” R. 1967, Toronto–Passejc, N. Dż. 1966, s. 19–45; S. Wanczycki, Lemkowszczyzna Samowici Ukrainij. Ohiad ukrainijskoho suspinoho žytia na Lemkowszczyzni 1918–1944, „Lemkiewski Kalendar” R. 1969, Toronto–Passejc, N. Dż. 1968, s. 47–75. 21 III Narodny Zjazd Ukraińskiego Narodowo-Demokratycznego Obiednania w dniach 24 i 25 hruńca 1928 r. (Zwiż złożenij na pidstawi stenohrafichnoho protokolu). Lwiw 1929. 22 Russkiy Narodnyj Sjedz. I nojabria 1923 g. Revoluciji Sjedza i Ustaw Russkoy Narodnoy Organizacji z pryloženiem Rezolucij Russkago Naradnago Sowieta ot 2 fiewrala 1924 g.. Lwov 1924. 23 Zwiż z dijalnost Towarystwa „Proswita” za czas wed 25.12.1926 roku do 25.12.1927, Lwiw 1927. 24 Programa Russkoji Selanskoji Organizacji (RSO), [Lwów] 1930; Statut Związku Rosyjskich Organizacji Mniejszościowych w Polsce, Warszawa 1931; Ustaw orhanizacyjny i regulamin Russkoj Agrarnoj Organizacji, Lwów 1931. 25 W. Masciuch, Persye pastyrške postanie do Lemkiv, Lwiw 1935; tegoż, Pastyrške postanie dra Wasyljia Masciucha. Apostoškoške Administratura dla Lemkowszczyzny z nahody Roždeštwa Chrystowohro r. 1936 do Lemkiv, Lwiw 1935. 26 M. Baczynskyj, Promowa M. Baczynskoho posla na Sojm z rameny Russkoj Agrarnoj Organizacji wyholszena z Sojmi w siczu 1931, Lwów 1931. 27 Za lata 1926–1939. 28 Cz. Madajczyk, Dokumenty w sprawie polityki narodowościowej władz polskich po przewrocie majowym, „Dzieje Najnowsze”, R. 1972, z. 3, s. 137–169; J. Tomaszewski, Dokumenty w sprawie polityki argarnej rządu polskiego w województwach południowo-wschodnich w przedzięziu wybuchu II wojny światowej, w: ibidem, s. 170–176; S. Stepien, Nieznany list metropolity Andrzeja Szepickiego do administratora apostolskiego Lemkowszczyzny Wasyła Maściucha, „Przemyskie Zapiski Historyczne”, R. 1985, nr 3, s. 201–205; J. Kęsik, Dokumenty w sprawie polityki narodowościowej władz polskich na Kresach Wschodnich w latach 1937–1939, „Dzieje Najnowsze”, R. 1992, z. 1–2, s. 180–194. 29 Zob. M. Siwicki, Dzieje konfliktów polsko-ukraińskich, t. I–III, Warszawa 1992–1994. PAN i PAU w Krakowie poświęciły temu opracowaniu wspólne posiedzenie, zob. Sprawozdania z czynności i posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności, t. LVIII, 1994, Kraków 1995, s. 76–83. 30 Zob. S. Dziubyna, op. cit., s. 249–251. ści partii w okręgu gorlickim i sanockim oraz niepełne spisy działaczy terenowych. Niekompletne są również aktá instytucji rządowych i administracji lokalnej. Brak akt Komitetu do Spraw Łemkowszczyzny: zachowały się jedynie sprawozdania z kilku posiedzeń. Cenny materiał dotyczący polityki narodowościowej, wyznaniowej i oświatowej państwa znajduje się w zespołach MSW i MWRiOP (AAN). Akta instytucji terenowych, sprawozdania wojewodów i starostów oraz doniesienia policyjne rozrzucone po wielu jednostkach archiwalnych dopełniają obrazu polityki narodowościowej rządu. Licznie zostały wykorzystane czasopisma zawierające informacje szczegółowe, w tym przedeń uchwal i rezolucji partyjnych nie odnalezionych w archiwach. Kompletna kwerenda objęła drukowane we Lwowie główne organy instytucji kulturalno-oświatowych i organizacji politycznych będących przedmiotem badań. W odniesieniu do ruchu prorosyjskiego były to: „Zemla i Wola”, „Russkij Golos”, „Nauka”, w odniesieniu do staroruskiego — „Holos Naroda” i „Łemko”, a narodowego — „Diło”, „Nasz Łemko” oraz wychodząca w USA „Swoboda”. Bogaty materiał sprawozdawczy z życia mniejszości narodowych zawierają periodyki polskie: „Sprawy Narodowościowe” i „Biuletyn Polsko-Ukraiński”. W mniejszym zakresie wykorzystałem inne tytuły, których kwerenda polegala na przejrzeniu wybranych roczników. Istotne znaczenie dla oceny zagadnień zawartych w książce posiada kwestia terminologiczna. W literaturze spotykamy bowiem rozbieżności w nazewnictwie. Poza nielicznymi przypadkami, gdy cytuję innych autorów, nie używam terminu „rusofilstwo”$^{31}$, który — moim zdaniem — łączy w sobie historyczne tradycje ogólnoruskie (kijowskie, moskiewskie i in.) i jest mało przydatny w szczegółowej analizie omawianych orientacji. Termin „rusofilstwo” nie precyzuje różnic pomiędzy skłonnościami prorosyjskimi opierającymi się na dziedzictwie Rusi Kijowskiej i Halicko-Wołyńskiej (Włodzimierskiej) a tendencjami nawiązującymi również do przeszłości Rusi, lecz wrogimi lub obojętnymi wobec Rosji, np. nowokursyjkami i starokursyjkami w okresie galicyjskim i RAP/RAO i RSO w okresie międzywojennym. Na oznaczenie pierwszych użyłem nazwy „orientacja prorosyjska” lub terminu „moskwofilstwo” — bliskiego używanemu w historiografii polskiej pojęciu „moskalofilstwo”$^{32}$, lecz zasadzonego na rdzeniu „Moskwa”, a nie „Moskal”. Na oznaczenie --- 31 W sprawozdaniach z posiedzeń PAU w Krakowie za 1994 r. redaktor przygotowujący do druku streszczenia referatów wygłoszonych w ramach posiedzeń Komisji Wschodnioeuropejskiej samowolnie usunął z mojego tekstu termin „moskalofilstwo”, zamieniając go terminem „rusofilstwo”. W tej sytuacji nie identyfikuję się z zawarta tam terminologia, zob. J. Moklak, Ukrainijski ruch narodowy na Lemkowszczyźnie w Drugiej Rzeczypospolitej. Towarzystwo „Proswita” i Komisja Lemkowska, w: Sprawozdania z czynności, t. LVIII, s. 90-92. 32 Termin „moskalofilstwo” występuje w pracach P. J. Besta, J. Buszki, M. Kożłowskiego, A. Krochnal, J. Moklaka, K.-Z. Nowakowskiego, Cz. Partaczca, B. Pracha, J. Radziejowskiego, Z. Wojewody i in. Używali go nieliczni już historycy: J. Kozik i H. Wereszycy. Ukraiński termin „moskwofilstwo” wprowadzili narodowcy, którzy chcieli zastąpić nim używany dotąd pogardliwy termin „kacapi”. Przyswiać im cel wyeliminowania aspektu psychologicznego powodującego konsolidację tej grupy. Uważano, że wśród „kacapów” znajdują się nie tylko zwolennicy Rosji, ale także spora część nieuświadomionych Ukraińców, których zamierzano pozyskać, zob. I. Kedryn, Moskalofilstwo jako anachronizm oraz aktualna twierdza „kompleksu rosyjskiego” u Ukraińców, BP-U, R. 1937, nr 13, s. 142. W polskiej publicystyce i literaturze naukowej termin ten przyswojony został jako „moskalofilstwo”, co nie było dokładnym tłumaczeniem, gdyż zastosowano nowy rdzeń. Niektórzy historycy uważają ten termin za pogardliwy, zob. P. R. Magocsi, Old Ruthenianism and Russophilism: A New Conceptual Framework for Analyzing National Ideologies in Late 19th Century Eastern Galicia, w: American Contributions to the Ninth International Congress of Slavists, Literature, Poetics, History, t. II, Columbus, Ohio 1983, s. 307 oraz wersja ukraińskojęzyczna, Starorusynstwo i rusofilstwo: Nowi koncepcjonalni ramky dla analizu nacionalnych ideoloji u Schidnaj Hudyczyni druhoji polovyny 19 st., w: P. R. Magoczi, Halyczyna (istorycz esej), Lwów 1994, s. 159. Współczesny historyk nie musi doszukiwać się subiektywnej czy negatywnej treści w nazwach dawnych, a dziś ugruntowanych w literaturze. Zapozyczony z publicystyki termin „moskalofilstwo” trafnie odzwierciedla istotę nurtu prorosyjskiego, niemniej termin „moskwofilstwo” (brzmiący tak samo po polsku jak i po ukraińsku) uważam za lepszy. 33 Termin ten nie budzi kontrowersji wśród historyków i oznacza ruch polityczny lojalny wobec Austro-Węgier i II RP. 34 Termin „rusiński” według M. Baczyńskiego wprowadził Wielkopolsanie dla odróżnienia od terminu „rosyjski”, podczas gdy w Małopolsce używano terminu „ruski”, zob. M. Baczyński, Kwestia mniejszościowa oraz rola i metody opazycji mniejszościowej w odrodzonej Polsce, Lwów 1935, s. 3. W II RP termin ten oficjalnie został wprowadzony w ustawach kresowych Grabbskiego. Miał on dodatkowo precyzować termin „ruski”, który użyto jako nazwy własnej ludności ukraińskiej. Zabieg ten posiadał charakter polityczny, zob. R. Torzecki, Kwestia ukraińska w Polsce w latach 1923–1929, Kraków 1989, s. 75. Wrażenie widać to np. w protokole z narady poświęconej sprawom narodowościowym, która odbyła się w Urzędzie Wojewódzkim w Lublinie na początku 1939 r. W tekście tym czytamy: „(...) mniejszość ukraińska, mówiąc między nami, a rusińska (...) w enuncjacjach na zewnątrz (...), zob. J. Kęsik, op. cit., s. 189. Termin „rusiński” jako synonim terminu „ukraiński” pojawiał się w publicystyce polskiej az do schyłku II RP, zob. W. Piotrowicz, Wschodnie zagadnienie wyznanowe, Warszawa 1939, s. 131. We współczesnej historiografii niekiedy używany jest na określenie ruchu neoruskiego (karpatoruskiego), w tym na określenie Lemków, np. w artykułach P. R. Magociego i A. A. Zięby. 35 Lisko urzędowo przemianowano na Lesko w 1931 r. W pracy używam nazwy obowiązującej w latach 30. 36 W 1932 r. zostały zniesione powiaty grybowski i strzyżowski. W zapisie ukraińskich i rosyjskich imion i nazwisk oraz nazw instytucji społeczno-kulturalnych i partii politycznych zastosowałem zasady transliteracji. W przypadku nazw organizacji moskwofilskich i staroruskich, a także imion i nazwisk aktywistów tych ruchów nie zawsze jest ono zgodne z obecnie obowiązującymi zasadami pisowni ukraińskiej. Książka jest skróconą wersją rozprawy doktorskiej obronionej w Uniwersytecie Jagiellońskim w lutym 1994 r. Powstała jako wynik zainteresowań tematyką narodowościową i uczestnictwa w seminarium zmarłego w 1993 r. prof. dr. hab. Waclawa Felczaka, któremu pragnę złożyć pośmiertne podziękowanie. Specjalne podziękowanie składam Panu prof. dr. hab. Michałowi Pułaskiemu, z którym miałem przyjemność prowadzić liczne dyskusje dotyczące stosunków polsko-ukraińskich i potrzeby ich wyjaśniania dla zgodnej przyszłości obu narodów. Dziękuję (w porządku alfabetycznym) recenzentom pracy, Panom Profesorom: Paulowi J. Bestowi (Southern Connecticut State University), Ryszardowi Łużnemu (Uniwersytet Jagielloński) i Jerzemu Tomaszewskiemu (Uniwersytet Warszawski) oraz licznym osobom nie wymienionym tu z imienia, które udzieliły mi pomocy merytorycznej i materialnej podczas kwerendy bibliotecznej i archiwalnej w kraju i zagranicą oraz uczestniczyły w nadaniu książce ostatecznej treści i formy. Badania w archiwach i bibliotekach Ukrainy i USA mogłem prowadzić dzięki stypendium otrzymanym z fundacji im. Petra Jacyka (Canadian Institute of Ukrainian Studies, University of Alberta) w Edmonton. Rozdział I Galicia i Łemkowie Kształtowanie się życia politycznego w latach 1849–1919 Wiek XIX charakteryzował się rozwojem nowoczesnych ruchów narodowych i politycznych w Europie, które wyrastały z tradycji Wielkiej Rewolucji Francuskiej. Już w pierwszej połowie XIX w. echo idei narodowej znalazło odbicie w Europie Środkowej i Wschodniej. Początek tym procesom dały przemiany społeczno-ekonomiczne. Kryzys gospodarki feudalnej zaowocował rozwojem produkcji towarowej, wzrostem wymiany i powstawaniem nowych rynków zbytu. Chłopi uwolnieni od pańszczyzny zasiedlali miasta, a język prostego ludu coraz częściej słyszaną w zgermanizowanych ośrodkach miejskich pogłębiał proces unaradawiania się miast. W Austrii, państwie wielonarodowym, powodował konflikty narodowościowe, przyspieszając kształtowanie się nowoczesnej świadomości narodowej wśród Słowian. W toku dokonujących się zmian społeczno-politycznych ważną rolę odegrały ideologie oświecenia i romantyzmu. Oświecenie, głosząc równość wszystkich wobec prawa, rozciągnęło pojęcie narodu na różne klasy społeczne. Romantyzm eksponował pierwiastki ludowe i wydobywał na światło dzienne dowody wspaniałej przeszłości zarówno narodów państwowych, jak i niepaństwowych. Podjęta na przełomie XVIII i XIX w. próba nowego spojrzenia na dorobek kulturowy Słowian znalazła oparcie w filozofii myśliciela niemieckiego J. G. Herdera, który wskazywał na dziejową rolę jaką Słowianie mieliby odegrać w przyszłości¹. Zjawiska te powodowały wzrost poczucia własnej wartości u Słowian i prowadziły do uaktywnienia inteligencji poszczególnych narodów, które w pierwszej połowie XIX w. z wielkim entuzjazmem przystąpiły do zbierania pamiątek kultury ludowej. Na gruncie wschodniogalicyskim było to udziałem inteligencji ukraińskiej. --- ¹ J. G. Herder, Myśli o filozofii dziejów, t. II, Warszawa 1962, s. 327–328; J. Kozik, Ukraiński ruch narodowy w Galicji 1830–1848, Kraków 1973, s. 10. Zob. J. Chlebowczyk, O prawie do bytu małych i młodych narodów. Kwestia narodowa i procesy narodowizwne we wschodniej Europie Środkowej w dobie kapitalizmu (od schyliku XVIII do początku XX w.), Warszawa–Kraków 1983. Już w 1816 r. staraniem kanonika Iwana Mohylnyckiego powstało w Przemyślu stowarzyszenie inteligenckie pod nazwą Towarzystwo Duchownych, prowadzące działalność wydawniczą z myślą o szerzeniu oświaty w społeczeństwie ruskim. Drugim ośrodkiem ukraińskiego życia umysłowego był Wiedeń, ścisłą inteligencją duchowną i świecką skupiona wokół cerkwi św. Barbary, utrzymująca kontakty z Przemyślem. Historiografia mówi nawet o wiedeńsko-przemyskim kręgu uczonych ukraińskich. Prawdziwym przełomem była jednak dopiero działalność tzw. Ruskiej Trójcy (Ruska Trijca), grupy entuzjastów ukraińskiej kultury ludowej, na czele z Markianem Szaszkewyczem, Jakowem Hołowaćkym i Iwanem Wahylewyczem. Największym osiągnięciem tej grupy było wydanie w Peszcie w 1837 r. „Rusalki Dniestrowej”, zredagowanej po nowatorsku w języku ludowym zapisanym fonetycznie. „Rusalka” podniosła język ludu do rangi języka literackiego i stała się fundamentem późniejszej działalności narodowej Ukraińców galicyjskich. Rewolucja lat 1848–1849 otworzyła okres aktywności politycznej Ukraińców. Odrębności kulturowe wyznaczały w Galicji naturalne granice osadnictwa polskiego i ukraińskiego. Podział geograficzny zasadniczo pokrywał się tam z podziałem narodowościowym i sprzyjał dążeniu do posiadania odrębnej jednostki administracyjnej. Projekt podziału Galicji na dwie gubernie wyszedł od władz austriackich w 1847 r., lecz szybko został zarzucony. Rok później stał się politycznym postulatem Holownej Rady Ruskiej, dążącej do podziału kraju na część polską i ukraińską, i był wielokrotnie ponawiany aż do upadku monarchii. Wiosna Ludów otworzyła nowy okres rywalizacji z posiadającymi duższą tradycję państwową Polakami, od których chłopska ludność ukraińska różniła się statusem społecznym, odmiennością wyznania i języka. Fiasko ukraińskiej Wiosny Ludów nie tylko utrzymało te zależności, lecz ponadto wywołało długotrwały okres rywalizacji wewnętrznej w środowisku ruskim Galicji, skłaniając niektórych działaczy Holownej Rady do poszukiwania oparcia politycznego w Rosji. Sympatie prorosyjskie najpierw ujawniły się wśród elity --- 2 J. Kozik, op. cit., s. 84. 3 Ibidem, s. 88. 4 Ibidem, s. 91–122; zob. W. Mótky, Ruska Trijca. Karta z dziejów życia literackiego Ukraińców w Galicji w pierwszej połowie XIX wieku, praca doktorska (maszynopis), Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1978. 5 Według rozporządzenia cesarskiego z 29 marca 1847 do guberni krakowskiej miały należeć okręgi: Bochnia, Jasło, Rzeszów, Sanok, Sącz, Tarnów i Wadowice, a do guberni lwowskiej pozostałe okręgi Galicji z Bukowiną. Projekt podziału kraju mógł wynikać z chęci ścisłego powiązania Krakowa z monarchią i nadania temu miastu odpowiedniej rangi społeczno-administracyjnej. Zob. M. Łożyński, Utworzenie ukraińskiego karunnoho kraju w Austriji, b.m.w. 1915, s. 7–8. 6 I. Kreweczyk, Sprawa podziału Halyczyny w 1846–1850 r., Lwiw 1910; H. Wereszczyk, Podberłem Habsburgów. Zagadnienia narodowościowe, Kraków 1986, wyd. II, s. 140; J. Kozik, Stosunki ukraińsko-polskie w Galicji w okresie rewolucji 1848–1849. Próba charakterystyki, w: Z dziejów współpracy Polaków, Ukraińców i Rosjan, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne”, z. 54, Warszawa–Kraków 1975, s. 29–53; tegoż, Między reakcją a rewolucją. Studia z dziejów ukraińskiego ruchu narodowego w Galicji w latach 1848–1849, Kraków 1975. --- politycznej we wschodniej części kraju. Z powodu położenia geograficznego Lemkowszczyzna znalazła się wówczas na marginesie życia politycznego Galicji i aż do schyłku XIX w. leżała poza zasięgiem oddziaływania rywalizujących z sobą orientacji: narodowo-ukraińskiej i prorosyjsko-staroruskiej. Nurty te w pełni ukształtowały swe oblicze w latach 60. i 70., lecz przez dwa następne dziesięciolecia ich przedstawiciele prawie zupełnie nie interesowali się ludnością zamieszkałą obszary na zachód od Sanu. A. Geneza sympatii do Rosji Począwszy od połowy XIX w. kwestia ukraińska w Galicji nabrala charakteru międzynarodowego i stała się elementem rywalizacji mocarstw. Dla Austrii pełniła dodatkowo funkcję regulatora w utrzymywaniu tan równowagi politycznej. Niemniej Austria stosunkowo późno zdobyła się na sprecyzowanie szerszego programu ukraińskiego. Dopiero pod koniec lat 80. pomyślała o pozyskaniu Ukraińców przeciw Rosji. Rosja natomiast już od czasów Katarzyny II miała wobec Galicji określony program. W 1828 r. Mikołaj I nakazał wnikiwie obserwować nastroje polityczne w Galicji, licząc się, z uwagi na napięcie na Bałkanach, z możliwością wojny z Austrią. Lata 30. i 40. przyniosły wzmożoną penetrację kół rosyjskich, która szła kilkoma kanałami. Pierwszy to działalność panslawistów — grupy uczonych skupionych wokół Michała Pogodina, historyka i publicysty, profesora uniwersytetu moskiewskiego, który podróżując po Słowianszczyźnie, od 1835 r. kilkakrotnie przebywał w Galicji. Pogodin prowadził rozmowy o nastawieniu antypolskim, przede wszystkim z księżmi unickimi, co w chwili rozbijającej świadomości narodowej Ukraińców, wyrostnej na bazie walki z polskością, padało na podatny grunt. Drugi kierunek penetracji carskiej w Austrii to działalność ambasady rosyjskiej w Wiedniu, jej kapelana Michaiła Rajewskiego, prowadzącego agitację pod hasłem: „jeden car, jedna cerkiew, jedna wiara”. Działalność ideową wspierano środkami pieniężnymi, przygotowując grunt pod przyszły zabór Galicji. --- 7 Zestawienie koncepcji prorosyjskiej ze staroruską we wspólnym bloku nie oznacza twierdzenia o istnieniu jednolitego programowo obozu. W XIX w., a na Lemkowszczyźnie także w pierwszej połowie XX w., koncepcje te wzajemnie przepłatały się w postawach wielu działaczy politycznych. 8 L. Wasilewski, Kwestia ukraińska jako zagadnienie międzynarodowe, Warszawa 1934, s. 59; S. Kieniewicz, Adam Sapieha (1928–1930), Lwów 1939, s. 350. 9 K. Ustinowiany, Rajewskij i rosijskij panslawizm. Spominy z prezytoto i peredumanoho, Lwiw 1884, s. 7. 10 Zob. C. Studziński, Zza kulisów schizmatycznej propagandy, Kraków 1899, s. 38 i n.; W. Feldman w jednej ze swoich prac napisał: „Rubli (...) dużo wpływało do Galicji z kas petersburskiego Tow. Dobroczyńców i z rządowych; z kas fanatyków ideowych i z zamarderii, wpływały do redakcji czasopism i do instytucji finansowych, korumpowały sumienia, tworzyły egzystencję paszytnicze (...), zob. W. Feldman, Stromnictwa i programy polityczne w Galicji 1846–1906. t. II, Kraków 1907, s. 329. Po klęsce Austrii pod Sadową w wojnie z Prusami (3 VII 1866) monarchia Habsburgów została zmuszona do daleko idących reform wewnętrznych i dla utrzymania silnej pozycji w Galicji powierzyła rządy Polakom. Miało to doniosłe konsekwencje w kształtowaniu postaw politycznych Ukraińców. Upandek wiary w pomoc Wiednia osłabił wśród nich ruch filoaustracki i ulatwił rozwój orientacji prorosyjskiej. W kształtowaniu sympati do Rosji dużą rolę odegrało właśnie poczucie zagrożenia ze strony polskości, wobec której wrogość była wielopłaszczyznowa i wynikała z różnic społecznych, kulturowych i politycznych. Różnice społeczne rodziły konflikt pomiędzy polskim dworem a ukraińską wsią. Różnice kulturowe wynikały z bezwzględnego utożsamiania dwoj różnych tradycji: świata zachodniego — łacińskiego, i wschodniego — greckobizantyńskiego. Ta antypolska postawa inteligencji ruskiej nie była jednak programem wynikającym z fobii antypolskości, lecz miała na celu świadome i skuteczne podkreślienie ukraińskiej odrębności narodowej. Rozczarowanie do Austrii, czynna propaganda Rosji oraz antypolska postawa Ukraińców, to najistotniejsze czynniki w pierwszej fazie rozwoju moskwofilstwa. Interesujący jest fakt, że zanim zamaniifestowano wrogość do polskości, ludność ruska Galicji poddawała się dobrowolnej polonizacji. John Paul Himka, historyk kanadyjski ukraińskiego pochodzenia, charakteryzując to zjawisko napisał: „Do roku 1848 językiem używanym przez grekokatolickich seminarzystów we Lwowie był język polski. Biskupi oraz władze seminarjne zmuszone były do wydawania przepisu za przepisem, by skłonić seminarzystów do nauki języka ukraińskiego i cyrylicy. Polonizacja Ukraińców nie kończyła się na mówieniu po polsku. W latach 30. i 40. grekokatolickie seminarium we Lwowie stało się gniazdem ruchów powstańczych (...). Kiedy rozgorzały walki 1848 r., wielu grekokatolickich seminarzystów przypięło na piersi kokardy w polskich barwach i przywdziało konfederatki (...). Niektórzy seminarzyści tak dalece dawali się ponieść propolskim sympatiom, że znaleźli się na barykadach obok powstańców”. Zniechęcenie do polskości postępowalo jednak szybko. Jednym z podstawowych powodów było rozpowszechniane przez niektórych działaczy pol- --- 11 L. Wasilewski, op. cit., s. 60; S. Kieniewicz, op. cit., s. 350; J. Kozik, Moskalofilstwo w Galicji w latach 1849–1866, na tle odrodzenia narodowego Rusinów, praca magisterska (maszynopis), Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1958, s. 65–70. 12 L. Wasilewski, Ukraina i sprawa ukraińska, Kraków 1911, s. 103, tegoż, Kresy wschodnie. Liwia i Białoruś—Podlasie i Chełmszczyzna—Galicia Wschodnia—Ukraina, Warszawa–Kraków 1917, s. 25. 13 Zob. I. Łysiak-Rudnycki, Ukraina między Wschodem a Zachodem, „Znak”, R. 1988, nr 4, s. 38–47. 14 J. Kozik, Ukrainski ruch narodowy, s. 289. 15 Rusin [J. Dzieduszyc], Rus’ galicyjska, jej separatyzm, przyczyny tegoż, działania i skutki, Gródek 1888, s. 57–114; T. Grabowski, Prof. Hruszewski o stosunku Polski do Rusi, Kraków 1917, s. 56; F. Podleski, Rusofilizm u ukrajinizm, Lwów 1931, s. 22. 16 J. P. Himka, Kościół grekokatolicki a procesy narodotwórcze wśród Ukraińców w Galicji, „Znak”, R. 1985, nr 4, s. 44–45. 17 J. Kozik, Między reakcją a rewolucją, s. 184. 18 S. Kieniewicz, op. cit., s. 348. 19 L. Wasilewski, Kresy wschodnie, s. 26; J. Kozik, Ziemia ukraińska w latach 1795–1917, w: Ukraina. Terenność i przeszłość, Kraków 1970, s. 293. 20 Cyt. za K. Łewyckij, Istoria politycznej dunky halyczkich Ukraińców 1848–1914, t. I, Lwiw 1926, s. 90; zob. O. A. Monczalowskij, Źytié i diejatel’nost’ Ivana Naumowicza, Lwow 1899, s. 61; W. Hnatuk, Národne vidrodzeniia avstro-uhorskych Ukraińciv (1772–1880), Wiên 1916, s. 44–45. 21 Cyt. z J. Czerwiński, O Rusinach i do Rusinów, Kraków 1891, s. 11; zob. Istoria Ukrainskoji RSR, pod red. K. K. Dubyny, Kyjiv 1967, t. I, s. 485; J. Kozik, Ziemia ukraińska, s. 293. 22 K. Łewyckij, op. cit., t. I, s. 91. go, we wstępie swego artykułu nawiązał do wspomnianego wniosku posłów polskich pisząc: „Wieści rozpowszechniane o kancelarii, pewność z jaką mówi się o tym w polskich kręgach, napawa nas mimo woli obawą i w przyszłość naszą zaczynamy patrzeć z wielką niepewnością”\textsuperscript{23}. Obawa przed polonizacją w wielu przypadkach prowadziła w objęcia Rosji, której jednak nie znano. Mniej uwiedzeniemi zwolennicy oparcia na wschodnim mocarstwie nie znali jego struktury społecznej, nie znali stosunku rządu carskiego do Ukraińców naddnieprzańskich, nie wiedzieli o przesładowaniach, jakich doznawali ich pobratymcy zza kordonu\textsuperscript{24}. Brak znajomości realiów rosyjskich powszechne był zwłaszcza na wsi. Propagatorzy politycznego moskwofilstwa operowali argumentem wspólnej wiary prawosławnej, wielkiej kultury rosyjskiej i potęgi mocarstwa carów. W myślach chłopów ukraińskich, nie orientujących się w ogólnoeuropejskiej sytuacji politycznej, argument opiekuńczej postawy Rosji zwykle znajdował akceptację. Oddziaływanie prorosyjskie na wsi miało o tyle ulatwione zadanie, że naturalna, wynikająca z sytuacji społecznej świadomość ucisku chłopskich mas ukraińskich przez ziemianstwo polskie, wzbudzała nadzieję na lepszą przyszłość w państwie rosyjskim\textsuperscript{25}. Stosunkowo wcześnie spotykamy sympatie prorosyjskie wśród ludności chłopskiej na Lemkowszczyźnie. Znamienny jest fakt wysłania przez Łemków w grudniu 1849 r. delegacji do cara Rosji Mikołaja I z prośbą „o opiekę”. Na jej czele stanął Mychajło Hrynda ze Szlachtowej, jednej z najdalej na zachód wysuniętych wsi osadnictwa ukraińskiego\textsuperscript{26}. Zjawisko braku realnej oceny politycznych dążeń Rosji częste było także wśród inteligencji. Zwłaszcza kler greckokatolicki, zagrożony latynizacją obrządku wschodniego, stosunkowo łatwo wiązał się z kołami prorosyjskimi. Moskwofilstwo wśród kleru miało dwojakiego rodzaju charakter. Zdecydowaną większość tworzyli tzw. „twardzi Rusini”, inaczej — starorusini. Niektórzy z nich, przytoczeni brakiem poczucia własnej wartości, nieznajomością własnej historii i literatury, często z przyczyn od siebie niezależnych przełamywali barierę świadomości, utożsamiając się z wartościami kulturowymi Rosji. Dla temu wyraz Wilhelm Feldman, genezę moskwofilstwa rozumiejąc następująco: „(…) rośla wśród arystokracji wyższego kleru pogarda dla mowy «mużyków i świnipasów», imponowała im coraz bardziej kultura rosyjska; potęga rosyjska (…) coraz bardziej narzucala się jako ostoja i ratunek wobec rosnących wpływów polskich”\textsuperscript{27}. Mychajło Hruszewskyj, wybitny historyk ukraiński, podkreślając słabość poczucia własnej wartości u części ówczesnych Ukraińców, napisał: „z psychologii rozpaczy co do możliwości samodzielnego podniesienia się powstawały zarodki rusiifskiego ruchu u Rusinów”\textsuperscript{28}. Iwan Franko określił to zjawisko następująco: „(…) widząc bezpłodność, małą wydatność i marność wysiłków nielicznej garstki jednostek, widząc jak mimo to na każdym kroku ubiegają nas konkurenci z jednej i drugiej strony, jak się opóźniamy w sprawach najbardziej najdanych, pomyśl sobie (nawet najgorętszy patriota ruski), czy nie lepiej porzucić tę beznadziejną walkę o samodzielność narodową i przystąpić do silniejszych, bogatszych, lepiej zorganizowanych sąsiadów?”\textsuperscript{29}. Było to dramat tych Ukraińców, którzy szukali wyjścia z matni kulturowej własnego narodu. Z matni zdulnej, historycznie nie uzasadnionej, gdyż dorobek kultury ukraińskiej istniał i mógł dać potrzebne dla poczucia wartości oparcie. Slabo upowszechniany, nie sprzyjał rozwojowi idei narodowej. Przez prawie dwadzieścia lat narodowcy nie tworzyli odrębnych struktur organizacyjnych, usiłując utrzymać na zewnątrz wrzenie jednolitości postaw wśród Rusinów. Liczyli na zanik moskwofilstwa w miarę wzrostu świadomości politycznej. Demonstracja prorosyjska z 1866 r. rozwiązała te nadzieje i zmusiła narodowców do podjęcia zdecydowanych inicjatyw. Na przełomie lat 60. i 70. powstały dwie główne ukraińskie instytucje oświatowe: „Proswita” (1868) i Towarzystwo im. Szewczenki (1873)\textsuperscript{30}. To z kolei pociągnęło za sobą utworzenie przez moskwofilów w 1874 r. Obszczestwa im. Michaiła Kaczkowskiego (Towarzystwo im. M. Kaczkowskiego)\textsuperscript{31}. Instytucje te szeroko rozbudowały sieć czytelni ludowych \textsuperscript{23} Cyt. za O. A. Moncałowskij, op. cit., s. 57. \textsuperscript{24} Z uwagi przypatrzyli się sympatiom Rosji narodowej. I. Franko, wskazując na brak wiedzy o Rosji wśród jej sympatyków, napisał: „(…) sektą moskwofilów galicyjskich wzdycha do Rosji, której przeważnie nie zna, do jedności narodowej z wielkim narodem rosyjskim, o którym nie ma wyobrażenia, do języka rosyjskiego, którego literatury nie czyta. (…) Sekta ta wzdycha nawet nieraz za prawosławiem, jako jedyną narodową wiarą wszystkich, nie mając również wyobrażenia o tym, czym jest obecne kozimie prawosławie rosyjskie”. Zob. I. Franko, \textit{Nieco o stosunkach polsko-ruskich}. Lwów 1895, s. 8. \textsuperscript{25} Rusin [I. Dzieduszyc], op. cit., s. 58–59. Następnie prorosyjskie wśród chłopstwa nastąpiły się do tego stopnia, że w miejscach publicznych jawnie mówiono o korzyściach płynących z ewentualnego wkroczenia wojsk rosyjskich do Galicji. Z zeznań I. Naumowycza złożonych podczas śledztwa w procesie O. Hrabar w 1882 r. (proces moskwofilów oskarżonych o zdrajcę stanu, tj. próbę oderwania od Austro-Węgier Galicji, Bukowiny i Zakarpacia, a przyłączenia ich do Rosji) wynika, że w latach 50. zgłosił się do niego pewien tkacz z prośbą o radę. Problem swój miał wyrazić słowami: „(…) ludzie mówił, że ma tu przyjść rosyjski car, że odbierze panom gruntu y rozda chłopom, to po co beć kupować jeśli dostane grunt za darmo”, cyt. za \textit{Stenograficznyk otczet o sudowej rozprawi po dilu Ollyy Hrabar w towarzysiw}, Lwów 1882, s. 310. Chłopi tracili ufność w pomoc Austrii — jak twierdził M. Pawłyk — wolał: „Dobry cesarz — przyp. JM)(…) ale nic o nas nie wie. Polacy nie dopuszczają go do nas. Utraciliśmy wszelką w nim pokładaną nadzieję; może rosyjski nastanie”, cyt. za M. Pawłyk, \textit{Pro rusko-ukrajinski narodu czytaniu}, t. 1, Lwów 1888, s. 93; tegoż \textit{Moskwofilstvo ta ukrajinofilstwo sered avstro-ruskoho narodu}, Lwów 1906, s. 14. \textsuperscript{26} Zob. \textit{Karpatorusskij Kalendar Lecho-Sojusa na Hod 1900}, Yonkers, NY, s. 87–92. \textsuperscript{27} W. Feldman, op. cit., s. 328. \textsuperscript{28} Cyt. za J. Kozik, \textit{Moskalofilstvo w Galicji}, s. 64. \textsuperscript{29} I. Franko, op. cit., s. 6. Brak poczucia własnej wartości uznał za „grunt psychologiczny” nie tylko moskwofilstwa, ale także polonofilstwa. \textsuperscript{30} O. Barwiński, \textit{Litopisy suspiłnui roboty i syły Rusynow austriajskich}, Lwów 1885, s. 12; J. Moklak, \textit{Relacje między ukraińskim ruchem narodowym a moskalofilstwem w Galicii Wschodniej w latach 1866–1890}, praca magisterska (maszynopis), Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1985, s. 61–71. \textsuperscript{31} O. Barwiński, op. cit., s. 14; O. Ohonowskij, \textit{Istorija literatury rujskiej}, t. 1, Lwów 1899, s. 89; J. Moklak, \textit{Relacje między ukraińskim ruchem narodowym a moskalofilstwem}, s. 80; tegoż \textit{Mychajlo Kaczkowski i czytelnie jego imienia na Lemkowszczyźnie, „Magury’87”}, Warszawa 1987, s. 53–64; P. R. Magoczij, \textit{Kulturni orhanizaciji jak zasib nacionalnoho vidrodzennia. Towarystwo „Obszczestwo imeni Michaiła Kaczkowskiego” w Halyczyni}, w: P. R. Mașovciu, \textit{Halyczyna}, s. 185–227. na obszarze Galicji Wschodniej, a od schyłku wieku zaczęły docierać na Lemkowszczyznę. Uruchomiły własne wydawnictwa i organy prasowe. Ich powstanie otworzyło okres otwartej rywalizacji wewnętrznej ukraińsko-moskwofilskiej, w którą z czasem włączyły się polskie koła rządzące. W r. 1890 doszło do polsko-ukraińskiej ugody łamiącej wpływy rosyjskie w konsystorzu świetojurskim we Lwowie, głównym ośrodku moskwofilstwa ukraińskiego, co zapoczątkowało proces upadku tego ruchu w Galicji Wschodniej i miało doniosłe następstwa dla Lemkowszczyzny. Od tego czasu w wyniku ograniczonych możliwości oddziaływania w regionach wschodniohalickich moskwofile rozpoczęli penetrację obszarów dziewiczych politycznie, przerzucając tam agendy swych towarzystw oświatowych i politycznych. Na Lemkowszczyźnie mieli o tyle ulatwione zadanie, że narodowcy angażowali wówczas swe siły we wschodniej części kraju. Wyrażem osłabienia nurtu prorosyjskiego była treść manifestu wydanego w grudniu 1899 r., w którym moskwofile głosili równouprawnienie języka „maloruskiego” z rosyjskim. Odtwierczało to kompromis idei prorosyjskiej i staroruskiej oraz zapowiało powstanie bloku moskwofilsko-staroruskiego, który przetrwał do wyborów parlamentarnych w r. 1907. Oslabienie moskwofilstwa na przełomie XIX i XX w. było także spowodowane zmianą stanowiska Rosji, która w tym czasie odwróciła kierunek swej polityki zagranicznej ku Dalekiemu Wschodowi. Odbiło się to negatywnie nie tylko na moskwofilstwie ukraińskim, ale także na ruchach prorosyjskich wśród innych Słowian habsburskich. Okres ten wykorzystali narodowcy, zdobywając przewagę w centralnych ośrodkach Galicji. Renesans orientacji prorosyjskiej w Austro-Węgrzech nastąpił po klęsce Rosji w wojnie z Japonią (1904–1905). W ramach neoslawizmu koła rosyjskie rozwinęły aktywną penetrację wśród Słowian habsburskich i na Balkanach. W Galicji postawiły na tzw. młodych — skrajne skrzydło prorosyjskie na czele z Wołodymyrem Dudykewyczem, adwokatem w Kolomyi, przyczyniając się w ten sposób do odnowienia i zaostrożenia rywalizacji ukraińsko-moskwofilskiej w okresie poprzedzającym wybuch pierwszej wojny światowej. B. Starorusini, moskwofile i narodowcy, 1907–1914 Na początku 1907 r. w Austro-Węgrzech weszła w życie nowa ustawa wyborcza ułatwiająca dekompozycję dotychczasowych układów politycznych. Dominująca dotąd pozycja konserwatystów uległa zachwianiu. Po wyborach do Rady Państwa reprezentacja polska w parlamencie wielickim przeszła w ręce narodowych demokratów, którzy w Kole Polskim uzyskali przewagę. Ta zmiana układu sił pociągnęła za sobą przeobrażenia w stosunku do kwestii ukraińskiej. Wynikały one z programu politycznego endecji, która — dążąc do odbudowy państwa polskiego — reprezentowała koncepcję prorosyjską, co nakazywało zwalczać zorientowany na monarchię ukraiński ruch narodowy, a popierać moskwofilstwo. Poparcie endecji dla moskwofilów spowodowało wzmocnienie ich znaczenia politycznego w Galicji. W okresie poprzedzającym wybory 1907 r. zarówno w kołach moskwofilsko-staroruskich, jak i narodowych omawiano projekt porozumienia wyborczego. Pierwsi (Russka Narodna Partija) żądali połowy liczby mandatów zastrzeżonych przez ordynację dla Rusinów, tj. 14, oraz przeformowania w jednym z okręgów W. Dudykewycza — zdeklarowanego Rosjanina. Ponadto oczekiwań oni poparcia przez przyszłych posłów deklaracji rosyjskiej, jaką zamierzali złożyć w Radzie Państwa. Dla narodowców były to warunki nie do przyjęcia, toteż do porozumienia nie doszło. Tylko w niektórych okręgach wyborczych zawierano taktyczne porozumienia i wzajemnie popierano kandydatów. Na Sanoczyczyźnie kampania wyborcza nosiła znaczenia silnej rywalizacji narodowców z moskwofilami, z wydarzeniami o charakterze awanturniczym włącznie. Lemkowszczyzne obejmowały okręgi 48 (Nowy Sącz), 49 (Jasło), 50 (Krosno) i 51 (Sanok). Ludność lemkowska stanowiła w nich niewielki procent i kandydaci moskwofilscy w trzech pierwszych okręgach nie zostali wybrani. Jedynie w okręgu sanockim przeszedł radca sądowy Wołodymyr Kuryłowycz. Narodowcy wystawili kandydata tylko w Sanockiem (Rozwadz). 32 Szerzej o rywalizacji narodowców z moskwofilami w latach 70. i 80. XIX w., zob. J. Moklak, Relacje między ukraińskim ruchem narodowym a moskalofilistwem, s. 61–153; P. R. Magocsi, Old Ruthenianism and Russophilism, s. 305–324; J. P. Himka, Socialism in Galicia. The Emergence of Polish Social Democracy and Ukrainian Radicalism (1860–1890), Cambridge, Mass., 1983, s. 40–45. 33 W. Kolpaczkiewicz, Na granicy wieków (Jeden etap ewolucji myśli politycznej starorusinów), BP-U, R. 1938, nr 5, s. 50. 34 H. Wereszczky, Historia polityczna Polski 1864–1918, Kraków 1981, s. 175; tegoż, Historia Austrii, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1986, s. 225. 35 H. Wereszczky, Historia polityczna Polski, s. 178. 36 K. Srokowski, N.K.N. Zarys historii Naczelnego Komitetu Narodowego, Kraków 1923, s. 25–26; M. Denkowycz-Dobrianskiy, Potocki y Bobryńskiy. Cisarska namusynka Halcyyny, 1903–1913, Rym 1987, s. 11–12; J. Buszko, Polityka Michała Bobrzyńskiego w kwestii ukraińskiej (1906–1913), w: Ukraina: myśl polityczna, s. 63. 37 I. Winiarski, Rusini w Radzie Państwa 1907–1908, Lwów 1909, s. 8. 38 Np. w okręgu 62 (Rawa Ruska) i 65 (Brody) narodowcy i moskwofile wystawili po jednym kandydacie, skutkiem czego obaj zostali wybrani; w okręgu 58 (Zaleszczyki) i 60 (Buczacz) moskwofile popierali ukraińskich kandydatów na posłów, a narodowcy nie wystawili swoich kandydatów w okręgach 48 (Nowy Sącz), 49 (Jasło) i 50 (Krosno). Zob. I. Winiarski, op. cit., s. 8. 39 Przewodniczącym ukraińskiego Komitetu Wyborczego w Sanoku był ks. O. Konstantynowycz, a sekretarzem W. Buczackij. Według przekazu Buczackiego, w niektórych miejscowościch działały bojówki moskwofilskie, zob. W. Buczackij, op. cit., s. 11–13. Z kolei prasa moskwofilska donosiła o awanturniczym zachowaniu się narodowców, zob. Cz. Partacz, Od Badenia do Potockiego. Stosunki polsko-ukraińskie w Galicji w latach 1888–1908, Toruń 1996, s. 203. 40 W. Buczackij, op. cit., s. 13. W okręgu nowosadeckim kandydował ks. H. Hnatyszak (ojciec Oresta), który uzyskał ok. 4,5 tys. głosów. W okręgach 49 i 50 kandydaci moskwofilscy uzyskali od 500 do 2 tys. głosów. Na Kuryłowycza głosowało ponad 14 tys. wyborców, zob. I. Winiarski, op. cit., zestawienie statystyczne. Buczackij przytacza cyfrę 10 tys. mana Zalozęckiego, profesora Politechniki Lwowskiej), co świadczy o słabości ruchu ukraińskiego na Łemkowszczyźnie w pierwszej dekadzie XX w. Obóz narodowy koncentrował swą uwagę głównie na Galicji Wschodniej. Akcją wyborczą kierował Komitet Narodowy we Lwowie, na czele z K. Lewyckim. W programie wyborczym postulowano przeprowadzenie reformy rolnej, zniesienie podatków (z wyjątkiem progresywnego podatku dochodowego), zmniejszenie wydatków na wojsko a zwiększenie na oświatę, zwiększenie liczby gimnazjów ukraińskich i utworzenie uniwersytetu ukraińskiego we Lwowie, wreszcie podział Galicji na część polską i ukraińską, z osobną władzą wykonawczą i sejmem. W ogólnym bilansie wybory parlamentarne 1907 r. przyniosły zwycięstwo narodowcom, którzy zdobyli 20 mandatów, podczas gdy obóz moskwofilsko-staroruski tylko 5. Niemniej ufni w poparcie polskich kół podolacko-endeckich i wspierani przez dyplomację carską. Mykoła Hlibowycki i Dmytro Markow podjęli próbę utworzenia Klubu Rosyjskiego w parlamencie wiedeńskim. Drogę do tego usiłowali utworować przez fait accompli, przemawiając 9 lipca po rosyjsku (Markow), co miało doprowadzić do uznania tego języka jako krajowego. Tydzień później partia moskwofilska odbyła we Lwowie zjazd „mężów zaufania”, na którym oficjalnie ogłoszono, że Galicję zamieszkują „dwa russkie narody: ukraiński i rosyjski”, oraz przyjęto rezolucję wzywającą posłów do wystąpienia z Klubu Ruskiego (Ruthenischer Klub), którego członkami byli także narodowcy. W obozie moskwofilsko-staroruskim nie było jednak jednomyślności, co ostatecznie doprowadziło akcję Markowa do fiaska. Pozostali posłowie: W. Dawydak, M. Korol i W. Kuryłowycz mieli znacznie mniej radykalne zapatrywania, chociaż dwaj pierwsi ostatecznie zastosowali się do treści rezolucji. Na uwagę zasługuje postawa Kuryłowycza, posła z Łemkowszczyzny, który wprawdzie wystąpił z Klubu Ruskiego, lecz do Markowa i Hlibowyckiego nie przystał. Wystąpienie Markowa w Radzie Państwa oraz zjazd moskwofilów we Lwowie w lipcu 1907 r. zdradzały cel i taktkę walki tego obozu. Rząd wiedeński potrafił jednak umiejętnie zrzuć sprawę na barki sejmu galicyjskiego, uważając, że jest to sprawa krajowa, a nie ogólnopatriotowa. W r. 1908 miały miejsce kolejne wydarzenia polityczne wzmacniające obóz prorosyjski. Na początku tego roku w wyborach do sejmu krajowego moskwofile zdobyli 10 mandatów, na czele z Dudykewyczem, podczas gdy --- 41 I. Winiarski, op. cit., s. 10. 42 Ks. W. Dawydak (Stryj), M. Hlibowycki (Złoczów), M. Korol (Rawa Ruska), W. Kuryłowycz (Sanok), D. Markow (Brdy). zob. K. Lewycki, op. cit., t. II, Lwiw 1927, s. 444. 43 Interpelacje w tej sprawie wniesione przez Markowa i Hlibowyckiego, również w języku rosyjskim, pozostały bez odpowiedzi. Zob. K. Lewycki, op. cit., t. II, s. 452; W. Kolpaczkiewicz, op. cit., nr 6, s. 60; Cz. Partacz, op. cit., s. 207–208. 44 K. Lewycki, op. cit., t. II, s. 453. 45 W. Kolpaczkiewicz, op. cit., s. 60. 46 Według Kedryna, w kancelarii adwokackiej Dudykewycz pracował pułkownik rosyjskiego sztabu generalnego. Zob. I Kedrny, Moskofilstwo, s. 144. silniejsi narodowcy i radykałowie — zaledwie 11. Był to widoczny skutek wpływu prawicy polskiej na wewnętrzukraińskie stosunki polityczne, co otworzyło drogę do zamachu na życie namiestnika kraju. W lipcu, podczas zjazdu słowiańskiego w Pradze doszło do zbliżenia polsko-rosyjskiego w postaci porozumienia Dmowski—Bobrinskij, przypieczętowanego bankietem wydanym we Lwowie na cześć gości rosyjskich. Determinacja, z jaką koła rosyjskie i krajowi moskwofile przystąpili do akcji, wywołała zaniepokojenie w samym obozie moskwofilsko-staroruskim, który — jak wspomniano — nie był jednolity i łączył w sobie postawy tzw. twardych Rusinów, nastawionych wprawdzie antyukraińsko, lecz nie prorosyjsko. Niebawem doszło do rozłamu w partii. W 1909 r. starorusini pozostali ze starym organem prasowym pt. „Halyczany”, głoszącym jedynie „kulturalną jedność” Rusinów galicyjskich z Rosjanami. Natomiast grupa radykalnych moskwofilów, utrzymująca ścisłe kontakty z politykami rosyjskimi, zgrupowała się wokół nowego pisma, wydanego w literackim języku rosyjskim, pt. „Prikarpatska Ruś”. Na oznaczenie pierwszych literatury historyczna przyjęła nazwę starokursynkiw, a drugich — nowokursynkiw. Podział ten odzwierciedlał nastroje w społeczeństwie. Większość stanowili tzw. starzy, z Dawydakiem na czele, lecz młodzi byli bardziej przeźwi, toteż odegrali większą rolę w życiu politycznym Galicji w latach poprzedzających wybuch wojny światowej. Pomimo poparcia zewnętrznego (rosyjskiego i endecko-podolackiego) moskwofile nie odważyli się pójść w lud z językiem rosyjskim. Specjalnie dla ludu uruchomili pismo pt. „Hołos Naroda” wydawane w języku zbliżonym do ukraińskiego. Jeden z głównych rzeczników nowego kursu Marian Gluszkewycz, Łemko z pochodzenia, ujął ten kierunek postępowania następująco: „Jeżeli zalamiemy się, a wojny nie będzie (...), nie pozostanie nic innego jak tylko przejść do Ukrainiców”. Perspektywa wojny, a zwłaszcza wkroczenia wojsk rosyjskich do Galicji wyznaczała szlak polityczny nowokursynkiw, którzy umiejętnie znajdowali grunt dla akcji prorosyjskiej w kraju, bacznie obserwując nastroje społeczne i religijne ludności. --- 47 J. Buszko, op. cit., s. 64; K. Lewycki, op. cit., t. II, s. 469; L. Wasilewski, Ukraina i sprawa ukraińska, s. 180; M. Demkowycz-Dobrianskyj, op. cit., s. 34. 48 J. Buszko, op. cit., s. 64; tegoż, Kryzys polityczny 1908 r. w: Księga pamiątkowa ku czci K. Grzybowskiego, Kraków 1971, s. 84–86; M. Demkowycz-Dobrianskyj, op. cit., s. 36. 49 M. Demkowycz-Dobrianskyj, op. cit., s. 33; W. A. Bobrinskij, Prażiskij Sjezd, Petersburg 1909, s. 59. 50 W. Kolpaczkiewicz, Na granicy wieków. Staroruski Guliwer na falach polityki wszystchwi- towej, BP-U, R. 1938, nr 9, s. 93–95; T. Merunowicz, Sprawa ruska i kongres pokojowy. Referat, opracowany dla Polskiego Biura Prac Kongresowych, Lwów 1919, s. 38. 51 W. Kolpaczkiewicz, Na granicy wieków. Staroruski Guliwer, s. 95. 52 S. Szach, op. cit., s. 81. 53 Cyt. za ibidem, s. 96. B.1 PRAWOSŁAWIE ROSYJSKIE Rozwój prawosławia w Galicji Wschodniej i na Łemkowszczyźnie w początkach XX w. był częścią szeroko zakrojonej akcji politycznej prowadzonej przez carat i Święty Synod Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Oddziaływanie przebiegało dwoma torami. Pierwszy — to agitacja z Ameryki Północnej, drugi — z Rosji. Centrum oddziaływania był Żytomierz, stolica prowincji wołyńskiej. W latach 1902–1914 diecezją tą zarządzał arcybiskup Antonij Chrapowyczyk, a po jego przeniesieniu do Charkowa — arcybiskup Jewlogij Gieorgijewski. Szczególną rolę odgrywała Ławra Poczajowska kierowana przez archimandrytę Witalija Maksymenkę. Stanąd wyruszał do Galicji emisariusze rosyjscy, tam rozwinięto na szeroką skalę działalność wydawniczą. Na adresy chłopów ruskich, także Łemków, nadchodziły pocztą przesyłki „Poczajewskiego Łyśka”, nadawane w miastach galicyjskich przez działaczy moskwofilskich. Szczególną siłę oddziaływania posiadała oficjalna rosyjska propaganda rządowa głosząca hasło wyzwolenia „Rusi podjąremnej”. Gorliwym orędownikiem tego programu był Władimir Bobrinskij. Pod jego egidą zakładano w Rosji oddziały Towarzystwa Galicyjsko-Rosyjskiego, wysyłano do Galicji środki finansowe, prasę i książki w celu umocnienia przekonań antykatolickich i antyukraińskich. Na zjeździe słowiańskim w Pradze w 1908 r., w którym udział wzięli delegaci z Rosji i moskwofile galicyjscy, Rusinów oficjalnie uznano za Rosjan. Uchwała ta uaktywniła koła prorosyjskie w Galicji, które przystąpiły do rozbudowy swych instytucji: Towarzystwa im. Kaczkowskiego, Instytutu Stauropigijskiego i Instytutu „Narodny Dom”. W rejonach odpowiadających powiatom działali tzw. „mężowie zaufania”. Pienili oni funkcję łączników pomiędzy centralą a ośrodkami propagandy lokowanymi w parafiach greckokatolickich, przekazywali korespondencję i instrukcje, a także pieniądze pochodzące z Rosji i od rosyjskich ośrodków w Ameryce. Obok inteligencji świeckiej znaczny procent wśród nich stanowili duchowni greckokatolicy. W przypadku Łemkowszczyzny akcje rozwinięto na styku powiatów gorlickiego i jasielskiego. „Mężowie zaufania” byli tam: Jarosław Kaczmarczyk, adwokat i dyrektor Kaszy Łemkowskiej w Gorlicach (Łemkowska Kassa) oraz księża greckokatolicy: Teodor Durkot ze Zdyni, Marian Myszkowski z Rostajnego i Mychajło Jurczakewycz z Czarnego. W powiecie krośnieńskim i sanockim agitatorzy skupi- 54 Szczególnie kręta droga propagandy wiodła przez Stany Zjednoczone, kraj stałej emigracji chłopów galicyjskich. Tantęsze duchowieństwo prawosławne znajdowało się w bezpośredniej zależności od Synodu petersburskiego. Prawosławni księży anerykańscy na równi z rosyjskimi otrzymywali wynagrodzenie za prace i wskaźówki działania, a podczas liturgii wnoszili modły za Synod i dom panujący Oldenburgów-Romanowów. Założeniem programowym cerkwi rosyjskiej w Ameryce była praca misjonarska, głównie wśród „sekt” religijnych, a także „wyzwalanie unitów z papieskiego jarzm”. W 1906 r. liczba konwentów szacowano już na ok. 11 tys. Zob. J. Urban, Wobec propagacji schizmy w Galicji, „Przegląd Powszechny”, t. CXIV, Kraków 1912, s. 299; J. Moklak, Aspekty polityczne, s. 203, tegoż Prawosławia w Halcyzyni, s. 149–151. 55 AP P, ABGK, sygn. 9445, Istoria prawosławia w seli Hrabi pered świtowoju wjinoju, s. 16, 43; tamże, sygn. 437, Schizma—mieje 1911–1914, k. 81, 206, 207. Według źródeł greckokatolickich Koldra niejednokrotnie posuwał się do grzbę wobec księży przeciwnych agitacji proprawosławnej. Np. księdzu M. Zukowi ze Świętowej zagroził podpaleniem budynków plebańskich w razie nie ogłoszenia w cerkwi terminu wiecu agitacyjnego. Dochodziło także do zajść z użyciem broni palnej. Z Koldrą współpracowali inni studenci, np. I. Wisłoćkyj i I. Kuszvara. Wśród paroków wyróżnił się 19-letni K. Fedorko z Gladyszowa. 56 J. Urban, op. cit., s. 303. 57 Ibidem. Najbardziej sprzyjające okoliczności rozwoju wyznania prawosławnego istniały w tych parafiach grekokatolickich, gdzie trwał silny spór między wiernymi a proboszczem. Tak było w powiatach Galicji Wschodniej (Sokal, Złoczów) i tak było na zachodzie kraju. W parafii Grab w powiecie jasielskim, pierwszym ośrodku prawosławia rosyjskiego na Łemkowszczyźnie, od kilku lat trwał podsycany przez moskwofilów konflikt między wiernymi a proboszczem, ks. F. Kysilowskim, wynikły na tle kosztów budowy budynków plebańskich, remontu cerkwi i innych prac budowlanych na terenie parafii. Moskwofile, Wasyl Koldra i Iwan Kuszwara, a także zwerbowani parafianie: Mychajło Hoszko, Sylwester Pawełczak i in., nastawieni antagonistycznie wobec swego proboszcza, rozbudzali w ludności zainteresowanie zmianą wyznania, obiecując budowę nowej cerkwi i zwolnienie wszystkich parafian z kosztów utrzymania księży prawosławnego. Kwestia materialna była jednym z najważniejszych czynników wyzwalających sympatie do prawosławia rosyjskiego. Większość podań o zmianę wyznania, które wpłynęły do urzędów powiatowych Galicji w latach 1911–1914, pochodziło od ludności biednej. Ważną rolę odegrały także nie uwzględniane przez proboszczów żądania ludności, aby w księgach parafialnych na oznaczenie narodowości używać podwójnego „s” (ss), a w liturgii słowa „prawosławny”, zaniechanego przez wielu księży grekokatolickich. Jesienią 1911 r. grunt pod rozwój prawosławia rosyjskiego w Galicji był już przygotowany. Z Rosji przybyli pierwsi księża prawosławni, pochodzący z Galicji synowie grekokatolików, sami do niedawna grekokatolicy, jako młodzi chłopcy wciągani w rosyjski neoslawizm. Byli wśród nich: ks. Julian Ileczko skierowany do powiatu sokalskiego, ks. Cymbala do złoczowskiego, ks. Ihnatij Hudyma, który otoczył opieką duszpasterską prawosławnych w Zaluczu nad Czeremoszem, i ks. Maksym Sandowycz, powracający na rodzinną Łemkowszczyznę. Przejazd Sandowycza do Grabu (2 XII 1911) umocnił tam pozycję moskwofilów. Swym pobożnym stylem życia (długimi modlitwami) zjednał sobie wielu parafian, którzy Ignęli raczej do człowieka niż do nowej instytucji cerkiewnej. Według relacji współczesnych, Sandowycz był człowiekiem głęboko wierzącym i pokornym. Swój autorytet budował poprzez darmowe rozdawanie wiernym książek, broszur i obrazków o tematyce religijnej, przedstawiających cerkwie i klasztor rosyjskie. Składki z nabożeństw przekazywał biednym, jednocześnie oczekując od nich przysięgi, że nie powrócią do Kościoła grekokatolickiego. W grudniu 1911 r. do starostwa jasielskiego wpłynęło ponad 200 podań o zmianę wyznania, podpisanych przez mieszkańców Grabu i Wyszowatki. Formularze podań wydrukowane zostały przez Instytut Stauropigijski i rozprowadzone przez „mężów zaufania”. Akcje zbierania podpisów na podaniach zostały starannie przygotowane. Zdarzało się, że niektórzy chłopi odmawiali podpisów i byli zachęcani do konwersji pieniędzmi lub zastraszani groźbą użycia przemocy. Niektórzy publicznie szykanowano, prowokując wobec nich wybryki chuligańskie. Szybko odczuwalne przez konwertytów korzyści materialne powodowały rozprzestrzenianie się prawosławia wśród Łemków. Przykład Grabu i Wyszowatki, gdzie za pieniądze rosyjskie zakupiono materiał budowlany na budowę cerkwi prawosławnej, a posługi duszpasterskie nie były obligowane opłatą, zachęcał do konwersji gminy sąsiednie. Na przełomie 1911 i 1912 r. zmiana wyznania na prawosławne zgłosiła większość mieszkańców wsi Czarne, Długie, Lipna, Nieznajowa i Radocyna w powiecie gorlickim. Także w innych miejscowościach pojawiły się grupy wyznawców prawosławia rosyjskiego. Zaniepokojone wzrostem znaczenia nowokursyńki władze krajowe przystąpiły do przeciwdziałania, co było o tyle łatwe, że prawosławie rosyjskie nie posiadało osobowości prawnej w Austro-Węgrzech. Ponadto od czasu objęcia funkcji namiestnika Galicji przez Michała Bobrzyńskiego zaszły zmiany w życiu politycznym kraju. W stosunkach ukraińskich nowy namiestnik dążył do porozumienia z narodowcami. Oznaczało to zaostrezenie kursu wobec moskwofilów, tym bardziej, że rosło napięcie w stosunkach rosyjsko-austriackich. Aresztowano kilku wyróżniających się aktywistów, między innymi W. Koldrę, działającego na zachodniej Łemkowszczyźnie. Aresztowania dotknęły także księży prawosławnych. W kwietniu 1912 r. pod zarzutem szpiegostwa na rzecz Rosji aresztowano Sandowycza, a w kilka dni później jego następcę ks. Iwana Solowija. Zareagował także grekokatolicki ordynariat przemyski, podejmując dochodzenia dyscyplinarne przeciwko podwładnym proboszczom, stronnikom orientacji prorosyjskiej. Zaistniała sytuacja groziła upadkiem prawosławia rosyjskiego w Galicji i nie wywiązywaniem się partii Dudykewycza ze zobowiązań wobec carskich protektorów. Cerkiew rosyjską ratowali wówczas niektórzy księża grekokatolicy (sic!). Szczególną aktywność wykazał ks. Mychajło Jurczakewycz z Czarnego. Przebrany w strój łemkowski wielokrotnie wędrował po okolicy, udzielając potajemnie posług duszpasterskich. Sytuacja ta tworzyła klimat Cerkwi prześladowanej i sprzyjała zacieśnianiu więzów wspólnoty wśród neofitów. Jednak sukces moskwofilów nie był trwały. Zdołali oni wprawdzie zaszczerpić prawosławie w kilku regionach Galicji, co mogło robić wrażenie rozrastania się orientacji prorosyjskiej, lecz odstępstwo od Kościoła grekokatolickiego było nie tyle wyrazem poparcia dla linii politycznej nowokursyńki, ile wyrażalo przywiązanie do tradycyj- --- 58 (X.Y.Z.), Prawosławie w Rosji i jego podłoże w Galicji. Lwów 1913, s. 7. Prasa galicyjska doniosła o aktywności polityków rosyjskich w Galicji, niejednokrotnie zapraszanych na uroczystości organizowane przez czytelnie im. Kaczkowskiego. zob. J. Borodicz, Na Rusi galicyjskiej Schylna się gotuje, Chrzanów 1911, s. 54. 59 AP P, ABGK, sygn. 9445, passim. 60 Zob. Czynności i riszenie: z prowincjalnego Sobora w Halyczyni 1891 r., Lwiw 1894, s. 170. 61 AP P, ABGK, sygn. 437, k. 49–50. 62 Ibidem. 63 Zob. J. Buszko, Polityka Michala Bobrzyńskiego, s. 63–70. 64 D. A. Markow, Russkaja i ukrainskaja ideja w Awstri, Moskwa 1915, s. 60. 65 AP P, ABGK, sygn. 437, k. 1, 90. nego trybu nabożeństwa. Konwersje na prawosławie nie zawsze wynikały z nastrojów prorosyjskich. Fała aresztowań doprowadziła do procesu politycznego, tzw. procesu Bendasiuka, który odbył się 3 marca 1914 we Lwowie. Na ławie oskarżonych zasiadli: S. Bendasiuk, W. Koldra oraz księża prawosławni, I. Hudyma i M. Sandowycz. Zostali oskarżeni o zdradę stanu, tj. działalność na rzecz odwracania Galicji od Austro-Węgier. Dwoch spośród czterech oskarżonych było Łemkami. W literaturze historycznej można spotkać porównanie tego procesu ze sprawą Olhi Hrabar z minionego stulecia. W istocie podłoże społeczne i polityczne obu procesów było podobne. Natiomast różnica polegała na tym, że proces 1914 r. uzniewętrznił uczestnictwo Łemków w politycznym ruchu moskwofilskim, czego nie było w 1882 r. Może to stanowić podstawę do twierdzenia o przesuwaniu się tendencji moskwofilskich ze wschodu na zachód oraz istnienia zależności pomiędzy rozwodem ruchów politycznych na Łemkowszczyźnie a przeobrażeniami dokonującymi się w Galicji Wschodniej. Tuż przed wybuchem wojny część działaczy moskwofilskich: Semen Łabenśkyj (redaktor pisma „Prikarpatskaja Rus”), Marian Gluszkewycz (adwokat we Lwowie), Mychajlo Sochockyj (adwokat w Sanoku) i Julian Siokało (adwokat w Bursztynie — starszy brat Jarosława, działacza politycznego na Łemkowszczyźnie zachodniej), wyjechała do Rosji i utworzyła tam Karpato-russkij Osvoboditelnyj Komitet. Na czele nowo powołanej instytucji stanął Julian Jaworski, znany pisarz galicyjski zamieszkały w Kijowie. Celem Komitetu było: „uświadomić społeczeństwu rosyjskie i rosyjską armii wyzwoleniça o przeszłości historycznej i położeniu politycznym rosyjskiego Przykarpacia”. W rzeczywistości powstał on w ścisłym porozumieniu z władzami rosyjskimi i miał ułatwić realizację planów Rosji wobec Galicji. Komitet dostarczył danych potrzebnych do opracowania broszury pt. „Sowiemiennaja Galicznia” wydanej przez Sztab Kijowskiego Okręgu Wojskowego, a przeznaczonej dla oficerów i żołnierzy skierowanych na front galicyjski. Była ona swoistym podręcznikiem-instrukcją. Żołnierze rosyjscy zostali zaopatrzeni także w odezwę Komitetu z datą 29 lipca 1914, w której była mowa o „wyzwoleniu rosyjskiej ziemi halickiej i rosyjskiego Halicz po 600-letniej niewoli”. C. Wojna światowa i republiki łemkowskie W kroczenie wojsk rosyjskich do Galicji rozpoczęło okres okupacji tego kraju. Decyzje polityczne okupantów nie pozostawiały wątpliwości co do intencji kół rosyjskich. Obszary opanowane przez armię carską włączone do Rosji jako „ziemie odwiecznie rosyjskie”. Akcję tę uprawiedniała publicystyka rosyjska i rodzima moskwofilska. Jako przykład warto przytoczyć passus z artykułu D. Werguna pt. „Czto takoe Galicjia”, gdzie autor napisał: „Czerwona Ruś to kołyska narodu rosyjskiego (...). Zwłaszcza nazwy rzek brzmiają dla ucha rosyjskiego tak swojsko — znajomo. Bo przecież Poprad stanowiący granicę pomiędzy ruskim a polskim krajem oczywicie tłumaczy się (...) zupełnie łatwo i przejrzyście Pop — rad. I w tym zaznacza się różnica między Słowiańszczyzną zachodnią, nazywającą duchownych księźmi, a wschodnią, gdzie zwą ich popami”. Dla upowszechnienia terminologii rosyjskiej w Galicji, w listopadzie 1914 r. utworzono specjalną Komisję Geograficzną, na czele której stanął Pyłp Swystun. W jej skład weszli między innymi M. Hnatyszak, J. Jaworski i O. Markow. Oficjalnie carat występował w obronie „rosyjskiej ludności Galicji”. W istocie realizował program ekspansji w kierunku zachodnim, włączając do Rosji ziemie nie tylko etnicznie ukraińskie, ale również polskie. Nowokursynki uzyskali duży wpływ na organizację nowych guberni rosyjskich. Podkreślić jednak należy, że władze rosyjskie lidera tego stronnictwa Dudykewycza odsunęły od najwyższych urzędów administracyjnych. Pozostawiono mu jedynie funkcję prezesa Narodnego Sowietu, organizacji moskwofilskiej. Spośród znanych nowokursynkiw karierę polityczną podczas okupacji zrobił jedynie M. Gluszkewycz, który został burmistrzem Przemyśla. W ten sposób skutecznie skłóciano wewnętrznie obóz moskwofilski, przygotowywując własne kadry do urzędów administracyjnych. We wrześniu 1914 r. gubernatorem Galicji został Jurij Bobrinskij (brat Władimira), który energicznie realizował cel pełnego zintegrowania Galicji z Rosją. Wprowadzenie rosyjskiego podziału administracyjnego szło w parze z przeobrażeniami w strukturze wyznaniowej. Okupacja pociągnęła za sobą napływ duchowieństwa prawosławnego z Rosji i masowe konwersje z greko- --- 66 K. Lewycki, op. cit., t. II, s. 699. 67 Ibidem, s. 704–705. Zob. przypis nr 25. 68 D. Doroszenko, Istoria Ukrainy 1917–1923 rr., t. I, Użhorod 1932, s. 5; J. Naumenko, Ukrainskie formacje wojskowe w czasie wojny światowej (1914–1918), BP-U, R. 1934, nr 2, s. 3–5; P. Fedenko, Ukrajinskyj ruch u XX stoletti, London 1959, s. 91; D. Solowé, Wyszczeniennia ukrainistwa — ośwonna meta Rosji u wijnii 1914 roku. Materiály do istoriji Ukrainy za czaszi perszji switowoj wiyny, Winnipeg 1963, s. 55. 69 Cyt. za D. Doroszenko, op. cit., s. 5; Zob. D. Solowé, op. cit., s. 55–56. 70 Zob. Soviemienniannia Galicznia. Etnograficzeskije i kulturno-politiczeskie sostojanie jeja k swiazi s nacionalno-obsczestwieniymi nastrojeniami, 1914. O broszurze, zob. S. Jefremow, Do istoriji „Halycyki Rujny 1914–1915 rr.”, „Ukrajina”, R. 1924, t. IV, s. 127–144; P. Fedenko, op. cit., s. 91. 71 K. Lewycki, Istoria wyzwolnych zmahau halyczskych Ukrajinciw z czasu switowoj wiyny 1914–1918, Lwiw 1929, s. 42. 72 Cyt. za F. Przysiecki, Rządy rosyjskie w Galicji Wschodniej, Piotrków 1915, s. 53. 73 Ibidem, s. 54. 74 M. Mychajlenko [M. Łozynskiij], Rosija i Ukraina, Jersey City 1915, s. 52–59. Z obszarów okupowanych utworzono cztery gubernie: czermiowiecka, lwowska, przemyńska i tarnopolska. W skład guberni przemyńskiej weszły etnicznie polskie powiaty: halicki, niski, przeworski, rzeszowski i tarnobrzeski. Zob. F. Przysiecki, op. cit., s. 26–27. 75 K. Lewycki, Istoria wyzwolnych zmahau, s. 44. Dudykewycz przeżył wówczas duże rozczarowanie, które zapewne pogłębiło się po wyjeździe w głęb Rosji. W 1922 r. został zamordowany w Taszkencie przez bolszewików. Zob. W. Kolpaczkiewicz, Starorusini wobec rzeczywistości rosyjskiej w okresie wojny światowej, BP-U, R. 1938, nr 14, s. 146. 76 W. Kolpaczkiewicz, Starorusini, s. 141. 77 F. Przysiecki, op. cit., s. 21. katolicyzmu na prawosławie, co w wielu przypadkach było wymuszone przez zamianę dotychczasowego proboszcza na rosyjskiego. Należy jednak podkreślić, że częste były także dobrowolne konwersje. Już od sierpnia 1914 r. odbywały się w Poczajowie uroczystości „nawracania” na prawosławie przybywającym tam włościan — grekokatolików; uroczystości te często celebrował biskup krzemieniecki Dionisij (Dionizy), późniejszy metropolita Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Polsce. W lutym 1915 r. władze rosyjskie podjęły decyzję o przeniesieniu z Żytomierza do Lwowa arcybiskupa wołyńskiego Jewliowia, ustanawiając de facto prowincję rosyjskiego Kościoła prawosławnego w Galicji. Liczba parafii prawosławnych zbliżała się wówczas do 200 i stale rosła. W grudniu 1915 r. prasa rosyjska pisała już o 500 parafiach prawosławnych na terenie okupowanej Galicji. Ukrainiński ruch narodowy znalazł się w defensywie. Na początku sierpnia Ukraińcy utworzyli we Lwowie dwie organizacje polityczne o nazwach: Zahalna Ukrainińska Rada, na czele z K. Lewyckim, i Sojusz Wyzwolenia Ukrainy, na czele z Wołodymyrem Doroszenką. Jednak pod presją zbliżających się wojsk rosyjskich organizacje te ewakuowano do Wiednia. Pozostali w swych miejscach zamieszkania działacze narodowi zostali poddani represjom ze strony rosyjskich władz okupacyjnych. Aresztowano i wywieziono w głąb Rosji także metropolitę Kościoła greckokatolickiego Andreja Szeptyckiego. Sytuacja uległa odwróceniu po przełamaniu frontu pod Gorlicami. Wypchnięcie Rosjan z Galicji pociągnęło za sobą z kolei fałs repressji austro-węgierskich wobec moskwofilów i starorusinów. Aresztowanych osadzano w obozach koncentracyjnych, z których najbardziej znanym był obóz w Thalerhofie (Styria). Władze austro-węgierskie przeprowadzały planowe aresztowania osób podejrzanych o współpracę z kotami rosyjskimi. Aresztowań dokonywano najczęściej na podstawie list członków organizacji oraz list prenumeratorów czasopism moskwofilijskich sporządzonych przez c.k. starostwa przed 1914 r. Wojskowe władze austro-węgierskie dysponowały możliwie pełnymi listami nawet w odniesieniu do najmniejszych miejscowości. Ofiary represji doszukiwały się jednak winowajców wśród działaczy ruchu ukraińskiego — w kregach swych przeciwników politycznych. Przesładowania kształtowały legende martyrologii „Rusinów”, budowaną na wrogości wobec „Ukraińców” oskarżanych o denuncjacje przed władzami austro-węgierskimi. Pogląd ten upowszechniała publicystyka prorosyjska i staroruska, lecz jako uproszczony nie wyjaśnia on istoty zagadnienia. Przypadki denuncjacji dokonywane przez narodowców i przypadki odwrotne z pierwszej fazy 78 J. Petrowycz, Halycyna pidczas rosijs'koj okupaciji 1914–1915, Wiedeń 1915, s. 15; E. Pelczyński, Prawosławie w Galicji w świetle prasy rosyjskiej we Lwowie podczas inwazji 1914–1915 roku, Lwów 1918, s. 20–21; J. Moklak, Aspekty polityczne, s. 205–206. 79 Z. Lasocki, Polacy w austriackich obozach barakowych dla uchodźców i internowanych, Kraków 1929, s. 76; M. Yaremko, Galicia — Halycyna (A part of Ukraine). From Separation to Unity, Toronto—New York—Paris, 1967, s. 202. 80 Zob. „Thalerhofsij Almanach“, R. 1924; P. J. Best, Moscophilism Amongst the Lemko Population, s. 80–81, tegoż, Moskalofilstwo wśród ludności lemkowskij, s. 145. wojny miały wymiar lokalny i wypada sądzić, że wynikały z konfliktów sąsiedzkich o charakterze społecznym, a nie politycznym. Nieuzasadnione jest twierdzenie spotykane także w literaturze polskiej, że denuncjacje narodowców stanowiły podstawę represji austro-węgierskich w czasie pierwszej wojny światowej. Podobna ocena wystąpiła w publicystyce ukraińskiej, gdy pisano o narodowcach uwiezionech w Thalerhofie w wyniku doniesień Polaków i Żydów. Niemniej mit martyrologii, z którego wyrosła legenda Thalerhofu, miał doniosłe konsekwencje w kształtowaniu postaw politycznych tych Rusinów, którzy nie przyjęli wcześniej ukraińskiej świadomości narodowej. W ogromnej części dotyczyło to ludności Łemkowszczyzny, chociaż wystąpiło także na Podkarpaciu bojkowskim, a nawet we Lwowie. Na Łemkowszczyźnie zjawisko to miało szczególne znaczenie, gdyż dotyczyło zwartego obszaru dziewięciu politycznie, podczas gdy w Galicji Wschodniej skupiska moskwofilów i starorusinów znajdowały się w otoczeniu żywiołu ukraińskiego. Specyfikę Łemkowszczyzny pogłębiał fakt, że jej chłopskiej ludności — z natury konserwatywnej — trudno było oceniać wydarzenia polityczne, co należy wiązać z lokalnymi i prywatnymi interesami małych społeczności. Narastająca od schyłku XIX w. aktywność polityczna obozu prorosyjskiego i narodowo-ukraińskiego przyspieszała proces wyznaczania tożsamości politycznej wśród Łemków. Opcje tożsamości określała rywalizacja przeszczepona na Łemkowszczyznę z Galicji Wschodniej. Do czasu wybuchu wojny światowej obie orientacje przeplatały się wzajemnie, rozwijając swe agendy na terenie całego regionu. Ośrodki ruchu ukraińskiego oraz moskwofilskiego sąsiedzały z sobą zarówno w Sanockiem, jak i Nowosądeckiem, opierając się na szerokiej grupie starorusinów. Dopiero wydarzenia wojenne przyspieszyły polaryzację stanowisk, prowadząc do przewagi nurtu ukraińskiego we wschodniej części kraju, a moskwofilstwa w zachodniej jego części. Rozbieżność myśli politycznej wśród działaczy łemkowskich na wschodzie i na zachodzie wynikała z odmiennych uwarunkowań politycznych. Region sanocki ciążył do Lwowa gospodarczo, kulturalnie i politycznie, stąd łatwe przenikanie idei ukraińskiej na ten teren i udział Sanoczyznicy w wojnie polsko-ukraińskiej 1918–1919 r. Wydaje się, że właśnie ta wojna zdecydowała o ostatecznej przewadze ruchu ukraińskiego nad moskwofilstwem. Świadczy o tym powstanie tzw. Republiki Wisłockiej, zwanej także Komańczańską. Inaczej potoczyły się losy polityczne łemkowszczyzny zachodniej. Na aktywność polityczną Łemków gorlickich, grybowskich, jasielskich i nowosądeckich 81 Zob. A. Kwilecki, Łemkowie. Zagadnienie migracji i asymilacji, Warszawa 1974, s. 72. 82 Zob., „Swoboda“, R. 1930, nr 22, s. 4. 83 Występująca w literaturze nazwa „Republika Komańczańska” powstała najprawdopodobniej w wyniku upowszechnienia informacji o głosnym, ostatnim boju milicji ukraińskiej z wojskiem polskim, który odbył się 24 stycznia 1919 w Komańczy. W rzeczywistości politycznym ośrodkiem Łemkowszczyzny wschodniej był wówczas Wisłok Wielki, a nie Komańcza, zob. P. Szpyłka, op. cit., s. 39. Por. T. A. Olszański, Bieszczady.1918–1919, Warszawa 1984, s. 41–52. w znacznie większym stopniu niż na wschodzie regionu wpłynęły represje austro-węgierskie i wyrastająca z nich legenda Thalerhofu, upowszechniająca postawy antyukraińskie. Nastroje te przyczyniły się do powstania tzw. Republiki Floryńskiej. Bezpośredni wpływ na powstanie wymienionych republik miały wydarzenia wojenne lat 1917–1918. W wyniku walk narodowowyzwoleńczych upadła monarchia Habsburgów, przekształcając się w państwa narodowe. Łemkowie walczyli na różnych frontach wojny; z różnych powodów losy rozrzucały ich po Europie. W 1917 r. wracali do swych domów żołnierze, więźniowie i przesiedleńcy, przywożąc doświadczenia nabyte poza ojczyzną. Niekiedy umacniały one poglądy sprzed wojny, w innych przypadkach weryfikowały je, powodując przechodzenie na przeciwstawne pozycje. Powracający z Rosji, którzy zetknęli się z „prawdziwymi Moskalami”, często odrzucaли poglądy o rosyjskim pochodzeniu Łemków. Natomiast powracający z austriackich obozów koncentracyjnych jeszcze mocniej utwierdzali się w przekonaniu o słuszności kontynuowania koncepcji prorosyjskiej. Ożywienie nastrojów politycznych sięgnęło szczytu, gdy rozeszła się wieść o wybuchu wojny polsko-ukraińskiej. Ówczesna polska myśl polityczna wyrastała z tradycji I RP i walk powstańczych w okresie zaborów. Prawo Polaków do Galicji Wschodniej uważano za naturalne i historycznie uzasadnione. Odradzające się państwo polskie spotkało się jednak z silnym przeciwdziałaniem ze strony Ukraińców roszczących pretensje do tego samego terytorium. Jeszcze przed upadkiem Monarchii przebywający w Wiedniu politycy ukraińscy występowali z projektami podziału Galicji, kreśląc granice przyszłego ukraińskiego kraju koronnego z Łemkowszczyzną włącznie. Przystąpienie Ukraińców do walki o własne państwo w listopadzie 1918 r. oznaczało starcie dwóch w pełni uformowanych narodów. Jednak, w przeciwieństwie do strony polskiej, ruch ukraiński nie objął wszystkich Rusinów. Ukraińcy byli słabi na periferiach swego obszaru etnicznego, co wyrażało się w pielegnowanych gdzieniegdzie postawach moskwiofilskich i starorususkich. Najsilniej zjawisko to wystąpiło na Łemkowszczyźnie zachodniej. Ogłoszenie we Lwowie powstania Zachodnio-Ukraińskiej Republiki Ludowej (Zachidno-Ukrayinska Narodna Respublyka — ZUNR) odbiło się echem na prowincji. Już w pierwszych dniach listopada utworzono Ukraińską Radę Narodową dla powiatu sanockiego. Ze względu na stacjonowanie w Sanoku wojskopolskiego na siedzibę Rady wybrano Wisłok Wielki. Akcję zapoczątkował grekokatolicki proboszcz Wisłoka, ks. Pantelejmon Szpyłka wraz z proboszczem Wisłoka Niżnego, ks. Mychajło Tesla. 4 listopada zwołali oni wiec, na którym publicznie odczytano wydrukowaną w „Dile” odezwę Ukraińskiej Rady Narodowej we Lwowie, proklamującą powstanie ZUNR. Następnego dnia w zebraniu w Wisłoku Niżnym uczestniczyło 70 przedstawicieli z okolicznych miejscowości (po dwóch z każdej). Wybrano wówczas skład Rady wisłockiej (wszyscy uczestnicy zebrania), która do końca 1918 r. objęła ponad 35 wsi. W skład zarządu Rady, obok przewodniczącego ks. Szpyłki wchodzili: Teodor Szpyłka (brat Pantelejmona) — stanął na czele organu wykonawczego; Hryhorij Sudomyr z Wisłoka Niżnego — nauczyciel, aktywny w administracji i rozbudowie szkolnictwa ukraińskiego; Andrij Kyr z Komańczy — kupiec, były oficer austriacki, odpowiedzialny za organizację milicji; Iwan Kuciła (rodem z Kolomyi) — sędzia, zajmował się sprawami sądownictwa „w imieniu Republiki Ukraińskiej”; ks. Mychajlo Kril z Pretuk i ks. Iwan Kowalczyn z Puław. Rada powstała jako forma samorządu i samoobrony miejscowych Ukraińców. W celu utrzymania bezpieczeństwa publicznego utworzyła milicję, która składała się z jednego mężczyzny z każdego gospodarstwa. Dużą wagę przywiązywano do kadry dowódczej i uzbrojenia. Celem militarnym i politycznym było zdobycie i utrzymanie Sanoka. Rada zabiegała u władz lokalnych ZUNR w Stryju i Baligrodzie o pomoc, która jednak nie była wystarczająca. Na początku grudnia, na ostatniej naradzie Rady w Komańczy zdecydowano wysłać posłów (ks. Szpyłkę i studenta Nazarewycza) do Węgier w celu odnalezienia obozu zdemobilizowanych z armii austriackiej oficerów ukraińskich. Przy pomocy Jarosława Biberowycza, przedstawiciela ZUNR w Budapeszcie, pozyskano wówczas 12 podoficerów i pomoc finansową w wysokości 10 tys. koron austriackich. Jednak plan szturmu na Sanok został --- 84 J. Moklak, Republika łemkowska, 1918–1919, LIX, Kraków 1994, s. 63–76. 85 F. Kokowyszky, Łemkowski republiki w 1918–1919 rokach, „Istoryczny Kalendar. Almanach Czerwonej Kaliny na 1935 rok”, Lwów 1934, s. 115. 86 AP P, ABGK, sygn. 55, k. 298, 299. Zob. M. Kozłowski, Między Sanem a Zbruczem. Walki o Lwów i Galicję Wschodnią 1918–1919, Kraków 1990; E. Koko, Wolni z wolnymi. PPS wobec kwestii ukraińskiej w latach 1918–1925, Gdańsk 1991; Z. Korczynny, Walki polsko-ukraińskie w Przemyślu i okolicy, listopad — grudzień 1918, Przemyśl 1993; G. Łukomski, Cz. Partacz, B. Polak, Wojna polsko-ukraińska, 1918–1919, Koszalin—Warszawa 1994. 87 H. Batowski, Pojęcie polityczne Galicji Wschodniej, w: Ukraińska myśl polityczna, s. 35. 88 P. Szpyłka, op. cit., s. 23; I. Olenycz, op. cit., s. 8. 89 Zob. P. Szpyłka, op. cit., s. 22; I. Olenycz, op. cit., s. 7–8; Z. K. Nowakowski, op. cit., s. 317. 90 W literaturze przedmiotu spotykamy twierdzenie o publicznym odczytaniu na wiecu w Wisłoku wilsonowskich zasad stanowienia narodów. Tymczasem ks. Szpyłka w swych wspomnieniach tego nie potwierdza. Najprawdopodobniej zostało ono wprowadzone do literatury ukraińskiej w celu nadania większej rangi akcji podjętej na Łemkowszczyźnie wschodniej. 91 Bahnica, Czystohorh, Darów, Dołycka w pobliżu Komańczy, Duszały, Jasiel, Jawornik, Kalnicz, Karlików, Komańca, Łąkpow, Maniów, Mików, Mokre, Osławica, Plomna, Polany, Preluki, Przybyszów, Puławy, Radoszyce, Rzepedź, Smolnik, Solinka, Surowica, Szczawne, Szczerbaniówka, Turzański, Wisłok Niżny i Wyżny, Wola Michowa, Wola Niżna i Wyżna, Wysoczany, Zubersko, Żubracze, AAN, MWRIoP, sygn. 474, k.b.n.; T. A. Olszański, Bieszczady 1918–1919, s. 41; F. Kokowyszky, Łemkowski republiki, s. 116–117; P. Szpyłka, op. cit., s. 23; I. Hwat, op. cit., s. 179–186. 92 P. Szpyłka, op. cit., s. 23–25; I. Olenycz, op. cit., s. 7–8. 93 P. Szpyłka, op. cit., s. 24. 94 Zob. W. Wynohradskyj, Z dniu borot by. Spomyny tygodniowego pererwotu w Batylhorodi i Lisku, „Ukrainijskyj Skytalec”, R. 1920, nr 4. 95 Misja Szpyłki i Nazarewycza napotkała na poważne trudności. W pierwszej fazie poszukiwań nie udało się pozyskać ani jednego oficera, dopiero w drugiej kolejności zgłosił się ochotnicy z obozu dla podoficerów. Zob. P. Szpyłka, op. cit., s. 28 i I. Olenycz, op. cit., s. 9. odrzucony przez ks. Szpylkę, który uważał, że siły Rady wiślickiej są zbyt szczuple do utrzymania tego miasta. Działania wojenne prowadzono głównie na odcinku linii kolejowej Komańcza — Zagórz. W styczniu 1919 r. oddziały polskie utworzone na bazie zmiłitaryzowanych kolejarzy zagórzańskich przeprowadziły ofensywę w kierunku Komańczy, likwidując Ukraińską Radę Narodową dla powiatu sanockiego. Pomimo krótkotrwałego istnienia pozostawiła ona trwały ślad w świadomości Łemków tego regionu, przyczyniając się do dalszego wzrostu idei ukraińskiej, budowanej wówczas na wrogości wobec strony zwycięskiej, tj. Polski. Nastroje proukraińskie uzewnątrzniły się także w zachodnich regionach Łemkowszczyzny, lecz nie doprowadziły do uzyskania tam przewagi przez narodowców. W miejscowościach powiatów: gorlickiego, jasielskiego i nowosądeckiego organizowano wiece, na których dochodziło do wymiany opinii pomiędzy zwolennikami połączenia Łemkowszczyzny z ZUNR i przeciwnikami tej koncepcji. 17 listopada 1918 odbył się wiec w Świątkowej Wielkiej, na którym aktywista moskwofiliński Dmytro Sobin ostro wystąpił przeciwko włączeniu Łemkowszczyzny do państwa zachodnioukraińskiego. Strategię działania moskwofile omówili na naradzie politycznej w Świątkowej 21 listopada. Kilka dni później (27 XI) wiec w Gladyszowie przetorfowali uchwałą, że Łemkowszczyzna może należeć tylko do Rosji. Wiec powołał do życia Radę (Russka Rada) z siedzibą w Gladyszowie, która jako pierwszoplanowy cel postawiła przeprowadzenie zbiórki pieniężnej na pokrycie kosztów podróży swego delegata na konferencję pokojową w Paryżu. W skład Rady miało wchodzić po pięciu członków z każdej wsi. Niektóre źródła nazywają powołaną w Gladyszowie Radę „Republiką Gladyszowską”. Przewodniczącym wybrano księdza greckokatolickiego z Czarnego — M. Jurczakewycza, znane go z agitacji proprawosławnej wśród Łemków przed wojną i podczas okupacji rosyjskiej. Z wystąpień moskwofilów łemkowskich na wiecach lokalnych (np. w Gladyszowie) wynikało, że ich program polityczny nie został jasno określony. Jeden z mówców wyraził pogląd, że jeżeli przyłączenie Łemkowszczyzny do Rosji nie będzie możliwe, należy przyłączyć ją do Bukowiny lub Serbii (sic!). Rada gladyszowska podjęła szereg uchwał dotyczących organizacji życia społecznego, np. usunięcia ukraińskich księży z Łemkowszczyzny, wprowadzenia do liturgii greckokatolickiej słowa „prawosławny”, wprowadzenia języka rosyjskiego w szkołach. Obrady zjazdu w Gladyszowie przebiegały w atmosferze głębokiej pamięci tragedii Thalerhofu — peanów wygłaszanych na cześć ofiar obozu. Decyzje podjęte w Gladyszowie spotkały się ze znacznym poparciem w okolicznych wsiach, niemniej w niektórych zdarzały się protesty przeciwko narzucaniu ludności kierunku prorosyjskiego. Nastroje ukraińskie panowały między innymi w takich miejscowościach jak: Grab, Malastów, Muszyna, Pętna. Już podczas wiecu w Gladyszowie przedstawiciel Grabu Petro Kytczak, wystąpił przeciwko związku Łemkowszczyzny z Rosją. Kytczak odegrał ważną rolę w utrzymaniu proukraińskich nastrojów w Grabiu i Ożennej, wsiach, które odmówiły wysłania swych delegatów do Rady gladyszowskiej i zamantifestowały poparcie dla ZUNR. W miejscowościach tych utworzono milicję ukraińską. W listopadzie 1918 r. wiece organizowano również w powiatach: grybowskim i nowosądeckim. Przygotowały one grunt pod zjazd delegatów poszczególnych wsi do Florynki, który odbył się 5 grudnia tego roku i wyłonił Radę (Russka Rada), na czele z Jarosławem Kaczmarczykiem. Na kolejnym zgromadzeniu we Florynce 12 marca 1919 uchwalono przyłączenie Łemkowszczyzny do Rosji, nie precyzując, czy chodzi o Rosję białą, czy bolszewicką. Utworzono wówczas Russkij Uriad (rząd), w skład którego weszli: ks. Dmytro Chylak z Izb, Mykoła Gromosiak z Krynicy, J. Kaczmarczyk z Muszyny i ks. Wasyl Kuryłło z Florynki. Organ ten zamierzał przejąć kontrolę nad życiem społecznym i politycznym regionu, np. zakazało nauczycielom składania „sluzbowych przyrzeczeń” wobec władz polskich, w metrykach i urzędowych dokumentach ks. Chylak zamieszcał napis „Russko-Narodnaja Republyka”. Podejmując próbę zarysowania schematu organizacyjnego Rad należy wyszczególnić cztery ośrodki polityczne na Łemkowszczyźnie zachodniej: Krynica — dla powiatu nowosądeckiego, Florynka — dla grybowskiego, Gladyszów i Czarne — dla gorlickiego, Świątkowa Wielka — dla jasielskiego. Rychło jednak doszło do dekompozycji tego układu. 28 stycznia 1919 rozwiązała się Rada w Krynicy, której przewodniczącym był lekarz medycyny Oleksandr Tychański, i prawdopodobnie przekazała swe agendy pod zarząd Flo- --- 96 P. Szpyłka, op. cit., s. 26–27. 97 T. A. Olszański, Bieszczady, s. 43–44. 98 Ibidem, s. 47–48; P. Szpyłka, op. cit., s. 19–45; K. Z. Nowakowski, op. cit., s. 318. 99 AP P, ABGK, sygn. 55, k. 279. 100 J. Tarnowycz, Ilustrowana istorija Lemkiwszczyzny, Lwiw 1936, s. 251; tegoż, 20 rokiv newoli, Kraków 1940, s. 52. 101 AP P, ABGK, sygn. 55, k. 299. 102 O. Tarnowycz, Lemkiwszczyzna w czasie wyzwolonych zmahari, „Swoboda”, R. 1933, nr 271, s. 2. 103 J. Tarnowycz, Ilustrowana istorija Lemkiwszczyzny, s. 252; K. Z. Nowakowski, op. cit., s. 318–319. 104 AP P, ABGK, sygn. 55, k. 299. 105 Ibidem, k. 300. 106 Ibidem, k. 301. 107 Ibidem. 108 Ibidem, k. 304, 306. W celu uzyskania zmiany kierunku politycznego mieszkańców Grabu i Ożennej, Rada w Gladyszowie wysłała do tych miejscowości swoich przedstawicieli: Jurkowskiego z Radocyny i Prytasza z Żydowskiego. Ich akcja nie doprowadziła jednak do wiecu politycznego. 109 Ł. Hankewycz, „Lemkiwska Republyka”. Odyn zabuty istoryczny proces, „Dilo”, R. 1934, nr 165, s. 6. Sekretarzem Rady został Z. Kopystianskyj, kandydat adwokacki. 110 Ibidem, s. 5. 111 Ibidem. rynki\textsuperscript{112}. O Radzie w Świątkowej brak w ogóle bliższych informacji. Można przypuszczać, że połączyła się ona z ośrodkiem w powiecie gorlickim, którym początkowo był Gładyszów, a później Czarne. Najdłużej utrzymała się Rada we Florynce, która najprawdopodobniej była centralnym ośrodkiem politycznym w tym regionie\textsuperscript{113}. Moskwofilskie ośrodki władzy powstawały na całym południowo-zachodnim obszarze peryferyjnie położonego pasa etnicznie ruskiego, tj. w odrażającej się Polsce i tworzącej się Czechosłowacji. Ukoronowaniem tych zabiegów było stricte rosyjskie w treści memorandum uchwalone na zjeździe organizacji pod nazwą \textit{Narodnyj Sowiet Russkago Prikarpattia} (NSRP) w Sanoku, 13 grudnia 1918\textsuperscript{114}. Zjazd zgromadził przedstawicieli Rad z całej Galicji i zagranicy (Slowacji i Bukowiny)\textsuperscript{115}. W zjeździe tym uczestniczyli także działacze sanoccy oraz przedstawiciele Łemkowszczyzny zachodniej\textsuperscript{116}. Na uwagę zasługuje zjawisko słabnięcia ośrodków moskwofilskich na obszarze byłej Galicji Wschodniej. Wprawdzie istniały Rady w Złoczowie, Kolomyi, Buczaczcu, Stanisławowie i Przemyślu, lecz uchwały o treści politycznej podejmowało w Sanoku lub Preszowie\textsuperscript{117}. Wobec upadku Rosji carskiej traciła na aktualności dotychczasowa koncepcja moskwofilска. Ponadto w miarę stabilizacji życia politycznego w etnicznie polskich rejonach organy administracji polskiej sukcesywnie obejmowały swym zasięgiem wsie lemkońskie. W poszukiwaniu drogi uniezależnienia się od Polski Łemkowie rozwinięli orientację prochechosłowacką, co przyszło tym łatwiej, że czechofilstwo zdążyło już wcześniej umocnić się wśród Rusinów na Słowacji i Ukrainie Zakarpackiej. W grudniu 1918 r. proukrainańska \textit{Ruska Narodna Rada} w Preszowie, pod wpływem Antona Beskyda, byłego posła do parlamentu budapesztańskiego, zmieniła orientację na prorosyjską; z kolei na kongresie w Kosyczach stanęła na gruncie czechofilskim\textsuperscript{118}. Pod wpływem Beskyda, utrzymującego bliskie stosunki z politykami czechosłowackimi, podjęto w Kosyczach uchwiałe o przyłączeniu Ukrainy Zakarpackiej do Czechosłowacji, co potwierdzono w Preszowie 7 stycznia 1919. Koncepcja ta znalazła orędowników wśród części emigracji w USA, na czele z Hryhorem Żatkowyczem. Beskyd i Żatkowycz wspierali delegację czechosłowacką na konferencji pokojowej w Paryżu w jej staraniach o Zakarpacie\textsuperscript{119}. W otoczeniu Beskyda znalazło się kilku działaczy łemkowskich, np. Dmytro Wisłoćkyj z Łabowej, publicysta, wówczas redaktor „Golosu Russkago Naroda” — organu Rady preszowskiej, oraz O. Tychański i D. Sobin\textsuperscript{120}. Rychło doszło do nawiązania współpracy pomiędzy Radami lemkońskimi a Radą w Preszowie. O wzmożonej prochechosłowackiej działalności agitacyjnej na Łemkowszczyźnie donosiły meldunki policyjne do urzędów starościńskich. Meldunki zawierały nazwiska niektórych działaczy, np. Andrejko, Russenko, Tychański, Wisłoćkyj\textsuperscript{121}. Kontakty z Beskydem utrzymywali także ks. M. Jurczakiewycz, J. Kaczmarczyk i W. Kuryłowycz\textsuperscript{122}. Projekt przyłączenia Łemkowszczyzny do Czechosłowacji propagowała publicystyka\textsuperscript{123}, a co ważniejsze, został zawarty w memorandum do rządu w Pradze i do Konferencji Pokojowej. W tej sprawie Beskyd nie uzyskał jednak poparcia ani ministra Edvarda Beneša, ani Żatkowycza, przeciwnych ekspansji Czechosłowacji za Karpaty\textsuperscript{124}. Władze polskie początkowo biernie przyglądały się aktywności politycznej Łemków, nie przywiązując większej wagi do ich planów proukrainiskich, ani tym bardziej prorosyjskich. Dopiero pojawienie się tendencji czechofilskich wywołało w kołach administracji państwowej zaniepokojenie. Łemkowszczyzna na całym swym południowym odcinku przylegała do nowo utworzonej \textsuperscript{112} AP K, SP NS, sygn. 85. Akta prezydialne Starostwa Powiatowego w Nowym Sączu 1918–1923, k.b.n. Po rozwiązaniu się Rady krynickiej O. Tychański rozwijał działalność \textit{Karpato-Russkoy Narodnoy Rady} w Preszowie, zob. Z. Peška, I. Markov, \textit{Příspěvek k ústavním dejinám Podkarpatské Rusi}, t. I, „Bratislava”, R. 1932, s. 532. \textsuperscript{113} Wellug L. Hankewycz istrial \textit{Wehrenwuy Lenkivskyi Sojuz} w Gorlicach na czele z Jurczakiewczykiem, którego sekretarzem miał być Mychajlo Sobin, kandydat adwokacki w Gorlicach, zob. L. Hankewycz, op. cit., s. 6. Informacja ta pochodzi z zeznań J. Kaczmarczyka. Jej potwierdzenie znajdujemy w materiałach dotyczących zjazdu NSRP w Sanoku z 13 grudnia 1918, w których mówi się o wyżej nazwanej organizacji z Dmytrem (nie Mychajlo) Sobinem jako sekretarzem. Zob. Z. Peška, I. Markov, op. cit., s. 528–531. \textsuperscript{114} CDIAL, f. 148, op. 2, spr. 5, \textit{Memorandum Narodnego Sowietu Russkago Prikarpattia}, 1918, s. 1–2. Zob. Z. Peška, I. Markov, op. cit., s. 528–531. \textsuperscript{115} Spoza Galicji byli: M. Mychajłycz i W. Turinkuk (Slowacja) oraz K. Bohatyrc (Bukowina). Delegaci Rad galicyjskich (bez Łemkowszczyzny): K. Czerlunczakiewycz (Przemyśl), I. Drohonieckyj (Złoczów), R. Kokotajło (Żółkiew), W. Kyselewskyj (Kolomyja), W. Mohylnećkyj (Buczacz), W. Trusz (Stanisławów). Zob. CDIAL, f. 148, op. 2, spr. 5, s. 1–2. \textsuperscript{116} Znacząca część uczestników zjazdu była powiązana z Łemkowszczyzną: W. Bubniak, M. Grosmośk, ks. M. Felenczak, J. Kaczmarczyk, ks. T. Kaczmarczyk, A. Koldra, ks. W. Kuryło, W. Kuryłowycz, ks. R. Prystyspokyj, O. Sawiuk, ks. J. Siekierzyński, J. Szatynskyj, O. Tychański, O. Walnycyj, J. Wojtyłowycz oraz ks. M. Jurczakiewycz — źródło podaje, że był przewodniczącym organizacji pod nazwą \textit{Ruska Narodna Rada Lemkowszczyzny} (RNRL) i D. Sobin — źródło podaje, że był sekretarzem RNRL. Najprawdopodobniej chodzi o Radę działającą w regionie gorlickim, z ośrodkami w Czarnem i Gładyszowie, zob. Z. Peška, I. Markov, op. cit., s. 528–531. \textsuperscript{117} Z. Peška, I. Markov, op. cit., s. 530–531. \textsuperscript{118} K. Grzymała, \textit{Ruś Podkarpacka}, BP-U. R. 1937, nr 1, s. 8; K. Lewandowski, \textit{Sprawa ukraińska w polityce zagranicznej Czechosłowacji w latach 1918–1932}, Wrocław 1974, s. 55. \textsuperscript{119} K. Lewandowski, op. cit., s. 55; I. Wanat, \textit{Narzysy istoriui Ukrayinsii Schidnii Slavuczyny (1918–38)}, t. I, Bratislava–Preszów 1979, s. 72, 78–79; M. Stachiw, \textit{Pro moskwofilstvo u Zborivszchyni i Zolozivszchyni}, w: \textit{Nasz ridnyj kraj Zborivszchyna. Nad berehymy. Seretu. Strypy i Zolotoyi Lypa}, Toronto–New York–Sydney 1985, s. 127; K. Z. Nowakowski, op. cit., s. 319–320. \textsuperscript{120} \textit{Intrygi czesko-rosyjskie na Łemkowszczyźnie}, IKC, R. 1919, nr 89, s. 2. \textsuperscript{121} AP K, SPG II, sygn. 8, Sprawy polityczne, szpiegostwo na rzecz Niemiec, Rosji i Czechosłowacji 1919–1923, k.b.n. Meldunki policyjne wymieniają Iwana Rusenkę, aktywnego politycznie w Preszowie, który w październiku 1921 r. przybył do Muszyn, gdzie został aresztowany, a następnie odstawiony do Strzyżowa. \textsuperscript{122} J. Tarnowycz, \textit{Ilustrowana Istoria Łemkowszczyzny}, s. 253–254; M. Stachiw, op. cit., s. 127. \textsuperscript{123} J. Tarnowycz, \textit{Ilustrowana Istoria Łemkowszczyzny}, s. 256. \textsuperscript{124} Zob. P. R. Magoczi, \textit{Formowanie nacionalnoji samoswidomosti: Pidkarpaďukha Ruś (1848–1948)}, Uzhhorod 1994, s. 63, (original: \textit{The Shaping of a National Identity: Subcarpathian Rus’ 1848–1948}, Cambridge, Mass., 1978); P. P. Zurawski vel Grajewski, \textit{Sprawa ukraińska na konferencji pokojowej w Paryżu w roku 1919}, Warszawa 1995, s. 49. Czechosłowacji. Ponadto południowy stok Karpat zamieszkały był również przez Rusinów. Jedni i drudzy mówili gwarami tego samego języka i poza nielicznymi wyjątkami byli wyznawcami tego samego Kościoła. Czechohofilstwo wśród Łemków, w przeciwieństwie do moskwofilstwa, uznane zostało za niebezpieczne dla państwa polskiego i wywołało reakcje policyjne$^{125}$. Protestowała także ludność polska Nowosądecki$^{126}$. Reakcja strony polskiej doprowadziła do szybkiej pacyfikacji Łemkowszczyzny. Aresztowano czołowych działaczy łemkowskich, roztoczono ścisłą inwigilację nad pozostającymi na wolności aktywistami. Ostatnim echem wydarzeń przełomu lat 1918 i 1919 była rozprawa sądowa nad członkami Rady we Florynce (Chylakiem, Gromoslakiem, Kaczmarczykiem), która odbyła się 10 czerwca 1921 przed Sądem Okręgowym w Nowym Sączu$^{127}$. Oskarżonych broniili adwokaci: Kyryło Czerlunczakiewycz i Wołodymyr Zahajkewycz z Przemyśla oraz Łew Hankewycz ze Lwowa. Obrona skutecznie operowała argumentem wziętym z dyplomacji amerykańskiej twierdząc, że oskarżeni działali opierając się na zasadach wilsonowskich. Po całodziennej rozprawie (9$^{00}$–21$^{00}$) sędziowie wydali wyrok uniewinniający dla wszystkich oskarżonych$^{128}$. Po północnym pobycie w areszcie zostali oni uwolnieni i później nocą wraz z obrońcami odjechali do Binczarowej, gdzie byli gośćmi ks. Teofila Kaczmarczyka, ojca jednego z oskarżonych, Ł. Hankewycz, Ukrainiec, wspominał że „za wspólnym stołem zasiędzili moskwofile i Ukraińcy i w największej harmonii radzili o doli Łemkowszczyzny”$^{129}$. W tamtym czasie, w atmosferze wzajemnej wrogości musiało to być wydarzenie odosobnione. Los republik, Wisłockiej i Floryneckiej, odzwierciedla szlak rozwoju politycznego Łemkowszczyzny i tradycyjną dwutorowość w kształtowaniu tożsamości narodowej Łemków. Pomijędzy działaczami ze wschodu i zachodu regionu istniały znaczne różnice. Republika Wisłocka, jako proukraińska, miała od początku jasno określony program polityczny. Natomiast w odniesieniu do nastrojów panujących na obszarze Łemkowszczyzny zachodniej historyk napotyka na trudności w ocenie przepłatających się opcji: proukraińskiej, prorosyjskiej, czechohilskiej, a także proradzieckiej$^{130}$. Ocenę utrudnia fakt, że dostępne --- 125 I. Hwat, op. cit., s. 185. 126 Na przełomie stycznia i lutego 1919 r. w sali „Sokoła” w Nowym Sączu odbył się wiec, na którym podjęto następujące rezolucje: 1 — protestowano przeciwko „zakusom Czechów i akcji czeskiej na Łemkowszczyźnie”; 2 — żądano zorganizowania siłnej armii przez zastosowanie przymusowej mobilizacji mężczyzn w wieku 18–35 lat. Zob. Czesi na granicy słowacko-galicyskiej, JCK, R. 1919, nr 33. 127 Podstawą oskarżenia była deklaracja florycka z grudnia 1918 r. Wśród oskarżonych nie było ks. W. Kurylły. Akta procesu zaginęły i obecnie trudno określić zakres działania i liczbę członków „rządu” we Florynce. W aktach Starostwa Nowosądeckiego znajduje się odpis wyroku sądowego, zob. AP K. SP NS, sygn. 85, k.b.n. Odpis wyroku został opublikowany jako ilustracja do artykułu o republikach łemkowskich, zob. J. Moklak, Republiki łemkowskie, s. 69. 128 Ibidem; A. Kwilecki, Fragmenty najnowszej historii Łemków, „Rocznik Sądecki”, t. VIII, Nowy Sącz 1967, s. 254–257. 129 Ł. Hankewycz, op. cit., s. 6. 130 Po upadku koncepcji czechohilskiej na wiecu we Florynce 2 marca 1920 głosowano za przyłączeniem Łemkowszczyzny do Rosji radzieckiej, zob. K.Z. Nowakowski, op. cit., s. 320. Rozdział II Moskwofile i starorusini A. Formowanie się partii prorosyjskiej Rozwój moskwofilistwa i ruchu staroruskiego na Łemkowszczyźnie w okresie międzywojennym przebiegał w ścisłym związku z ruchami politycznymi rozwijanymi w środowiskach Lwowa, Stanisławowa, Samborra, Złoczowa, Rawy Ruskiej i innych ośrodków rozrzuconych po byłej Galicji Wschodniej. Łemkowie nie posiadaли organizacji społecznej czy politycznej, która wyrastałaby wyłącznie z ich lokalnych tradycji. Organizacje, w których brali aktywny udział, powstawały głównie z inspiracji działaczy lwowskich. Ten stan rzeczy należy uznać za naturalny zważywszy, że we Lwowie znajdowały się centralne wszystkich ważniejszych instytucji oddziałujących na prowincję. Przedstawienie rozwoju struktur tych instytucji na Łemkowszczyźnie musi zatem zostać dokonane w kontekście działalności lwowskich ośrodków politycznych. Program polityczny moskwofilów galicyjskich przetrwał upadek Rosji carskiej i znalazł warunki do rozwoju w odrodzonym państwie polskim. W okresie kształtowania się granicy wschodniej II RP, tj. w czasie wojen polsko-bolszewickiej i polsko-ukraińskiej, pojawiły się próby odbudowy instytucji, które uległy likwidacji w latach 1914–1918. W grudniu 1918 r. grupa moskwofilów utworzyła w Stanisławowie Russkij Ispolnitelnyj Komitet¹, stawiający sobie za cel walkę o odbudowę państwa rosyjskiego w kształcie przedrewolucyjnym. Ideę tę propagował organ prasowy Komitetu pt. „Prikarpatskaja Rus”, wydawany we Lwowie w języku rosyjskim². W kwietniu 1919 r. człon- --- 1 Trzon Komitetu stanowili: K. Czerlunczakewycz, W. Kuryłowycz, D. Markow, M. Tretiak, O. Walnyckyj. Zob. I. Kedryn, W poszukiwaniu metryki... Kilka uwag i faktów z dziejów powojennego moskalfilstwa galicyjskiego, BP-U, R. 1937, nr 15, s. 163. 2 Pismo to nie uzyskało akceptacji w społeczeństwie lwowskim, co doprowadziło do podziału wewnętrznego w Komitecie. Część jego członków swoje sympatie coraz częściej orientowała w kierunku Rosji bolszewickiej przechodząc na stronę komunistyczną. We wrześniu 1920 r. K. Walnyckyj i K. Pelechatyj w miejscu „Prikartaskiej Rusi” wznowili wydawanie pisma „Wola Naroda”. Pismo to zdradzało sympatie zarówno do marksizmu, jak i ideologii escrowskiej, zob. K. Walnyckyj, Do istoriji prawa-i-lwó selrahiskych uchyliw, [Lwiv] 1928, s. 8; J. Radziejowski, Komunistyczna partia Zachodniej Ukrainy, 1919–1929. Węzłowe problemy ideologiczne, Kraków 1976, s. 108. kowie rozwiązane go 4 sierpnia 1914 Towarzystwa Russkaja Rada we Lwowie, pierwszej organizacji moskwofilskiej o charakterze politycznym, założonej w 1870 r., wystąpili oficjalnie do Namiestnictwa Lwowskiego (pismem zredagowanym w języku rosyjskim) z prośbą o jej reaktywowanie. Podobne próby uzyskania prawnej rejestracji pojawiano także w następujących latach. 29 czerwca 1922 powołano Komitet do Spraw Staroruskich Instytucji i Stowarzyszeń pod przewodnictwem ks. Iwana Kosteckiego, przy czym oficjalne pisma redagowano już w języku polskim. Pojawiające się tendencje propolskie były wynikiem ewolucji poglądowej u niektórych moskwofilów i znacznie utrudniają historykowi sprezywowanie oblicza politycznego tego ruchu w okresie do 1923 r. Lata 1918–1923 cechuje chaos organizacyjny w środowisku moskwofilsko-staroruskim. Upadek Rosji carskiej i powstanie państwa polskiego wywołały przewartościowania w świadomości politycznej wielu działaczy — stąd występujące równolegle sympatie propolskie, prorosyjskie i prokomunistyczne. Zebrane dokumenty archiwalne nie pozwalają na dokładne wyodrębnienie wymienionych wyżej kierunków politycznych w okresie bezpośrednio powojennym, niemniej znaleźć one miejsce w partii o nazwie Halcycko-Russka Narodna Organizacja (HRNO), powstałej w 1919 r., której organem wykonawczym był Ispohnitelnyj Komitet. Chaos pogłębiał fakt, że — zdaniem Iwana Kedryna — Komitet uznawał władzę ZUNR, co mogło oznaczać wejście moskwofilów na drogę identyfikacji z ruchem ukraińskim. Według Kedryna proces ten wykazywał tendencje rozwojowe, lecz został przerwany przez upadek państwa ukraińskiego. Echo tych przemian dotarło także na Lemkowszczyznę. 18 października 1922 na przedwyborczym zebraniu w Krynicy, na którym delegaci lwowscy (Gensiorškyj i Pelechatyj) przemawiali w literackim języku ukraińskim, identyfikując się z Ispohnitelnym Komitetem, wybrano Komitet Okręgowy dla powiatów gorlickiego, grybowskiego i nowosądeckiego, w skład którego weszli między innymi: Jarosław Kaczmarczyk i Mefodij (Metody) Trochanowski. Pierwszy w przyszłości zwiąże się z nurtem ukraińskim, a drugi — początkowo z ruchem moskwofilskim, a następnie staroruskim. Różnorodność nurtów politycznych występujących w HRNO czyniła organizację wewnętrznie niespójną. W 1921 r. zarysowały się dwa obozy: prawicowy (W. Trusz, M. Baczynski i in.) oraz lewicowy — grupa komuni- --- 3 DALO, f. 1, op. 55, spr. 383, Dieło o registraciji rusofilskoho obszczestwa „Russkaja Rada” wo Lwowie, k. 3. Pismo podpisał: przewodniczący — Łypecki i sekretarz — R. Szkiapan. W 1921 r. na czele Rady stał W. Trusz, a funkcję zastępcy przewodniczącego pełnił M. Baczynski. 4 Ibidem, k. 1. 5 Ibidem. 6 AAN, KGPP, sygn. 44, Mniejszości narodowe w Polsce, teksty wykładów [1935], s. 13. 7 I. Kedryn, W poszukiwaniu metryki, s. 163. 8 AP K, SP NS, sygn. 85, k.b.n. 9 W 1922 r. wystąpiły tarcia wśród poitiyków prawicowych. Część działaczy opowiedziała się za językiem rosyjskim, a część za „językiem Szaszkewycza”, negując jedność kulturową wszystkich plemion ruskich jako rosyjskich. Doszło wówczas do konfliktu pomiędzy Truszem a Baczynskim. Zob. AAN, MSW, sygn. 945, M. Baczynski, Kwestia mniejszościowa, s. 6–7. 10 AAN, MSW, MF 25607, s. 10; I. Kedryn, W poszukiwaniu metryki, s. 164; M. Andrusiak, Zarys historii moskofilstwa wśród Ukraińców halickich, BP-U, 1933, nr 34–35, s. 6. Losy tej partii w kontekście ruchu komunistycznego omówił współczesny historyk warszawski, zob. J. Radziejowski, op. cit., passim. 11 AAN, MSW, MF 25607, s. 10. 12 Russkij Narodnyj Sjezd 1 nojabria 1923 g., s. 3; I. Kedryn, W poszukiwaniu metryki, BP-U, R. 1937, nr 15, s. 163. 13 Russkij Narodnyj Sjezd 1 nojabria 1923 g., s. 8–10. 14 Ibidem, s. 3–4. Do Rady wybrano także Baczynskiego i Łysiaka, późniejszych przeciwników idei ogólnorosyjskiej. 15 AAN, MSW, sygn. 945, M. Baczynski, Kwestia mniejszościowa, s. 7. Sieriebriennikowowi prawo reprezentowania interesów „ludności rosyjskiej” („halyccko-russkoho naselennia”) wobec władz powiatowych i w parlamencie RP\textsuperscript{16}. Na czele tej grupy stanął Wołodymyr Trusz, dyrektor gimnazjum państwowego w Stanisławowie, pełniący funkcję przewodniczącego RNO\textsuperscript{17}. Pozostający w mniejszości starorusini (M. Baczyński i O. Lysiak) uznawali wówczas ogólnorosyjski charakter partii. Związki pomiędzy działaczami RNO a aktywistami rosyjskiej mniejszości narodowej zgrupowanej w Rosyjskim Zjednoczeniu Narodowym (RZN) ulegały stopniowemu zacieśnianiu, co powodowało stopniowe słabnięcie wpływów staroruskich w ramach tej organizacji. Pod wpływem RNO pozostawały: Towarzystwo im. M. Kaczkowskiego, Instytut „Narodny Dom”, Instytut Stauropigijski, sieć spółdzielni handlowych skupionych wokół instytucji \textit{Russkij Rewizyjnij Sojuz} oraz tygodnik „Russkij Golos” wydawany we Lwowie w języku rosyjskim pod redakcją Iwana Szkipiana\textsuperscript{18}. Na czele Rady RNO stali kolejno W. Trusz (1923–1925), ks. Tyt Myszkowski (1925) i Hryhorij Malec (1926–1928). W programie politycznym akcentowano dążenie do uzyskania autonomii dla „ziem russkich w Polsce”. Oczekiwano rozwoju szkolnictwa rosyjskiego, utworzenia katedry języka rosyjskiego na uniwersytetach we Lwowie i Wilnie, a w przyszłości uzyskania odrębnego uniwersytetu rosyjskiego\textsuperscript{19}. W czasie zjazdu partii we Lwowie 29 czerwca 1926 Mychajło Sochoćkyj (adwokat w Turce i Sanoku) stwierdził, że „najdotkliwszą krzywdą zamieszkałych na terenach Polski członków narodu rosyjskiego (odniesienie do Rusinów galicyjskich — przyp. JM) jest pominięcie w ustawach językowych praw języka rosyjskiego”\textsuperscript{20}. Teren działania RNO obejmował obszar z ośrodkami w Brodach, Kamionce Strumiłowej, Turce, Zborowie, Złoczowie oraz trzy powiaty województwa lwowskiego zamieszkałe przez Łemków: krośnieński, leski i sanocki\textsuperscript{21}. Sątowodzania z działalności RNO za okres 1923–1926 nie wspominają o powiatach województwa krakowskiego\textsuperscript{22}. Jedynym przedstawicielem Łemkowszczyzny we władzach naczelnych partii był wówczas ks. Kyryło Czajkowskij z Mszanę. Relacje starostów o działalności RNO w poszczególnych powiatach przesyłane do lwowskiego urzędu wojewódzkiego w lipcu 1926 r. stwierdzały stosunkowo słabą jej aktywność. W wielu powiatach partia ta w ogóle nie zorganizowała oddziału (np. jarosławski), a w innych wystąpiło zjawisko przechodzenia moskwofilów i starorusinów do obozu ukraińskiego, np. w powiatach: drohobyckim, brzozowskim, leskim\textsuperscript{23}. Relacje starostów zawierały także informacje o ruchu polonofilskim w niektórych oddziałach RNO na prowincji, np. w Sokalu, jednak zawsze w sąsiedztwie grupy działaczy związanych z Sieriebriennikowem\textsuperscript{24}. Prowincja posiadała powiązania ze Lwowem częściej za pośrednictwem instytucji kulturalno-kształcących lub gospodarczych, przede wszystkim czytelni im. Kaczkowskiego i spółdzielni handlowych, niż za pomocą filii RNO. Do czołowych postaci politycznych RNO należał H. Malec pozostający w osobistych kontaktach z etnicznymi Rosjanami. W czasie okupacji Galicji przez wojska carskie organizował system administracji rosyjskiej. Wiosną 1915 r. wyjechał do Kijowa, a później do Rostowa nad Donem. W 1921 r. powrócił do Lwowa, gdzie objął funkcję dyrektora w kancelarii Towarzystwa im. Kaczkowskiego\textsuperscript{25}. Obecność we Lwowie Maleca, a także kilku wybitnych osobistości rosyjskiego świata politycznego sprzed r. 1917, np. Borysa Lelawskiego (członka ostatniej Dumy rosyjskiej), niewątpliwie skońlała lidera rosyjskiej mniejszości narodowej w Polsce Sieriebriennikową do podjęcia rozmów o ścisłej współpracy moskwofilów lwowskich z Rosjanami. Motywacją była chęć rozszerzenia strefy wpływów RZN oraz słaba aktywność polityczna Rosjan w bylej Kongresówce\textsuperscript{26}. Flirt polityczny Sieriebriennikowa z czołowymi moskwofilami lwowskimi szybko przyniósł pożądane skutki. Hasła prowadzone przez niego propagandy zaciążyły na rezolucjach podjętych przez Zjazd ogólny RNO we Lwowie 29 czerwca 1926. Po wystąpieniu Sieriebriennikowa, przemawiającego gościnnie — mówił o „duchu prawdziwego narodu rosyjskiego”\textsuperscript{27} — głos zabral Malec. Stwierdził, że świat rosyjski poprzez swą wielkość i kulturę posiada dla plemion „ruskich” magnetyczną siłę i wystąpił przeciwko rządowi polskiemu, oskarżając go o popieranie „separatyzmu Ukraińców i Białorusinów”\textsuperscript{28}. Przebieg obrad zjazdu utwierdził Sieriebriennikowa w przekonaniu o możliwości odbycia się we Lwowie ogólnopolskiego zjazdu Zjednoczenia Rosjan. Uczestnictwo RZN i RNO we wspólnym zjeździe miało stworzyć szeroki front walki politycznej dla Rosjan w Polsce. Zjazd został zaplanowany na 4 grudnia 1926, lecz odbył się dwa miesiące później — 2 lutego 1927\textsuperscript{29}. Głównym organizatorem i gospodarzem był Malec. W pracach przygotowawczych i obradach aktywnie uczestniczyli: B. Lelawskij, M. Sochoćkyj, A. Poliszczuk (kupiec z Brodów) i inni\textsuperscript{30}. Łemkowszczyznę reprezentował ks. Czajkowskij, który przeczytał telegram powitalny „od Łemkowszczyzny”\textsuperscript{31}. Uchwalcone przez zjazd rezolucje mówily o reformie rolnej z uwzględnieniem \begin{itemize} \item \textsuperscript{16} \textit{Russkij Narodnyj Sjezd 1 nojabria 1923 g.}, s. 11. \item \textsuperscript{17} DALO, f. 1, op. 58, spr. 581, \textit{Otciezy o sjezdach i sobraniach członów russofilskogo obszczestwa „Russkaja Narodnaja Organizacja”}, 1926—1927, s. 1. \item \textsuperscript{18} AAN, MSW, FM 25607, s. 10. \item \textsuperscript{19} Ibidem. \item \textsuperscript{20} DALO, f. 1, op. 58, spr. 581, k. 3. \item \textsuperscript{21} AAN, MSW, MF 25607, s. 11. \item \textsuperscript{22} DALO, f. 1, op. 58, spr. 581, k. 3. \item \textsuperscript{23} Ibidem, k. 14. Główne księga grekokatolickie. \item \textsuperscript{24} J. Szatynskyj i ks. A. Klaczynskyj — polonofile; ks. Siekierzyński — stronnik Sieriebriennikowa. \item \textsuperscript{25} Zob. W. R. Wawrik, \textit{Hryhorij Malec}, „Nauka”, R. 1936, nr 10–12, s. 5–21. \item \textsuperscript{26} AAN, MSW, sygn. 945, k. 7. \item \textsuperscript{27} DALO, f. 1, op. 58, spr. 581, k. 3. \item \textsuperscript{28} Ibidem. \item \textsuperscript{29} SN, R. 1927, nr 1, s. 62. \item \textsuperscript{30} DALO, f. 1, op. 58, spr. 581, k. 67. \item \textsuperscript{31} Ibidem, k. 69. \end{itemize} praw i potrzeb „ludności rosyjskiej”. Powtórzono postulat w sprawie katedr języka i literatury rosyjskiej oraz historii Rosji na uniwersytetach lwowskim i wileńskim. Ponadto żądano uznania praw języka rosyjskiego w administracji i sądownictwie. Sporo miejsca poświęcono sprawom religijnym, przede wszystkim Cerkwi prawosławnej, którą na zjeździe reprezentował między innymi ks. Michaił Iwaśkow, Rosjanin z Wołynia, aktywny w rozwoju prawosławia na Łemkowszczyźnie u schyłku lat 20. P. Wzrósłono także zgłoszony już na zjeździe RNO w czerwcu 1926 r. postulat, aby RZN stanęło w obronie „niezawisłości Cerkwi od Rzymu i rządu”. Obrady zjazdu prowadzone w języku rosyjskim. Udział w zjeździe Zjednoczenia Rosjan był sprawdzianem postaw politycznych liderów RNO. Zjazd potwierdził tradycyjny podział utrzymujący się wewnątrz tej partii, tj. na skrajnych moskwofilów oraz propolskich starorusiniów. Ponadto wśród niektórych stronników Sieriebriennikowa zarysowało się zwapienie w słuszność rozpowszechniania idei rosyjskiej na ziemi lwowskiej. Nie wzięli udziału w zjeździe czolowi moskwofile: W. Trusz, A. Sywulak, M. Tretiak. M. Gluszkewycz, który należał do komitetu organizacyjnego zjazdu, początkowo wycofał się z przygotowań i dopiero po perswazji Sieriebriennikowa włączył się do spraw organizacyjnych. Oczywiście nie wzięli udziału w zjeździe propolsko ustosunkowani starorusini. Kilka tygodni później, w dniach 27 lutego – 1 marca 1927, obradowała we Lwowie nowo wybrana Rada Naczelna RZN. W jej strukturze organizacyjnej działało pięć oddziałów: polityczno-agitacyjny, cerkiewny i oświatowo-kulturalny, ekonomiczno-rolny, prawny i finansowy. Tylko w dziale cerkiewnym i kulturalno-oświatowym nie było przedstawiciela z województw południowo-wschodnich. Wypada sądzić, że lukę tę wypełnił ks. K. Czajkowski, członek oddziału polityczno-agitacyjnego, który aktywnie uczestniczył w tym czasie w upowszechnianiu prawosławia w parafiach greckokatolickiej diecezji przemyskiej. Dokonana w lutym i marcu integracja władz naczelnych RNO i RZN pociągnęła za sobą znaczne dla obu organizacji skutki polityczne. Obie partie, formalnie niezależne, uaktywniły swą działalność w wielu dziedzinach życia społecznego i politycznego. Według sprawozdania z działalności RNO złożonego przez Mychajłę Marko na zjeździe we Lwowie 16 czerwca 1927, organizacja ta posiadała oddziały powiatowe w Kamionce Strumiłowej, Krośnie, Samborze, Sanoku, Sokalu i Żółkwi. Jej działalność nie ograniczała się tylko do obszaru RP. W okresie sprawozdawczym (29 VI 1926 do 16 VI 1927) RNO wysłała delegata na kongres Ligi Mniejszości Narodowych w Genewie. Jednocześnie nasiliły się wystąpienia przeciwko rządowi RP. Zarzucono władzom państwowym traktowanie obywateli narodowości „ruskiej” (tj. rosyjskiej — przyp. JM), jako obywateli „trzeciego stopnia”, wskazywano na podłoże polityczne wprowadzonej w 1925 r. reformy rolnej, ponowno ono zarzuty prowadzenia przez państwo polityki denacionalizacyjnej. Porozumienie się liderów RNO i RZN posiadało ponadto znaczenie polityczne ze względu na zbliżające się wybory do parlamentu. Na posiedzeniu Rady Naczelnej RZN w Kowlu 13 listopada 1927 powołano tzw. Komisję Pięciu, do której weszli: Sieriebrennikow, Korol, Jemielanow oraz Lwowianie: Małeć i Leławski. Komisja ta opracowała odezwę do ludności rosyjskiej, opublikowaną 14 grudnia 1927. Odezwa informowała wyborców o programie politycznym RNO i RZN oraz wyjaśniała powody, dla których organizacje te nie przystąpiły do Bloku Mniejszości Narodowych. Wzywała do współpracy duchowieństwo rosyjskie (prawosławne), zaznaczając, że obrona praw Cerkwi prawosławnej i jej duchowieństwa jest jednym z głównych zadań RNO i RZN. Jeszcze ściślejsza współpraca nastąpiła po sukcesie odbytej wspólnie z Rosjanami kampanii wyborczej, która przyniosła mandat poselski Pawłowi Korolowi. A.2 RUSSKA SELANSKA ORGANIZACIJA, 1928–1939 Na 7 czerwca 1928 Rada Naczelna RNO zwołała zjazd krajowy do Lwowa. W zjeździe udział wzięło 129 delegatów z województw południowo-wschodnich. Na wniosek Romana Durkota z Kulikowa zjazd uchwalił zmianę nazwy partii na Russka Selanska Organizacija (Rosyjska --- 32 SN, R. 1927, nr 2, s. 180. 33 DALO, f. 1, op. 58, spr. 581, k. 4. 34 Ibidem, k. 67, 69; SN, R. 1927, nr 1, s. 62 i nr 2, s. 180. Zjazd wybrał nową Radę Naczelną RZN, do której oprócz etnicznych Rosjan weszli przedstawiciele RNO. Województwo lwowskie reprezentowali: Małeć — przewodniczący Rady Narodowej RNO, ks. Czajkowski, Gluszkewycz, Jurczakewycz i Leławski; stanisławskie — A. Hajdak i M. Sochockyj; tarnopolskie — K. Hawryszkiv i G. Wyśkiv. 35 DALO, f. 1, op. 58, spr. 581, k. 66, 67. 36 Ibidem, k. 67. 37 Wykaz członków oddziałów Rady Naczelnej RZN wybranych i zatwierdzonych na posiedzeniu Rady w lutym 1927 r. Oddział polityczno-agitacyjny: ks. Czajkowski, Goriačko, Kasperowicz, Leławski, Małeć, Sieriebrennikow; oddział cerkiewny i kulturalno-oświatowy: Archipenko, Buturin, Moller, Prisłowski, Sawkow, Sieriebrennikow; oddział ekonomiczno-rolny: Chrennikow, Jurczakewycz, Małeć, Kisłowski, Moller, Kasperowicz, Peryćkyj, Sinkewycz; oddział prawny: Gluszkewycz, Kasperowicz, Sieriebrennikow, Sochockyj; oddział finansowy: Andro, Chrennikow, Kisłowski, Leławski, Małeć, Moller, Wejnarski. Zob. SN, R. 1927, nr 2, s. 180. 38 DALO, f. 1, op. 58, spr. 581, k. 83. W sprawozdaniu nie wspomina się o województwie krakowskim. 39 Ibidem. 40 AAN, MSW, sygn. 961, Sprawozdanie Wydziału Spraw Narodowościowych MSW z życia mniejszości narodowych, XII 1926–XII 1927, s. 66. 41 Ibidem, s. 65. 42 SN, R. 1927, nr 5–6, s. 556; AAN, MSW, sygn. 961, s. 255. 43 Decyzję o nieprzystąpieniu do Bloku Mniejszości Narodowych argumentowano hasłem „wielkości narodu rosyjskiego”, który nie może przystać na poniżające — zdaniem liderów RNO i RZN — warunki stawiane przez BMN, zob. SN, R. 1927, nr 5–6, s. 556. 44 Ibidem. Włościańska Organizacja — RSO\textsuperscript{45}, partia ta jako jednostka autonomiczna weszła w skład Zjednoczenia Rosjan\textsuperscript{46}. Uchwała ta wynikała z ideologii moskwofilów galicyjskich, która zakładała istnienie jednej „ruskiej nacji”, podzielonej na narody podrzędné: rosyjski, ukraiński i białoruski, oraz istnienie tylko jednego języka literackiego tej nacji — języka „ruskiego”, tj. rosyjskiego. W myśl tej koncepcji język ukraiński miał prawo być jako język danej części ludności rosyjskiej, jako język regionalny lub — filologicznie rzecz ujmując — narzecze języka rosyjskiego, natomiast naród ukraiński miał prawo do własnego „państwa”, lecz nie miał prawa do „gosudarstwa” (sic!) — „gosudarstwo” mogło być tylko rosyjskie\textsuperscript{47}. W wyniku żywych dyskusji programowych z udziałem Sieriebriennikowa uchwalono szereg rezolucji wskazujących na prorosyjski i proprawosławny charakter partii oraz postawę opozycyjną wobec RP i wrogą wobec stronników ukraińskich. Najważniejsze rezolucje zjazdu stwierdzały: - RSO żąda swobodnego rozwoju narodowego dla ludności rosyjskiej, gdyż „konstytucja polska nie dzieli obywateli na kategorie”; - zjazd uważa posła Korela za jednego przed „wiciela „ludności ruskiej” w sejmie i odmawia tego przedstawicielsztwa posłom wszystkich partii ukraińskich, uważając Ukraińców za „norderców Rusinów”; - zjazd protestuje przeciw polityce kredytowania państwowych instytucji bankowych, które odmawiają kredytu Russkiemu Rewizyjnemu Sojuzowi we Lwowie; - zjazd wzywa starorusinów lojalnych wobec RP do podporządkowania się RSO; - zjazd pijnuje „wąskopartyjne, szowinistyczne i niezgodne z nauką Chrystusa” postępowanie naczelnych władz Kościoła greckokatolickiego we Lwowie\textsuperscript{48}. Uznano, że organem prasowym RSO, a także tymczasowo RZN (decyzja ta świadczy o słabej aktywności etnicznych Rosjan), będzie wydawany we Lwowie w języku rosyjskim „Russkij Golos”, natomiast pismo „Zemla i Wola” drukowane w języku zbliżonym do ukraińskiego przeznaczono dla ludności wiejskiej. RSO uznała za własne następujące lwowskie placówki kulturalno-kształcące i gospodarcze: Instytut Stauropigijski, Instytut „Narodny Dom” (pozostający jednak w posiadaniu starorusinów) i Russkij Rewizyjnij Sojuz\textsuperscript{49}. Natomiast Towarzystwo im. Kaczkowskiego istniało jako oddzielná instytucja, pośrednio — poprzez Małca i Cebryńskiego — związana z Radą Centralną RSO. Zjazd wybrał pierwsze władze naczelne nowej partii. Przewodniczącym Rady został Illja Wynnyckyj z Drohobycza\textsuperscript{50}. Łemkowszczyzne reprezentowało w Radzie pięciu przedstawicieli: Semen Wozniak z Krosna, Osys Hukewycz z Sanoka, Teodor Wojtowycz z Uścia Ruskiego, Teodor Fedak z Polan (pow. krośnieński) oraz ks. Czajkowski\textsuperscript{51}. Jedna z końcowych rezolucji zjazdu wzywała „mężów zaufania” partii do zakładania powiatowych i lokalnych komitetów RSO\textsuperscript{52}. Budowa struktur partii opierała się na ludności zamieszkującej obszar Polski południowo-wschodniej. Niemniej podejście do Łemków, a także Bojków, ze względu na specyfikę regionu podgórskiego, musiało mieć specjalne zabarwienie. RSO mogła zdobywać zwolenników jedynie w rejonach słabo penetrowanych przez organizacje narodowo-ukraińskie, o wciąż żywych jeszcze sprzed wojny sympatiach prorosyjskich. Podatni na akcję RSO byli przede wszystkim nierozbudzeni politycznie chłopi oraz część prowincjonalnej inteligencji\textsuperscript{53}. Na Łemkowszczyźnie komórki RSO najprędzej powstawały w województwie lwowskim, w powiatach sanockim i krośnieńskim. Różne jednak były tam okoliczności rozwoju partii i różne było pochodzenie społeczne jej członków. Podczas gdy w powiecie krośnieńskim RSO tworzyli głównie chłopi, w regionie sanockim była to inteligencja. Istotna różnica leżała także w sferze wyznaniowej: w Krośnieńskiem przeważali prawosławni — neofici, a w Sanockiem — grekokatolicy. Już wcześniej, jeszcze w okresie tworzenia struktury RNO w powiecie krośnieńskim, wykorzystywano konflikty wyznaniowe wśród Łemków. Wiecze polityczne organizowano w środowisku wyznawców prawosławia. Jednym z pierwszych był wiec w Tylawie przeprowadzony 16 listopada 1926, który zgromadził ok. 900 uczestników\textsuperscript{54}, w większości mieszkańców Tylawy i Trzciany. O jego znaczeniu politycznym świadczy obecność wybitnych moskwofilów lwowskich: R. Wawryka i M. Cebryńskiego oraz Sieriebriennikowa. W swych wystąpieniach goście ostro występowali przeciwko idei ukraińskiej i duchowieństwu greckokatolickiemu. Pierwsza rezolucja wiecu mówiła o konieczności uznania przez Łemków tylko jednej partii — RNO, poprzedniczki RSO\textsuperscript{55}. Niejednokrotnie z inspiracji duchownych prawosławnych powstawały pierwsze komitety lokalne RSO. Jednym z najbardziej aktywnych księży był \begin{itemize} \item "Russkij Golos" R. 1928, nr 258–259, s. 4. Przewaga 109 głosów. \item "Orienis" R. 1936, z. 1, s. 16–18. Treść oświadczenia zgłaszającego akces do RSO zaczynała się od słów: „Proszę przyjąć mnie, według narodowości obywatela rosyjskiego wsi ...”. Cyt. za CDIAL, f. 394, op. 1, spr. 7, Blanky zajaw pro prijom w czleny Ruškoji Selanskoji organizaciji, k. 1, 2, 3. \item I. Kedryn, W poszukiwaniu metryki, s. 164; J. Moklak, Political Orientations, s. 16–17. \item CDIAL, f. 130, op. 1, spr. 39. Rezolucji krajowego zjazdu delegatów Halcycko-ruskoi nacionalnoji orhanizacji — „Russka selanska organizacija” wid 7 czerwnia 1928 r. pro polityczne stanowyszcze moskwofilow, k. 1–2. \item SN, R. 1928, nr 3–4, s. 424. \end{itemize} \begin{itemize} \item Wśród członków znaleźli się: Cebryński, Chylak, Hanasewycz, Jurczakewycz, Malec, Međyckyj, Lelawski, Szkirpan, Wawryk, Zajač. \item "Russkij Golos", R. 1928, nr 258–259, s. 5; „Zemla i Wola”, R. 1928, nr 21–22, s. 3. \item CDIAL, f. 130, op. 1, spr. 39, k. 1. \item Łemkowska problema. Narysow Lemko, Lwiw 1933, s. 6. \item AAN, MWRIOP, sygn. 928, Sprawy osobowe księży. Antypaństwowa działalność kleru greckokatolickiego we Małopolsce, k. 322. \item Ibidem. \end{itemize} M. Iwaśkow, delegowany przez metropolitę Dionizego na stanowisko administratora do Tylawy. Wraz z T. Fedakiem inspirował on lokalne jazdy partii w Ciechani, Mszanie, Myscowej, Olchowiec, Polanach i Tylawie$^{56}$. Idee RSO w regionie krośnieńskim najszybciej przyjęły się w Tylawie i Mszanie$^{57}$, gdzie prowadził działalność członek władz centralnych — ks. Czajkowski$^{58}$. W wyniku zabiegów Czajkowskiego i Iwaśkowa, a także lokalnych działaczy: M. Bankowskiego, T. Fedaka, P. Hajdy, P. Kaszkacza i I. Wijtyka, doszło do zorganizowania jazdu powiatowego RSO w Tylawie 30 grudnia 1928. Na jazd przybyło ponad siedemdziesięciu delegatów z kilkunastu wsi powiatu krośnieńskiego. Referaty programowe wygłosili: ks. M. Iwaśkow oraz T. Fedak. Zjazd wyłonił Komitet Powiatowy RSO z Iwanem Jadłowskim (Tylawa) jako przewodniczącym$^{58}$. Powzięte na zjeździe rezolucje nakazywały na członków obowiązek poszerzania wpływów partii w terenie poprzez zakładanie nowych komitetów lokalnych i czytelni im. Kaczkowskiego$^{59}$. Operując się na prawosławiu, RSO rozwijała swoje agendy także w województwie krakowskim, w powiatach: grybowskim, gorlickim i jasielskim$^{60}$. W niewielkim stopniu proces ten dotyczył powiatu nowosądeckiego. Zupełnie inaczej było w powiecie sanockim, gdzie prawosławie wystąpiło tylko w dwóch miejscowościach, Lipowcu i Czeremsze. Region sanocki pod wieloma aspektami życia społecznego i politycznego ciążył do Lwowa. W Sanoku od połowy XIX w. liczna była lemko-bokowska inteligencja staroruska, która po wybuchu wojny światowej stanęła w obliczu wyboru świadomości narodowej. Wojna polsko-ukraińska 1918–1919 przechyliła szaleń na stronę ukraińskiego ruchu narodowego, eliminując tam w znacznym stopniu dawne nastroje prorosyjskie i staroruskie. Proces ten dotyczył głównie młodych, którzy rozwijali swe uczucia narodowe nawiązując do tradycji ukraińskich wojen narodowowyzwoleńczych, natomiast starsi nie chcieli lub nie potrafili oderwać się od idei, w których wyrosli, i pozostali wierni moskwofilstwu lub koncepcji staroruskiej. Ludność chłopska uczestniczyła w tworzeniu lokalnych ośrodków RSO przede wszystkim z powodów pragmatycznych, oczekując poprawy warunków bytu, poprawy organizacji życia społecznego, podniesienia poziomu cywilizacyjnego swego regionu itp. Lokalni propagatorzy prowadzący działalność w porozumieniu z Radą Centralną partii wychodziли naprzeciw tym oczekiwaniom. Pierwszy okręgowy zjazd RSO przewidziany dla całej Łemkowszczyzny, który odbył się w Sanoku 2 lutego 1929, przebiegał pod hasłem walki „o prawa polityczne, kulturalne i ekonomiczne dla Rusi Łemkowskiej”$^{61}$. Organizatorzy zjazdu spodziewali się uczestnictwa delegatów z ośmiu powiatów, lecz ze względu na niekorzystne warunki klimatyczne (silny mróz, −33°C)$^{62}$ przybyli delegaci tylko z czterech pobliskich powiatów$^{63}$. Zjazd otworzył przewodniczący Okręgowego Komitetu RSO w Sanoku Jewhen Szatynskyj. Główną treścią obrad były sprawy aktywizacji mas chłopskich w pracach instytucji kulturalno-oświatowych i gospodarczych. Dyskusję poprzedziły referaty programowe wygłoszone przez delegatów Rady Centralnej: Jurczakewycza i Hrabca. W dyskusji głos zabierali także eresowcy sanoccy: J. Szatynskyj, M. Muzycka, D. Gensioriskyj. Protestowano przeciwko ruchowi ukraińskiemu, głównie UNDO, oskarżając polityków ukraińskich o eliminowanie pojęć: „Ruś”, „Rusin” z życia publicznego. Ze względu na nieobecność delegatów z województwa krakowskiego postanowiono zwołać do Sanoka ogólnołemkowski zjazd chłopski z całej Łemkowszczyzny na marzec r. 1929$^{64}$. Równolegle rozwijano struktury terenowe partii w województwie krakowskim. W pierwszej kolejności lokalne komitety RSO powstały w powiecie grybowskim. Do najbardziej aktywnych działaczy należeli: Jurij Chocholak i Julian Halkowycz z Boguszy, Wasyl Didowycz z Binczarowej oraz Sofron Krynycyj i Zahar Stawyśkyj ze Śniętnicy$^{65}$. Wymienieni aktywnie pracowali także na rzecz legalizacji placówek równolegle rozwijającego się prawosławia. Wiosną 1930 r. doszło do utworzenia struktury RSO w powiecie grybowskim. Zjazd delegatów poszczególnych wsi odbył się we Florynce 27 kwietnia i powołał do życia Komitet Powiatowy dla Grybowszczyzny$^{66}$. Podobnie jak miało to miejsce w przypadku zjazdu sanockiego z referatem programowym wystąpił delegat Rady Centralnej przybyły ze Lwowa A. Batericzuk — Łemko pochodzący z Węglówki. Oprócz zagadnień politycznych wnikiwie omówiono sprawy gospodarcze, które zdmiotowały dyskusję$^{67}$. Rozwój organizacyjny RSO wśród ludności łemkowskiej w 1930 r. napotkał trudności ze strony BBWR, z którym współpracowali aktywiści nurtu staroruskiego. Po doświadczeniu wyborów z 1928 r., które nie dały Łemkowszczyźnie przedstawiciela w parlamencie (wybrany wówczas Korol pochodził z Białej Podlaskiej), spora część Łemków, dotąd sympatyzująca z RSO, coraz chętniej skłaniała się w stronę BBWR. Nie dziwi zatem fiasco RSO w wyborach 1930 r. mimo aktywnie prowadzonej kampanii w powiatach łem- --- 56 „Zemla i Wola”, R. 1929, nr 52, s. 4; „Russkij Golos”, R. 1929, nr 6, s. 3. 57 Skład komitetu RSO w Tylawie wybrany na zebraniu 9 grudnia 1928: 1. Kyran — przewodniczący, I. Lijcsyn — sekretarz, M. Kukulak — kasjer. Skład komitetu w Mszanie: T. Broda — przewodniczący, A. Grabski — sekretarz, A. Bankowski — kasjer, O. Hidnyk i M. Babyl — członkowie. Zob. „Zemla i Wola”, R. 1929, nr 52, s. 4. 58 „Russkij Golos”, R. 1929, nr 6, s. 3. Pozostali członkowie Komitetu: P. Petryk (Żydranowa) — zastępcą przewodniczącego, I. Kyran (Tylawa) — sekretarz, S. Fedak (Mszana) — kasjer, I. Dytko (Polany), P. Baran (Trzician), H. Głowackyj (Barwinek) — członkowie. 59 „Zemla i Wola”, R. 1929, nr 52, s. 4. 60 Boguszka i Królowa Ruska były drugimi w kolejności powstawania ośrodkami prawosławia na Łemkowszczyźnie w latach 20. 61 „Russkij Golos”, R. 1929, nr 7, s. 3. 62 „Zemla i Wola”, R. 1929, nr 54, s. 4. 63 Ibidem. 64 Ibidem, s. 5. 65 Ibidem, s. 4. 66 „Zemla i Wola”, R. 1930, nr 18, s. 3. Skład komitetu grybowskiego: W. Dubec i H. Habura (Florynka), J. Drożdżak (Królowa Ruska), H. Kosowśkyj i Z. Stawyśkyj (Śniętnica), J. Porucidło (Czyma), W. Rydzanycz (Banica), M. Kuziak (Wawrzika), D. Trochanowskyj (Binczarowa), P. Slywa (Boguszka) i M. Żuk (Kamianna). 67 Ibidem. kowskich. Niemniej nawet tam, gdzie struktura organizacyjna partii była stosunkowo wątła, tj. w powiatach: nowosadeckim i gorlickim, powoływano lokalne komitety wyborcze RSO. Pierwszy okres rozwoju RSO zamknęły obrady II Ogólnokrajowego Zjazdu tej organizacji, który odbył się we Lwowie 25 grudnia 1931. O ponad trzyletnim okresie działalności RSO mówił sprawozdawca M. Marko ze Lwowa, który przedstawiając rozwój struktury partii na prowincji — co było priorytetowym zadaniem Rady Centralnej — wykazał, że założono łącznie 116 komitetów lokalnych RSO na obszarze 3 województw południowo-wschodnich. W przypadku Łemkowszczyzny tylko Łemkowie w Nowotarskiem i na Jasieniowczy nie posiadali odrębnego Komitetu Powiatowego. Delegaci z Łemkowszczyzny: Iwan Bankowski z Mszany, Semen Handiak ze Święzowej Ruskiej, E. Mokrycyk z Sanoka, podkreślali znaczenie spraw gospodarczych w kształtowaniu postaw politycznych Łemków. Uwagi te zostały wykorzystane przy formułowaniu treści rezolucji zjazdowych w kwestii sposobu i metod dalszego rozwoju struktur partii na prowincji. W tym celu powołano wówczas pięcioosobową Komisję Inicjatywną, w której Łemkowszczyznę reprezentował Iwan Basalyga z Kunkowej. Zjazd wybrał nową Radę Centralną, w skład której ponownie weszło kilku przedstawicieli z Łemkowszczyzny. Zatrzymali swe miejsca w Radzie ks. Czajkowski i S. Wozniak, natomiast Wojtowycz i Fedaka zastąpili inni włościanie: I. Basalyga oraz W. Dubec z Florynki. Okręg sanocki reprezentował Andrij Madeja. Do roku 1932 RSO nie wyodrębniała zagadnienia łemkowskiego w pracach organizacyjnych. W dokumentacji partyjnej używano wprawdzie pojęć „Łemko” czy „Łemkowszczyzna”, lecz wynikało to raczej z uklonu wobec odrębności regionalnej, nie zaś z powodów politycznych. Ponieważ w 1932 r. były już widoczne pierwsze przejawy polityki regionalnej państwa, a kwestię łemkowską coraz częściej podnosili koła ukraińskie, dyskusje wokół spraw Łemkowszczyzny pojawiły się również na łamach prasy moskwofilskiej. Władze centralne RSO już w 1930 r., przy okazji wyborów, dostrzegły w niektórych środowiskach łemkowskich objawy separatyzmu, np. w łonie Komitetu Powiatowego w Gorlicach. O zaistnieniu tendencji separatystycznych wśród działaczy gorlickich powiadał redakcję „Zemla i Wola” anonimowy nadawca listu, lecz po wydrukowaniu tej notatki czołowi aktywiści w powiecie (D. Bubniak, K. Bodak, M. Jurkowskyj, W. Maleckyj, J. Siokało, T. Wojtowycz) na posiedzeniu Komitetu Powiatowego postanowili wysłać do redakcji sprostowanie zaprzeczające secesji środowiska gorlickiego z RSO. Wysłanie sprostowania mogło być zabiegiem taktycznym, świadczącym o chęci kontynuowania związków z RSO pomimo narastających tam tendencji staroruskich. Taka postawa liderów ruchu łemkowskiego może świadczyć o tym, że tkwiły oni w kleszczach pomiędzy władzami Rzeczypospolitej a RSO, usiłując znaleźć dla siebie najbardziej korzystną pozycję. Sprawa secesji gorlickiej wywarła wrażenie na lwowskich kołach RSO. W następstwie tego wydarzenia Rada Centralna podjęła kroki w kierunku wzmocnienia ruchu organizacyjnego w Gorlickiem i w pozostałych powiatach województwa krakowskiego. Z ramienia Rady akcją kierowali: ks. Czajkowski i Wołodymyr Kucij zamieszkał w Gorlicach. Pierwszym ogniwem zaplanowanego przedsięwzięcia był zwołany przez Kucija na 22 maja 1932 zjazd delegatów Grybowszczyzny do Florynki. Zjazd, któremu przewodniczył ks. Czajkowski, zgromadził około 400 osób z okolicznych miejscowości. Wzięli w nim udział także przedstawiciele regionu gorlickiego (J. Siokało, S. Kruszynskyj, S. Ciuryk). Dyskusja poruszyła szereg zagadnień dotyczących spraw gospodarczych, kulturalno-oświatowych, wyznaniowych i politycznych. Dyskutanci: M. Kuziak (Wawrzka), T. Szlachtycz, W. Dubec i H. Wilczanskyj (Florynka), a zwłaszcza Kruszynskyj (Gorlice), wskazywali na szkodliwość konfliktów społecznych i religijnych, pochłaniających energię społeczności łemkowskiej i uniemożliwiających konsolidację sił. W celu dokonania integracji Łemków wokół RSO Kucij eksponował w swoim wystąpieniu tragiczne momenty w dziejach Rusinów XIX i XX w., odwołując się zwłaszcza do Thalerhofu. Na zjeździe wybrano tzw. Szerszy Komitet obejmujący Grybowszczyznę i regiony sąsiednie. Komitet otrzymał zadanie przeprowadzenia szeroko zakrojonej akcji propagandowej w powiatach gorlickim i nowosadeckim. Trudno dziś jednak ocenić efekty zjazdu, tym bardziej że według doniesienia policyjnego ludność „nie wykazała zainteresowania i do wywodów prelegentów odnosiła się pesymistycznie”. --- 68 „Zemla i Wola”, R. 1930, nr 6, s. 3, nr 18, s. 3 i nr 20, s. 4. Komitet RSO w Losiach: J. Dudra, H. Furtak, A. Lewusiak, S. Karel, W. Rogoc. W wyniku agitacji przedwyborczej na RSO głosowano między innymi w Maciejowej, Losiach (pow. gorlicki), Krynicy Wsi, Przysopie i Radocynie. Na zebraniach przedwyborczych z ramienia Rady Centralnej występował z referatami programowymi A. Batericzuk, natomiast wśród lokalnych agitatorów wyróżnili się: Z. Borysa, H. Polniak i t. Sawczak z Maciejowej, J. Steranka z Nowej Wsi oraz J. Durkot, H. Gronosiai i O. Hnatyszak z Krynicy. Zob. AP K, UWKr, sygn. 272, Sprawozdania sytuacyjne wojewody krakowskiego (1930), s. 77. 69 „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 1–2, s. 2. 70 Ibidem, nr 3, s. 3. 71 Ibidem, nr 1–2, s. 2. 72 DALO, f. 1, op. 51, spr. 1231, Diedo obszczestwa im. Michała Kaczkowskiego wo Lwowie, t. IV, 1930–1931, k. 9. 73 „Zemla i Wola”, R. 1931, nr 12, s. 3. Autorem doniesienia miał być I. Kaczmarczyk z Męciny, który nie podpisał sprostowania. 74 W źródłach często występuje także Kornel Kucij, aktywny w strukturach RSO na terenie powiatu gorlickiego. Nie udało się ustalić relacji pomiędzy tymi osobami. 75 AP K, UWKr, sygn. 277, s. 172, 173. 76 Ibidem, sygn. 352, Sprawozdania sytuacyjne tygodniowe, miesięczne Starostwa Powiatowego w Nowym Sączu 1930–1933, k.b.n. 77 Ibidem, sygn. 277, s. 172; 78 Skład Szerszego Komitetu RSO Grybowszczyzny: W. Didowycz (Binczarowa), M. Dubec, W. Dubec i H. Habura (Florynka), J. Dulopko i S. Durkot (Polany), H. Kosowskyj i S. Krynyckyj (Śmietnica), M. Kuziak (Wawrzka), W. Kysiłowskyj i D. Wojtowycz (Brunary Wyżne), J. Porucido (Czyma), M. Skarłosz (Królowa Ruska), P. Sływa (Bogusz), M. Zuk (Kamianna). Zob. „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 22, s. 1; AP K, UWKr, sygn. 352, k.b.n. 79 AP K, UWKr, sygn. 352, k.b.n.; ibidem, syga 277, s. 173. Mimo różnego stosunku włościan do ideologii RSO zjazd potwierdził trwałość struktury organizacyjnej w województwie krakowskim. Członkowie przedstawiciele Komitetu grybowskiego podjęli się misji utworzenia ściśle powiązanego z centralą lwowską ośrodka gorlickiego. W. Dubec i D. Wojtowycz wzięli aktywny udział w specjalnie w tym celu zorganizowanym zjeździe w Smerekowcu 12 czerwca 1932. Uczestniczyło w nim około 200 chłopów oraz inteligencja gorlicka. Referat programowy wygłosił Sofron Kruszynski z Gorlic. Po jego wystąpieniu zjazd uchwalił pełne podporządkowanie się Radzie Centralnej RSO. W dyskusji poruszano także problemy gospodarcze wsi, a na liczne pytania w tej kwestii odpowiadał T. Wojtowycz. Na zakończenie wybrano nowy Powiatowy Komitet dla powiatu gorlickiego z siedzibą w Gorlicach. Jego przewodniczącym został Jarosław Siokalo, który w końcu 1928 r. przeniósł kancelarię adwokacką z Boryni (pow. turczański) do Gorlic i włączył się do życia politycznego Łemkowszczyzny. Lato i jesień 1932 r. były okresem intensywnego rozwoju RSO w regionie gorlickim i grybowskim. Szczególnie aktywnie działały lokalne komitety tej partii w Bartnem, Brunarach Wyżnych, Czarnem, Florynce, Królowej Ruskiej, Męcinie Wielkiej, Smerekowcu, Śniętnicy i Uściu Ruskim. Największą ruchliwość w terenie wykazywali: I. Basalyga, J. Chocholak, W. Dubec, S. Felenczak, S. Kruszynski, S. Krynickyj, W. Kucij, J. Mochnaćkyj, J. Siokalo, D. Wojtowycz i T. Wojtowycz. Pod koniec 1932 r. Rada Centralna RSO we Lwowie przygotowała wieloaspektowy plan pracy organizacyjnej na Łemkowszczyźnie. Został on zaprezentowany podczas specjalnie z tym celem powołanego ogólnolemkowskiego zjazdu w Gorlicach (15 X), który zgromadził delegatów z powiatów: gorlickiego, jasielskiego, krośnieńskiego i nowosądeckiego. W pierwszej części obrad z referatem programowym wystąpił ks. Czajkowski, wskazując na ważną rolę Łemkowszczyzny jako „twierdzy russkiej” w prowadzonej przez RSO walce politycznej. Zaproponował on utworzenie dla Łemkowszczyzny specjalnego organu kierującego wszystkimi sprawami życia publicznego. Projekt Czajkowskiego, opracowany wcześniej w wąskim gronie Rady Centralnej, odzwierciedlał zmiany w dotychczasowym stosunku RSO do Łemkowszczyzny. 80 Ibidem, sygn. 277, s. 205; „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 25, s. 3. Aktywny udział w zjeździe brał: I. Basalyga (Kunkowa), M. Duda (Skwirne), E. Felenczak (Bartne), I. Kaczmarczyk (Męcina), J. Mochnaćkyj (Gorlice), O. Wisłockyj (Hańczowa). 81 „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 25, s. 3. 82 Pełny skład Komitetu: S. Ciuryk (Smerekowiec), M. Duda (Skwirne), T. Dziambia (Zdynia), S. Felenczak (Bartne), S. Jaceczak (Nowica), I. Kaczmarczyk (Męcina), W. Maleckyj (Klimkówka), D. Szkirpan (Malastów), P. Wańko (Czarne) oraz S. Kruszynski, J. Siokalo i T. Wojtowycz. Zob., „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 25, s. 3. 83 Skład Komitetu RSO w Czarnem: I. Bajsa, D. Prystopskyj, A. Stach, I. Tchir, P. Wańko, P. Żyliak, zob., „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 35, s. 2. Skład Komitetu RSO w Śniętnicy: D. Demianowycz, H. Goc, I. Kuźmycz, I. Stawyśkyj, P. Stawyśkyj, zob. „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 37, s. 3. 84 K. Z. Nowakowski, op. cit., s. 336. 85 „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 43, s. 2. W zjeździe nie uczestniczyli przedstawiciele regionu sanockiego. 86 Ibidem. 87 Mimo nieistniejącego już wówczas powiatu grybowskiego uznawano struktury partyjne ustalone przed jego likwidacją (1932). 88 „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 43, s. 2. 89 Ibidem. 90 Ibidem. zorów, którzy mieli być utrzymywani przez RSRK oraz z pieniędzy pochodzących z dobrowolnego opodatkowania się ludności lemkońskiej. Fundusze zbierane w powyższy sposób wykorzystywano także w pracach sekcji kulturalno-kształcącej, która zajmowała się głównie rozwijaniem ruchu czytelniczego oraz w pracach komisji szkolnej. Główną postacią tej ostatniej był Metody Trochanowskij, który zreformował stan oświaty na Łemkowszczyźnie. Na jego wniosek po raz pierwszy oficjalnie podjęto kwestię opracowania i wprowadzenia do nauczania elementarza w narzeczu lemkońskim. Przedstawiciel władz lwowskich RSO ks. Czajkowski poparł projekt, co dokonało się na wspólnej płaszczyźnie walki ze szkolnictwem ukraińskim. Kwestii tej poświęcono jedną z rozlucji zjazdowych adresowaną do państwowych władz szkolnych. Niedługo później Trochanowskij przeszedł do obozu staroruskiego. Ważne miejsce w dyskusji zjazdowej miał projekt Czajkowskiego dotyczący rozwoju czasopiśmiennictwa w narzeczu lemkońskim. Świadczy to o zamierze utrzymania Łemków w orbicie wpływów RSO nawet za cenę uznawania separatyzmu lemkońskiego. Już bowiem w latach poprzednich pojawiły się głosy czytelników „Zemli i Woli” proponujące utworzenie osobnej rubryki drukowanej w dialekcie lemkońskim. Wprawdzie wśród samych Łemków występowali głosy przeciwne, podkreślające trudności w postaci istniejących znacznych różnic dialektycznych w różnych regionach, to jednak RSO uznała, że stanowczy sprzeciw w tej kwestii mógłby narazić partię na utratę poparcia wielu Łemków, zwłaszcza że idea gazety lemkońskiej nie była nowa. W 1928 r. nieregularnie wychodziła gazeta pt. „Lemko”, powszechna dla potrzeb kampanii wyborczej BBWR; także w kołach ukraińskich dojrzała myśl powołania czasopisma lemkońskiego. Utworzenie nadzrędnego organu RSO dla Łemkowszczyzny, jakim był Komitet Łemkowski w Gorlicach, szło w parze z dalszą rozbudową struktur powiatowych. Chodziło przede wszystkim o powiat nowosadecki i jasielski. Już dwa tygodnie po zjeździe gorlickim, 23 października odbył się zjazd powiatowy RSO w Krynicy Wsi (dla powiatu nowosadeckiego). Zasady programowe RSO referował W. Kuci — przedstawiciel Rady Centralnej. W imieniu Komitetu Grybowszczyzny wystąpił S. Krynycki. Zjazd, w którym udział wzięło ok. 200 delegatów, wyłonił nowy nowosadecki Komitet Powiatowy pod przewodnictwem Antona Stanczaka z Andrzejówki. Zjazd krynicki zaakceptował program gorlickiego Komitetu Łemkowskiego. Najbardziej zapóźnionym w rozwoju struktury RSO był powiat jasielski. Mimo uczestnictwa delegata tego powiatu na ogólnolemkowskim zjeździe w Gorlicach, nie było tam komitetu powiatowego. Budowy struktury partii w tym powiecie podjęli się delegaci kilku komitetów lokalnych, uczestniczący w zjeździe w Czarnem 18 września 1932. Jednak dopiero po zjeździe gorlickim, w wyniku starań Czajkowskiego i Kucija, doszło do powiatowego zjazdu RSO w Świątkowej Wielkiej (6 XI). Z referatem programowym wystąpił Kuci. Po dyskusji zatwierdzono postanowienia zjazdu gorlickiego. Realizację zadań partii powierzono nowo wybranemu Komitetowi Powiatowemu Jasielszczyzny pod przewodnictwem Danyły Jankowycza ze Świątkowej Wielkiej. Jesienią 1932 r. cały obszar Łemkowszczyzny pokryty był już strukturą RSO — od komitetów lokalnych poprzez komitety powiatowe i regionalne aż do Komitetu Łemkowskiego w Gorlicach. Luźniej związane z centrum gorlickim były ośrodki RSO w powiatach jasielskim i krośnieńskim. Ludność lemkowska tego ostatniego ciążyła raczej do centrum sanockiego. Na przełomie lat 1932 i 1933 doszło do konfrontacji obu ośrodków. Sanok posiadał dłuższą tradycję ruchu moskwofilskiego, liczniejszą inteligencję i lepiej zorganizowane życie społeczno-gospodarcze oraz więcej towarzystw kulturalno-oświatowych. Z tych powodów pretendował do roli pierwszego ośrodka kulturalnego i politycznego. Natomiast powstanie Komitetu Łemkowskiego w Gorlicach, który w myśl uchwały zjazdowej zakładał dokooptowanie przedstawicieli powiatu sanockiego, wyraźnie przesuwało centrum życia politycznego RSO z Sanoka do Gorlic. Stan ten utrzymał się zaledwie 4 miesiące. Już pod koniec grudnia 1933 r. w sanockich kołach RSO zaplanowano odbycie zjazdu „mężów zaufania” tej organizacji z okręgu sanockiego, tj. z powiatów: brzozowskiego, krośnieńskiego, leskiego i sanockiego, w celu omówienia zadań partii wobec prób usamodzielnienia się elity lemkońskiej w województwie krakowskim. Zjazd odbył się 18 lutego 1933 w Sanoku. Z ramienia Rady Centralnej RSO brał w nim udział ks. Czajkowski, jeden z twórców Komitetu w Gorlicach. Jego obecność na obu --- 91 Ustalano kwoty miesięczne opodatkowania: inteligencja 2 do 5 zł., chłopi — 10 gr. 92 „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 43, s. 2. 93 Propozycja powołania odrębnej rubryki lemkońskiej w „Zemli i Woli” pojawiła się w 1930 r. i została ponowniona w 1931 r. Dyskusje w tej sprawie prowadzone na łamach gazety i, oprócz głosów popierających ten projekt, drukowano także głosy przeciwne. Do przeciwników pomysłu należał między innymi M. Mylancyk, zamieszkały wówczas w Moczarah, w pobliżu Ustrzyk Dolnych, pochodzący z powiatu nowosadeckiego. W liście do redakcji „Zemli i Woli” napisał: „dialekt lemkowski jest niejednolity i w różnych wsiah mówią inaczej”, zob. „Zemla i Wola”, R. 1931, nr 4, s. 2. 94 Pierwszy komitet RSO dla powiatu nowosadeckiego powstał w 1930 r. Zob. T. Duda, Życie polityczne Lemków, s. 81. Pełny skład Komitetu: K. Tychański (Wojkowa), H. Gromosiak (Krynica Wies), J. Harbera (Mochnaczka Niżna), L. Krajniak (Złockie), S. Kulanda (Łahowa), P. Kuźma (Nowa Wieś), J. Petryk (Krynica Wies), I. Pyroh (Milik), B. Rusynak (Wierchoruła Wielka), M. Seńko (Tylicz), A. Stanczak (Andrzejówka), A. Wenhrynowyc (Powroźnik). Zob. „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 44, s. 2. 95 AP K, UWKr, sygn. 352, k.n.n. 96 „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 35. 97 Pełny skład Komitetu: S. Dytko (Pielgrzymka), D. Jankowycz (Świątkowa Wieśica), F. Kasycz (Jaworze), W. Komaneckij (Świątkowa Mała), F. Miszko (Świerzowa Ruska), J. Sosenko (Desznica), F. Sydoryk (Kotari). Zob. „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 42, s. 3. 98 SN, R. 1933, nr 1, s. 77–79. Przewodniczącym zjazdu wybrano E. Mokryckiego, zastępcą przewodniczącego — J. Sobolewskiego, sekretarzami — T. Stefanyszyna i I. Halika (student). Zob. „Zemla i Wola”, R. 1933, nr 11, s. 1–2. zjazdach była odbiciem stosunku działaczy lwowskich do spraw lemko-wskich, którzy najpewniej nie byli chętni do akceptacji dwóch odrębnie działających komitetów. Już na początku obrad Czajkowski postawił wniosek o powołanie tzw. Szerszego Komitetu Lemkowskiego Galicji, jednoczącego ośrodki: gorlicki i sanocki i ściśle związanego z Radą Centralną RSO we Lwowie. Realizacja tej koncepcji okazała się niemożliwa z powodu nieobecności delegatów z województwa krakowskiego. Spośród członków gorlickiego Komitetu Lemkowskiego przybył do Sanoka jedynie S. Herenczak z Tylawy, lecz reprezentował lokalne oddziały RSO w powiecie krośnieńskim. Wobec nieobecności delegatów regionu zachodniego zjazd zdecydował o utworzeniu Komitetu dla Wschodniej Lemkowszczyzny z siedzibą w Sanoku, uznając jednocześnie komitet gorlicki za reprezentację Lemkowszczyzny zachodniej. W skład zarządu nowo wybranego Komitetu weszli: Andrij Madeja, Emanuil Mokryckyj i Lew Jaworskyj z Sanoka, Josyf Perelom z Dukli, Josyf Sobolewskyj z Kostarowiec, Josyf Fedak ze Srogowa Górnego, Mykoła Hnizdur z Olchowcze oraz Iwan Halycz z Czerteża. Wybrany Komitet wyłonił spośród swoich członków trzy sekcje: finansową, spółdzielczą i kulturalno-kształcącą. Komitetowi sanockiemu zjazd polecił porozmawienie się z centrum gorlickim w celu wyboru ogólnolemkowskiego Komitetu Krajowego. W odróżnieniu od uchwali zjazdu w Gorlicach (15 XI 1932), zjazd sanocki stał bardziej zdecydowanie na gruncie ideologii ogólnorusyjskiej. Delegaci na zjazd, w przeciwieństwie do sytuacji, jaka zastąpiła w Gorlicach, nie podjęli w ogóle kwestii nauczania dialekta lemko-wskiego w szkołach czy też drukowania czasopisma w tym dialekcie. W sprawach językowych zjazd sanocki stanął na stanowisku nauczania literackiego języka rosyjskiego w szkołach ludowych i domagał się utworzenia katedry języka rosyjskiego na Uniwersytecie Lwowskim. Odrębna rezolucja dotyczyła dyscypliny partyjnej i podkreślała konieczność współpracy wszystkich organizacji społecznych na Lemkowszczyźnie z centralą RSO we Lwowie. Istotne zmiany w życiu politycznym na Lemkowszczyźnie nastąpiły w 1933 r. Uległa wówczas zachwianiu struktura partyjna RSO przez uaktywnienie się kierunku starorusińskiego. W grudniu tego roku starorusini utworzyli organizację pod nazwą Związek Lemkowski (Lemko-Sojuz), w skład którego weszli przedstawiciele Komitetu Lemkowskiego RSO w Gorlicach. Wobec tego plany utworzenia jednolitego ogólnolemkowskiego komitetu krajowego tej partii poprzez połączenie komitetu gorlickiego i sanockiego zostały rozwiane. Ze względu na wagę, jaką władze centralne RSO przywiązywały do Lemkowszczyzny jako do jednego z nielicznych regionów, który przechował starą świadomość ruską, kwestia lemko-wska była jednym z głównych zagadnień omawianych podczas III Ogólnokrajowego Zjazdu parti we Lwowie 26 grudnia 1933. Zjazd ten zgromadził ok. 80 delegatów z 32 powiatów, w tym także członków komitetu gorlickiego, którzy (sic!) jednocześnie byli członkami Lemko-Sojuzu, oficjalnie występującego przeciwko ideologii ogólnorusyjskiej. Co więcej, niektórzy liderzy Związku, np. O. Hnatyszak i S. Durkot, weszli do nowo wybranej Rady Centralnej RSO. Postawa przedstawicieli komitetu gorlickiego może świadczyć o nieustalonej jeszcze świadomości politycznej lub też o pragmatyzmie nakazującym poszukiwać najkorzystniejszych rozwiązań. Na III Zjeździe RSO szeroko omówiono rozluźnienie struktury organizacyjnej partii. Utworzenie Związku Lemkowskiego uznano za przejaw naruszenia dyscypliny partyjnej. Sofron Krynycyj ze Śniatnicy, członek powiatowego Komitetu RSO, publicznie występował przeciwko Lemko-Sojuzowi oraz gazecie „Lemko”. Winą za zaistniały stan rzeczy obarczono jednak nie gorlickich działaczy lemko-wskich, a rząd RP, który oskarżono o prowadzenie polityki regionalnej — „rozbijanie jedności narodu ruskiego”. Tym — jak się wydaje — można tłumaczyć dalszą obecność twórców Związku Lemkowskiego w szeregach RSO. Kolejny, IV Zjazd RSO odbyty we Lwowie 26 grudnia 1934 wybrał do Rady Centralnej innych aktywnych członków komitetów gorlickiego i nowosądeckiego: J. Siokać (Gorlice) i S. Kulandę (Łabowa). Na następną kadencję wybrano ponownie Hnatyszakę. Kulanda w swym wystąpieniu zapewniał uczestników zjazdu o ogólnym potępieniu przez ludność lemko-wską organu prasowego Związku Lemkowskiego — „Lemko”. Inni delegaci z Lemkowszczyzny wypowiadali słowa ostrej krytyki pod adresem aktywistów staroruskich. Julian Halkowycz z Boguszy stwierdził wprost: „Cale chłopstwo ruskie Lemkowszczyzny stoi po stronie RSO. Podstawę do podejrzeń o separatyzm może dawać chyba tylko miejscowy Lemko-Sojuz, lecz z chłopów nikt nie brał udziału w jego tworzeniu i do niego nie należy”. Natomiast Josyf Fedak ze Srogowa powiedział: „Nas Lemków obraża to, że zarzucają nam separatyzm lemko-wski. --- 99 „Zemla i Wola”, R. 1933, nr 11, s. 1–2. 100 Ibidem. 101 Skład sekcji finansowej: ks. K. Czajkowski (Mszana), D. Halycz (Olchowce), S. Herenczak (Tylawa), ks. J. Siekierzyński i J. Szatyński (Sanok). Skład sekcji spółdzielczej: J. Hrabec (Smulnik), J. Fedak (Srogów Górny) oraz M. Mazyczka, I. Steciw i T. Stefanszyn (Sanok). Skład sekcji kulturalno-kształcącej: O. Hukewycz, A. Madeja, E. Mokryckyj, J. Perelom, W. Podolynskyj — wszyscy z Sanoka. 102 SN, R. 1933, nr 1, s. 78. 103 Ibidem. 104 Ibidem. 105 Ibidem, nr 6, s. 697–698. 106 Oprócz Hnatyszaka i Durkota Lemkowszczyzne reprezentowali: K. Bodak (Rozdziele), ks. K. Czajkowski (Mszana), A. Szafiut (Węglówka), W. Maleckyj (Klimkówka), J. Szatyński (Sanok). Zob., „Zemla i Wola”, R. 1934, nr 3, s. 2. 107 „Zemla i Wola”, R. 1934, nr 15, s. 3. 108 Ibidem, s. 2. 109 Ibidem, s. 3. 110 CDIAL f. 394, op. 1, spr. 2, Protokoły zborów „rus'kych selanskych orhanizacij w Horlyčkomu, Zboriwškomu ta Sianočkomu powiatach (1935), k. 3; „Zemla i Wola”, R. 1935, nr 4, s. 4. Halkowycza kilkakrotnie delegowano na zjazdy centralne do Lwowa. Byliśmy russkimi i takimi pozostaniemy\textsuperscript{111}. Jedna z uchwalonych rezolucji zjazdowych wypowiadała walkę separatyzmom: „ukraińskiemu, rusińskiemu i lemkowskiemu”\textsuperscript{112}. Pewnym uklonem w stronę odrodnności lemkowskinej było utworzenie odrebnego działu lemrowskiego w organie prasowym RSO przeznaczonym dla ludu — „Zemli i Woli”\textsuperscript{113}. Pomimo wewnętrznych trudności organizacyjnych RSO do końca okresu międzywojennego utrzymała pełną strukturę terenową zarówno w województwie lwowskim, jak i krakowskim. Różnice organizacyjne polegały jedynie na przeniesieniu siedzib niektórych powiatowych komitetów, np. z Gorlic do Uścia Ruskiego — w przypadku powiatu gorlickiego\textsuperscript{114}. Ogólnokrajowe zjazdy RSO odbyte w 1935 i 1937 potwierdziły aktywność Lemków w realizacji celów statutowych tej partii. Deklaracje o treści prorosyjskiej formułowano także w komitetach lokalnych. Ilustracją tych nastrojów mogą być np. rezolucje podejmowane przez komitety w miejscowościach powiatów gorlickiego i nowosądeckiego w r. 1936\textsuperscript{115}. Np. rezolucja narady RSO w Kwiatoniu podjęta 2 sierpnia stwierdzała: „Poczuwamy się Russkimi i zdecydowanie protestujemy przeciwko nazywaniu nas „Łemkami” w sensie narodowym”\textsuperscript{116}. Przeciwko „językowi lemkowskiemu” oraz elementarzowi Trochanowskiego występowano w Banicy, Boguszy, Kwiatoniu, Lechowie, Smerekowcu i wielu innych miejscowościach, postulując wprowadzenie elementarza „języka galicyjsko-russkiego” (rosyjskiego — przyp. JM)\textsuperscript{117}. Także rezolucje podjęte na naradzie w Bielance 18 sierpnia występowały przeciwko „separatyzmowi lemkowskiemu” oraz nazwie własnej „Łemko”, stwierdzając, że Lemkowie należą do „wielkiej 160-milionowej narodowości rosyjskiej”\textsuperscript{118}. Hasła te powtarzano także w rezolucjach innych komitetów lokalnych w różnych powiatach i zawsze znajdowały one odbicie w uchwalach ogólnokrajowych zjazdów RSO\textsuperscript{119}. Poprzez objęcie Łemkowszczyzny pełną strukturą organizacyjną RSO zdystansowała pozostałych partii iów politycznych. Dla ludności lemkowskinej atrakcyjna była koordynowana przez RSO działalność gospodarcza i kulturalno-kształcąca dla wsi. Organizowane z dużą intensywnością kursy rolnicze przyciągały chłopów. Prowadzono także kursy gospodarstwa wiejskiego dla kobiet. W zakres działalności gospodarczej wchodziły kursy dla potrzeb rozwoju spółdzielczości handlowej, zakładanie i koordynowanie prac spółdzielni, które, począwszy od schyłku lat 20., powstawały nawet w najbardziej odległych miejscowościach lemkowskiach. Dzięki takim inicjatywom znaczna część Łemków uznawala RSO za własną. W skład za tym za własne uznawano także podległe partii lwowskie instytucje gospodarcze\textsuperscript{120}. Jeszcze większą popularność wśród Łemków partia ta uzyskała dzięki pielęgnacji tradycji wojennych, a zwłaszcza martyrologii Łemków w obozach koncentracyjnych Austro-Węgier. Przedmiotem szczególnej pamięci stał się obóz w Thalerhofie. Organizowane w wielu miejscowościach tzw. zjazdy thalerhofske przypominały Łemkom o ich cierpieniach wojennych. Zjazdy te automatycznie stawały się trybuną ideologów RSO, którzy wykorzystywali sprzyjający do agitacji grunt — wrogość do ruchu ukraińskiego. W dużym stopniu przyczyniły się one do upowszechnienia wśród Łemków poczucia inności od Ukraińców. Wydaje się, że w odczuciu wielu Łemków uroczystości te nie wykraczały poza rachunek krzywd (rzeczywistych i wyimaginowanych), gdyż winą za Thalerhof powszechnie obciano działaczy ukraińskiego ruchu narodowego\textsuperscript{121}. Z tradycją obozu w Thalerhofie powiązane jest wyznanie prawosławne. Już przed pierwszą wojną światową, popierane przez Rosję, było elementem gry politycznej. Po wojnie weszło do tradycji martyrologii moskwofilów, stąd liczny udział duchowieństwa prawosławnego w zjazdach thalerhofskich. W przekonaniu wielu Łemków prawosławie dawało odszkodnie od ruchu ukraińskiego, który postrzegany był łącznie z Kościołem greckokatolickim. Nie brano pod uwagę historycznych tradycji prawosławia ukraińskiego. Zresztą z drugiej strony wielu Ukraińców występowalo przeciwko prawosławiu jako wyznaniu nieukraińskiemu. Brak swobodnego, wolnego od kontekstu rywalizacji politycznej spojrzenia na kwestię wyznaniową sprzyjał kształtowaniu się obozów polityczno-wyznaniowych: moskwofilsko-prawosławnego i ukraińsko-greckokatolickiego. Podział ten znacznie mocniej utrwalił się w świadomości społeczeństwa niż przebiegał w rzeczywistości, np. wśród kleru greckokatolickiego sporu było moskwofilów pracujących na rzecz prawosławia. Łemkowie, którzy weszli w okres międzywojenny z ciężarem cierpień doznanych od Austro-Węgier, chętnie kierowali swe sympatie religijne w stronę prawosławia. Rychło jednak, ze względu na coraz silniejsze konflikty wyznaniowe, które narastały głównie na tle majątkowym i prowadziły do coraz większego skłócenia społeczności lemkowskinej, pojawiały się głosy krytyki pod adresem \begin{itemize} \item AAN, KGPP, sygn. 44, k. 13. \item W celu pielęgnacji pamięci o martyrologii powołano Talerhowski Komitet, który obok organizacji zjazdów prowadził działalność wydawniczą. Zob. Talerhowski Almanach. Przypamiatają kryzys austriackich zeszóstki, izuwiersiw i nasylil nad Karpato-russkym narodom wo wriemia wsemirnoj wojny 1914—1917 gg., Lwów 1930; M. Makowskyj, Talerhof, (Spomyny i dokumenty), Lwów 1934; M. Yarenko, op. cit., s. 202; Z. Lasocki, Polacy w austriackich obozach barakowych dla uchodźców i internowanych, Kraków 1929, s. 76. \end{itemize} stosunków wyznaniowych. Niektórzy członkowie partii zwracali uwagę na szkodliwy skutek tych konfliktów paralizujących przedsięwzięcia o charakterze ogólnospołecznym, zwłaszcza gospodarczym, co szkodziło rozwojowi wsi łemkowskiej. Znamiennie w tej kwestii było wystąpienie Sofrona Krynyckiego na zjeździe RSO we Florynce 22 maja 1932. Krynycyki, sam wyznania prawosławnego, według relacji korespondenta „Zemli i Woli” powiedział wówczas: „Konflikty religijne wywoływały spore nieporozumienia pośród naszego narodu na Łemkowszczyźnie. A zatem trzeba jeszcze wiele pracy włożyć, aby zatrzeć różnicę pomiędzy Łemkiem prawosławnym i uniąt, i przekonać wszystkich, że religia nie powinna być najmniejszą przeszkodą wówczas gdy idzie o wspólną ruską sprawę narodową. Ludność ruska Łemkowszczyzny musi zrozumieć, że Russka Selanska Organizacja jednochy chłopów ruskich (…), nie bacząc na to, czy należą do wyznania prawosławnego czy unickiego”. Sprawa stosunku RSO do prawosławia coraz częściej pojawiała się na łamach prasy. Oficjalnie potępiano konflikty wyznaniowe, zwracając uwagę na zagrożenie programu społecznego i gospodarczego RSO, realizowanego także dla potrzeb grekokatolików. Taka postawa, odmienna od tej, jaką partia prezentowała w schyłku lat 20., wynikała z postawienia kwestii narodowej ponad religijną. Idea rosyjska wprawdzie była bliska prawosławiu, lecz w seregach RSO większość stanowili grekokatolicy. Prawostawie popierano w początkowej fazie jego powstawania i wówczas ostro krytykowano proukraińsko nastawione władze Kościoła grekokatolickiego, lecz nie występowało przeciwko wyznaniu grekokatolickiemu. Co więcej, RSO popierała Administrację Apostolską Łemkowszczyzny; zbiegła nawet o podniesienie administratury do godności diecezji. Ponadto wyszła z projektem utworzenia grekokatolickiej diecezji dla ludności „ruskiej” (rosyjskiej — przyp. JM) zamieszkującej obszar byłej Galicji Wschodniej, z odrębnym konsystorzem i seminarium duchownym, w celu uwolnienia moskwofilów-grekokatolików od ukraińskiej hierarchii duchownej. Na tle prawosławia doszło do polemiki pomiędzy władzami partii a prawosławną metropolią warszawską. Władzom Kościoła prawosławnego w Warszawie zarzucono brak aktywności w kierunku prawnego uregulowania działalności wielu placówek prawosławnych i ich spraw majątkowych: gruntów, plebanii, cerkwi. Również stosunek RSO do lokalnego duchowieństwa prawosławnego był uzależniony od aktywności społecznej księży. Dopóki trwały spory majątkowe i zabiegi o rejestrację placówek, i dopóki prowadzono budowy własnych obiektów sakralnych, cerkwi lub tzw. czasowni, dopóty księża aktywnie w tym uczestniczyli, a RSO popierała ich zaangażowanie społeczne. Krytyka pojawiła się na początku lat 30. gdy sytuacja wyznaniowa uległa normalizacji, a część księży odsunęła się od życia społecznego wsi, zajmując się wyłącznie sprawami duszpasterstwa. RSO protestowała wówczas przeciwko ich „aspolecznej” postawie. Pisała o tym także prasa ukraińska, np. o wystąpieniu ks. Czajkowskiego na ogólnołemkowskim zjeździe w Gorlicach 15 października 1932, gdzie „lajął obecnych tam trzech księży prawosławnych za to, że nie prowadzą działalności oświatowej”. Stosunek RSO do spraw wiary był pochodną jej programu politycznego i społeczno-gospodarczego. Tylko w taki sposób partia mogła liczyć na poparcie środowisk prawosławnych i grekokatolickich. Powyższa linia programowa przynosiła pewne rezultaty w zakresie rozbudowy struktury terenowej, ale narażała na zarzuty ze strony wyznawców obu religii. Na walnym zjeździe partii 14 lutego 1937 starano się wypracować program, który miał doprowadzić do skonsolidowania środowiska łemkowskiego wokół RSO — partia bowiem traciła wpływy głównie wśród młodzieży. Pojawiająca się coraz częściej pod adresem RSO krytyka jej polityki oświatowej i wyznaniowej nie wpłynęła jednak na zmniejszenie znaczenia społecznego i politycznego tej partii. Do końca okresu międzywojennego pozostała ona najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną partią polityczną na Łemkowszczyźnie. B. Przeobrażenia w ruchu staroruskim Wspomniałem już, że w pierwszych latach powojennych panował w chaosu w środowisku moskwofilsko-staroruskim bylej Galicji. Istotą tego chaosu była obecność moskwofilów i starorusinów w tych samych strukturach organizacyjnych. Formowanie się partii staroruskiej na Łemkowszczyźnie ma swą genezę, podobnie jak RSO, w organizacji Russkij Ispolnitel'ny Komitet, Towarzystwie Russkaja Rada oraz HRNO. Pomimo braku odrębnej staroruskiej jednostki organizacyjnej już bezpośrednio po wojnie miały miejsce próby usamodzielnienia się starorusinów, przeciwnych idei rosyjskiej i ukraińskiej, a bliskich państwowości polskiej. Pierwszym przejawem tych tendencji było zwolnienie przez nieliczną grupę inteligencji wiecu we Lwowie 29 czerwca 1920. Wiec odbył się w sali Domu Ludowego w obecności ok. 200 osób, a obrady toczyły się pod hasłem: „bądźmy sami sobą”. W dyskusji wyraźnie podkreślano różnice pomiędzy kulturą „maloruską” (wiązano ją z tradycjami państwa Halicko-Wołyńskiego) a ukraińską i rosyjską. Celem wiecu było uchwalenie uznania państwowości --- 122 Cyt. za „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 26, s. 2. 123 RSO i prawosławny ruch na Łemkowszczyźnie, „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 43, s. 1. 124 „Oriens”, R. 1937, z. 8, s. 56. 125 „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 43, s. 1. Zarzut ten nie odpowiadał rzeczywistości, gdyż władze metropolii warszawskiej czyniły usilne starania w kierunku legalizacji jak największej liczby filii i parafii na Łemkowszczyźnie. 126 Ibidem, R. 1934, nr 12, s. 3. 127 „Dito”, R. 1932, nr 284, s. 4. 128 K. Z. Nowakowski, op. cit., s. 344. 129 Zob. J. Radziejowski, op. cit., s. 133. 130 DALO, f. 1, op. 55, spr. 383, k. 1. 131 APR, AKL, sygn. 72, Współpraca z Czerwińsko-Ruską Organizacją „Zgoda”, list O. Łysiaka prezesa Ruskiej Agrarnej Partii do ks. Łukaszławicza z 25 XI 1929 r., s. 1. polskiej przez Rusinów, co miało ułatwić uzyskanie koncesji na rozwój życia kulturalno-kształcącego i gospodarczego. Kolejnym krokiem było utworzenie Komitetu do Spraw Staroruskich Instytucji i Stowarzyszeń (29 VI 1922), któremu postawiono cel doprowadzenia do reaktywowania lwowskiego stowarzyszenia Russkaja Rada$^{133}$. Tym razem usiłowano pozyskać dla własnych potrzeb dawną moskwofilię instytucję z czasów I. Naumowycza i A. Dobrianieckiego. W skład Komitetu wchodzili późniejsi liderzy partii staroruskiej: ks. Iwan Kostecki, Iwan Sas Liskowaackyj, Oleksandr Łysiak i Teodorz Zajac$^{134}$. Jednak próba reaktywowania XIX-wiecznej instytucji nie powiodła się. W latach 1919–1923 koła rządowe nie interesowały się starorusinami. Działania władz szły w kierunku osłabienia znaczenia politycznego Ukraińców, a przeciw waga dla nich dostrzegano w nurcie moskwofilskim, nie orientując się dokładnie w sytuacji wewnętrznej tego ruchu. Dostrzegano wyraźnie większość prorosyjską, podczas gdy mniejszość propolska (staroruska) pozostawała poza uwagą kół rządowych. Tym należy tłumaczyć fakt przekazania Domu Ludowego we Lwowie moskwofilom, o który toczono spory do końca okresu międzywojennego oraz Instytutu Stauropigijskiego, którego komisarzem rządowym został wybitny lwowski moskwofil Mykoła Tretiak$^{135}$. Na Lemkowszczyźnie zjawisko to wystąpiło jeszcze silniej, do tego stopnia, że władze administracyjne wielokrotnie błędnie oceniały nastroje społeczne przypisując starorusinom etykietę moskwofilów, lub odwrotnie. B.1 RUSKA AGRARNA PARTIJA, 1928–1931 i RUSKA AGRARNA ORGANIZACJA, 1931–1939 Zanim doszło do utworzenia przez starorusinów odrębnej partii politycznej, grupa ta dwukrotnie dokonywała zmian wewnętrzorganizacyjnych w RNO. Pierwsza secesja miała miejsce w 1926 r. Założono wówczas stowarzyszenie pod nazwą Związek Rolniczy (Rolnyczyj Sojuz), któremu wyznaczono zadanie koordynowania rozwoju gospodarczego wsi na obszarze województw południowo-wschodnich. Związek Rolniczy istniał do końca 1927 r. Z początkiem grudnia tego roku, przygotowując się do wyborów parlamentarnych, starorusini wyłonili tzw. Tymczasowy Organizacyjny Komitet Rolniczy z zadaniem opracowania statutu partii politycznej$^{136}$. Równolegle wydawano we Lwowie organ prasowy pt. „Holos Naroda”$^{137}$. Grupę inicjatywną stanowiły działacze skupieni wokół Lwa Czerkawskiego. Na 3 stycznia 1928 zwolali oni do Lwowa zjazd Związku Rolniczego, na który przybyło ponad 60 delegatów z poszczególnych filii$^{138}$. Komitet Czerkawskiego przedłożył projekt programu partii, która miała reprezentować interesy ubogiego chłopstwa ruskiego. W wyniku dyskusji ustalono oficjalną nazwę nowej partii: Ruska Agrarna Partija Zemelnych ta Bezzemelnych Selan w Polszcze$^{139}$. Zjazd wybrał także najwyższą władzę wykonawczą — Radę, w liczbie 16 osób, w tym 3 przedstawicieli z Lemkowszczyzny: I. Kaczmarczyka, T. Wojtowycza i T. Jadłowskiego. Ten ostatni pełnił funkcję sekretarza podczas zjazdu$^{140}$. Na prezesa Ruskiej Agrarnej Partii (RAP) wybrano Oleksandra Łysiaka$^{141}$. Utworzenie partii staroruskiej wiązało się z akcją przedwyborczą. Pierwotnym celem starorusinów było wprowadzenie posłów do parlamentu polskiego z własnej listy$^{142}$. Jednak idea ta upadła na zebraniu 26 grudnia 1927, w którym udział wzięli delegaci Związku Rolniczego na czele z Czerkawskim i Baczynskim; ten ostatni odtąd wyraźnie stanął na gruncie propolskim, porzucając ideę ogólnorosyjską. Tym niemniej uchwalono pójść do wyborów razem z Rosjanami. Sprawę wyrzeczenia się przez Związek Rolniczy odrębnej listy i udział RAP w wyborach razem z RZN O. Łysiak naświetlił w liście do ks. Juliana Łukaszklawicza z 25 grudnia 1929. Według Łysiaka, Baczynskiej, pełniący funkcję komisarza rządowego w Instytucie „Narodnyj Dom” we Lwowie, otrzymał od lwowskich władz wojewódzkich polecenie przyłączenia RAP do listy rosyjskiej$^{143}$. We wspomnianym liście Łysiak wyjaśniał, że RAP przystało na polecenie władz administracyjnych, obawiając się utraty wpływu na „Narodnyj Dom”, który po zmianie orientacji politycznej Baczynskiego pozostawał pod wpływem starorusinów$^{144}$. Była to pierwsza próba samodzielnego wejścia na scenę parlamentarną podjęta przez starorusinów, nie zrealizowana z powodu stanowiska władz państwowych. Łysiak — we wspomnianym liście — zawarł nawet słowa krytyki pod adresem władz, zarzucając im popieranie moskwofilstwa i jednocześnie ograniczanie rozwoju lojalnego wobec państwa ruchu staroruskiego. Stwierdził nawet, że w kontekście stosunku do RAP polityka rządu jest dla państwa szkodliwa. Napisał: „Sprawiedliwe rozumienie i korzystne rozwiązanie kwestii ruskiej nie zależy od nas, lecz od rządu i społeczeństwa polskiego. Kwestia ruska jest dla Państwa i Narodu Polskiego tak ważna, że nie powinno się jej bagatelizować i pomijać milczeniem, aby się kiedyś w przyszłości nie sprawdziło przysłowie «mądry Polak po szkodzie»”$^{145}$. Rzeczywiście, w latach --- 132 Ibidem. 133 DALO, f. 1, op. 55, spr. 383, k. 1. 134 Ibidem. 135 Zob. I. Kedryn, W poszukiwaniu metryki, s. 163. Przejście Instytutu Stauropigijskiego przez moskwofilów nastąpiło poprzez unieważnienie praw członkowskich tych osób, które nabyły te prawa po 1 sierpnia 1915. 136 AAN, MSW, sygn. 961, s. 296. 137 AP R, AKŁ, sygn. 72, s. 2. Zob. J. Moklak, Political Orientations, s. 18. --- 138 „Holos Naroda”, R. 1928, nr 2, s. 2. 139 Ibidem. Zarówno w życiu publicznym, jak i w kancelarii partii używano prawie wyłącznie trzech pierwszych członów nazwy. 140 Ibidem. 141 AP R, AKŁ, sygn. 72, s. 2. 142 Ibidem. 143 Ibidem. 144 Ibidem. 1926–1929 władze rządowe ucieczyły szereg inicjatyw gospodarczych podejmowanych przez starorusinów, odmawiając im kilkakrotnie kredytów pieniężnych$^{146}$. Negatywnie ustosunkował się także do RAP szef Biura Narodowościowego MSW Henryk Sucheneck-Suchecki$^{147}$, który jeszcze w 1929 r. chętniej dostrzegał ruch moskwofilski i negatywnie opiniował postulaty RAP$^{148}$. W 1928 r. z powodu braku możliwości uzyskania kredytów na sanację majątku RAP była bliska samolikwidacji$^{149}$. Aby zainteresować władze państwowe swoją działalność, liderzy RAP musieli uciec się do publicznej deklaracji lojalności wydrukowanej w pociągowej gazecie polskiej oraz publicznych wystąpień z peanami na cześć Józefa Piłsudskiego$^{150}$. W numerze 307 „Ilustrowanego Kuriera Krakowskiego” z 9 listopada 1929, ukazał się list otwarty autorstwa O. Łysiaka i D. Jabłońskiego — prezesa i sekretarza RAP, adresowany do kół rządowych$^{151}$. Autorzy listu za podstawę swych twierdzeń wzięli artykuł byłego wojewody lwowskiego P. Dunin-Borkowskiego pt. „Punkt wyjścia w sprawie ukraińskiej w Małopolsce Wschodniej”, wydrukowany w piśmie „Droga”$^{152}$. Zgodzili się z Borkowskim, że ruch świadomie rosyjski mógłby być dla Polski niebezpieczny$^{153}$, lecz zaprzeczyli, jakoby ruch ruski był iluzją — w aspekcie narodowościowym Borkowski dostrzegał Ukraińców, a nie Rusinów. Autorzy listu zaapelowali do rządu o zwalczanie zarówno ruchu ukraińskiego, jak i rosyjskiego, a popieranie RAP$^{154}$. W kilkanaście dni później Łysiak w innym liście do ks. Łukaszklawicza napisał: „Myśmy (tj. RAP — przyp. JM) odkryli swą duszę narodową przed starszym bratem, tj. narodem polskim, a teraz jest rzeczą starszego brata podać nam dłoń (...) ani z rządem, ani narodem polskim walki prowadzić nie chcemy i nie będziemy”$^{155}$. Aktywiści RAP nie podejmowali kwestii odrębnej państwowości ruskiej, ojczyźnę widząc w Rzeczypospolitej Polskiej. Publiczne deklaracje lojalności wobec państwa oraz podważanie zasadności istnienia w Polsce południowo-wschodniej narodowości rosyjskiej i ukraińskiej wywołały falę reakcji w prasie moskwofilskiej i ukraińskiej. Prasa ta była tradycyjnie wrogo do siebie ustosunkowana, lecz tym razem w zbliżonym tonie wystąpiła przeciwko grupie staroruskiej, zarzucając jej zamykanie się w ramach — jak twierdzono — anachronicznej już wówczas ruskiej świadomości narodowej. Do końca 1929 r. RAP rozwijała się wyłącznie własnymi siłami. W ciągu trzech lat istnienia partii założono 26 ośrodków regionalnych, wymienianych w niektórych źródłach jako filie. Dla potrzeb spółdzielni handlowych RAP posiadała instytucję kredytową pod nazwą Centralny Kooperatywny Sojusz, wspierającą 102 podległe mu spółdzielnie$^{156}$. W tym trudnym dla partii staroruskiej okresie nie sposób mówić o jej przężnym rozwoju. W zasadzie pewne wpływy posiadała jedynie w powiatach: lwowskim, kolomyjskim i staniławowskim$^{157}$, zawsze jednak pozostając w cieniu partii prorosyjskiej. Podobnie było na Łemkowszczyźnie. W 1928 r. RAP utworzyła tam lokalne łemkowskie Komitety Wyborcze$^{158}$. Niemniej i w tym wypadku trudno mówić o szerokiej strukturze terenowej partii. Prawie wszystkie osoby związane z RAP jednocześnie współpracowały z RSO. Działo się tak z powodu zbieżnej płaszczyzny programowej — obie partie głosiły, że reprezentują interesy chłopów ruskich i operowały tą samą terminologią. Powszechny brak zrozumienia różnic politycznych pomiędzy rywalizującymi o ten sam elektorat partiami przyczyniał się do uznania przez wielu Łemków faktu zblokowania RNO-RSO i RAP w wyborach 1928 r. za zjawisko naturalne. Znaczna popularność zdobył na Łemkowszczyźnie organ prasowy starorusinów „Holoś Naroda”, który relacjonował przebieg kampanii wyborczej 1928 r. i odtąd utrzymał swoją pozycję pośród innych czasopism docierających na Łemkowszczyznę. W miarę wzrostu popularności hasel staroruskich redakcja „Holośu Naroda” zdobywała coraz liczniejsze grono współpracowników. W 1930 r. korespondentami redakcji byli Łemkowie zamieszkujący nawet najdalej od Lwowa oddalone powiaty: nowosadecki, grybowski i gorlicki. Począwszy od listopada 1929 r. nastąpiła zmiana w stosunku władz państwowych do RAP. W kolach rządowych dostrzeżono, że deklarowana lojalność starorusinów wobec państwa może przyczynić się do powstania silnej partii propolskiej w Polsce południowo-wschodniej, co odpowiadało koncepcji asymilacji państwowej zaproponowanej kilka lat wcześniej przez premiera Sikorskiego$^{159}$. Wspomniany wyżej list otwarty Łysiaka i Jabłońskiego ogłoszony w IKC-u związał RAP z kolami rządowymi, a ściślej z BBWR, prorządowym blokiem politycznym, który od tego czasu starał się przejąć kontrolę nad życiem społeczno-gospodarczym i politycznym starorusinów$^{160}$. Konsekwenc- --- 146 W wyniku negatywnej opinii MSW starorusini nie otrzymali kredytów na reeskont weksli rolniczych oraz subwencji na rozwój Związku Rolniczego 147 AP R, AKŁ, sygn. 72, s. 1. 148 Ibidem, s. 2. 149 Ibidem, s. 4. 150 AAN, MSW, sygn. 1038, „Wiadomości Ukraińskie”, R. 1929, nr 15, s. 6. Pierwszym takim wystąpieniem było przemówienie M. Baczyńskiego na uroczystościach odsłonięcia pomnika Piłsudskiego w Kolomyi. 151 Ibidem. 152 Zob. P. Dunin-Borkowski, Punkt wyjścia w sprawie ukraińskiej w Małopolsce Wschodniej, „Droga”, R. 1929, nr 6, s. 561–572. 153 Ibidem, s. 572. Borkowski dodawał: „gdby miał jakiekolwiek znaczenie”, co oznacza, że nie dostrzegał w nim poważnego zagrożenia wewnętrznego. Starorusini, nazywanych „utęjszymi” traktowali jeszcze mniej poważnie. Zagrożenie dla państwowości polskiej widział w ruchu ukraińskim, który — jego zdaniem — mógł zostać powstrzymany za pomocą asymilacji państwowej Ukraińców. 154 AAN, MSW, sygn. 1038, s. 6. 155 AP R, AKŁ, sygn. 72, s. 3. 156 Ibidem, s. 2. 157 SN, R. 1929, nr 6, s. 815. 158 „Holoś Naroda”, R. 1928, nr 3, s. 4. Np. w Gladyszowie komitet wyborczy RAP zorganizował P. Dziubyna. 159 R. Torzecki, Kwestia ukraińska w Polsce, s. 83. 160 M. Iwanicki, Ukraińcy, Białorusini, Litwini i Niemcy w Polsce w latach 1918–1990, Siedlce 1993, s. 24. cja tego zbliżenia były wyniki wyborów z 1930 r. Z listy BBWR starorusini uzyskali dwa mandaty do sejmu: mandat Mychajły Baczynskiego i ks. Josyfa Jaworskiego$^{161}$. W znaczącej części wybór został dokonany głosami Łemków, którzy we współpracy z władzami państwowymi spodziewali się rozwiązać wiele problemów z życia swego regionu. O ile w 1928 r. zarówno moskwofile, jak i politycy ukraińscy mogli sobie pozwolić na twierdzenie podważające posiadanie przez RAP wpływów politycznych w społeczeństwie (np. poseł W. Mudryj na III Zjeździe UNDO w grudniu 1928 r., mówiąc o RAP, stwierdził, że jest „partią fikcyjną”$^{162}$ to w 1930 r. podobne zarzuty nie miały już uzasadnienia, chociaż struktura terenowa RAP nadal pozostawała wąta. Rok później RAP przyjęła nazwę Ruska Agrarna Organizacja (RAO), co dokonało się na walnym zgromadzeniu partii we Lwowie 25 lutego 1931, któremu przewodniczył ks. Jewhen Moncibowycz$^{163}$. Trudno jednoznacznie wyjaśnić przyczyny, które doprowadziły do zmiany nazwy partii. Wydaje się, że powody miały charakter propagandowy. Prawdopodobnie zmierzano do pozyskania części stronników nurtu prorosyjskiego (nowa nazwa upodabniała do RSO), zważyszwszy dużą dyferencjację postaw politycznych wśród chłopów ruskich. Zjazd RAP z 25 lutego miał istotne znaczenie w dalszej krystalizacji programu politycznego starorusinów. W pierwszej rezolucji zjazdowej potwierdzono lojalność wobec RP: „My Rusini Rusi Czerwonej, zebrani na walnym zgromadzeniu Ruskiej Agrarnej Organizacji, oświadczamy stanowczo i zdecydowanie, że Rzeczpospolita Polska jest także naszym państwem i deklarujemy względem niej zdecydowaną i stałą lojalność”$^{164}$. Kolejne rezolucje wyrażały protest przeciwko polityce moskwofilów oraz partii ukraińskich, uważając ich działalność za zamach na wartości kultury ruskiej. W sprawach wyznaniowych wyrażały niechęć wobec księży, których oskarżano o „używanie Cerkwi dla propagandy polityki ukraińskiej wrogiej Rusinom i Państwu”$^{165}$. Począwszy od 1931 r. przybrała na sile kampania antyukraińska. Wydaje się, że był to skutek wpływów BBWR, który większe niebezpieczeństwo dla integralności państwa dostrzegał w ruchu ukraińskim niż w moskwofilstwie. Jeden z liderów staroruskich, M. Baczynski, potrafił obrócić przeciwko Ukraińcom nawet pacyfikacje z 1930 r., twierdząc, że podobnie jak w przypadku obozu w Thalerhofie, prześladowaniem podlegali Rusini z winy Ukraińców$^{166}$. Wiosną 1931 r. władze centralne RAO przystąpiły do rozbudowy struktury terenowej przez powoływanie powiatowych komitetów partii. W kwietniu odbyły się kolejno okręgowe zjazdy w Złoczowie (15 IV), Tarnopolu (22 IV), Haliczu (25 IV), Sokalu (26 VI), Kołomyi (27 IV), Kałuszu (28 IV) i Sanoku (29 IV)$^{167}$. Zjazd sanocki zgromadził ok. 200 delegatów z 20 wi położonych w powiatach: brzozowskim, leskim i sanockim. Wśród nich znacząca część stanowili Łemkowie, a dwóch: Petro Kozak z Beska i Josyf Sobolewskyj z Kostarowiec piastowali najwyższe funkcje w prezydium zjazdu — przewodniczącego i jego zastępcy$^{168}$. Następstwem zjazdów okręgowych był zjazd ogólny RAO odbyty we Lwowie 2 maja 1931, który zgromadził 160 przedstawicieli z województw: lwowskiego, stanisławowskiego i tarnopolskiego$^{169}$. Okręg sanocki reprezentowali: Iwan Fedorenko, Emanuil Mokryckyj, Jakow Mycko, Josyf Perelom i Petro Zapotocznyj$^{170}$. Wśród poruszonych zagadnień była kwestia objęcia zasięgiem działania partii możliwie najszerzej masy włościan „ruskich i ukraińskich”$^{171}$. Orientacja na włościan o świadomości ukraińskiej mogła być zbiegiem taktycznym obliczonym na odebranie chłopskiego elektoratu wyborczego partiom ukraińskim. Nie uległa bowiem zmianie ogólna koncepcja programowa partii, lansująca hasło „bezwarunkowej lojalności wobec Państwa Polskiego”$^{172}$ i dążącą do umocnienia wśród chłopów ruskiej, a nie ukraińskiej świadomości narodowej. Program ten propagowali Baczynski i Jaworski podczas swych podróży poselskich$^{173}$. Rozpoczęte z końcem 1930 r. prace na rzecz rozbudowy struktury terenowej RAO i podniesienia jej znaczenia politycznego przyniosły spodziewane rezultaty. W okresie 1930–1931 partia rozwinęła się znacznie silniej niż w okresie 1926–1930. Zmiana ta dokonała się w wyniku zabiegów Baczynskiego i Jaworskiego, którzy opracowali szczegółowy projekt programu działania RAO i przedstawili go wojewodzie lwowskiemu w maju 1931 r. W projekcie tym proponowali wyznaczenie na każdy powiat (ewentualnie na dwa lub trzy powiaty) płatnego instruktora rolniczego w celu pomoczenia liczby własnych spółdzielni handlowych i skłonienie spółdzielni podległych instytucjom ukraińskim do podporządkowania się RAO$^{174}$. W projekcie przewidziano także utworzenie etatu organizatora politycznego z zadaniem: „(...) zakładania czytelni oraz tworzenia w każdej wsi (...) (komórki — przyp. JM) składających się z co najmniej pięciu pewnych ludzi”$^{175}$. Do przedstawionego wojewodzie projektu obaj poslo- --- 161 AAN, MSW, sygn. 945, s. 8. Ks. Jaworski początkowo spotkał się z odmową władz zwierzchniczych. Kilkakrotnie usiłował go suspendować ks. I. Buczko — Jaworski interweniował nawet w Stolicy Apostolskiej. Ostatecznie zgody na posadzenie przez Jaworskiego mandatu poselskiego z listy nr 1 (BBWR) udzielił metropolita Szepycki. Zob. DALO, f. 1, op. 57, spr. 1231, k. 24. 162 W. Mudryj, Ukrainijske Nacionalo-Demokratyczne Objednannia i joho nacionalo seredovyszcze, w: III Narodnyj Zjazd Ukrainskoho Nacionalo-Demokratyzhnoho Objednannia, s. 89; „Holos Naroda”, R. 1929, nr 23, s. 1. 163 SN, R. 1931, nr 1, s. 102. 164 Ibidem. 165 Ibidem, s. 103. 166 „Zemla i Wola”, R. 1931, nr 4, s. 2. 167 DALO, f. 1, op. 51, spr. 1231, k. 50, 51. 168 Ibidem, k. 51. Do prezydium zjazdu obok wymienionych weszli: O. Iwanysyk z Łukowego i J. Mycko z Ustrzyk Dolnych. 169 Ibidem, k. 60. 170 Ibidem. 171 Ibidem, k. 53. 172 Ibidem. 173 AP K, UWKr, sygn. 352, k.b.n. 174 DALO, f. 1, op. 51, spr. 1231, k. 55. 175 Ibidem. wie dołączyli zastrzeżenie, że sukces rozwoju partii w terenie uzależniony jest „jedynie od natury finansowej” i wystąpili z prośbą o dotowanie RAO przez BBWR i rząd. Na znaczące sukcesy RAO mogła liczyć jedynie na prowincji o słabych wpływach ukraińskich. Jednym z regionów odpowiadających tym kryteriom była Łemkowszczyzna, która mniej więcej w tym samym czasie została objęta szeroko zakreślonym programem prac realizowanych przez ruch ukraiński. W tym miejscu wystarczy wspomnieć, że w 1932 r. rozwinięła działalność powołana przez „Proswitę” Komisja Łemkowska upowszechniająca wśród emków ukraińską świadomość narodową. O Łemkowszczyźnie, jeden z ostatnich regionów o silnych wpływach staroruskich i moskwofilskich, podjęły się rywalizacji RSO, RAO i UNDO. Wobec nasilającej się walki — którą z perspektywy wpływu czasu i dokonujących się przeobrażeń można nazwać wewnętrzną ukraińską — koła rzadowe stanęły przed koniecznością zajęcia określonego stanowiska zgodnego z polską racją stanu i otoczyły RAO pełną opieką polityczną i finansową. W celu uzyskania większej skuteczności prowadzonej akcji utworzono nową organizację społeczno-polityczną. B. 2 ŁEMKOWSKI SOJUZ, 1933–1939 Formalny wniosek o utworzenie Związku Łemkowskiego (Łemko-Sojuz) został zgłoszony na zjeździe RAO w Sanoku 8 grudnia 1933, w którym obecnych było ok. 200 delegatów z powiatów: gorlickiego, grybowskiego, krośnieńskiego, leskiego, nowosądeckiego i sanockiego w obecności przedstawicieli władz centralnych parti: posła Baczynskiego i Iwana Sleziu - dyrektora Instytutu „Narodny Dom” we Lwowie. Baczynski i Sleziu przybyli do Sanoka z gotowym planem powołania do życia nowej organizacji łemkowskiej, której program i zasięg działania został zaakceptowany przez BBWR i omówiony z liderami łemkowskimi — Hnatyszakiem i Trochanowskim. Charakter misji Baczynskiego i Sleziu znajduje potwierdzenie w treści ich wystąpień, w których zawarte były słowa krytyki przeciwko ukraińskim partiom politycznym i duchowieństwu grekokatolickiemu reprezentującemu ruch ukraiński. W wyniku dyskusji nad programowym referatem Baczynskiego zjazd powziął szereg rezolucji, w których zwrócono się do rządu z apelem o możliwie najszybsze rozwiązanie problemów najbardziej istotnych dla społeczności łemkowskiej, wskazując na konieczność utworzenia niezależnego od hierarchii przemyskiej biskupstwa grekokatolickiego dla Łemkowszczyzny, wydanie zakazu nauczycielstwu i księżyom ukraińskim „szerzenia szkodliwej agitacji w szkole i w cerkwiach”, dbanie o to, aby wolne posady obsadzano „elementem staroruskim”. Piąta rezolucja zjazdu zawierała decyzję o utworzeniu Łemko-Sojusu z siedzibą w Sanoku, przed którym postawiono zadanie prowadzenia pracy społeczno-ekonomicznej i politycznej na całej Łemkowszczyźnie. W ostatniej rezolucji zjazd zaaprobował w całości dotychczasowy kierunek polityki posłów Baczynskiego i Jaworskiego oraz wyraził „lojalność i głęboki hold Panu Prezydentowi RP i Panu Marszałkowi Piłsudskiemu”. Na zakończenie zjazdu wybrano skład zarządu nowo założonej organizacji w liczbie 11 członków zwyczajnych. Większość stanowiła inteligencja: O. Hnatyszak (Krynica), M. Trochanowski (Krynica), J. Siokala (Gorlice), Ł. Jaworski (Sanok), J. Perelom (Sanok), E. Mokryckyj (Sanok). Dwóch zajmowało się handlem: kupiec Mychajło Muzyczka (Sanok) i dyrektor Beskydu Teodor Stefanyszyn (Sanok). Włościan reprezentowali: D. Halickyj, J. Fedak i O. Iwanyszyk. Na członków honorowych wybrano: Baczynskiego, Jaworskiego i Sleziu. Bezpośrednio Łemko-Sojuz zawdzięcza swoje powstanie Baczynskiemu i Sleziu, którzy — wychodząc z założenia, że RAO (pomimo dokonanej niedawno zmiany nazwy) nie jest partią popularną na Łemkowszczyźnie i ustępuje popularności RSO — utworzyli go z zamiarem postawienia ludności łemkowskiej w szeregu obywateli lojalnych wobec państwa. Realizowanie tego celu zależało od skuteczności zabiegów prowadzonych na rzecz oderwania Łemków od RSO, toteż od samego początku powstania Związku jego program kształtował się w opozycji do orientacji prorosyjskiej. Na tle istotnych różnic ideologicznych pomiędzy RSO a Łemko-Sojusem niejednokrotnie dochodziło do konfliktów, które zwykle znajdywały odzwierciedlenie w prasie obu organizacji. Lokalne oraz regionalne zjazdy RSO powtarzały w swych rezolucjach protesty przeciw działalności Łemko-Sojusu, zarzucając mu separatyzm łemkowski. 176 Ibidem. 177 M. Baczynski, Kwestia mniejszościowa, s. 29, SN, R. 1933, nr 6, s. 697; J. Moklak, Political Orientations, s. 19–20. 178 Na uwagę zasługują osobiste kontakty Hnatyszaka z B. Pierackim i M. Łachem — byli kolegami szkolnymi w gimnazjum sądeckim. Zob. Homo Politicus [I. Kedryn], Przykazy upadku Polszcy, Kraków 1941, s. 117. Powiązania ministra Pierackiego oraz starosty nowosądeckiego Lucjusza z liderami łemkowskimi i ich wpływ na politykę rządu wobec Łemkowszczyzny wymagają dodatkowych ustaleń. Wiadomo, że Pieracki postulował przejście do porządku dziennego nad zawodowymi politykami ukraińskimi i nawiązanie bezpośredniego kontaktu ze społeczeństwem, zob. J. M. Majchrowski, Problem mniejszości narodowych w myśli politycznej Obozu Zjednoczenia Narodowego, „Studia Historyczne”, R. 1981, z. 3 (94), s. 437, tenże, Silni—zwarci—gotowi. Myśl polityczna Obozu Zjednoczenia Narodowego, Warszawa 1985, s. 122. 179 SN, R. 1933, nr 6, s. 696–697. 180 Ibidem. 181 Ibidem, s. 697. 182 Ibidem. 183 AP K, UWr, sygn. 279, Sprawozdania sytuacyjne miesięczne wojewody krakowskiego, I–XII, 1933, s. 404. 184 SN, R. 1933, nr 6, s. 697. 185 AAN, MSW, sygn. 945, M. Baczynski, Kwestia mniejszościowa, s. 20. 186 Ibidem. Już na IV Ogólnokrajowym Zjeździe delegatów RSO 26 grudnia 1934, M. Muzyczka usprawiedliwiał swój akces do Łemko-Sojuzu przekonaniem, że organizacja została powołana w celu wzmożnienia inteligencji ruskiej, sprzyjaniu rozwijowi stanu nauczycielskiego i piśmiennictwa itp., o czym na pofnym braniu poprzedzającym zjazd w Sanoku mówił jeden z członków - założycieli Związku M. Trochanowskiego. Tymczasem — wyrażał swe oburzenie Muzyczka — pojęcie „ruski” szybko zostało wyeliminowane z użycia i zastąpione terminem „łemkowski”. Także organ prasowy Związku — „Łemko”, wydawany początkowo w Krynicy, planowany był jako „Ruski Łemko”. Zmiana terminologii określającej przynależność do grupy etnicznej miała na celu stopniową eliminację poczucia świadomości ruskiej wśród Łemków, co było obliczone na trwałe zerwanie więzi z ruchem moskwofilskim. Muzyczka przemawiał w imieniu szerszej grupy uczestników zjazdu sanockiego i stwierdził: „Zostaliśmy wprowadzeni w błąd. Cała Rus Łemkowska protestuje przeciw Łemko-Sojuzowi przy którym pozostała tylko niewielka ilość osób”. W ślad za uchwałami ogólnokrajowego zjazdu RSO krytyka Łemko-Sojuzu objęła prowincję. Sami Łemkowie protestowali przeciwko nazywaniu ich Łemkami w sensie narodowym i przeciwko wprowadzeniu do szkół „języka łemkowskiego”. Łemko-Sojuszowi odnawiano prawa reprezentowania Łemkowszczyzny na zewnątrz, zarzucając mu polonizację Łemków. Charakterystyczne dla tych reakcji są rezolucje lokalnych zjazdów RSO w kilku miejscowościach powiatów gorlickiego, jasielskiego czy sanockiego. Np. rezolucja nr 5 zjazdu RSO w Kwiatoniu głosiła: „Zdecydowanie osadzamy działalność polityczną gorlickiego Łemko-Sojusz, która prowadzi jedynie do nasilenia polonizacji Łemkowszczyzny i jednocześnie stwierdzamy, że Łemko-Sojusz nie ma najmniejszego prawa reprezentowania nas na zewnątrz”. Protesty wysuwane wobec Łemko-Sojuzu nie powstrzymały rozwoju tej organizacji. Jego aktywiści prowadzili akcję w terenie, pozyskując współpracowników obietnicami rozwoju działalności kulturalno-kształcącej i ekonomicznej Łemkowszczyzny. Na organizowanych w wielu miejscowościach spotkaniach omawiano statut Związku. Twierdzono, że Łemko-Sojusz nie jest organizacją polityczną, ale podobnie jak Towarzystwo im. Kaczkowskiego dąży do „dobrobytu wsi łemkowskiej” i nie jest opozycyjny wobec moskwofilstwa, a jego członkowie mają pełną swobodę wyboru przynależności lub nieprzynależności do RSO. Podstawowym sposobem zainteresowania Łemków działalnością Związku było organizowanie różnego rodzaju kursów z zakresu gospodarstwa domowego. Prowadzono je we współpracy z krakowską i lwowską Izbą Rolną oraz okręgowymi towarzystwami rolniczymi w Nowym Sączu i Sanoku. Zachęcano do uczestnictwa w różnych dziedzinach rzemiosła oraz życia artystycznego: rzeźbiarstwa, kamieniarstwa itp., zwłaszcza w miejscowoścach uzdrowiskowych odwiedzanych przez kuracjuszy i wczasowiczów. Na jednym ze zebrani Łemko-Sojuzu M. Trochanowski postawił nawet wniosek zorganizowania kursów dla instruktorów rzeźby. Do 1936 r. Łemko-Sojusz prowadził aktywną działalność kulturalno-kształcącą i ekonomiczną. Dopóki posiadał pełne poparcie czynników państwowych mógł rywalizować z RSO, a także z ruchem ukraińskim. Do znaczących sukcesów tej organizacji należało wprowadzenie do szkół powszechnych elementarza Trochanowskiego, przeznaczonego do nauczania w gwarze łemkowskiej. Pod wpływem działaczy Łemko-Sojusz pozostawała Ruska Bursa w Gorlicach, pełniąca ważną rolę w kształceniu młodzieży łemkowskiej. Do sukcesów tej organizacji należy zaliczyć szereg innych osiągnięć (o znaczeniu lokalnym) na rzecz podniesienia poziomu cywilizacyjno-kulturowego Łemkowszczyzny. Pomimo sprzyjającej koniunktury politycznej działalność Związku Łemkowskiego często uступowała aktywności moskwofilów i działaczy ruchu ukraińskiego. Znaczenie Łemko-Sojusz w środowisku łemkowskim wyraźnie zmniejszało się już od 1935 r. Na ogólnym zebraniu w Gorlicach 22 grudnia tego roku, prowadzonym przez Lwa Jaworskiego (notariusza z Bukowska), podsumowujący wyniki dotychczasowej pracy Związku M. Trochanowski stwierdził, że są one niezadowalające. Poszukując przyczyn tego zjawiska, wskazał na słabą aktywność członków organizacji, lecz mówił też o trudnościach zewnętrznych, jakie Łemko-Sojusz napotykał w swej pracy statutowej, wskazując na ruch ukraiński i RSO. Wypowiedź Trochanowskiego, a także wypowiedzi innych mówców przemawiających w tym samym duchu odzwierciedlały rzeczywistą pozycję Związku na Łemkowszczyźnie. Rychło okazało się, że jest on organizacją elitarną, skupiającą głównie inteligencję staroruską i mimo wielu wysiłków nie potrafi konkuruować z dominującą na tym terenie RSO. Niemniej, pomimo stwierdzonych w toku dyskusji zjazdu trudności organizacyjnych, nakreślono program kolejnych inicjatyw społecznych i wybrano --- 193 Ibidem, spr. 462, Hazetni powidomlennia, zwity i insz materiały pro orhanizacinnu, finansowo-hospodarsku ta propahandystsku dijalnist” czytali w seli Krynicy-seli, Nowosancziwskoho powitu, 1934–1939. Instruktorom tkactwa byla Jadwiga Nalepa z Krakowa, a farbiarstwa — Alfred Bok z Bielska. 194 Ibidem, spr. 418, Hazetni powidomlennia (...) w seli Szczawnyk, Nowosancziwskoho powitu, 1932–1939, k. 22. 195 Zob. Ruska Bursa w Horlyciach, „Holes Naroda”, R. 1928, numery: 36, 43, 44, 45; T. Kuryło, Nasz bursy, „Kalendar «Łemka»”, R. 1936. Bursa działała w latach 1908–1914 i 1931–1939. W procesie nauczania i wychowywania młodzieży dużą rolę odegrali: R. Maksymowycz (matematyk) i W. Skomorowycz (historyk), zob. P. Fecia, Powernuty nam Ruska Bursu, „Naszé Słowo”, R. 1994, nr 24, s. 4. Skład Zarządu Bursy w roku szkonnym 1933/1934: J. Siokato — przewodniczący, M. Jurkowski — zastępca przewodniczącego i członkowie: T. Jadłowskyj, O. Wisłoickyj, K. Bodak, W. Mateckyj i E. Fedorczak. 196 Zob. „Łemko”, R. 1936, nr 1, s. 1–2. 197 Ibidem. nowy Zarząd Główny. Stanowisko przewodniczącego ponownie objął O. Hnatyszak. Upadek znaczenia społecznego i politycznego Lemko-Sojuzu rozpoczął się już w okresie poprzedzającym wybory parlamentarne w 1935 r. Nastąpiło wówczas generalne osłabienie ruchu staroruskiego w wyniku porozumienia polsko-ukraińskiego — efekt tzw. normalizacji. Wobec nowego kursu w polityce narodowościowej rząd odgrywaną dotąd rolę starorusinów miały przejąć lojalne wobec państwa ugrupowania ukraińskie. Kwestia staroruska stopniowo traciła wymiar polityczny, co oznaczało utratę przez Lemko-Sojuz uprzywilejowanej dotąd pozycji. Ten kurs w polityce rządu został wyraźnie określony w wystąpieniu premiera Mariana Zyndrama-Kościałkowskiego w styczniu 1936 r. na posiedzeniu Komitetu do Spraw Narodowościowych, z którego wynikało, że obszar Łemkowszczyzny, jako przylegający do ziem etnicznie polskich, ma być przeznaczony do realizacji polityki asymilacji narodowej, tj. polonizacji. Zmiana stanowiska kół rządowych wobec starorusinów postawiła pod znakiem zapytania przyszłość Związku Łemkowskiego, gdyż dotychczasowe jego inicjatywy realizowane były za akceptację czynników państwowych. Odczuwał brak poparcia ze strony państwa pogłębiał kryzys wewnętrzny w organizacji. W celu ożywienia działalności zwolano zjazd Łemków z powiatu nowosądeckiego, który odbył się 19 kwietnia 1936 w Muszynie. Na zjazd zaproszono posła BBWR Jakuba Bodzionego, któremu wręczono uchwalone w wyniku dyskusji rezolucję z prośbą o ich poparcie w kołach rządowych. Jedna z rezolucji stwierdzała, że: „(...) rząd RP nie dotrzymał obietnicy, w myśl których ludność Łemkowszczyzny miała otrzymać własnego przedstawiciela, a otrzymała Ukrainca. Zjazd żąda, aby przy następnych wyborach dać Łemkowszczyźnie łemkowskiego przedstawiciela w obu izbach”. Dalej, zjazd zaprotestował przeciw „uzurpowaniu sobie przez ukraińskich posłów prawa reprezentacji Łemkowszczyzny”, zażądał obsadzenia posad nauczycielskich „we wszystkich wsiah ruskich” w pierwszej kolejności nauczycielami Łemkami i utworzenia Liceum Pedagogiczne w Gorlicach w celu kształcenia łemkowskich kadr nauczycielskich dla Łemkowszczyzny. Do głównych autorów treści powyższych rezolucji należał M. Trochanowski. Uchwały podjęte na zjeździe w Muszynie uczyniły ze Związku Łemkowskiego stronnicstwo opozycyjne wobec polityki narodowościowej rządu. Związek znalazł się w niekorzystnej sytuacji również dlatego, że pogłębiały się konflikty z RSO, która przez pewien czas operowała jeszcze argumentem ugodowości Lemko-Sojuzu wobec państwa. Rychło jednak RSO wyciągnęła wnioski z nowej sytuacji politycznej, w jakiej znalazła się Łemkowszczyzna, i latem 1936 r. nasiękała tam agitację. Liczono zwłaszcza na tę część niezdecydowanej ludności, która od początku lat 30. tkwiła pomiędzy Lemko-Sojuzem a RSO. Interesujące jest, że aż do upadku II RP, tj. do września 1939 r., Związek Łemkowski przeciwstawiał się akcji prowadzonej przez RSO i jednocześnie poszukiwał poparcia kół rządowych, pomimo znanego mu stanowiska państwa w sprawie łemkowskiej. Jesienią 1936 r. Zarząd Główny Lemko-Sojuzu opracował memorial do władz państwowych, w którym zamieszczono słowa krytyki pod adresem RSO, oskarżając ją o podważanie autorytetu Związku wśród ludności łemkowskiej i dyskredytowanie jego działań organizacyjnych. Z punktu widzenia rządu rywalizacja moskwofilów ze starorusinami była o tyle akceptowana, o ile paraliżowała możliwości rozwoju politycznego obu stron. Odpowiadało to tezom polityki narodowościowej ogłoszonym przez premiera Kościałkowskiego. Na skutek cofnięcia poparcia kół rządowych i administracyjnych oraz ciągłej obecności RSO i ruchu ukraińskiego na Łemkowszczyźnie, działalność Lemko-Sojuzu praktycznie zamarła już w r. 1937. Trochanowski, Hnatyszak, i inni — choć pozostali mu wierni i jeszcze na ogólnym zebraniu tej organizacji w Sanoku 14 maja 1938, przy udziale ok. 40 delegatów, żądali w rezolucjach przywrócenia podreczników szkolnych zredagowanych „w duchu łemkowskiim” — wciąż pozostawali członkami RSO. Uczestniczyli w zjazdach lwowskich tej partii, wchodząc do jej najwyższych organów, tj. Rady Centralnej, i jednocześnie układali się ze stroną rządową, gdy tylko dostrzegali choćby minimalne szanse uzyskania koncesji na rozwój gospodarczy lub kulturalno-oświatowy swego regionu. Sprzyjało temu stanowisko centrali RSO, która uznała, że wykluczenie separatystów łemkowskich z partii może doprowadzić do osłabienia jej wpływów na Łemkowszczyźnie. Pomimo wielu sprzecznych opinii należy przyjąć, że Lemko-Sojuz posiadał poparcie części społeczności łemkowskiej i władze centralne RSO doceniały ten stan rzeczy, nie podejmując kroków mogących spowodować utratę przychylności tej grupy. Wymienione powyżej postawy Hnatyszaka i Trochanowskiego nie były odosobnione. Reprezentowali je także inni członkowie Lemko-Sojuzu, np.: 204 AAN, MSW, sygn. 963, Sprawozdanie Wydziału Narodowościowego MSW z życia mniejszości narodowych za kwartały, IV 1935, I, III, IV 1936, s. 316. 205 Ibidem, s. 482. 206 Ibidem, sygn. 1058, Materiały dotyczące Łemkowszczyzny: Szkolnictwo, sprawy kulturalne, gospodarcze i in., 1937–1938, s. 56. Starorusini łemkowscy usiłowali wymóc na władzach rządowych odnowienie poparcia dla Lemko-Sojuzu, starając się o audiencję u premiera Składkowskiego. Zob. K. Z. Nowakowski, op. cit., s. 345. 207 AAN, MSW, sygn. 1058, s. 56. Siokało, Wozniak, Jaworski. Zjawisko podwójnej przynależności do wyrastających ze wspólnego pnia, lecz przeciwstawnych ideowo organizacji było znane już wcześniej; występowalo w RNO (1923–1926), w latach 1928–1933 niektórzy członkowie RAP i RAO byli jednocześnie członkami RSO, np. P. Kozak, E. Mokryckyj, J. Mycko, J. Perelom czy T. Wojtowycz. Akces do sprzecznych ideowo organizacji składano w powodów powszechnych na prowincji. Chłopi uczestniczyli w przedsięwzięciach przynoszących konkretne korzyści dla ich gospodarstw, rzadko angażując się w rywalizację na szczeci władz centralnych. Intencje inteligencji były najpewniej podobne — jedni i drudzy podkreślali konieczność podniesienia poziomu cywilizacyjnego wsi lemkowskijej. Jednakże, w odróżnieniu od prostej ludności chłopskiej, skupiona wokół Lemko-Sojużu inteligencja wzięła na siebie ciężar ułożenia stosunków z władzami państwowymi, a także z organizacjami moskwofilskimi i ukraińskimi. W toku tych kontaktów kształtowała się dojrzałość polityczna liderów Związku. W organizacji tej zapewne widzieli oni gwarancję rozwoju lokalnych lemkowskiich wartości. Toteż inicjatywa jej utworzenia, choć zrealizowana przez Baczynskiego i Sleziska, w porozumieniu z BBWR, musiała mieć głębokie podłoże w nastrojach inteligencji miejscowej. C. Czytelnie im. Kaczkowskiego — rozwój struktury terenowej Czytelnie te podlegały władzom centralnym Towarzystwa im. M. Kaczkowskiego we Lwowie. W okresie międzywojennym, podobnie jak i wcześniej, były ściśle powiązane z ruchem prorosyjskim. Wywoływały one duże zainteresowanie społeczne, grupując wokół siebie wszystkich chętnych, niezależnie od różnic ideologicznych istniejących pomiędzy starorusinami i moskwofilami oraz niezależnie od wyznania religijnego członków. Odrębnym zagadnieniem jest udział w pracach czytelní zwolenników idei ukraińskiej, co miało wprawdzie charakter incydentalny, lecz zdarzało się zwłaszcza na obszarach o słabej strukturze terenowej ukraińskiej „Proswity” lub w celu przejęcia czytelni przez narodowców. W okresie poprzedzającym pierwszą wojnę światową czytelnie im. Kaczkowskiego objęły swym zasięgiem niemal całą Lemkowszczyznę, docierając nawet do najmniejszych wiosek. Jak zaznaczono w rozdziale pierwszym, był to skutek przerzucenia agend Towarzystwa z Galicji Wschodniej do części zachodniej kraju. Akcja ta wyprzędziła oddziaływanie ruchu ukraińskiego na Lemkowszczyznę, a ponadto natrafiła na sprzyjający grunt, gdyż konserwatywne nastroje panujące wśród Lemków znacznie silniej wiązały ich z dawną tradycją ruską, niż pozwalały na akceptację „nowinek” politycznych. Prorosyjski ruch czytelniany, wprawdzie osłabiony przez wojnę, wszedł w okres międzywojenny z poważnym bagażem osiągnięć dokonanych w przeszłości. Tradycja ta pozwoliła na stosunkowo szybką odbudowę struktury Towarzystwa na Lemkowszczyźnie. Począwszy od lata 1921 r. podejmowano pierwsze próby reaktywowania działalności czytelni upadłych podczas wojny. Zachowane szczątkowe materiały źródłowe pozwalają wnioskować, że inicjatywa odbudowy czytelni wychodziła od mieszkańców poszczególnych wsi, od byłych jej członków. Wyrównie widać to na przykładzie Jabłonicy Polskiej, Wapiennego i Pielgrzymki. W 1925 r. odnowiono czytelnie w Węglówce i Wróbliku Królewskim. Do 1926 r. odnowiono na Lemkowszczyźnie cztery czytelnie, chociaż próby w tym kierunku podejmowano w kilku innych miejscowościach. Pierwsze próby miały charakter spontaniczny. Planowy rozwój ruchu czytelniczego otworzył dopiero zjazd Towarzystwa im. Kaczkowskiego, który odbył się we Lwowie 8 grudnia 1925. Zjazd stanął wyraźnie na platformie idei rosyjskiej, wychodząc z projektem wprowadzenia podwójnego „s” (ss) w dokumentacji Towarzystwa, co wiązało się z ogólną aktywizacją sił moskwofiskich w województwach południowo-wschodnich. Wśród podjętych na zjeździe postanowień były i takie, które zwracały uwagę na konieczność uaktywnienia rozwoju czytelni w terenie. Zjazd wybrał nowego przewodniczącego Towarzystwa, którym został M. Gliuszkwycz. W r. 1926 liczba czytelni wzrosła nieznacznie. Odnowiono cztery czytelnie w miejscowościach: Florynka, Krynica Wieś, Radocyna i Uście Ruskie. Na zainteresowanie zasługuje fakt, że przy okazji odnawiania czytelni we Florynce inicjatorzy tego przedsięwzięcia: Wasyl Dubec, Hryhorij Habura --- 208 S. Dziubyna, op. cit., s. 26. 209 Inicjatorem odbudowy czytelni w Wapiennem był T. Bubiak, który we wrześniu 1921 r. nawiązał korespondencję z zarządem Towarzystwa im. Kaczkowskiego we Lwowie. Do grupy inicjatywnej oprócz T. Bubiaka wchodzili: O. Bodak, M. Bubiak, W. Kołodijczyk, M. Płotkopczak. Zob. CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 233, k. 2. O przedwojennej działalności czytelni zob. J. Mokiał, Michajło Kaczkowski i czytelnie jego imienia, s. 61. Odnowicielem czytelni w Jabłonicy Polskiej był P. Bojko, który po dwóch latach starań dopiero w 1923 r. uzyskał zgodę starostwa w Brzozowie, z zastrzeżeniem, że czytelnia nie będzie wykorzystywana do celów politycznych. Czytelnię w Pielgrzymce odnowiono w 1922 r. Zob. CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 264, k. 55. 210 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 272, Hazetni powidomlennia, zwity ta inszí materiály pro (...) dijalnist' w seli Waniwci, Korosniwskoho powitu, 1925–1939, k. 9 i spr. 284. Hazetni powidomlennia, zwity ta inszí materiály pro (...) dijalnist' w seli Worobliuku Korolivskym, Korosniwskoho powitu, 1925–1939, k. 35. 211 Ibidem, spr. 290, Hazetni powidomlennia, zwity ta inszí materiály pro (...) dijalnist' w seli Mszana, Korosniwskoho powitu, 1925–1938, k. 1. 212 DALO, f. I, op. 51, spr. 1229, Dieło obszczestwa im. Michaila Kaczkowskogo wo Lwowie, t. II, 1922–1927, k. 127, 128. 213 Ibidem, spr. 1230, Dieło obszczestwa im. Michaila Kaczkowskogo wo Lwowie, t. III, 1929, k. 141, MSW odrzucało projekt motywując używanie podwójnego „s”(ss) politycznymi względami. 214 Ibidem, spr. 1229, k. 128. 215 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 230, Lystuwannia, hazetni powidomlennia ta inszí materiály pro orhanizaciju, finansowo-hospodarsku dijalnist' czytalni w seli Ustia Ruskie, 1921–1938, k. 3. Inicjatorem odnowienia czytelni w Ustci Ruskim był ks. M. Sobolewskyj. i Wasyl Kuryło w piśmie do zarządu głównego Towarzystwa we Lwowie z 5 lutego 1926 wystąpili z wnioskiem o odnowienie filii (nie czytelni) Towarzystwa im. Kaczkowskiego w Krynicy, Grybowie i Gorlicach. Jednakże ze względu na szczeplą wówczas liczebność czytelni projekt ten nie został zrealizowany. Latem 1927 r. zarząd Towarzystwa wystąpił z projektem zmian statutowych, motywując swe stanowisko koniecznością dostosowania organizacji do nowych warunków społeczno-politycznych. Projekt zakładał rezygnację z patronatu M. Kaczkowskiego i nadanie Towarzystwu nazwy własnej „Nauka”, co jednak odrzucono. Ponadto wyraźnie wytyczono cele statutowe w odniesieniu do „narodu rosyjskiego” i za pomocą wydawnictw w „języku rosyjskim”. Nowy statut, rozszerzający strefę działalności Towarzystwa na cały obszar RP, został uchwalony na walnym zgromadzeniu 1 listopada 1928, a zatwierdzony przez lwowski Urząd Wojewódzki 2 sierpnia 1929. Największy rozwój czytelni Kaczkowskiego na Lemkowszczyźnie przypadł na rok 1927 — założono wówczas 12 placówek. W latach następnych, za prezesury Symona Bułyka, liczba zakładanych czytelni nieznacznie spadała: w 1928 r. założono tylko 5, w 1929 — 8, a w 1930 — 7. W sierpniu 1929 r., po wyraźnym dostrzeżeniu przez zarząd Towarzystwa aktywizacji ruchu czytelnianego w województwie krakowskim, wyodrębniło się osobny region oddziaływania. Okazało się bowiem, że liczba zakładanych czytelni na Lemkowszczyźnie przewyższa rejony byłej Galicji Wschodniej. Jednak rok 1930 zamknął ten pomyślny etap rozwoju. W 1931 r. założono zaledwie 2 czytelnie. Począwszy od 1932 r. aż do 1935 liczba zakładanych rokrocznie czytelni ponownie zaczęła rosnąć. Było to związane z przychylnym stosunkiem organów administracji państwowej, które postępowały według wytycznych rządu i faworyzowały czytelnie im. Kaczkowskiego, przed czytelniami „Proswity”. W 1932 r. powstało 8 czytelni, w 1933 — 10, w 1934 — 15, a w 1935 — 16 czytelni. Spośród czytelni zakładanych w latach 1922–1935 wiele upadało, głównie z braku aktywności członków. Niejednokrotnie zdarzały się sytuacje, że w niedługim czasie po założeniu dokonywano ponownego otwarcia, jak miało to miejsce w przypadku Bartnego (1927 i 1929), Bodaków–Przegoniny (1927 i 1935), Florynki (1926 i 1935), Gladyszowa (1927 i 1932), Kamiannnej (1927 i 1935), a nawet trzykrotnego — jak w przypadku Wierchomli Wielkiej (1928, 1931 i 1935), Mszany (1929, 1932 i 1935) czy Śniętnicy (1927, 1932 i 1935). Po roku 1935 liczba nowo zakładanych czytelni zmalała. W 1936 założono 5 placówek, w 1937 — tylko jedną (w Brunarach Wyżnych) i w 1938 — 2 czytelnie. Zjawisko to było następstwem tzw. „normalizacji” w stosunkach polsko-ukraińskich i odbiło się negatywnie na rozwoju sieci czytelni im. Kaczkowskiego. Amplitudę ich rozwoju na przestrzeni dwudziestolecia ilustruje rys. 2. Rys. 2. Liczba czytelni im. Kaczkowskiego założonych w latach 1918–1939. Źródło: CDIAL, f. 182, op. 1, liczne numery jednostek. --- 216 Ibidem, spr. 306, k. 2, 5. 217 AAN, MSW, sygn. 961, s. 225. Projekt twórcy (nazwisko zapisane nieczytelnie) argumentował że twórcą Towarzystwa nie był Kaczkowski lecz Naumowycz oraz, że dotychczasowa nazwa jest „ciężka i długa”, a powinna być „krótka”. Zob. „Nauka”, R. 1927, nr 9–10–11, s. 221. 218 „Nauka”, R. 1927, nr 7–8, s. 206, 209. 219 DALO, c. I, op. 51, spr. 1232, Dieło obszczestwa im. Michaila Kaczkowskogo wo Lwowie, t. V, k. 58. 220 Bartne, Binczarowa, Bodaki–Przegonina, Gladyszów, Grab, Hańczowa, Kamianna, Milik, Polany (pow. grybowski), Ropki, Śniętnica, Tyliec. 221 AAN, MSW, sygn. 961, s. 225. 222 Królowa Ruska, Kunkowa, Olchowce, Rozdziele, Wierchomla Wielka. 223 Andrzejówka, Bogusza, Deszca, Mochaczka Niżna, Mszana, Myscowa, Skwirne, Tylawa, Tyrawa Solna. 224 Bartne, Czynra, Nowa Wieś, Powroźnik, Smerekowiec, Świątkowa Wielka, Zdynia. 225 „Nauka”, R. 1929, nr 3, s. 10. 226 Wierchomla Wielka i Krynica Zdrój. Uprawnione wydaje się przypuszczenie, że spadek liczby nowo zakładanych czytelni miał związek z napiętą sytuacją w stosunkach polsko-ukraińskich (pacyfikacje, itp.). 227 Gladyszów, Klimkówka, Nowica, Radocyna, Śniętnica, Tyrawa Solna, Zawadka Rymanowska, Złockie. 228 Banica, Czarne, Kostarowce, Labowiec, Łosie (pow. nowosądecki), Polany (pow. krośnieński), Szczawnik, Wapienne (ponownie), Wojkowa. 229 Bieliczna, Końskie, Kotów, Kwiatoni, Lipowiec, Maciejowa, Mochaczka, Muszynka, Pietrusza Wola, Radoszcze, Ropki, Trepcza, Trzciana, Zydranowa, Żydowskie. 230 Bodaki–Przegonina (ponownie), Ciechania, Długie, Florynka, Izby, Jaszkowa, Kamianna (ponownie), Kożusze, Królik Wołoski, Mszana (ponownie), Pętna, Roztoka Wielka, Sieniawa, Śniętnica (ponownie), Uhryń, Wierchomla Wielka (ponownie). 231 „Zemla i Woła”, różne numery z lat 1927–1935. 232 Czarnorzeki, Hyrowa, Jastrzębik, Nieznajowa, Slotwiny. 233 Szklary i Zboiska. Naszkicowany schemat rozwoju moskwofilskiego ruchu czytelniennego wymaga uzupełnienia przez ustalenie natężenia rozwoju czytelni w poszczególnych powiatach. Od samego początku było ono nierównomiernie. Nowe czytelnie powstawały głównie w zachodniej i środkowej części Lemkowszczyzny — rzadko w powiecie sanockim, co wynikało z większej popularności czytelni „Proswity” w tym regionie. W Sanockiem ponadto w latach 20. wystąpiło zjawisko naturalnego zamierania czytelni im. Kaczkowskiego. W 1930 r. władze powiatowe przeprowadziły akcje wykreślania ich z rejestru stowarzyszeń. Najczęściej następowało to w wyniku braku aktywności publicznej tych placówek, które od 1914 r. nie prowadziły działalności statutowej. Do zlikwidowanych w ten sposób należały m.in. czytelnie w Czeremscie, Czerteżu, Olchowcach, Oślawicy, Prusieku, Sanoczku, Sanoku, Siemuszowej, Stróżach Wielkich, Surowicy, Tarnawce, Trecpicy i Tyrawie Solnej. W uzasadnieniu likwidacji starosta sanocki wskazywał przyczyny, np. w przypadku czytelni w Sanoczku napisał, że czytelnia ta „od 1914 roku jest zupełnie nieczynna, nie posiada żadnych członków, nie dokonuje wyboru zarządu i w żaden inny sposób nie objawia swego istnienia, tak że ludność miejscowa zapomniała prawie zupełnie o tem, że stowarzyszenie to kiedyś istniało”. Treść cytowanego uzasadnienia wskazuje na dokonujący się od końca XIX w. proces spychania wpływów moskwofilskich z centralnie położonych obszarów byłej Galicji Wschodniej na zachód, do prowincjonalnych, słabo penetrowanych przez czynniki ukraińskie rejony, do których powiat sanocki w latach 20. już nie należał. Wiosną 1934 r. władze centralne Towarzystwa we Lwowie mianowały specjalnego instruktora dla Lemkowszczyzny z zadaniem kontrolowania czytelni: stanu bibliotek, finansów, protokołów z posiedzeń. Pierwszym instruktorem został Wołodymyr Kucij (być może Kornel?). Prace w terenie prowadzono za pośrednictwem tzw. „delegatów-organizatorów” (byli jednocześnie rewizorami) działających w obrębie powiatów. Należeli do nich: A. Bateńczuk, M. Cebryński, J. Janowczyk, O. Jaśkow, J. Jurczakewycz, A. Kopystianśkyj, W. Kucij, O. Łucyk, D. Procyk i W. Wawryk. Wielokrotnie odwiedzali oni Lemkowszczyznę, występowali z referatami programowymi, wyjaśniali cele statutowe Towarzystwa, zachęcały do uczestniczenia w oświatnie pozaszkolnej. W prowadzonej działalności odwoływali się do dziewiętnastowiecznych liderów nurtu prorosyjskiego: Iwana Naumowycza i Adolfa Dobrianskiego. Wykorzystywali także nazwisko Kaczkowskiego, mimo że nie był on moskwofilem, lecz należał do tzw. „twardych Rusinów”. Wymienieni powyżej działacze władz lwowskich Towarzystwa związani byli z RSO. Co więcej, Cebryński i Jurczakewycz należeli do Rady Centralnej tej partii. Powiązania personalne Towarzystwa z RSO na najwyższym szczeblu zarządów pozwalają sądzić, że rozwijana na Lemkowszczyźnie sieć czytelni im. Kaczkowskiego miała dopomieć wpływy partii prorosyjskiej i do pewnego stopnia była jej podporządkowana. Rolę łączników pomiędzy centralą we Lwowie a lokalnymi ośrodkami Towarzystwa pełnili „meżowie zaufania”, którzy najczęściej należeli do inteligencji i mieszkali w miasteczkach powiatowych lub miasteczkach. W powiecie sanockim byli to: E. Mokryckyj, M. Muzychka, J. Perelon, w krośnieńskim: S. Wozniak, w gorlickim: S. Kruszynśkyj, R. Maksymowycz, J. Mochnaćkyj i J. Siokalo; w grybowskim i nowosadeckim: S. Durkot, O. Hnatyszak i M. Trochanowskyj. Dbali oni o zabezpieczenie czytelni w książkach i czasopismach; promowali określone tytuły. Poza „Nauką”, która była organem Towarzystwa redagowanym przez Cebryńskiego, sprowadzano „Zemię i Wolę” — organ RSO, „Łemko” — organ Lemko-Sojusu i „Holoś Naroda” — organ RAO. Należy dodać, że Towarzystwo otrzymało niewielkie subwencje z MWiOP na rozpowszechnianie książek po swych bibliotekach. Najliczniejszą grupę współpracowników Towarzystwa w terenie stanowili nauczyciele, księga i spora część gospodarzy, którzy aktywnie uczestniczyli jednocześnie w rozbudowie struktur RSO w swych miejscowościach. Na nich spoczywało zadanie zakładania czytelni i prowadzenia prac bieżących. W latach 30. moskwofilski ruch czytelniczy zreformował swą strukturę organizacyjną powołując do życia oddziały filialne Towarzystwa Kaczkowskiego. Pierwsze filie powstały w schyłku lat 30. w Brodach, Samborze, Sokalu i Żółkwi, a w 1931 r. w Stanisławowie i Złoczowie. Lokalizacja odnowionych w pierwszej kolejności filii wskazuje na obszar byłej Galicji Wschodniej jako główny kierunek zainteresowań władz lwowskich, które najpierw tam usiłowali odbudować znaczenie Towarzystwa sprzed wojny. Rychło jednak okazało się, że filie te raczej podtrzymywały tłoc się jeszcze gdzieniegdzie sympatie prorosyjskie, niż je rozwijały. Natomiast dynamiczny wzrost liczby czytelni im. Kaczkowskiego odnotowano na obszarach leżących na zachód od Sanu, co doprowadziło do powołania filii w Ustrzykach Dolnych (4 III 1934) i Sanoku (23 III 1935). --- 234 DALO, f. 1, op. 54, liczne numery jednostek. 235 Ibidem, jednostki: 7603, 7604, 7606, 7608, 7611, 7614, 7617, 7618, 7619, 7620, 7624, 7626. 236 Ibidem, spr. 7611, k. 2. 237 „Zemiła i Wola”, R. 1934, nr 18, s. 7. 238 DALO, f. 1, op. 51, spr. 1230, k. 20, „Łystok”, R. 1939, nr 2, s. 17. 239 AP K, UWKr, sygn. 51, k.b.n. O postawie politycznej Kaczkowskiego, zob. J. Moklak, Mychajlo Kaczkowskyj i czytelnice jego imienia, s. 53–64. 240 „Żemla i Wola”, R. 1928, nr 46, s. 4. 241 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 498. 242 Ibidem, spr. 217, k. 14–15; „Łystok”, R. 1939, nr 2, s. 17. 243 AP K, UWKr, sygn. 279, s. 84. Liczne wzmianki w „Żemli i Woli”. 244 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 422, Hazetni wyriwky z statutym W. R. Wawryka, k. 3. 245 Ibidem. 246 Ibidem, spr. 318, Hazetni powiadomienia, zwity i inszí materiały pro (...) dijalnist’ czytalni w seli Kunkowij, Hortyčkoho powitu, 1927–1938; AP K, UWKr, sygn. 51, k.b.n. i sygn. 352, k. 143; „Holoś Naroda”, R. 1928, nr 7, s. 5; „Łystok”, R. 1939, nr 1, s. 21. Liczne informacje w „Żemli i Woli”. 247 „Nauka”, R. 1931, nr 4, s. 105. 248 Ibidem, R. 1934, nr 3, s. 5. Filia sanocka obejmowała czytelnie zarejestrowane w powiatach: krośnieńskim, leskim i sanockim oraz pojedyncze placówki w brzozowskim (Jabłonica Polska i Końskie) i dobromielskim (Kreców). Czytelnie znajdujące się na obszarze województwa krakowskiego posiadały odrębną strukturę filialną — rolę instancji nadrzędnej pełniła tam czytelnia w Gorlicach założona w 1933 r. Początkowo lokale czytelni mieściły się w domach prywatnych, zdarzało się, że niektórzy gospodarze przekazywali na rzecz czytelni niewykorzystywane zabudowania. Bywało, że pomieszczenia dzierżawiono od władz gminnych za opłatą czynszową. W innych wypadkach mieściły się one w budynkach cerkiewnych. Bogatsze czytelnie budowały własne domy czytelnicze, w pełni przystosowane do realizacji celów statutowych, z biblioteką, sceną widowiskowo-teatralną, z pomieszczeniami do prowadzenia różnego rodzaju kursów doskonalenia gospodarstwa domowego itp. W pierwszej połowie lat 30. administracja państwowa sprzyjała tym inicjatywom, niemniej środki finansowe czytelnie zdobywały same. Często były to ofiary ze strony zamożniejszej inteligencji, np. O. Hnatyszak przekazał 100 zł na fundusz budowy domu czytelniarnianego w Krynicy, niekiedy występowalo zjawisko samoopodatkowania się członków czytelni. Niezwykle istotnym źródłem wsparcia finansowego były Komitety Pomocy organizowane przez emigrantów-Łemków w Ameryce Północnej. Pomoc nadchodziła także od organizacji oraz osób fizycznych z Czechosłowacji. Budowa własnego lokalu integrowała ludność danej miejscowości i wzmacniała poczucie własności gminnej. Bywało, że niektóre czytelnie wręcz obawiały się dokonania zapisów majątkowych na Towarzystwo, sądząc, że prawo własności powinno dotyczyć wyłącznie danej wsi lub danej czytelni. Wiemy o tym na podstawie zachowanej dokumentacji budowy domów czytelniarnianych w Krynicy Wsi i Hańczowej. W miejscowościach tych doszło do nieporozumień pomiędzy członkami czytelni a władzami Towarzystwa we Lwowie. Niektórzy członkowie czytelni popierali zapis statutowy o intabulacji majątku na Towarzystwo i ścisłe współpracowali w tym względzie z władzami centralnymi, jak np. Konstancja Trochanowska pełniąca funkcję sekretarza czytelni w Krynicy, używająca w korespondencji języka będącego mieszaniną gwary łemkowskiej i języka rosyjskiego, czy J. Siokalo, który nabył dla czytelni w Hańczowej parcelę pod budowę domu ludowego oraz stadionu sportowego i zapisał na własność Towarzystwa. Inni, jak np. Oleksandr Grimosiak, przewodniczący czytelni w Krynicy, byli przeciwni intabulacji majątku na Towarzystwo. Generalnie większość członków opowiadała się za zapisem własności na czytelnie. Spór ten ciągnął się od 1933 r. i ostatecznie dopiero w 1939 r. przełamano nieufność do władz lwowskich i podjęto prace budowlane w Krynicy; w Hańczowej decyzję o budowie powzięto w 1930 r., a prace rozpoczęto w 1937 r. Istota powodzenia czytelni im. Kaczkowskiego wśród Łemków leżała nie tyle w programie Towarzystwa, co w konkretnych korzyściach społecznych, jakie czytelnie dawały ludności. Ogólnie rzecz ujmując, rozwijały one życie kulturalno-oświatowe wsi. Organizowane przy różnych okazjach wieczornice czy akademie wymagały przygotowania programu artystycznego. Liczne czytelnie posiadały własne chóry. Dbając o wysoki poziom sprowadzano wysokiej klasy instruktorów. Np. w Krynicy członkowie czytelni opodatkowali się, zdobywając w ten sposób środki na utrzymanie instruktora-dyrygenta, którym został Oleksandr A. Ropyczyk ze Lwowa. W Żegiestowie dyrygentem chóru i orkiestry był Izydor Jacenyk — uczeń Ropyckiego. Jacenyk prowadził chór także w Andrzejówce, lecz po jego wyjeździe z Żegiestowa aktywność obu chórów zamarła. --- 249 DALO, f. 1, op. 54, spr. 7610, Filia russofińskiego towarzystwa im. Michała Kaczkowskiego w Sanoku, 1935, k. 1. Zebranie założycielskie odbyło się kilka miesięcy przed prawną rejestracją (I XI 1934). Wybrano wówczas pierwszy Zarząd w składzie: J. Perelom — przewodniczący, I. Tylka z Tryawy Solnej — zastępca przewodniczącego, W. Michnowsky z Olchowiec — sekretarz, J. Szatynski i J. Fedak — członkowie oraz Ł. Jaworski z Bukowska i O. Iwanysyk z Łukowego — zastępcy członków. Zob. CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 470, Hazetni powiadomienia, zwity i inszí materiały (...) pro dijalnist' czytalni w místí Sianoku, k. 4, 6, 7. 250 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 770, k. 31, 32. Według spisu sporządzonego w kwietniu 1937 r. przez przewodniczącego filii sanockiej ks. W. Wenhirovycew, w powiecie sanockim działało 10 czytelni: Doliny, Koszusne, Królik Wołoski, Lipowiec, Międzybrodzie, Olchowce, Radoszyce, Sanok, Sieniawa i Zawadka Rymanowska; w leskim: 6: Bobrka, Hoczew, Lupków, Smolnik, Uherce, Zauberisko; w krośnieńskim 12: Ciechania, Czarnorzecze, Hyrowa, Mszana, Myscowa, Pietrusza Wola, Polany, Rzepnik, Tyława, Węglówka, Wróblik Królewski, Zydranowa. 251 „Karpatousski Kalendar Łemko-Sojuza na god 1954”, Yonkers, s. 59. Skład pierwszego zarządu czytelni w Gorlicach: J. Bisz — przewodniczący, S. Bujdowycz, I. Jurkowskyj, E. Kuryllo, P. Scifert, J. Siokalo, J. Siokalo, O. Wiślochyj. 252 AP K, UWKr, sygn. 352, s. 171. 253 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 462, s. 9. 254 „Zemla i Wola”, R. 1933, nr 3, s. 5. M. Fédorko z Mukaczewa rodem z Gladyszowa ofiarował 10 zł oraz 16 książek dla biblioteki. 255 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 462, k. 1 do 50. 256 Ibidem, spr. 285, Hazetni powiadomienia, zwity ta inszí materiały pro (...) dijalnist' czytalni w selí Hanczowij, Horłyčkoho powitu, k. 33 do 52. 257 Ibidem, spr. 462, k. 32. 258 Ibidem, spr. 285, k. 32 do 35. 259 Ibidem, spr. 462, k. 49. 260 Ibidem, spr. 285, k. 32 do 35; „Zemla i Wola”, R. 1930, nr 6, s. 3. 261 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 462, k. 9. Na ogólnym zebraniu czytelni 14 października 1934 znaczna część osób zadeklarowała miesięczne wpłaty w wysokości od 0,50 zł do 2 zł; M. Trochanowskyj zadeklarował 5 zł, a O. Hnatyszak 10 zł. H. Grumosiak dał wikt na dwa miesiące. 262 „Nasze Słowo”, R. 1936, nr 4, s. 3. 263 Ibidem. W połowie lat 30. W latach 30. rozwijała się działalność amatorskich kółek teatralnych. Wystawiano nawet kilkukrotki, które pisali m.in.: ks. K. Czajkowski i I. Łucyk. Przygotowanie wystąpień teatralnych z udziałem amatorów, którzy przeważnie po raz pierwszy zetknęli się ze sztuką aktorską, wymagało wiele trudu ze strony instruktorów. Kółka teatralne uzyskiwały uznanie nie tylko u publiczności lemkowski, ale także w okolicznych polskich miejscowościach, np. kółko z Wróblika Królewskiego z sukcesem występowało w Iwoniczu i Lężanach. Zainteresowanie aktorstwem rosło stosunkowo szybko, w r. 1935 było 38 czytelni posiadających własne kółka teatralne. Wieczornice i spektakle teatralne podejmowały tematy związane z tradycją lemkowską, lecz pełniły także funkcje propagandowe. Odwoływano się do czasów Rusi Kijowskiej i Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Obok utworów rodzimych deklamowano utwory poetów rosyjskich. Podczas akademii zorganizowanej na cześć 25-lecia czytelni im. Kaczkowskiego we Węglowie 25 października 1931 w repertuarze znalazła się baśń A. S. Puszkina „Złota Rybka”. Natomiast czytelnie Kaczkowskiego we Floryncie i Czarnem w lutym 1937 r. zorganizowały specjalne akademie w setną rocznicę śmierci Puszkina, „największego poety ruskiego”. Mimo ogromnego powodzenia czytelni im. Kaczkowskiego wśród Lemków — ich imponująca liczba i gęstość rozmieszczenia znacznie przewyższały inne regiony — źródła wskazują także na słabą stronę ich działalności. Istniały czytelnie prężnie działające, np. w Andrzejówce, Jabłonicy Polskiej, Pielgrzymce, Tyliczu, Węglowie, Wróbliku Królewskim, Zawadze Rymanowskiej, lecz znaczna liczba czytelni wykazywała niską aktywność. Sprawozdania rewizorów kontrolujących wykonywanie obowiązków statutowych czytelni, J. Janowyczkiego i N. Kohuta, zawierały często sformułowania stwierdzające brak działalności. Najczęściej wystawianym przedstawieniem autora, ks. Czajkowskiego i jednocześnie najbardziej rozpowszechnionym była sztuka pt. „Knyżnyk”. Dużą popularność zdobyły sztuki Łucyka: „Bidna na świtı peszczenna dytyna”, „Wełhejemska Niż”. Wystawiano także inne, np. „Prawda wse horoju”, „Łeko śwatu”, „Łycho z zinkoju — lycho bez zinky”, „Nina newistka” — ich autorów nie udało się ustalić. 265 Należeli do nich między innymi: O. Gromosiak w Kamiannej, I. Hyczko w Trepczy, T. Jadłowski w Smerekowcu, I. Jurkowski w Skwitnie, S. Warchołak we Wróbliku Królewskim, M. Wołoszynowycz w Króliku Wołoskim. Zob. „Łemko”, R. 1936, nr 19, s. 3. 266 „Żemla i Wola”, R. 1933, nr 6, s. 3. 267 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 542, Widownia pro najawnost’ huniwskih bibliotek pry czytalnih, 1938–1939, k. 5–6. Andrzejówka, Biełczana, Bogusza, Desznica, Florynca, Gładyszów, Hajczowa, Jabłonica Polska, Klinkówka, Kostarowce, Krynica Wieś, Królówka Ruska, Królówka Wołoski, Kunkowa, Labowa, Losie, Milik, Mochnaczka Nizna, Mochnaczka Wyżna, Nowa Wieś, Nowica, Pietrusza Wola, Powroźnik, Radocyna, Regetów, Rozdziele, Skwitine, Śmerekowice, Świątkowa Wielka, Trepca, Wapienne, Węglówka, Wojkowa, Wysowa, Zdynia, Złockie, Żydranowa. 268 „Żemla i Wola”, R. 1931, nr 45, s. 2. 269 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 306, Hazetni powidomlennia, zwity i inszi materiały pro (...) dijalnist’ czytalen w seli Florynci, Nowosancziwskoho powitu, 1926–1938, k. 49; ibidem, spr. 427, Hazetni powidomlennia (...) pro dijalnist’ czytalni w seli Ćzornonu, Horłyčkoho powitu, 1933–1938, k. 36. 270 „Nauka”, R. 1934, nr 4, s. 7. 271 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 423, Hazetni powidomlennia (...) pro dijalnist’ czytalni w seli Banyci, Horłyčkoho powitu, 1933–1939, k. 4. 272 Ibidem, spr. 475, Zwity instruktora towarzystwa Ospy Janowyczkoho pro swoju robotu ta lystwannia z nym, 1934–1938, k. 13. Dotyczyło to m.in. czytelni w Bartnem, Ciechanie, Czyrncie, Dlugiem, Floryncie, Kunkowej, Miliku, Ropkach, Rozdzielcu, Skwitnie, Szczawniku, Śniętnicy, Złockiem i Żydowskiem. 273 Według sprawozdań rewizorów Towarzystwa zawartych w licznych jednostkach archiwalnych zespołu „Towarzystwo im. Kaczkowskiego” (CDIAL). 274 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 470, k. 27. 275 Ibidem. 276 Cyt. za „Dilo”, R. 1936, nr 226, s. 1. 277 Ibidem. wartościami akceptowanymi przez chłopów i starało się wychodzić naprzeciw ich oczekiwaniom społecznym i gospodarczym. Spośród instytucji moskwofilijskich i staroruskich Towarzystwo im. Kaczkowskiego dzięki czytelniom posiadało najbardziej rozległą strukturę organizacyjną, wyprzedzając pod tym względem nawet dobrze zorganizowaną RSO. Czytelnie im. Kaczkowskiego były wykorzystywane zarówno przez moskwofilów, jak i starorusinów. Postawa samych członków czytelni — Łemków była różna. Zdecydowana większość uczestniczyła w pracach czytelni pobudzając pragmatycznych i potrzeby rozwoju kulturalno-kształcącego wsi, będąc politycznie indyferentną. Wyznacznikiem zbliżonym do kryteriów politycznych było przywiązanie do tradycji ruskiej, którą jednak rozumiano często jako wartość kulturową lub religijną, stąd trudności w identyfikacji narodowej u Łemków. Konserwatyzm chłopski nie pozwalał na szybką akceptację nowoczesnych trendów politycznych, pozostawiając sporą część ludności łemkowskiej w obrębie staroruskiej świadomości narodowej. D. Wyznanie prawosławne a świadomość polityczna Ważną rolę w rozwoju świadomości wyznaniowej i politycznej Łemków odgrywała postawa duchowieństwa, zarówno prawosławnego, jak i greckokatolickiego. Większa część księży greckokatolickich popierała rozwój ukraińskich instytucji społeczno-gospodarczych i politycznych, lecz pewna grupa sprzyjała orientacji staroruskiej, a nieliczni nawet prorosyjskiej. W drugiej połowie lat 30. znaczny wpływ na rozwój instytucji moskwofilijskich posiadał duchowni prawosławni, którzy przybywali na Łemkowszczyznę desygnowani przez metropolitę Kościoła prawosławnego w Polsce Dionizego Waledinskiego. Konwersje grekokatolików na prawosławie rozpoczęły się późną jesienią 1926 r. na Łemkowszczyźnie śródlądowej, a następnie wyspyły w zachodniej części regionu. W wyniku zabiegów metropolity Dionizego pierwsze ośrodki prawosławia zostały zalegalizowane przez MWRIOP w marcu i kwietniu 1928. Wprawdzie władze państwowe nie od razu zaakceptowały wspólnoty konwentów, odpowiadając negatywnie na kolejne prośby metropolity, lecz ostatecznie — uznać trwałość wyznania prawosławnego na Łemkowszczyźnie — utworzyły 6 etatowych filii parafii prawosławnych, z których 5: Czarne, Desznica, Mszana, Radocyna i Tylawa przyporządkowano parafii we Lwowie, a jedną (Bogusz) — parafii w Piotrkowie. Zestawienie statystyczne wyznawców prawosławia oraz stanowisk kościelnych w utworzonych filiach zawiera tabela 1. Tab. 1. Struktura Kościoła prawosławnego na Łemkowszczyźnie zatwierdzona przez MWRIOP w 1928 r. \| Filia parafii prawosławnej \| Parafia \| Powiat \| Miejscowości filii \| Liczba wyzn. prawosławia \| Ogólna liczba wyzn. \| Stanowiska kościelne \| \|---------------------------\|---------\|--------\|--------------------\|--------------------------\|---------------------\|---------------------\| \| BOGUSZA \| p \| gryb. \| Bogusza \| 539 \| 1226 \| P \| \| \| \| \| Królowa \| 697 \| \| R \| \| CZARNE \| l \| gorl. \| Czarne \| 280 \| 785 \| – \| \| \| \| \| Wołowiec \| 187 \| \| 1 \| \| \| \| \| Nieznajowa \| 131 \| \| 1 \| \| \| \| \| Lipna \| 160 \| \| 1 \| \| DESZNICA \| l \| jasiel.\| Desznica \| 200 \| 1300 \| – \| \| \| \| \| Świątkowa W. \| 400 \| \| 1 \| \| \| \| \| Świątkowa M. \| 250 \| \| 1 \| \| \| \| \| Świerzowa \| 350 \| \| 1 \| \| \| \| \| Halłów \| 100 \| \| 1 \| \| RADOCYNA \| l \| gorl. \| Radocyna \| 353 \| 529 \| – \| \| \| \| \| Długie \| 176 \| \| 1 \| \| MSZANA \| l \| krośn.\| Mszana \| 800 \| 1280 \| – \| \| \| \| \| Smereczne \| 200 \| \| 1 \| \| \| \| \| Wilsznia \| 280 \| \| 1 \| \| TYLAWA \| l \| krośn.\| Tylawa \| 700 \| 1240 \| – \| \| \| \| \| Trzciana \| 540 \| \| 1 \| Skróty: p — piotrkowska, l — lwowska, P — proboszcz, R — rektor, Ps — psalmista. Źródło: AAN, MWRIOP, sygn. 1043, s. 185–186; ibidem, sygn. 1075, s. 88. Inne zestawienie statystyczne sporządzone w starostwie jasielskim podaje niższą liczbę wyznawców prawosławia w gminach: Świątkowa Wielka — 350 osób, Świątkowa Mała — 150 i Świerzowa Ruska — 225. Zob. ibidem, sygn. 1043, s. 219. 281 CDIAL, f. 408, op. 1, spr. 664, Posłannia, listy ta insz dokumenty pro organizacijnu dijalnist' mytropolity prawosławnoj cerkwy w Polszczi — Dionisija, k. 47. Zatwierdzenie struktury Kościoła prawosławnego na Łemkowszczyźnie przebiegało w dwóch etapach. W pierwszym, reskryptem z 3 marca 1928 MWRIOP ustanowiło etatowe filie w Desznicy, Czarnej i Radocynie (parafia we Lwowie) oraz filię w Boguszu (parafia w Piotrkowie). W drugim etapie, decyzją z 26 kwietnia 1928, utworzono dwie kolejne filie w Tylawie i Mszanie, które włączono do parafii lwowskiej. Zob. AAN, MWRIOP, sygn. 1049, Wykazy parafii i filii etatowych i nieetatowych oraz etatów duchowieństwa według diecezji, s. 15, 162, 177. Inaczej twierdzi M. Papierzyńska-Turek podając, że na obszarze województwa krakowskiego w 1929 r. były dwie filie. Zob. M. Papierzyńska-Turek, Między tradycją a rzeczywistością. Państwo wobec prawosławia 1918–1939, Warszawa 1989, s. 317. Inaczej także klasyfikuje filie A. Krochmal twierdząc, że filia w Boguszu podlegała parafii lwowskiej, zob. A. Krochmal, Stosunki między grekokatolikami a prawosławnymi, s. 292. O rozwoju prawosławia na Łemkowszczyźnie, zob. J. Moklak, Kształtowanie się struktury Kościoła prawosławnego, s. 51–77. Utworzona w 1928 r. struktura Kościoła prawosławnego na Łemkowszczyźnie już w chwili zatwierdzenia nie obejmowała wszystkich miejscowości ogarniętych prawosławiem. Pismem do MWRIOP z 21 września tego roku arcybiskup Feodosij wystąpił z projektem dokonania w niej wielu zmian. Proponował rozbudowę filii w Boguszy, Czarnem, Desznicy, Mszanie i Radocynie oraz utworzenie nowej filii lwowskiej w Świątkowej Wielkiej. Zabiegał nawet o ustanowienie parafii (a nie filii) dla Bartnego i Przegoniny. Władze metropolii warszawskiej bezskutecznie usiłowiały uzyskać status parafii lub filii dla wielu innych miejscowości, choćby tylko częściowo objętych prawosławiem. W drugiej połowie maja 1935 r. na posiedzeniu Komisji Misjonarskiej prawosławnej diecezji warszawsko-chelmskiej, któremu przewodniczył metropolita Dionizy, podjęto decyzje modyfikujące strukturę Kościoła prawosławnego w województwach południowo-wschodnich. Cały obszar podzielono na dwa okręgi: wschodnio-galicyjski, pokrywający się z greckokatolicką diecezją przemyską (bez Łemkowszczyzny), pod przewodnictwem archimandryty F. Narko, i łemkowski, pokrywający się z AAL, pod przewodnictwem ks. Jurija Pawłysszyna, rektora filii w Czarnem. Odtąd metropolia warszawska prowadziła odgrubną akcję misyjną wśród Łemków, jednakże do 1939 r. struktura Kościoła prawosławnego na Łemkowszczyźnie nic uległa zmianie, a liczba wyznawców prawosławia rekrutujących się z parafii greckokatolickich oscylowała wokół 19 tys. wiernych. Ujawnione przez Łemków skłonności do zmiany wyznania z greckokatolickiego na prawosławne bezpośrednio wynikały z metod pracy duszpasterskiej księży greckokatolickich. Od schyku XIX w. usuwano z liturgii termin „prawosławny” i zastępowano go słowem „prawowierny”. Powyższe postępowanie posiadało podłożę polityczne, tłumaczone się chęcią wyeliminowania u wiernych skojarzeń z prawosławiem rosyjskim, pełniącym rolę czynnika politycznego w polityce wewnętrznej i zagranicznej Rosji. Zatem stosunek do prawosławia zwłaszcza młodzi księży greckokatoliccy budowali na poczuciu zewnętrznego zagrożenia rosyjskiego. Postępowanie takie nie miało jednak uzasadnienia kanonicznego i było sprzeczne z postanowieniami Stolicy Apostolskiej z 19 maja 1887, a także ze stanowiskiem lwowskiego synodu prowincjonalnego z 1891 r., który wyraźnie określił słowa wypowiadane przez diakona do wiernych: „wsich was prawosławnych chrystian”. Bezpośrednim powodem konwersji była właśnie kwestia liturgiczna. Ludność, przyzwyczajona do ustalonego trybu nabożeństwa, wyrażała swoje niezadowolenie wobec księży, którzy pomijali w liturgii słowo „prawosławny”. Przywiązanie do tego słowa było tak silne, że gdy proboszcz na prośbę wiernych, np. z okazji święta Bożego Narodzenia, wprowadził je do liturgii, natychmiast następowalo uzdrawienie stosunków z wiernymi. Jeden z księży, który udzielił takiej zgody, opisał swe wrażenia następująco: „(...) żeby zrobić ludziom przyjemność, wyglosiłem wsich was prawosławnych chrystian. I rzeczywiście, radość z tego powodu była ogromna. Od tego czasu ludzie z sympatiami zaczęli odnosić się (do mnie — przyp. JM) (...) i to pomimo moich odmiennych polityczno-partyjnych przekonań”. Nastroje religijne na Łemkowszczyźnie były bacznie obserwowane przez konsystorz greckokatolicki w Przemyślu. Sygnały o konfliktech pomiędzy wiernymi a niektórymi duchownymi greckokatolickimi napływały do kurii przemyskiej od początku lat 20. Znane były w Przemyślu nastroje wiernych panujące w Tylawie i Trzciannie przed konwersją. Od tego czasu właśnie miejscowość ruch prawosławny w okresie międzywojennym wziął początek i szybko rozprzestrzenił się na pozostałe regiony Łemkowszczyzny. Ksiądz Iwan Polanśkyj, starorusin wierny Kościołowi greckokatolickiemu, kancelerz AAL, twierdził, że ordynariat przemyski mógł stosunkowo łatwo powstrzymać rozwój prawosławia na Łemkowszczyźnie, idąc na ustępstwo o charakterze terminologicznym. Według Polańskiego wystarczyło wprowadzić do liturgii greckokatolickiej słowo: „prawosławny”, aby skutecznie opanować nastroje ludności zmierzającej do konwersji. 282 AAN, MWRIOP, sygn. 1043, Parafie i filie: Małopolska — otwieranie, delimitacje, 7 X 1932–14 III 1933, s. 194–217. Feodosij proponował rozbudowę filii w Mszanie przez włączenie wsi: Ciechania, Myscowa i Polany; filii w Desznicy przez włączenie wsi: Brzezowa, Jaworze i Kotan; filii w Czarnem przez włączenie wsi: Banica, Jasionka i Krzywa; filii w Radocynie przez włączenie wsi: Grab (przyłączająca do Grabu Wyszawskiego została włączona do filii w Desznicy w lipcu 1928 r.); filii w Boguszy przez włączenie wsi: Czyma, Florynka, Izby, Kamianna, Piorunka i Wawrza. 283 Początkowo Feodosij proponował włączenie Bartnego i Przegoniny do filii w Boguszy, czym wykazał brak rozumienia w geografii łemkowszczyzny — znać wiele bliżej stanąd do Czarnego, Desznicy lub Radocyny, zob. ibidem, s. 194–195, 217. 284 Apostasie galicyjskie, „Oriens”, R. 1935, z. 4, s. 116–118; J. Moklak, The Phenomenon of the Expansion, s. 87, tegoż. Kształtowanie się struktury Kościoła prawosławnego, s. 65–66. O prawosławiu w latach 1935–1939, zob. AP P, AAL, sygn. 120, Prawosławie na Łemkowszczyźnie, 1935–1939. 285 Zestawienie statystyczne za 1933 r. sporządzone dla potrzeb rządu RP podaje liczbę 18022, zob. AAN, MSZ, sygn. 5219, Komisja Kresów Wschodnich. Materiały programowe i organizacyjne, s. 3. Od 1930 r. liczba konwersji na prawosławie zaczęła spadać. S. Stepien podaje liczbę 17577, zob. S. Stepien, Życie religijne społeczności ukraińskiej, s. 207–227. Organ prawosławnej metropolii warszawskiej, „Woskreszenie Cztenie” podaje liczbę 26 tys. w odniesieniu do 1932 r., z uw. zgodnieniem całego obszaru byłej Galicji, z Krakowem, Przemyślem, Iwowem i Kolonią włącznie, zob. N. Gieszynski, Prawosławie na Łemkowszczyźnie, „Gazeta Kościelna”, R. 1933, nr 35, s. 410 i „Dilo”, nr 148, 1938, s. 3. P. Wichański w odniesieniu do 1937 r. podaje liczbę 20578 wyznawców, zob. P. Wichański, Prawosławie na Łemkowszczyźnie w latach 1911–1947, tabela nr 2. Kuria AAL w odniesieniu do 1932 r., szacując w dwa lata później liczbę prawosławnych Łemków, podała liczbę 19484, zob. W. Masłuch, Pro Łemkowszczyzne, „Nywa”, R. 1934, nr 3. W odniesieniu do lat 1935–1936 AAL podała liczbę 17579, zob. A. Kroczyński, Stosunki między grekokatolikami a prawosławnymi, s. 291. Najwyższą cyfrę (30 tys.), lecz bez oparcia na źródło podał T. Śliwa, zob. op. cit., s. 150. 286 Zob. Czynnosti i rzeszenia prowincjalnego Soboru w Halyczyni 1891 r., s. 170. 287 I. Polanski, Perehiv spuru o słowo „prawosławny” w Tylawi, ta jeho wyslid: wybuch religijnoho rozdrozu na Łemkowszczyzni, „Wisti Apostolskiej Administracji Łemkowszczyzny”, R. 1936, cz. 10, s. 148. 288 Zob. A. Kruchelski, Tylawska schizma na Łemkowszczyzni, jiji istorija i tepersirznyj stan, Liwiv 1933; J. Moklak, Życie polityczne i religijne ludności łemkowskiej powiatu krośnieńskiego w latach 1918–1939 (na tle całego regionu), w: Krośno. Studia z dziejów miasta i regionu, t. III, Rzeszów 1995, s. 206–208. prowadzona 17 lipca 1926, trzy miesiące przed konwersją, nie rozwiązała konfliktu, pomimo że administrator parafii zabiegał u wizytatora o zgodę na wprowadzenie do liturgii słowa „prawosławny”. Brak kompromisu w tej sprawie pomiędzy wiernymi a władzą diecezjalną został skutecznie wykorzystany przez działaczy moskowifilskich także w innych miejscowościach i przez długi czas stanowił barierę uniemożliwiającą rozładowanie narastających konfliktów religijnych. Uwage badacza budzi zbieżność wydarzeń w czasie. Z jednej strony miały miejsce usilne zabiegi metropolity Dionizego o zwiększenie znaczenia Kościoła prawosławnego w Polsce południowo-wschodniej, a z drugiej — nastąpiła wówczas reorganizacja prorosyjskiej RSO nawiązującej coraz ściślejsze kontakty ze Zjednoczeniem Rosjan. Trudno jednoznacznie ustalić, jak ściśla była współpraca pomiędzy kołami metropolitalnymi a RSO. Wydaje się, że trwałe związki istniały jedynie na szczęśliwych pośrednich: pomiędzy metropolią warszawską a RZN oraz pomiędzy RZN a RSO. W pierwszej relacji wspólną płaszczyzną było wyznanie prawosławne rozumiane jako idea ogólnorosyjska, w drugiej — zbieżność programu wyznaniowego i politycznego wynikająca z holdu dla Rosji i wrogości do ruchu ukraińskiego. Stąd RSO początkowo popierała rozwój prawosławia, a wśród jej aktywistów byli także księża grekokatolicy. Stosunek do kwestii wyznaniowej miał ulec zmianie dopiero w połowie lat 30., gdy RSO przyjęła rezolucję o konieczności zażegnania sporów religijnych. Zanim jednak do tego doszło, konwersje na prawosławie przybrały charakter zjawiska masowego i sprzyjały umacnianiu się nurtu prorosyjskiego. Towarzyszyły im publiczne wystąpienia przeciwko Kościołowi grekokatolickiemu oraz świeckim instytucjom ukraińskim. Niejednokrotnie dochodziło do eskalacji nastrojów fanatycznych prowadzących do przestępstw kryminalnych. Pierwsze konflikty społeczne na tle religijnym wystąpiły latem 1927 r. Zostały one zainicjowane tzw. babskim napadem, przeprowadzonym w Tylawie 3 lipca 1927, a polegającym na zdemolowaniu plebanii grekokatolickiej przez wzburzone kobiety. Furia napastniczek osłabła dopiero wtedy, gdy „zbyt duże lóźko nie zmieściło się w oknie”. Kobiety postawiły proboszczowi grekokatolickiemu, ks. Iwanowi Szkilnykowi ultimatum: 14 dni na opuszczenie Tylawy i zagroziły powtórzением napadu. Szturm kobiet na plebanię został obliczony na uniknięcie represji ze strony władz, lecz kolejne akty agresji inicjowano już bez mistyfikacji. Podczas powtórnego napadu interweniowała policja, gdyż majątek Kościoła grekokatolickiego (dobra ruchome i nieruchome) był chro- --- 289 I. Polanski, op. cit., s. 152. 290 Ibidem, s. 151. 291 AAN, MSW, sygn. 961, s. 228; SN, R. 1927, nr 3, s. 289–290. Silny wpływ RZN w kołach cerkiewnych ujawnił zjazd duchowieństwa prawosławnego w Poczajowie 15–17 czerwca 1927. Debatowano między innymi o sprawach wzmacniania rosyjskiego charakteru Kościoła prawosławnego. 292 SN, R. 1935, nr 6, s. 651. 293 A. Kruchelskyj, op. cit., s. 30; N. Cieszyński, op. cit., s. 424. niony prawnie na mocy konkordatu zawartego pomiędzy Polską i Watykanem w 1925 r. Odtąd wzmożono czujność posterunków w rejonach zagrożonych konfliktami wyznaniowymi. W latach następnych w wyniku licznych napa- dów na cerkwie, z których wykradało przedmioty liturgiczne, policja interweniowała wielokrotnie. Niektórzy księży prawosławni angażowali się w akcje, których celem było zagarnięcie majątku parafii grekokatolickich: cerkwi i plebanii. W powiecie krośnieńskim rolę inspirowającą pełnił ks. M. Iwaśkoł desygnowany do Tylawy przez metropolitę Dionizego w styczniu 1927 r. Zastąpił on ks. Pantelejmona Rudyka, który powrócił na stanowisko proboszcza do Lwowa. W jednym ze sprawozdań do MWRIOP wojewoda lwowski P. Dunin-Borkowski na podstawie doniesień starosty krośnieńskiego napisał: „ludność prawo- sławsna tych gmin (Hyrowa, Mszana, Trzciana, Tylawa — przyp. JM) jest ogarnięta fanatyzmem religijnym podsycanym przez pełniącego w Tylawie funkcję duszpasterską duchownego prawosławnego ks. Michała Iwaśkoła, jak też przez jego popleczników. Ludność ta na ogół nieinteligentna i mało uswiadomiiona trwa w przekonaniu, że jest prześladowana za zmianę wyznania, a to dlatego, że majątek kościelny i parafialny uważa za swoją własność (...) i jest mniemania, że władze nielegalnie postępują, nie przekazując tego majątku wyznaniu prawosławnemu, skoro cała wieś przeszła na prawosławie”. Próby przejmowania majątku grekokatolickiego występowały w gminach, gdzie napięcie społeczne było największe i gdzie postawa księdza prawo- sławnego dążenia te usprawiedliwała, a nawet błogosławiła. Objęły one miej- scowości w powiatach gorlickim i jasielskim, gdzie ożywioną działalność pro- prawosławną prowadził ks. Mychajło Hrycaj. Z jego inicjatywy, a często przy jego udziale, jesienią 1927 r. konwertyci podjęli szereg prób mających na celu przejęcie cerkwi grekokatolickich kolejno w Świątkowej Wielkiej, Radocynie, Długiem, Czarnem i innych miejscowoścach. Napięcie rozgorzyczonej ludności było tak wielkie, że pojawiały się groźby podpalania cerkwi i budynków plebańskich, a Starostwo Gorlickie uznało za wskazane powołanie stałego --- 294 AAN, MSW, sygn. 961, s. 87. 295 AP K, UWKr, sygn. 278. Sprawozdania sytuacyjne miesięczne wojewody krakowskiego, I–XII, 1930, k. 61; także sygnatury: 279 i 352; A. Krochnal, Stosunki między grekokatolikami i prawosławnymi, s. 292–297. Kradzieże organizowano najczęściej nocą przy udziale kilku- dziesięciu, a nawet kilkuset osób. Przedmioty liturgiczne pochodzące z kradzieży umieszczano w cerkwiach lub czasownikach prawosławnych. 296 Lwowska parafia prawosławna została uznana przez MWRIOP w czerwcu 1924 r. Zob. AAN, MWRIOP, sygn. 1217, s. 332. 297 AAN, MWRIOP, sygn. 1043, s. 33. 298 Ibidem, s. 27, 31, 43, 48, 57–60. Starosta gorlicki A. Ricci w piśmie do wojewody krakowskiego L. Darowskiego określił działalność ks. Hrycaja jako „intensywną agitację” na rzecz prawosławia, dodając, że „zamiast wpychać uspokajające na podniecone umysły ludności, swoimi kazaniami podburza ludność do zajmowania cerkwi siłą”. Przeciwnko ks. Hrycajowi komenda PPP w Zdyni wniosła doniesienie karne do Sądu Powiatowego w Gorlicach za utrudnianie pracy duszpasterskiej w parafiach grekokatolickich. 299 Ibidem, s. 57. Posterunku Policji Państwowej w Nieznajowej z zadaniem utrzymywania porządku publicznego w gminach objętych prawosławiem. Wiosną 1928 r. ponownie wystąpiły konflikty społeczne, które doprowadziły do niespotykanej dotąd reakcji władz państwowych o charakterze interweniacyjnym. W przeddzień świąt wielkanocnych, 12 kwietnia, ludność prawosławna Świerzowej Ruskiej i Kotani przemocą zajęła cerkwie greckokatolickie w obu miejscowościach. Obrabowana z przedmiotów liturgicznych cerkiew w Kotani rycie porzucono, natomiast w Świerzowej postanowiono odbyć uroczyste nocne czuwanie. Proboszcz miejscowej parafii greckokatolickiej, ks. Petro Kałamuneckyj, utracił jakikolwiek wpływ na przebieg wydarzeń. Droga służbową sprawa dotarła do MWRIOP w Warszawie. Naprędce zorganizowany oddział ekspedycyjny złożony z ok. 30 funkcjonariuszy policji póżną nocą wyruszył samochodem ciężarowym do Desznicy. W akcji wziął udział starosta powiatu jasielskiego Antoni Zoll oraz przedstawiciel Wojewódzkiej Komendy Policji Państwowej w Krakowie komisarz Stankó, uzbrojony w połocki lżawicę. Stamtąd oddział pieszo udał się do Świerzowej i Świątkowej Malej. Następnego dnia zaprowadzono porządek w obu miejscowościach, a cerkwie greckokatolickie opieczętowano. W pierwszych latach rozwoju prawosławia priorytet w pracach organizacyjnych księży oddawali duszpasterstwu. Niemniej niektórzy z nich aktywnie uczestniczyli w rozwoju czytelni im. Kaczkowskiego i utrzymywali kontakty z RSO. Zaangażowanie w tym kierunku przejawiali: ks. Stefan Paszkewycz, który odnowił czytelnię w Grabiu w 1927 r. i przez pewien okres pełnił funkcję przewodniczącego zarządu, ks. Oleksandr Iwanowycz wraz z żoną (uczestniczył w odnowieniu czytelni w Królewnej Ruskiej w grudniu 1928 r. oraz Boguszy w czerwcu 1929), ks. Kostiantyn Szeremeta — rektor filii prawosławnej w Mszanie (od lata 1928 r. osobistość zabiegał w Zarządzie Towarzystwa im. Kaczkowskiego we Lwowie oraz w starostwie królewskim o prawną rejestrację czytelni w Mszanie). Także ks. M. Iwaśkow, który zorganizował sieć bibliotek „dla oświecenia Łemkowszczyzny”. Zdarzały się przypadki uprawiania publicystyki przez księży prawosławnych (np. M. Dolnyckyj, M. Iwaśkow, P. Szwajka). W tym pierwszym okresie rozwoju prawosławia --- 300 Ibidem. 301 AP K. UWKI, sygn. 32, Sprawy wyznaniowe. Prawosławie na Podkarpacku, s.b.n. 302 „Żemlia i Wola”, R. 1933, nr 8, s. 4. Do zarządu wchodzili także: T. Czepryk, D. Hoszko, D. Syna, W. Zeleniak. 303 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 245, Hazetni powiadomienia (...) pro dijalnist’ czytalni w seli Korolewij Ruskij, Nowosanoczewskoho powiatu, 1922–1939, k. 8, 46. 304 „Żemlia i Wola”, R. 1929, nr 74, s. 4. Pierwszym przewodniczącym odnowionej czytelni został J. Checholak. Do zarządu weszli: H. Kobani, J. Kuziak, N. Kuziak, P. Sływa, J. Szufnarowycz i I. Tudyj. 305 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 290, k. 6, 10. Czytelnie otwarto 16 kwietnia 1929. Spośród święteckich inicjatorów największą rolę odegrał I. Paryluk. 306 Ibidem, spr. 363, Hazetni powiadomienia, zwity i inszí materiały pro (...) dijalnist’ czytalni w seli Tyława, Korosniwskoho powiatu: 1929–1938, k. 1. 307 CDIAL, f. 129, op. 3, spr. 269, Kwestyjy statej, widow. powiadomień ta in., nadisłani zaangażowanie społeczne, a zwłaszcza polityczne większości księży ustępowało polu starańiom na rzecz umocnienia wyznania prawosławnego i struktury tego Kościoła na Łemkowszczyźnie. Inaczej było w latach 30. Aktywność księży prawosławnych w ruchu czytelnianym znacznie wzrosła. Złożyło się na to kilka przyczyn. Po pierwsze, zafascynowanie prawosławiem osłabło i coraz rzadziej dochodziło do konfliktów wyznaniowych. Książa zmuszeni zostali do poszukiwania nowych płaszczyzn porozumienia z ludnością. Po fali rozruchów społeczno-religijnych nadszedł okres sprawdzający, na ile duchowni prawosławni zdolni są uczestniczyć w życiu codziennym Łemków. Spośród ponad 40 księży, pracujących w filiach lub stanicach do r. 1939, pewna grupa zaangażowała się w sprawy wsi. Pozostając w opozycji do Kościoła greckokatolickiego popierającego ruch ukraiński, książe stawali na stronę orientacji prorosyjskiej, rzadziej staroruskiej. Wyjątkowo zdarzały się przypadki uczestniczenia księży prawosławnych w ruchu ukraińskim. Jeden z dokumentów przechowywany w archiwum lwowskim, datowany 23 lutego 1936, mówi o proteście członków czytelni im. Kaczkowskiego w Mszanie przeciwko prowadzeniu przez ks. Wołodymyra Ochaba stanicy prawosławnej. Oskarżono go o ściśły kontakt z biskupem greckokatolickim Kocylowskim. Było to jednakże wypadek odosobniony, a znaczna większość aktywnych społecznie księży prawosławnych pracowała na rzecz instytucji prorosyjskich i posiadała ich poparcie. Aktywność księży prawosławnych spowodowała, że niektóre czytelnie im. Kaczkowskiego stały się składowym elementem misji prawosławnej na Łemkowszczyźnie. Niejednokrotnie mieściły się one w budynkach filii parafii prawosławnych, np. w Czarnem. Na teren czytelni, które statutowo były ponadwyznaniowe, przeniesiono kult Maksyma Sandowycza. Czytelnie aktywnie uczestniczyły w uroczystościach żałobnych w intencji poległych w Thalerhofie. Uroczystości w Czarnem, zorganizowane 1 września 1935 wspólnie przez miejscową czytelnię i filię prawosławną, zgromadziły ponad 8 tys. uczestników z 27 wsi. Udział w nich wzięło kilku księży prawosławnych (A. Krynyczyj, W. Lutkewycz, J. Pawłyszyn). Angażowanie się duchowieństwa prawosławnego w obchody thalerhofske często miało wymiar polityczny. Uroczystościom liturgicznym towarzyszyły manifestacje z trójkolorowymi flagami rosyjskimi i kazania o losach uwięzionych w obozach koncentracyjnych. Działaczy ukraińskiego ruchu --- z Łemkiwszczyzny do redakcji prawosławno-cerkwohoho żurnalu „Woskriesieniia” u Lwowi, k. 86, 99, 117, 158 do 163. 308 Wykaz księży (niekompletny), zob. J. Moklak, Kształtowanie się struktury Kościoła prawosławnego, s. 76–77. 309 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 290, k. 18. 310 Ibidem, spr. 427, k. 21. 311 Ibidem, k. 26. 312 Ibidem, k. 2. narodowego wskazywano jako winnych prześladowań dokonywanych przez władze austro-węgierskie na moskwofilach i starorusinach. Począwszy od połowy lat 30., władze centralne RSO i Towarzystwa im. Kaczkowskiego wpływały na lokalne komórki terenowe w celu neutralizowania tłacych się gdzieniedzie konfliktów wyznaniowych. Chodziło o pozyskanie grekokatolików o orientacji staroruskiej. Przede wszystkim proponowano organizowanie ogólnych zgromadzeń przy udziale duszpasterzy obu wyznań. Ideą było zażegnanie sporów religijnych i „zjednoczenie się na niwie prac kulturowo-oświatowych”. Dzięki zachowanym archiwaliom dobrze znany jest przebieg rewizji w czytelni im. Kaczkowskiego w Czyrnej, przeprowadzonej przez J. Janowyckiego w maju 1936 r. Rewizja wykazała, że działalność czytelni zamiała z powodu rozbratu religijnego we wsi. Jako rewizor, Janowyczyk zobowiązał władze czytelni do wznowienia aktywności przy pomocy duszpasterzy obu wyznań: prawosławnego — ks. S. Paszkewycza z Piorunki, obsługującego Czyrną, i grekokatolickiego — ks. S. Kuzyka. W latach 30. największe zaangażowanie w rozwój ruchu moskwofilskiego wykazał ks. J. Pawlyszyn. Pełnił on funkcję rektora filii parafii prawosławnej w Czarnej, obejmującej Lipną, Nieczajową i Wołowiec. Pawlyszyn stał na czele prawosławnej akcji misyjnej na Łemkowszczyźnie, która polegała między innymi na zakładaniu Bractw Prawosławnych im. ks. Sandowycza i wspieraniu czytelnictwa moskwofilskiego. Szczególną aktywność rozwinał na obszarze swojej filii, a zwłaszcza w Czarnej, gdzie był przewodniczącym czytelni im. Kaczkowskiego. Reprezentował orientację stricte rosyjską. W wystąpieniach publicznych często używał literackiego języka rosyjskiego, korespondencję z zarządem centralnym Towarzystwa we Lwowie prowadził wyłącznie w języku rosyjskim. Dzięki jego zaangażowaniu powstały czytelnie w okolicznych miejscowościach, np. w Pętnie — miejscowości o silnych wpływach ukraińskich. Obok Pawlyszyna znaczną aktywność wykazali księża: Paszkewycz i Iwanowycz — aktywni już w latach 20., T. Kurdydyk z Trzciany, A. Laszczuk z Kwiatonia, T. Munczakiewycz z Ciechan, L. Tychowski — rektor filii w Radocynie, przewodniczący tamtejszej czytelni Kaczkowskiego, I. Kryczyj — zastępil Tychowskiego w Radocynie (także na stanowisku przewodniczącego czytelni), I. Bilocerkowski — założyciel czytelni w Polanach, L. Kowalewski i inni. Spośród licznych czytelni im. Kaczkowskiego na Łemkowszczyźnie tylko jedna stanęła wyraźnie na gruncie wyznaniowym, formalnie umieszczając swe cele statutowe w ramach wartości religii prawosławnej. Była to czytelnia w Bartnem, która przyjęła oficjalną nazwę: Czytelnia im. Kaczkowskiego II. Prawosławna w Bartnem. Jej powstanie było skutkiem konfliktu wyznaniowego pomiędzy prawosławnymi a grekokatolickimi członkami czytelni macierzystej. 23 kwietnia 1930 doszło do secesji członków wyznania prawosławnego, którzy wybrali własnego przewodniczącego — Stepana Felenczaka. Rozbicie czytelni na dwie odrębne jednostki posiadało głównie znaczenie ideowo-wyznaniowe w wymiarze lokalnym, ponieważ gdzie indziej, mimo równie dramatycznych konfliktów wyznaniowych, zjawisko to nie powróżyło się. Władze centralne Towarzystwa we Lwowie uznały czytelnię prawosławną, lecz ani ona, ani czytelnia pierwotnie odnowiona nie prowadziły działalności statutowej. Szło raczej o demonstracje postaw niż o spór co do metod pracy społecznej, jej zakresu czy celów. Ostatecznie czytelnia w Bartnem została ożywiona przez księdza prawosławnego Bałyka w 1936 r. Wpływ duszpasterstwa prawosławnego na rozwój ruchu moskwofilskiego był istotny od samego początku rozprzestrzeniaania się prawosławia. Zaangażowanie społeczne księży wzrastało wraz z koniecznością rozwiązywania różnych problemów organizacyjnych w placówkach prawosławnych, lecz słabło po ustaleniu struktury tego Kościoła. Znaczący wpływ na uaktywnienie społeczne i polityczne księży prawosławnych wywarło powstanie AAL, gdyż oznaczało umocnienie katolicyzmu na Łemkowszczyźnie. Większość konwerytów wybierała prawosławie nie dla jego wartości religijnych, a dla gwarancji utrzymania czystości tradycji ruskich, które — ich zdaniem — były zagrożone przez ukraiński ruch narodowy. Wobec powstania AAL powyższa przyczyna konwersji musiała ulec osłabieniu, tym bardziej że przeważająca większość starorusinów oraz część moskwofilów akceptowała Kościół grekokatolicki wolny od wpływów ukraińskich. W tej sytuacji Kościół prawosławny został zmuszony do poszukiwania rozwiązań gwarantujących mu trwałą obecność na 313 Ibidem. 314 Ibidem, spr. 383, Informacja, zwity i inszí materiały pro (...) dijalnist' czytalni v seli Czynij, Nowosancziwskoho powitu, 1930–1936, k. 13. 315 Ibidem, k. 11. 316 Ibidem, spr. 427, k. 26. 317 „Zemla i Wola”, R. 1934, nr 45, s. 4. Aktywnie współpracowali z Pawlyszynem miejscowi gospodarze: D. Bajsa, W. Bajsa, S. Barna, J. Motyka, J. Prystopsykij, P. Prystopsykij, P. Zydiaik. 318 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 427. 319 Ibidem, spr. 470, k. 7, 8, 9; „Nauka”, R. 1935, nr 1, s. 12. Otwarcie czytelni odbyło się 9 marca 1935 w obecności: Pawlyszyna, J. Siokaly, M. Jurkowskiego, R. Maksymowycza. Do zarządu wybrano: S. Kożaka, W. Mowczana, J. Peruna, I. Szkipana i I. Wiśkoć. 320 „Łemko”, R. 1934, nr 6, s. 3. 321 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 348, Hazenie powidomlennia, zwity i inszí materiały pro zasnuwania i orhanizaciju dijalnist' czytalni v seli Terstiani, Korosniwskoho powitu, 1933–1938, k. 4. 322 „Łemko”, R. 1934, nr 6, s. 3; „Zemla i Wola”, R. 1935, nr 4, s. 5. Po przybyciu do Śmietnicy ożywił tamtejszą czytelnię Kaczkowskiego. Współpracował z czołowymi działaczami RSO: I. Kuźyczem, S. Krynyckym, F. Stawyśkym. 323 „Zemla i Wola”, R. 1933, nr 1, s. 3. W zarządzie obok Tychowskiego byli: I. Borowolskiy, S. Kobani, D. Kostyk, T. Kostyk, T. Szewczuk. 324 Ibidem, R. 1934, nr 6, s. 3. Współpracowali z Kryczym: T. Dobrowolskyj, T. Kostyk, A. Moriak, K. Plaskoni, D. Prokopczak. 325 „Naśz Łemko”, R. 1935, nr 8, s. 7. Współpracowali z nim W. Fedak, Danyło Mudryj, Dmytro Mudryj. 326 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 349, Hazenie powidomlennia, zwity i inszí materiały pro (...) dijalnist' czytalni v seli Bortne, Horłyčkoho powitu, 1930–1937, k. 3. 327 Ibidem. 328 Ibidem, k. 27, 28. Łemkowszczyźnie. Musiał zdobyć się na aktywną postawę wobec wiernych, ponieważ postawa bierna dawała przewagę duchowieństwu grekokatolickiemu. Jedną z form aktywności społecznej księży prawosławnych była działalność w czytelniach im. Kaczkowskiego. W rozwoju orientacji prorosyjskiej ważną rolę odegrało także duchowieństwo grekokatolickie. Nastroje staroruskie w łonie Kościoła grekokatolickiego przetrwały do lat 30., pomimo trwającego od połowy XIX w. unarodzania się (ukrainizowania) tego Kościoła. Moskwofilów wśród duchownych grekokatolickich było znacznie mniej niż starorusinów, ale odgrywali oni rolę pierwoszorodną. W odniesieniu do lat 1911–1919 warto przypomnieć działalność ks. Jurczakewycza. W okresie międzywojennym czołową postacią był ks. Czajkowski, pełniący wysokie funkcje we władzach centralnych RSO i Towarzystwie im. Kaczkowskiego. Był zdeklarowanym Rosjaninem, członkiem RZN. Nie wahał się otwarcie współpracować z duchownymi prawosławnymi, gdy chodziło o rozwój idei prorosyjskiej. Polityk, działacz społeczny i religijny, publicysta, zdobył sławę dzięki felietonom drukowanym przez wiele lat w „Zemli i Woli”. Szczególnie znane były artykuły pisywane pod pseudonimem „Dido Toroczyło”, w których wykazał wielki talent dziennikarski, znajomość psychologii czytelnika i łatwość zdobywania jego sympatii. Nie posiadał równych sobie we własnym obozie i niewielu z obozu ukraińskiego mogło mu równać. Sam jednak nie był Łemkiem — pochodził z Bojkowszczyzny. W 1933 r. rozporządzeniem władz zwierzchnich w Przemyślu został przeniesiony w okolice Starego Sambora. Rozdział III Ukraiński ruch narodowy Okres następujący bezpośrednio po wojnie sprzyjał rozwojowi ruchu ukraińskiego na Łemkowszczyźnie. Upadek ZUNR w czerwcu 1919 r. spowodował migrację inteligencji ukraińskiej, głównie nauczycieli, z Galicji Wschodniej na zachód regionu, gdzie stosunki polsko-ukraińskie nie były tak napięte. Warunki te spełniała Łemkowszczyzna, która ponadto dawała poczucie bliskości rodzinnej tradycji. Władze szkolne chętnie zatrudniały Ukraińców w szkołach łemkowskich, obawiając się prowokacji politycznych przede wszystkim ze strony inteligencji moskwofilskiej. W wyniku sprzyjających okoliczności Łemkowszczyzna zachodnia wzbogaciła się w liczbę reprezentację nauczycielstwa ukraińskiego, które było zdolne do odtworzenia organizacji pedagogicznej istniejącej tam już przed 1914. Szeregi inteligencji świeckiej zasiliły wojskowi. Jesienią 1918 r. na Łemkowszczyźnie osiedliła się pewna część żołnierzy i oficerów z ukraińskich pułków piechoty stacjonujących w Nowym Sączu i Zakopanem, które zostały rozbrojone przez władze polskie w pierwszych dniach listopada. Ponadto okres powojenny charakteryzował się także napływem duchowieństwa grekokatolickiego młodego pokolenia, którego świadomość narodowa dojrzała w obliczu walki Ukraińców o własne państwo. Inteligencja, świecka i duchowna, tworzyła trzon pracy organizacyjnej, przewodziła w instytucjach kulturalno-oświatowych i gospodarczych oraz reprezentowała ukraiński ruch polityczny. 1 S. Wanczycki, op. cit., s. 48. 2 Zob. J. Tamowycz, Ilustrowana historia Łemkowszczyzny, s. 257. Tylko w Zakopanem internowano ok. 800 żołnierzy i 35 oficerów. Tamowycz powołuje się na wspomnienia Mykoły Filca, zawarte w opracowaniu pt. Z dorohy zi Zakopanoho do Lwowa (nie podaje ani daty, ani miejsca wydania). 3 W niektórych rejonach, zwłaszcza o charakterze rolniczo-przemysłowym pojawiły się sympatie prokomunistyczne. Agitację prowadzili działacze łowscy reprezentujący Ukraińskie Selansko-Robitnyce Socjalistyczne Objednannia „Sel-Rob”. Szczególnie nasilona akcja miała miejsce latem 1926 r. i objęła Myscową, Polany, Tylawę i Węglówkę w powiecie krośnieńskim. W miejscowościach tych utworzono Komitety Miejskie Partii Narodowej Woli. Aktywiści komunistyczni (M. Cham, M. Cholinajt) natarfili tam na przeciwdziałanie ks. K. Czajkowskiego, który wskazywał na ich powiązania z KPZU. Ruch prokomunistyczny rozwijał się także w latach 30. Oprócz wspomnianych wyżej miejscowości źródła wymieniają: Barwinek, Desznice, Rzepnik, Wróblik Królewski i Zydranową. Do miejscowości o najsielszych wpływach komunistycznych należała Myscowa. Zob. DALO, f. 1, op. 58, spr. 581; CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 249, Hazelni powidomienia, zwity i inszí materiały pro (...) dijalnist' czytalni v seli Miscewa, Korosnivskoho powitu, 1922–1939, passim. 329 Ibidem, spr. 290, k. 8. Na liście członków czytelnii Kaczkowskiego w Mszanie ustąpił pierwszeństwa księdzu prawosławnemu Szeremecie. 330 „Zemla i Wola”, R. 1933, nr 1, s. 4. A. Towarzystwo „Proswita” i Komisja Łemkowska Najsiłniejszą ukraińską organizacją kulturalno-oświatową na Łemkowszczyźnie była „Proswita”. Jeszcze w okresie galicyjskim założono filię tej organizacji w Nowym Sączu (1902), Sanoku (1903) i Jaśle (1903). Wybuch wojny w 1914 r. przerwał prace statutowe, lecz po wojnie czytelnie samodzielnie odnowiły działalność i już w 1923 r. przedwojenną liczbę czytelni potwierdził spis przeprowadzony na polecenie Zarządu Głównego we Lwowie — wymieniono w nim 30 czytelni w 3 filiach. Istnieje prawdopodobieństwo, że liczba czytelni była większa, gdyż inne źródła w odniesieniu do r. 1923 mówią o 7 filiach. Oprócz wyżej wspomnianych mowa jest o filiach w Krośnie z 6 czytelniami, Brzozowie — z 3, Gorlicach — z 9 i Grybowie — z 2 czytelniami. Do najprzędzej odnowionych należały czytelnie w Besku, Komańczy, Krempnej, Odrzechowej, Ożennej i Wisłoku Nizinym. Liczba członków czytelni wahała się od kilkunastu do kilkudziesięciu. Funkcje przewodniczących czytelni pełnili głównie księga greckokatolickie, nauczyciele i gospodarze danej wsi. Zob. J. Tarnowycz, Ilustrowana historia Łewkowsczyzny, s. 226–231; tegoż, Kniaże misto Sianik, s. 24–26. Wśród członków założycieli filii w Nowym Sączu byli m.in. W. Jaworski (przewodniczący), F. Awgustynowycz, K. Bandrowski, K. Choroszczak, P. Choroszczak, M. Kubijowycz, P. Linynskij, O. Lewyckij, O. Mylanyecz, T. Resztylowycz, M. Sekunda, W. Tychowski, D. Ułuckyj, W. Witoszynskij. Filia nowosadecka utrzymywała Burse dla 51 uczniów, z czego sześciu utrzymywano bezpłatnie. Wśród członków założycieli filii w Jaśle byli m.in. D. Bilas, R. Gizołwskij, I. Hlynczak, I. Iwaniec, M. Jaworski, A. Kaczor, Ł. Kaskiw, J. Kowalski, M. Kornelia, ks. K. Kuzyk, ks. F. Kysiłowskyj, M. Maritzak, D. Popowycz. Wśród członków filii w Sanoku byli m.in. ks. O. Konstantynowycz (przewodniczący), P. Barwa, W. Czyriwskij, W. Demkowycz, Dobrianski, W. Gec, J. Guidio, I. Herynowycz, ks. I. Hrynyszyn, O. Kuszczak, ks. Ł. Lawyckij, A. Mazur, ks. P. Mekelyta, M. Mychal, ks. W. Sawczak, R. Scelka. CDIAL, f. 348, op. 1, spr. 6349, Spisyk filijaw towarystwa z przyswyczamie jichnych keriwynkiv ta merceję czytaleń, 1923, k. 43, 66, 82. Ibidem, k. 43, 66, 82. Na k. 50 i 70 tego samego źródła daty odnowienia niektórych czytelni zostały przeniesione na 1924 r. (Skladziste) i 1925 r. (Nowy Sącz, Gladyszów, Dąbrówka Ruska). Ibidem, spr. 6350, Knyha rejestracji filijaw towarystwa i jich czytaleń z danymy pro zasnuwannia, zwity statutui ta jich likwidacij, 1924–1932, k. 2. Ibidem, spr. 6349, k. 34, 66, 82. W obrębie filii nowosadeckiej przewodniczącymi byli: M. Dorockyi (Skladziste), P. Dziurnebiak (Stczawnik), W. Jaworski (Nowy Sącz), W. Popadiuk (Stczawnik), I. Szkwara (Jastrzębik); w obrębie filii jasielskiej: I. Dziurta (Wyszowatka), I. Gracot (Ożenna), ks. F. Kysiłowskyj (Grab), M. Maritzak (Jaso), ks. S. Pelechowycz (Krempna); sanockiej — księga: M. Fenik (Łalín), I. Hrynyszyn (Polany), A. Koczyrkewycz (Wislok Nizny), I. Kowalczyz (Puławy), A. Mencinskiyj (Nowosiciele Gniewos), M. Słynwyskyj (Tyrawa Wołoska), M. Wyszniewskyj (Besko), nauczuciele i gospodarze: M. Czech (Zagór), I. Dobosz (Srogów), W. Harko (Dąbrówka Ruska), I. Kawalkewycz (Komańcza), P. Kuczmaz (Pakoszkowa), F. Kypan (Kamionka Rymanowska), E. Kowaliw (Sanok), O. Oczabruk (Wolica), I. Zyn (Odrzechowa). Działalność czytelni „Proswity” w pierwszych latach powojennych była ograniczona. W latach 1918–1923 ruch ukraiński posiadał wyraźne oblicze antypolskie, co pozostawało w związku z nie uregulowanym statusem politycznym Galicji Wschodniej. Po decyzji Rady Ambasadorów w sprawie Galicji z marca 1923 r., sprzecznej z dążeniami ukraińskich kół niepodległościowych, część działaczy przeszła do podziemia. Inni wstąpili na drogę walki legalnej, uznając państwowość polską. Drugą opcję wybrały instytucje kulturalno-oświatowe, przed którymi stanęło zadanie podtrzymywania i propagowania ukraińskiej świadomości narodowej w Polsce. Na tę drogę szybko weszła „Proswita”, podejmując akcję odbudowy swej struktury terenowej. Zarząd Główny „Proswity” już we wrześniu 1923 r. wystąpił z planem pracy oświatowej na Wołyniu, Chełmszczyźnie, Podlasiu, Nadsaniu i Łemkowszczyźnie, lecz główną uwagę skupiono wówczas na Chełmszczyźnie i Wołyniu. Praca Zarządu Głównego polegała wówczas na zbiorcze i wysyłanie książek do tamtejszych czytelni w celu przełamania tzw. kordonu sokalskiego. Do sprawy Łemkowszczyzny powrócono w październiku 1925 r., lecz konkretne prace przygotowawcze podjęto dopiero wiosną 1926 r. Zainteresowanie Łemkowszczyzną wynikało z programu statutowego Towarzystwa, który zobowiązywał do działalności oświatowej na obszarach prowincjonalnych, zwłaszcza tam, gdzie trwałość świadomości ukraińskiej wymagała poparcia ze strony ośrodków centralnych. Ponadto inteligencja roszciana po Łemkowszczyźnie oraz działacze Zarządu Głównego we Lwowie dostrzegali aktywność moskwofilów i starorusinów, którzy znajdywali na Łemkowszczyźnie poparcie i budowali tam swoje placówki w miarę tego, jak tracili wpływy w województwach południowo-wschodnich. Starsi członkowie „Proswity” mieli w pamięci okres przedwojenny, charakteryzujący się opóźnioną w stosunku do moskwofilów aktywnością ruchu ukraińskiego, co pozwalało konkurencyjnym czytelniom im. Kaczkowskiego zdobywać sympatie ludności łemkowskiej. W następstwie tego świadomość polityczna wielu Łemków kształtowała się w atmosferze wrogości do idei ukraińskiej. Narodowcy zdawali sobie sprawę ze skutków zaniedbania prowincji, stąd wyraźne, począwszy od 1923 r., zainteresowanie tymi terenami. Ze swej strony działacze lokalni, niezależnie od aktywności centrali lwowskiej, podejmowali inicjatywę ożywienia ruchu czytelniowego. W licznej korespondencji do Zarządu „Proswity” zwracali uwagę na sprawy szkolne i gospodarcze. Przechowywana w archiwach lwowskich korespondencja po- 10 CDIAL, f. 348, op. 1, spr. 6351, Adresna knyha czytaleń towarystwa z danymy pro zachody po widnowleniui ich dijalnosti, 1924–1938, k. 36, 38, 50, 70, 148. W 1924 r. założono 6 czytelni, a w 1925 — 5. Między innymi druga czytelnie w Odrzechowej (2 X 1924) i Miliku (7 VI 1925). 11 Ibidem, spr. 10, Prohrama poszyrennia dijalnosti towarystwa na Wołyń, Łemkwiwszczyznu, Nadsannia, Pidlaszszia, Polissia i Cholmszczynu, 1926, k. 1. 12 Ibidem. 13 Ibidem, spr. 11, Zwernemia, deklaracji, informacji ta insz dokumenty pro stworennia fondu zapłaty dla oświnich instruktoriw-organizatoriw na Łemkwiwszczyzni, 1926, k. 47, 48. zwoliła na ustalenie ogólnych wytycznych w sprawie rozszerzenia aktywności na Łemkowszczyźnie. Wstępnie ustalono spis chętnych do pracy w terenie, przede wszystkim nauczycieli szkół ludowych i księży greckokatolickich. W samym tylko powiecie gorlickim naliczono ponad 30 lokalnych aktywistów. Byli wśród nich także studenci oraz emigranci z Ukrainy Naddnieprzańskiej, np. bracia Horkowyczowie zamieszkali w Wysowej. 27 kwietnia 1926 rozpoczęto tzw. ankietę oświatową. Z referatem programowym wystąpił Mychajło Haluszczynski — przewodniczący „Proswity”. Przypomniał on działającą przed pierwszą wojną światową Komisję do Spraw Łemkowszczyzny, utworzoną przy Zarządzie Głównym, której działalność przerwała wojna. Podejmując problem periferii obszarów etnicznych powiedział: „W naszym wypadku nie ma chaty z kraju, jest jedynie całość organizmu i właśnie ta całość domaga się od nas wzmacnionej i skupionej uwagi”. Haluszczynski zaproponował dwuetapowy układ akcji. Pierwszy miał polegać na rozwoju ruchu spółdzielczego, kółek Towarzystwa „Silskyj Hospodar”, drużyn pożarniczych, a w drugiej kolejności — czytelni „Proswity” i kółek „Ridnej Szkoły”. Słusznie uważał on, że wciagnięci w ruch moskwiński i staroruski Łemkowie odczuwali antypatię do ruchu ukraińskiego, należało zatem — jego zdaniem — wykorzystywać zwłaszcza spółdzielnie handlowe akceptowane przez społeczność łemkowską. Rzecz jasna, czytelnie „Proswity” miały nadal prowadzić swą działalność, a zakładanie nowych placówek wchodziło w zakres zwyczajnego rytmu działalności Towarzystwa. Za najistotniejsze zadanie Haluszczynski uznał przeprowadzenie rejestracji wszystkich proukraińskich sił inteligenckich na Łemkowszczyźnie. Teren objęty akcją proponował podzielić na regiony obejmujące łemkowskie części powiatów: 1 — jasielskiego, krośnieńskiego, leskiego i sanockiego, 2 — gorlickiego, grybowskiego, nowosądeckiego i nowotarskiego, oraz miasto Kraków — ściślej filię krakowską. Proponował tworzyć ośrodki w miejscowościach posiadających dogodne połączenia komunikacyjne, w których mogliby osiedlać się ukraińscy adwokaci i lekarze. W odniesieniu do Łemkowszczyzny zachodniej wskazał na Nowy Sącz jako centralny ośrodek ruchu ukraińskiego, posiadający bazę materialną: bursę dla chłopców, lokal filii „Proswity” oraz cerkiew. Proponował osadzenie w Nowym Sączu osoby „odpowiedzialnej”, która wzięłaby na siebie obowiązki instruktora spółdzielczo-oświatowego. Wskazał także Muszynę jako ośrodek, argumentując propozycję istnieniem tam placówek Towarzystw: „Silskyj Hospodar” i „Wzajimna Pomoczcz”. Za najbardziej odpowiednie miejsce na Sądeczyźnie uznał Krynice, lecz zastrzegł, że jest „siedzibą moskwiofilów”. Założenie ośrodka przewidywał również w Gorlicach, gdzie istniała bursa szkolna. Umocnienie ośrodków w Gorlicach i Nowym Sączu miało uaktywnić także Grybów. W referowanym przez Haluszczynskiego projekcie odrębnie potraktowano miasto Kraków — siedzibę filii „Proswity”. Uwaga skupiała się na Krakowie w miarę tego, jak wzrosła liczba młodzieży ukraińskiej studiującej na krakowskich wyższych uczelniach. Haluszczynski uważał nawet, że Kraków powinien stać się centralą ruchu ukraińskiego dla województwa krakowskiego, a Lwów — centralą dla całej RP. Ankietę kwietniowa uaktywniła oddziały terenowe. 24 maja 1926 odbyło się posiedzenie zarządu filii „Proswity” w Nowym Sączu. Opierając się na projekcie Haluszczynskiego, powzięto uchwałę o utworzeniu przy filii nowosądeckiej posady instruktora oświatowego, z zadaniem kierowania oświatą rolniczą w powiatach: gorlickim, grybowskim i nowosądeckim. Pieniądze na utrzymanie instruktora miały pochodzić z samoopodatkowania się inteligencji wymienionych powiatów. Zdecydowano także o wystosowaniu listu do metropolity Szeptyckiego z prośbą o wsparcie projektu. List ten, którego ostateczną wersję opracowano we Lwowie, podpisany przez Haluszczynskiego i sekretarza Zarządu Głównego „Proswity” W. Mudrego, wysłano w czerwcu. W odpowiedzi na apel filii nowosądeckiej w czerwcu i lipcu nadchodziły na adres „Proswity” we Lwowie liczne deklaracje pozytywne. Odmowa samoopodatkowania zdarzała się rzadko i wynikała zazwyczaj z trudnych warunków materialnych. Częściej natomiast miały miejsce uwagi o kandydatach. --- 14 Ibidem, spr. 5, Administratywna karta Łemkowszczyzny ta informacji i wiadomości pro ekonomiczni i suspini widnosyny ustanowy, toszcze, 1913–1933, k. 40. 15 Nauczyciele i kierownicy szkół: S. Batiuk (Wysowa), M. Gyza (Wysowa), O. Hrywna (Gładyszów), D. Ływny (Rychwałd), O. Mułokwycz (Petna), H. Pyłypczuk (Wołowiec), H. Sembrat (Regietów), K. Tchr (Niznajowa), W. Zariwny (Uście Ruskie), H. Żydak (Łosie); nauczyciele bez funkcji kierowniczej: C. Cebusznyk (Leszczyń), S. Cymbalisty (Łosie), M. Hładyk (Uście Ruskie), C. Knejowa (Bednarka), Kostiuł (Kunkowa), J. Muzyka (Konieczna), Poloszynowyczowa (Krzywa), I. Sejferówna (Zdynia); księga greckokatolickie: W. Ardan (Zdynia), A. Bardachiwskyj (Wełkowice), O. Lalowycz (Nowica), O. Mencinskyj (Malaska), O. Steranka (Gładyszów), I. Tytar (Hańczowa), T. Zelenyj (Dolin). Zob. CDIAL, f. 348, op. 1, spr.11, k. 40. 16 Ibidem. 17 Ibidem, spr. 10, k. 3. 18 Ibidem, k. 4. 19 Ibidem, k. 7. 20 Ibidem. 21 Ibidem. 22 Ibidem, k. 8. 23 Ibidem, k. 9. 24 Ibidem. 25 Ibidem. 26 Ibidem, k. 11. 27 Ibidem, spr. 11, k. 2, 4, 9, 17. Wysokość jednorazowej miesięcznej wpłaty ustalono w przedziale 1–5 zł. Zdarzały się jednak wyższe wpłaty, np. R. Kyszakewycz z Gorlic zadeklarował 10 zł. 28 Ibidem. 29 Ibidem, k. 33, 34. Wpłat dokonywali nauczyciele: S. Batiuk — 2 zł (Wysowa), O. Homyk — 2 zł (Składziste), I. Ilnyckij — 2 zł (Kotów), J. Muzyka — 3 zł (Konieczna), I. Proć — 1 zł (Wierchomla Wielka), M. Pryjniak — 3 zł (Złockie), I. Pyłypczuk i O. Pyłypczuk — 5 zł (Szczawnik), H. Sembrat — 2 zł (Regietów Wyżny), P. Truskawecki — 2 zł (Jastrzębi); księga greckokatolickie: I. Haluszka — 1 zł (Brunary Wyżne), I. Kaczmar — 5 zł (Złockie), S. Kornowa — 5 zł (Łabowa), M. Kowalczyk — 2 zł (Plorynka), P. Mryholid — 2 zł (Jaworki), D. Panasewycz — 2 zł (Baligów), T. Zelenyj — 5 zł (Dolin). 30 Wplaty odmówił np. emerytowany nauczyciel z Wysowej Marko Gyza, który w liście do Zarządu Głównego „Proswity” z 24 czerwca 1926 argumentował swoją decyzję wydatkami na stanowiska instruktorów. Podatnicy podkreślali konieczność wyboru najbardziej odpowiedniej osoby, aby ich pieniądze „nie były marnowane”, gdyż łączna suma wpłat na cele społeczne u wielu osiągnęła 15% ich dochodów. Szerszy projekt działania zakreśliła filia w Sanoku, prowadzona przez ks. Omelana Konstantynowycza, Mychajłę Cara i Iwana Holejkę. Działając w porozumieniu z sanocką filią Towarzystwa „Silskyj Hospodar”, 5 sierpnia 1926 wystosowano odrębny list do metropolity Szeptyckiego z prośbą o „ratunek dla Łemkowszczyzny, ziemi prawie zapomnianej, zagrożonej zatratą wartości narodowych”. List zawierał jednocześnie spis konkretnych przedsięwzięć i proponował: 1 — uznanie miasta Sanoka za centralę dla rozwoju Łemkowszczyzny, 2 — przystąpienie do budowy lokalu w Sanoku, gdzie miałyby swe siedziby instytucje ukraińskie, 3 — kształcenie fachowców w różnych dziedzinach dla potrzeb pracy oświatowo-gospodarczej na Łemkowszczyźnie, 4 — założenie szkoły rolniczej, 5 — założenie czytelni i spółdzielni handlowej w każdej wsi. List ten wystosowano w nadziei uzyskania znaczącej pomocy finansowej. Wiosna i lato 1926 r. były okresem dyskusji nad kształtem i sposobem rozwoju ukraińskiego ruchu narodowego na Łemkowszczyźnie. Zarówno ogólne założenia Haluszczynskiego ogłoszone 27 kwietnia, jak i decyzje lokalne podjęte przez filię nowosądecką i sanocką przygotowały grunt pod specjalnie zorganizowaną przez Zarząd Główny „Proswity” we Lwowie konferencję w sprawach Łemkowszczyzny. Konferencja odbyła się 29 września 1926 we Lwowie. Wzięło w niej udział 16 delegatów reprezentujących Zarząd Główny „Proswity”, obie filie: sanocką i nowosądecką oraz ogólnoukrainkie instytucje kulturalno-oświatowe, gospodarcze i finansowe: „Centrobank”, „Dnister”, „Ridną Szkołę”, „Silskyj Hospodar”, Sojuz Ukrajinok. Od początku września trwały przygotowania do konferencji. Zarządy obu filii po konsultacjach z działaczami terenowymi przesłały do Lwowa listy proponowanych delegatów — po sześć osób. Ostatecznie delegacje filialne zostały zmniejszone do trzech osób. Filie nowosądecką reprezentowali: Mykoła Czech (Gorlice), Oleksandr Dzerowycz (Nowy Sącz) i ks. Iwan Kaczmar (Złockie), a sanocką: ks. Mykoła Hołowacz (Besko), Wołodymyr Mosora (Sanok) i Ostap Żuk (Bukowsko). Ogólnoukrainskie instytucje lwowskie reprezentowali: Iwan Bryk („Proswita”), Wołodymyr Baczyński („Dnister”), Łew Jasinczuk („Ridna Szkoła”), Kost Łewyckyj („Centrobank”), Ostap Łuckij i Julian Pawłykowski (Rewizyjnij Sojuz Ukrajinskich Kooperatyw —RSUK), Mykoła Tworydło („Silskyj Hospodar”) oraz Iryna Pawłykowska, Marija Strutynska i Olena Szeparowyczewa (Sojuz Ukrajinok). W konferencji uczestniczyli także goście. Konferencję otworzył przedstawiciel Zarządu Głównego „Proswity” i jednocześnie przewodniczący Towarzystwa „Silskyj Hospodar”, Mykoła Tworydło. Podkreślił on, że inicjatywa zwołania tej konferencji wyszła od działaczy społecznych zamieszkałych na Łemkowszczyźnie. Wprowadzeniem do dyskusji był obszerny referat programowy wygłoszony przez przedstawiciela filii sanockiej Ostapa Żuka. Po wieloaspektowym opisie Łemkowszczyzny jako regionu Żuk przedstawił projekt rozwoju kulturalno-oświatowego i gospodarczego Łemkowszczyzny, oparty na kilku podstawowych punktach wytycznych. W pierwszej kolejności proponował utworzyć w Sanoku ośrodek organizacyjny dla całej Łemkowszczyzny, który pełniłby rolę łącznika pomiędzy centralnymi zarządzami instytucji ukraińskich we Lwowie a oddziałami terenowymi. Wybór Sanoka argumentował bliskością do Lwowa i dobrym połączeniem komunikacyjnym. Następnie nowo utworzony ośrodek miałby zająć się wyszkoleniem instruktorów w zakresie spraw kultury i oświaty rolniczej — „budzicieli narodowych”, „oświatowych przewodników”, zdolnych do prowadzenia fachowych kursów przygotowawczych do wykonywania różnych zawodów. Żuk obliczył, że Łemkowszczyzna oraz przylegające do niej obszary etnicznie ukraińskie potrzebują przeszło 1300 instruktorów, którzy przy założeniu odbywania czterech kursów rocznie będą zdolni zabezpieczyć potrzeby każdej wsi „na rubieży zachodniej” w ciągu 11 lat. W przyszłości kursy miały przekształcać się w szkoły lub uniwersytety ludowe. Jako zagadnienie priorytetowe Żuk postawił sprawę utworzenia szkoły rolniczej dla uczniów pochodzących z Łemkowszczyzny. Projekt ten argumentował nową sytuacją ekonomiczną regionu, różną od przedwojennej ze względu na ograniczenie po 1918 r. emigracji zarobkowej do Ameryki Północnej i Europy Zachodniej. Szkoła miałaby przyczynić się do podniesienia poziomu produkcji rolnej przez rozwinięcie takich specjalizacji jak: hodowla bydła, mleczarstwo, sadownictwo, pszczelarstwo, hodowla drobiu i ryb, leśnictwo i drobny przemysł rolny. 37 Ibidem, Protokół konferencji w sprawi Łemkwiwszczyzny 29 wrzesnia 1926 r., s. 55. 38 Ibidem. Z powodu choroby nie przybył na konferencję Haluszczynski. 39 Ibidem. Przewodniczącym konferencji wybrano O. Łuckiego, sekretarzami — M. Bryłynskiego i P. Poluge. 40 Ibidem, Referat O. Żuka pro Łemkwiwszczyznu (1926), s. 18. 41 Według statystyki podanej przez Żuka, do 440 wsi (250 na Łemkowszczyźnie, 150 w powiecie leskim, 40 w enklawie strzyżowskiej) należało przydzielić po trzech instruktorów. 42 CDIAL, f. 348, op. 1, spr. 5, k. 19. W dalszej kolejności — podobnie jak uczynił to Haluszczynskyj — Źuk omówił zadania czytelni ludowych. Powszechny na wsi analfabetyzm mieliby przełamywać nauczyciele wędrowni$^{43}$. Swój referat autor zamknął stwierdzeniem o konieczności ściślej współpracy centrum sanockiego z organizacjami: „Centrobank”, „Centrosojuz”, „Dnister”, „Mastosojuz”, „Narodna Torhiwla”, „Ridna Szkoła”, RSUK, „Siłs'kyi Hospodar”. Przy pomocy wyżej wymienionych instytucji Łemkowszczyzna otrzymałaby długoterminowe kredyty inwestycyjne, instruktorów-agronomów, hurtownie towarów itp.$^{44}$. Zabierający głos w dyskusji przedstawiciele wyżej wymienionych instytucji złożyli deklaracje udzielenia Łemkowszczyźnie wszechstronnej pomocy. J. Pawłykowskij w imieniu RSUK zadeklarował 1% prowizji i zgłosił wniosek o utworzenie Funduszu Obrony Zachodnich Ziem Ukrainy$^{45}$. W. Baczynskyj w imieniu „Dnistra” obiecał pomoc w postaci organizacji kursów spółdzielczych, L. Jasinczuk — pomoc w rozwoju oświaty. Istotną uwagę uczynił M. Tworydło, który stwierdził, że centrale lwowskie bez organu koordynującego nie będą zdolne do wykonywania swych zadań i postawił wniosek o utworzenie Komitetu Łemkowskiego przy Towarzystwie „Proswita”, w skład którego wchodzili by przedstawiciele centralnych instytucji ukraińskich we Lwowie$^{46}$. Na uwagę zasługuje głos O. Dzerowycza, lekarza z Nowego Sącza. Zwrócił on uwagę uczestników konferencji na podłożę psychologiczne pracy kulturalno-oświatowej wśród Lemków. Podkreślił ich pragmatyzm w życiu codziennym. Uznał zaspokojenie potrzeb bytowych za bazę dla pracy społecznej na niwie narodowej. W pierwszej kolejności — jego zdaniem — Łemkowie powinni otrzymać np. spółdzielnie mleczarskie. Dzerowycz powiedział: „Łemko musi najpierw zobaczyć, że coś jest (...) i dopiero wówczas przystąpi do pracy organizacyjnej (...). Bez kredytu początkowego nie można zaczynać”$^{47}$. Wystąpił on przeciwko centralizacji całości spraw organizacyjnych w Sanoku. Stwierdził, że część pracy powinna spoczywać na specjalnie powołanych organach w miastach przylegających do Łemkowszczyzny zachodniej, tj. w Nowym Sączu, Gorlicach, Grybowie oraz w Muszynie, wciśniętej pomiędzy wsie lemkowski$^{48}$. Na zakończenie konferencji przewodniczący obrad poddał pod głosowanie wnioski Pawłykowskiego i Tworydły. Uczestnicy konferencji jednogłośnie powołali do życia Komitet Łemkowski pod szerszą nazwą Komitet Obrony Ziem Zachodnich, złożony z przedstawicieli dziewięciu ukraińskich instytucji kulturalno-oświatowych, gospodarczych i finansowych$^{49}$. Powołano także Fundusz Obrony Ziem Zachodnich Ukrainy$^{50}$. Konferencja lwowska zaowocowała ożywieniem obu filii. 11 października RSUK mianował instruktora dla rozwoju spółdzielczości w osobie Seweryna Kozaka$^{51}$. Do filii nowosądeckiej przydzielono I. Hawranka, który zajął się organizacją czytelni i spółdzielni$^{52}$. W tym samym miesiącu inteligencja ukraińska podjęła próbę przełamania dominacji staroruskiej i moskwofilskiej w Krynicy, zamierzając utworzyć tam Powiatowy Związek Spółdzielczy. W zamierzeniu tym obok ks. Kaczmara, W. Popadiuka ze Slotwin i delegata ze Lwowa, którego nazwiska nie udało się ustalić, uczestniczył J. Kaczmarczyk (adwokat w Muszynie), kilka lat wcześniej aktywny w ruchu moskwofilskim i czechofilskim$^{53}$. Podobną akcję z zamarem utworzenia związku spółdzielczego podjęto w Smerekowcu 30 listopada 1926. W obecności lokalnej inteligencji oraz ok. 100 mieszkańców okolicznych wsi, a także delegata ze Lwowa Mykoły Czerkawskiego, ks. W. Ardan postawił wniosek o utworzenie instytucji zrzeszającej spółdzielnie pod nazwą Ukraiński Związek Łemkowski w Powiecie Gorlickim$^{54}$. Konkretna działalność podjęła filia sanocka, która już w październiku i listopadzie zorganizowała dwumiesięczny kurs spółdzielczo-oświatowy. W programie znalazły się: teoria i historia spółdzielczości, prowadzenie książek i obliczanie podatków, towarzarzstwo oraz język ukraiński, historia i geografia Ukrainy, a nawet etyka$^{55}$. Wiosną 1927 r. powołano w Sanoku Komitet Budowy Ukraińskiego Domu Ludowego. Komitet ten opracował statut instytucji o nazwie Łemkowski Towarzystwo Ukraiński Dom Ludowy, zatwierdzony w starostwie w listopadzie tego roku. Przewodniczącym pierwszego zarządu został ks. O. Konstantynowycz. Obszar działania Towarzystwa ustalono na powiaty: brzozowski, krośnieński, leski i sanocki$^{56}$. Plac pod budowę obiektu zakupiono w czerwcu 1928 r. W budynku zaplanowano umieszczenie szkoły przemysłowej z bursą i pracowniami, sali teatralno-koncertowej, pomieszczeń biurowych dla ukraińskich towarzystw oświatowych i gospodarczych$^{57}$. Na zakup placu i budowę zaciągnięto pożyczkę w kwocie 1000 dolarów USA i zwrócono się z apelem do emigracji ukraińsko-lemkowskiej o wsparcie finansowe. Między innymi w tym celu przebywał w Ameryce na przełomie 1926 i 1927 r. Wołodymyr Konstan- --- 43 Ibidem. 44 W 1926 r. hurtownie istniały tylko w Besku, Lesku, Rzepedzi, Sanoku i Ustrzykach Dolnych tj. na obszarze Łemkowszczyzny wschodniej. 45 CDIAL, f. 348, op. 1, spr. 11, k. 56. 46 Ibidem, k. 55. 47 Ibidem, k. 56. 48 Ibidem. 49 W skład Komitetu zatwierdzonego 26 listopada 1926 weszli: W. Baczynskyj (Dnister), S. Kozak (RSUK), ks. L. Kunyckij („Ridna Szkoła”), M. Lazorko („Narodna Torhiwla”), K. Lewyckij („Centrobank”), W. Medweckij („Centrosojuz”), M. Strutynska (Sojuz Ukrajinok), M. Tworydło („Siłs'kyi Hospodar”) i przedstawiciel „Mastosojuzu”. 50 CDIAL, f. 348, op. 1, spr. 11, k. 56. 51 Ibidem, k. 64. 52 Ibidem, spr. 5, k. 46; „Żemla i Wola”, R. 1930, nr 28, k. 1. 53 CDIAL, f. 348, op. 1, spr. 5, k. 43. 54 AAN, MWRIOP, sygn. 928, s. 319. 55 CDIAL, f. 348, op. 1, spr. 11, k. 65. 56 „Swoboda”, R. 1928 z 26 września, s. 2. 57 S. Wanczyckij, op. cit., s. 55. tynowycz (adwokat w Sanoku), kierujący komitetem do spraw szkolnictwa narodowego. Popularyzował on w Ameryce ideę sanockiego towarzystwa lemkowskiego, zbierając środki finansowe dla potrzeb komitetu budowlanego. Realnym następstwem konferencji wrześniowej był wzrost liczby zakładanych czytelni „Proswity”. O ile do r. 1924 odnowiono 8 czytelni, a w r. 1925 — 5, o tyle w 1926 — 11, w 1927 — 12, a w 1929 — 13 czytelni. W latach 1930–1931 nastąpił gwałtowny spadek liczby zakładanych placówek, co zapewne było powiązane z ogólnym kryzysem w ruchu ukraińskim w okresie pacyfikacji. Ożywienie nastąpiło w r. 1932, lecz początkowy od roku następnego, w wyniku faworyzowania przez władze państwowe starorusinów, liczba zakładanych czytelni zaczęła spadać. Rozpoczął się wówczas okres administracyjnego ograniczania rozwoju „Proswity” na Lemkowszczyźnie. Jednak niektóre czytelnie zamierały bez ingerencji czynników państwowych i zdarzało się — jak miało to miejsce w przypadku czytelni Kaczkowskiego — że organizowano ponowne otwarcia, np. w Tyrawie Wołoskiej (1928 i 1929), Wisłoku Wielkim (1927 i 1931), Cudynicach (1926 i 1932), Komaničy (1932 i 1936). Stan wzrostu liczby czytelni „Proswity” w okresie międzywojennym ilustruje rys. 3. Kryzys lat 1930–1931, wyrażający się gwałtownym spadkiem liczby zakładanych czytelni „Proswity”, został stosunkowo szybko przewyższeniony. Zarząd Główny Towarzystwa w porozumieniu z lokalnymi działaczami podjął kolejną inicjatywę uaktywnienia życia społeczno-kulturalnego Lemkowszczyzny. Wstępne przygotowania polegające na zebraniu sprawozdań o stanie ukraińskiej świadomości narodowej, dokonywane w różnych regionach przez wizytatorów od lata 1932 r., doprowadziły do zwołania kolejnej ogólnolemkowskiej konferencji, której zadaniem było opracowanie i uchwalenie wytycznych programowych dla pracy oświatowej wśród Łemków. Rys. 3. Liczba czytelni „Proswity” powstała w latach 1918–1939. Źródło: CDIAL, f. 348, op. 1, liczne numery jednostek. Konferencja odbyła się 13 grudnia 1932 w lokalu „Proswity” we Lwowie. Referat programowy ponownie wygłosił Ostap Żuk. W referacie zawarte zostały ostre słowa krytyki pod adresem instytucji powołanych na konferencji w 1926 r., tj. Komitetu Obrony Ziemi Zachodnich i Funduszu Obrony Ziemi Zachodnich. Prelegent przedstawił stan stosunków religijnych: na jedną cerkiew przypadało 670 wiernych. W mniej korzystnym świetle znalazło się szkolnictwo: 820 uczniów na jedną szkołę. W najgorszej sytuacji, mimo priorytetowego potraktowania w uchwalach poprzedniej konferencji, znalazły się spółdzielnie handlowe i czytelnie. Na jedną spółdzielnię przypadało 7000 osób, a na czytelnię — 8500. Analfabetyzm wynosił średnio 50%, a w regionach podgórskich sięgał 100%. Autor referatu wystąpił z kolejnym projektem pracy oświatowej na Lemkowszczyźnie. Zwrócił uwagę na konieczność utrzymania przez filię „Proswity” po dwóch instruktorów oświatowych, z których jeden miałby prowadzić prace kancelaryjne, a drugi lustracyjne w terenie. Szczególną opieką miały zostać objęte zarządy filii. Opieka ta miała być polegająca na comiesięcznym dofinansowaniu przez Zarząd Główny Towarzystwa. 68 Ibidem, spr. 5. k. 50. Zachowało się sprawozdanie o stanie ukraińskiej świadomości narodowej na obszarze filii nowosądeckiej sporządzone przez wizytatora ks. I. Kaczmara 10 października 1932. Kaczmar wymienia szereg miejscowości w powiecie nowosądeckim, stwierdzając, że ruch ukraiński jest tam najlepiej rozwinięty na obszarze całej filii. W powiecie gorlickim jako znaczące ośrodki wymienił: Gladyszów, Małastów, Pętną i Ropicę Ruską, a w powiecie grybowskim: Berest, Brunary Niżne i Polany. 69 Ibidem, k. 46. 70 Ibidem. 71 Ibidem, k. 48. Przewidywano 150 zł miesięcznie dla filii sanockiej i 50 zł dla nowosądeckiej. Uwagę zwraca — podobnie jak miało to miejsce w 1926 r. — potraktowanie Łemkowszczyzny jako części szerzej pojmowanych „Ziem Zachodnich”. Na Konferencji omówiono problemy lemkowski w ścisłym związku z regionem Pogórza, zamieszkanym częściowo przez ludność ukraińską, ale nie lemkośwską. Oprócz rozbudowy filii w Nowym Sączu i Sanoku postanowiono założyć filie w Jarosławiu, Leżajsku i Birczy. Uchwały konferencji z 13 grudnia 1932 rym różniły się od konferencji z 1926 r., że obok podejmowanych spraw oświatowych i gospodarczych nadaly kwestii lemkowskijskiej szersze znaczenie polityczne, oficjalnie przekazując ją Ukraińskiej Reprezentacji Parlamentarnej. Dostrzegając natomiast ogromną rolę cerkwi w życiu Łemków, zwrócono się do greckokatolickiego ordynariatu w Przemyślu z prośbą o wydanie księżom odpowiednich wskazówek do pracy duszpasterskiej. Wreszcie, uchwalono powołanie odrębnego pisma dla Łemkowszczyzny i utrzymano program pomocy materialnej dla kandydatów z Łemkowszczyzny pragnących kształcić się w gimnazjach Lwowa lub Przemyśla. Interesujące było stwierdzenie, że związek Łemkowszczyzny (szerzej „Ziem Zachodnich”) ze Lwowem powinien być bardziej żywy niż dotychczas, nawet kosztem zaniedbania związków Lwowa z ziemiami wschodnimi. Owocem konferencji z 13 grudnia było ożywienie działalności Komitetu Obrony Ziem Zachodnich, obok którego utworzono Komisję Łemkowską. O umieszczeniu przyniottnika „łemkowska” w nazwie instytucji zapewne zdecydował fakt powszechnego operowania nim w prasie staroruskiej, rozpo wszechnianej w czytelniach im. Kaczkowskiego. Instytucja z przyniottkiem „łemkowska” w nazwie musiała znacznie silniej przemawiać do świadomości Łemków niż nazwa uchwalona w 1926 r. Głównym i szeroko pojmowanym celem Komisji Łemkowskiej była „obrona Łemkowszczyzny przed kononializacją i wprowadzenie (Łemków — przyp. JM) do pełnej świadomości narodowej (ukraińskiej — przyp. JM)”. Plan pracy obejmował sprawy gospodarcze, kulturalne i szkolne. W sposób szczególny podjęto sprawy personalne, uwagę skupiając przede wszystkim na inteligencji. Na przewodniczącego Komisji wybrano Markiana Dzerowycza, lekarza i znanego działacza Akcji Katolickiej we Lwowie. W skład Komisji weszli ponadto Iwan Bryk, Iwan Gyza i Lubomyr Makarusza. Jeszcze w grudniu 1932 r. zorganizowano robocze posiedzenie w sprawie edukacji młodzieży łemkowskiej, a w 1933 r. w gimnazjum w Przemyślu pobierało 72 Ibidem. 73 Ibidem, k. 49. 74 Ibidem, k. 48. Punkt ten został wykreślony z listy oficjalnych rezolucji. 75 Ibidem, k. 49. 76 Ibidem. 77 J. Tarnowycz, 20 rokiv newoli, s. 136. 78 Ibidem, s. 78. 79 CDIAL, f. 326 t.cz., op. 1, spr. 2, Dohovir Łemkiwskoji Komisiji pri Holownji Uprawi Tow. Proswita u Lwovi z red. Tarnowyczeni Julianom pro peredaczu jonu prawa na wedennia redakciji i administraciji wydawnictwa dwochtyzynewyka „Nasz Łemko”, k. 1. już naukę na koszt „Proswity” czternastu biednych, lecz jednocześnie zdolnych uczniów z Łemkowszczyzny. Znacznie większa liczba młodych Łemków kształciła się — także na koszt „Proswity” — u rzemieślników w kilku miastach, głównie w Przemyślu i we Lwowie. W 1933 r. Komisja pozostawała w ścisłych kontaktach z dwudziestoma „męczami zaufania”, najczęściej duchownymi greckokatolickimi, którzy udzielali informacji o stanie oświaty na Łemkowszczyźnie. Fundusze dla potrzeb Komisji wydzielano z budżetu Towarzystwa oraz organizowano tzw. loterie fantowe, z których dochód w 1933 r. osiągnął ok. 1000 zł. Pieniądze te wykorzystywano najczęściej na stypendia szkolne. W celu zdobycia oszczędności Komisja wchodziła w porozumienie z tymi szkołami, których dyrektorzy skłonni byli do udzielania zniżek w opłatach za naukę i bursę. Szerszo korzystano z tzw. wolnych i bezpłatnych miejsc, które skrzętnie wyszukiwali i oferowali młodym Łemkom M. Dzerowycz i J. Tarnowycz. Ponadto Komisja uzyskiwała pomoc od osób fizycznych, zainteresowanych rozwojem oświaty na Łemkowszczyźnie. W założeniu Komisji wykształceni poza rodzinnym terenem młodzi Łemkowie mieli wracać do swych stałych zamieszkania. Od stycznia 1933 r. Komisja Łemkowska wraz z Zarządem Głównym „Proswity” prowadziła akcję pt. „Książka na Zachód”, wracając się do ludności ukraińskiej z apelem o nadsyłanie książek, które miały zostać rozprowadzone na Łemkowszczyźnie. W odpowiedzi na apel na adres „Proswity” we Lwowie nadchodziły przesyłki z książkami i broszurami o treści ukraińskiej zarówno od osób prywatnych, jak i instytucji. Książki te, a także broszury, kalendarse i inne pisma, za pośrednictwem lokalnej inteligencji rozsyłano do terenowych czytelnik „Proswity”, a nawet do czytelnik Kaczkowskiego, rywalizując o wpływy wśród Łemków bezpośrednio na terenie penetrowanym przez moskwofiliów. Pieczę nad prawidłowym przebiegiem akcji sprawował przewodniczący Zarządu Głównego „Proswity” — Iwan Bryk. W r. 1933 trwały przygotowania do uruchomienia organu prasowego dla Łemków. Sprawą ta zajęli się młodzi działacze „Proswity”: Petro Smerekanycz i Julian Tarnowycz — obaj pochodzący z Łemkowszczyzny — oraz wydawca lwowski Iwan Tyktor. Według przekazu Tarnowycza pismo miało pierwotnie nosić nazwę „Ukrainjskyj Łemko”, lecz lwowskie władze wojewódzkie odnośły się do tego tytułu z zastrzeżeniem, akceptując drugą wersję: „Nasz Łemko”. Pismo uzyskało osobowość prawną jako dwutygodnik o charakterze 80 J. Tarnowycz, 20 rokiv newoli, s. 137; K. Z. Nowakowski, op. cit., s. 339. 81 CDIAL, f. 344 t., op. 1 t., spr. 288. Spisok keriwnoho skladu UNDO na Łemkiwszczyzni z perelikom adres, k. 1, 2. W spisie wyczerpiegiono księży: Kaczmara, Pleszkewycza, Złupkę, Kornowę, Stupaka i czterech działaczy świeckich: W. Blawackiego (Sanok), M. Czelaka (Zawadka Rymańska), Ł. Kobanię (Łosie), A. Warchola (Barwinek). 82 J. Tarnowycz, 20 rokiv newoli, s. 141. 83 Ibidem, s. 142. 84 Ibidem. 85 Ibidem. 86 AP K, UWKr, sygn. 279, s. 161. 87 CDIAL, f. 348, op. 1, spr. 2078, k. 5. gospodarczo-informacyjnym. Wyraźnie ukraiński charakter pisma powodował częste konfiskaty poszczególnych artykułów, a nawet numerów. Pierwszy numer został skonfiskowany w całości. W r. 1934 „Nasz Łemko” miał 19 konfiskat. Pierwszym redaktorem naczelnym „Naszego Łemka” był P. Smerekanycz, rodem ze Świerzowej Ruskiej. W początkowym okresie istnienia pisma redaktorami byli także J. Tarnowycz i M. Dudra. W 1935 r. Smerekanycz po uzyskaniu stypendium Ukraińskiego Instytutu Naukowego w Berlinie wyjechał na studia do Niemiec, a obowiązki redaktora naczelnego przejął Tarnowycz. Formalne przekazanie Tarnowyczowi redakcji „Naszego Łemka” przez Komisję Łemkowską nastąpiło w listopadzie 1936 r. Komisja pozostawiła sobie prawo decydowania o treści każdego artykułu. Pismo utrzymywało się częściowo z przedpłat oraz z dobrowolnych funduszy pochodzących od osób prywatnych. Znaczącej pomocy finansowej udzielała pismu spółka wydawnicza „Dilo”, która często przedłużała terminy płatności wynikające ze zobowiązań. Pismo zdobyło znaczną popularność w terenie, współpracując z wieloma nieetatowymi korespondentami. Należeli do nich także rolnicy, np. Mychajło Chowaniec (Doliny koło Szymbarku), Prokij Ksenycz (Konieczna) i Mychajło Semczyszak (Andrzejówka). Pojawienie się „Naszego Łemka” zainspirowało starorusinów do założenia pisma o podobnym charakterze. Sprzyjały temu przedsięwzięciu władze państwowe, zainteresowane istnieniem pisma stanowiącego przeciwagę dla rozwoju ruchu ukraińskiego wśród Łemków. Po ukazaniu się czwartego numeru „Naszego Łemka”, w Krynicy wyszedł pierwszy numer organu Łemko-Sojusu — „Łemko”. Komisja uruchomiła serię wydawniczą pt. „Biblioteka Łemkwiwszczyny”. Do końca 1939 r. wydano ponad 20 pozycji, m.in. opracowania Bugery, Jarosławycza, Kokowskiego, Tarnowycza i innych. Równocześnie wzrosła liczba pism ukraińskich wysyłanych na Łemkowszczyznę. Oprócz „Naszego Łemka” popularność zdobyły: „Narodna Sprawa”, „Narodna Trybuna”, „Nowyj Czas”, „Prawda”, „Ukrainijskij Beskyd”. Zadbano także o literaturę dla dzieci: „Świt Dytyny”, „Dzwinooczok” i in. Pisma te nadchodziły na Łemkowszczyznę w łączonej liczbie ok. 100 egzemplarzy na jedną gminę. Wiosną 1934 r. zainteresowanie Komisji skupiło się na centralnie położonych obszarach oraz na zachodzie regionu. Inicjatywa wyszła od lokalnych działaczy. Ożywienie ruchu ukraińskiego dotyczyło zwłaszcza okolic Dukli, Gorlic i Rymanowa. W maju w Rymanowie i Wróbliku Królewskim powstały Komitety Obrony Praw Narodowych i Rozwoju Oświaty, rozciągające swoją działalność na okoliczne miejscowości. Głównymi działaczami wymienionych Komitetów byli: Stepan Warcholak — gospodarz z Wróblika Królewskiego oraz Kostiantyn Teplyj — lekarz zamieszkały w Rymanowie. Nieco wcześniej, w marcu 1934 r., Mychajło Dudra, student Wydziału Prawa na Uniwersytecie Jana Kazimierza, członek Rady Nadzorczej Towarzystwa „Proswita”, posiadający powiązania rodzinne w powiecie gorlickim, rozpoczął zbiórkę pieniędzy na budowę Domu Ludowego dla organizacji ukraińskich tego regionu. Wymienione Komitety pracowały na podstawie opodatkowania się kleru greckokatolickiego z dekanatu rymanowskiego oraz zamoznej inteligencji. Celem głównym było utworzenie silnego ośrodka ukraińskiego dla Łemkowszczyzny środkowej — na miarę central w Nowym Sączu i Sanoku. Jednak fundusze napływające tę drogą były niewystarczające i na posiedzeniu w Rymanowie 10 maja 1934 r., na wniosek S. Warcholaka, postanowiono oficjalnie zwrócić się o pomoc finansową do emigracji łemkowskiej w Ameryce Północnej. Projekt nawiązania ściślejszej współpracy z emigracją w USA i Kanadzie dojrzał również w łonie Komisji Łemkowskiej we Lwowie. Do r. 1935 pomoc emigrantów docierała wyłącznie kanalami prywatnymi. Jeżeli przekazywano fundusze na cele społeczne, to zwykle była to pomoc dla miejscowości, z których emigranci pochodzili. Tego rodzaju pomoc finansowa nadchodziła w latach 20., lecz była pozbawiona centrum koordynującego akcję. W USA i Kanadzie działały różne lokalne Komitety Pomocy. Sytuacja ta uległa zmianie z chwilą przyjazdu M. Dudry do Nowego Jorku w charakterze specjalnego wysłannika Komisji Łemkowskiej. Idea utworzenia centralnego komitetu pomocy dla Łemkowszczyzny została omówiona w ukraińskich kolach łemkowskich Nowego Jorku w styczniu 1934 r., lecz projekt ten przybrał konkretną formę organizacyjną dopiero w roku następnym. W wyniku porozumienia pomiędzy komitetem nowojor- --- 99 AP K, UWKr, sygn. 352, k.b.n. 100 ULM, AKDL, 1933–1936, Stamford, Conn. – Scranton, Pa., k.b.n. 101 AP K, UWKr, sygn. 282, Sprawozdania sytuacyjne miesięczne wojewody krakowskiego, I–XII, 1934, k. 86. 102 ULM, AKDL, k.b.n. 103 J. Padoch, op. cit., s. 473. skim a Dudra na 4 sierpnia 1935 zwołano ogólny zjazd Łemków do Nowego Jorku. Na zjeździe tym została powołana do życia Orhanizacija Oborony Lemkiwszczyzny (Organizacja Obrony Łemkowszczyzny — OOŁ) z zadaniem wspierania ruchu ukraińskiego na Łemkowszczyźnie. Nowa organizacja, zrzeszająca Łemków z USA, wydała odezwę, w której nawoływała do ofiarności na rzecz „Starego Kraju”: „Stańmy wszyscy do walki z wrogiem, a na pewno zwyciężymy. Dajmy w tej walce to, co dać możemy: pomoc materialną, książkę, gazety — broń oświatową do ręki. Zbierajmy fundusze na rozwój naszej prasy, na pomoc biednym uczniom, dla instytucji gospodarczych (...). W celu organizacji pomocy finansowej założono Fundusz Obrony Łemkowszczyzny. Łemkowie-emigranci z dużą energią podeszli do nowej inicjatywy. Na pierwszym Kongresie Łemków USA, zwołanym przez OOŁ na 6 czerwca 1936 do Filadelfii, przyjęto statut organizacji, której pełna nazwa brzmiała: Orhanizacija Oborony Lemkiwszczyzny Zachodniej Ukrainy (Organizacja Obrony Łemkowszczyzny Ukrainy Zachodniej — OOŁZU). Na przewodniczącego wybrano Wasyla Łewczyka. Członkiem Zarządu Głównego został także Dudra, obejmując funkcję tzw. głównego organizatora. Do tego obowiązków należała praca w terenie, w rejonach zamieszkałych przez Łemków, w wielkich miastach wschodniego wybrzeża oraz okolicy. Jednocześnie pozostawał on nadal oficjalnym wysłannikiem Komisji Łemkowskiej. Trzy miesiące później, 10–11 września, w Glen Spey (NY) odbył się zjazd Łemków Ameryki Północnej, na którym podjęto uchwałę o poszerzeniu obszaru działania o Kanadę. Pomoc emigracji dla Łemkowszczyzny napływała dwoma torami: do budżetu Komisji oraz bezpośrednio do zainteresowanych społeczności. W pierwszym przypadku Komisja wykorzystywała uzyskiwane fundusze na opłacanie całorocznych prenumerat czasopism ukraińskich dla czytelni „Proswity” na Łemkowszczyźnie, w drugim — pomoc docierała do uczącej się młodzieży i była wykorzystywana na finansowanie społecznych przedsięwzięć budowlanych, np. domów czytelnianych. Pomoc OOŁZU obejmowała nie tylko „Proswitę” i Komisję Łemkowską. Docierała również do innych instytucji ukraińskich, działających na obszarze Łemkowszczyzny, takich jak „Silskyj Hospodar” czy „Ridna Szkoła”. Działalność Komisji Łemkowskiej w terenie opierała się na inteligencji lokalnej, którą tworzyli głównie księży i nauczyciele. Kościół grekokatolicki --- 104 „Swoboda”, R. 1935, nr 257, s. 3. 105 Cyt. za ibidem. 106 Ibidem, R. 1937, nr 284, s. 3. 107 Ibidem, R. 1936, nr 133, s. 1. 108 Ibidem. 109 J. Padoch, op. cit., s. 473. 110 CDIAL, f. 326, op. It. spr. St. Rukopisy, 1936, k. 13. 111 ULM, AM–K, 1936–1940, k.b.n. 112 Ibidem; „Łemkiwskyj Dzwin”, R. 1939, nr 1, s. 4; „Nasz Łemko”, R. 1939, nr 7, s. 12. posiadał tam gęstą sieć parafialną i, co się z tym wiąże, ogromne możliwości wpływania na kształt życia społeczno-kulturalnego i gospodarczego Łemków przez popieranie odpowiednich inicjatyw. Nawiązanie przez Komisję ściślejszych związków z klerem było tylko zintytucjonalizowaniem stanu dotychczasowego — księży bowiem od schyłku XIX w. rozwijali wśród chłopów nowoczesną ukraińską świadomość narodową. Ostrze walki wymierzone było przeciw moskwofilstwu i starorusinom. Ten kierunek walki nasieli się zwłaszcza po 1933 r., tj. po powstaniu Lemko-Sojuzu i wprowadzeniu do szkół elementarza Trochanowskiego. Komisja prowadziła akcje zbierania podpisów pod petycjami do MWRIOP w sprawie wycofania elementarza przeznaczonego do nauczania narzecza łemkowskiego. W powiecie gorlickim akcją kierował Asafat Hrywna z Pętej. Współpracowali z nim: Stepan Batuk z Wysowej oraz ks. Roman Horczyckyj z Leszczyn. Skutki działalności Komisji zostały dostrzeżone przez starorusinów, którzy w swym organie „Holos Naroda” podkreślali dominację „separatystów ukraińskich”. Jeden z korespondentów tego tygodnika napisał: „Po naszych russkich wioskach kooperatywy (spółdzielnie — przyp. JM) wszędzie są w rękach agitatorów ukraińskich. Słowem, na naszej niwie obcy gospodarz zbiera plony”. W 1935 r. władze administracyjne nakazały rozwiązywanie Komisji Łemkowskiej, a Zarządowi „Proswity” sugerowano odstąpienie od zainteresowań Łemkowszczyzny. Komisja jednak istniała nadal pod nazwą „Komisja dla Ziemi Zachodnich”. B. Inteligencja lokalna i inne organizacje społeczne Ciężar pracy oświatowej w terenie spoczywał na lokalnej inteligencji, duchownej i świeckiej. Inteligencja świecka składała się z nauczycieli, prawników (adwokatów, radców prawnych, notariuszy) i lekarzy. Obie grupy współpracowały z sobą w ramach instytucji ukraińskich — oprócz „Proswity”, głównie w Ukraińskim Towarzystwie Pedagogicznym „Ridna Szkoła” i Krajowym Towarzystwie Gospodarczym „Silskyj Hospodar”. Aktywność inteligencji duchownej wzmożyła konwersje na prawosławie wśród grekokatolików, które wystąpiły na przełomie lat 20. i 30. Niechęć do katolicyzmu panująca wśród części społeczności łemkowskiej umacniała instytucje prorosyjskie. Mobilizowało to duchowieństwo, które w moskwofilstwie dostrzegało nie tylko zagrożenie dla wartości idei ukraińskiej, ale także dla 113 AP K, UWKr, sygn. 282, s. 295. A. Hrywna sprowadził ze Lwowa 18 czapek, tzw. „mazepinek”, które rozdał wśród młodzieży łemkowskiej. 114 Ibidem, sygn. 279, s. 406. 115 „Holos Naroda”, R. 1928, nr 38, s. 1. 116 J. Tarnowycz, 20 rokiv newoli, s. 144, 149, 158; I. Hwat, op. cit., s. 199. katolicyzmu. Stąd liczny udział księży greckokatolickich w ruchu ukraińskim na Łemkowszczyźnie oraz zaangażowanie władz diecezjalnych w Przemyślu. Ordynariusz przemyski ks. biskup Josafat Kocylowský przystąpił do czynności mających na celu powstrzymanie konwersji na prawosławie. Jednym z jego pierwszych rozporządzeń było zobowiązanie poszczególnych księży dziekanów do sporządzenia relacji o stanie religijno-moralnym wiernych w podległych im parafiach$^{117}$. Niektórzy księży dziekani wypowiadali się o swych parafiach z uznaniem, lecz w odniesieniu do wielu innych sprawozdania zawierały opinie negatywne i podkreślaly potrzebę misji$^{118}$. W celu koordynacji akcji misyjnych Kocylowský wyznaczył wizytatora dla Łemkowszczyzny w osobie ks. Iwana Kaczmara, dziekana muzyńskiego$^{119}$. Misyje greckokatolickie rozpoczęto latem 1929 r. w parafiach sąsiadujących z ośrodkami prawosławia$^{120}$. 4 czerwca 1929 r. „łekan grybowski ks. Mychajło Artemowycz zorganizował sobór dekanalny w Binczarowej z udziałem osmiu księży greckokatolickich, na którym omówiono sposoby przeciwdziałania rozwojowi prawosławia i tym samym wzmacnienia ruchu ukraińskiego$^{121}$. W 1931 r. Łemkowszczyznę wizytował sam Kocylowský. Trasa jego podróży duszpasterskiej obejmowała większość dekanatów zachodniej części diecezji. Ludność greckokatolicka witała go z należnym dostojnikowi kościelnemu szacunkiem$^{122}$, niemniej przekazy staroruskie i moskwofilskie wspominają o wrogiej postawie wiernych w kilkunastu miejscowościach, gdzie doszło nawet do zniewagi biskupa$^{123}$. Ordynariat greckokatolicki kontynuował akcję misyjną do czasu utworzenia AAL$^{124}$. Przede wszystkim zamierzano odciągnąć ludność od czytelni im. Kaczkowskiego poprzez tworzenie nowych czytelni „Proswity”. Program zakładania nowych czytelni od 1933 r. napotykał trudności ze strony władz państwowych, które utrudniały legalizację nowych placówek, a nawet likwidowały istniejące. Niekiedy trudności omijano, wprowadzając inną nazwę, np. Czytelnia Katolicka — jak miało to miejsce w Męcinie Wielkiej i Składzistem — co umożliwiało prawną rejestrację$^{125}$. Aktywność duszpasterska księży orientowała się głównie na młodzież. Kierunek ten odzwierciedlały uroczystości modlitewne pod nazwą „Ukrainiśka Młodzież Chrystusowii”$^{126}$. Wiosna 1933 r. objęły one parafie na terenie kilku powiatów zamieszkałych przez Łemków$^{127}$. Jesienią 1933 r., wobec przenikających na obszar RP informacji o głodzie na Ukrainie i cierpieniach ludności ukraińskiej w ZSRR, duchowieństwo greckokatolickie organizowało tzw. Dni Żałoby Ukraińskiej. Uroczystości te objęły także najdalej na zachód wysunięte obszary Łemkowszczyzny. O skali przedsięwzięcia świadczy fakt, że tylko 28 października 1933 uroczystości żałobne odbyły się jednocześnie w kilku cerkwiach: w Jastrzębiku, Miliku, Muszynie, Powroźniku, Wojkowej i Złockiem$^{128}$. Wypadła w tym miejscu nadmienić, że niekiedy były one bojkotowane przez ludność o orientacji moskwofilskiej i staroruskiej$^{129}$. Działalność księży w poszczególnych dekanatach koordynowały zjazdy dekanalne. Obrazy zjazdów podkreślają nie tylko wyznaniową płaszczyznę zaangażowania księży, ale także narodową. Np. na zjeździe w Łabowej 15 czerwca 1933, ks. Kaczmar mówił o konieczności ochrony „naszej narodowości i naszego języka”$^{130}$. Podobne hasła wysunięto podczas zjazdu księży greckokatolickich w Świątkowej Wielkiej 24 października 1933, w którym uczestniczyło 16 księży z powiatów: jasielskiego, gorlickiego i krośnieńskiego$^{131}$. Do najbardziej zaangażowanych w ruchu ukraińskim księży greckokatolickich należeli w powiecie nowosądeckim: Stepan Dmytryszyn z Maciejowej, Stepan Kornowa z Łabowej, Iwan Kaczmar ze Złockiego; w grybowskim: Ihnatij Hałuszcz z Brunar i Mychajło Źuk ze Śniętnicy; w gorlickim: Wołodymyr Ardan ze Zdyni, Julian Pleszkewycz z Malastowa, Teodor Zelenyj z Dolin; w jasielskim: Wasyl Beń z Ciechan, Pantelejmon Saluk z Krempę, Dmytro Stupak ze Świątkowej Wielkiej; w krośnieńskim: Iwan Klufas z Bonarówki oraz znaczna liczba księży w powiecie sanockim$^{132}$. Częstośroć jako pierwsi występowali z inicjatywą założenia czytelni, organizowali różnego rodzaju kursy doskonalenia zawodowego, prowadzili chóry cerkiewne i kółka teatralne$^{133}$. --- 117 AP P, ABGK, sygn. 4748, Sprawozdania o stanie religijno-moralnym parafii, 1929, k.b.n. 118 Ibidem. 119 Ibidem. 120 AP K, SP G II, sygn. 6, Sprawozdania tygodniowe wojewody krakowskiego, 1928–1929, k. 25. 121 AP K, UWKr, sygn. 327, Sprawozdania informacyjne, miesięczne i tygodniowe Starostwa Powiatowego w Grybowie 1923, 1928–1932, k. 39. 122 „Beskyd”, R. 1931, numery: 11, 22, 25. 123 I. Teodorowicz, Łemkowskaia Rut, s. 19. Podaje, że w Wysowej, gdzie ludność prawosławna była nieliczna, biskup został obrażony kamieniami przez dzieci. 124 Sukcesy misyjne odnotowali np. oo. redemptoryści w miejscowościach powiatu krośnieńskiego. Zob. „Beskyd”, R. 1931, nr 35, s. 2–3. 125 AP K, UWKr, sygn. 277, s. 67. Czytelnia w Składzistem „Pod wezwaniem Bogurodzicy” założył ks. Dmytryszyn z Maciejowej. 126 AP P, ABGK, sygn. 55, k. 489, 490. 127 Ibidem. 128 AP K, UWKr, sygn. 352, k. 170. 129 Ibidem. Do konfliktów dochodziło w sytuacji, gdy uroczystości żałobne zbiegły się w czasie z zabawami tanecznymi organizowanymi przez czytelnie im. Kaczkowskiego. Wówczas zwykle interweniowała policja. 130 Ibidem, sygn. 352, k. 121. 131 Ibidem, sygn. 279, k. 366. 132 W powiecie sanockim aktywność wykazywali księża: P. Andrejczuk, I. Ferenc, S. Menciniński, J. Telep, I. Tymczak i inni. 133 „Nasz Łemko”, R. 1935, nr 27, s. 7; „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 6, s. 3. Chóry i kółka teatralne prowadzili np. księża: Beń w Ciechan, Duda w Wysowej, Klufas w Banarówce, Krasnej i Oparówce. Do najczęściej wystawianych sztuk teatralnych należały: „Pobida swita nad trumnou”, „Chto wynen”, „Newliny”, „Nowini czorty”. Zob. CDIAL, f. 344, op. 11, spr. 552, Zwity, skarby ta insz dokumenty po stan szkil i nawczannia na zachidnoukrainjskich zemlakh, k. 10. Informacje o działalności najbardziej aktywnych księży pojawiały się nie tylko w prasie ukraińskiej, ale także w moskwofilskiej. W tym drugim przypadku posiadały one niekiedy kontekst ironiczny, niemniej wymieniały wiele konkretnych przedsięwzięć dokonanych przez kler proukraiński. Celowała w tym „Zemla i Wola”, organ RSO przeznaczony dla ludu. Najczęściej lekceważono księży: Kaczmara, Klufasa i Stupaka, którzy zajmowali się rozprowadzaniem czasopism i wydawnictw ukraińskich. Kolportowali „Narodną Sprawę”, „Naszego Łemka”, książki i broszury, np. wydawnictwa z cyklu „Biblioteka Łemkowszczyyny” itp. Większość księży greckokatolickich reprezentowała ruch ukraiński, lecz pewna grupa pracowała na rzecz wzmacnienia czytelni im. Kaczkowskiego, organizując zjazdy thalerhofskie, na których publicznie potępiano ruch ukraiński. Taka postawa księży wywoływała reakcję ordynariatu przemyskiego. 19 września 1929 biskup Kocylowskij wydał zakaz udziału księży w uroczystościach thalerhofskich pod kątem suspensy ab ordine ipso facto. Aktywność księży została znacznie osłabiona po utworzeniu AAL. Nowa prowincja kościelna posiadała oblicze wyraźnie staroruskie. Kolejni administratorzy, a zwłaszcza ks. Jakow Medwecki, pozostawali pod silnym wpływem władz RP. AAL wykonywała określoną rolę w polityce narodowo-sowej państwa na Łemkowszczyźnie, toteż po ogłoszeniu programu premiera Kościalkowskiego (zob. rozdz. IV.B) aktywność księży spadła, głównie z obawy przed represjami władz zwierzchnich. Księża, którzy nie zamiechali pracy na rzecz rozwoju ruchu ukraińskiego, byli najczęściej przenoszeni do innych parafii. Druga aktywną społecznie grupę inteligencji stanowili nauczyciele, przedstawiciele wolnych zawodów, adwokaci i lekarze. Nauczyciele powołali do życia własną organizację pod nazwą Towarzystwo Pomocy Wzajemnej Nauczycieli Ukraińskich (Towarzystwo Wzajemnoji Pomoczi Ukrajinskich Uczytelwi), posiadającą oddziały w poszczególnych powiatach. Zebrań materiał źródłowy pozwala stwierdzić, że szczególną aktywność przejawiał oddział grybowski. Na gruncie idei ukraińskiej stosunkowo szybko doszło do współpracy pomiędzy nauczicielstwem a duchowieństwem greckokatolickim. Początkowo współpraca miała charakter spontaniczny, lecz poprzez filie i czytelnie „Proswity” stopniowo nabierała form organizacyjnych. Wyrazem tej współpracy był aktywny udział wymienionych grup inteligencji w pracach zarządu głównego „Proswity” we Lwowie w 1926 r. i w pracach Komisji Łemkowskiej. W sprawach lokalnych współpraca prowadzono na bieżąco. Na uwagę zasługuje utworzenie na przełomie 1929 i 1930 r. tajnej organizacji pod nazwą Budowa Ukrainy, zorganizowanej przez proboszcza Malastowa ks. J. Pleszkewycza. Do prac w organizacji przystąpił nauczyciele z kilku miejscowości: Gladyszowa, Krzywej, Petnej, Rychwaldu, Smerekowca i Zdyni, a także chłopi, członkowie zarządów niektórych gmin. Organizacja posiadała dalekosądny program polityczny, wyrażający się dążeniem do zdobycia niepodległości Ukrainy. W rzeczywistości zakres jej działania był zanacznie skromniejszy i ograniczał się do fundowania stypendiów dla młodzieży łemkowskiej pobierającej naukę w średnich szkołach ukraińskich. Do najbliższych współpracowników ks. Pleszkewycza należeli: Tymofij Perejma ze Smerekowca, Omelan Hrywna z Gladyszowa, Jacko Muzyka z Petnej oraz brat proboszcza zajmujący się transportem młodzieży do internatów ukraińskich. Owocem współpracy obu grup inteligencji była także konsolidacja ruchu ukraińskiego w Sanockiem. Dzięki staraniom miłośników kultury łemkowskiej, profesorów gimnazjum w Sanoku Lwa Geca i Iwana Flunta oraz ks. Stepana Wenhrynowycza, I. Dobrianskiej, F. Kokowskiego i innych, w 1930 r. założono w Sanoku regionalne ukraińskie muzeum pod nazwą Muzeum Łemkowszczyzna. Muzeum postawiło sobie za zadanie zbieranie cennych pamiątek przeszłości Łemkowszczyzny: ikon, rękopisów, itp. Początkowo mieściło się w po- --- 134 Liczne artykuły w rocznikach z lat 30. 135 Po uroczystościach tych pozostawały tzw. krzyże thalerhofskie, stawiane na cmentarzach greckokatolickich często bez zgody proboszcza. Wywoływało to konflikty społeczne a niekiedy interwencję policji, np. w Złockiem. Zob. CDIAL, f. 344, op. 1, spr. 561. Deputaty pro obwuwuwaneczenia swiaszczeniwa Kaczmara lwana w s. Złocke, Nowo-Sanczivskoho powitu w poruszenni suspinolnoho poriadku (protokoły, doniesienia), k. 1 do 11. 136 AP P, ABGK, sygn. 3757, Sprawy dziekanów. Sprawozdania o stanie religijno-moralnym, przejście na prawosławie, wizytacje kanoniczne, k. 226. 137 Zob. rozdz. IV, s. 172–173. 138 „Dilo”, R. 1928, nr 171, s. 2. 139 AP K, UWKr, sygn. 277, k. 28 i sygn. 352, k.b.n. W skład zarządu Oddziału Grybowskiego wchodzili: W. Merona (Bogusz) — prezes, A. Nieszczota (Śmietnica) — zastępca przewodniczącego, J. Wonsowycz (Królowa Ruska) — sekretarz, E. Swedyk (Brunary Wyżne) — bibliotekarz, S. Huculanka (Binczaw) — kontroler. W styczniu 1933 r. oddział grybowski liczył 12 członków. Do głównych zadań Towarzystwa należało utrzymywanie funduszu oszczędnościowego i pośmiertnego. W styczniu 1933 r. fundusz oszczędnościowy wynosił 848 zł. 140 AP K, SP G II, sygn. 7, Sprawozdania tygodniowe wojewody krakowskiego 1929–1930, k. IV/1; UWKr, sygn. 51, Tygodniowe sprawozdania informacyjne starosty w Gorlicach do wojewody krakowskiego, k.b.n. Te same dokumenty, zob. AP P, Starostwo Powiatowe w Gorlicach 1918–1939, sygn. 3, Sprawozdania sytuacyjne za czas od X 1923 do XII 1933. Do głównych organizatorów należał W. Potoszynowycz, kierownik szkoły w Krzywej. Inne źródło do głównych organizatorów tej organizacji zalicza T. Perejme (kierownik szkoły w Smerekowcu), zob. AP K, KOS K, sygn. 49, Oświata na Lenkowszczyźnie, pismo starosty gorlickiego do inspektora szkolnego w Gorlicach, Gorlice, 3 luty 1931, k.b.n. 141 AP K, UWKr, sygn. 51, k.b.n.; „Zemla i Wola”, R. 1929, nr 52, s. 4. Z organizacją Budowa Ukrainy współpracowali członkowie zarządów niektórych gmin, ap. P. Zelejny — sekretarz gminy w Ropicy Ruskiej, K. Cehliński — wójt Kunkowej i in. 142 AP K, SP G II, sygn. 7, k. IV/1. 143 AP K, UWKr, sygn. 51, k.b.n. 144 AP K, SP G II, sygn. 7, k.IV/1. W wykorzystanym dokumencie, nie podano imienia brata ks. Pleszkewycza. 145 W skład Zarządu Muzeum wchodził także: M. Bazaluk, W. Browar, L. Bukatowycz, W. Karanowycz. Zob. „Dilo”, R. 1936, nr 104, s. 4; Łemkowszczyzna, w: Encyklopedia Ukrainsko-znawstwa, Slownyka czasztyna, t. IV, Paris-New York, 1962, s. 1282; S. Wanczyckyj, op. cit., s. 57; J. Konstantynowycz, Muzej Łemkowszczyzna w Stanoci, „Nowa Zoria”, R. 1934, nr 52, Dodatek naukowy; J. Tarnowycz, Werchamy łemkivskoho Beskydu, s. 61; tegoż, Kniaze misto Sianik, s. 28–29. B.1 UKRAJINSKIE PEDAHOHICZNE TOWARYSZTWO „RIDNA SZKOŁA” Z inicjatywą rozwoju „Ridnej Szkoły” na obszarze Łemkowszczyzny wystąpił Zarząd Główny sanockiej filii „Proswity”, który 12 października 1924 wystosował pismo do Ukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego we Lwowie, prosząc o przydzielenie „nauczyciela wędrownego” w celu prowadzenia kursów nauki pisania i czytania dla analfabetów. Pismo zawierało także prośbę o kredytowanie książek dla ludności lemkońskiej przez Sojuz Łemkivskych Kooperatyw (Łemkowski Związek Spółdzielczy). 2 października 1925 założono kółko w Sanoku, którego przewodniczącym został Wołodymyr Konstantynowycz. Kółko rychło przekształciło się w filię, a pierwszym przewodniczącym zarządu został Wołodymyr Czajkiwskyj — profesor gimnazjalny; od 1930 r. filią kierował Stepan Wanczycki. Głównym celem organizacji był rozwój szkolnictwa ukraińskiego „na ziemiach zachodnich, najbardziej narażonych na polonizację”. W pierwszym okresie formowania się struktury Towarzystwa, tj. do końca lat 20., zarówno ośrodek sanocki, jak i Zarząd Główny we Lwowie nadzorowały akcję zbierania funduszy na rozwój szkolnictwa ukraińskiego. Akcję prowadzono za pośrednictwem zaufanych współpracowników, do których należeli adwokaci, nauczyciele, księża oraz studenci pochodzący z Łemkowszczyzny. Filia „Ridnej Szkoły” w Sanoku szybko objęła swym zasięgiem okoliczne miejscowości, spełniając funkcję koordynującą rozwój tej organizacji na Łemkowszczyźnie. W pierwszej kolejności objęła obszar graniczny powiatów krośnieńskiego i sanockiego. W skład filii wchodziło osiem członków na stałe zamieszkałych w Krośnie, skupionych wokół Juliana Nałysynka — miejscowego adwokata. Niektóre źródła archiwalne wspominają o filii w Nowym Sączu w odniesieniu do lat 1926–1927, lecz nie udało się ustalić bliższych szczegółów jej działalności. --- 157 W piśmie podkreślono „ciemnotę” łemkowszczyzny, oderwanie od „pnia macierzystego”. Zob. CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 2426, Zwity, protokoły, lystuwannia ta inszí materiały pro dijalnisz’ hurtika w misti Sianik, 1922–1939, k. 4. 158 Ibidem, k. 3. 159 Zastępcą przewodniczącego (tj. Wanczyckiego) do końca okresu międzywojennego był ks. S. Menciskij; sekretarzem był W. Konstantynowycz, skarbnikiem — B. Szulakewycz, bibliotekarzem — ks. S. Wenhrynowyycz. W skład zarządu w różnym czasie wchodzili: S. Car, M. Kybalskij, H. Masnyk, W. Mykuła, O. Wanczycka. Zob. S. Wanczycki, op. cit., s. 49. 160 CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 2426, k. 8. 161 Ibidem, spr. 2426, k. 36. Stosując metodę comiesięcznej kwesty w kilkunastu miejscowościch uzyskiwano kwoty przekraczające 100 zł. Np. w październiku 1928 r. zebrano 118 zł w pięciu miejscowościach (Sanok — 100 zł, Wujskie — 5 zł, Rzepedź — 5 zł, Sanoczek — 5 zł, Czystohorb — 3,5 zł); w listopadzie — 74 zł w siedmiu miejscowościach (Besko — 25 zł, Szczawne — 12 zł, Wola Niżna — 10 zł, Komarica — 9 zł, Plonna — 8,5 zł, Wislok Wyżny — 6 zł, Czystohorb — 3,5 zł). 162 Utworzenie odrębnego kółka w Krośnie, podobnie jak w Gorlicach, było niemożliwe ze względu na statutowe ograniczenie minimalnej liczby członków do 15. 163 CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 169. Spisok powitowych hurtiw towarzystwa zasnowanych na terytoriji Halyczyny 1927, 1938, k. 5. Największym osiągnięciem schyłku lat 20. było założenie w 1928 r. dobrze zorganizowanego kółka w Zawadce Rymanowskiej, które pozostawało pod opieką działaczy krośnieńskich. Głównym organizatorem był Wołodymyr Kobij — nauczyciel w Zawadce. Niemal równocześnie rozpoczęła tam działalność prywatna szkoła ukraińska wybudowana kosztem mieszkańców Zawadki. Pierwszym nauczycielem mianowanym przez Zarząd Główny we Lwowie był Petro Ikalowycz, następnie: Petro Sierpak i Olha Czaban. Powodzenie szkoły mobilizowało do zakładania podobnych placówek w innych miejscowościach. Stan szkolnictwa podstawowego w tym czasie zreformował przewodniczący filii sanockiej W. Czajkiwskyj na zjeździe Towarzystwa w lutym 1929. W Lesku założono kółko „Ridnej Szkoły” w r. 1927. W tym samym czasie powstało kółko we Wróbliku Szlacheckim. Od września 1930 r. rozwinęła aktywność placówka w Bonarówce, której inicjatorem i organizatorem był W. Kaczmarśkyj, posiadający powiązania z inteligencją ukraińską w Sanoku. Kaczmarśkyj wystąpił nawet z projektem wybudowania w Bonarówce lub innej okolicznej miejscowości szkoły rzenieśniczo-przemysłowej, co pozostawało w związku z przemysłowym charakterem enklawy łemkowskiej położonej na obszarze Pogórza Strzyżowskiego. W okresie tym powstały także kółka „Ridnej Szkoły” w Prusieku, Czerzężu i Prelukach. Przybierały one imiona wybitnych postaci z historii Ukrainy, najczęściej Tarasa Szewcenki i Iwana Franki. Kolejny etap rozwoju „Ridnej Szkoły” na Łemkowszczyźnie wyznacza aktywność Komisji Łemkowskiej powstałej w 1932 r. Ośrodek sanocki nadal pozostawał centrum koordynującym rozwój struktury Towarzystwa. Kontynuowano działalność na obszarze wschodniej części Łemkowszczyzny, zakładając kółka w Mokrem, Morochowie i Komańczy. W ramach szeroko podjętej akcji na Łemkowszczyźnie rozwinięto działalność także w zachodnich powiatach. Wiosną 1933 r. zarząd filii „Ridnej Szkoły” w Sanoku wystosował oficjalne upoważnienie dla swych „mężów zaufania” zamieszkujących w miasteczkach powiatów: nowosadeckiego i gorlickiego (powiat grybowski już nie istniał), w celu przeprowadzenia zbiórki pieniędzy wśród miejscowej ludności. Zachowane dokumenty archiwalne, przechowywane w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym we Lwowie, obserwnie ilustrują rozwój struktury Towarzystwa w powiecie gorlickim, gdzie funkcję „męża zaufania” pełnił Stepan Szmigelskiy — lekarz w Gorlicach. Od marca 1933 r. do czerwca 1934 prowadził on zbiórkę funduszy, zwracając się głównie do księży greckokatolickich i nauczycieli. We wskazanym okresie zebral ok. 150 zł i kwotę tę przekazał filii sanockiej oraz centrali we Lwowie. Działalność Szmigelskiego, z którym współpracowali Roman Borysewycz (adwokat w Gorlicach) oraz Roman Kyszakiewycz (cukiernik gorlicki), dala efekty w postaci powołania do życia kółek „Ridnej Szkoły” w Pełnej, Ropicy Ruskiej i Wysowej. W pierwszej kolejności powstało kółko w Wysowej, którego organizatorem był ks. Mykoła Duda. Przyjęło ono imię księcia Włodzimierza Wielkiego i liczyło początkowo 16 członków. Kółko w Ropicy Ruskiej imienia Tarasa Szewcenki, założono w czerwcu 1934 r. z inicjatywy pochodzącego z Ropicy Iwana Żelema, wówczas studenta Wydziału Prawa Uniwersytetu Lwowskiego; gromadziło ono początkowo 20 osób. Inicjatorem założenia kółka w Pełnej we wrześniu 1934 r., które przyjęło imię Iwana Franki, był Asafat Hrywna. --- 164 Ibidem, spr. 2426, k. 27. Krośnieńscy członkowie filii sanockiej zebrali 199 zł na założenie kółka w Zawadce Rymanowskiej. 165 „Ditko”, R. 1928, nr 171, s. 2.; „Swoboda”, R. 1928, nr 210, s. 2. 166 CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 2426, k. 87, 92; S. Wanczycki, op. cit., s. 50. Prywatna szkoła ukraińska działająca przy kółku „Ridnej Szkoły” w Zawadce została zlikwidowana w 1931 r. w związku z mianowaniem O. Czabura nauczyciela państwowego (21 XI 1931). 167 CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 2426, k. 25. Wybrano wówczas nowy zarząd w składzie: W. Czajkiwskyj — przewodniczący; sześciu oddziałowych: M. Kybalskyj, ks. S. Mencynski, B. Szulakewycz, S. Wanczycki, W. Wawryk, S. Wenhrynowycz, zastępcy oddziałowych: ks. M. Bentysz, S. Car, P. Janiszyn, W. Mykula; kontrolna komisja: F. Kokowskyj, ks. O. Konstantynowycz, ks. W. Kunkewycz. 168 Ibidem, spr. 1303. Lystuwannia mieszkańców s. Lisko, Liskoho powitu w sprawi zasnuwannia hurtka im. Ka. Mudroho. Zwity, protokoły ta inszi dokumenty pro dijalnist’ hurtka, 1927–1939, k. 6, 74. Inicjatorem i organizatorem był ks. J. Szafiut. 169 Ibidem, spr. 494, Prótkoly zahalnych zbioriv, statystyczni zwity, lystuwannia ta inszi dokumenty pro dijalnist’ hurtka w s. Bonarwci, Strzyżiwskoho powitu, 1930–1939, k. 2, 6. 170 S. Wanczycki, op. cit., s. 49. 171 CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 169, k. 5. 172 Powstało w lutym 1933 r. i otrzymało imię Tarasa Szewcenki. Pierwszym przewodniczącym został D. Bilas. Zob. ibidem, spr. 1803. Protokoly, zwity, spysky czleniw (...) w s. Mokre, Sianochoho powitu, 1933, 1935–1937, k. 1. 173 Powstało w czerwcu 1933 r. z inicjatywy I. Płatosza, który został pierwszym przewodniczącym. Zob. ibidem, spr. 1818. Lystuwannia, zwity ta inszi dokumenty pro dijalnist’ hurtka w s. Morehiw, Sianochoho powitu, 1933, 1935–1939, k. 6. 174 Powstało w marcu 1935 r. z inicjatywy J. Paczowskiego, który został pierwszym przewodniczącym. W skład zarządu weszli także J. Harhai i S. Gułyce. Zob. ibidem, spr. 1150. Kopija protokołu Ustanownych, zahalnych zbioriv hurtka (...) w s. Komancza, 1935–1936, k. 1. 175 Ibidem, spr. 745, Lystuwannia z hurtkom w seli Horlyci, Horlyčkoho powitu, 1934, k. 2, 3; K. Z. Nowakowski, op. cit., s. 336. 176 Na adres filii sanockiej wysłał 101,20 zł, a na adres centrali lwowskiej — 45,50 zł. Łącznie zebral 146,70 zł. W listach do Zarządu Głównego Szmigelskiy skarżył się na brak ofiarności ze strony księży. Zebrane sumy stanowiły dowód stanowczości kwestującego, nie zaś samodzielnnej inicjatywy ofiarodawców. Do tych drugich zaliczył jedynie ks. O. Lałowycz, który osobiste zgodził się u Szmigelskiego. Zob. CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 745, k. 6. 177 Do kółka należeli między innymi: P. Doszna, T. Doszna, J. Ferenc, S. Ferenc, T. Kulyk, W. Ryżyk. Zob. ibidem, spr. 599, Prochannia meszkanciw sela Wysowa, Horlyčkoho powitu do Hołownoji Uprawy pro nadannia dozwolu na zasnuwannia hurtka ta spysok czleniw, 1934, k. 1. 178 Wśród członków powtarzały się nazwiska: Juszczak, Kucij, Kulyk, Pyz, Rachel, Rusynko, Spiwak, Zeleń. Zob. ibidem, spr. 2192, Prochannia meszkanciw sela Ropycia Ruška, Horlyčkoho powitu pro zasnuwannia hurtka im. T. Szewcenka, 1934, k. 4. 179 Hrywna utrzymywał kontakty z Zarządem Głównym we Lwowie za pośrednictwem I. Żelema — studenta Uniwersytetu Lwowskiego. Zob. ibidem, spr. 1942, Zajawa meszkanciw sela Pantna, 1934, k. 1 do 11. Aktywność Szmigelskiego, Borysewycza i innych na terenie powiatu gorlickiego skłoniły Zarząd Główny „Ridnej Szkoły” we Lwowie do wystąpienia z projektem utworzenia powiatowego kółka w Gorlicach, które w zamysłach projektodawców odciążyłoby prace ośrodka sanockiego. Projekt ten okazał się niemożliwy do wykonania z powodów formalnych — w Gorlicach nie znaleziono 15 Ukraińców. W grudniu 1936 r., na walnym zjeździe Towarzystwa, podjęto rezolucję powołującą do życia Komisję do Spraw Huculszczyzny i Łemkowszczyzny. Zainteresowanie obszarami położonymi prowincjonalnie argumentowano zagrożeniem „obcymi wpływami narodowymi”. W efekcie pobudzenia aktywności społecznej utworzono kolejne kółka „Ridnej Szkoły” w Jabłonicy Polskiej, Szklarach, Turzańsku i Wierchomli Wielkiej. Jeden z mieszkańców Bodaków, Iwan Jaciuka, w 1937 r. podjął nawet nieudaną próbę założenia kółka „Ridnej Szkoły” dla młodzieży, co jednak nie mogło zostać zrealizowane z powodu nakazanej przez władze państwowe likwidacji kółek młodzieżowych w ramach Towarzystwa. Kółka „Ridnej Szkoły” dopełniały pracę „Proswity”, przejmując na siebie ciężar prowadzenia nauczania podstawowego. W drugiej połowie lat 30., gdy rozwój struktury „Ridnej Szkoły” na Łemkowszczyźnie był utrudniany przez władze administracyjne, uwagę skoncentrowano na najmłodszych, zakładając przedszkola na czas nasiłonych prac polowych w okresie żniw. Pierwsze planowo zorganizowane przedszkola uruchomiono w lipcu 1936 r. Założono wówczas 20 przedszkoli dla ok. 500 dzieci. Kolejną akcję na szeroką skalę podjęto w 1938 r. Ze względu na negatywne doświadczenia roku poprzedniego, w którym miały miejsce liczne odmowy starostw na zakładanie oddzia- --- 180 SN, R. 1936, nr 6, s. 629. 181 Kółko zostało założone w październiku 1938 r. przez I. Skalskiego i T. Stepanyka. Przyjęło imię Tarasa Szewcenki. Pismem z 2 grudnia 1938 zostało rozwiązane przez Starostwo Brzozowskie. Zob. CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 2668, k. 9. 182 Do organizatorów należeli: J. Juhas, P. Kotys, T. Petronczak, M. Stec, S. Stec. Zob. CDIAL, f. 326, op. 1, spr. 6, k. 39. 183 Powstało w styczniu 1936 r. z inicjatywy ks. W. Seredowycza i przyjęło imię Markiana Szaszkewycza. Wśród członków byli między innymi: F. Buran, S. Krasulak, R. Krasulak, M. Kin, D. Macko. Zob. CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 2506, Prochannia mieszczanci sel Turiańsko, 1936, k. 2. 184 Do organizatorów kółka należeli: A. Budysz, A. Dziubiński, Senacz Dziubiński i Stepan Dziubiński. W. Krulak, M. Szczawynski. Zob. CDIAL, f. 326, op. 1, spr. 6, k. 47. 185 Pod koniec 1936 r. władze państwowe nakazały Towarzystwu „Ridnej Szkoły” rozwiązanie kółek dla młodzieży, uważając że powinny one stanowić ogniwa odrębianej organizacji. Odtąd kandydaci w wieku 14–18 lat nie mogli otrzymać pełnych praw członkowskich. Zob. CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 483, Łyst widpidow’ hromadkomu diaczu Iwanu Jaciuću s. Bodaky pro zaboronu „ridnoszkołnych hurtiki dorosłu”, polskimy wlastimi. 1937, k. 2. 186 Ibidem, spr. 2439, Łystwannia z Sianoćkym powiitowym Sojuzom, passim. 187 S. Wanczycki, op. cit., s. 51. Przedszkola organizowano w pomieszczeniach Domów Ludowych, w czytelniach „Proswity”, lokalach „Ridnej Szkoły”. Niektóre dzieci otrzymywały całodzienne wyżywienie (np. w Sanoku), niektóre częściowe (np. w Zahutyniu). Zdarzały się przedszkola, które w ogóle nie prowadziły odżywiania (np. w Turzańsku). --- 188 CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 2439, k. 3. 189 Ibidem. 190 Zgłoszone przedszkola w: Hłudnem, Jędzbkach, Jabłonicy Ruskiej, Łubnem, Siedliskach, Uluczu i Wołodzi. 191 Kostarowce, Lalin, Nowosielce Gniewosz, Piełnia, Sanok, Zahutyń, Zawadka Rymanowska, Zawadka Rymanowska-Abramów. 192 Bonarowa, Krasna, Wróblik Królewski. 193 CDIAL, f. 206, op. 1, spr. 2439, k. 3. Zarządzenie to utrudniło zabieg o rejestrację przedszkoli. Liczba nowo założonych placówek spadła w porównaniu z listą projektowanych. kyj Pasicznyk", "Chliborobśka Molod' ", "Ukrainiśkyj Agronomicznyj Wistnyk" oraz kalendarz książkowy. Organizacja ta posiadała na Łemkowszczyźnie silne tradycje z czasów austro-węgierskich. W 1914 r. największa liczba kółek znajdowała się w powiecie sanockim (22 kółka)¹⁹⁴, po 6 kółek było w powiatach grybowskim i nowosądeckim¹⁹⁵ oraz 4 w powiecie gorlickim¹⁹⁷. Po zakończeniu pierwszej wojny światowej lokalni aktywiści ukraińscy przystąpili do odbudowy dawnej struktury organizacyjnej. Szczególną aktywność wykazali księża greckokatoliccy, którzy odnowili kółka w Bednarce (P. Szuflat), Czynie i Piorunce (ks. Kuzyk), Śnietnicy (M. Żuk), Wujskiem (P. Andrejczuk). W tym pierwszym okresie odbudowy struktury Towarzystwa do świeckich działaczy należeli: W. Brenkacz, I. Cidyło, K. Fedorczak, I. Hryszko, W. Kaczmarśkyj, W. Makuch, D. Olesnewycz, P. Poszczak, A. Prucik, M. Rapacz¹⁹⁸. Na zainteresowanie zasługuje inicjatywa utworzenia filii tej organizacji w Muszynie jeszcze w październiku 1918 r. Na posiedzeniu 17 października tego roku wybrano 9-osobową Radę Filialną pod przewodnictwem ks. I. Kaczmara¹⁹⁹. Formalnie filia obejmowała obszar okręgu sądowego muszyńskiego wraz z miejscowościami: Łabową, Maciejową, Nową Wsią, Składziem i Uhryniem, lecz nie rozwinięła działalności, głównie z powodu przerwanych kontaktów ze Lwowem²⁰⁰. Dokładne ustalenie liczby kółek Towarzystwa „Silskyj Hospodar” na Łemkowszczyźnie napiętyka trudności z powodu sprzecznych informacji źródłowych²⁰¹. Niemniej zestawienia statystyczne za lata 30. pozwalają na ogólne zapoznanie się ze strukturą organizacyjną. Cały obszar Łemkowszczyzny obejmowały dwie filie. Filia sanocka obejmowała powiaty: brzozowski, króśnicki i sanocki, natomiast kółka na obszarze województwa krakowskiego podporządkowano filii w Lucku. W skład filii wołyńskiej wchodziło 5 kółek: 3 w powiecie --- ¹⁹⁴ Dabrówka Polska, Doliny, Dobra Słachecka, Komańcza, Łahin, Nowosielse Gniwosz, Odrzechowa, Pakoszówka, Polany Surowiczne, Posada Sanocka, Prusiek, Rzepedź, Sanoczek, Stróże Wielkie, Srogot Górny, Trepcza, Wislok Niżny, Wislok Wyżny, Wola Sćkowa, Wolica, Zahutyń, zob. CDIAL, f. 348, op.1, spr.5, s. 56. ¹⁹⁵ Berest, Czyna, Florynka, Piorunka, Polany, Śnietnica. ¹⁹⁶ Jastrzębik, Maciejowa, Milik, Roztoka Wielka, Składziste, Złockie. ¹⁹⁷ Bednarka, Pętna, Ropica Ruska, Wysowa. ¹⁹⁸ AP K, UWKr, sygn. 352, k.b.n.; CDIAL, f. 348, op. 1, spr. 5, Wykaz kružkiv Krajewoho Hospodarchoła Towarystwy „Silskyj Hospodar” na Lemkowszczyzni. k. 56. ¹⁹⁹ Oprócz ks. Kaczmara, w skład Rady weszli: P. Truskawecki — nauczyciel w Jastrzębiku (zastępca przewodniczącego), ks. M. Doroćkyj — dzikien muszyński (kasjer), W. Jaworskyj — radca skarbowy w Nowym Sączu (kontroler), R. Hurko — dyrektor spółdzielni „Nadja” w Muszynie (sekretarz), ks. W. Kozłowskyj — proboszcz w Powroźniku (członek), A. Wasyliwskyj — nauczyciel w Miliku (członek). Zastępcami członków zostali: I. Holowacz, J. Kowalczyk, P. Pyż. W skład kontrolnej komisji wchodzili: W. Mastykar, I. Petryk, ks. J. Woźniak. Zob. AP K, SP NS, sygn. 72, Rejestr Stowarzyszeń, 1920, k.b.n. ²⁰⁰ Ibidem, k.b.n. ²⁰¹ Np. zestawienia statystyczne za lata 30. mówią o 3 kółkach w powiecie nowosądeckim, podczas gdy w korespondencji Towarzystwa znajdują się rozbudowane informacje o 5 kółkach działających w tym czasie: Berest, Brunary Wyżne, Czyna, Florynka, Roztoka Wielka. Sprzeczność zapewne wynika z powodu likwidacji powiatu grybowskiego. nowosądeckim i po jednym w gorlickim i jesielskim²⁰², z ogólną liczbą członków — 96²⁰³. W 1936 r. liczba członków spadła do 60 i rozwiązaniu uległo jedno kółko w powiecie nowosądeckim²⁰⁴. Stan ten, tj. 4 kółka z 60 członkami, został zarejestrowany w zestawieniu statystycznym za 1938 r.²⁰⁵ Tylko nieznacznie korzystniej przedstawia się statystyka dla Łemkowszczyzny wschodniej. Zestawienia za lata 30. niezmienne podają 5 kółek dla filii sanockiej ze 145 członkami²⁰⁶. Kółka zajmowały się głównie zakładaniem spółdzielni handlowych w okolicznych miejscowościach. Spółdzielnie te trudniły się zbiorką i sprzedażą płodów rolnych, najczęściej prowadzono zbiórkę jag²⁰⁷. Dobrze zorganizowane kółka posiadały sekcje: pszczelarską, ogrodniczą itp. Uznanie zdobyła sekcja pszczelarska przy kółku we Wróbliku Królewskim, kierowana przez Stepana Warcholaka, która produkowała węże pszczelarskie²⁰⁸. Istotną część działalności kółek zajmowały sprawy kulturalno-oświatowe i w tym zakresie uzupełniały one działalność czytelni „Proswity”, niekiedy z nimi konkurując. Niektóre kółka posiadały własne amatorskie zespoły teatralne, np. we Wróbliku Królewskim²⁰⁹. Druga połowa lat 30. przyniosła zahamowanie rozwoju ukraińskiego ruchu narodowego na Łemkowszczyźnie. Zastosowana wobec Łemków polityka asymilacji narodowej oznaczała administracyjne wypieranie z Łemkowszczyzny instytucji ukraińskich. W wyniku tej akcji ruch ukraiński został tam sprowadzony do etapu wyjściowego, tj. do licznych ognisk narodowych, skupionych wokół inteligencji lokalnej. Wypada w tym miejscu nadmienić, że drugorzędne znaczenie w procesie rozwoju ukraińskiej świadomości narodowej wśród Łemków posiadały organizacje gimnastyczno-pożarnicze: „Luh”, „Zaporoziec” i „Strilec”. Oddziały tych organizacji działały w nielicznych miejscowoścach²¹⁰. --- ²⁰² CDIAL, f. 302, op. 1, spr. 315, Statystyczni widomosti pro organizacijnyj stan filijaliv na 31 hrudnia 1933 r., k. 3. ²⁰³ W powiecie nowosądeckim — 76, w gorlickim (Bednarka) — 10, w jesielskim — 10 (prawdopodobnie Krempna). ²⁰⁴ CDIAL, f. 302, op. 1, spr. 347, Statystyczne zwedennia pro stan organizacijnoj roboty filijaliv na terytoriji Wołyńskoho, Krakiwskoho (...) wojewodztw, 1937, k. 17, 18. ²⁰⁵ Ibidem, spr. 370, Statystyczni zwedennia pro orhanizacijnyj stan filijaliv (...) Krakiwskoho (...) wojewodztw, 1937, k. 21. ²⁰⁶ Ibidem, spr. 334, Statystyczni widomosti, zwedennia za terytorialnoju oznakoju (...), 1935, k. 5. ²⁰⁷ Ibidem, spr. 332, Knyha-rejestr Centralnych i powiтовych ustanow na tokooperaiviv, bankiviv — czleniv towarystwa z statystycznym zwedenniamy za stanom za 1934–1939 roky, k. 34. ²⁰⁸ „Nasz Lemko”, R. 1936, nr 2, s. 1. Założycielem kółka „Silskyj Hospodar” we Wróbliku Królewskim był ks. R. Wynnycyjk. ²⁰⁹ Ibidem, R. 1935, nr 22, s. 7. ²¹⁰ Organizacje gimnastyczno-pożarnicze najlepiej były rozwinięte w regionie sanockim: Sanok, Wujście, Załuż. Głównym organizatorem oddziałów terenowych był O. Haluszczak, zob. S. Wanczyckyj, op. cit., s. 49. Informacje źródłowe o tych organizacjach w odniesieniu do Łemkowszczyzny środkowej i wschodniej są fragmentaryczne. „Luh” miał swe oddziały w Bonarówce (ks. I. Klufas, P. Sołtysyk) i Barwinku (ks. T. Kabarowśkyj, P. Litynśkyj), „Zaporoziec” w Łabowej, „Strilec” w Małastowie, zob. AP K, UWKr, sygn. 277, s. 277; „Zemla i Wola”, R. 1936, nr 6, s. 5. C. Ukraińskie Nacionalno-Demokratyczne Objednannia i Ukraińska Reprezentacja Parlamentarna wobec polityki rządowej na Łemkowszczyźnie Ujęcie we wspólnym podrozdziale UNDO i URP wynika ze ścisłej współpracy pomiędzy tymi organizacjami. UNDO odgrywało główną rolę wśród ukraińskich partii politycznych i z tej partii rekrutowała się większość członków każdorazowo tworzonej w wyniku kolejnych wyborów ukraińskiej reprezentacji parlamentarnej. Już wyłoniony w 1922 r. Ukraiński Klub Sejmowy, złożony z posłów wybranych z okręgów byłego zaboru rosyjskiego, podejmował kwestię Łemkowszczyzny w kontekście peryferyjnie położonych etnicznych ziem ukraińskich. Po decyzji Rady Ambasadorów w sprawie Galicji posłowie ukraińscy opublikowali oficjalny protest, w którym wymieniono Wołyń, Chelmśczzynę, Polesie, Podlasie, Galicję Wschodnią, Bukowinę i Podkarpacie jako ziemie ukraińskie$^{211}$. Również w latach późniejszych, aż do upadku II RP, URP stala na stanowisku konieczności utrzymania całości ziem ukraińskich w Polsce, broniła Łemkowszczyzny jako integralnej części tych ziem i przeciwwstawiała się każdej próbie odeprędnienia Łemków od ukraińskiego ruchu narodowego$^{212}$. Po połowie lat 20., gdy władze rządowe podjęły liczne kroki osłabiające pozycję Ukraińców w RP (sprawa uniwersytetu ukraińskiego, ustawy kresowe Grabskiego, reforma rolna), doszło do konsolidacji ukraińskich sił centrowych. Zagrożeniem dla centrum ukraińskiego było także wzrost sił nacjonalistycznych i komunistycznych w środowisku ukraińskim. Już w końcu 1924 r. rozpoczęły się rozmowy przedstawicieli Ukraińskiej Partii Pracy Narodowej (Ukrainiška Partija Nacionalnoji Roboty), Ukraińskiej Ludowej Partii Pracy (Ukrainiška Narodno-Trudova Partija) oraz ukraińskich posłów i senatorów związanych z obu partiami. Po kilkuniesięcznym okresie pertraktacji, 11 lipca 1925 doszło do powstania nowej organizacji centrowej — UNDO$^{213}$. Program społeczny UNDO zmierzał do pozyskania szerokich rzesz chłopów i robotników. Głównym terenem działalności tej partii był obszar byłej Galicji Wschodniej, lecz stopniowo zdobywała ona wpływy na Wołyniu oraz Łemkowszczyźnie. Pod jej wpływem znalazły się poważniejsze ukraińskie organizacje kulturalno-oświatowe, jak „Prosvita”, „Ridna Szkoła”, instytucje społeczne, kredytowe i gospodarcze: „Centrobank”, „Centrosojuz”, „Narodna Torhiwla”, „Silskij Hospodar”, Towarzystwo Ubezpieczeniowe i Kredytowe „Dniester”, towarzystwa strażacko-gimnastyczne, jak „Luh” i „Sokil”. Partia ta od początku swego istnienia zaczęła odgrywać wiodącą rolę w ukraińskim życiu politycznym II RP. Zjazd założycielski (11 VII 1925) był jednocześnie pierwszym zjazdem partii, na którym opracowano „platformę polityczną” jako podstawę programu spryczywanego w okresie późniejszym. W stosunku do Polaków „platforma” głosiła, że na ziemiach zachodnio-ukraińskich UNDO będzie prowadzić walkę o niedopuszczenie do „nadania charakteru prawnego panowaniu RP na tym obszarze”. Według założeń tam zawartych, walka miała być prowadzona przy pomocy zagranicznego, mandatowego przedstawicielstwa ziem zachodnio-ukraińskich — chodziło o rząd Petruszewycza. Założenia te uległy zmianie po II Zjeździe UNDO, który odbył się 19–20 listopada 1926; z programu usunięto punkt o przedstawicielstwie zagranicznym. Drugi zjazd uchwalił program i statut partii$^{214}$. UNDO nie było partią w tradycyjnym rozumieniu tego słowa. Stanowiło swego rodzaju front narodowy. Poza Lwowem i kilkoma większymi miastami nie prowadzono rejestracji członków, składki członkowskie pobierano sporadycznie$^{215}$. Na czele poszczególnych powiatów stały Powiatowe Komitety Narodowe wybierane przez zjazdy lokalne. Na Łemkowszczyźnie struktura partii posiadała właśnie charakter frontu narodowego, jednoczącego głównie inteligencję. Przenikanie UNDO na Łemkowszczyznę rozpoczęło się tuż po drugim zjeździe partii. W okresie pomiędzy II a III zjazdem, tj. pomiędzy listopadem 1926 a grudniem 1928 r., na obszarze województwa krakowskiego zorganizowano 5 powiatowych Komitetów Narodowych UNDO: w Gorlicach, Grybowie, Jaśle, Nowym Sączu i Nowym Targu, na czele których stanęli tzw. „mężowie zaufania”$^{216}$. Nieco lepiej przedstawiała się struktura partii na Łemkowszczyźnie wchodzącej w skład województwa lwowskiego, gdzie głównym ośrodkiem politycznym był Sanok, posiadający zaplecze w postaci mniejszych ośrodków: Krosno–Rymanów, Lesko, Ustrzyki Dolne. Z korespondencji prowadzonej pomiędzy zarządem sanockim a władzami partii we Lwowie wynika, że komitet UNDO w Sanoku miał utrudnioną pracę ze względu na żywe tradycje moskwińskie z okresu przedwojennego. Do głównych działaczy UNDO na obszarze --- 211 Komunikat Klubu posłów ukraińskich do Sejmu i Senatu, „Republika”, R. 1923, nr 74; M. Papierzyska-Turek, Sprawa ukraińska w Drugiej Rzeczypospolitej 1922–1926, Kraków 1979, s. 182. 212 Posłowie ukraińscy występowali w obronie Łemków także w sprawach nie posiadających podłoża politycznego. Zob. CDIAL, f. 344, op. 1, spr. 564, Interpelacja deputatów „Ukrainiškoho Kluba” do ministerstwa wewnętrznych spraw pro wysłennia Pydy Iwana z s. Leluchowa starostwom m. Nowyj Sancz za nechalnyj perehid kordonu i kontrabandnyj perewiz towarów, k. 1 do 4. 213 W. A., Serczyk, Historia Ukrainy, Wrocław 1990, s. 413; O. Subtelnyj, Ukraina, s. 376. 214 III Narodnyj Zjzid Ukraińškoho Nacionalno-Demokratycznoho Objednannia, s. 3–4. 215 R. Torzecki, op. cit., s. 55–56. 216 L. Makarszuka, Ukraińške Nacionalno-Demokratyczne Objednannia za czas wid 19 listopada 1926 do 24 hruudnia 1928 r., w: III Narodnyj Zjzid, s. 38. W powiatach wchodzących w skład województwa krakowskiego „mężowie zaufania” byli księża (I. Kaczmar, S. Kornowa, J. Pleśzkewycz, D. Stupak, W. Szewczuk, A. Żłupko), lekarze (O. Dzerowycz, S. Szmigielskiyy), adwokaci (R. Borysewycz), gospodarze (D. Chomiak, D. Mychalał, P. Wachlowiżyj) i student M. Dudra. Zob. CDIAL, f. 344, op. 1, It. spr. 203, Powidlomienia pro naradu i skład czleniv Powitovoho Komitetu w m. Horlyci (1934), k. 1 i spr. 288, Spysok keriwnoho skladu UNDO na Łemkiwszczyzni z perelikom adres, k. 1, 2. Sanoczczynny należeli adwokaci: W. Bławaćkyj, J. Nalysnyk, S. Wanczyckyj; lekarze: W. Karanowycz, K. Tepłyj; profesorowie gimnazjalni, np. W. Czajkiwskyj; przedstawiciele różnych służb, np. agronom P. Litynskyj i ksiądz: P. Andrejczuk, M. Dorockyj, A. Kot, P. Maziar, M. Suchyj, I. Tymczak, a także chłopi: M. Car (Zahutyń), M. Czerepianka (Siemuszowa), I. Łypka (Dudyńce) i W. Kaczmarskiy (Bonarówka). III Zjazd UNDO odbyty 24 i 25 grudnia 1928 miał istotne znaczenie dla rozwoju organizacji życia partyjnego na prowincji. Znaczną część obrad poświęcono organizacji struktur powiatowych. Zagadnienie to szeroko omówił poseł Ostap Łuckij, podkreślając, że UNDO stanowi „ponadklasowy front wszystkich Ukraińców” i powinno zwracać baczną uwagę na pracę w regionach: „każdy Powiatowy Komitet powinien być zorganizowany tak, aby mógł poznać i możliwie najszybciej zaspakajać bieżące potrzeby ludności na każdym odcinku życia narodowego w powiecie”. Łuckij ostro skrytykował dotychczasową praktykę w Komitetach, które w swej pracy organizacyjnej często pomijały sprawy kulturalno-oświatowe, pozostawiając je „Proswicie”, sprawy szkolne — „Ridnej Szkołe”, a sprawy gospodarcze — Towarzystwu „Silśkyj Hospodar”. Wnioski Łuckiego: ustanowienie przy Powiatowych Komitetach Narodowych UNDO referentów dla spraw kulturalno-oświatowych, produkcji rolnej, wychowania młodzieży, pracy organizacyjnej kobiet itp. znalazły odzwierciedlenie w rezolucjach zjazdu. Nacisk położony na sprawy organizacyjne w powiatach pozostawał w związku z ideą rozprzestrzeniania działalności UNDO na powiaty zamieszkiwane choćby częściowo przez Ukraińców. Zgodnie z ideą frontu narodowego Komitety miały stać się centralą dla pracy społecznej w regionach. Otrzymały one zadanie przejęcia pełnej kontroli nad wszystkimi organizacjami w terenie i koordynowania ich rozwoju w ścisłym porozumieniu z Zarządem Głównym we Lwowie. Pod tym względem uchwalały Zjazdu z grudnia 1928 r. stanowiły przełom w organizacji partii na prowincji. I pomimo że zjazd — gdy podejmował sprawy regionów — przywoływał głównie Wołyń, Chelmszczyznę i Polesie, to jednak uchwały w sprawach organizacji powiatów dotyczyły w równym stopniu Łemkowszczyznę. Zjazd 1928 r. ustanowił relację pomiędzy instytucjami społecznymi działającymi w terenie („Proswita”, „Ridna Szkoła”, „Silśkyj Hospodar”), podporządkowując je politycznie Komitetom Powiatowym UNDO. Dotychczas każda z organizacji prowadziła wymianę informacji o pracy statutowej, wykorzystując własną sieć strukturalną. Dopiero na szczeblu Zarządów Głównych tych instytucji nastąpiowała komunikacja z centralą UNDO we Lwowie. Przykładem tego może być spotykany niekiedy brak koordynacji prac pomiędzy instytucjami ukraińskimi, które często powielały te same formy pracy w tych samych miejscowościach (np. dwa kółka teatralne we Wróbliku Królewskim). Rezolucje zjazdu UNDO z 1928 r. zapowiadały zmianę tej praktyki i choć na ich realizację w wielu powiatach trzeba było długo czekać, to jednak u progu lat 30. UNDO za pośrednictwem swych struktur powiatowych zdążyło przejąć kontrolę nad życiem społecznym w większości powiatów byłej Galicji Wschodniej. W przypadku Łemkowszczyzny sukces nie był tak znaczący, niemniej wprowadzone w życie rezolucje usprawniły tam prace organizacyjne, przyczyniając się do wzmocnienia ukraińskiego ruchu narodowego, a co ważniejsze — wiązały politycznie Łemkowszczyznę bezpośrednio z Zarządem Głównym UNDO oraz Ukraińską Reprezentacją Parlamentarną. C.1 PRZECIWKO „REGIONALIZACJI” — W NADZIEJNA „NORMALIZACJĘ” Posunięcia rządów RP zmierzające do osłabienia narodowców na zachodnich kresach ukraińskiego obszaru etnicznego środowisko ukraińskie odbierało jako akcję denacionalizacyjną. Protestowano przeciwko próbom podtrzymywania regionalnej odrębności ukraińskich grup etnograficznych: Bojków, Huculów i Łemków. Akcja ta zasadzała się na różnicach kulturowych, religijnych i historycznych istniejących pomiędzy regionami ukraińskimi. Polegała na stosowaniu innych środków oddziaływania wobec Ukraińców zamieszkanych w województwie białostockim, lubelskim i krakowskim i innych wobec ludności w całym pasie województw wschodnich. Najbardziej na zachód wysunięte ziemie: Podlasie, Chelmszczyzna i Łemkowszczyzna już w latach 20. były przedmiotem zabiegów polityczno-prawnych, zmierzających do odizolowania tych regionów od reszty ziem ukraińskich. Taką politykę prasa ukraińska określiła mianem „regionalizacji”. Zasada „regionalizacji” została wprowadzona w życie w sposób dotkliwy dla Ukraińców za pośrednictwem ustaw kresowych Grabskiego, które różnicowały w prawach ludność ukraińską. Przeciwno zawartej w ustawach zasadzie „regionalizacji” na forum sejmowym wystąpił poseł Serhij Chrućkyj. Podczas omawiania ustaw stwierdził, że zmierzają do „spolonizowania ludności ukraińskiej” poprzez zasadę utrakwizmu i „nierówne potraktowanie całości ziem zamieszkańych przez ludność ukraińską — pominięcie Cheltnszczyzny, Podlasia i Łemkowszczyzny”. Chrućkyj zaprotestował przeciwko różnemu --- 217 AAN, MSW, sygn. 1042, Referat naczelnika Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego Lwowskiego pt. „Sprawy Ukraińskie”, 1935, s. 18. 218 CDIAL, f. 344, op. lt. spr. 301. Spisyki czleniów UNDO na terytorjii Halicyzny, 1938, k. 51. 219 III Narodny Zjazd, s. 5, 107. Zjazd zgromadził uczestników z 82 okręgów, w tym przedstawicieli Łemkowszczyzny z 5 okręgów (Baligród, Jasło, Krosno–Rymanów, Lesko, Sanok). W skład Zarządu Głównego UNDO wybrano I. Gyże pochodzącego z Wysowej. 220 O. Łuckij, Organiczna praca na misciach, w: III Narodny Zjazd, s. 113. 221 III Narodny Zjazd, s. 115–120, 144–154. 222 Zob. A. Ajnenkiej, Polska po przewrocie majowym. Zarys dziejów politycznych Polski 1926–1939, Warszawa 1980, s. 592; J. Tomaszewski, Rzeczpospolita wielu narodów, Warszawa 1985, s. 95; J. A. Siepek, Akcja polska na Łemkowszczyźnie, „Libertas”, R. 1986, s. 27–29. 223 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Sprawozdanie stenograficzne ze 146 posiedzenia Sejmu RP z dnia 9 lipca, ł. 9; M. Papierzynska-Turek, Sprawa, s. 231. traktowaniu wymienionych wyżej regionów, występując zwłaszcza przeciw zakazowi zakładania na tych terenach prywatnego szkolnictwa ukraińskiego. Zmiany polityczne w RP, jakie nastąpiły po zamachu majowym, zasadniczo nie zmieniły stosunków polsko-ukraińskich. Ustawodawstwo wprowadzone w życie w okresie przedmajowym obowiązywało nadal. W tej sytuacji UNDO i URP wystąpiły w obronie praw narodowych ludności ukraińskiej Podlasia, Chełmszczyzny i Łemkowszczyzny. Kwestia ta została szeroko omówiona na III Zjeździe UNDO, który krytycznie odniósł się do polityki narodowościowej państwa, zarzucając rządowi dążenie do rozbicia ludności ukraińskiej na odrębne grupy terytorialne oraz popieranie ruchów separatystycznych wśród Ukraińców. Odpowiednia do tej sprawy rezolucja zjazdowa wyrażała protest przeciwko „polonizacyjnej i eksterminacyjnej polityce Polski w stosunku do narodu ukraińskiego”. Zasada „regionalizacji” była sukcesywnie wprowadzana w życie aż do wybuchu drugiej wojny światowej. Na determinację kolejnych rządów mogły mieć wpływ coraz bardziej zaogólniające się stosunki polsko-ukraińskie (akcje terrorystyczne OUN, pacyfikacje, itp.). Minimalizowanie obszaru kontrolowanego przez ruch ukraiński miało przyczynić się do ściślejszego powiązania kresów z ziemiami centralnymi. Łemkowszczyzna, głęboko wcisnięta w zwarte osadnictwo polskie, stała się przedmiotem szczególnej uwagi kół rządowych. Na początku lat 30. została poddana asymilacji państwowej poprzez szerokie poparcie dla starorusinów. W miarę coraz bardziej widocznej polityki regionalnej na Łemkowszczyźnie kwestia łemkowska znajdowała miejsce w interpelacjach poselskich oraz uchwalanych zjazdowych UNDO. Należy jednak dodać, że zawsze w odniesieniu do całości kwestii ukraińskiej w RP. W pierwszej połowie lat 30., koła rządowe wykorzystały wewnętrzne konflikty wyznaniowe wśród Łemków i poparły projekt utworzenia Administracji Apostolskiej Łemkowszczyzny — greckokatolickiej prowincji kościelnej o obliczu staroruskim, formalnie podporządkowanej Stolicy Apostolskiej. AAŁ utworzono na mocy dekretu Quo optius consuleret wydanego przez Watykan 10 lutego 1934. W jej skład weszło dziewięć dekanatów wyodrębnionych z diecezji przemyskiej: bukowski, dukieński, dynowski, gorlicki, grybowski, krośnieński, muszyński, rymanowski i sanocki. Szczątkowe informacje źródłowe oraz brak dostępu do archiwum watykańskiego uniemożliwiły dokładne poznanie okoliczności powstania tej prowincji kościelnej. W literaturze można spotkać twierdzenie o zamiarze powstrzymywania w ten sposób rozwoju prawosławia, niemniej powstanie AAŁ zostało wykorzystane w polityce narodowościowej RP do izolowania Łemkowszczyzny od wpływów Kościoła greckokatolickiego, idących z Przemyśla i Lwowa. Sprzyjający grunt do powołania AAŁ stworzyli starorusini wyznania greckokatolickiego, niechętni przemyskiemu ordynariatowi greckokatolickiemu. Latem 1933 r., podczas pobytu w Krynicy nuncjusza papieskiego Francesco Marmaggiego, delegacja starorusinów wręczyła mu memorial, w którym postulowano utworzenie odrębnego biskupstwa dla Łemkowszczyzny. Inicjatywa ta miała pełne poparcie władz administracyjnych, co znalazło wyraz w tajnym pisemnie starosty nowosądeckiego do wojewody krakowskiego z 20 października 1933, w którym starosta Maciej Łach podkreślił korzyści dla państwa płynące z powstania biskupstwa. Sprawa znacznie wcześniej została omówiona podczas obrad Komitetu do Spraw Łemkowszczyzny i należy sądzić, że podjęta akcja była wspólnym dziełem starorusinów i kół rządowych, przy czym różne musiały być intencje partnerów. Gdy w kołach rządowych dojrzewała myśl przejścia do etapu asymilacji narodowej Łemków, starorusini żyli złudzeniami otrzymania „koncesji na rozwój życia narodowego”. Najbardziej oddani rządowi wystąpili nawet z projektem przyłączenia bliżej nie określonej liczby parafii greckokatolickich do rzymskokatolickiej diecezji tarnowskiej. Konservative część społeczności łemkowskiej, związana z Lemko-Sojuzem i RSO, akceptowała AAŁ. Natomiast Łemkowie związani z UNDO byli jej przeciwni. Przeciwna była prasa ukraińska, która pisała o antyukraińskim podłożu utworzenia AAŁ. „Dilo” zaprotestowało przeciwko „dzieleniu” i „eksperymentom dokonywanym na ludności ukraińskiej”, krytykując zarówno rząd RP, jak i Watykan. Kwestie związane z AAŁ zostały omówione na posiedzeniu Zarządu Głównego UNDO 10 marca 1934. Zarząd ogłosił komunikat, w którym wyraził opinię, że utworzenie przez Watykan AAŁ zbiegło się „z wytycznymi polskiej tzw. polityki regionalnej” i jest wymierzone przeciwko „narodowo-religijnym uczuciom Ukraińców na ziemiach zachodnio-ukraińskich”. Komunikat stwierdzał, że powstanie AAŁ, pomimo deklaracji Watykanu o wyłącznie religijnych motywach (zagrożenie ze strony prawosławia), z punktu widzenia społeczności ukraińskiej nabralo charakteru polity- --- 224 R. Torzecki, op. cit., s. 74. Zestawienie statystyczne ilustrujące spadek liczby szkół z ukraińskim językiem nauczania w następstwie ustawy z 1924 r., zob. J. Tomaszewski, Rzeczpospolita wielu narodów, s. 95. 225 III Narodny Zjazd, s. 109–110. 226 Zob. T. Śliwa, op. cit., s. 150. Inny historyk twierdzi, że proces przechodzenia Łemków na prawosławie został zakończony na dwa lata przed powołaniem AAŁ, zob. B. Prach, op. cit., s. 311. 227 Zob. J. Giertych, Po utworzeniu biskupstwa unickiego na Łemkowszczyźnie, „Myśli Narodowa” R. 1934, nr 14; Administrator Apostolski Łemkowszczyzny, „Oriens”, R. 1935, z. 1, s. 11–13; S. Stepien, Nieznany list metropolity Andrzeja Szeptyckiego, s. 201–205; T. Śliwa, op. cit., s. 149–164; B. Prach, op. cit., s. 229–311. 228 Łemkiewski Kalendar, R. 1966, s. 124–125. 229 Łemkiewska problema, s. 14; IKC, R. 1933, nr z 25 maja. 230 Poddając wątpliwość Watykanu o katolicyzm Łemków, „Dilo” przywołało sprawę rzymskokatolickiej ludności ukraińskiej na obszarze województw południowo-wschodnich ironicznie twierdząc, że należałoby również dla nich utworzyć Apostolską Administrację. Zob. „Dilo”, R. 1934, nr 54. 231 SN, R. 1934, nr 2–3, s. 249. 232 Oświadczenie w sprawie celowości utworzenia AAŁ zostało opublikowane w formie listu nuncjusza papieskiego F. Marmaggiego, ogłoszonego w organie metropolite Szeptyckiego „Meta” w numerze z 25 marca 1934. W liście tym nuncjusz wskazał na religijne motywy jakimi kierował się Watykan, tj. rozwój prawosławia na Łemkowszczyźnie i trudności jego opanowania przez ordynariat przemyski z uwagi na dużą liczbę wiernych i rozległość diecezji. cznego i było skierowane przeciwko „kościelnej i narodowej jedności Prowincji Halickiej”\textsuperscript{233}. Komunikat wyrażał zaniepokojenie, że utworzenie dla potrzeb AAŁ seminarium duchownego z dala od ośrodków ukraińskich „będzie wykorzystywane przez polskie czynniki dla ich regionalnej polityki w stosunku do Ukrainców”\textsuperscript{234}. Najwyższe władze partyjne UNDO poleciły URP poruszenie tej sprawy w parlamencie oraz wniesienie stosownego oświadczenia do Stolicy Apostolskiej\textsuperscript{235}. Jesienią tego samego roku (1934), rozporządzeniem z 1 października rząd skasował Sąd Okręgowy w Sanoku, który składał się z dziesięciu okręgów grodzkich: Baligród, Bircza, Brzozów, Bukowsko, Dynów, Lesko, Lutowiska, Rymanów, Sanok, Ustrzyki Dolne. Sądy grodzkie w Brzozowie i Dynowie włączone do Sądu Okręgowego w Rzeszowie, a pozostałe (z wyjątkiem Birczy) włączone do Sądu Okręgowego w Jaśle. Podporządkowanie całego obszaru Łemkowszczyzny znajdującej się w obrębie województwa lwowskiego okręgowi sądowemu w Jaśle, który miał apelację w Krakowie, uniemożliwiało korzystanie z języka ukraińskiego w rozprawach apelacyjnych, gdyż na terenie województwa krakowskiego, zgodnie z ustawami Grabskiego, obowiązywał wyłącznie język państwowy, tj. polski\textsuperscript{236}. Sprawa ta powracała kilkakrotnie w latach późniejszych podczas obrad sejmowych, głównie w dyskusjach nad budżetem ministerstwa sprawiedliwości. Np. szeroko została zreferowana przez posła Wołodymyra Celewycza 12 stycznia 1937, który zajął krytyczne stanowisko wobec likwidacji Sądu Okręgowego w Sanoku. Podobnie poseł Stepan Bilak, przy okazji omawiania praw języka ukraińskiego w urzędach, domagał się reaktywowania sanockiego sądu okręgowego. Miino protestów decyzja ta okazała się trwała\textsuperscript{237}. W procesie izolowania Łemkowszczyzny zostało wykorzystane także szkolnictwo. Szerokim echem odbiło się wprowadzenie do programów szkolnych elementarza M. Trochanowskiego. Koła ukraińskie jednoznacznie odczytaly ten krok jako element polityki „regionalizacyjnej”. W sejmie sprawa ta powracała w debatach budżetowych. O natężeniu dyskusji świadczy głos Dmytra Wełykanowycza, który nazwał wprowadzenie do programów szkolnych podręczników z gwaram łemkowską „pedagogiczną pomysłką wieku XX”\textsuperscript{238}. Administracyjne ograniczanie rozwoju „Privivity”, „Ridnej Szkoły” i innych instytucji ukraińskich na Łemkowszczyźnie, utworzenie AAŁ, zlikwidowanie Sądu Okręgowego w Sanoku, eliminowanie języka ukraińskiego ze \begin{itemize} \item Cyt. za SN, R. 1934, nr 2–3, s. 249. \item „Dilo”, R. 1934, nr 70, s. 1. \item Ibidem. \item Zob. S. Baran, \textit{Sianik i Jasto}, „Dilo”, R. 1934, nr 208, s. 1–2; „Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej”, R. 1924, nr 78, poz. 757, \textit{Ustawa z dnia 31 lipca 1924 r. o języku urzędowania sądów, urzędów prokuratorskich i notariatu}. \item Zob. \textit{Sprawozdanie Stenograficzne z 40 posiedzenia z dnia 16 lutego 1937 r.}, I. 70–71; „Dilo”, R. 1937, nr 8, s. 5. \item \textit{Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Kadencja IV. Sprawozdanie Stenograficzne z 14 posiedzenia z dnia 21 lutego 1936 r.}, I. 56. \end{itemize} szkół zaostrzyło reakcję ze strony URP i UNDO. Jedności Łemkowszczyzny „z resztą narodu ukraińskiego” broniли w sejmie: S. Bilak, S. Baran, W. Celewycz, D. Wełykanowycz, A. Hrywnak\textsuperscript{239}, w senacie: O. Kysilowska, I. Makuch, A. Horbaczewskyj. Parlamentarzyści zarzucali rządowi, że „inną politykę prowadzi na Polesiu, inną na Wołyniu, inną na Łemkowszczyźnie”, że tworzy odrębny naród — staroruski (Makuch)\textsuperscript{240}, że eksperymentuje tworząc kategorię „tutejszych” na Polesiu (Horbaczewskyj)\textsuperscript{241}, podtrzymuje moskwofilstwo (Hrywnak), posuwa się do provokacji wobec narodu ukraińskiego, wprowadzając do programów szkolnych elementarz Trochanowskiego (Celewycz)\textsuperscript{242} itd. Liczne głosy ukraińskie w parlamencie podkreślaly potrzebę utrzymania jedności obszaru etnicznie ukraińskiego, domagały się swobodnego działania instytucji ukraińskich we wszystkich regionach zamieszkałych przez Ukraińców. Zagadnienia te każdorazowo powracały podczas dyskusji nad budżetami resortów: spraw wewnętrznych, sprawiedliwości, oświaty i wyznań religijnych, a nawet rolnictwa i robót publicznych. Po głośnych protestach w parlamencie sprawa powróciła na prowincję. Głównym miejscem oficjalnych wystąpień był Sanok. Krytycznie do polityki rządowej odniósł się zjazd sanockiego Powiatowego Komitetu Narodowego UNDO (7 XII 1935), który zgromadził 40 delegatów z 16 miejscowości\textsuperscript{243}. Powzięte tam rezolucje wyrażały protest przeciwko ograniczaniu rozwoju instytucji ukraińskich na Łemkowszczyźnie\textsuperscript{244}. 14 maja 1936 z inicjatywy Powiatowego Komitetu UNDO w Sanoku odbyła się pierwsza ogólnołemkowska konferencja polityczna, która zgromadziła 184 przedstawicieli z powiatów: sanockiego, krośnieńskiego, brzozowskiego, jasielskiego, gorlickiego, leskiego, a nawet rzeszowskiego. W konferencji uczestniczyli także zaproszeni przedstawiciele URP, W. Celewycz i S. Wytyczykij\textsuperscript{245}. Obrady otworzył przewodniczący sanockiego Komitetu UNDO W. Blawackij, a następnie z referatami wystąpili posłowie ukraińscy. W swych wystąpieniach ustosunkowali się do polityki rządu RP wobec Łemkowszczyzny, wskazując na kontekst polityczny utworzenia AAŁ, likwidacji Sądu Okręgowego w Sanoku itp. Po referatach rozwinęła się dyskusja, w której mówcy domagali się częstszych kontaktów posłów z „dzielnicą łemkowską” i wyrażali oburzenie z powodu przeszkód stawianych instytucjom ukraińskim na Łemkowszczyźnie\textsuperscript{246}. W dyskusji oprócz inteligencji zabierali głos także chłopi. Dłuższe wypowiedzi przedstawili: W. Kaczmarski z Bonarówki, O. Serednyckij \begin{itemize} \item „Dilo”, R. 1935, nr 37, s. 1. \item Ibidem, nr 60, s. 5. \item \textit{Senat Rzeczypospolitej Polskiej. Okres III 1930–1935. Sprawozdanie Stenograficzne z 71 posiedzenia z dnia 27 lutego 1935 r.}, I. 82; „Dilo”, R. 1935, nr 54, s. 1–2. \item „Dilo”, R. 1937, nr 17, s. 7. \item CDIAL, f. 344, op. It, spr. 259, Zwit, protokol, lystuwannia ta inszi dokumenty pro djalninst’ powitowoho komitetu w Sianoku, k. 13. \item Ibidem. \item SN, R. 1936, nr 3, s. 251. \item Ibidem. \end{itemize} z Ulucza, J. Szczitka z Jabłonicy Ruskiej i I. Wilha z Regetowa\textsuperscript{247}. Przemawiali także rzemieślnicy i handlowcy, np. A. Goc z Dąbrówki Ruskiej i J. Paczowski z Komańczy\textsuperscript{248}. W wyniku dyskusji jednogłośnie uchwalono rezolucję potępiającą dotychczasową politykę rządową wobec Łemkowszczyzny. Zjazd sanocki stanął na stanowisku, że „Łemkowszczyzna uważa się za nierozwiniłą część jednego narodu ukraińskiego, i że niczymy wysiłki nie będą w stanie oderwać jej od pnia ukraińskiego”\textsuperscript{249}. Ukraińska Reprezentacja Parlamentarna uznano za przedstawicielkę Łemkowszczyzny w parlamencie, wyrażając wobec niej pełne zaufanie. Zjazd został zdominowany przez delegatów święckich, co nie przeszkodziło jednak delegatom w wyrażeniu uznania dla biskupa przemyskiego Josafata Kocylowskiego i jego duchowieństwa za wkład w odrodzenie religijne i narodowe Łemkowszczyzny\textsuperscript{250}. Zjazd podjął szereg rezolucji o charakterze protestacyjnym. Przede wszystkim domagano się zlikwidowania AAL lub przynajmniej obsadzenia stanowiska administratora duchownym greckokatolickim narodowości ukraińskiej. Zażądano ponownego wprowadzenia języka ukraińskiego „w szkołach lemkowskich z działą ukraińską”. Podkreślono prawo Łemków do nabywania ziemi przy parcelowaniu wielkich posiadłości i żądano pracy dla ukraińskich robotników w zakładach przemysłowych na Łemkowszczyźnie\textsuperscript{251}. Odrębna rezolucja żądała reaktywowania Sądu Okręgowego w Sanoku i rozszerzenia jego obszaru na powiaty: brzozowski i krośnieński oraz ponownego przyłączenia do Okręgu Sądu Apelacyjnego we Lwowie. Ostatnia rezolucja (ósmą) miała charakter wezwania do „walki o swe prawa i istnienie narodowe” pod kierownictwem UNDO, razem z URP\textsuperscript{252}. W ślad za sanocką konferencją polityczną podobne spotkania organizowano w mniejszych ośrodkach. Ich zakres tematyczny nie wykraczał jednak poza uchwały zjazdu w Sanoku\textsuperscript{253}. Pomimo protestów strony ukraińskiej władze rządowe kontynuowały dotychczasową linię w polityce narodowościowej. Stawiała ona na zdecydowanie przeciwstawnych biegunach rząd RP oraz UNDO i URP. W tej sprawie do końca II RP nie wypracowano kompromisu. Ponieważ jednak UNDO czuło się również odpowiedzialne za losy Ukraińców poza Polską, politycy ukraińscy skłonni byli do kompromisu na odcinku krajowym, mając w perspektywie kwestię ukraińską w wymiarze międzynarodowym. W połowie lat 30. miały miejsce wydarzenia, które zmusiły UNDO do rewizji dotychczasowej polityki. Przede wszystkim Ukraińcy ponieśli fiasko na forum Ligi Narodów, gdzie zwyciężyła tendencja status quo w kwestii granic, \begin{itemize} \item[247] Krótkie wypowiedzi mieli: P. Dembiński z Kulasznego, I. Łajkosz z Holuczka, I. Malyńnik z Kostarowiec, F. Sehín z Rzepedzi, zob. „Dilo”, R. 1936, nr 111, s. 4. \item[248] CDIAL, f. 344, op. 1t, spr. 259, k. 16, 17, 18. \item[249] Ibidem, k.17, SN, R. 1936, nr 3, s. 251. \item[250] SN, R. 1936, nr 3, s. 251. \item[251] CDIAL, f. 344, op. 1t, spr. 259, k. 18. \item[252] Ibidem. \item[253] Podobne konferencje odbyły się w Lesku, Przemyślu i Ustrzykach Dolnych. Zob. „Dilo”, R. 1936, nr 183, s. 5. \end{itemize} co było sprzeczne z perspektywicznym programem UNDO — budowy państwa ukraińskiego z ziemi etnicznie ukraińskich znajdujących się w Polsce, ZSRR, Rumunii i Czechosłowacji. Bliższa perspektywa zmuszała do kroków realnych. Wydarzenia na Ukrainie radzieckiej (głód, fizyczna likwidacja elit ukraińskich) skłaniały do współpracy z władzami RP. Ze swej strony koła rządowe były osłabione poprzez istnienie silnej opozycji wewnętrznej i liczyły na poparcie mniejszości ukraińskiej w wyborach. Złożona sytuacja polityczna, wewnętrzna i zewnętrzna, skłoniła polityków UNDO do podjęcia próby porozumienia z rządem, tym bardziej, że dotychczasowa polityka partii z lat 1928–1935 nie przyniosła spodziewanych rezultatów\textsuperscript{254}. W lutym 1935 r. prezes UNDO, poseł Dmytro Łewycki wygłosił w sejmie przemówienie, które przez niektórych komentatorów zostało odczytane jako oferta porozumienia. Łewycki wskazał na rząd RP, dając do zrozumienia, że kompromis w stosunkach polsko-ukraińskich zależy od stanowiska strony polskiej, i postawił tezę normalizacji stosunków na podstawie wspólnej „antysowieckiej platformy” politycznej oraz autonomii terytorialnej dla Ukraińców w Polsce\textsuperscript{255}. Oferta została początkowo oddalana przez ministra spraw wewnętrznych Kościalkowskiego, który w dyskusji nad budżetem MSW 14 lutego 1935 zarzucił parlamentarzystom ukraińskim „dwulicowość”, tj. inne interpretacje wobec rządu, a inne w wystąpieniach publicznych\textsuperscript{256}. Sprawa szybko przeniknęła do prasy. „Dilo” opublikowało reakcję Łewyckiego, w której zażądał on od ministra Kościalkowskiego podania faktów na poparcie oskarżenia\textsuperscript{257}. Przeciwko twierdzeniu Kościalkowskiego wystąpił także senator Horbaczewski na posiedzeniu 27 lutego, wskazując przy tej okazji na różne aspekty prowadzonej przez rząd polityki „regionalizacji” wobec Podlasia, Chelmśczyzny, Huculszczyzny i Łemkowszczyzny\textsuperscript{258}. Niemniej już na przełomie maja i czerwca (1935) doszło do wstępnych rozmów pomiędzy Kościalkowskim a politykami UNDO. Rząd zainteresowany był normalizacją stosunków z Ukraińcami głównie z powodu zbliżających się wyborów. Porozumienie dawało bowiem gwarancję udziału stronników ukraińskich w wyborach, na co rząd liczył, znając stanowisko polskich stronników opozycyjnych\textsuperscript{259}. Sprawa ugody z rządem wywołała początkowo rozdźwięki wewnętrz UNDO, gdyż niektórzy członkowie partii stali na stanowisku bojkotu wyborów. Ostatecznie idea ta zwyciężyła, choć część członków partii, na czele z I. Kedrymem, D. Łewyckim i M. Rudnycką, nie mając zaufania do ówczesnego gabinetu rządowego, była jej przeciwna. Gorącymi zwolennikami ugody byli natomiast Mudryj i Celewycz, którzy reprezentowali UNDO w ścisłych \begin{itemize} \item[254] „Dilo”, R. 1937, nr 152, s. 3. \item[255] Ibidem, nr 150, s. 3. \item[256] A. Chojnowski, \textit{Koncepcje polityki narodowościowej rządów polskich w latach 1921–1939}, Wrocław 1979, s. 203. \item[257] Zob. „Dilo”, R. 1935, nr 43, s. 1. \item[258] \textit{Senat Rzeczypospolitej Polskiej. Okres III 1930–1935. Sprawozdania Stenograficzne z 71 posiedzenia z dnia 27 lutego 1935 r.}, l. 82; „Dilo”, R. 1935, nr 54, s. 1–2. \item[259] A. Chojnowski, op. cit., s. 204. \end{itemize} rozmowach z rządem. Obaj prowadzili także kampanię propagandową na rzecz „normalizacji” w środowisku ukraińskim, akcentując korzyści, które zamierzano uzyskać. URP przedłożyła rządowi listę 18 punktów (postulatów), do których rząd odniósł się pozytywnie. Rząd przystał m.in. na wprowadzenie wyłączności urzędowego używania terminu „ukraiński”, dwujęzycznych napisów na budynkach urzędowych i samorządowych, powstrzymania akcji „regionalizacji” na Łemkowszczyźnie. Przekonując społeczeństwo ukraińskie do poparcia idei ugody, na wiecu UNDO 5 listopada (1935) Mudryj zapewniał, że jest to prąd polityki realnej prowadzony w świadomości wspólnych dla państwa i narodowości ukraińskiej niebezpieczeństw. Ugoda nie oznaczała rezygnacji z celu nadrzednego, do którego dążono w ramach państwa — „autonomii terytorialnej dla wszystkich ziemi ukraińskich w Polsce, to jest (...) stworzenia odrębnej jednostki autonomicznej na wszystkich etnograficznych terytoriach ukraińskich w granicach Państwa Polskiego”. Punktem spornym była także nowa ordynacja wyborcza, która odrzucała zasadę reprezentacji ogółu społeczeństwa przez partie polityczne i wprowadzała głosowanie na osoby. Ponieważ kandydatów na posłów zgłaszały zebrania okręgowe, oznaczało to, że w okręgach mieszanych narodowo Polacy posiadały przewagę. Omawiając projekt ordynacji wyborczej na komisji konstytucyjnej w sejmie 13 czerwca 1935 S. Chruckij stwierdził, że zawarta w projekcie procedura wyborcza uniemożliwiała wprowadzenie do sejmu kandydatów ukraińskich z Chelmsszczyzny i Łemkowszczyzny. Podobne stanowisko podczas kolejnej debaty nad projektem (25 VI) zajął S. Bilak, który w imieniu URP wystąpił przeciw projektom. Zawarty ostatecznie kompromis wyborczy polegał na zobowiązaniu się stron do głosowania bez skreśleń. W zamierzeniu rządu „normalizacja” była posunięciem taktycznym związany z wyborami 1935 r. UNDO (traktując niepodległość Ukrainy jako program perspektywiczny) dążyło do porozumienia kosztem tarc wewnętrznych (w opozycji pozostawała tzw. grupa „Dilo”). Rząd nie tylko nie zmienił dotychczasowych wytycznych polityki narodowościowej, ale modyfikował je, zmierzając do realizacji programu Kościakowskiego z 1936 r., tj. wchodził na drogę polonizacji zachodnich rubieży obszaru osadnictwa ukraińskiego. Wobec tego nie tylko nie uległa zaahowaniu polityka „regionalizacji”, ale została ona poszerzona poprzez popieranie tzw. szlachty zagrodowej i większą aktywność wojska. Odrębne zagadnienie stanowi presja ze strony środowisk narodo- --- 260 Przeciwko temu protestowały koła moskwofilskie i staroruskie. Zob. Oświadczenie protestacyjne towarzystw i organizacji ruskich przeciw urzędowemu wprowadzeniu terminu „ukraiński” zamiast „ruski”, Lwów 1936. 261 A. Chojnowski, op. cit., s. 205; „Dilo”, R. 1937, nr 150, s. 3. 262 SN, R. 1935, nr 6, s. 620. 263 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Kadencja IV. Sprawozdanie Stenograficzne z 4 posiedzenia z dnia 5 i 6 grudnia 1935 r., 1. 99. 264 „Dilo”, R. 1935, nr 162, s. 3. 265 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Okres III. Sprawozdanie Stenograficzne ze 145 posiedzenia z dnia 25 czerwca 1935 r. I. 60–64; zob. „Dilo”, R. 1935, nr 167, s. 1–2. 266 S. Stepien, Wysiłki Polaków i Ukraińców na rzecz wzajemnego porozumienia w latach 1918– wo-demokratycznych (ale nie tylko) rdzeńnej ludności polskiej na kresach, z opinią której kolejne rządy musiały się liczyć. Warto odnotować, że niektóre środowiska polskie na tym obszarze (np. w Drohobyczu) odnosiły się do Ukraińców i przyszłości stosunków polsko-ukraińskich niezwykle przyjaźnie. W tych warunkach „normalizacja” nie wypełniła oczekiwań polityków UNDO. W prasie ukraińskiej, a także na forum parlamentu pojawiły się wątpliwości co do celowości kontynuowania tej linii politycznej. Krytyczną ocenę przebiegu procesu normalizacji przedstawił w sejmie jeden z jej orędowników, W. Celewycz. W dyskusji nad budżetem MSW przypomniał punkt umowy zobowiązujący stronę rządową do prowadzenia jednolitej polityki wobec wszystkich ziem ukraińskich. Powiedział wówczas: „Jeżeli normalizacja stosunków polsko-ukraińskich ma być trwała i uzyskać (trwały — przyp. JM) grunt w społeczeństwie ukraińskim, muszą zostać porzucone wszelkie próby rozbicia narodu ukraińskiego w granicach Polski na odrębne grupy regionalne (...) polityka rządu wobec Ukraińców musi być jedna i ta sama, zarówno na obszarze byłej Galicji włącznie z Łemkowszczyzną, jak i na Wołyniu, Polesiu, Chelmsszczyznę i Podlasiu”. Znaczna część swego wystąpienia Celewycz poświęcił sprawom Łemkowszczyzny, zarzucając rządowi, że tworzy tam „rezerwat, w którym mogą istnieć jedynie towarzystwa rusofilskie”. Celewycz zakończył wypowiedź znanymi z lat poprzednich postulatami. Wątpliwości co do przyszłości „normalizacji” wyraził także Mudryj w artykule pt. „Doświadczenia i spostreżenia”, opublikowanym w „Dile” (z 12 IV 1936), gdzie zwrócił uwagę na stosunek polskiej opinii publicznej na terenie „wschodnio-malopolskim” do idei ugody z Ukraińcami, zarzucając tamtejszej ludności polskiej paralizowanie wszelkich poczynań do zaspokajania potrzeb narodowych Ukraińców. Krytycznie odniósł się zwłaszcza do lokalnej administracji państwowej. Ugoda nie została oparta na wzajemnym zrozumieniu i trudno ocenić, czy było ono w ogóle możliwe. Intencje UNDO i rządu rozmijały się, a Mudryj w sejmie na sesji budżetowej zarzucił stronie rządowej brak chęci „do jej szczerej realizacji”. Krytyczne stanowisko zajęła — co zrozumiałe — grupa opozycyjna wobec idei porozumienia z rządem. W lipcu 1937 r. w „Dile” ogłoszono ankietę --- 1939, „Warszawskie Zapiski Ukrainoznawcze”, t. II, s. 101; M. Iwanicki, Ukraińcy, Białorusini, Litwini, Niemcy, s. 25–26. 267 J. Tomaszewski, Rzeczpospolita wielu narodów, s. 99–100. 268 Zob. A. Mrozek, Przyszłość Ukrainy. Z Polską czy przeciw?, Drohobycz 1935, s. 12–13. Broszura ta z nutą mesjanizmu prorokuje unię Polski z Ukrainą, uważając taki związek za fundament potęgi Polski w świecie słowiańskim. 269 Cyt. za „Dilo”, R. 1936, nr 17, s. 3. 270 Ibidem. 271 Ibidem. 272 W. Mudryj, Doswidyi i spostereżennia, „Dilo”, R. 1936, nr 81, s. 2. Zob. SN, R. 1936, nr 3, s. 248–249. 273 „Dilo”, R. 1935, nr 328, s. 1–2. 274 Ibidem. na temat „normalizacji”, a najbardziej interesujące wypowiedzi redakcja drukowała. Opublikowano m.in. głosy posłów: D. Łewyckiego, W. Kuźmowycza, H. Terszakowicza i ks. S. Onyszkewycza — byłego posła do wiedeńskiej Rady Państwa. Wszystkie głosy wskazywały na negatywne następstwa „normalizacji” — na fakty niedotrzymania przez rząd umów wynikających z 18 punktów porozumienia. Respondenci zgodnie podnosili kwestię polityki „regionalizacji”, protestując „przeciwko rozbijaniu Ukraińców na grupy etniczne Łemków, Hucułów, Wołyńiaków”$^{275}$. Terszakowiec w swej ankiecie skonstatawał, że życie ukraińskie zostało sprowadzone z platformy politycznej na poziom grup etnicznych, podając przykłady Łemkowszczyzny i Huculszczyzny$^{276}$. Coraz bardziej odczuwane w szeregach UNDO niezadowolenie z powodu fiaska „normalizacji” znalazło ujście w postaci zmiany dotychczasowej polityki. Wielokrotnie podejmowane w parlamencie sprawy dotyczące regionów zamieszkałych przez Ukraińców, nie tylko w aspekcie utrzymania i rozwoju ukraińskiej kultury narodowej, ale także w sprawach rozwoju gospodarczego, nie znajdowały odbicia w działalności administracji państwowej. Coraz częściej powracano do postulatu autonomii terytorialnej, by sprawę podnieść na V Zjeździe UNDO 4 i 5 stycznia 1938. W nawiązaniu do oceny ugody z 1935 r. stosowna rezolucja zjazdowa mówiła o konieczności zgłoszenia postulatu nadania autonomii terytorialnej dla etnograficznych ziem ukraińskich, z własnym sejmem, rządem i armią$^{277}$. Kwestię łemkowską ujęto w szerokim aspekcie polityki rządowej wobec Ukraińców, żądając „unifikacji polityki narodowościowej wobec całego społeczeństwa ukraińskiego, jako jednorodnej całości organicznej pod względem politycznym i prawnym”$^{278}$. Wychodząc z założenia, że strona rządowa nie dotrzymała warunków ugody, Zjazd uchwalił rezolucję, w której stwierdzono, że: „właśnie od 1935 r. rozpoczęła się wzmożona akcja polonizacyjna na Łemkowszczyźnie, Huculszczyźnie, Polesiu i Podlasiu (...). Rozpoczęła się na szeroką skalę akcja denacionalizacji ukraińskiej szlachty chodackowej, łatyinizacja grekokatolików (...). Polskie czynniki używają zachodów, aby powołać do życia jakąśruską grupę polityczną, która ma być zaprzeczeniem politycznych treści w społeczeństwie ukraińskim”$^{279}$. W Zjazd UNDO skrytykował okres „normalizacji”, czym pogłębił wśród Ukraińców przekonanie o konieczności zmiany dotychczasowej linii politycznej. Przemiany w Europie dokonane w 1938 r., zwłaszcza taktyczne wysunięcie przez III Rzeszę kwestii ukraińskiej$^{280}$, budzące nadzieję na budowę Wielkiej Ukrainy przy pomocy Niemiec, przyspieszyły zgłoszenie przez URP interpelacji w sprawie autonomii$^{281}$. Projekt ściśle określał obszar zgłoszonej --- 275 „Dilo”, R. 1937, nr 203, s. 3. 276 SN, R. 1937, nr 4–5, s. 424. 277 „Dilo”, R. 1938, nr 7, s. 7; A. Ajnenkiel, op. cit., s. 592–593. 278 Cyt. za „Dilo”, R. 1938, nr 7, s. 7. 279 Cyt. za ibidem; SN, R. 1938, nr 1–2, s. 103. 280 R. Torzecki, Kwestia ukraińska w polityce III Rzeszy (1933–1945). Warszawa 1972, s. 154–193. 281 CDIAL, f. 344, op. 1t, spr. 22. Projekt statutu „Halicko-Wołyńska Zemia” składany deputatom ukraińskim dla rozkładu w sejmie, k. 1 do 8. Oficjalna nazwa zgłoszonego w sejmie 9 grudnia 1938 projektu ustawy składającego się z 21 artykułów oraz uzasadnienia brzmiała: „Projekt ustawy konstytucyjnej Ziemi Halicko-Wołyńskiej”. Prawomocność projektu została zakwestionowana przez rząd, który wydał w tej sprawie okólnik. Projekt autonomii uznano za próbę zmiany ustroju politycznego w RP. 282 Ibidem, k. 1. 283 Deklaracja Centralnego Komitetu UNDO w sprawie położenia narodu ukraińskiego w państwie polskim, przyjęta na posiedzeniu dnia 7 maja 1938 r., w: Z. Poray Peleński, Polityka UNDO w świetle autonomicznej deklaracji Centralnego Komitetu UNDO z dnia 7 maja 1938 r., Lwów 1938, s. 12. Peleński polemizuje z zarzutem zbrodni stanu wynisnietym przez krakowski IKC (nr 132 z 14 maja 1938) i powtarzanym przez prasę polską różnych odcięń politycznych. 284 Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Kadencja V. Sprawozdanie Stenograficzne z 3 posiedzenia w dniu 3 grudnia 1938 r., l. 148. 285 Ibidem, V. Sprawozdanie Stenograficzne z 11 posiedzenia z dnia 16 lutego 1939 r., l. 134. 286 Ibidem, l. 9. Przemówienie posła Z. Wendy. goodcinka”\textsuperscript{287}. Fiasko podjętej w 1935 r. próby porozumienia odsunęło obie strony na odległe pozycje. Oznaczało przegraną polityki UNDO, przez co umożliwiło wzrost znaczenia sił nacjonalistycznych w środowisku ukraińskim oraz wpłynęło negatywnie na zdolność obronną Polski przedwojennej i kształt stosunków polsko-ukraińskich podczas wojny. Rozdział IV Łemkowszczyzna w polityce narodowościowej II RP A. Pierwsze lata powojenne Upadek republik łemkowskich położył kres powojennym poszukiwaniom tożsamości państwowej Łemków innej niż polska. Pomimo że nastąpiły przemiany w ogólnej świadomości tej społeczności oraz w ramach jej elit, to jednak odrodzenie państwa polskiego, które wchłonęło Łemkowszczyznę na całym obszarze północnego stoku Karpat, oznaczało dla Łemków perspektywę obywatelstwa polskiego i konieczność rozwiązywania wszelkich zagadnień życia społeczno-politycznego w ramach państwowości polskiej. Już bezpośrednie lata powojenne okazały się sprawdzianem lojalności Łemków wobec państwa, co wyraźnie wystąpiło na tle spraw wojskowych: rejestracji poborowych i poboru\textsuperscript{1}. Z początkiem 1921 r. starostwa na podstawie sprawozdań Posterunków Policji Państwowej (PPP) przekazały namiestnictwu lwowskiemu listy osób uchylających się od służby wojskowej. W każdym przypadku nielojalności zarządzano śledztwo z zamiarem przymusowego doprowadzenia poborowego przed komisję rejestracyjną. Zadanie to należało do policji, lecz jego realizacja była utrudniona z powodu górskiego i lesistego terenu gmin, w których uchylający się od służby znajdowali dogodne kryjówki\textsuperscript{2}. Terenowe władze administracyjne, wykonując rozporządzenie instancji zwierzchniej, prowadziły poszukiwania (nie tylko Łemków) i obciążały kosztami operacyj- \begin{itemize} \item[1] AP K, SP G II, sygn. 45, Sprawy wojskowe: wypełnianie obowiązku wojskowego przez Rusinów z terenu powiatu, 1921, 1923, s.b.n.; AP K, SP NS, sygn. 85, Akta prezydialne Starostwa Powiatowego w Nowym Sączu, 1919–1939, s.b.n. W stosunku do Łemków Prezydium Namiestnictwa we Lwowie, na podstawie reskryptu MSW z 23 września 1920, wydało rozporządzenie (datowane 21 X) w sprawie obowiązkowej służby wojskowej „na równi ze wszystkimi obywatelami polskimi”. W latach 1918–1919 nie pobierano rekruta z Łemkowszczyzny. \item[2] AAN, MWRIOP, sygn. 474, Parafie greckokatolickie — obsada: Nominacje, prezenty, instytucje kanoniczne przedkonkordatowe, t.I, 1920–1923, k.b.n.; AP K, SP G II, sygn. 43, Sprawy wojskowe, pobór do wojska, nadzór nad rejestracją poborowych, 1922, s.b.n. \end{itemize} \textsuperscript{287} P. Dunin-Borkowski, op. cit., s. 567. nymi te gminy, które w wyznaczonym czasie nie dostarczyły poborowych list rejestracyjnych. Obrebny problem dla władz wojskowych i cywilnych stanowiły liczne przypadki dezercji. Oddział II Sztabu Generalnego ustalił, że dezertery udawali się przeważnie do Czechosłowacji przez nielegalne przejścia na całej długości linii granicznej. Zjawisko to przybrało na tyle szerokie rozmiary, że Wydział Prezydialny w Krakowie pismem z 13 listopada 1923 rozsłał specjalne rozporządzenia do wszystkich starostw przygranicznych, wymagając stosowania zaosztrzonych środków podczas strzeżenia granicy państwowej. Powyższe wytyczne zostały następnie przekazane drogą służbową Powiatowym Komendom Policji Państwowej (PKPP) i posterunkom lokalnym. W każdym przypadku dezercji policja prowadziła śledztwo. Incydentalnie zdarzały się wypadki śmierci dezertera podczas pościgu. Brak akceptacji państwowości polskiej w wielu rejonach lemkowskich powiązany był z silnym poczuciem więzi z Rosją, np. w czasie spisu ludności w 1921 r. w Żegiestowie niektórzy mieszkańcy wsi oświadczyli, że: „Rusini (...) nie podlegają polskiemu spisowi ludności” i zaznaczał w odpowiedniej rubryce „poddaństwo rosyjskie”. Natomiast z pojęciem „obywatelstwo polskie” utożsamiano Kościół rzymskokatolicki. Już od 1918 r. władze administracyjne prowadziły inwigilację środowiska lemkowskiego, korzystając niejednokrotnie z pomocy miejscowych informatorów (także Łemków). Na polecenie władz zwierzchnich starostwa spo- --- 3 AP K, SP G II, sygn. 45, k.b.n. W lutym 1923 r. za powyższe uchybienia administracyjne gminy uszczyciały opłaty w kwocie 7 tys. marek na pokrycie kosztów posłańca karnego. 4 Ibidem, sygn. 44, Sprawy wojskowe, nadzór nad rejestracją poborowych, k.b.n. Zob. J. Lewandowski, Materiały Ministerstwa Spraw Wojskowych o polityce narodowościowej wojna w latach trzydziestych, „Zeszyty Naukowe WAP. Seria Historyczna”, R. 1963, nr 8, s. 89. 5 AP K, SP G II, sygn. 44, k.b.n. 6 AP P, ABGK, sygn. 55, k. 341. Wypadek taki miał miejsce we Florynce 30 maja 1921. W czasie akcji pościgowej prowadzonej przez PPP w Kąclowej przez posterunkowych: J. Ożge i J. Moraskiego zginął od kul karabinowej dezert z I pułku Szerzeli Podhalańskich VII Kompanii — T. Maksynczak, nocujący w domu swych rodziców. W wyniku doniesienia komendanta PKPP w Grybowie sprawa znalazła swój epilog w Sądzie Okręgowym w Nowym Sączu. Sąd uznał śmierć Maksynczaka za niezamierzoną. Zob. AP K, SP G II, sygn. 43, Sprawy wojskowe 1919–1921, k.b.n. 7 AP K, SP NS, sygn. 85, k.b.n. Jeden z takich przypadków miał miejsce w Żegiestowie (oświadczenie Oleny Sterankówny). 8 Ibidem. 9 AP P, Starostwo Powiatowe w Jaśle, 1918–1939, sygn. 20. Działalność antypaństwowa (wykaz osób aresztowanych: podejrzanych o szpiegostwo), 1919–1925; ibidem, sygn. 21. Inwigilacje osób podejrzanych, 1920–1927; AP K, SP NS, sygn. 85, k.b.n. Władze administracyjne dostępnymi środkami zabiegały o to, aby informatorzy obejmowali stanowiska służbowe w gminach. Np. Komenda policji w Nowym Sączu zwróciła się z prośbą do starosty nowosądeckiego o niezatwierdzanie wyników wyborów na naczelnika gminy w Powroźniku, w których kandydował, lecz nie został wybrany, informator policji O. Mylancyz, kierownik miejscowej szkoły. Komendant PKPP w Nowym Sączu napisał: „(...) w czasie krytycznym 1921 r. stal (Mylancyz — przyp. JM) zawsze na usługiach PP, dopomagał w tropieniu popisowych i w ujęciu dezertów i w ogóle potępia politykę ruską, zaś dla państwa polskiego jest dobrze usposobiony, wobec tego w radzie gminnej byłby nieodzwócznie potrzebny”. --- 10 AP K, SP G II, sygn. 3, Referat organizacyjny, sprawy osobowe urzędników, k.b.n. 11 Ibidem. Np. dyrektor Okręgu Skarbowego w Nowym Sączu w pisemie z 14 maja 1919 rozesłanym do urzędów powiatowych napisał: „Bizantyńska obłude polegającą na tym, że ze względu na pobory służbowe składa się przyrzeczenie, a przez czyny lub zaniechania działa się sekretnie na szkodę państwa, należy zawsze, a w szczególności w obecnym przejściowym okresie tepić wszelkimi środkami służącymi do dyspozycji”. 12 Ibidem, k.b.n. Źródło szczegółowo opisuje sprawę przeniesienia dwóch funkcjonariuszy policji: H. Fedunia z PPP w Śniatycni i W. Czuhrija z PPP w Stróżach Wyżnych (miejscowość etnicznie czysto polska). Fedunia przeniesiono w 1923 r. do powiatu wielickiego, a jego miejsce zajął zastępca komendanta powiatowego policji w Gorlicach — A. Mietus. 13 AP K, SP NS, sygn. 85, k.b.n. 14 Ibidem. 15 Ibidem. tem Wydziału Prezydialnego województwa krakowskiego\textsuperscript{16}. Władze powiatowe już na podstawie stosunku ludności lemkońskiej do służby w wojsku polskim stwierdzały jej niechęć do państwowości polskiej i obawiały się jakiejkolwiek akcji zewnętrznej lub wewnętrznej, mogącej uaktywnić nastroje polityczne sprzed lat, tj. z okresu republik lemkońskich. Na zachodzie regionu znacznie bardziej obawiano się odrodzenia ruchu moskwofilskiego lub czeschofilijskiego niż ukraińskiego, natomiast w części wschodniej sytuacja była odwrotna. Ta rozbicieność obaw wynikała z odmiennych kierunków działań politycznych Łemków w latach 1917–1920, które w przypadku Łemkowszczyzny wschodniej orientowały się na ZUNR, a w przypadku jej części zachodniej na Rosję i Czechosłowację. Sprzyjało to osadnictwu ukraińskiemu w zachodnich regionach Łemkowszczyzny, napływającemu z terenów byłej Galicji Wschodniej. Warto podkreślić, że władze administracyjne w powiatach: gorlickim, grybowskim, jasielskim i nowosądeckim nie staraly się wówczas tej migracji zahamować. Na zachodzie poddano inwigilacji przede wszystkim środowisko moskwofilskie i staroruskie (np. ks. A. Sembratowycza, M. Trochanowskiego)\textsuperscript{17}. Starostwa wyraźnie popierały wówczas kandydatów-Ukraińców starających się o probostwa grekokatolickie. Taka postawa władz znajdowała odbicie w treści pism służbowych, w których czytamy: „obsadzenie parafii (...) przez księdza-Ukraińca byłoby wskazane ze względów politycznych (...), gdyż silne wpływy moskalofilskie w tej stronie naszego państwa na Łemkach byłyby zasłachowane, przeciwną jego działalnością”\textsuperscript{18}. W ten sposób przeciwwstawiano sobie orientacje polityczne rozwijane wewnątrz środowiska lemkońskiego. Różnica polegała na wyborze popieranego strony. O ile w pierwszej połowie lat 20. popierano Ukraińców przeciw moskwofilom i starorusinom, o tyle początki od schyłku lat 20. wysiłki władz szły w kierunku osłabiania ruchu ukraińskiego\textsuperscript{19}. W okresie poprzedzającym wybory do sejmu i senatu w 1922 r. w niektórych rejonach Łemkowszczyzny zachodniej na tle poczucia wrogości do państwowości polskiej doszło do zbliżenia pomiędzy działaczami staroruskimi i ukraińskimi. Ukraińskie koła polityczne ogłosiły bojkot wyborów, manifestując tym samym brak akceptacji państwowości polskiej na obszarze przekazanym Polsce przez ententę pod tymczasowy zarząd administracyjny. 27 maja 1922 do gminy Powroźnik przybył wraz z rodziną Iwan Ohijenko, minister oświaty i wyznań religijnych w rządzie Ukraińskiej Republiki Ludowej, językoznawca, profesor tajnego uniwersytetu ukraińskiego i późniejszy profesor Uniwersytetu Warszawskiego. Według pisma PPP w Muszynie do Starostwa w Nowym Sączu z 3 września 1922, od czasu jego zamieszkania w Powroźniku \textsuperscript{16} AP K, SP G II, sygn. 10, Sprawy dotyczące agitacji na rzecz oderwania się Łemkowszczyzny od Polski, k.b.n. \textsuperscript{17} AP K, SP NS, sygn. 85, k.b.n. \textsuperscript{18} Ibidem. \textsuperscript{19} AP K, SP G II, sven. 20. Snrawy graniczne, s b n. obszaru etnicznego na dwie części\textsuperscript{44}. Zbieżne stanowisko zajął Jędrzej Giertych, który twierdził, że kwestia ukraińska w granicach Polski nie stanowi wartości narodowej, lecz jest doktryną polityczną. Podobnie jak Sikorski, lecz z innej perspektywy uważał, że z punktu interesów RP należy popierać ruch staroruski jako przeciwwaga dla ukraińskiego ruchu narodowego\textsuperscript{45}. Program polityki narodowościowej, opracowany w kołach rządowych po przewrocie majowym, wysunął na plan pierwszy koncepcję asymilacji państwowej. Na posiedzeniu Rady Ministrów 18 sierpnia 1926 ówczesny minister spraw wojskowych Józef Piłsudski podkreślił konieczność przeprowadzenia reorientacji programowej w stosunku do spraw narodowościowych i zaproponował „ostrożne” przejście od asymilacji narodowej do państwowej\textsuperscript{46}. Koncepcja ta została omówiona w artykule byłego wojewody lwowskiego P. Dunina-Borkowskiego pt. „Punkt wyjścia w sprawie ukraińskiej w Małopolsce Wschodniej”. Borkowski lansował hasło: „państwo jest tym silniejsze im więcej ma obywateli lojalnych”\textsuperscript{47}. Za wzór do naśladowania stawiał przykład Austro-Węgier, które — nadając autonomię kulturalną Polakom — potrafily znacznie związać ich z instytucją państwa\textsuperscript{48}. Podstawą sformułowanej przez niego zasady asymilacji państwowej było podtrzymywanie wśród ludności niepolskiej zadowolenia z warunków oferowanych przez państwo\textsuperscript{49}. Cel, który wytyczył, radził realizować poprzez rozwiązania typu instytucjonalnego, postulując utworzenie odrębnej jednostki terytorialnej złożonej z obszarów województw południowo-wschodnich i części województwa lubelskiego. Ukraińcy zamieszkali na tym obszarze mieliby uzyskać szeroką autonomię kulturalną, a współpraca polityczna ze stroną ukraińską polegać by miała na związkach z ugodową grupą w łonie UNDO i niektórymi ugrupowaniami staroruskim\textsuperscript{50}. Kwestii lemkońskiej jednakże nie poruszył, co najpewniej wiązało się z faktem, że nie była ona wówczas jeszcze eksponowana w kregach politycznych, choć jako wojewoda musiał znać problem, gdyż podejmował niemało decyzji dotyczących powiatów krośnieńskiego i sanockiego\textsuperscript{51}. W stosunku do moskwofilów nie planował współpracy politycznej, wychodząc z założenia, że stanowią znikomy odsetek społeczności ukraińskiej i nie liczą się politycznie\textsuperscript{52}. Tezy asymilacji państwowej zostały wyłożone także w broszurze \textsuperscript{44} T. Piotrkiewicz, \textit{Kwestia ukraińska w Polsce w koncepcjach Piłsudczyzny 1926–1930}, Warszawa 1981, s. 128. Zob. S. Grabski, \textit{Kresy i narodowości}, „Lwowski Kurier Poranny”, R. 1930. \textsuperscript{45} J. Giertych, \textit{O program polityki kresowej}, Warszawa 1932, s. 31. \textsuperscript{46} Cz. Madajczyk, op. cit., s. 138. \textsuperscript{47} AAN, MSZ, sygn. 5320. Polityka narodowościowa na ziemi czerwińskiej, s. 5. \textsuperscript{48} P. Dunin-Borkowski, op. cit., s. 569. \textsuperscript{49} T. Piotrkiewicz, op. cit., s. 130. \textsuperscript{50} Ibidem, s. 123. Piotrkiewicz twierdzi, że Borkowski zakładał współpracę z ugrupowaniami staroruskimi o orientacji ukraińskiej. Nie było takich starorusinów ponieważ ideologie, ukraińska i staroruska, wzajemnie się wykluczają. \textsuperscript{51} Zob. A. Chojnowski, op. cit., s. 102–106. \textsuperscript{52} P. Dunin-Borkowski, op. cit., s. 572; T. Piotrkiewicz, op. cit., s. 123. Stanisława Łosia pt. „O konstruktywną politykę na Rusi Czerwonej” (Warszawa 1932)53. Na progu lat 30. program ten upowszechniał Tadeusz Hołówko, związany początkowo z resortem spraw wewnętrznych, a później z MSZ. W lipcu i sierpniu 1930 r. opublikował cykl artykułów w „Gazecie Polskiej” pod wspólnym tytułem „Kresy”, w których polemizował ze S. Grabskim, autorem wspomnianych „Kresów i narodowości”. Związanie Ukraińców z państwowością polską było jednym z priorytetowych zagadnień w jego poglądach na kwestię ukraińską. W literaturze historycznej wyrażane są przypuszczenia, że miał on stanąć na czele jednostki autonomicznej złożonej z województw południowo-wschodnich i realizować tam bliżej nie znany program wobec Ukraińców54. Kwestia lemkowska jako osobne zagadnienie w polityce narodowościowej obozu rządzącego wystąpiła jako pochodna szerszej polityki prowadzonej wobec ludności ukraińskiej i wynikała z chęci umacniania stronników ugodo- wych. W 1931 r. w Wydziale Narodowościowym MSW przyjęto główne założenia w zakresie asymilacji państwowej ludności niepolskiej, zakładając „współpracę z elementami lojalnymi, stojącymi na stanowisku całości Państwa i jego państwowotworczych wysiłków”55. Opracowanie programu polityki narodowościowej wobec Lemkowszczyzny poprzedziły wielostronne badania dotyczące zagadnień społecznych, psychologicznych i politycznych związanych z ludnością lemkowską, przeprowadzone przez Władysława Wielhorskiego, urzędnika do specjalnych poruczeń przy Prezydium Rady Ministrów. Zadaniem Wielhorskiego było zebranie informacji o życiu społecznym Lemków, wskazanie cech ich mentalności, stosunku do religii, do akcji politycznych rozwijanych na Lemkowszczyźnie itp. Wyniki badań zostały zawarte w maszynopisie pt. „Lemkowszczyzna”, sporządzonym w listopadzie 1933 r. Opracowanie to zawiera obszerną charakterystykę życia społecznego Lemków i stało się podstawą formowania polityki narodowościowej RP wobec Lemkowszczyzny. W pierwszej kolejności Wielhorski dokonał analizy struktury społecznej badanego regionu. Wyodrębniając nieliczną inteligencję zamieszkującą głównie miasta i miasteczka (Bukowsko, Dukla, Gorlice, Jasło, Krośno, Krynica, Lesko, Muszyna, Sanok) — przedstawicieli tzw. wolnych zawodów oraz roszczeniowych po Lemkowszczyźnie nauczycieli i księży — Wielhorski sformułował wniosek o jednowarstwowym, prawie wyłącznie chłopskim społeczeństwie lemkowski, określając jednocześnie typ psychiczny tej zbiorowości. Pisał: „Lemkowie jako indywidualność etniczno-kulturalna odznaczają się bardzo dużą solidarnością i przywiązaniem do swojskości. Mniej zdolni do walki czynnej o byt zbiorowy, do (...) kroków zaczepnych wobec przeciwnika — 53 Zob. też A. Bocheński, S. Łoś, W. Bączkowski, Problem polsko-ukraiński w ziemi czerwieni- skiej, Warszawa 1938. 54 T. Piotrkiewicz, op. cit., s. 121. Zob. l. Werschler, Z dziejów obozu belwederskiego. Tadeusz Hołówko, życie i działalność, Warszawa 1984, s. 298–302. 55 AAN, MSW, sygn. 935, s. 4. rozporządzają natomiast znaczną siłą oporu w obronie zagrożonych składników swej odrębności grupowej. Z tych powodów posiadają jako osobowość zbiorowa wiele znaniom trudno zmiennych w czasie, mocno ustalonych. Tworzą typ socjologiczny constans na poziomie prymitywnego jednowarstwowego społeczeństwa chłopskiego. Cechy niezmienności socjologicznej opierają się w tym przypadku na zespole ustalonych cech biologicznych, gwarantujących trwałość instynktu zbiorowego. A więc, constans socjologiczny ma pod sobą constans biologiczny. Stąd jego trwałość”56. Określając hierarchię wartości w życiu społecznym Lemków, na pierwszym miejscu postawił dbałość o zabezpieczenie warunków bytowych, a w dziedzinie życia kulturowego wskazał sprawy religijne, którym przypisał „skrajny konserwatyzm i umiłowanie tradycji”57. Na podstawie braku istnienia obszaru mieszanego etnicznie, polsko-lemkowskiego, Wielhorski określił stosunek ludności lemkowskiej do Polaków, wskazując na istnienie silnego pierwiastka heterogenicznego u Lemków, utrudniającego wzajemne związki58. Badając stosunek do państwa polskiego skonstatował, że nie jest ani wrogi, ani przyjaźnny, a raczej „a-polski, tzn. obojętny, obcy” i dodał, że „mają [Lemkowie — przyp. JM] skłonność do lojalności, o ile propaganda ukraińska nie wprowadzi ich z tego stanowiska”59. Wielhorski określił także stosunek ludności lemkowskiej do obszaru kulturowego Europy Wschodniej pisząc: „Lemek czuje się przynależny do Wschodu i dziedzictwo kulturowe Słowiańszczyzny Wschodniej uważa za swoje. Lgnie go niego raczej instynktem niż rozumem, zważywszy poziom jego kultury, ale lgnie bardzo silnie”60. Podkreślił konserwatyzm Lemków wobec tradycji kulturowych rozwijanych od czasów Rusi Kijowskiej, zwracając jednocześnie uwagę na łatwość, z jaką poddawali się oni pod wpływy dwudziestowiecznych koncepcji politycznych: moskwofilstwa i ruchu staroruskiego61. Wskażając na konserwatyzm w odniesieniu do wielu dziedzin życia społecznego, Wielhorski podjął próbę ustalenia głównego kierunku w rozwoju lemkowskijej myśli politycznej. Punktrem wyjścia dla jego oceny była analiza zachowań inteligencji. Stwierdził on, że liderzy separatystycznego ruchu lemkowskiego wykazują „znaczną trzeźwość” w ocenie sytuacji politycznej swego regionu i uważają, że ziszczenie nawet najśmielszych oczekiwań zwolenników ukraińskiego ruchu narodowego, tj. utworzenie państwa ukraińskiego w oparciu o San, pozostawi Lemkowszczyznę zawsze w granicach Polski62. Myśl tę konstatował słowami: „Lemkowie z racji położenia geograficznego skazani są na wieczyste współżycie z państwowością polską”. Według przekazu Wielhor- 56 AAN, MSZ, sygn. 5219, W. Wielhorski, Lemkowszczyzna (maszynopis), s. 6. 57 Ibidem. 58 Ibidem, s. 9. 59 Ibidem, s. 10. 60 Ibidem. 61 Ibidem, s. 11. 62 Ibidem, s. 12. skiego słowa te były treścią uchwały podjętej na jednym z posiedzeń kół staroruskich w Krynicy w r. 1933. Zebrany materiał pozwolił Wielhorskiemu na sformułowanie wstępnych założeń programowych polityki narodowościowej wobec Łemkowszczyzny, które zostały ujęte w kilka odrębnych grup problemowych: szkolnictwo, sprawy kulturo-owsiawotowe i sprawy gospodarcze. W dziedzinie szkolnictwa zwrócił szczególną uwagę na konieczność doboru kadry nauczycielskiej, która — jego zdaniem — powinna wywodzić się ze środowiska polskiego lub łemkowskiego. Zdecydowanie wykluczał inteligencję ukraińską napływającą z terenów byłej Galicji Wschodniej, stwierdzając, że „ukraińskich nacjonalistów należałoby ze składu nauczycielsztwa szkół powszechnych (na Łemkowszczyźnie — przyp. JM) usunąć zupełnie”. W celu pozyskania odpowiednich kadr proponował założenie odrębnego seminarium pedagogicznego łemkowskiego lub utworzenie przy seminarium nauczycielskim w Nowym Sączu równoległego kursu z dialektem łemkowskim jako wykladowym, specjalnie dla kandydatów do wykonywania zawodu nauczycielskiego na Łemkowszczyźnie. Głównym celem tej akcji miało być powstrzymanie zjawiska kształcenia się młodzieży łemkowskiej w gimnazjach ukraińskich bylej Galicji Wschodniej. W sprawach oświaty pozaszkolnej proponował popieranie staroruskiego ruchu czytelniennego oraz sugerował założenie pisma ludowego, tygodnika, z podziałem na rubrykę gospodarczą (poradniki), dział literacki i polityczny, kształtującego pożądane kierunki myślenia u Łemków. W dziedzinie spraw gospodarczych zakładał konieczność wyciągnięcia Łemkowszczyzny z ogólnie panującej nędzy życia codziennego. Proponował rozbudowę dróg bitych, rozwój przemysłu leśnego, rzemiosła, zdobnictwa itp. W kwestii stosunków agrarnych opowiadał się za komasacją gruntów rolnych i otoczenia wsi łemkowskich fachową opieką, co miało pośrednio prowadzić do umocnienia poczucia lojalności Łemków wobec RP. Zadaniem pierwszoplanowym miało być ograniczenie wpływów ukraińskich spółdzielni kredytowo-handlowych w życiu gospodarczym Łemkowszczyzny. W celu koordynacji prac zmierzających w kierunku asymilacji państwowowej Łemków Wielhorski zaproponował dokonanie zmian w podziale administracyjnym kraju przez włączenie do województwa krakowskiego powiatów krośnieńskiego i sanockiego. Ponadto proponował zmianę granic wewnętrz powiatu sanockiego przez włączenie w jego obręb części powiatu leskiego zamieszkanej przez Łemków, a wyłączenie obszarów północnych zamieszkałych przez niełemkowską ludność ukraińską. Zmiany te miały umożliwić skoncentrowanie propaństwowej polityki wobec Łemkowszczyzny w jednym ośrodku administracyjnym. tamtejsi chłopi zaczęli okazywać niechęć do państwa polskiego, czego dowodem miało być niestawienie się 29 sierpnia na sesję przedwyborczą do Nowego Sącza naczelników gmin: H. Kłymkowskiego z Wojkowej i I. Szczawynskiego z Powroźnika oraz sekretarzy urzędów gminnych: O. Pyroha i D. Lohazy (kolejno z Wojkowej i Powroźnika). W sesji, którą zwolano do sali magistratu, uczestniczyli wszyscy pozostali naczelnicy i sekretarze gmin powiatu nowosądeckiego; otrzymali oni dokładne instrukcje dotyczące czynności przedwyborczych. Podobne zebrania instruktażowe dla władz gminnych przeprowadzono w pozostałych powiatach. W sprawie agitacji antywyborczej I. Obijenki komenda policji w Nowym Sączu oddelegowała do Muszyny specjalnego wysłannika, starszego przodownika W. Pilcha, który ustalił, że wraz z Ohijenką agitację prowadził proboszcz greckokatolicki z Żegiestowa, ks. R. Pryslópski, do niedawna aktywny w ruchu moskwofilskim. W meldunku do PKPP w Nowym Sączu funkcjonariusz Pilch przytoczył fragment wypowiedzi ks. Pryslópskiego, który miał stwierdzić, że „(...) tutejsi Rusini nie mają celu głosować, gdyż nie mają ruskiego posła względnie kandydata na posła narodowości ruskiej, który by z tamtejszego okręgu do sejmu przeszedł”. W wyniku inwigilacji Ohijenki stwierdzono, że utrzymywał on kontakty z okolicznymi duchownymi greckokatolickimi i nauczycielami o orientacji ukraińskiej, odbywając liczne wyjazdy do ich miejsc zamieszkania. Prowadzona agitacja antywyborcza wzmościła niechęć ludności łemkowskiej do wyborów, gdyż — jak głosili agitatorzy — „kwietnia ruska jeszcze nie jest dostatecznie w Lidze Narodów załatwiona, a Polsce powierzono tylko prowizoryczne zarządzanie tą ludnością”. Policja jednak nie uzyskała podstaw prawnych do aresztowania agitatorów, którzy działały ostrożnie, nie występując otwarcie przeciwko władzy państwowej. Działalność Ohijenki i Pryslópskiego doprowadziła do zwolnienia w Krynicy Zdroju ogólnołemkowskiego zebrania w celu omówienia stanowiska „Rusinów Ziemi Łemkowskiej” wobec zbliżających się wyborów do Izb Ustawodawczych. Na zebranie, które odbyło się 18 października 1922 w hotelu „Wiktoria”, przybyli przedstawiciele powiatów: gorlickiego, grybowskiego i nowosądeckiego oraz delegaci ze Lwowa. Zebranie-wiec zagnał Jarosław Kaczmarczyk, po czym wybrano władze zjazdu. Głównymi mówcami byli Anton Gensiorśkyj i Kosma Pelechatyj, obaj zamieszkiwali we Lwowie. W swych wy- --- 63 Ibidem. 64 Ibidem., s. 16. 65 Ibidem. 66 Ibidem., s. 17. 67 Ibidem., s. 16–17. Projekt założenia pisma dla Łemków może stanowić przyczynę do poznania genezy organu prasowego Lemko Sojuszu pt. „Łemko”. 68 Ibidem. --- 20 AP K, SP NS, sygn. 85, k.b.n. 21 Ibidem. 22 Ibidem. 23 Ibidem. 24 Ibidem. Środkiem administracyjnym przywołano do obowiązków naczelnika i pisarza gminy Wojkowa (Kłymkowskiego i Pyroha) oraz naczelnika gminy w Powroźniku (Szczawynskiego). Pod karą grzywny 20 tys. marek władze powiatowe zmusiły do pełnienia funkcji przewodniczących Obwodowych Komisji Wyborczych kilkunastu urzędników gminnych. 25 Przewodniczącym został K. Bulanda z Krynicy, zastępcą przewodniczącego A. Gugoc z Połan, a sekretarzem D. Lohazy z Krynicy. stapieniach omówili kwestię lemkońską w kontekście spraw ogólnoukraińskich w Polsce i nawiązywali do bojkotu wyborów twierdząc, że udział w wyborach będzie oznaczać akceptację państwowości polskiej. Spośród Łemków przemawiali: ks. J. Chylak, ks. R. Pryłoskijskij, ks. A. Sembratowycz, M. Trochanowski oraz gospodarze: M. Rusyniak z Wierchomli Wielkiej i M. Gromosiak z Krynicy Wsi. Przeciwko państwu polskiemu nie występowali, lecz o „krzywdzie ruskiej” wspominał każdy z mówców$^{26}$. Na zakończenie zjazdu jednogłośnie uchwalcono rezolucję ogłaszającą bojkot wyborów do sejmu i senatu w listopadzie 1922$^{27}$. Podobne zebranie dla Lemkowszczyzny wschodniej odbyło się nieco wcześniej w Sanoku, gdzie również ogłoszono bojkot wyborów$^{28}$. Zgodnie z postanowieniami zgromadzeń w Sanoku i Krynicy ludność lemkońska, poza sporadycznymi przypadkami, generalnie udziału w wyborach nie brała. Nieliczne głosy oddane w gminach ruskich pochodziły od Polaków i Żydów, rzadziej od Czechów i Niemców$^{29}$. Bojkot zastosowany przez Ukraińców na obszarze byłej Galicji spowodował poważne obniżenie frekwencji wyborczej; w niektórych powiatach głosowało tylko 18% uprawnionych$^{30}$. Na Lemkowszczyźnie, np. w powiecie grybowskim, frekwencja wahała się od 0% (Berest, Bogusza, Czarna, Czertyżne, Jaszkowa, Kamianna, Polany, Wawrzka) do 8% (Brunary Wyżne)$^{31}$, podczas gdy w gminach polskich wynosiła średnio 70–80%$^{32}$. Wybory wykazały brak akceptacji państwa polskiego przez ludność lemkońską. Zmiana tego stanowiska nastąpiła po decyzji Rady Ambasadorów z 14 marca 1923 przyznającej Polsce zarząd nad Galicją Wschodnią. Decyzja ta sprowadziła kwestię ukraińską w Polsce z areny międzynarodowej na tory polityki wewnętrznej RP. Polska nie została jednak zwolniona w całości ze zobowiązań o charakterze międzynarodowym, które wynikały z traktatów mniejszościowych, więc władze państwowe stanęły przed koniecznością uregulowania stosunku państwa do mniejszości. B. Asymilacja państwowa czy narodowa? Na mocy traktatu wersalskiego i traktatu w Saint-Germain-en-Laye Rada Ambasadorów podjęła decyzję o uznaniu wschodnich granic Polski wytyczonych w traktacie ryskim$^{33}$. Decyzja ta zadowalała władze pol- --- $^{26}$ AP K, SP NS, sygn. 85, k.b.n. $^{27}$ Ibidem. $^{28}$ Ibidem. $^{29}$ AP K, SP G II, sygn. 11, k.b.n. $^{30}$ A. Prochnik, Pierwsze piętnastolecie Polski niepodległej. Zarys dziejów politycznych, Warszawa 1983, s. 109. $^{31}$ AP K, SP G II, sygn. 11, k.b.n. $^{32}$ Ibidem. $^{33}$ Zob. R. Torzecki, Kwestia ukraińska w Polsce, s. 20–31. $^{34}$ J. Lewandowski, Konflikt polsko-ukraiński na tle konfliktów narodowych w Europie środkowo-wschodniej w XIX i XX w., „Warszawskie Zeszyty Ukrainoznawcze”, t. II, s. 84. O kolonizacji wojskowej, zob. T. Böhm, Ośadnictwo wojskowe na Kresach Wschodnich w II Rzeczypospolitej, „Dzieje Najnowsze”, R. 1992, z. 1–2, s. 3–12. $^{35}$ R. Torzecki, Kwestia ukraińska w Polsce, s. 21. $^{36}$ Ibidem, s. 23. $^{37}$ Ibidem, s. 25. $^{38}$ Ibidem, s. 81. Uzyskali „Narodny Dom” we Lwowie. $^{39}$ Zob. M. Papierzyńska-Turek, Sprawa ukraińska, s. 216–217. Istotne kroki w kierunku uregulowania statusu prawnego województw południowo-wschodnich podjął rząd Grabskiego w postaci projektów tzw. ustaw kresowych: o języku państwowym i języku urzędowania rządowych i samorządowych władz administracyjnych, o języku urzędowania sądów i urzędów prokuratorskich i notariatu, o organizacji szkolnictwa. Prace przygotowawcze trwały od kwietnia 1924 r. i prowadzone były przez tzw. Komisję Czterech. Obrady komisji były tajne, co wywoływało napięcie w środowisku ukraińskim, wyrażające się w licznych wieczach protestacyjnych, także na pograniczu bojkowsko-lemkowskim, w Sanoku i Lesku. Przedstawiony sejmowi projekt ustaw opierał się na następujących założeniach: przyznawał przewagę językowi państwowemu, tj. polskiemu, a język macierzysty danej mniejszości zamieszkującej kresy miał pełnić funkcje pomocnicze; wprowadzał i prawnie sankcjonował nazwę „ruski” zamiast „ukraiński”, mimo że ludność jej używała i istniał klub parlamentarny o tej nazwie. Do projektu wprowadzono tylko jedną poprawkę zgłoszoną przez S. Thugutta, który zaproponował, aby obok słowa „ruski” umieścić w nawiasie słowo „rusiński”. Obudwu terminów użyto jako nazwy własnej ludności ukraińskiej. Sejm uchwalił ustawy 31 lipca 1924. Należy podkreślić sposób potraktowania w ustawach ludności ukraińskiej, której odmówiono ustalonej od dziesięcioleci nazwy własnej. Intencje projektodawców zmierzały do wyeliminowania sprawy ukraińskiej przez obrócenie jej w sprawę „ruską”. Powodzenie tego zabiegu oznaczałoby cofnięcie biegu historii co najmniej do drugiej połowy XIX w., tj. do czasu, gdy aktualne było w polskiej myśli politycznej założenie Gente Ruthenus natione Polonus, gdy ówczesne niektóre koła polskie skłonne były widzieć w Rusinach — Polaków, a w języku ruskim — regionalną odmianę języka polskiego. Można przyjąć za M. Papierzyńska-Turek, że omawiane ustawy zmierzały do polonizacji ludności białoruskiej, litewskiej i ukraińskiej. Kola prawicowe wystąpiły z programem asymilacji narodowej Ukraińców. Główne założenia tej koncepcji zostały zawarte w artykule Stanisława Grabskiego, endeckiego teoretyka i praktyka spraw narodowościowych, który w „Lwowskim Kurierze Porannym” w lipcu 1930 r. opublikował cykl artykułów pod wspólnym tytułem „Kresy i narodowość”. Postulował on wzmacnienie liczebne ludności polskiej w szerokim pasie na linii Przemyśl — Tarnopol metodami kolonizacyjnymi. W ten sposób oczekiwano rozbicia ukraińskiego --- 40 S. Grabski (ND), E. Starczewski (PSL „Piast”), H. Löwenherz (bezpartyjny), S. Thugutt (PSL „Wyzwolenie”). 41 Zob. M. Papierzyńska-Turek, Sprawa ukraińska, s. 221. 42 J. Kozik, Między reakcją a rewolucją, s. 184; J. Moklak, Relacje między ukraińskim ruchem narodowym a moskwaflistwem, s. 24; S. Pijaj, Florian Ziemiałkowski a „kwestia ruska”, w: Przez dwa stulecia, s. 35–49. 43 M. Papierzyńska-Turek, Sprawa ukraińska, s. 233; P. Stawecki, Następcy Komendanta. Wojsko a polityka wewnętrzna II Rzeczypospolitej w latach 1935–1939, Warszawa 1969, s. 171. Już w październiku 1923 r. rząd podjął decyzję, że z powodów „prawnych, historycznych i etnograficznych” obowiązkowe jest używanie nazwy „ruski”. Zob. AAN, PRM, Protokoły posiedzeń Rady Ministrów, Protokół 71 z dnia 31 października 1923. Kilka miesięcy po opracowaniu przez Wielhorskiego wstępnych założeń polityki wobec Łemkowszczyzny powstały pierwsze struktury organizacyjne przeznaczone do jej realizacji. Począwszy od marca 1934 r. rozpoczął działalność Komitet do Spraw Narodowościowych przy Prezydium Rady Ministrów, którego pierwszym dyrektorem został Wielhorski. Na inauguracyjnym posiedzeniu Komitetu, 2 marca, omówiono ogólne wytyczne polityki narodowościowej i powołano do życia Komisję Naukowych Badań Ziemi Wschodnich. Na drugim posiedzeniu, 8 marca, ustalono zasady polityki wobec Łemkowszczyzny. Na kolejnych posiedzeniach Komitetu 1 i 7 marca program jego działania uległ rozszerzeniu. Utworzono wówczas Komisję do Spraw Prawosławia i Komitet do Spraw Polesia. Istotne zmiany organizacyjne w Komitecie do Spraw Narodowościowych zostały dokonane na posiedzeniu 19 marca 1935, któremu przewodniczył premier Marian Zyndram-Kościałkowski. Podjęta wówczas uchwała precyzowała zadania Komitetu oraz ścisłe określała jego skład personalny. Zadania Komitetu ujęto w cztery bloki tematyczne: opracowanie wytycznych polityki narodowościowej, gromadzenie materiałów niezbędnych do opracowywania założeń polityki narodowościowej, koordynowanie prac gospodarczych z założeniami polityki narodowościowej oraz pobudzanie inicjatywy społecznej popierającej politykę rządu. Stały skład Komitetu stanowili: prezes Rady Ministrów jako przewodniczący, minister spraw wewnętrznych jako zastępca przewodniczącego, ministrowie resortów: spraw zagranicznych, spraw wojskowych, wyznań religijnych i oświecenia publicznego, rolnictwa i robót publicznych lub wyznaczeni przez nich stali przedstawiciele. Ponadto zakładano uczestnictwo w pracach Komitetu przedstawicieli innych resortów w zakresie ich kompetencji. Osobny punkt uchwały dopuszczał do uczestnictwa w pracach Komitetu osoby spoza rządu, zwłaszcza znawców spraw narodowościowych, którzy byli zapraszani do współpracy przez przewodniczącego. Jednocześnie powołano do życia Biuro Polityki Narodowościowej przy Prezydium Rady Ministrów, jako organ wykonawczy Komitetu do Spraw Narodowościowych. Kierownikiem Biura był urzędnik państwowy wyznaczany przez premiera. W ramach Komitetu do Spraw Narodowościowych utworzono Komitet do Spraw Łemkowszczyzny, w skład którego weszli przedstawiciele resortu spraw wewnętrznych i spraw wojskowych oraz kuratorowie okręgów szkolnych krakowskiego i lwowskiego. Organem wykonawczym Komitetu był Podkomitet do Spraw Łemkowszczyzny, w skład którego wchodzili starostowie powiatów: nowosądeckiego (przewodniczący), gorlickiego, jasielskiego, krośnień- --- 68 Ibidem, s. 17. 69 AAN, PRM, sygn. 148–1, Uchwała o powołaniu Komitetu do Spraw Narodowościowych, s. 1. 70 Ibidem, s. 2. 71 Ibidem, s. 1. 72 Ibidem, s. 5. 73 Ibidem, s. 5–6. skiego, sanockiego i leskiego oraz inspektory obwodów szkolnych: gorlickiego, krzeszowieckiego, nowosadeckiego i sanockiego. Ponadto kurator Okręgu Szkolnego krakowskiego, wicewojewoda krakowski, przedstawiciele Dowództwa Okręgu Korpusu nr V w Krakowie i nr X w Przemyślu, przedstawiciele resortu spraw wojskowych, kierownik Inspektoratu Straży Granicznej i zaproszeni rzeczoznawcy z kół naukowych. Ludwik Ręgorowicz, wizytor ministerialny zajmujący się między innymi szkolnictwem mniejszości narodowych, uważał, że w skład Komitetu i Podkomitetu powinien wejść przedstawiciel MWRIOP, którym ostatecznie został on sam. Ponadto Ręgorowicz twierdził, że teren działalności Komitetu i Podkomitetu powinien pokrywać się z AAL i obejmować także powiat brzozowski. Waźną rolę w przygotowaniu poszczególnych kierunków polityki narodowościowej odegrała strona teoretyczna. Zadanie to spoczywało na Komisji Naukowych Badań Ziemi Wschodnich, która grupowała regionalne sekcje naukowe. Sekcją lemkowskią utworzoną w 1934 r. kierował profesor Jerzy Smoleński. Gromadziła ona wielu specjalistów z różnych dziedzin nauk społecznych i przyrodniczych. Tematyka badawcza została zakresiona wieloaspektowo i obejmowała następujące dyscypliny: fizjografię, geomorfologię, socjologię, etnografię oraz zagadnienia demograficzno-narodowościowe i warunki ruchu letniskowego na Łemkowszczyźnie. Do prac terenowych zaangażowano również młodzież gimnazjalną z Jasła. Prace prowadzone pod auspiciami Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Polskiej Akademii Umiejętności. Rzetelna wiedza o Łemkowszczyźnie pozwalała trafniej formułować wnioski o charakterze politycznym. W latach 1934–1935 dokonał się proces tworzenia struktur organizacyjnych dla potrzeb polityki narodowościowej RP. Zagadnienie lemkowski wiązało się z kwestią ukraińską, choć jednocześnie traktowane było odrębnie. Niebawem doszło do kompromisu pomiędzy sprzecznymi z sobą koncepcjami: asymilacją narodową i asymilacją państwową, w postaci syntezы zawartej w programie przedstawionym na forum Komitetu do Spraw Narodowościowych w styczniu 1936 r. przez premiera M. Zyndrama-Kościałkowskiego. Idea tego programu było utworzenie silnego ukraińskiego ruchu polonofilijskiego w województwach wschodnich i południowo-wschodnich, lecz z wyłączeniem terenów mieszanych narodowościowo i przylegających do obszarów etnicznie polskich, tj. powiatów nadbużańskich w województwie lubelskim, dwudzięciu powiatów będących pomostem do Lwowa (gródecki, jaworski, lwowski, mościcki, rawski, rudecki, samborski, sokalski, żółkiewski), kilku powiatów nad Sanem (dobromiński, jarosławski, lubaczowski, przemyski) oraz powiatów obejmujących Łemkowszczyznę. Ludność ukraińska zamieszkałą wymienione wyżej powiaty miała zostać poddana asymilacji narodowej. Natomiast na pozostałych obszarach Polski południowo-wschodniej Kościałkowski zaproponował realizację koncepcji asymilacji państwowej poprzez popieranie środowisk ukraińskich tam, gdzie istniały szanse na ukształtowanie wśród nich postaw lojalnych wobec RP. Podstawą do realizacji tych założeń miała być zasada pełnego równouprawnienia Ukraińców z ludnością polską. Szczególną rolę Kościałkowski przeznaczył polskim instytucjom kulturalno-kształcącym, gospodarczym, młodzieżowym i szkolnictwu polskiemu. Prawdopodobnie w tym czasie (połowa lat 30.) pojawiła się broszura (bez daty i miejsca wydania) w formie przewodnika turystycznego i informatora o Łemkowszczyźnie, w której zamieszczono osobno numerowany rozdział pt., „Wskaźniki postępowania z ludnością”. Nie udało się ustalić związku tego wydawnictwa z twórcami rządowej polityki wobec Łemkowszczyzny lecz jego treść pokrywa się z nakreślonymi powyżej wytocznymi. Anonimowy autor broszury proponuje czytelnikowi określoną postawę, tzn. poprzez „pozyskanie zaufania Łemków” nakazuje „torować drogę do zespolenia ich z naszą (polską — przyp. JM) kulturą”. W przypadku rozmowy o poczuciu narodowym proponuje akceptować nazwę „Rusnak”, „Rusin” lub „Łemko”, a przeciwstawić się określeniu „Ukrainiec”. Wreszcie roztačza wizję akceptacji przez Łemków polskiej świadomości narodowej stwierdzając, że „wielu (z nich) poszczycić się może przynależnością do stanu śląsheckiego”. Ogłoszenie programu Kościałkowskiego nastąpiło w nowej sytuacji politycznej, w jakiej RP znalazła się po śmierci Józefa Piłsudskiego. W obozie sanacyjnym rychło ujawniły się rozbieżności wewnętrzne, które zaowocowały tzw. dekompozycją. Już od schyłku lat 20. coraz większą rolę w kolejnych gabinetach rządowych odgrywali oficerowie wojska polskiego, a ich wpływ na bieg polityki wewnętrznej w państwie wzrósł od czasu nasilenia rywalizacji pomiędzy premierem Walerym Sławkiem, prezydentem Ignacym Mościckim. 82 AAN, MSW, sygn. 808. Tezy w dziedzinie narodowościowej, styczeń 1936, s. 12; M. Siwicki, op. cit., t. I, s. 253–254, dokument nr 55. 83 Ibidem. 84 Wskaźniki postępowania z ludnością. w: Łemkowszczyzna, b.m.w., b.d.w., s. 1. Korzystałem z egzemplarza przechowywanego w BJ, sygn. B23422 II. 85 Ibidem, s. 4. 86 Ibidem, s. 3–4. oraz Generalnym Inspektorem Sił Zbrojnych — Edwardem Rydzem-Śmigłym. Znaczenie wojska rosło w miarę wzrostu pozycji Rydza-Śmigłego, który w wyniku porozumienia z Mościckim doprowadził do powołania gabinetu Felicjana Sławoja-Składkowskiego. Istotnym czynnikiem mającym związek z rołą wojska w wewnętrznym życiu politycznym było położenie geopolityczne RP. Wciśnięta pomiędzy dwa mocarstwa, musiała dążyć do wypracowania zdolności do obrony przed zagrożeniem zewnętrznym. Zdolność tę, zdaniem części oficerów (np. M. Tokarzewskiego-Karaszewicza — dowódcy Okręgu Korpusu we Lwowie i W. Scaevoli-Wieczorkiewicza — dowódcy Okręgu Korpusu w Przemyślu), mogła zagwarantować stabilna sytuacja wewnętrzna na obszarach przygranicznych. Rozumiano, że lojalność społeczeństwa kresowego jest gwarantem zdolności do obrony przed ewentualną agresją ze wschodu. Kwestia narodowościowa stawała się kluczową w procesie osiągania pożądanej lojalności Białorusinów i Ukraińców. Po wystąpieniu premiera Kościelkowskiego, podpułkownika w stanie spoczynku, ważnym krokiem świadczącym o zaangażowaniu wojska w sprawy narodowościowe były wystąpienia ministra spraw wojskowych Tadeusza Kasprzyckiego, jednego z głównych architektów polityki wojska, który zatrzymał ten resort także w rządzie Składkowskiego. Zagadnienia polityczne ściśle powiązał on z wyznaniowymi, np. na odprawie z dowódcami okręgów 2 lipca 1936 powiedział: „Państwo, a tym samym i wojsko (powinno — przyp. JM) dążyć do (...) poddania wyznawców poszczególnych wyznań pod asymilacyjny wpływ polskiej kultury w duchu propaństwowym, a tam gdzie to możliwe, jak np. w szczególności w odniesieniu do mniejszości słowiańskich, proces spolszczenia się na terenie życia religijno-kościelnego otoczyć wyrawną i zdecydowaną opieką”. Program ten Kasprzycki rozwijał na posiedzeniach KNBZW, której był przewodniczącym. Szczególną uwagę zwrócono na obszar byłej Galicji Wschodniej, przypisując jej kluczowe znaczenie polityczno-militarne ze względu na bogate zasoby surowcowe (ropa naftowa, sól potasowa). Z powodu zamieszkiwania tego obszaru przez ludność ukraińską kola wojskowe obawiały się ewentualnych trudności mobilizacyjnych. W celu zwiększenia tam liczebności Polaków wojsko już od 1930 r. rozwijało akcję huculską oraz akcję polegającą na aktywizacji tzw. szlachty zagrodowej. Kola wojskowe odegrały także znaczny wpływ na „prace regionalistyczne”, zwane inaczej „planowaniem kraju”. Prowadziły je Biura Planów Regionalnych, utworzone przez MSW. Łemkowszczyzna znalazła się w strefie oddziaływania Biura Planu Regionalnego Karpat. Instytucję tę podporządkowano Związkom Ziemi Górskich, którego powstanie zainicjowano na Zjeździe Górskim w Sanoku (1935), a utworzono w Warszawie w listopadzie 1936 r. Przy Związku powołano do życia specjalną komisję naukową oraz Komisję do Spraw Swojszczyzny — prezesem Związku został gen. Kasprzycki. Postulat kolonizacji polskiej na obszarach województw południowo-wschodnich pojawiał się aż do schyłku lat 30., w kontekście obronności Polski. Z początkiem 1939 r. rząd przystąpił do opracowania długofalowego i wielostronnego planu polonizacji województw południowo-wschodnich, stosując dla potrzeb rządów cywilnych linie polityczną nakreślona przez wojsko. Przesunięcie na wschód uległa strefa, w której realizowano koncepcję asymilacji narodowej; obejmowała nie tylko nie włączone wcześniej powiaty: bobrecki, drohobycki i turczański, ale także zachodnią część województwa tarnopolskiego i większość powiatów województwa stanisławowskiego. Wzmocniono akcję propolską na Lubelszczyźnie i Wołyniu. Dalsze ograniczenia zastosowano wobec starorusinów łemkowskich już od czerwca 1938 r., przygotowując zamknięcie pisma „Łemko”. Zgodnie z rozporządzeniem starosty nowosądeckiego --- 87 H. i T., Jędruszczak, Ostatnie lata Drugiej Rzeczypospolitej. 1935–1939, Warszawa 1970, s. 58–62. 88 T. Prus-Faszczewski, Małopolska Wschodnia a zagadnienie obronności państwa, Warszawa 1939, s. 27–28. 89 R. Torzecki, Polacy i Ukraińcy. Sprawa ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej, Warszawa 1993, s. 13. 90 Cyt. za P. Stawecki, op. cit., s. 171–172; W. Paruch, Mniejszości narodowe w myśli politycznej obozu piłsudczyńskiego (1935–1939), w: Polityka narodowościowa państw Europy środkowoschodniej, Lublin 1993, s. 93. 91 Zob. W trosce o Ziemię Wschodnie. Przemówienie ministra spr. wojsk. gen. T. Kasprzyckiego na otwarciu I Zjazdu Sprawozdawczego Komisji Badań Nauk. Ziemi Wschodniej, „Polska Zbrojna”, R. 1936, nr 260, s. 1. 92 J. Lewandowski, Materiały Ministerstwa Spraw Wojskowych, s. 97; W Paruch, op. cit., s. 99–100. Zob. S. Jastrzębski, Kim jesteśmy? O szlachcie zagrodowej w Małopolsce Wschodniej, Przemyśl 1939; R. Horoszkiewicz, Szlachta zaściankowa na ziemiach wschodnich, Warszawa 1937; W. Pułnarowicz, Rycerstwo polskie Podkarpackie (Dawne dzieje i obecne obowiązki szlachty zagrodowej na Podkarpaciu), Przemyśl 1937. Opracowania Jastrzębskiego i Pułnarowicza zostały przetłumaczone na język ukraiński. 93 Powstanie Związku Ziemi Górskich, „Wierchy”, t. XIII, s. 233. 94 Ibidem. Zob. W. Goetel, Zagadnienia regionalizmu górskiego w Polsce, „Wierchy”, t. XIII, s. 129–168. 95 A. Zierhoffer, Rola ziem południowo-wschodnich w państwie polskim, Lwów 1939, s. 23 (Odbitka z nr 4–5, R. 1938, „Przegląd Krajoznawczego”); T. Prus-Faszczewski, op. cit., s. 17–21. 96 J. Tomaszewski, Dokumenty w sprawie polityki agrarnej rządu, s. 170; A. Chojnowski, op. cit., s. 236–239; T. A. Olszański, Historia Ukrainy XX w., s. 151–153. Określony stosunek do kwestii ukraińskiej wypracował Oboź Zjednoczenia Narodowego. Szeł Sztabu OZN, płk Z. Wenda, wicemarszałek sejmu, w dyskusji nad budżetem MSW 16 lutego 1939, uznał mniejszości narodowe zastrzegł, że „Naród Polski jest jedynym gospodarzem w swym Państwie, i żadne przeszkody nie mogą stać na drodze jego rozwoju i realizacji jego żywotnych interesów na obszarach z ludnością mieszaną”. Zob. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej, Kadencja V, Sprawozdania Stenograficzne z 11 posiedzenia z dnia 16 lutego 1939 r., t. I 9 SN, R. 1939, nr 1–2, s. 106. Twierdzenie to było wielokrotnie powtarzane i określiło stosunek do wszystkich mniejszości, zob. J. M. Majchrowski, Problem mniejszości narodowych, s. 424, tenże, Siłni—zwarcı—gotowi, s. 119. 97 W powiecie turczańskim, który wchodził w obręb Okręgu Korpusu w Przemyślu, wojsko rozpoczęło realizację polityki asymilacji narodowej wśród tzw. szlachty zagrodowej już w 1934 r., tworząc specjalne pododdziały dla żołnierzy wywodzących się z tej szlachty. Zob. P. Stawecki, op. cit., s. 180–181. 98 J. Kęsik, op. cit., s. 180–194. kiego K. Adamskiego, sprawy lemkowskiśkie miały być omawiane w polskim tygodniku „Głos Podhala”, wychodzącym w Nowym Sączu\textsuperscript{99}. Lemkowszczyzna leżała na uboczu spraw kresowych, lecz kwestia narodowościowa miała tam również ważne znaczenie, stąd silna rywalizacja pomiędzy kołami rządowymi a organizacjami ukraińskimi o wpływy wśród Łemków i innych grup etnicznych mówiących dialektami języka ukraińskiego\textsuperscript{100}. Historycy podkreślają, że celem nadrzędnym polityki wojska był interes obronny Rzeczypospolitej\textsuperscript{101}, niemniej realizowany metodami obozu głoszącego zasady ideologii nacjonalistycznej\textsuperscript{102}. Ożywienie polityczne środowisk ukraińskich w okresie przedwrześniowym szło w parze z zaostreaniem kursu rządu wobec Ukraińców do tego stopnia, że rok 1939 przypominał okres „pacyfikacji”\textsuperscript{103}. Dotychczasowa polityka narodowościowa okazała się nieskuteczna w stosunku do zamierzeń, stąd być może przewartościowanie, jakim była polityka „umacniania polskości” kraju, obliczona jako element polityki obronnej, lecz odsuwająca od państwa ludność niepolską i w konsekwencji działająca przeciwko zdolnościom obronnym Rzeczypospolitej. C. W kręgu zagadnień oświatowych i pozaszkolnych Realizacja polityki asymilacji narodowej prowadziła do usuwania z Lemkowszczyzny inteligencji (kleru i nauczycieli), wpierw ukraińskiej, a następnie staroruskiej\textsuperscript{104}. W pierwszej kolejności represje dotknęły nauczycieli, co wynikało z faktu, że do czasu powołania AAŁ władze państwowe miały niewielki wpływ na porządki w diecezjach greckokatolickich. W sprawach kadrowych ograniczały się do wyboru kandydata na proboszcza z przedstawionego przez ordynariat terna (trzech kandydatów)\textsuperscript{105}. Akcja przeciwko nauczycielom o orientacji ukraińskiej rozpoczęła się tuż po wyborach 1930 r. i początkowo posiadała charakter represji powyborczej\textsuperscript{106}. Decyzję o przeniesieniu nauczycieli podejmowały obwodowe władze szkolne na polecenie kuratorów okręgowych związanych z Komitetem do Spraw Lemkowszczyzny. Za podstawę prawną służył art. 58 ustawy z 14 lipca 1926 mówiący o „przenoszeniu nauczycieli dla dobra szkoły”\textsuperscript{107}. Najczęściej przenoszono ich do szkół znajdujących się w czysto polskim środowisku, a wakujące etaty obsadzano nauczycielami orientacji staroruskiej. Była to cena, jaką władze państwowe płaciły za prorządowe stanowisko starorusinów. L. Regorowicz w jednym ze swoich sprawozdań dla Komitetu do Spraw Narodowościowych napisał: „Starorusini patrzyli na usuwanie nauczycieli Ukraińców obojętnie, a nawet odnosili się do tego przychylnie”\textsuperscript{108}. Takie postępowanie utwierdzało ich w przekonaniu o pozytywnych intencjach władz wobec Lemkowszczyzny i wpływało na umocnienie postaw lojalnych wobec państwa. Sytuacja ta uległa zmianie po kilku latach, gdy władze przystąpiły (połowa 1936 r.) do usuwania ze szkół nauczycieli-starorusinów i zastępowania ich nauczycielami narodowości polskiej\textsuperscript{109}. Szerzej zagadnienie oświaty na Lemkowszczyźnie poruszył Regorowicz na forum Komitetu do Spraw Narodowościowych. W memoriale sporządzonym w styczniu 1936 r. wystąpił przeciwko koncepcji przenoszenia nauczycieli-Ukraińców na obszary etnicznie polskie. Zastrzegając, że wprawdzie w stosunku do polityki na Lemkowszczyźnie skutek tych akcji był zgodny z zamierzonym, to jednak wskazywał na negatywną stronę tego zjawiska, gdy chodziło o szkoły polskie. Z reguły przeniesiony nauczyciel albo prowadził aktywne życie polityczne w nowym środowisku ukraińskim (o ile liczba mieszkańców pochodzenia ukraińskiego pozwalała na to), albo włączał się w ruch polskiej opozycji politycznej. Sygnalizując to zjawisko, Regorowicz proponował powstrzymanie procesu przenoszenia Ukraińców do szkół polskich i rozpoczęcie starań w kierunku pozyskania ich do prac w polskich organizacjach kulturalno-oświatowych na terenie Lemkowszczyzny lub w okolicznych miastach\textsuperscript{110}. Jednak od koncepcji tej musiał odstąpić po wprowadzeniu w życie programu Kościołkowskiego. W kompleksowym ujęciu szkolnictwa na Lemkowszczyźnie z 1937 r. stwierdził, że szkoły powszechne w miejscowościach o znacznym odsetku ludności polskiej „należałoby zupełnie spolonizować”\textsuperscript{111}. Wskażał przy tym na szkoły w Brzezowej, Krynicy Wsi, Tyliczu i Wysowej\textsuperscript{112}. \textsuperscript{99} Tekst rozporządzenia starosty Adamskiego w tłumaczeniu na język ukraiński, zob. J. Tarnowycz, \textit{20 rokiv newoli}, s. 184–185; K. Z. Nowakowski, \textit{op. cit.}, s. 347. \textsuperscript{100} J. Tomaszewski, \textit{Stosunki narodowościowe w Drugiej Rzeczypospolitej}, w: \textit{Polska Niepodległa 1918–1939}, Wrocław 1984, s. 144. \textsuperscript{101} Zob. Wł. Póbóg-Malinowski, \textit{Najnowsza historia Polski}, t. II, Londyn 1956, s. 631; J. Lewandowski, \textit{Materiały Ministerstwa Spraw Wojskowych}, s. 97. \textsuperscript{102} A. Chojnowski, \textit{op. cit.}, s. 239. \textsuperscript{103} Ibidem, s. 235. \textsuperscript{104} A. Ajnenkiel, \textit{Polska po przewrocie majowym}, Warszawa 1980, s. 592; M. Iwanicki, \textit{Oświata i szkolnictwo ukraińskie w Polsce w latach 1918–1939}, Siedlce 1975, s. 73. \textsuperscript{105} Sprawy kadrowe regulowały przepisy zawarte w konkordacie z 1925 r. Zob. AAN, MWRIOP, sygn. 475. Parafie greckokatolickie — obsada: Nominacje, prezenty, instytucje kanoniczne przedkonkordatowe, t. II, 1924–1925, k.b.n. \textsuperscript{106} Już w okresie przedwyborczym miały miejsce starania niektórych urzędników o przeniesienie służbowe niewygodnych nauczycieli, np. O. Hrywny i T. Perejmy, zob. AP K, KOS K, sygn. \textsuperscript{107} AAN, MSW, sygn. 808, s. 9. Zob. ustawa z 31 lipca 1924, Dz. U.R.P., nr 79, poz. 766. Zdarzało się, że w wyniku przeniesienia służbowego rozłączano małżeństwa, np. D. Mandziak z Tylicza został przeniesiony do powiatu olkuskiego, a jego żona pozostała nauczycielką w Tyliczu, zob. „Dito”, R. 1934, nr 195, s. 1. O przeniesieniu nauczycieli Ukraińców z Lemkowszczyzny, zob. J. A. Stepek, \textit{Akcja polska na Lemkowszczyźnie}, „Libertas”, R. 1886, s. 33–34; P. Wróński, \textit{op. cit.}, s. 103. Należy dodać, że przeniesienie w trybie administracyjnym było praktykowane także w stosunku do nauczycieli Polaków w regionach etnicznie polskich. \textsuperscript{108} L. Regorowicz, \textit{Materiały do dziejów wychowania}, s. 7. \textsuperscript{109} Ibidem. \textsuperscript{110} AAN, MSW, sygn. 953, L. Ręgorowicz, \textit{Memorial w sprawie stosunków narodowościowych i wyznaniowych w województwach wschodnich i południowo-wschodnich Państwa Polskiego}, styczeń 1936, s. 13–14. Stosunek władz państwowych do szkolnictwa na Łemkowszczyźnie można podzielić na dwa etapy. W pierwszym władze wyraźnie kokietowały ruch staroruski, udzielając mu wielu koncesji na rozwój życia kulturalno-oświatowego. Ponadto przeciwstawienie nauczycielstwa staroruskiego ukraińskiemu przyczyniło się do jeszcze większego skłócenia rywalizujących z sobą na wielu innych odcinkach życia społecznego orientacji politycznych. Opieka ze strony państwa dawała organizacjom staroruskim wyraźną przewagę, przeciwko czemu bezskutecznie występowali przedstawiciele Ukraińskiej Reprezentacji Parlamentarnej. Na posiedzeniu Komitetu do Spraw Narodowościowych 22 lutego 1936 postulaty parlamentarzystów ukraińskich postawione przez posła Wasyla Mudrego w sprawie zmiany polityki rządowej na Łemkowszczyźnie postanowiono pozostawić bez odpowiedzi. W latach 30. w wyniku usuwania nauczycieli Ukraińców ze szkół łemkowskich ich liczba sukcesywnie maleała i w 1937 r. w Okręgu Szkolnym krakowskim spadła do siedmiu: czterech w powiecie nowosądeckim, trzech w gorlickim i ani jednego w jasielskim. Współpraca ze starorusinami osiągnęła apogeum z chwilą oddania do użytku szkolnego w 1933 r. elementarza opracowanego przez Metodego Trochanowskiego oraz zaproponowania mu objęcia stanowiska profesora w gimnazjum w Starym Sączu, gdzie zamierzano kształcić nauczycieli dla Łemkowszczyzny. Elementarz Trochanowskiego w powszechnej części opierał się na elementarzu polskim, włącznie z przedrukiem niektórych ilustracji w tekście. Stosień jego akceptacji w środowisku łemkowskim był różny. Koła staroruskie, tj. Lemko-Sojuz, dążyły do rozszerzenia jego znaczenia w procesie nauczania, lecz z drugiej strony — do Kuratorium Oświaty w Krakowie oraz Inspektoratu Szkolnego w Sanoku napływały skargi rodziców wymagających usunięcia go z programów szkolnych. Z żądaniem takim wystąpili np. rodzice dzieci z czterech wsi w powiecie nowotarskim (Białe Wody, Czarnej Wody, Jaworek i Szlachtowej). Latem 1936 r. wysłali oni delegację do Kuratorium w Krakowie z prośbą o wprowadzenie do programu nauczania elementarza ukraińskiego. Najczęściej protesty zdarzały się jednak w powiecie sanockim. Ponieważ władze szkolne zamierzały upowszechnić elementarz na obszarze pogranicza łemkowsko-bojkowskiego, protesty zdarzały się także w powiecie leskim. Niekiedy były one spóźnione. Wymowny pod tym względem jest przykład wsi Łopienka, gdzie w roku szkolnym 1935/1936 wprowadzono do programu nauczania elementarz Trochanowskiego. Pod koniec pierwszego półrocza zaniepokojeni rodzice zwrócili się z prośbą do inspektora szkolnego w Sanoku o zastąpienie go elementarzem ukraińskim. Inspektor Szemielowski udzielił odpowiedzi w sytuacji, gdy obowiązywała już nowa koncepcja w polityce narodowościowej, tj. gdy uznano, że „utrwalanie w szkołach powszechnych na Łemkowszczyźnie gwary łemkowskiej i symbolu cywilizacji bizantyjskiej cyrylicy jest niecelowe i w stosunku do ostatecznych celów nielogiczne”. W liście do Rady Szkolnej w Łopience z 6 marca 1936 Szemielowski napisał: „(...) w tamtejszej szkole obowiązywać będą w klasie pierwszej i początkowej elementarze polskie i w tym języku dzieci szkolne będą pobierały naukę. Wobec powyższego bukwy ruskie nie będą (...) wprowadzone”. Tym samym rola elementarza Trochanowskiego w polityce szkolnej na Łemkowszczyźnie została zakończona po trzech latach jego użytkowania. Drugi etap w polityce oświatowej rządu został zasygnalizowany w przemówieniu premiera Kościalkowskiego na posiedzeniu Komitetu do Spraw Narodowościowych 19 października 1935. Szczególne wytyczenie dopracował Regorowicz. Powtórzono dotychczasową metodę z tą różnicą, że tym razem usuwano ze szkół łemkowskich nauczycieli orientacji staroruskiej. W ciągu roku liczba nauczycieli-starorusinów spadła do 19, natomiast gwałtownie wzrosła liczba nauczycieli narodowości polskiej. W 1937 r. na 39 szkół łemkowskich w powiecie nowosądeckim przypadało 43 nauczycieli Polaków, na 46 szkół w powiecie gorlickim — 44, na 12 szkół w powiecie jasielskim — 16 (Okręg Szkolny krakowski). Specjalnie dla nich organizowano kursy nauki dialekstu łemkowskiego w Nowym Sączu i Sanoku. Nowa polityka szkolna wobec Łemkowszczyzny wywołała w kołach staroruskich roczarowanie do władz państwowych. Uzewnętrzniło się ono w akcjach protestacyjnych przeciwko usuwaniu ze szkół starorusinów. Szeroko echem odbiła się sprawa przeniesienia Mykoły Jurkowskiego, nauczyciela w Skwirtnem, do Szczekocin w województwie kieleckim. Wydarzenie to wywołało powszne niepokoje społeczne, które doprowadziły do strajku dzieci szkolnych i bojkotu przydzielonego im nauczyciela narodowości polskiej — Zydkowicza. Sam Jurkowski wybraniający się przed opuszczeniem swej miej- --- 111 L. Regorowicz, Materiały do dziejów wychowania, s. 18. 112 Ibidem. 113 AAN, PRM, sygn. 148–3, Uchwały Komitetu do Spraw Narodowościowych dot. Niemców, Ukraińców itp. — materiały statystyczne, 1936, k. 36, 57, 100. 114 L. Regorowicz, Materiały do dziejów wychowania, s. 8. 115 Zob. Bukwar. Persza knyżeczka dla wsludnych szkol. Lwów 1933. Elementarz ten wychowywał w duszu głębokiej lojalności wobec RP, miedzy innymi poprzez czytanki „Godo”, „3 Maja”, „Sztañdar Państwa Polskiego”, „Imieniny Pana Marszałka”, „Pan Prezydent”. Zob. J. Tarnowycz, 20 rokiv newoli, s. 115–118; T. Duda, Życie polityczne Łemków, s. 77–89. 116 Łemkowska problema. Napysaw Lemko, Lwów 1933, s. 11. 117 Ibidem, s. 10. 118 „Dilo”, R. 1936, nr 160, s. 4. 119 CDIAL, f. 344, op. It, spr. 552, Zwity, skarhy... Petycja rodziców dziatwy w wieku szkolnym do Pana Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w sprawie tzw. „Łemkowskiego Bukwaria”, k. 25. 120 L. Regorowicz, Materiały do dziejów wychowania, s. 18. 121 Cyt. za „Dilo”, R. 1936, nr 63, s. 3. 122 L. Regorowicz, Materiały do dziejów wychowania, s. 8. W powiecie nowosądeckim — 9, gorlickim — 9, jasielskim — 1. 123 Ibidem. 124 AAN, MSW, sygn. 1058, Sprawozdanie z posiedzenia Podkomitetu do Spraw Łemkowszczyzny za okres V 1937–V 1938, s. 58. 125 Archiwum PAN w Warszawie, Materiały Ludwika Regorowicza, sygn. 79, Zagadnienie łemkowskie w Polsce. Sprawozdanie L. R. jako delegata MWRIOP do Komitetu Łemkowskiego z lat 1936–1938, k. 9–10. scowości przez pewien czas ukrywał się w miejscowej cerkwi. W jego obronie stanęły wszystkie organizacje staroruskie województwa krakowskiego, a także Łemkowie o orientacji ukraińskiej. Poparli go nauczyciele i księża, zarówno grekokatolicy, jak i prawosławni. Zarząd komitetu RSO w Skwirtnem wysłał trzech delegatów do MWRIOP w Warszawie, aby wymóc zgodę na pozostawienie Jurkowskiego w Skwirtnem. Silny opór społeczny władze lokalne usiłowały przełamać, przedstawiając go jako przemytnika granicznego, udziałowca w finansowych intrygach żydowskich itp. Niepokoje społeczne w Skwirtnem spowodowały interwencję Regorowicza, który radził odłożenie przeniesienia Jurkowskiego i przeczekanie strajku. W ostateczności proponował wysłanie do Skwirtnego zamiast Polaka „lojalnego i spokojnego Rusina (Łemka)”, tym bardziej że sami starorusini prowadzili już na ten temat rozmowy z wicewojewodą krakowskim Piotrem Małaszynskim. W roku szkolnym 1937/1938 wprowadzono zmiany w programie nauczania polegające na usunięciu dialektu łemkowskiego jako języka wykładowego i sprowadzenia go do roli jednego z przedmiotów nauczania. Cyklicznie odbywano konferencje dla nauczycieli Polaków przy udziale inspektorów szkolnych, gdzie omawiano „taktykę pracy na terenie szkół łemkowskich”. Stopniowo rozwijały się szkoły w tych miejscowościach, w których sąsiedztwie istniały szkoły polskie. W celu jednolitego ujęcia zagadnień dotyczących szkolnictwa na Łemkowszczyźnie w kołach MWRIOP pojawił się projekt wyłączenia z Okręgu Szkolnego Iwoskiego powiatów: brzozowskiego, krośnieńskiego, leskiego i sanockiego, a włączenia ich do okręgu krakowskiego. Wobec wzrostu liczby nauczycieli narodowości polskiej ponownie wystąpiły protesty rodziców dzieci, którzy sprzeciwiali się kierowaniu na Łemkowszczyźnę nauczycieli nie znających języka ukraińskiego. Protestowali także niektórzy nauczyciele Polacy, którzy z powodu nieznajomości języka miejscowego mieli znacznie utrudnioną pracę. Łemkowszczyzna zainteresowały się także różne organizacje społeczne, takie jak: „Strzelec”, „Ochotnicza Straż Pożarna”, Towarzystwo Szkoły Ludowej (TSL), Organizacje Towarzystw Rolniczych, harcerstwo i in. Przede wszystkim wspierały one niewielkie skupiska ludności polskiej rozsiane po Łemkowszczyźnie, np. w osadach pozostałych po byłych drobnych ośrodkach o charakterze przemysłowym (Huta Polańska, Huta Wysowska, Oderne) lub w okolicach dawnych posiadłości biskupich w kluczach muszyńskim i jaśliskim. Bywało, że w miejscowościach tych znajdowały się kaplice rzymskokatolickie, ale z powodu braku księdza zamieszkałego na stałe nabożeństwa odprawiano nieregularnie, w dużych odstępach czasowych. W tych warunkach możliwości utrzymania kultury polskiej były ograniczone. Nieliczni rzymskokatolicy Polacy z konieczności uczęszczali do cerkwi grekokatolickich, z czasem odchodząc zupełnie od Kościoła rzymskokatolickiego. Był to skutek asymilacji, występujący często w wyniku dominacji kulturowej większości nad mniejszością. Władze administracyjne i instytucje społeczne starały się pomagać ludności polskiej zamieszkującej we wsiah Łemkowskich. Zarząd Główny TSL założył katester narodowościowy i zebrał imienne spisy ludności polskiej, z których wynikało, że Polacy byli tam ludnością nieliczną i ubogą. Czytelnie TSL rozprowadzały bezpłatnie podręczniki szkolne i książeczki do nabożeństwa oraz prowadziły budowy Domów Ludowych w Brunarach Niżnych, Hucie Wysowskiej i Tyliczu. Oddziały Towarzystw Rolniczych organizowały kursy z różnych dziedzin rolnictwa i choć prowadzone w języku polskim, były one przeznaczone dla wszystkich mieszkańców wsi. Natomiast narodowy charakter posiadały zakładane we wsiah Łemkowskich czytelnie polskie. Ruch w tym kierunku rozpoczął się w 1928 r. i był związany z oddziaływaniem BBWR. Pomiędzy TSL, klerem rzymskokatolickim i nauczycielstwem polskim dochodziło do współpracy na gruncie lokalnym. Przykładem może być otwarcie w Łabowej 8 lutego 1930 Czytelni Podhalańskiej, która powstała w wyniku starań lokalnego koła TSL, proboszcza rzymskokatolickiego z Nawojowej — ks. Walentego Woisły, kilku nauczycieli Polaków z Łabowej i okolicznych wsi oraz posła BBWR Adama Stadnickiego. Wraz z realizacją programu rządów sanacyjnych wobec Łemkowszczyzny działalność polskich organizacji społecznych nabierała charakteru politycznego. Źródła moskwofilskie wspominają, że zdarzały się przypadki stosowania przysmusu wobec młodzieży łemkowskiej, która pod groźbą kary grzywny zapisywała się do kolek „Strzelca”. Stosowana forma nacisku wywoływała o sposób, w jaki uczy ona dzieci łemkowskie po łemkowski, uzyskał odpowiedź: „Ja najpierw uczę się od nich, a później ich uczę”, zob. S. Dziubyna, op. cit., s. 55. AAN, MSW, sygn. 1058, s. 64. Ibidem, s. 63. Ibidem, s. 62. CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 306, k. 38., „Ludowiec”, R. 1927, nr 14, s. 4. APK, UWKr, sygn. 352, Sprawozdania sytuacyjne tygodniowe, miesięczne Starostwa Powiatowego w Nowym Sączu 1930–1933, k.b.n. Np. w Jablonicy Polskiej założyciele kolek „Strzelca” straszyli młodzież grzywną w wysokoreakcje przeciwnie nie tylko wśród Łemków, ale także wśród ludności polskiej. W niektórych wsiach łemkowskich członkami „Strzelca” byli jedynie pracownicy państwowi zwerbowani przez swoich zwierzchników, np. w Śnietnicy. Niemniej w niektórych regionach Łemkowszczyzny akcja ta przynosiła spodziewane rezultaty. Tylko w Tyliczu rozwinęły działalność: Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Męskiej, Koło Gospodyń Wiejskich, TSL i koło Akcji Katolickiej. Duże znaczenie przywiązywano do wykupu ziemi z rąk łemkowskich. W Krynicy w latach 1920–1939 wykupiono parcele budowlane na sumę 5 mln zł. Ręgorowicz szczególną uwagę zwrócił na rejon Krempnej i Jaślisk, gdzie osadnictwo polskie wbijało się klinem w obszary zamieszkane przez Łemków i dochodziło niemal do granicy państwowej. Rozbudowa ośrodków polskości w tym regionie mogłaby doprowadzić do rozbicia osadnictwa łemkowskiego na dwie mniej więcej równe części. Szczególnie aktywną działalność prowadził Wydział Ścisły TSL w Krakowie przy pomocy ośrodków w Gorlicach, Jaśle i Nowym Sączu, sprawujących opiekę nad czytelniami działającymi w otoczeniu wsi łemkowskich. Obszar Łemkowszczyzny pozostający w województwie lwowskim podporządkowano Wydziałowi Wschodniemu TSL. Dobrze zorganizowane czytelnie działały w Wysowej i Odernem. Oderne niejednokrotnie było miejscem zjazdów ludności polskiej Łemkowszczyzny z udziałem przedstawicieli władz powiatowych, szkolnych, wojska i policji. Organizowano tam uroczystości dożynkowe, na których członkowie czytelni występowali w strojach krakowskich. Koła i czytelnie TSL powstały także w Gladyszowie, Flaszy, Florynce i w wielu miejscowoścach Łemkowszczyzny wschodniej. W latach 1937–1938 oddano do użytku wiele szkół, którymi zarządzano w porozumieniu z władzami oświatowymi, np. w Hucie Polańskiej. Powiększono zbioru bibliotek własnych w Gorlicach, Jaśle i Nowym Sączu w ogólnej liczbie o 831 woluminów, o wartości ponad 1600 zł. Dla ułatwienia obsługi bibliotecznej odległych wiosek TSL uruchomiło oddział biblioteki jasielskiej w Krempnej z odpowiednio dobraną literaturą (ponad 200 tomów). Z usług tej biblioteki, poza polską ludnością Huty Kremskiej, korzystali prawie wyłącznie Łemkowie okolicznych wsi. W latach 1937–1939 Zarząd Główny TSL angażował się w prace na rzecz wzmocenia Kościoła rzymskokatolickiego na Łemkowszczyźnie. Początkowo przewidywano utworzenie parafii rzymskokatolickich w Skalniku i Wysowej oraz zorganizowanie religii dla dzieci wyznawców Kościoła rzymskokatolickiego. Na posiedzeniu Podkomitetu do Spraw Łemkowszczyzny w maju 1938 r. szeroko omówiono sprawy wyznaniowe i ustalono wysokość dotacji dla placówek rzymskokatolickich. Ze sprawozdania za 1937 r. wynika, że Podkomitet zabiegał o utworzenie parafii rzymskokatolickich w Kącłowej, Komańczy, Skalniku i Żegiestowie oraz rektoratów w Cisnej, Hucie Polańskiej, Izbach, Labowej, Męcinie, Odernem, Śnietnicy, Wierchomli Wielkiej i Wysowej. Od 1936 r. TSL zasiłowało fundusz budowy kościoła w Wysowej, a w latach późniejszych także w Hucie Polańskiej i Labowej oraz wysygało kwotę 4 tys. zł na zakup parceli i budowę kościoła w Śnietnicy. Budowę kościołów rzymskokatolickich zaplanowano także w Uściu Ruskim i Krempnej. Przy wydatnej pomocy TSL rozpoczęto budowy wielu kaplic rzymskokatolickich w miejscowościach powiatów: brzozowskiego, krośnieńskiego, leskiego i sanockiego. Akcje te z jednej strony odpowiadały polityce narodowościowej RP, a z drugiej — miały na celu powstrzymanie procesu asymilacji ludności polskiej. Wzmacnianie ośrodków zamieszkań przez ludność polską szło w parze z administracyjnym ograniczaniem rozwoju instytucji ukraińskich i moskwofiliaskich, a w drugiej połowie lat 30. także staroruskich. W pierwszej kolejności ograniczano rozwój „Proswity”. Począwszy od 1936 r. restrykcjom poddano czytelnie im. Kaczkowskiego. Jedną z pierwszych, której działalność została zawieszona pod zarzutem „uprawiania polityki”, była czytelnia w Powroźniku (1936). Podstawą prawną postępowania władz był najczęściej art. 16 prawa o stowarzyszeniach. Zarządem czytelni zarzucono, że nie są odpowiednio prowadzone księgi kasowe, spisy członków itp. Kontrolowano zawartość bibliotek czytelnianych pod kątem wydawnictw ukraińskich. Zda- 150 Ibidem. Dużą poczytnością cieszyły się dzieła Sienkiewicza: „Krzyżacy” oraz „W pustyni i w puszczy”. 151 L. Ręgorowicz, Materiały do dziejów wychowania, s. 18–19. 152 AAN, MSW, sygn. 1058, s. 59. 153 AP K, TSL, sygn. 33, s. 53 i sygn. 34, s. 54; CDIAL, f. 326, op. 1t., spr. 7t. „Żurnalni ta hazetni statti pro borot’bu katolyckoju cerkwy z prawosławnoju na Łemkivszczyni ta moskwofilstwom i insz. 1936–1938, k. 1. 154 AAN, MSW, sygn. 1058, s. 62–63. 155 „Dito”, R. 1938, nr 248, s. 5, „Nasz Lemko”, R. 1938, nr 22, s. 5. 156 AAN, MSW, sygn. 1058, s. 37, 62. 157 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 373. Hazetni powidomlennia, zwity i insz materialy pro organizaciju, finansowo-hospodarsku ta propahandystsku dijalnist’ czytalni w seli Poworoznyk Nowosancziwskoho powitu, 1930–1939, k. 36. Po zmianie składu zarządu czytelni, od stycznia 1937 r. czytelnia wznowiła działalność. 158 Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, R. 1932, nr 94, poz. 808. 159 CDIAL, f. 182, op. 1, spr. 272, k. 88, 89. rzalo się, np. w przypadku zawieszenia działalności czytelni im. Kaczkowskiego w Węglówce w lipcu 1939 r., że za podstawę decyzji starosty krośnieńskiego posłużyło kilka tomów wydawnictwa Samooswita przechowywanych w bibliotece czytelniowej. Na tej podstawie władze administracyjne postawiły zarzut uprawiania propagandy nacjonalistyczno-ukraińskiej, nie bacząc na orientację polityczną Towarzystwa im. Kaczkowskiego, przeciwnej idei ukraińskiej. Był to jeden z nielicznych przykładów braku orientacji władz lokalnych w stosunkach politycznych na Łemkowszczyźnie. Zawieszone w działalności statutowej zarządy czytelni składały odwołania do Urzędu Wojewódzkiego krakowskiego lub lwowskiego, a w obronie czytelni występowali „mężowie zaufania”, najczęściej adwokaci. Od 1936 r. władze państwowe rozwijały działalność na kilku płaszczyznach, które spajała idea rozszerzania ośrodków kultury polskiej na Łemkowszczyźnie. Ręgorowicz w jednym ze sprawozdań sporządzonych dla potrzeb MWRiOP wymienił przy tym miejscowości, które powinny zostać rozbudowane „jakże ważniejsze punkty wypadków polskiej kultury”. W powiecie nowosądeckim wskazał na Krynicę, Muszynę, Tylicz i Żegiestów, w powiecie gorlickim — Wysową, w jasielskim — Krempną i Skalnik, a w sanockim — Jaśliska. D. Sprawy wyznaniowe w polityce narodowościowej Ważne miejsce w polityce narodowościowej wobec Łemkowszczyzny zajmowały sprawy wyznaniowe, które dotyczyły zarówno Kościoła greckokatolickiego, jak i prawosławnego. W latach 20. stosunek władz państwowych do kleru greckokatolickiego nie wykraczał poza inwigilację. Po upadku ZUNR dokonano licznych aresztowań wśród księży jawnie demonstrujących wrogość do państwowości polskiej. Aresztowania najliczniej dotknęły kler w powiecie sanockim, częściowo w krośnieńskim. Oceny księży dokonywano na podstawie ich stosunku do świąt państwowych, np. święta 3 Maja ustanowionego 29 kwietnia 1919. Także postanowienia konkordatu nakładały na księży obowiązek modłów w intencji prezydenta RP. Doniesienia starostów stwierdzały, że znaczna część księży greckokatolickich była do państwa polskiego usposobiona „nieprzyjaźnie” i nie wykonywała obowiązków wynikających z art. VIII konkordatu. Eskalacja tego zjawiska mogła przybrać niebezpieczne dla państwa rozmiary, lecz przeszkodziły temu wewnętrzne konflikty religijne na Łemkowszczyźnie na przełomie lat 20. i 30., tj. gwałtowny rozwój wyznania prawosławnego. Władze państwowe nieoficjalnie wykorzystały prawosławie do własnych celów politycznych. Na V posiedzeniu Komitetu do Spraw Narodowościowych w Warszawie 20 grudnia 1935 uchwalono rezolucję, w której stwierdzono, że: „Kościół prawosławny winien stać się instrumentem umożliwiającym wprowadzenie kultury polskiej na Ziemię Wschodnią”. Już w okresie pierwszych konfliktów wyznaniowych wojewoda krakowski Mikołaj Kwaśniewski w piśmie do MWRiOP z 28 września 1929 wyraził pogląd, że rozwój prawosławia na Łemkowszczyźnie „nie jest (...) dla Państwa niebezpieczny, względnie szkodliwy (...), prawosławni przechodzą do obozu staroruskiego i stają tym samym w przeciwieństwie do akcji szowinizmizacyjnych stronników narodowych ukraińskich, które bez wyjątku wrogo odnoszą się do Państwa i Narodu Polskiego, kler zaś prawosławny przeważnie silnie akcentuje swoją lojalność dla Państwa”. Podobnie Wielhorski w opracowaniu „Łemkowszczyzna” wystąpił z projektem popierania prawosławia wśród Łemków zaznaczając, że utrzymywanie tej linii postępowania na dłuższy czas możliwe jest tylko wówczas, „gdy Kościół prawosławny w Polsce przestanie być instytucją służącą rosyjskiej ekspansji kulturalnej”. Ostatecznie poparcie władz dla prawosławia polegało na tolerowaniu księży pełniących funkcje duszpasterskie nielegalnie i na udzielaniu zezwoleń na prowadzenie budów czasowni lub cerkwi prawosławnych nawet bez wymaganej dokumentacji. Pomimo znacznego rozwoju prawosławia po r. 1926 Kościół greckokatolicki nadal obejmował większą część ludności łemkowskiej i sprzyjał kształtowaniu wśród Łemków ukraińskiego poczucia narodowego. W kołach rządowych spodziewano się, że sytuacja ta ulegnie zmianie w wyniku odlączenia od greckokatolickiej diecezji przemyskiej dziewięciu dekanatów obejmujących --- 165 Ibidem, s. 173, 249. Artykuł VIII konkordatu mówił o obowiązku odmawiania modlitwy z mszału „za pomyślność Rzeczypospolitej i Pana Prezydenta”. Np. w 1927 r. nie zastosowali się do art. VIII konkordatu następujący księża greckokatoliccy: M. Bubniak (Roztoka Wielka), J. Chylak (Leluchów), I. Fencyz (Wojkowa), S. Kornowa (Łabowa), W. Mochnačkyj (Tylicz), O. Papp (Wierchomla Wielka), R. Pryslopśkyj (Żegiestów), M. Rybak (Maciejowa), W. Smolynskyj (Nowa Wieś), E. Wenhrnyowycz (Mochnačka Niżna). W powiecie gorlickim: M. Chodaczek (Doliny), A. Łomnyczykij (Rozdziele), P. Szuflat (Bednarka), M. Wolyczkewycz (Rychwald). W powiecie krośnieńskim: O. Malarczyk (Węglówka), D. Pyroh (Ciechania). W powiecie sanockim: J. Hnatyszak (Łalin) i inni. 166 D. Doroszenko, Prawosławna cerkwa w mynulomi i suczasnomu żyti ukrainijskoho narodu, Berlin 1940, s. 63; I. Hwat, op. cit., s. 187, 197; A. Chojnowski, op. cit., s. 199; A. Ajnenkiel, op. cit., s. 592. 167 Cyt. za AAN, PRM, sygn. 148–3, s. 76. 168 AAN, MWRiOP, sygn. 1043, Małopolska, delimitacje 1927–1929, s. 230. 169 W. Wielhorski, op. cit., s. 16. Łemkowszczyzne i utworzenia AAŁ, której siedzibą początkowo był Ryma- now, a od końca 1937 r. Sanok. Kwestie wynikające z układu o powołaniu AAŁ omówiono na szczęblu rządowym 16 kwietnia 1934. Konferencja odbyła się u naczelnika Wydziału Narodowościowego MSW, Henryka Suchenka-Sucheckiego, w obecności dy- rektora Departamentu Wyznań MWRIOP Franciszka Potockiego. W pierwszej kolejności omówiono sprawy personalne, a zwłaszcza sposób zapewnienia kandydatowi na administratora „najdalej idącego poparcia oraz wszelkich mo- żliwych ulatwień, nie wyłączając finansowych”. Do dyspozycji administrato- ra postanowiono oddać dwudziestopokojową willę w Rymanowie Zdroju i zgło- szeno projekt wyasgnowania odpowiedniej sumy pieniędzy na budowę cerkwi diecezjalnej oraz specjalnej rezydencji dla administratora. Suchenek-Suche- cki zwrócił uwagę na konieczność szybkiego obsadzenia tego stanowiska, gdyż — jak się wyraził — „zwłoka szkodzi i może ją wykorzystać Kocyłowski (ordynariusz greckokatolickiej diecezji przemyskiej — przyp. JM)”. W pierwszej kolejności brano pod uwagę kandyturę ks. biskupa Hryhorija Łakoty i ks. Mykoły Nahorniańskiego. Poruszono także sprawę obsadzenia stanowisk członków kurii AAŁ. Oprócz spraw personalnych podjęto zagadnienie kształcenia seminarzy- stów dla potrzeb AAŁ. Pierwszy projekt polegający na przydzieleniu alumnów do seminarium greckokatolickiego w Stanisławowie przepadł z powodu odmo- wy biskupa Hryhorija Chomyszyna. Następnie zrodziła się koncepcja kształce- nia alumnów w Krakowie. Seminarzyści mieli być umieszczeni w specjalnej bursie i uczęszczały na wydział teologiczny Uniwersytetu Jagielloń- skiego. Zarówno bursa, jak i jej kierownik mieli być opłacani przez rząd RP. W dalszej części konferencji Suchenek-Suchecki zauważył, że obok kwestii wychowania nowych księży ważną sprawą jest usunięcie z Łemkowszczyzny tych proboszczów, którzy prowadzą agitację w duchu ukraińskim. Suchenek podkreślił, że sprawy te należy szczegółowo omówić z administratorem i wykorzystać klauzule konkordatowe przewidujące możliwość przenosze- --- 170 Zob. rozdz. III, s. 134–135. Powstanie AAŁ odpowiadało założeniom programowym asymi- lacji państwowej. 171 AAN, MWRIOP, sygn. 625, s. 74, 169. W tej sprawie 15 listopada 1937 przebywał w Ryma- nowie i Sanoku zastępca naczelnika Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódz- kiego w Krakowie S. Woźniak. Na siedzibę dla administratora wybrano willę Zofii Reichlowej, wdowy po byłym burmistrzu Sanoka. Koszty adaptacji ustalono na 5 tys. zł, a roczny czynsz na 4 tys. zł. Willę wynajęto na pięć lat. 172 AAN, MSZ, sygn. 5219, s. 37. 173 Ibidem. Administrator miał także otrzymać do dyspozycji „konie i powóz albo automobil”. 174 Ibidem, s. 38. 175 Ibidem, s. 37–39; BP-U, R. 1933, nr 8, s. 10; „Żemla i Wola”, R. 1933, nr 19, s. 4. Wśród kandydatów na stanowisko administratora wymieniano także W. Masciucha, T. Myszkowskie- go, J. Slipyja, zob. B. Prach, op. cit., s. 301. 176 AAN, MSZ, sygn. 5219, s. 37–39. 177 Ibidem, s. 39. 178 Ibidem. nia księży do innych parafii. Zakładał on daleko idące zmiany personalne nawet przy interwencji rządu w Watykanie w celu poparcia tej akcji. Na konferencji omawiano wiele innych zagadnień. Suchenek, powołując się na sugestie ministrów: B. Pierackiego i T. Schätzla, wysunął projekt rozsze- rzenia granic AAŁ na wschodzie przez włączenie trzech kolejnych dekanatów, do czego negatywnie ustosunkował się minister J. Beck. Na zakończenie omówiono rozwój prawosławia w granicach AAŁ i ustalono, że władze dołożą wszelkich starań, aby chronić majątek greckokatolicki w przypadkach napadów wyznawców prawosławia na cerkwie itp. Stosunek do księży greckokatolickich o orientacji ukraińskiej koła rządowe omówiły na posiedzeniu Podkomitetu do Spraw Łemkowszczyzny 10 kwietnia 1935 w Nowym Sączu. W wyniku obrad, którym przewodniczył wicewojewo- da P. Małaszyński, ponownie podkreślono celowość wywierania wpływu na administratora AAŁ w kierunku przenoszenia księży aktywnych politycznie. Według „Dilo” na 140 księży przeszło 120 reprezentowało orientację ukraińs- ką. Zjawisko przenoszenia księży do innych parafii trwało do końca okresu międzywojennego. Kolejni administratorzy: Wasyl Masciuch (1934–1936) i Ja- kow Medwecki (od 7 X 1936) wykonywali w ten sposób nie tylko założenia rządu w sprawach polityki narodowościowej, ale — jako starorusini — realizo- wali także własny program, wynikający z niechęci do ruchu ukraińskiego. O intensywności zmian personalnych w parafiach AAŁ świadczą ogłoszenia o wakujących probostwach, każdorazowo zamieszczane w organie AAŁ pt. „Wisti Apostołskiój Administracijji Łemkiwszczyzny”. Wiele uwagi poświęcono seminarystom dbając o to, aby wychowywali się z dala od wpływów ukraińskich. Problem ten wstępnie omówiono już podczas konferencji 16 kwietnia 1934. Do sprawy powrócono na posiedzeniu Podkomitetu do Spraw Łemkowszczyzny 10 kwietnia 1935, gdzie Małaszyński potwierdził, że kształcenie kadr duchownych dla Łemkowszczyzny powinno zostać skoncentrowane w ośrodku czysto polskim. Propozycje kół rządowych przyjął ks. Masciuch — pierwszy administra- tor. Jego zgodą wywołała protesty w ukraińskim środowisku greckokatolickim. 179 Ibidem. 180 Ibidem, s. 40. Akcję na rzecz przyłączenia trzech dekanatów w powiecie leskim do AAŁ rozpoczęto już w marcu 1934 r. Prowadzili ją wójtowie gmin Łupkowa i Smolinka, zbierając podpisy wśród chłopów z okolicznych wiosek. Według „Dilo” bezpośredni nadzór nad akcją sprawowały władze powiatowe, zob. „Dilo”, R. 1934, nr 93, s. 2. 181 AAN, MSW, sygn. 5219, s. 40. 182 J. Tarnowycz, 20 rokiv newoli, s. 190. 183 „Dilo”, R. 1937, nr 151, s. 3–4. 184 „Nasze Słowo”, R. 1936, nr 3, s. 1. 185 Liczne numery z lat 30. Nakazy przeniesienia były wydawane bez uzasadnienia, pod karą suspensy lub wstrzymania dotacji finansowych. Zob. APP, AAŁ, sygn. 90, Protokoły zmian na stanowisku proboszczów 1935–1943, passim. 186 J. Tarnowycz, 20 rokiv newoli, s. 190. Obok wysuniętego już wcześniej Krakowa, Małaszyń- ski zaproponował Częstochowę. O kształceniu alumnów dla AAŁ, zob. B. Prach, op. cit., s. 306–308. Koła ukraińskie publicznie wyrażały opinię, że kształcenie seminarzystów AAŁ w uczelni rzymskokatolickiej w sytuacji, gdy w pobliżu istnieją seminaria greckokatolickie (Przemyśl, Lwów, Stanisławów), ma na celu „odrywanie Łemkowszczyzny od pnia ukraińskiego”$^{187}$. Ponadto wytknięto Masciuchowi wydany przez niego zakaz wieszania ręczników przy obrazach w cerkwach, co przyjęto jako krok w kierunku likwidacji tradycji ukraińskich w Kościele greckokatolickim$^{188}$. Jednocześnie MWRiOP ustaliło liczbę seminarzystów i kwotę pieniężną jako dotacje na ich utrzymanie. W pierwszym roku akademickim, tj. 1935/1936, kształcono 4 alumnów, ale liczba ta miała wzrosnąć do 9 w r. 1938$^{189}$. Biskup częstochowski ks. Teodor Kubina wyraził zgodę na przyjęcie alumnów do seminarium diecezjalnego w Krakowie, a MWRiOP wysłało mu informacje dotyczące spraw finansowych$^{190}$. Rekrutację prowadziła Apostolska Administracja w Rymanowie, lecz wszyscy kandydaci podlegali weryfikacji Urzędu Wojewódzkiego Krakowskiego pod kątem ich stosunku do państwa i rządu$^{191}$. Pobyt alumnów w Krakowie sprzyjał realizacji wytyczonej wspólnie przez rząd i władze AAŁ linii wychowawczej, lecz przerwy wakacyjne spędzone w domach rodzinnych przeciwodziły tym zabiegom. Problem ten wyraźnie ujawnił się po pierwszym roku nauczania, co zostało dostrzeżone przez władze seminarium. Ks. Stanisław Czajka, rektor uczelni (najmniej nie orientujący się w polityce rządowej), w piśmie do ks. Medweckiego z 13 stycznia 1938 wyraził wątpliwość w celowość kształcenia alumnów w Krakowie pisząc: „(...) klerycy czują się na ogół pokrzywdzeni, że muszą mieszkać w seminarium łacińskim, że muszą modlić się nie w języku cerkiewnym, że nie mogą w każdą niedzielę chodzić na nieszpory do cerkwi” i zaproponował Medweckiemu utworzenie własnego seminarium, gdyż — jak się wyraził — „tylko przełożony we własnym obrządku i poczucie własnego środowiska dадзя właściwe rezultaty”$^{192}$. W lipcu 1938 r. ordynariusz częstochowski odmówił dalszego kształcenia seminarzystów dla AAŁ, motywowając swe stanowisko ich negatywnym stosunkiem do obrządku łacińskiego$^{193}$. Wojewoda krakowski Michał Gnoiński bezskutecznie próbował problem rozwiązać poprzez zorganizowanie internatu w Rymanowie, gdzie alumni spędzali by przerwy wakacyjne pod opieką administratora$^{194}$. W rozmowach pomiędzy przedstawicielami MSZ a nuncjuszem apostolskim w Warszawie, już po podpisaniu układu w sprawie utworzenia AAŁ (9 II 1934), kształcenie alumnów zostało zastrzeżone wyłącznie dla seminaristów akceptowanych przez rząd. Wobec braku możliwości przyjmowania kolejnych roczników do seminarium częstochowskiego (naukę mogły kontynuować jedynie te roczniki, które ją rozpoczęły) — co nastąpiło po oświadczeniu rektora Czajki w piśmie do Medweckiego z 22 września 1937 — dokumenty kandydatów na pierwszy rok studiów odesłano do Rymanowa$^{195}$, a koła rządowe rozpoczęły poszukiwania innej placówki łacińskiej. Tymczasem Medwecki bez konsultacji z MWRiOP rozpoczął starania o umieszczenie alumnów w Papieskim Seminarium Wschodnim w Dubnie. Zgodę władz tej uczelni uzyskał w piśmie z 30 września 1937, a w połowie października alumni rozpoczęli już naukę$^{196}$. O powyższym Medweckiowi powiadomił MWRiOP post factum stwierdzając, że seminarium w Dubnie uważa za „odpowiedni ośrodek wychowawczy” dla swych alumnów ze względu na możliwość prowadzenia tam nauki liturgii wschodniej, czego seminarium w Krakowie nie zabezpieczało na odpowiednim poziomie i w pożądanej atmosferze$^{197}$. Próba umieszczenia alumnów w Dubnie była jedną z nielicznych decyzji Medweckiego podjętych samodzielnie w ramach urzęduowania na stanowisku administratora AAŁ. Należy sądzić, że wynikała ona z autentycznej troski o odpowiednie przygotowanie seminarzystów do pracy kapłańskiej w obrządku wschodnim. Dla kół rządowych ważniejsze były jednak względy polityczne. Seminarium papieskie w Dubnie pozostawało poza kontrolą rządu, toteż poinformowane o decyzji Medweckiego MWRiOP, za pośrednictwem Urzędu Wojewódzkiego Krakowskiego, rozpoczęło starania o nakłonienie administratora do zmiany decyzji. Telefonogramem Stanisława Orsiniego-Rosenberga z 29 września ministerstwo ponagliło władze województwa krakowskiego do przyspieszenia poszukiwań odpowiedniego miejsca kształcenia dla alumnów. Poszukiwania prowadził wicewojewoda Małaszyński, jednakże wszystkie seminaria krakowskie odmówiły przyjęcia dodatkowych kandydatów, argumentując swe decyzje brakiem wolnych miejsc$^{198}$. Małaszyński postanowił zatem wrócić się do ordynariusza sąsiedniej diecezji tarnowskiej, biskupa Franciszka Lisowskiego, który poparł politykę władz wobec Łemkowszczyzny i zaproponował zorganizowanie w Tarnowie całego cyklu nauczania dla wszystkich kleryków łemkowskich$^{199}$. Zaangażowanie diecezji tarnowskiej mogło wynikać z faktu, że jej południowa część pokrywała się z licznymi parafiami greckokatolickimi, podczas gdy najbliższe siedziby parafii rzymskokatolickich znajdowały się poza Łemkowszczyzną i jedynie nominalnie opierały się na granicy państwowej. --- 187 „Nasz Łemko”, R. 1935, nr 23, s. 5. 188 Ibidem, R. 1936, nr 32, s. 1. 189 AAN, MWRiOP, sygn. 625, s. 8–12. 190 AP P. AAŁ, sygn. 61, Korespondencja z Min. Wyzn. Religij. i OŚw. Publ. w sprawie kształcenia duchownych, 1935–1942, k. 12, 30. Dotacje miały być wypłacane z góry, po 53 zł 75 gr. miesięcznie dla każdego alumnus. 191 Opinia o pierwszych kandydatach (H. Buranycz z Wawrzki, M. Durkot z Rychwałdu, M. Kopystianskij z Puław, A. Orszak z Węglówki) wydana przez Urząd Wojewódzki Krakowski były pozytywne. 192 AP P. AAŁ, sygn. 61, k. 59. 193 AAN, MWRiOP, sygn. 625, s. 112. 194 Ibidem, s. 36. 195 Ibidem, s. 45. 196 Zob. APP, AAŁ, sygn. 63, Papieskie Seminarium Duchowne w Dubnie, kształcenie alumnów, 1935–1939. 197 AAN, MWRiOP, sygn. 625, s. 65. 198 Ibidem, s. 51. 199 Ibidem, s. 52. Pod presją władz Medweckiej odwołał swych alumnów z Dubna i zgodził się na kształcenie ich w Tarnowie, o czym poinformował MWRiOP w liście z 22 listopada 1937. Jedną z podstawowych przyczyn tej decyzji była kwestia finansowania studiów. Ministerstwo niejednokrotnie dawało do zrozumienia, że dotacje dla alumnów z budżetu MWRiOP będą wypłacane „dla seminariów odpowiadających rządowi”$^{200}$. W Tarnowie alumni zostali umieszczeni w klasztorze oo. Misjonarzy, a opiekę nad nimi objął przełożony klasztoru ks. Bronisław Szymański$^{201}$. Na progu kolejnego roku akademickiego, 20 lipca 1938, odbyło się w Tarnowie spotkanie u biskupa Lisowskiego, na które przybył Stanisław Wroński z Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego w Krakowie. W spotkaniu uczestniczył także ks. Szymański. Omówiono propozycję Lisowskiego sprzed roku, tj. projekt umieszczenia wszystkich alumnów AAŁ w Tarnowie$^{202}$. Biskup Lisowski wykazał duże zainteresowanie dla realizacji tego projektu, poszukując na terenie Tarnowa odpowiedniego budynku na bursę. W rozmowie z Wrońskim wysunął propozycję, aby ze względu na konieczność umieszczenia wszystkich alumnów w jednym ośrodku pod opieką rektora ministerstwo zdecydowało się na wynajęcie osobnego budynku albo na przeróbkę budynku oo. Misjonarzy, np. dobudowanie kondygnacji. Biskup Lisowski podkreślił, że należy liczyć się ze znacznymi kosztami, ale dodał, że studia seminarjne zostały rozszerzone do sześciu lat, a „braki duchownienstwa grekokatolickiego na Łemkowszczyźnie są coraz bardziej odczuwalne, ilość alumnów wzrasta, a parafia należy obsadzać duchownymi lojalnymi, zwolennikami państwowości polskiej”$^{203}$. Ponadto Lisowski wskazał dwóch kandydatów na stanowisko rektora dla seminarzystów AAE$^{204}$. O decyzji zgrupowania seminarzystów w jednym ośrodku Wroński poinformował ks. Medweckiego w Sanoku 18 sierpnia 1938$^{205}$. Medwecki po początkowo sprzeciwiał się tej koncepcji, powracając w rozmowie do projektu umieszczenia wszystkich alumnów w Papieskim Seminarium Duchownym w Dubnie. Swoje stanowisko usprawiedliwiał obawą przed powtórzeniem się w prasie ukraińskiej opinii (co miało miejsce w 1937 r., gdy wycofał alumnów z Dubna), że „przykłada rękę do latynizacji i polonizacji na Łemkowszczyźnie”$^{206}$. Jednak pod presją Wrońskiego, który powrócił do ewentualności wstrzymania dotacji z budżetu MWRiOP, wyraził zgodę na wszystkie postulaty strony rządowej$^{207}$. Przystając na seminarium rzymskokatolickie w Tarnowie, $^{200}$ Ibidem, s. 80. $^{201}$ AP P. AAŁ, sygn. 61, k. 46, 47, 51. $^{202}$ AAN, MWRiOP, sygn. 625, s. 115. $^{203}$ Ibidem, s. 124. $^{204}$ A. Dutkewycz — jednego z alumnów starszego wieku i O. Sływynskiego — proboszcza w Tudiowie (pow. kosowski) zdradzającego tendencje polonofilskie. $^{205}$ AAN, MSW, sygn. 1080, Materiały w sprawie kształcenia alumnów dla Łemkowszczyzny, 1938–1939, s. 13–16. $^{206}$ AAN, MWRiOP, sygn. 625, s. 139. $^{207}$ AAN, MSW, sygn. 1080, s. 13–16. $^{208}$ AAN, MWRiOP, sygn. 625, s. 148–149. $^{209}$ Ibidem, s. 141. $^{210}$ Ibidem, s. 73. $^{211}$ Ibidem, s. 153. $^{212}$ Ibidem, s. 100. $^{213}$ M. Bilówskyj (Sadkowice), P. Fecica (Hańczowa), J. Fedowycz (Wyszatyce), W. Jesyp (Ustjanowa), W. Łesyk (Przedrzymichy), J. Melnyk i W. Melnyk (Paprotno), W. Pastaweckiý (Runno), S. Watral (Snietnica). Zob. AAN, MSW, sygn. 1080, s. 28. $^{214}$ AAN, MWRiOP, sygn. 625, s. 147. $^{215}$ Ibidem, sygn. 929, s. 482. Informacje o zachowaniu się księży przekazywali lokalni informatorzy, wśród których byli także nauczyciele narodowości polskiej, np. J. Orłowski z Ciechani, T. Walawski i M. Paczosa z Myscowej oraz Z. Wawszczak z Polan. $^{216}$ AAN, MSW, sygn. 1080, s. 13. $^{217}$ AAN, MWRiOP, sygn. 625, s. 149. powierzył sprawy redakcyjne ks. Wendziłowskiemu\textsuperscript{218}. Decyzje powyższe musiał podejmować z trudem, jeśli w rozmowach z przedstawicielami władz państwowych wyczuwał, że jego wpływ na działalność administracyjną prowincji jest coraz mniejszy; na zakończenie konferencji sanockiej wyraził nawet wątpliwości w celowość istnienia AAL\textsuperscript{219}. Począwszy od 1937 r. postawa władz rządowych coraz wyraźniej zmierzała w kierunku przekształcenia administratury w narzędzie polityki narodowościowej na Lemkowszczyźnie\textsuperscript{220}. Po rozstrzygnięciu spraw związanych z kształceniem alumnów AAL koła rządowe podjęły kwestię zmiany na stanowisku administratora. Powodem, jak się wydaje, była samodzielnia decyzja Medweckiego w sprawie umieszczenia alumnów w Dubnie. Na posiedzeniu Komitetu Wojewódzkiego do Spraw Lemkowszczyzny w Krakowie 27 maja 1938 starosta Bucior wystąpił przeciwko Medweckiemu, niemniej kandydatura wysuniętego wówczas ks. Polańskiego nie została zaakceptowana. Stanowisko odpowiadające najnowszym założeniom polityki narodowościowej wobec Lemkowszczyzny zajął wojewoda krakowski Józef Tymiński. Stwierdził on, że właściwa obsada stanowisk w AAL zostanie rozwiązana pomyślnie dopiero wówczas, gdy urząd administratora obejmie ksiądz narodowości polskiej, który przejdzie na obrządek wschodni\textsuperscript{221}. Przy tej okazji naczelnik Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego Krakowskiego Z. Muchniewski oświadczył, że sprawa ta była już omawiana w Krakowie przy udziale dyrektora Departamentu Wyznań MWRIOP, gdzie ustalono, że będzie rozstrzygnięta w przyszłym roku, tj. w 1939\textsuperscript{222}. E. Wybory 1928, 1930, 1935, 1938 W wyborach do Izb Ustawodawczych w 1928 r. Ukraińcy z województw południowo-wschodnich porzucili taktykę bojkotu i po- \begin{itemize} \item \textsuperscript{218} Ibidem. B. Prach sugeruje, że inicjatorem pisma „Werchowyna” był ks. Medwecki, zob. B. Prach, op. cit., s. 305. \item \textsuperscript{219} AAN, MWRIOP, sygn. 625, s. 149. \item \textsuperscript{220} J. Tarnowycz, \textit{20 rokow newoli}, s. 124–126. Problem ten głośno podnosili czasopisma ukraińskie: „Nasz Lenko”, „Dilo”, „Ukrainijskyj Beskyd”, „Misionar”. Pierwsze symptomy tego zjawiska pojawiły się w ogólnym piśmie Dowództwa Okręgu Korpusu nr V w Krakowie do wojewodów: krakowskiego i lwowskiego, dowódców Okręgów Korpusów nr X i VI oraz do starosty nowosadeckiego M. Lacha z 23 lipca 1937. Ppłk. Horak wyraził pogląd, że kandydatów na alumnów AAL należy przyjmować tylko spośród „Polaków-unitów oraz (...) tzw. szlachty zaściankowej”. Zob. AAN, MWRIOP, sygn. 625, s. 42. \item \textsuperscript{221} AAN, MSW, sygn. 1058. Materiały dotyczące Lemkowszczyzny, s. 47. \item \textsuperscript{222} Ibidem. Zabiegi w kierunku nadania AAL charakteru polskiego pojawiły się także podczas kreowania nowych parafii grekokatolickich. Np. w przypadku projektowanej przez ks. Medweckiego parafii w Wiśloczku, MWRIOP poinformowało władze wojewódzkie pisemnem z 20 lutego 1939, że tworzenie nowych parafii na terenie Lemkowszczyzny „mogłoby nastąpić w tym wypadku, gdyby zachodziła gwarancja, że w nowo utworzonej parafii zostanie uwzględniony język polski w kazaniach i dodatkowych nabożeństwach”. Zob. AAN, MWRIOP, sygn. 471, Cerkwie, majątki, s. 656. \end{itemize} stanowili wziąć w nich udział. W przeciwieństwie do wyborów z 1922 r., gdy ówczesny rząd zachowywał względną neutralność, w wyborach 1928 r. uważał się za stronę w akcji wyborczej. Minister resortu spraw wewnętrznych Felicjan Sławoj-Składkowski wydał okólnik do starostów, w którym polecił tak dobierać skład Obwodowych Komisji Wyborczych, aby ich członkowie byli „oddanymi polityce obecnego rządu”\textsuperscript{223}. Kampanię wyborczą prowadziło także Polsko-Ruskie Towarzystwo „Zgoda” oraz wychodzące w Krakowie pismo „Lemko” drukowane alfabetem łacińskim. W celu reprezentacji strony rządowej w wyborach powołano BBWR opierający się na organach administracji państwowej: województwach, starostwach, urzędach gminnych i policji\textsuperscript{224}. W myśl zarządzeń ministra Składkowskiego, starostwa przystąpiły do akcji mającej na celu pozyskanie ludności dla BBWR, obciążając tym obowiązkiem w pierwszej kolejności naczelników i sekretarzy Urzędów Gminnych, a następnie pozyskując niektórych nauczycieli i duchownych grekokatolickich. W tej drugiej grupie (były to nieliczne przypadki) znalazł się nawet dziekan grybowski, proboszcz parafii w Czyrnej, ks. Mychajło Artemowycz\textsuperscript{225}. Wśród naczelników i sekretarzy urzędów gminnych zdarzały się częste przypadki odmawiania współpracy, tak że np. w przygranicznych gminach powiatu grybowskiego jedynie Sylwester Michnewycz, wójt w Czertyźnem, „wyżęczył swoją działalność w tym kierunku, aby głosowali (mieszkańcy wsi — przyp. JM) na rzecz BBWR”\textsuperscript{226}. Należy dodać, że wśród osób pozyskanych przez starostów wielu wystąpiło przeciw rządowi jeszcze przed wyborami. Zdarzały się gminy, w których osoby pozyskane „jednomyślnie zadrzadziły pokładane w nich zaufanie i w chwili głosowania ludność (...) wprost fanatycznie zwalczała listę nr 1”\textsuperscript{227}. Od stycznia 1828 r. Lemkowszczyzna stała się terenem agitacji prowadzonej przez RNO i RAP. Pierwsza reprezentowała tendencje prorosyjskie, a druga stała na gruncie lojalności wobec państwa. Władze administracyjne nie od razu dostrzegły różnice programowe pomiędzy tymi partiami i w okresie poprzedzającym wybory 1928 r. nie prowadziły starań w kierunku pozyskania \begin{itemize} \item \textsuperscript{223} A. Próchnik, op. cit., s. 223. \item \textsuperscript{224} Ibidem, s. 223. \item \textsuperscript{225} APK, SPG II, sygn. 12, Wybory 1928 r., k.b.n. Ks. Artemowycz zobowiązał się wobec starosty grybowskiego, że doprowadzi do oddania przynajmniej 15 głosów na listę nr 1 w gminie Czyrna. Jego agitacja nie odniosła skutku za względu na kampanię prowadzoną na rzecz listy nr 20 przez J. Poruciżę z Czymej i Z. Stawyskiego ze Śniętnicy. \item \textsuperscript{226} Ibidem, sygn. 13, Wybory 1928 r., k.b.n. Wśród osób zaangażowanych w przorządową akcję wyborczą w północnych gminach powiatu grybowskiego byli: K. Buranycz (Wawrzka), I. Kołfa (naczelnik gminy Wawrzka), W. Korol (Binczarowa) — kierował akcją BBWR w Brunarach Niżnych i Wyżnych, T. Kostelnyk (naczelnik gminy Binczarowa), M. Polanskiy (naczelnik gminy Polany) — agitował także w Królewnej Ruskiej. W Boguszy na rzecz BBWR agitowali: I. Choroszczak (naczelnik gminy) P. Choroszczak (sekretarz gminny) i H. Wirchosmyk (gospodarz). \item \textsuperscript{227} Ibidem, k.b.n. Wiemy akcji rządowej w Śniętnicy pozostał jedynie leśniczy F. Piechór (Polak). Jeden z głównych organizatorów wieców na rzecz BBWR w powiecie gorlickim, P. Seifert, zmienił orientację i rozpoczął agitację na rzecz listy nr 20. \end{itemize} starorusinów. Przeciwnie, wojewoda lwowski, P. Dunin-Borkowski, zaproponował im utworzenie wspólnego bloku wyborczego z RNO. Interwencja wojewody doprowadziła do porozumienia obu partii, które poparły w wyborach Zjednoczenie Rosjan i rozwinęły kampanię na rzecz listy nr 20. W celu koordynacji akcji przedwyborczej powołano do życia tzw. Komisję Pięciu, która opracowała odezwę do wyborców. Odezwa wzywała do obrony praw Cerkwi prawosławnej i poparcia RZN „w imię wspólnych ideałów kultury ruskiej”. W kampanii aktywny udział wzięli czołowi propagatorzy prawosławia, np. Mychajło Kopczak z Tylawy, który jako jedyny z Łemkowszczyzny bezskutecznie ubiegał się o miejsce w senacie, startując z szóstej pozycji listy rosyjskiej. Obie partie, RNO i RAP, przeprowadziły kampanię w trzech etapach. Pierwszy etap to zgromadzenia organizowane na przełomie grudnia 1927 i stycznia 1928 r., oddzielnie dla każdej partii, na których wybierano Komitety Wyborcze i delegatów dla łączności z sąsiednimi powiatami. Drugi — to zebrania gromadzące przedstawicieli z całego powiatu lub kilku powiatów. Odbyły się one kolejno w: Gladyszowie (dla pow. gorlickiego i grybowskiego), w Sanoku (dla pow. sanockiego i brzozowskiego) i w Rymanowie (dla pow. krośnieńskiego i jasielskiego). Trzeci etap stanowiły lokalne zebrania przedwyborcze organizowane w wielu miejscowościach Łemkowszczyzny. W styczniu i lutym organizowano wiecze z udziałem kandydatów do sejmu. Dużą aktywność wykazali: Dmytro Jabłonśkyj (okręg nr 48), Orest Hnatyszak (okręg nr 44) i Teodor Wojtowycz (okręg nr 45), umieszczeni na listach wyborczych jako pierwsi. Objeżdżali oni liczne miejscowości, wygłaszając referaty programowe, w których omawiali możliwości rozwoju gospodarczego i kulturalno-oświatowego Łemkowszczyzny przy pomocy własnych posłów w sejmie i senacie. Na wiecach głos zabierali także działacze nie kandydujący do sejmu, ale zaangażowani w prace organizacyjne. Na zakończenie lokalnych zgromadzeń przyjmowano rezolucje składające się zwykle z trzech punktów: 1 — głosować na „listę lenkowską” nr 20; 2 — do wyborów mają przystąpić wszyscy, „aby ani jeden głos nie przepadł, niedołężnych i kaleki należy dowozić”; 3 — w wyborach nie ma znaczenia różnica wyznania. Mimo znacznego zaangażowania Łemków w akcję przedwyborczą, z Łemkowszczyzny nie wybrano ani jednego posła z listy rosyjskiej. W skali kraju RZN zdobyło tylko jeden mandat, który uzyskał (w okręgu pińskim) prezes RZN Pawło Korol. Na obszarze bylej Galicji największe poparcie lista rosyjska uzyskała w okręgu złoczowskim (20791 głosów). Na Łemkowszczyźnie najwięcej głosów padło w powiatach gorlickim i grybowskim (12719). Aktywny udział ludności łemkowskiej w wyborach 1928 r. nie był podbudowany ściśle uformowaną postawą polityczną wyborców. Niejednokrotnie te same osoby uczestniczyły w pracach RAP i RNO. Organy prasowe obu partii: „Holos Naroda” i „Russkij Golos” wymieniały te same nazwiska jako członków lub sympatyków swych organizacji. Wydaje się, że w zbliżeniu obozów ideowo przeciwstawnych ważną rolę odegrała ciągłe żywa „ruska” płaszczyzna narodowa, z której nie rezygnowali Rosjanie i która łączyła starorusinów z moskwofilami. RNO i RAP odegrały pewną rolę w osłabieniu prorządowej akcji wyborczej. W 1928 r. BBWR nie zdążył odciągnąć Łemków od listy rosyjskiej i doprowadzić do ukształtowania wśród nich załóżków ugrupowania ugodowego. W skali województw południowo-wschodnich blok prorządowy wprowadził do sejmu tylko jednego posła Ukrainca. Sojusz RZN z RNO i RAP wprawdzie nie dał Łemkowszczyźnie przedstawiciela w parlamencie, ale uaktywnił ją politycznie, co pozwoliło na większą elastyczność postaw podczas wyborów w listopadzie 1930 r. W połowie września w kołach staroruskich województwa krakowskiego omówiono projekt wprowadzenia do sejmu swego kandydata za pośrednictwem listy prorządowej. Agitatorzy BBWR delegowani przez starostwa już od 1928 r. starali się nawiązywać kontakty ze starorusinami, toteż u progu wyborów 1930 r. wzajemne związki posiadały już pewne tradycje. Podczas pofnego spotkania w Bin- --- 228 APR, AKŁ, sygn. 72, s. 2. Starorusini przystali na propozycję wojewody obawiając się utraty stanowiska komisarza zarządowego instytucji „Narodny Dom” we Lwowie. 229 AAN, MSW, sygn. 961, s. 295. Taktkę wyborczą uchwalcono na zjeździe Rady Naczelnej RZN w Brześniu nad Bugiem 11 stycznia 1928. Postanowiono wówczas zgłosić listę państwową nr 20, która — jak stwierdzono — „miała zjednoczyć wszystkich, którzy (...) nie odrzucają swej łączności z narodem ruskim”. Cyt. za SN, R. 1928, nr 1, s. 70. 230 AAN, MSW, sygn. 961, s. 225. Zob. rozdz. II, s. 51. 231 SN, R. 1927, nr 5–6, s. 556 i R. 1928, nr 1, s. 71–72. 232 „Holos Naroda”, R. 1928, nr 8, s. 2. 233 „Russkij Golos”, R. 1928, nr 236, s. 4. Np. na zebraniu przedwyborczym RNO we Florynce 1 stycznia 1928 przy udziale po dwóch przedstawicieli z każdej gminy ruskiej powiatu grybowskiego, wybrano Komitet Wyborczy w składzie: ks. W. Kuryllo — przewodniczący, I. Kofla — zastępca przewodniczącego, D. Trochanowskij — sekretarz, H. Wilczackij — kasjer. W. Dubec, N. Łabowski, K. Kopystynskij, Ch. Rusyn. Z. Stawyśkyj, M. Trochanowskij zostali wybrani członkami Komitetu. Zastępcami członków wybrano: D. Durkota, O. Gogoca, J. Porucidł, I. Trochanowskiego i W. Wyszowskiego. Wybrano także delegatów do kontaktów z komitetami sąsiednich powiatów: Dubeca i Kuryllę dla łączności z powiatem gorlickim, Wilczackiego i Wyszowskiego — z nowosadeckim. 234 „Żemla i Wola”, R. 1928, nr 8, s. 7. 235 „Holos Naroda”, R. 1928, nr 5, s. 2 i nr 8, s. 1–2. 236 Np. D. Bubniak i W. Bubniak z Wapiennego, W. Dubec z Florynki, T. Jadłowski z Smerecowka, A. Jurkowski z Skwirtnego, D. Trochanowski z Binczarowej, O. Wiślojcky z Hańczowej. Zob. „Holos Naroda”, R. 1928, nr 5, 6, 7, 8. Na obszarze Łemkowszczyzny środkowej i wschodniej szczególną aktywność przejawiał T. Fedak z Polan. Był on głównym referentem na wieczach RNO w Hyrowej (29 XII 1927), Tylawie (1 I 1928), Mszanie (2 I 1928) i Wróbliku Szlacheckim (12 I 1928). Prowadził kampanię przedwyborczą także w podsanockich miejscowościach: Mokre, Przybyszów, Szczeawne i Wisłok. Zob. „Russkij Golos”, R. 1928, nr 237, s. 3. 237 „Żemla i Wola”, R. 1928, nr 8, s. 7. 238 SN, R. 1928, nr 1, s. 72. 239 APK, SPG II, sygn. 14. Sprawy wyborów do ciał ustawodawczych: wybory do Sejmu i Senatu w 1928 r. — wyniki wyborów, k.b.n. 240 W wyborach do senatu w powiecie grybowskim większość Łemków głosowała na BBWR. Zob. Ibidem. 241 R. Torzecki, Kwestia ukraińska w Polsce, s. 251. czarowej 21 września uzgodniono, że starorusini będą głosować na listę prorządową, o ile na liście tej zostanie umieszczony Metody Trochanowskij lub inny kandydat, którego nazwiska nie podano. W celu uzyskania poparcia mieszkańców Binczarowej na zebranie przybył z Krynicy główny kandydat. Tego samego dnia odbyła się konferencja delegatów powiatu gorlickiego w Łosiach, gdzie także został zgłoszony projekt współpracy z rządem, o ile w jednym z trzech okręgów wyborczych obejmujących Łemkowszczyznę zostanie wezwani na listę prorządową kandydat starorusin lub ewentualnie gdy rząd zapewni pewne koncesje na rozwój spółdzielni mleczarskich, na meliorację rolną, rozwój placówek kulturalno-oświatowych itp. Ustalono, że pertraktacje z kołami rządowymi przeprowadzą delegaci wybrani na ogólnołemkowskim zjeździe w Gorlicach 28 września. Na konferencji w Łosiach obecni byli także działacze Centrolewu, którzy jednak nie zdolali zainteresować Łemków swoim programem politycznym. Zjazd gorlicki odbył się w mieszkaniu prywatnym Siokoły. Przybyło ok. 30 delegatów z powiatów gorlickiego, grybowskiego i nowosądeckiego. Przewodniczącym zjazdu wybrano K. Bodaka z Rozdziela. Na wstępie głos zabral działacz RSO Julian Jurczakewycz, który w długim przemówieniu przestrzegał zebranych przed głosowaniem na listę prorządową. Stwierdził, że o stanowisku starorusinów zadecyduje centrala RSO we Lwowie. Jurczakewyczowi odpowiedział Siokola. Zaprotestował przeciwko braniu Łemków pod kontrolę Lwowa i stwierdził, że Łemkowie żyją w środowisku czysto polskim, w innych warunkach niż we Lwowie i muszą dbać „o własny interes”, a nie postępować według zaleceń lwowskich kół moskwofilskich. Siokola wystąpił także przeciwko narzucaniu Łemkom obcych kandydatów do parlamentu. Jego stanowisko poparli w swych przemówieniach T. Jadłowski i T. Wojtowycz. Zjazd przyjął rezolucję o podjęciu starań w celu umieszczenia na liście prorządowej kandydata starorusina, a gdyby to było niemożliwe, oczekiwano pomocy materialnej dla Łemkowszczyzny. Na zakończenie zjazdu wybrano Komitet Wyborczy. Rozmowy z przedstawicielami BBWR odbyły się w Krakowie. Uczestniczyli w nich Jadłowski i Wojtowycz. Strona rządowa odrzuciła projekt wciągnięcia Metodego Trochanowskiego na listę BBWR, ale zobowiązała się do udzielenia pomocy finansowej Łemkowszczyźnie, uwzględnienia postulatów wyznawców prawosławia, obsadzenia posad nauczycielskich nauczycielami-Łemkami, udzielenia długoterminowych kredytów dla instytucji łemkowskich i utworzenia okręgu wyborczego osobnego dla Łemkowszczyzny. Sprawozdanie z rozmów krakowskich obaj delegaci złożyli na posiedzeniu ścisłego Komitetu Wyborczego w Gorlicach 12 października. Komitet przyjął do wiadomości wyniki pertraktacji i ustalił, że wbrew moskwofilom lwowskim Łemkowie będą głosować „bezwnegłędnie na listę prorządową”. Jednocześnie postanowiono, że Komitet zbierze się ponownie w Grybowie 19 października, gdzie zostanie ustalona taktyka agitacyjna i uzgodniony tekst odezwy do wyborców. Zapowiedziana konferencja grybowska odbyła się w lokalu Rozalii Führer i zgromadziła czołowe postacie życia społeczno-politycznego Łemkowszczyzny z województwa krakowskiego. Przede wszystkim obecni byli: Diodowycz, Dubec, Hnatyszak, Jadłowski, Siokola, M. Trochanowski, D. Trochanowski, I. Trochanowski i inni. Stronę prorządową reprezentowali I. Korseń i W. Joniec z grybowskiego oddziału BBWR. Obradow przewodniczył Hnatyszak, który stwierdził, że po spełnieniu postulatów łemkowskich przyjętych przez stronę rządową w Krakowie, Łemkowie pójdą do wyborów „jednogodnie z listą prorządową”. W dyskusji wyrażono poparcie dla polityki państwa na Łemkowszczyźnie, jedynie W. Dubec wyraził wątpliwość, czy przyrzeczenia uczynione na spotkaniu krakowskim zostaną dotrzymane. Konferencja grybowska wyłoniła Komitet Wyborczy dla powiatu grybowskiego, w którym ważną rolę pełnili wyznawcy prawosławia. W omawianym okresie ludność prawosławna stała przed koniecznością rozwiązania wielu problemów, co zależało od stanowiska władz. Wśród postulatów włączonych przez prawosławnych członków Komitetu Wyborczego było uzyskanie zgody na prowadzenie ksiąg metrykalnych przez księży prawosławnych, domaganie się własnych obiektów cerkiewnych i kreowanie nowych parafii. Postulaty wysunięte przez działaczy wyznania prawosławnego spowodowały nawet pisemną interwencję starosty grybowskiego w województwie w sprawie przyspieszenia zatwierdzenia planów na budowę czasowni prawosławnych w Banicy, Izbach, Jaszkowej i Śniętnicy. Realizując własną politykę wyborczą, władze nieoficjalnie popierały starania ludności prawosławnej. --- 242 AP K, SP G II, sygn. 5, Sprawy ogólnoinformacyjne, sprawozdanie sytuacyjne starosty grybowskiego z 30 września 1930, k.b.n. 243 Ibidem, sygn. 7, k. IV/2. 244 AP K, UWKr, sygn. 51, Tygodniowe sprawozdania informacyjne starosty powiatowego w Grybowie i Gorlicach, k.b.n. 245 AP K, SP G II, sygn. 7, k. IV/1 i UWKr, sygn. 51, k.b.n. 246 AP K, UWKr, sygn. 51, k.b.n. Skład Komitetu: Bodak, Jadłowski, Kaczmarczyk, Seifert, Siokola, Wojtowycz — powiat gorlicki; Chojniak, Gromosiak, Hnatyszak, ks. Pryłoski, M. Trochanowski — powiat nowosądecki; Dubec — powiat grybowski. Na uwagę zasługuje podjęta przez Hnatyszaka jeszcze w czerwcu 1929 r. próba pozyskania Instytutu Stauropigiskiego dla BBWR. W odpowiedzi na jego list, senior Instytutu napisał: „Chętnie poszłibyśmy razem z BB, lecz co powiemy narodowi, jaką uzyskamy od niego odpowiedź!”. Następnie poprosił Hnatyszaka aby sprawę odpowiednio zrelacjonował ministrowi Pierackiemu. Zob. CDIAL, f. 129, op. 2, spr. 27, Łyst jurysta z Krynicy Hnatyszaka Oresta w sprawi „Narodnoho Domu” ta widpowid’ instytutu po ciomu pytanniu, k. 5 i 6. 247 AP K, SP G II, sygn. 5, k.b.n. 248 AP K, UWKr, sygn. 51, k.b.n. 249 Ibidem. 250 AP K, SP G II, sygn. 5, k.b.n. 251 Ibidem. 252 Skład Komitetu: P. Choroszczak (Bogusza), ks. M. Chylak (Izby), W. Dubec (Florynka), M. Kuziak (Wawrza), W. Kysilewski (Brunary), J. Monczak (Berest), Z. Stawyski (Śniętnica), D. Trochanowski (Binczarowa), W. Wyszowski (Królowa Ruska). 253 AP K, SP G II, sygn. 5, k.b.n. idące w kierunku zaspokojenia jej potrzeb religijnych, zdobywając w ten sposób poparcie dla rządu$^{254}$. Po konferencji grybowskiej działacze BBWR z Gorlic, Grybowa i Nowego Sącza wraz z aktywistami staroruskimi rozpoczęli szeroko zakrojoną kampanię w wielu lemkowskich gminach. W powiecie gorlickim największą aktywność wykazali: K. Jamro, J. Kunigiewicz, K. Laskowski, B. Piotrowski i K. Tabor$^{255}$. W powiecie jasielskim referaty polityczne wygłaszał kandydujący do sejmu K. Duch$^{256}$. Akcja prorządowa na Łemkowszczyźnie spotkała się z przeciwdziałaniem opozycji. Zagrożenie dla BBWR mogła spowodować lista nr 11, tj. zjednoczona lista ukraińska popierana przez inteligencję, głównie nauczycieli i księży greckokatolickich. Inteligencja o narodowym poczuciu ukraińskim organizowała wizyty posłów UNDO. W powiecie nowosądeckim inicjatorami spotkań byli głównie księża: M. Bubniak, S. Dmytryszyn, S. Kornowa i W. Smołynskyj. Nie były to jednak wizyty stanowiące część szerszej akcji politycznej, lecz działania raczej sporadyczne. Do takich spotkań należała np. wizyta posła Białaka w Nowej Wsi 21 lipca 1929 czy udział posła Wiślickiego na spotkaniu w Łabowej 28 sierpnia 1930. Ich wystąpienia miały charakter krytyczny wobec władz polskich. Występowali zwłaszcza przeciwko przenoszeniu nauczycieli Ukraińców w centralne rejony Polski i delegowaniu do szkół ukraińskich nauczycieli narodowości polskiej. Wzywali do integracji Łemków wokół instytucji ukraińskich i do wytrwania przy wyznaniu greckokatolickim. Wskazywali na konieczność uzyskania przynajmniej jednego mandatu poselskiego z Łemkowszczyzny$^{257}$. Sprawozdania tygodniowe starostów wspominają o aktywności przedwyborczej nauczycieli. Nastroje proukrainskie władze dostrzegły w Bereście, Brunarach Wyżnych i Polanach$^{258}$. Oprócz księży i nauczycieli$^{259}$ w akcje zaangażowali się niektórzy urzędnicy gminni, np. sekretarz gminy w Ropicy Ruskiej P. Zelenyj$^{260}$, a także gospodarze, np. W. Złupko z Gładyszowa, brat miejscowego proboszcza$^{261}$. Według doniesienia starosty nowotarskiego do --- 254 Ibidem. Dla wyznawców prawosławia duże znaczenie posiadała odezwa metropolity Dionizego, w której nawoływał do udziału w wyborach w imię „troski o pożytek państwa”. Odezwa ta była znana na Łemkowszczyźnie za pośrednictwem księży prawosławnych. 255 AP K, UWKr, sygn. 5, k.b.n. 256 AP K, SP G II, sygn. 7, k. IV/10. Najsiłniejszymi ośrodkami BBWR w powiecie jasielskim była Desznica i Świątkowa Wieclka. 257 Ibidem, sygn. 7, k. IV/3 i IV/4. Obecni na zebraniu w Nowej Wsi starorusini pod koniec przemówienia Białaka przerywali mu okrzykami o treści antyukraińskiej twierdząc, że ukrainizacja Łemkowszczyzny nie potrzebują. Na wiec publiczny w Łabowej starosta nowosądecki nie udzielił zezwolenia i ks. Kornowa zorganizował zebranie za zaproszeniami. 258 Ibidem, sygn. 5, k.b.n. W powiatach sądeckim i grybowskim agitację prowadzili, np. W. Merena (kierownik szkoły w Boguszy) i A. Niszczota (Śnietnicza). 259 Ibidem, sygn. 7, k. IV/7. 260 Ibidem, k. IV/3. 261 AP K, UWKr, sygn. 51, k.b.n. 262 AP K, SP G II, sygn. 7, k. IV/1. O prorządowej kampanii przedwyborczej starorusinów, zob. K. Z. Nowakowski, op. cit., s. 329–331. 263 „Zemla i Wola”, R. 1930, nr 43, s. 2. Obok nich na liście kandydatów figurowali m.in. P. Kozak z Beska i S. Dragan z Wróblika Królewskiego. 264 Ibidem, nr 43, s. 1. Ordynacja wymagała 50 podpisów. „Zemla i Wola” podała, że zebrano 102 podpisy. Wybory uzupełniające przeprowadzone w okręgu Przemysł–Sanok 22 listopada 1931, przyniosły taki sam wynik jak wybory główne. Zob. A. Próchnik, op. cit., s. 322. 265 AP K, UWKr, sygn. 52, Tygodniowe sprawozdania informacyjne starosty powiatowego w Jaśle i Nowym Sączu, k.b.n. 266 Smutki i radości „ruszkich” BP-U, R. 1936, nr 38, s. 381. 267 Jedynie w okręgu nr 62 (Łoczów), na czwartym miejscu umieszczono starorusinę I. Myśkową. Zob. SN, R. 1935, nr 5, s. 467. 268 Ibidem. W świetle nowej rzeczywistości politycznej, w jakiej znaleźli się starorusini, należy podkreślić lojalność Lemko-Sojuzu wobec państwa pomimo utraty dotychczasowego poparcia rządu. W wyborach 1935 r. starorusini lemkowski scy zajęli odmienne stanowisko niż Ruski Komitet Wyborczy (Baczynski i inni). W piśmie „Lemko” zaznaczono wprawdzie, że pod wpływem zawiedzionych nadziei wystąpiły tendencje wstrzymywania się od głosowania w wyborach, ale Związek stanął na stanowisku, że ludność lemkowska powinna wziąć gremialny udział w głosowaniu, aby podkreślić, że „stanowi zorganizowaną grupę, z którą należy liczyć się”$^{269}$. Decyzja ta miała raczej charakter demonstracyjny niż znaczenie praktyczne, a nade wszystko odzwierciedlała chęć utrzymania samodzielności organizacyjnej „Lemko-Sojuzu” na tle całości nurtu staroruskiego. Wybory 1935 r., mimo że przeprowadzone w atmosferze „normalizacji”, w stosunku do Łemkowszczyzny ujawniły uchybienia wobec warunków porozumienia polsko-ukraińskiego. Nowa ordynacja wyborcza wyeliminowała pośrednictwo partii w wyborach, powodując bezpośrednie głosowanie na kandydatów. Kandydat ukraiński wystawiony w okręgu nr 77 (Krośno, Lesko, Sanok) — Wołodymyr Sołowij, gospodarz z Seredniego Wielkiego w powiecie leskim, figurujący na liście wyborczej z numerem drugim, co przy głosowaniu bez skreśleni dawało mu mandat, uzyskał zaledwie 13 tys. głosów i nie wszedł do sejmu$^{270}$. Już po wyborach prasa ukraińska, poszukując przyczyn porażki Sołowija, pisała o zaangażowaniu w kampanię przedwyborczą starosty sanockiego, inspektora szkolnego w Sanoku, policji, a nawet sanockiej organizacji zrzeszającej inwalidów. Lokalne władze administracyjne zabiegaly, aby wyborcy głosowali na kandydata umieszczonego na liście z numerem trzecim — Józefa Morawskiego, dziedzica w Niebiesczanach$^{271}$. Według „Dilo”, drogą służbową wywierano presję na nauczycieli. Niektóre Obwodowe Komisje Wyborcze (np. w Bukowsku) nie dopuszczaly „mężów zaufania” Sołowija, a liczne punkty wyborcze rozmieszczone niekorzystnie dla ludności ukraińskiej$^{272}$. Prasa ukraińska, a zwłaszcza przeciwnicy porozumienia polsko-ukraińskiego, komentowali te fakty jako pozostające w ścisłym związku z „polityką wyodrębniania Łemkowszczyzny” od reszty ziem ukraińskich$^{273}$. Wskazywano na złamanie warunków ugody przez stronę rządową i wyrażano wątpliwości co do przyszłości „normalizacji” już na progu jej ustanowienia. Należy podkreślić w tym miejscu, że w pozostałych okręgach wyborczych (poza Łemkowszczy- --- 269 Ibidem. 270 Ibidem, s. 446–447. 271 Czemu perepaw Sołowij u sianickij okruzi, „Dilo”, R. 1935, nr 244, s. 6. 272 Ibidem. 273 Ibidem, nr 242, s. 1–2. Niedopuszczenie kandydata ukraińskiego z okręgu sanockiego do sejmu było treścią protestu UNDO. W odpowiedzi rząd obiecał dodatkowy mandat w senacie, lecz obietnicę tej nie spełnił. Mandat otrzymał J. Wołoszynowski, ugodowiec wołyński, pracownik Urzędu Wojewódzkiego w okresie urządzowania Józewskiego. Zob. Homo Politicus, op. cit., s. 128. 274 W. Czesnyj, Do widoma politycznym kermányczam, „Nasz Łemko”, R. 1938, nr 21, s. 2. Uwagi końcowe Na podstawie dokonanych badań należy stwierdzić, że analizowane w pracy nurtu polityczne wywodzą się spoza Łemkowszczyzny. Począwszy od połowy XIX w. rozwijały się one najpierw w Galicji Wschodniej. Nakazuje to wiązać zjawiska społeczne i polityczne dokonujące się w środowisku lemkowski z przeobrażeniami zachodzącymi we wschodniej części kraju i prowadzi do wniosku o ściślim powiązaniu Łemkowszczyzny z rozwojem politycznym ośrodków wschodniogalicyjskich. Zależność ta została utrzymana w okresie międzywojennym. Problemy stwarza klasyfikacja elit politycznych. Trudno ściśle wyodrębnić elitę pochodzenia lemkowskiego i powiązać ją z określona orientacja polityczną. Spora część działaczy wprawdzie zamieszkiwała Łemkowszczyznę lub miasta otaczające ten region, ale wywodziła się spoza jego obszaru etnograficznego. Dotyczy to zwłaszcza inteligencji, której łatwo było zmieniać miejsce zamieszkania. Na Łemkowszczyźnie przybywali narodowcy, moskwofile i starorusini: księża (prawosławni i greckokatolicy), adwokaci i lekarze. Migracja przebiegała także w kierunku odwrotnym — Łemkowie zasiliły oddziały instytucji o różnych odcięciach politycznych we Lwowie i innych miastach, zakładali tam praktyki lekarskie i kancelarie adwokackie. Po zdobyciu wykształcenia w sposób naturalny osiedlali się w Galicji Wschodniej, pozostawiając na boku swoje lemkowski pochodzenie. Warto wspomnieć, że Łemkami nie byli następujący znani działacze polityczni Łemkowszczyzny: Roman Borysewycz — przedstawiciel nurtu ukraińskiego, ks. Kyrylo Czajkowski — moskwofil czy Jarosław Siokało, który balansował pomiędzy ruchem staroruskim a moskwofoliskim¹. Oczywiście spora część działaczy posiadała rodowód lemkowski. Łemkowska była niewątpliwie rodzina Trochanowskich, która wydała zarówno przedstawicieli ruchu staroruskiego (np. Metody z Krynicy), jak i ukraińskiego (np. Mykoła z Polan)². Przeciwstawne opcje polityczne spotykamy u wielu innych rodzin, np. Baczyńskich, Barnów, Chomiaków, Choroszczaków, Hnatyszaków, Jaworskich, Mudrych, Polańskich, Pyżów i in. --- 1 R. Borysewycz urodził się w Drohohojew (pow. przemyski). W 1932 r. otworzył kancelarię adwokacką w Gorlicach. K. Czajkowski pochodził z Bojkowszczyzny. Propagował moskwofilstwo wśród Łemków pełniąc funkcję administratora parafii w Zawadze Rymanowskiej (1923–1924) i proboszcza w Mszanie (1924–1934). J. Siokało urodził się w Krynicy koło Drohobycza. W 1928 r. przeniósł kancelarię adwokacką z Boryni (pow. turczański) do Gorlic. 2 Ponór protoplastą rodu Trochanowskich był Iwan Truchanowycz — zbieg z Rosji (?), zob. A. Sałatiak, Pamiątki i zabytki kultury ukraińskiej w Polsce, Warszawa 1993, s. 42. O Truchanowyczu, jako o swym przodku, wspomina jeden z liderów Stowarzyszenia Łemków, zob. P. Trochanowski, Słowo Łemka o sobie i swoim narodzie, 1992, s. 8, odbitka z pisma „Regiony”, R. 1987, nr 2–4. Interesująca jest analiza postaw politycznych Łemków, których spotykamy zarówno wśród zwolenników ukraińskiego ruchu narodowego, jak i staroruskiego czy prorosyjskiego. Prowadzi to do wniosku, że pochodzenie lemkowski nie miało decydującego wpływu na wybór orientacji politycznej. Znacznie ważniejsze były wartości kulturowe, takie jak religia, obszar języko-wy czy tradycja historyczna. Stąd stosunkowo łatwe przeniesienie na grunt lemkowski omawianych orientacji, stąd też brak rodzimych łemkowskich koncepcji politycznych (Łemko–Sojuz należał do ruchu staroruskiego ukształtowanego poza Łemkowszczyzną). W literaturze przedmiotu spotykamy rozbieżności w klasyfikacji omawianych orientacji. Zarówno ruch staroruski, jak i prorosyjski można traktować jako nurty odrębne, lecz z drugiej strony należy także postrzegać je jako etapy w rozwoju tego samego procesu, tj. kształtowania się nowoczesnego ukraińskiego ruchu narodowego³. Podstawą jego rozwoju były wartości kulturowe tworzone i kultywowane przez kolejne pokolenia Rusinów. Wprowadzone przez narodowców u schyłku XIX w. pojęcia „Ukraina” i „ukraiński” zasadzały się na tych właśnie wartościach, a zmiana nazwy była podyktowana chęcią ich zabezpieczenia przed wpływami polskimi i rosyjskimi. Działo się tak dlatego, że zarówno polska, jak i rosyjska myśl polityczna importowały na własny użytek pojęcia „Rus”, „Rusin”. Niektóre środowiska polskie uważały Rusinów za Polaków, rosyjskie za Rosjan. Działacze ukraińskiego ruchu narodowego musieli silnie to odczuwać, skoro zdecydowali się na zmianę nazwy własnej. Chodziło o powstrzymanie procesu kurczenia się kultury ukraińskiej w następstwie wzrastających wpływów kultur sąsiednich. Zabieg ten posiadał charakter taktyczny — z pojęcia „ruski” jednak nie rezygnowano i przez pewien czas narodowcy używali dwuczłonowego pojęcia „Ruś–Ukraina”. Wydaje się, że w tym tkwi specyfika idei ukraińskiej, co czasami uchodzi uwadze badaczy przywykłych do innych wzorców w rozwoju ruchów narodowych. W procesie kształtowania świadomości politycznej Łemków ważną rolę odegrał Kościół greckokatolicki. Aktywność polityczna księży znacznie wzrosła podczas wojen z lat 1914–1921. Jednak na odległej prowincji proces akceptacji idei ukraińskiej wśród kleru dokonywał się wolniej; zapóźnienie było jeszcze bardziej widoczne w szeregach wiernych. Słuszne wydaje się przypuszczenie, że młodzi księży o orientacji ukraińskiej zbyt gwałtownie domagali się od Łemków akceptacji idei ukraińskiej, co wywoływało reakcje przeciwne i umacniało nastroje staroruskie lub prorosyjskie. Taka postawa księży odpychała od ruchu ukraińskiego, sprzyjała rozwijowi prawosławia w latach 1911–1914 i 1926–1934 oraz musiała mieć wpływ na chęć wyodrębnienia się części wiernych spod zwierzchnictwa greckokatolickiej diecezji przemyskiej, co ułatwiło utworzenie AAŁ. --- 3 Najwcześniej wystąpili z taką oceną byli moskwofile, zob. K. Walnycki, op. cit., s. 13. Spotykamy ją także w opracowaniach współczesnych historyków polskich, zob. J. Radziejowski, op. cit., s. 107–113; R. Torzecki, Kwestia ukraińska w Polsce, s. 41–42; J. Tomaszewski, Ojczyzna nie tylko Polaków, Warszawa 1985, s. 54. Orientacje staroruska i moskwofilska z trudem rozróżniane były na Łemkowszczyźnie. Działo się tak dlatego, że na poziomie wsi prowadzona pomiędzy nimi rywalizacja była słabo widoczna. Obydwu nurtów operowały tą samą (choć różnie zapisywaną), akceptowaną przez Łemków terminologią. Poszukując przyczyn wyboru orientacji, należy rozgraniczyć nastroje zabarwione ideologicznie od samookreślenia dokonywanego na podstawie zewnętrznych wyznaczników kulturowych. Wypada sądzić, że ten drugi sposób identyfikowania się właściwy był dla przeważającej części starorusinów. Z tych samych powodów spora część chłopów należała do organizacji moskwofilskich. Popularność wśród nich zdobył nawet projekt przesiedlenia Łemków do ZSRR$^4$. Powstaje zatem pytanie: na ile uczestnictwo w strukturach moskwofilskich lub staroruskich wynikało z identyfikacji politycznej? W toku poszukiwania odpowiedzi nasuwa się wniosek, że dla większości społeczności Łemkowszczyzny najpewniej sprawą decydującą była przynależność do wschodniego obszaru kulturowego, co oznacza, że ruch stricte polityczny wśród Łemków dopiero się kształtował. Inaczej należy oceniać tę część społeczności Łemkowszczyzny, która dokonywała wyboru danej organizacji na podstawie jej programu politycznego. Była to grupa znacznie mniej liczna. Jednak i w tym przypadku obserwujemy brak konsekwencji w przynależności organizacyjnej. Charakterystyczna dla tego zjawiska była dwutorowość postaw, tj. jednoczesne członkostwo w strukturach organizacji prorosyjskich i staroruskich (np. O. Hnatyszak, J. Perelom, J. Siokalo, M. Trochanowski). Wreszcie widoczny jest proces przechodzenia części inteligencji staroruskiej i moskwofilskiej do obozu ukraińskiego (np. J. Kaczmarczyk) — wcześniej zjawisko to wystąpiło na obszarze Galicji Wschodniej, gdzie na przełomie XIX i XX w. spotykamy nazwiska działaczy związanych w okresie późniejszym z ruchem ukraińskim (np. Lepkyj), co przybrało szersze rozmiary w czasie okupacji hitlerowskiej i po drugiej wojnie światowej. Rozwój idei ukraińskiej na Łemkowszczyźnie początkowo przebiegał wolniej niż rozwój nurtów wymienionych powyżej. Stworzyło to niekorzystną sytuację wyjściową dla narodowców, których przeciwnicy polityczni określali jako agitatorów z zewnątrz. Należy podkreślić, że omawiane w pracy orientacje w równym stopniu posiadają rodzimy rodowód, tj. nieuprawnione jest operowanie kategorią „przeszczepiania” bez zastrzeżenia, że zjawisko to dotyczyło wspólnego obszaru etnicznego. Ukraiński ruch narodowy na Łemkowszczyźnie przeszedł podobną drogę rozwoju co w Galicji Wschodniej. W obu przypadkach spora część Rusinów, dochodząc do nowoczesnej ukraińskiej świadomości $^4$ Z projektem przesiedlenia ludności łemkowskiej do ZSRR, a ściślej na Syberię wystąpił Komitet Emigracyjny w Łabowej popierany przez Lemko-Sojuz. Organizatorem Komitetu był S. Durkot. Do wyjaśnienia pozostaje stanowisko rządu RP w tej sprawie, do którego Komitet zwrócił się z prośbą o poparcie projektu w ZSRR. Zob. S. Zynyn [S. Durkot], Lemkowyna—Sybir, Lwów 1934, s. 14–16. 5. Starostwo Powiatowe w Jaśle, 1918–1927. 6. Starostwo Powiatowe w Sanoku, 1918–1939. Archiwum Państwowe w Rzeszowie 1. Archiwum ks. Juliana Łukaszklawicza. Centralny Derżawyń Istorycznyj Archiw u Lwowi (Lwów, Ukraina) 1. Centralna Rada Rusko-Selanśkoji Orhanizacji u Lwowi. 2. Halycyjskoje Namiestnyctwo. 3. Hreko-katołyckyj mytropolycznyj ordynariat, m. Lwiw. 4. Krajowe Silskohospodarske Towarystwo „Silśkij Hospodar” (1899–1944). 5. Kuratorija Lwiwškoho Szkilnho Okruhu. 6. Lwiwškyj Stawropiġijskyj Instytut. 7. Naukowo-literaturne Towarystwo „Halycko-Ruška Matica” u Lwovi, 1847–1939. 8. Redakcija Zurnalu „Nasz Lemko”, m. Lwiw, 1934–1939. 9. „Ridna Škola” — Ukrajinške Pedahohiczne Towarystwo u Lwovi, 1881–1939. 10. Ruškyj Narodnyj Instytut „Narodnyj Dim” u Lwovi, 1849–1939. 11. Towarystwo im. Mychajla Kaczkowškoho (susplino-kulturne i literaturne), 1876–1939. 12. Towarystwo „Prosivita”, m. Lwiw 1864–1944. 13. Ukrajinške nacionalno-demokratyczne objednannia (UNDO), m. Lwiw. Derżawyń Archiw Lwiwškoji Oblasti (Lwów, Ukraina) 1. Lwiwške Wojewodske Uprawlinnia, 1921–1939: — Podotdiel biezopasnosti i pressy; — Prezydialnyj otdiel; — Podotdiel po dielam towarystw. Ukrainian Lemkos Museum (Oddzial w Camillus, NY, USA) 1. Archiw Komitetu Dopomohy Łemkiwszczyzni, 1933–1936. 2. Archiw Muzeju — korespondencija, 1936–1940. Prasa „Beskyd” (Przemyśl), 1931–1932. „Biuletyn Polsko-Ukrainiśki” (Warszawa), 1933–1938. „Carpatho-Rusyn American” (Fairview, NJ), 1988. „Cerkownyi Wiestnik” (Warszawa), 1933–1935. „Chrześcijanin w Świecie” (Warszawa), 1988. „Dilo” (Lwów), 1928–1939. „Droga” (Warszawa), 1929. „Dzieje Najnowsze” (Warszawa), 1972, 1992. „Gazeta Kościelna” (Lwów), 1933. „Gazeta Polska” (Warszawa), 1930. „Gazeta Prawosławną” (Warszawa), 1936–1938. „Glos Narodu” (Kraków), 1938. „Glos Sadecki” (Nowy Sącz), 1990. „Gospodarz Polski” (Warszawa–Kraków), 1934. „Holoś Łemkiwszczyzny” (Yonkers, NY), 1963–1965. „Holoś Naroda” (Lwów), 1928–1931. „Ilustrowany Kurier Codzienny” (Kraków), 1919, 1929. „Istorycznyj Kalendar. Almanach Czerwonoji Kalyny” (Lwów), 1934. „Język Polski” (Kraków), 1927. „Kalendar «Lemka» na zwyczajnyj rok” (Przemyśl), 1935–1938. „Kalendar Towarystwa «Prosivitas»” (Lwów), 1926, 1930. „Karpatorusskij Kalendar Łemko-Sojuza” (Yonkers, NY), 1959, 1960, 1963. „Karpatorusskij Kalendar Wania Hunianky” (Cleveland, Ohio), 1929–1933. „Kraikowski Wisti” (Kraków), 1941. „Krakowskie Zeszyty Ukrainoznawcze” (Kraków), 1993. „Krytyka” (Kraków), 1910. „Kurier Podhalański” (Nowy Sącz), 1928. „Kwartalnik Historyczny” (Warszawa), 1964. „Lemko Bell” (Passaic, NJ), 1936. „Libertas” (Warszawa), 1986. „Literaturno-Naukowa Biblioteka” (Lwów), 1902. „Literaturno-Naukowy Wistnyk” (Kijów–Lwów), 1909, 1910. „Ludowice” (Gorlice), 1927. „Lud Słowiański” (Kraków), 1938. „Lwowski Kurier Poranny” (Lwów), 1930. „Łemko” (Kraków), 1928, 1930. „Łemko” (Nowy Sącz, Krynica, Lwów), 1934–1939. „Łemkowski Wisti” (Yonkers, NY), 1959–1960. „Łemkivskij Kalendar” (Toronto–Passaic, NJ), 1967, 1969. „Łemkwszczyyna” (Clifton, NJ), 1987, 1989, 1990. „Łystok” (Lwów), 1939. „Magury” (Warszawa), 1982–1992. „Myśl Narodowa” (Warszawa), 1934. „Nasz Łemko” (Lwów), 1934–1939. „Nasza Sprawa” (Tarnów), 1934, 1936. „Nasza Przyszłość” (Warszawa), 1934. „Nasze Słowo” (Lwów), 1936–1937. „Nasze Słowo” (Warszawa), 1960, 1992–1994. „Nauczno-Literacki Sbornik Halcyko-Ruskoj Maticy” (Lwów), 1934. „Nauka. Ilustrowany miesięcznik dla naroda” (Lwów), 1927–1939. „Nowa Zoria” (Lwów, Stanisławów), 1933–1938. „Nowy Czas” (Lwów), 1932. „Nywa” (Lwów), 1928. „Oriens” (Kraków), 1933–1938. „Polish Review” (New York, NY), 1990. „Polska Zbrojna” (Warszawa), 1936. „Poloniny” (Warszawa), 1982, 1986. „Prołom” (Lwów), 1934. „Przegląd Powszechny” (Kraków), 1912, 1934. „Przemyskie Zapiski Historyczne” (Przemyśl), 1985. „Regiony” (Warszawa), 1987. „Republika” (Łódź), 1923. „Rocznik Historyczno-Archiwalny” (Przemyśl), 1986. „Rocznik Sadecki” (Nowy Sącz), 1967, 1992. „Ruska Prawda” (Kraków), 1927–1930. „Russki Golos” (Lwów), 1928–1934. „Slavia Orientalis” (Warszawa), 1990. „Słowo” (Warszawa), 1932–1933. „Sprawy Międzynarodowe” (Warszawa), 1992. „Sprawy Narodowościowe” (Warszawa), 1927–1939. „Studia Historyczne” (Kraków), 1981, 1996. „Studia z dziejów ZSRR i Europy Środkowej” (Wrocław), 1969. „Swoboda” (Jersey City, NJ), 1920, 1926–1939. „Tarnowskie Studia Teologiczne” (Tarnów), 1986. „Talerhowskij Almanach” (Lwów), 1924. „Tygodnik Powszechny” (Kraków), 1981, 1984, 1989. „Tygodnik Solidarność” (Warszawa), 1981. „Ukrainiśkyj Beskyd” (Przemyśl), 1933. „Ukrainiśkyj Skytalec” (Liberec), 1920. „Watra” (Gorlice–Warszawa), 1993. „Wierchy” (Kraków, Wrocław), 1935, 1936, 1993. „Więź” (Warszawa), 1987. „Wisti Apostołskoj Administracji Lemkiwszczyyny” (Rymanów, Sanok, Kraków), 1935–1941. „Woskriesiennia” (Lwów), 1935. „Zakarpatśka Prawda” (Użhorod), 1990. „Zemla i Wola” (Lwów), 1928–1935. „Żnak” (Kraków), 1985. „Żoria Halyčka” (Lwów), 1860. „Zustriczi” (Warszawa), 1989–1991. „Żyttia i Prawo” (Lwów), 1934. Dokumenty opublikowane Baczynskij M., Promowa M. Baczynskoho posta na Sojim z rameny Ruskoj Agrarnoj Organizacji vyhodzena w Sojim w siczni 1931, Lwov 1931. Czymnosty i risennia prowincjalnego Sobora w Halyczyni 1891 r., Lwiw 1894. Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, R. 1924. Keşık J., Dokumenty w sprawie polityki narodowościowej władz polskich na Kresach Wschodnich, „Dzieje Najnowsze”, R. 1992, z. 1–2. Madajczyk Cz., Dokumenty w sprawie polityki narodowościowej władz polskich po przewrocie majowym, „Dzieje Najnowsze”, R. 1972, z. 3. Masciuch W., Persze pastyrśke poslanije do Łemków, Lwiw 1935. — Pastyrśke poslanije dra Wasylja Masciucha, Apostołskoho Administratora dla Lemkiwszczyyny z nahody Rozdestwa Chrystusoho r. 1936 do Łemków, Lwiw 1935. III Narodnyj Zjizd Ukrainskoho Nacionalno-Demokratychnoho Objednannia w dniach 24 i 25 hrudnia 1928 r. (Zwit złożenyy na pidstawi stenograficzno protokolu), Lwiw 1929. Oświadczenie protestacyjne towarzystw i organizacji ruskich przeciw urzędowemu wprowadzeniu terminu „ukraiński” zamiast „ruski”, Lwów 1936. Prawda pro Uniją, Lwiw 1968. Programa Russkoji Selanskoji Organizacji (RSO), [Lwów] 1930. Protest przeciw wprowadzeniu nazwy „ukraiński” zamiast „ruski” (rusiński), Lwów 1928. Russkij Narodnyj Sjezd, 1 nojabria 1923 g. Rezoluciji Sjezda i Ustaw Russkoj Narodnoj Organizacji s pryroženiem Rezolucij Russkago Narodnogo Sowieta ot 2 fiewrala 1924 g., Lwov 1924. Sejm Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawozdania Stenograficzne, 1926–1939. Senat Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawozdania Stenograficzne, 1930–1939. Siwicki M., Dzieje konfliktów polsko-ukraińskich, t. I–III, Warszawa 1992–1994. Sowireniennaja Galicznia. Etnograficzskije i kulturno-politiczskije sostojanie jeja k swiazi s nacionalno-obszczyzniennymi nastrojeniami. Zapiska, sostaw. pri Wojenne-Cenzurnom otdiel. Upravl. General-Kwarirrm. Sztaba Glawnakomandujusczoj Armijami Jugo-Zapadnogo fronta, (ijul 1914 g.), b.m.w. 1914. Stenograficzskij otciet z sudowoj rozprawi po dili Olhy Hrabar i towarzysziv, Lwov 1882. Świępn S., Nieznan list metropolity Andrzeja Szepczyńskiego do administratora apostolskiego Lemkwszczyyny Wasyla Maściucha, „Przemyskie Zapiski Historyczne”, R. 1985, nr 3. Tomaszewski J., Dokumenty w sprawie polityki agrarnej rządu polskiego w województwach południowo-wschodnich w przedzięciu wybuchu II wojny światowej, „Dzieje Najnowsze”, R. 1972, z. 3. Statut Związku Rosyjskich Organizacji Mniejszościowych w Polsce, Warszawa 1931. Ukrainiśkie i ruskie ugrupowania polityczne w Polsce w dniu 1. IV. 1927, Wydział Narodowościowy MSW, Warszawa 1927. Ustaw organizacyjny i regulamun Russkoj Agrarnoj Organizacji, Lwov 1931. Opracowania i wspomnienia wydane do 1945 r. Administrator Apostolski Lemkowszczyzny, „Oriens”, R. 1935, z. 1. Andrusiak M., Geneza i charakter halickoho rusofilstwa w XIX–XX st., Praha 1941. — Narysy z istoriji halickoho moskwofilstwa, Lwiv 1935. — Zarys historii moskwofilstwa wśród Ukrainicjów halickich, BP-U, R. 1933, nr 34 i 35. Baczynski M., Kwestia mniejszościowa oraz rola i metody opozycji mniejszościowej w odrodzonej Polsce, Lwów 1935. Baran S., Galicycyjscy Bośniacy, BP-U, R. 1933, nr 4. — Słowa – ruski – rusiński – ukrainiński na tle ustawodawstwa polskiego, BP-U, R. 1937, nr 21. Bartoszewicz J., Znaczenie polskich kreśów wschodnich dla Polski, Warszawa 1924. Bartoszuk A., Polskie osadnictwo historyczne. Lemkowie zapomniani Polacy, Warszawa 1939. Bartoszewski A., Lemkowie, Warszawa 1939. Barwiński O., Lioprys suspiłnoji roboty i syły Rusynow awstrijskich, Lwiv 1885. Baudouin de Courtenay J., Rusini czy Ukrainicy?, „Jezyk Polski”, R. 1927, t. XII. Bączkowski W., Grunwald czy Pilawce, Warszawa 1938. — U źródeł wielkości i upadku, Warszawa 1935. — Ignorancie wywody swojskich moskwofilów, BP-U, R. 1935, nr 21. Belcikowska A., Rzeczpospolita Polska pod względem narodowościowym i wyznaniowym, Warszawa 1926. Belcikowski J., Charakterystyki i programy stronnicztw politycznych na terenie Rzeczypospolitej Polskiej z uwzględnieniem stronnicztw żydowskich, ukraińskich, litewskich, niemieckich, białoruskich i rosyjskich na ziemiach polskich. Przewodnik praktyczny dla obywatela, Warszawa 1923. Bereźanskyj W. O., Czomu Rusyny abo Malorusy nazywają’sia Ukrajinciami? Istoryczna norma i prawna rozwidła, Sambor 1932. — Dlaczego powstał w byłej Galicji naród ruski jako rosyjski?, BP-U, R. 1935, nr 24. Bobrinskij W. A., Prazskij Sjed, Peterburg 1909. Bobrzyński J., List owarty da ukraińskiego konserwatysty, Warszawa 1931. — Problem ukraiński na tle rzeczywistości, Warszawa 1934. — A więc jednak Rusin?, „Nasza Przyszłość”, R. 1934. Bocheniski A., Łoś S., Bączkowski W., Problem polsko-ukraiński na Ziemi Czerwieńskiej, Warszawa 1938. Brzeziński F., Prawa mniejszości. Komentarz do traktatu z dnia 28 czerwca 1919 r. pomiędzy Polską a głównymi mocarstwami, Warszawa 1920. Bukwar. Persza Kniecezka dla wseludnych szkol, [Metody Trochanowskij], Lwov 1933. Bugera I., Ukrajinske wesila na Lemkiwsczyni, Lwiv 1936. — Zwyczai ta wiruwannia na Lemkiwsczyni, Lwiv 1939. Cehelškyj L., Halycke moskwofilstwo w ostatniej joho fazi, „Literaturno-Naukowyj Wistnyk”, R. 1910, nr 5. Cieszyński N., Prawoslawe na Lemkowszczyznie, „Gazeta Kościelna”, R. 1933, nr 35 i 36. Cholodecki J. B., Lwów w czasie okupacji rosyjskiej (1914–1915). Z własnych przeżyć i spostrzeżeń, Lwów 1930. Chraptwyj E., Siłske hospodarsiwo halycko-wolynskych zemel, Lwiv 1936. Czeł, Poglądy historyczne prof. M. Hruszewskiego w kwestii ukraińskiej w świetle krytyki naukowej, Lublin 1917. Czerwiński F., Sprawa ukraińska jako problem międzynarodowy, Warszawa 1934. Czerwiński J., O Rusinach i do Rusinów, Kraków 1891. — Polityka nerwów, Kraków 1882. Czubatyj M., Suspiłno-nacionalna rola unii w żyti ukrainśkoho narodu, Lwiv 1934. Dorcow D., Moderne moskwofilstwo, Kyjiw 1913. Doroszenko D., Istoriia Ukrajiny, Kraków–Lwiv 1942. — Istoriia Ukrajiny 1917–1923 rr., t. I, Użhorod 1932. Dreszer Z., Sprawa mniejszości narodowych w Polsce, Warszawa 1926. Dunin-Borkowski P., Punkt wyjścia w sprawie ukraińskiej w Małopolsce Wschodniej, „Droga”, R. 1929, nr 6. Drugia Kniecezka dla narodnych szkol, [Metody Trochanowskij], Lwov 1934. Falkowski J., Pasznycki B., Na pograniczu lemkowski-bojkowskim, Lwów 1935. Feldman W., Stronnictwa i programy polityczne w Galicji 1846–1906, t. II, Kraków 1907. Feliński M. [Rajmond Różycki], Ukrainicy w Polsce odrodzonej, Warszawa 1931. Fischer A., Na granicy lemkowski-bojkowskiej, „Kurier Literacko-Naukowy”, nr 4/36, Dodatek do IKC nr 27, Kraków 1936. — Rusini—zarys etnografii Rusi, Lwów–Warszawa–Kraków 1928. Fischer S., Obrązki z życia religijnego Lemków nadostawskich na przełomie XIX i XX w. (fragmenty pamiętnika), w: Materiały Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku, nr 9, Sanok 1969. Franko I., Moloda Ukrajina, Lwiv 1910. — Narys istoriji ukraińsko-ruskiej literatury do 1890 h., Lwiv 1910. — Iz istoriji „moskwofilskoho” pysmenstwa w Halyczyni, w: Zibrannia tworiv, t. XXXI, Kyjiw 1981. F. C., Sprawa ukraińska jako problem międzynarodowy, Warszawa–Cieszyn 1934. Giertych J., O program polityki kresowej, Warszawa 1932. — Po utworzeniu biskupstwa unickiego na Lemkowszczyźnie, „Myśl Narodowa”, R. 1934, nr 14. Gluziński T., Sprawa ukraińska, Warszawa 1936. Głabiński S., Sprawa ruska na Ziemi Czerwieńskiej, Warszawa 1937. Goetel W., Zagadnienia regionalizmu górskiego w Polsce, „Wiechy”, t. XIII, Kraków 1935. Grabowski T., Prof. Hruszewski o stosunku Polski do Rusi, Kraków 1917. Grabski S., Państwo narodowe, Lwów 1929. Grabski W., Dwa lata pracy u podstaw państwowości naszej (1924–1925), Warszawa 1927. Grzymała K., Rus Podkarpacka, BP-U, R. 1937, nr 1. Hankewycz E., „Łemkiwska Republika”. Odyn zabutuj proces, „Żyttia i Prawo”, R. 1934, nr 2 (29). Hizowski B., Zwidyki wziąły się moskwofity?, Lwiv 1907. Hnatuk W., Nacionalne widmoodrzania Awstro-uhorskich Ukrajinców (1772–1880), Wideń 1916. Holówko T., Kwestia narodowościowa w Polsce, Warszawa 1922. Homo Politicus [Iwan Kedryn], Prcyzny upadku Polszczi, Kraków 1940. Horoszkiewicz R., Szlachta zaścinkowa na ziemiach wschodnich, Warszawa 1937. — Na ziemiach wschodniego pogranicza (Notatki historyczne), Warszawa 1937. Hrabyk K., Sprawa ukraińska, Poznań 1935. Hruszewskij M., Oczekr istoriji ukraïnskogo naroda, S–Peterburg 1906. Istota moskwofilstwa „Starorusinów” galicyjskich, BP-U, R. 1935, nr 5. Jastrebow, Galicja nakanunie Wielkoj Wojny 1914 goda, Pietrograd 1915. Jefremow S., Do istoriji „Halyczkoj Rujiny” 1914–1915 rr., „Ukrajina”, R. 1924, nr 4. Jastrzębski S., Kim jesteśmy? O szlachcie zagrodowej w Małopolsce Wschodniej, Przemyśl 1939. Jarosławczyk W., Najdawnišza doba, Lwiv 1938. — Chrystianisto na Lemkiwsczyni, Lwiv 1939. — Moskwofilstwo na Lemkiwsczyni, Lwiv 1939. J. S., Manuty moskwofilizmu, BP-U, R. 1933, nr 9. Ł. J. A., Rusin jest Polakiem obraźdżu greckiego, Rzeszów 1931. Kamieniecki W., Ponad zgłękiem walk narodowościowych. Idea Jagiellońska, Warszawa 1929. Kaninskij A., Narodniki i obszcerusy (ich istoryczna stoimost’), Lwov 1930. Kalicki B., Kwestia ruska, Lwów 1871. Kedryn I., Kompleks rosyjski u Ukrainców (rusofilstwo polityczne—galicyjskie moskwofilstwo—„radianofilstwo”), BP-U, R. 1937, nr 9–12. — Moskalofilstwo jako anachronizm oraz aktualna twierdza „kompleksu rosyjskiego” u Ukraińców, BP-U, R. 1937, nr 13. — Triumf i katastrofa marzeń oraz zmartwychcianie nadziei moskalofilów galicyjskich, BP-U, R. 1937, nr 14. — W poszukiwaniu metryki... Kilka uwag i faktów z dziejów powojennego moskalofilstwa galicyjskiego, BP-U, R. 1937, nr 15. — Janus, dwulicowy Bóg, czy rosyjski sfinks?, BP-U, R. 1937, nr 16. — Nasza sprawa wewnętrzna, BP-U, R. 1937, nr 18. Kieniewicz S., Adam Sapieha (1828–1903), Lwów 1939. Kierski K., Ochrona praw mniejszości w Polsce, Poznań 1933. Kolpackiewicz W., Spór o „Narodny Dom” we Lwowie, Lwów 1937. — Na granicy wieków. (Jeden etap ewolucji i myśli politycznej Starorusinów), BP-U, R. 1938, nr 5 i 6. — Na granicy wieków. Staroruski Guliver na falach polityki wszechświątowej, BP-U, R. 1938, nr 9. — Starorusini wobec rzeczywistości rosyjskiej w okresie wojny światowej, BP-U, R. 1938, nr 13 i 14. Kokowski F., Lemkiwsky republiky w 1918–1919 rokah, „Istoryczny Kalendar, Almanach Czerwonoji Kalyny na 1935 rik”, Lwiw 1934. — Schidnymy zamek Lemkiwszczyzny, Lwiv 1936. Konstantynowycz J., Muzej „Lemkiwszczyza” w Sianoci, „Nowa Zoria”, R. 1934, nr 52, Dodatek naukowy. Krewęcki I., Halycyna i Rosija. Kilka historycznych pryahadok, Lwiv 1914. Kruehelskj A., Tyławska schizma na Lemkiwszczyzni, jiži istorija i teperisnzyj stan, Lwiv 1933. Krysiński A., Liczba i rozmieszczenie Ukraińców w Polsce, Warszawa 1929. Kuczabskij W., Ukrainja i Polszca, Lwiv 1933. Kulczycki L., Ugoła polsko-ruńska, Lwów 1912. Kuryło T., Kratkaja swodka pysatelej i žurnalistow na Lemkiwszczyzne, „Nauczno-Literaturnyj Sbornik Halyccko-Ruskoj Maticy”, t. VIII, Lwów 1934. — Lemky s nad Ruskoho Potoka, „Kalendar «Lemka»”, R. 1935. — Naszi Bursy, „Kalendar «Lemka»”, R. 1936. — Korokvij perehad pysatelej i žurnalistow na Lemkiwszczyzni, t. I, Lwów 1937. — Lemky kniaziamy cerkwy, Lwów 1938. Lasocki Z., Polacy w austriackich obozach barakowych dla uchodźców i internowanych, Kraków 1929. Łazarzewycz N. [Turianśkyj], Apologija i apologety moskwofilstwa, „Kultura”, R. 1925, nr 8–9. Lemkiwska problema. Napysaw Lemko, Lwiv 1933. Lemkiwszczyzna, b.m.w. i b.d.w. Łewyckij K., Istoriya politycznoji dumky halyczkých Ukrajinciw 1848–1914, t. I–II, Lwiv 1926–1927. — Istoriya wyzwolnych zmahań halyczkých Ukrajinciw z czasiw switowoji wijny 1914–1918, Lwiv 1929. — Ukrajinski Politiky. Šylwety naszych dawnych posli i politycznych dijacziw, t. I–II, Lwiv 1936–1937. Łoš S., O konstruktywnej politykę na Rusi Czerwonej, Warszawa 1932. Łozynśkyj M., Ukrainjinstwo i moskwofilstwo, 1909. — Halycyna w rr. 1918–1920, Wien 1922. — Suczczena moskwofilstwo, „Literaturno-naukowyj Wistynk”, R. 1909, nr 4. Maliszewski E., Stosunki narodowościowe w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1922. Masciuch W., Pro Lemkiwszczyznu, „Nywa”, R. 1934, nr 3. Makowski W., Talerhof (spohady i dokumenty), Lwiv 1934. — Gmind, tabor ukrajinských zblihův i wyselenicw u czasy switowoji wijny 1914–1918. Spohady spered 20-ty lit, Lwiv 1935. Markow D. A., Russkaja i ukraïnska ideja v Awstri, Moskwa 1915. Megas O., Trahediia Halyckoji Ukrajiny. Materialy pro polsku inwaziju, polski warwarstwa i polsku okupaciju Schidnjoji Halyczyny za krowawi roky 1918, 1919, 1920, Winnipeg 1920. Merunowicz T., Sprawa ruska i kongres pokojowy. Referat opracowany dla Polskiego Buru Prac Kongresowych, Lwów 1919. Monczalowskij O. A., Literaturnoje i politiczeskoje ukraïnosfilstwo, Lwov 1898. — Žyttie i diejatietnost’ Iwana Naumowycza, Lwov 1899. — Swiataja Ruš, Lwov 1903. Memorandum w sprawie szlachty zagrodowej na Wschodzie Polski, Warszawa 1938. Mrozek A., Przyszłość Ukrainy. Z Polską czy przeciw?, Drohobycz 1935. Mykolajewycz M. [Matwij Stachiw], Moskwofilstwo, joho bať’ky i diły. Istorycznyj narys, Lwiv 1936. Mychajlenko M. [Mychajlo Łożynśkyj], Rosija i Ukrainja. Z prywodu teperisnjoji švitowojii wijny, Jersey City 1915. — „Wyzwolni manifesty” rosijskoho uriadu w teperisnjej wijni, b.m.w. 1915. Naumenko J., Ukraińskie formacje wojskowe w czasie wojny światowej (1914–18 r.), BP-U, R.1934, nr 2. Nasza Knýzka, Jonkers 1945. Ohonowskij O., Istoriya literatury ruskoj, t. I, Lwov 1899. Ormiicki W., Plan rolniczego osadnictwa wewnętrznego na Wschodzie Polski, Warszawa 1937. Orsini-Rosenberg S., Problem badań socjologicznych w zakresie zagadnień narodowościowych w województwach Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1930. Os…rž St. [Leon Wasilewski], Ukrainjinstwo, moskwofilstwo a sprawa rosyjska w Galicii, „Krytyka”, Kraków 1910, z. 9. Pawłyk M., Moskwofilstwo ta ukrajinofilstwo sered awstro-ruškoho narodu, Lwiv 1906. — Narodnyj ruch awstro-rušskych Rusynow, Szamokin 1896. — Pro ruško-ukrajinjski narodni czytalni, Lwiv 1888. Pełczyński E., Prawoslavie w Galicji w świetle prasy ruskiej we Lwowie podczas inwazji 1914–1915 roku, Lwów 1918. Peleński Poray Z., Polityka UNDO w świecie autonomicznej deklaracji Centralnego Komitetu UNDO z dnia 7 maja 1938 r., Lwów 1938. Petrowycz J., Halycyna pidczas rosijskoy okupaciji 1914–1915, Wiedeń 1915. Piątkowska K., Rozwój stosunków narodowościowych i wyznaniowych Małopolski Wschodniej, Lwów 1936. Pieradzka K., Na szlakach Lemkowszczyzny, Kraków 1939. Piotrowicz W., Wschodnie zagadnienie wyznaniowe, Warszawa 1939. Polanskiij I., O werchownoj wlasty sw Apostola Petra i jeho naslidnikow w Chrystowej Cerkwi i o pryznawaniu toj wlasty na Lemkowszczyzni, Lwów 1936. — Perebih sporu o słowo „prawosławny” w Tylawî, ta jeho wysląd: Wybuch religijnoho rozdrozu na Lemkowszczyzni, „Wisti Apostolskoji Administraciji Lemkowszczyzny”, R. 1936, cz. 10. Podleski F., Zagadnienie ukraïnskie na tle stosunków austriackich, Lwów 1935. — Rusofilstwo a ukraïnizm, Lwów 1931. Pogonowski J., Z dziejów myśli ukraińskiej, Warszawa 1934. Prawoslavije i nacionalnyj duch Lemkiwszczyzny, „Słowo”, R. 1932, nr 60. Prus-Faszczewski T., Małopolska Wschodnia a zagadnienie obronności państwa, Warszawa 1939. Ptaszycki S., Stosunek dawnych władz polskich do cerkwi ruskiej, Lwów 1930. Pułnarowicz W., U źródeł Sanu, Stryja i Dniestru (Historia powiatu turczańskiego), Turka 1929. — Rycerstwo polskie Podkarpacia (Dawne dzieje i obecne obowiązki szlachty zagrodowej na Podkarpaciu), Przemyśl 1937. Przysiecki F., Rzady rosyjskie w Galicji Wschodniej, Piotrków 1915. Radost St., Lemkowszczyzna, „Nasza Przyszłość”, R. 1934. Reinfuss R., W sprawie granicy lemkowski-bojkowskiej, „Kurier Literacko-Naukowy”, Dodatek do IKC, nr 48, Kraków 1936. — Wschodnia granica Łemkowszczyzny, „Kurier Literacko-Naukowy”, Dodatek do IKC, nr 193, Kraków 1936. Reychman J., Pogranicze etniczne słowacko-ruskie, SN, R, 1938, nr 6. Romer E., Polski stan posiadania na południowym wschodzie Rzeczypospolitej, Lwów 1937. Różycki R., Ukrainity w Polsce Odrodzonej, Warszawa 1831. RSO i prawosławny ruch na Lemkowszczyźnie, „Zemla i Wola”, R. 1932, nr 43. Rusin [Izydor Dzieduszyc], Rus’ galicyjska, jej separatyzm, przyczyny tegoż, działania i skutki, Gródek 1888. Ruska bursa w Horlicach, „Holos Naroda”, R. 1928, numery: 36, 43, 44, 45. Ryman S., Rozwój stosunków wyznaniowych i narodowościowych w Polsce, Warszawa 1938. Sabotaż ukraiński i akcja pacyfikacyjna, Warszawa 1931. Smoleński J., Łemkowie i Lemkowszczyzna, „Wierchy”, t. XIII, Kraków 1935. Sprawozdanie z działalności komitetu do spraw szlachty zagrodowej na Wschodzie Polski, Warszawa 1939. Srokowski K., Sprawy narodowościowe na kresach wschodnich, Warszawa 1924. — N.K.N. Zarys historii Naczelnego Komitetu Narodowego, Kraków 1923. Stapiński J., Łemkownia, „Gospodarz Polski”, R. 1934. Studnicki W., W sprawie kolonizacji i osadnictwa żółnierskiego na ziemiach wschodnich, Warszawa b.d.w. Studziński C., Zza kulisów schizmatycznej propagandy, Kraków 1899. Suchenek-Stuchecki H., Państwo a cerkiew prawosławna w Polsce i państwach ościennych, Warszawa 1929. Swystun F., Szczo to jest ukrajinofilstwo? Joho istorija i teperisznja charakterystyka, Lwów 1912. Talerhof abo Rusko-Ukrainjska Hollota, Kolonjmy 1923. Talerhowskij Almanach. Propaganiatnaja Knjha awstrijskich zestokostej, izuwierstw i nasylij nad karpato-russkym narodom wo wrienia wsemirnoj wojny 1914—1917 gg., Lwów 1930. Tarnowycz J., Ilustrowana istorija Lenkiwszczyzny, Lwiw 1936. — Werhany Lemkiwszkoho Beskydu. Mandriwnyj prowidyk po Lenkiwszczyzni, Lwiv 1938. — Za sribnolentym Sianom. Mandrijnowo w lemkiwski hory, Lwiv 1938. — 20 rokiw newoli. Lemkiwszczyzna pid polskym jarmom, Krakiv 1940. — Kniate misia Stanik, Krakiv 1941. Tarnowycz O., Lenkiwszczyzna w czasz wyzwolnych zmahai, „Swoboda”, R. 1933, nr 271. Teodorowicz I., Lemkowskaja Rus, „Nauczno-Literaturnyj Sbornik Halycy-Ruskoj Maticy, t. VIII, Lwów 1934. Terleckyj O., Moskowifily i narodowi w 70-tych rr., „Literaturno-naukowa Biblioteka”, nr 37, Lwiv 1902. Terszakowec M., Halycy-Ruske literaturne widrodżennie, Lwiv 1908. Tomkiewicz W., Ukraina między wschodem a zachodem, Warszawa 1939. Tomasziwskyj S., 10 lit ukrajinskoho pytannia w Polszchi, Lwiv 1929. Toronskij A., Rusyny—Łemky, „Zoria Halycka jako Album na hod 1860”, Lwov 1860. Nasze stare i nowe moskowifilstwa, Lwiv 1914. Trahedija Lemkiwszczyzny, napsyaw S.R., Lwiv 1933. Udziela S., Ziemia lemkiwska przed półwieciem, Lwów 1934. Ulaszyn H., Jezyk maloruski, ukraiński czy ruski, rusiński, Warszawa 1930. Urban J., Wobec propagandy schizmy w Galicji, „Przegląd Powszechny”, t. CXIV, R. 1912. — Trudności z Lemkowszczyzną, „Przegląd Powszechny”, R. 1934, nr 605. Urbański Z., Mniejszości narodowe w Polsce, Warszawa 1933. Ustanowycz K., Rajewskij i rosijskij panslawizm. Spomyny z prezytoho i peredumanoho, Lwiv 1884. Wasilewski L., Kresy Wschodnie. Litwa i Białoruś—Podlasie i Chełmszczyzna—Galicia Wschodnia—Ukraina, Warszawa—Kraków 1917. — Ukraińska sprawa narodowa w jej rozwoju historycznym, Warszawa 1925. — Sprawa kresów i mniejszości narodowych w Polsce, Warszawa 1925. — Ruski, rusiński czy ukraiński?, SN, R. 1927, nr 4. — Sprawy narodowościowe w teorii i w życiu, Warszawa 1929. — Moje wspomnienia ukraińskie, Warszawa 1932. — Kwestia ukraińska jako zagadnienie międzynarodowe, Warszawa 1934. — Zagadnienie mniejszości narodowych w Polsce, Warszawa b.d.w. Wasiutyński B., Zagadnienie ziem wschodnich, Warszawa 1936. Wawryk W.R., Talerhof. W 20-ti rokowym narodni trahediji halycyko-ruskoho naroda, Lwów 1934. — Prosvietitel Galitskoj Rusi Iwan G. Naumowicz, Lwov 1926. — Po dorozi do Talerhofu. Trahedija rodyny Sandowyciw, „Zemla i Wola”, R. 1933, nr 30 i 31. Włodarski P., Zagadnienie narodowościowe w Polsce Odrodzonej, Warszawa 1936. Winiarski I., Rusini w Radzie Państwa 1907—1908, Lwów 1909. Wsehoreenko M., Po okrajinnych wolościach, istorija Cholmiwszczyzny i Łemkiwszczyzny z czystennymi ilustracijami, Praha 1941. Woliński J., Polska a Kościół Prawosławny, Warszawa 1936. Wozniak M., Jak probudybisia ukrajinske narodne žytia w Halyczyni za Awstrii, 1924. Wynohradskij W., Z dniu borot by Spomyny tystopadowoho pererowotu w Bałyhorodi i Lisku, „Ukrainjskij Skytalec”, R. 1920, nr 4. X.Y., Ukrainskość wyklucza moskowifilstwo, BP-U, R. 1938, nr 17. Zierhoffer A., Rola ziem południowo-wschodnich w państwie polskim, Lwów 1939. Zilynskyj I., Pytannia pro lemkiwisko-bojkiwisko mównu hranyciu, „Lud Słowiański”, t. IV, Kraków 1938. Zynyn S. [Serhij Durkot], Łemkowyna—Sybir, Lwov 1934. Opracowania i wspomnienia wydane po 1945 r. Ajnenkel A., Od rządów ludowych do przewrotu majowego. Zarys dziejów politycznych Polski 1918—1926, wyd. III, Warszawa 1977. — Polska po przewrocie majowym. Zarys dziejów politycznych Polski 1926—1939, Warszawa 1980. Balcerak W., Powstanie państw narodowych w Europie Środkowo-Wschodniej, Warszawa 1974. Batowski H., Rozpad Austro-Węgier 1914—1918. Sprawy narodowościowe i działania dyplomatyczne, Kraków 1982. — Pojęcie polityczne Galicji Wschodniej, w: Ukraińska myśl polityczna w XX wieku, Kraków 1993. Bardach J., Starorusini a monarchia habsburska w dobie pierwszej wojny światowej, w: „Studia z dziejów ZSRR i Europy Środkowej”, t. V, Wrocław 1969. Best P. J., The Lemko-Rusnak Mountainers and the National Question in People’s Poland, w: Carpatho-Slavic Studies, t. I, New Haven, Conn., 1990. — The Lemkos as a Micro Ethnic Group, w: ibidem. — Mosophilism Amongst the Lemko Population, w: ibidem. — Moskowifilstwo wśród ludności lemkiwskiej w XX wieku, w: Ukraińska myśl polityczna w XX wieku, Kraków 1993. — The Carpatho-Rusyn Question in Poland: A discussion paper, w: Carpatho-Slavic Studies, t. II, 1993, New Haven, Conn., 1995. Böhm T., Osadnictwo wojskowe na kresach wschodnich w II Rzeczypospolitej, „Dzieje Najnowsze”, R. 1992, z. 1—2. Brykowski R., Krzyże Łemków. Spory i polemiki, „Tygodnik Powszechny”, R. 1984, nr 41. Brzoza Cz., Ukraińska reprezentacja parlamentarna w II Rzeczypospolitej, „Krakowskie Zeszyty Ukrainoznawcze”, t. I—II, Kraków 1993. Buczackij W., Moskowifilstwo na Lemkiwszczyzni, Nju Jork 1955. — Łemky, ukrajinske hirške plemia. Poputowo-istoryczna monohrafija, Winnipeg 1962. Buszko J., Sejmowa reforma wyborcza w Galicji 1905—1914, Warszawa 1956. — Kryzys polityczny 1908 r. w Galicji, w: Księga pamiątkowa ku czci K. Grzybowskiego, Kraków 1971. — Polityka Michała Bobrzyńskiego w kwestii ukraińskiej (1906–1913), w: Ukrainańska myśl polityczna w XX wieku, Kraków 1993. Carpatho-Slavic Studies, t. I–II, New Haven, Conn., 1996. Chlebowczyk J., O prawie do bytu małych i młodych narodów. Kwestia narodowa i procesy narodotwórcze we wschodniej Europie środkowej w dobie kapitalizmu (od schyłku XVIII do początku XX w.), Warszawa–Kraków 1983. Chojnowski A., Koncepcje polityki narodowościowej rządów polskich w latach 1921–1939, Wrocław 1979. Czernecki A., Spomyny z moho żyttia, London 1964. Demkowycz-Dobrianijskyj M., Potockij i Bobrzyński. Cisarski namisinyky Halyczyny 1903–1913, Rym 1987. Dolynskyj M., Lemky—tobto rusyny-ukrajinci z Beskydu Nyzkoho, „Zustriczi”, R. 1989, nr 19 (1). Duć-Fajfer H., Lemkowie w Polsce—Lemky w Polszczji, Lublin 1992. — Contemporary Lemko Poetry and the Problem of so-called “Lemko Separatism”, w: Carpatho-Slavic Studies, t. II, 1993, New Haven, Conn., 1995. Duda T., Życie polityczne Lemków sądeckich i gorlickich w latach 1926–1939, „Rocznik Sądecki”, t. XX, Nowy Sącz 1992. — Stosunki wyznaniowe wśród Lemków grekokatolickich zamieszkałych na terenie obecnej diecezji tarnowskiej w XIX i XX w., „Tarnowskie Studia Teologiczne”, t. X, Tarnów 1986. — Z najnowszych dziejów mniejszości narodowych w Sądecczyźnie. Z dziejów mniejszości lemkowskij, „Głos Sądecki”, R. 1990, nr 18 i 19. Dziwierski M., Pactwa B., Siewierski B., Dylematy tożsamości. Studium społeczności lemkowskij w Polsce, Katowice 1992. Fedenko P., Ukrainijski ruch w XX stolittii, London 1959. Gruchala J., Rząd austriacki i polskie stronnictwa polityczne w Galicji wobec kwestii ukraińskiej (1890–1914), Katowice 1988. Hardyj P., Moja podroż na Lemkowszczyznu. Korotka istoria Lemkowskoho relifowoho komiteta w SSzA, Yonkers NY, 1958. Himka J. P., Kościół grekokatolicki a procesy narodotwórcze wśród Ukraińców w Galicji, „Znak”, R. 1985, nr 4. — Galician Villagers and the Ukrainian National Movement in the Nineteenth Century, Edmonton 1988. Holzer J., Mozaika polityczna Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 1974. Hoppe J., Wspomnienia, przyczynki, refleksje, Londyn 1972. Horbal M., Rusyny i Ukraina, „Krakowskie Zeszyty Ukrainoznawcze”, t. I–II, R. 1993. Hrywna I., Ukrainijske szkliwcyto na Lemkiwszczyzni w persij polowyny XX stolittia, „Zustriczi”. R. 1989, nr 19 (1). Huńka J., Lemkowie—dzisiaj, Warszawa 1985. — The Lemkos Today, „Carpatho-Rusyn American”, R. 1987, nr 4. Hwat I., Istoria piwnicznoyi Lemkiwszczyzny do wyłannania Lemkiv, w: Lemkiwszczyzna. Zemla—Ludy—Istoriya—Kultura, t. I, Nju Jork—Paryż—Sydney—Toronto 1988. Istoria Ukrainijskoy RSR, pod. red. K. K. Dubyny, Kyjiw 1967. Iwanicki M., Oświatu i szkolnictwo ukraińskie w Polsce w latach 1918–1939, Siedlce 1975. — Ukraincy, Białorusini, Litwini i Niemcy w Polsce w latach 1918–1990, Siedlce 1993. Jabłoński M., Grekokatolicka diecezja przemyska w latach 1918–1939, w: Polska—Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa, Studia z dziejów chrześcijaństwa na pograniczu etnicznym, t. I, Przemyśl 1990. Jachyniec J., Myśl polityczna PSL Wyzwolenie 1918–1931, Lublin 1983. Jarosławin S., Wyzwolna borot’ba na Zachidno-Ukrainijskych zemlach w 1918–1923 rokah, Filadelfija 1956. Jędruszczak H. i T., Ostatnie lata Drugiej Rzeczypospolitej 1935–1939, Warszawa 1970. Jędruszczak T., Pilsudczyk bez Pilsudskiego. Powstanie Obozu Zjednoczenia Narodowego w 1937 r., Warszawa 1963. Kedryn I., Źyttia—podlij—ludy, Spomyny i komentari, New York 1961. Klinger J., O istocie prawosławia. Wybór pism, Warszawa 1983. Klonder A., Lemkowie sądeccy od początku lat 30-tych do 1947 r., w: Okupacja w Sądecczyźnie, Nowy Sącz 1974. Koko E., Wolni z wolnymi. PPS wobec kwestii ukraińskiej w latach 1918–1925, Gdańsk 1991. Konieczny Z., Walki polsko-ukraińskie w Przemyslu i okolicy, listopad grudzień 1918, Przemysł 1993. Kotarski H., Pierwsza wojna światowa w regionie jasielskim, w: Studia z dziejów Jasła i powiatu jasielskiego, Kraków 1964. Kozik J., Moskalofilstwo w Galicji w latach 1849–1866, na tle odrodzenia narodowego Rusinów, praca magisterska (maszynopis), Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1958. — Ziemia ukraińska w latach 1795–1917, w: Ukraina. Terazniejszość i przeszłość, Kraków 1970. — Ukrainijski ruch narodowy w Galicji w latach 1830–1848, Kraków 1973. — Między reakcją a rewolucją: studia z dziejów ukraińskiego ruchu narodowego w latach 1948–1949, Kraków 1975. — Stosunki ukraińsko-polskie w Galicji w okresie rewolucji 1848–1849. Próba charakterystyki, w: Z dziejów współpracy Polaków, Ukraińców i Rosjan, Warszawa–Kraków 1975. Kozłowski M., Lemkowie, „Tygodnik Solidarność”, nr 20, 1981. — Między Sanem a Zbruczem, Kraków 1990. Krasowżyk I., Lemkiwszczyzna u borot’ba za objednannia z Ukrajinoju, Lwiw 1964. Krasowżyk I., Sołynko D., Chto my, lemky?, Lwiw 1991. Krochmal A., Stosunki między grekokatolikami i prawosławnymi na Lemkowszczyźnie w latach 1918–1939, w: Lemkowie w historii i kulturze Karpat, t. I, Rzeszów 1992. — The Greek-Catholic Church and Religious „Sects” in the Lemko Region, 1918–1939, w: Carpatho-Slavic Studies, t. II, 1993, New Haven, Conn., 1995. Kroh A., Rekolekcje lemkowskie, „Tygodnik Powszechny”, nr 20, 1981. — Kim są Lemkowie?, „Tygodnik Powszechny”, nr 47, R. 1981. — Jeszcze o Lemkach, „Tygodnik Powszechny”, nr 39, R. 1984. — Lemkowie—Lemky, Nowy Sącz 1990. Krzemień W., Filozofia w cieniu prawosławia. Rosyjscy myśliciele religijni przelomu XIX i XX wieku, Warszawa 1979. Kubijowycz W., Meni 70, Paryż–Mjunchen 1970. Kuprańeč O. F., Prawosławna Cerkwa w niżowniej Polszczji 1918–1939, Rym 1974. Kuropas M., The Ukrainian Americans: Roots and Aspirations 1884–1954, Toronto–Buffalo–London 1991. Kwieciecki A., Lemkowie. Zagadnienie migracji i asymilacji, Warszawa 1975. — Fragmenty najnowszej historii Lemków (ze szczególnym uwzględnieniem Lemków sądeckich), „Rocznik Sądecki”, t. VIII, Nowy Sącz 1967. Lewandowski J., Konflikt polsko-ukraiński na tle konfliktów narodowych w Europie środkowo-wschodniej w XIX i XX w., „Warszawskie Zeszyty Ukrainoznawcze”, t. II, Warszawa 1994. Lewandowski J., Materiały Ministerstwa Spraw Wojskowych o polityce narodowościowej wojska w latach trzydziestych, „Zeszyty Naukowe WAP. Seria Historyczna”, R. 1963, nr 8. Lewandowski K., Sprawa ukraińska w polityce zagranicznej Czechosłowacji w latach 1918–1932, Wrocław 1974. Landau Z., Tomaszewski J., Druga Rzeczpospolita. Gospodarka, społeczeństwo, miejsce w świecie, Warszawa 1977. Łemkin I. F., Istoria Lemkowiny, Yonkers, NY, 1969. Lemkiwszczyzna. Zemla—Ludy—Istoriya—Kultura, pod. red. B. O. Stuminijskiego, t. I–II, Nju Jork—Paryż—Sydney–Toronto 1988. Łemkiwskyj B., Polityczni partiji Lemkiwszczyzny. Poczatky ukrajins’koho nacionalnoho ruchu na Lemkiwszczyzni, „Nasze Slovo”, R. 1992, numery: 49, 50, 51, i R. 1993, numery: 1, 2, 4, 8, 9, 15. Łemkowie w historii i kulturze Karpat, pod red. J. Czajkowskiego, t. I, Rzeszów 1992. Łesiów M., Uczymy się Lemkiwszczyzny, „Tygodnik Powszechny”, R. 1981, nr 46. Maciak D., Ukrainijski ruch narodowy w Galicji przed I wojną światową. „Więź”, R. 1987, nr 9 (347). Magocsi P. R., Old Ruthenianism and Russophilism: A New Conceptual Framework for Analyzing National Ideologies in Late 19th Century Eastern Galicia, w: American Contributions to the Ninth International Congress of Slavists, t. II, Columbus, Ohio 1983. — Nation Building or Nation Destroying?: Lemkos, Poles and Ukrainians in Contemporary Poland, „The Polish Review”, R. 1990, nr 3/4. — Rusini Karpaccy—lud nowy czy odrodzony?, „Magury’91”, Warszawa 1991. — Karpato-Rusini: obecny status i perspektywy, „Sprawy Międzynarodowe”, Warszawa 1992, nr 7–12. — Formuwanina nacjonalnoji samowisdomiosti: Pidkarpatśka Ruś (1848–1948), Użhorod 1994. — Halyczyna (istoryczni ese), Lwów 1994. Majchrowski J. M., Problem mniejszości narodowych w myśli politycznej Obozu Zjednoczenia Narodowego, „Studia Historyczne”, R. 1981, z. 3. — Silni—zwarcı—gotowi. Myśl polityczna Obozu Zjednoczenia Narodowego, Warszawa 1985. Malkin W., Russkaja literatura w Halyczyni, Lwów 1957. Melnyk W., Neorusynstwo i joho interpretatory, „Zakarpaťska Prawda”, R. 1990. Mędzelecki W., Województwo Wołyńskie 1921–1939. Elementy przemian cywilizacyjnych, społecznych i politycznych, Wrocław 1988. Michalasch S. Y., Lemkos in the Polish Press 1987–1992, w: Carpatho-Slavic Studies, t. II, 1993, New Haven, Conn., 1995. Michna E., Łemkowie. Grupa etniczna czy naród?, Kraków 1995. Mikulicz S., Prometeusz w polityce II Rzeczypospolitej, Warszawa 1971. Misilo E., Akcja „Wista”, Warszawa 1993. Moklak J., Relacje między ukraińskim ruchem narodowym a moskalofilstwem w Galicji Wschodniej w latach 1866–1890, praca magisterska (maszynopis), Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1985. — Mychajło Kaczkowskij i czytelnie jego imienia na Łemkowszczyźnie, „Magury’87”, Warszawa 1987. — Holowni polityczni napriamky na Łemkowszczyzni w miżwojennyj period (korotky istoryczny narys), „Zustriczci”, R. 1989, nr 19 (1). — Aspekyt polityczny życia religijnego Ukraińców w Galicji. Ekspansja prawosławia rosyjskiego, w: Polska—Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa. Studia z dziejów chrześcijaństwa na pograniczu etnicznym, t. I, Przemysł 1990. — Prawosławia w Halyczyni—polityczni aspekyty, „Zustriczci”, R. 1990, nr 1–2. — Political Orientations Among the Lemkos in the Inter-War Period: 1918–1939, w: Carpatho-Slavic Studies, t. I, New Haven, Conn., 1990. — Orientacje polityczne na Łemkowszczyźnie, w: Colloquium narodów. Materiały z Sympozjum „Litwini, Białorusini, Ukrainscy, Polacy—przesłanki pojednania”. Łódź, październik 1987, Łódź 1991. — Geneza moskalofilstwa wśród Ukraińców Galicyjskich, „Zustriczci”, R. 1991, nr 1 (7). — Koncepcje staroruskie i prorossyjskie w ukraińskiej myśli politycznej. Ruska Agrarna Organizacja (RAO) i Russka Włościańska Organizacja (RSO), w: Ukrainska myśl polityczna w XX wieku, Kraków 1993. — Kształtowanie się struktury Kościoła prawosławnego na Łemkowszczyźnie w Drugiej Rzeczypospolitej, w: Przez dwa stulecia, XIX i XX w., Kraków 1993. — The Phenomenon of the Expansion of Orthodoxy in the Greek Catholic Diocese of Przemyst: Missionary Action of the Orthodox Church, 1918–1939, w: Carpatho-Slavic Studies, t. II, 1993, New Haven, Conn., 1995. — Republiki lemkowskije 1918–1919, „Wierchy”, t. LIX, Kraków 1994. — Życie polityczne i religijne ludności łemkowskiej powiatu krośnickiego w latach 1918–1939 (Na tle całego regionu), w: Krosno. Studia z dziejów miasta i regionu, t. III, pod red. S. Cynarskiego, Rzeszów 1995. — Ukrainiśki ruch narodowy na Łemkowszczyźnie w Drugiej Rzeczypospolitej. Towarzystwo „Proswita” i Komisja Łemkowska, w: Sprawozdania z czynności i posiedzeń Polskiej Akademii Umiejętności, t. LVIII, 1994, Kraków 1995. — Ukrainiśki ruch narodowy na Łemkowszczyźnie w Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacje kulturalno-kształcące i gospodarcze, „Krakowskie Zeszyty Ukrainiznawcze”, t. III–IV, Kraków 1995. — Asymilacja państwową czy narodowa? Wybrane aspekty polityki narodowościowej Drugiej Rzeczypospolitej wobec Łemkowszczyzny, „Studia Historyczne”, R. 1996, z. 3. Mokry W., Ruska Trójca. Karta z dziejów życia literackiego Ukraińców w Galicji w pierwszej połowie XIX wieku, praca doktorska (maszynopis), Uniwersytet Jagielloński, Kraków 1978. — Krzyż Łemków, „Tygodnik Powszechny”, nr 36, R. 1981. — Dzisiejsza droga Rusina do Polski, „Tygodnik Powszechny”, R. 1981, nr 46–47. — Rusini, Łemkowie—Ukrainicy, „Tygodnik Powszechny”, R. 1884, nr 45. Moskwofily, w: Radiańska Encyklopedia istoriji Ukrainy, t. III, Kyjiw 1971. Muszyńska M., Polityczny rusynizm na praktyci, Preszow 1991. — Polityczny rusynizm w praktyce, „Magury’91”, Warszawa 1991. Mysiek W., Z problemów polityki wschodniej Kościoła Katolickiego w Polsce w latach 1918–1939 (szkice), Warszawa 1967. Myszanczyz O., Wid Pidkarpaťskych Rusyniv do Zakarpatśkych Ukrajinciv, Użhorod 1991. — „Karpatorusynstvo” joho dzeraela i evolucija w XX st., b.m.w. 1992. Nad Rzeką Ropą, t. I–III, Kraków 1962, 1965, 1968. Narys istoriji i Prosvity, Lwów–Kraków–Paryż 1993. Nowakowski K. Z., Sytuacja polityczna na Łemkowszczyźnie w latach 1918–1939, w: Łemkowie w historii i kulturze Karpat, t. I, Rzeszów 1992. Olszański T. A., Krótko o Thaderafose, „Magury’82”, Warszawa 1982. — Wojna polsko-ukraińska w Bieszczadach, XI 1918–V 1919, „Poloniny”, Warszawa 1982. — Bieszczady 1918–1919, Warszawa 1984. — Kampania zimowa 1914/1915 w Beskidach, „Magury’84”, Warszawa 1984. — Ruscy mieszkańcy gór...—instrukcja wojskowa z 1914 r., „Magury’85”, Warszawa 1985. — Kim byli Dolinianie, „Poloniny”, Warszawa 1986. — Z dziejów Kościoła na Łemkowszczyźnie, „Chrześcijanin w Świecie. Zeszyty ODISS”, R. 1988, nr 179–188. — Wokół łemkowskich watr i spraw, „Magury’89”, Warszawa 1989. — Drogi tożsamości Łemków, „Magury’90”, Warszawa 1990. — Geneza Łemków—teorie i wątpliwości, „Magury’91”, Warszawa 1991. — Historia Ukrainy XX w., Warszawa (1994). Oryszkiewicz P., Ukrainici Zasiannia. Heohraficzno-istoryczny narys, Mjunchen–Filadelfija 1962. Padoch J., Emigracja, w: Łemkowszczyzna. Zemla—Łudy—Istorija—Kultura, t. II, Nju Jork–Paryż–Sydneye–Tortonio 1988. Papierzynska-Turek M., Sprawa ukraińska w Drugiej Rzeczypospolitej 1922–1926, Kraków 1979. — Między tradycją a rzeczywistością. Państwo wobec prawosławia 1918–1939, Warszawa 1989. Paprocki S. J., Kwestia ukraińska, Londyn 1953. Paruch W., Mniejszości narodowe w myśli politycznej obozu pilсудczykowskiego (1935–1939), w: Polityka narodowościowa państw Europy środkowo-wschodniej, Lublin 1993. Partacz Cz., Od Badeniego do Potockiego. Stosunki polsko-ukraińskie w Galicji w latach 1888–1908, Toruń 1996. Pijaj S., Florian Ziemiałkowski a „kwestia ruska”, w: Przez dwa stulecia, XIX i XX wiek, Kraków 1993. Piotrkiewicz T., Kwestia ukraińska w Polsce w koncepcjach Piłsudczyzny 1926–1930, Warszawa 1981. Pobóg-Malinowski W., Najnowsza historia polityczna Polski (1864–1945), t. II, Londyn 1956. Polański J., Autobiografia czyli Droga Cierńista Kapłana Katolickiego, Rogi 1972, (maszynopis). Prach B., Apostolska Administracja Łemkowszczyzny, w: Łemkowie w historii i kulturze Karpat, t. I, Rzeszów 1992. Próchnik A., Pierwsze piętnastowiecie Polski niepodległej. Zarys dziejów politycznych, wyd. II, Warszawa 1983. Przez dwa stulecia, XIX i XX wiek. Studia ofiarowane prof. Wacławowi Felczakowi, Kraków 1993. Pudlo K., Lemkowie. Proces wrastania w środowisko Dolnego Śląska 1947–1985, Wrocław 1987. Preiss W., Łemkowszczyzna. „Przegląd Powszechny”, R. 1987, nr 10. Radziejowski J., Komunistyczna Partia Zachodniej Ukrainy 1919–1929, Kraków 1976. Reinfuss R., Łemkowie jako grupa etnograficzna, Lublin 1949. — Łemkowie w przeszłości i obecnie, w: Łemkowie. Kultura—Sztuka—Język, Kraków—Warszawa 1987. — Śladami Łemków, Warszawa 1990. Repeta J., Przegląd badań nad etnogenezą Łemków, „Wierchy”, t. XCV, Wrocław—Kraków 1993. Rieger J., Stownikto i nazewnictwo łemkowski, Warszawa 1995. Ripecký S., Maskwofilstvo, w: Encyklopedia ukrajinoznawstwa: słownikaowa czastyna, t. V, Paris—New York 1966. Rodnyj Lemko, Łemkowski wyrody, Jonkers, b.d.w. Różbicka L., Charakterystyka antropologiczna Łemków, Łódź 1962. Ruska Ludowa Republika Łemków, „Magury’88”, Warszawa 1988. Rymar S., Rozwój stosunków wzajemnych i narodowościowych w Polsce, Warszawa 1958. Salahid A., Pamiątki i zabytki kultury ukraińskiej w Polsce, Warszawa 1993. Selo Hanczova, Yonkers 1960. Serczyk W. A., Historia Ukrainy, wyd. II, Wrocław 1990. Skrzypek S., Sprawa ukraińska, Londyn 1993. — Ukrainski program państwowy na tle rzeczywistości, Londyn 1967. Smerekanycz P., Do 60-litnia „Naszego Łemka”, „Nasze Słowo”, R. 1994, nr 33 i 34. Solowej D., Wynajsczenia ukrajinstwa—osnowna meta Rosji u wijn 1914 roku. Materiały do istorijii Ukrajiny za czaszi perszji swiotowej wijny, Winnipeg 1963. Stachiw M., Zachidna Ukrajina ta polityka Polszci, Rosiji i Zachodu 1772–1918, Scranton 1958. — Pro moskwofilstwo w Zboriwsczyni i Zolociwsczyni, w: Nasz ridnyj kraj Zboriwsczyna. Nad berehamy Seretu, Strypy i Zołotoi Lypp, Toronto—Nju Jork—Paryż—Sydney 1985. Stawecki P., Następcy Komendanta. Wojsko a polityka wewnętrzna II Rzeczypospolitej w latach 1935–1939, Warszawa 1969. Struminskiy B., The Name of the Lemkos and of Their Territory, w: Studies in Ukrainian Linguistics in Honor of George Y. Shevelov, New York 1985. — Nazwa ludzie i kraju, w: Łemkowszczyzna. Zemla—Łudy—Istorija—Kultura, t. I, Nju Jork—Paryż—Sydney—Toronto 1988. — The Origin of the Lemko Dialect, w: Carpatho-Slavic Studies, t. II, 1993, New Haven, Conn., 1995. — O pochodzeniu Lemków, „Magury’91”, Warszawa 1991. Subtelny O., Ukraine. A History, Toronto—Buffalo—London 1988. — Ukrainia. Istoria, Kyjiw 1991. Szach S., Miz Sianom i Dunajcem, Mjunchen 1960. Szpyłka P., Wyzwolni znahannia schidnioni Łemkwiwszczyny w 1918 roci, „Łemkiwśkyj Kalendar, 1967”, Toronto—Passejk, N. Dż., 1966. Stępek J., A., Akcja polska na Łemkowszczyźnie, „Libertas”, R. 1986. Stepień S., Status prawno-polityczny mniejszości ukraińskiej w II Rzeczypospolitej, „Rocznik Historyczno-Archiwalny”, R. 1986, t. III. — Życie religijne społeczności ukraińskiej w Drugiej Rzeczypospolitej, w: Polska—Ukraina. 1000 lat sąsiedztwa. Studia z dziejów chrześcijaństwa na pograniczu etnicznym, t. I, Przemyśl 1990. — Wystikki Polaków i Ukraińców na rzecz wzajemnego porozumienia w latach 1918–1939, „Warszawskie Zeszyty Ukraiinoznawcze”, t. II, Warszawa 1994. Syrnyk M., Ukraińcy w Polsce 1918–1939. Oświata i szkolnictwo, Wrocław 1996. Śliwa T., Kościół greckokatolicki w Polsce w latach 1918–1939, w: Kościół w II Rzeczypospolitej, Lublin 1980. Szwahulak M., „Pacyfikacja”. Polska represywna akcja u Halyczyn 1930 r. i ukraińska suspilność, Lwiw 1993. Tomaszewski J., Z dziejów Polesia 1921–1939. Zarys stosunków społeczno-ekonomicznych, Warszawa 1963. — Mniejszości słowiańskie w II Rzeczypospolitej. Perspektywy i ograniczenia, w: Pamiętnik XII Powszechnego Zjazdu Historyków Polskich, 17–20 września 1979, t. II, sympozja I–VIII, Katowice 1979. — Stosunki narodowościowe w Drugiej Rzeczypospolitej, w: Polska Niepodległa 1918–1939, Wrocław 1984. — Ojczyzna nie tylko Polaków. Mniejszości narodowe w Polsce w latach 1918–1939, Warszawa 1985. — Rzeczpospolita wielu narodów, Warszawa 1985. Tomicki J., Lewica socjalistyczna w Polsce 1918–1939, Warszawa 1982. Torzecki R., Kwestia ukraińska w polityce III Rzeczy (1933–1945), Warszawa 1972. — Kwestia ukraińska w Polsce w latach 1923–1929, Kraków 1989. — Polacy i Ukraińcy. Sprawa ukraińska w czasie II wojny światowej na terenie II Rzeczypospolitej, Warszawa 1993. Trochanowski P., Słowo Łemka o sobie i swoim narodzie, „Regiony”, R. 1987, nr 2–4. — Wokół Tadeusza A. Olszańskiego i jego (?) spraw, „Magury’90”, Warszawa 1990. Ukrainska myśl polityczna w XX w., pod red. M. Pułaskiego, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne”, z. 103, Kraków 1993. Wanat I., Narasy istorių Ukrayinciv Schidnioni Slowaczyny (1918–38), t. I, Bratislava—Prešov 1979. Wanczycki S., Łemkowszczyzna—Samowit Ukrainy. Ohlad ukrajinskoho suspilnoho žytta na Łemkivsczyni 1918–1944. „Łemkiwśkyj Kalendar na božij 1969 rik”, Toronto—Passejk, N. Dż. Wapiński R., Narodowa Demokracja 1893–1939, Gdańsk 1980. Wereszczyk H., Historia polityczna Polski 1864–1918, Kraków 1981. — Pod bertem Habsburgów. Zagadnienia narodowościowe, wyd. II, Kraków 1986. Werschler I., Z dziejów obozu belwederskiego. Tadeusz Hołówko. Życie i działalność, Warszawa 1984. Wielocha A., Dokąd pódjdziesz Łemkowszczyzo?, „Magury’91”, Warszawa 1991. Wirchmański P., Prawoslavie na Łemkowszczyźnie w latach 1911–1947, praca magisterska (masynopis), Katolicki Uniwersytet Lubelski, Lublin 1984. — Prawoslavie na Łemkowszczyźni w 1926–1931 rokah. Pryczyny widchodu wid Hreko-katolyckoj cerkwy, „Zustriczi”, R. 1989, nr 19 (1). Wolnicz-Pawlowska E., Antroponimia łemkowska na tle polskim i słowackim XVI–XIX wiek, Warszawa 1993. Wójcik A. W., The Lemko Question on the Pages of Polish „country knowledge” (krajoznawstwo) publications, w: Carpatho-Slavic Studies, t. I, New Haven, Conn., 1990. — Problematyka łemkowska w polskim czasopiśmiennictwie krajoznawczym, „Magury’91”, Warszawa 1991. Wróński P., Szkolnictwo na Łemkowszczyźnie 1866–1947, „Magury’91”, Warszawa 1991. Yaremko M., Galicia—Halyczyna (A Part of Ukraine). From separation to Unity, Toronto—New York—Paris 1967. Zięba A. A., The Lemko Question in the Polish Press 1980–1986, „Carpatho-Rusyn American”, R. 1988, XI, 1. — O Łemkach w Honolulu, „Tygodnik Powszechny”, R. 1989, nr 43. Żurawski vel Grajewski P. P., Sprawa ukraińska na konferencji pokojowej w Paryżu w roku 1919, Warszawa 1995. Indeks nazwisk A Adamski K. 162 Ajnenkiel Andrzej 133, 142, 162, 171 Andrejczuk Petro 119, 128, 132 Andrejko 41 Andro D. 50 Andrusiak Mykoła 47 Archipenko 50 Ardan Wołodymyr 104, 109, 119 Artemowycz Mychajło 118, 179 Awgustynowycz Franc 102 B Baczynski 188 Baczynski Mychajło 12, 15, 46 - 48, 69 - 70, 72 - 75, 80, 185 - 186 Baczynskyj Wolodymyr 107 - 109 Baczynski Michał (Baczynski Mychajło) 47, 64, 74 Bajdowycz Sofija 86 Bajsa Dmytro 98 Bajsa Iwan 58 Bajsa Wasyl 98 Balyj M. 54 Balyk 99 Bandrowskyj Karlo 102 Bankowskiy Antin 54 Bankowskiy Iwan 56, 59 Bankowskiy M. 54 Baran Prokop 54 Baran Stepan 136 - 137 Bardachiwskyj Andrij 104 Barna 188 Barna Adam 122 Barna Petro 102 Barna Semen 122 Barna Stepan 78, 98 Barwinskiy Oleksandr 23 Basalyga Iwan 56, 58 - 59 Bateńczuk A. 55 - 56, 84 Batiuł Stepan 104 - 105, 117 Batowski Henryk 36 Bazaluk Myrosław 121 Bączkowski Włodzimierz 154 Beck Józef 173 Bendasik Symeon 32 Bendyk Anna 126 Beneš Edvard 41 Bentysz Mykoła 124 Beń Wasyl 119 Beskyd Anton 41 Best Paul John 7, 9 - 11, 14, 16, 34 Bestużew 29 Biberowycz Jarosław 37 Bilak Stepan 136 - 137, 140, 184 Bilowskyj Mykoła 177 Bilas Dmytro 102, 124 Bilocerkowskij Ilarion 99 Bilynskyj Petro 106 Biszko Justyn 86 Blawackyi Wasyl 113, 132, 137 Bobrinskij Jurij 33 Bobrinskij Wladimir 27 - 29 Bobrzyński Michał 31 Bochenki Aleksander 154 Bodak Kostiantyn 57, 63, 77 - 78, 182 Bodak Onufrij 81 Bodziony Jakub 78 Bohatyreć Kasjan 40 Bojko Pawlo 81 Bok Alfred 77 Borodicz Józef 30 Borowolskyj Illija 99 Borysa Zahar 56 Borysewycz Roman 125 - 126, 131, 188 Böhm Tadeusz 151 Brenkacz Wasyl 128 Broda Teodor 54 Browar Wołodymyr 121 Brożek Andrzej 158 Bryk Iwan 107, 112 - 113 Brylinskyj M. 107 Bubniak Damian 57, 181 Bubniak Maksym 81, 171, 184 Bubniak Teodor 81 Bubniak Wasyl 40, 181 Bucior Wojciech 177 - 178 Buczackiy Wołodymyr 12, 25 Buczeko Iwan 72 Bugera Iwan 8, 114 Bukatowycz Lew 121 Bulanda Kost' 149 Bulyk Symon 82 Burak Fedir 126 Buranycz Hryhorij 174 Buranycz Kindrat 179 Buszko Józef 14, 25, 27, 31 C Car Mychajło 106, 110, 132 Car Stepan 123 - 124 Cebrynskij Mychajło 53, 84 - 85, 185 Cebusznik Stepan 104 Cehłyniak K. 121 Celewycz Wołodymyr 136 - 137, 139, 141, 143 Cham Mykoła 101 Chlebowczyk Józef 17 Chocholak Jurij 55, 96 Chocholak S. 58 Chodaczek Mychajło 171 Chojniak 182 Chojnowski Andrzej 8, 139 - 140, 153, 161, 171 Cholinatyj Meliton 101 Chomiak 188 Chomiak D. 131 Chomyszyn Hryhorij 172 Choroszczał 188 Choroszczał Iliko 179 Choroszczał Kalistrat 102 Choroszczał Pawło 102, 179, 183 Choroszczał Petro 64 Chowaneć Mychajło 114 Chrapowyczyk Antonij 28 Chrennikov 50 Chrućkyj Serhij 133, 140 Chylak Dmytro 39, 42 Chylak Josyf 150, 171 Chylak Mychajło 183 Chylak T. 53 Cidylo Iwan 128 Cieszyński Nikodem 92, 94 Ciuryk Stepan 57 - 58, 78 Cybulski 168 Cymbalistyj Sofija 104 Cymbala 30 Czaban Olha 124 Czajka Stanisław 174 - 175 Czajkivskij Wołodymyr 110, 123 - 124, 132 Czajkowskij Kyrylo 48 - 50, 53 - 54, 56 - 63, 67, 88, 100 - 101, 185, 188 Czech Mychajło 102 Czech Mykoła 106 Czelak Mychajło 113 Czepyrak T. 96 Czerepianka Mychajło 132 Czerkawskij Lew 69 Czerkawskij Mykoła 109 Czerlunczakewycz Kyrylo 40, 42, 45 Czerwiński Jan 21 Czesnyj W. 187 D Darowski Ludwik 95 Dawydiak Wasyl 26 - 27, 29 Dembinśkyj Petro 138 Demianowycz Dmytro 58 Demianowycz Wasyl 122 Demkowycz-Bobrianskij Wasyl 102 Demkowycz-Dobrianskij Mychajło 25, 27 Deniowskij M. 29 Didowycz Wasyl 55, 57, 183 Dmytryszyn Stepan 118 - 119, 122, 184 Dobosz Iwan 102 Dobrianska Iryna 121 Dobrianskiy Adolf 68, 84 Dobrowolskij T. 99 Dolnyckij Mychajło 96 Dolupko Josyf 57 Doročkyj Mychajło 102, 128, 132 Doroszenko Dmytro 32, 171 Doroszenko Wołodymyr 34 Doszna Petro 125 Doszna Teodor 125 Dragan Spirydion 185 Drohomireckij Iwan 40 Drożdżak Josyf 55 Dubec Mychajło 57 Dubec Wasyl 55 - 58, 81, 180 - 183 Dubyna K. K. 21 Duch Kazimierz 184 Duć-Fajfer Helena (Olena) 7, 10 Duda M. 58 Duda Mykoła 119, 125 Duda Tadeusz 9, 11, 61, 164 Dudiak Andrij 166 Dudra Jacko 56 Dudra Mychajło 114 - 116, 131 Dudykewycz Wołodymyr 24 - 26, 29, 31, 33 Dunin-Borkowski Piotr 70, 95, 143-144, 153, 180 Durkot Dańko 180 Durkot Jurij 56 Durkot Maksym 174 Durkot Roman 51 Durkot Sethij 57, 59, 63, 85, 190 Durkot Teodor 28 Duszko Hryhorij 64 Duszko Petro 64 Dutka Pylyp 122 Dutkewycz Apolinarij 176 - 177 Dyczko Iwan 122 Dytko Iwan 54 Dytko Stepan 61 \| Name \| Page Numbers \| \|-----------------------------\|--------------\| \| Dzerowycz Markian \| 112 - 114 \| \| Dzerowycz Oleksandr \| 106, 108, 131\| \| Dziamba Iwan \| 102 \| \| Dziamba Roman \| 64 \| \| Dziamba Teodor \| 58 \| \| Dzieduszyczy Izidor [Rusin]\| 20, 22 \| \| Dzierwierski Marek \| 9 \| \| Dziubyna Pylyp \| 71 \| \| Dziubyna Stepan \| 12 - 13, 80, 166 - 167 \| \| Dziubynskyj Antin \| 126 \| \| Dziubynskyj Semen \| 126 \| \| Dziubynskyj Stepan \| 126 \| \| Dziumbelak Petro \| 102 \| \| Fecica Piotr (Petro) \| 77, 177 \| \| Fedak Josyf \| 62 - 63, 75, 86 \| \| Fedak Stepan \| 54 \| \| Fedak Teodor \| 53 - 54, 56, 181 \| \| Fedak Wasyl \| 99 \| \| Fedenko Panas \| 32 \| \| Fedorczak E. \| 77 \| \| Fedorczak H. \| 78 \| \| Fedorczak Kost' \| 128 \| \| Fedorenko Iwan \| 73 \| \| Fedorko Kyrylo \| 29 \| \| Fedorko Mychajlo \| 86 \| \| Fedowycz Jaroslaw \| 177 \| \| Feduni Hryhorij \| 147 \| \| Felczak Wacław \| 16 \| \| Feldman Wilhelm \| 19, 23 \| \| Felenczak E. \| 58 \| \| Felenczak Mykoła \| 40 \| \| Felenczak Stepan \| 58, 99 \| \| Feniuk Mychajlo \| 102 \| \| Fenycz Iwan \| 171 \| \| Feodosij \| 92 \| \| Ferenc Iwan \| 119 \| \| Ferenc Josyf \| 125 \| \| Ferenc Sylwester \| 125 \| \| Filec Mykoła \| 101 \| \| Flunt Iwan \| 121 \| \| Flunt Zinowij \| 12, 106 \| \| Franko Iwan \| 22 - 23, 124 \| \| Furtak Hryhorij \| 56 \| \| Führer Rozalia \| 183 \| \| Gec Łew \| 121 \| \| Gec Wołodymyr \| 102 \| \| Gensiorskyj Anton \| 46, 149 \| \| Gensiorskyj D. \| 55 \| \| Gieorgijewskij Jewlogiw \| 28, 34 \| \| Giertych Jędrzej \| 135, 153 \| \| Giżowskiyj Roman \| 102 \| \| Głowačkyj Hryhorij \| 54 \| \| Gluszkewycz Marian \| 27, 32 - 33, 50, 81 \| \| Gnoiński Michal \| 174 \| \| Goc Antin \| 138 \| \| Goc Hryhorij \| 58 \| \| Goetel Walery \| 161 \| \| Gogoc Antin \| 149 \| \| Gogoc Oleksandr \| 180 \| \| Goriaczko \| 50 \| \| Grabowski Tadeusz \| 20 \| \| Grabski Stanisław \| 152 - 154 \| \| Grabski Władysław \| 15, 133, 136, 151 \| \| Grabskij Andrij \| 54 \| \| Gracoń Iwan \| 102 \| \| Gromosiak Harasym \| 56, 61, 87, 182 \| \| Gromosiak Mykoła \| 39 - 40, 42, 150 \| \| Gromosiak Olha \| 88 \| \| Gromosiak Oleksandr \| 87 \| \| Grzymała Krzysztof \| 41 \| \| Gudzió Josyf \| 102 \| \| Gulycz Stepan \| 125 \| \| Gyża Iwan \| 112, 132 \| \| Gyża Marko \| 104 - 105 \| \| Habura Hryhorij \| 55, 57, 81 \| \| Hahlovskyj Petro \| 122 \| \| Hajda Pawło \| 54 \| \| Hajdak A. \| 50 \| \| Halkowycz Julian \| 55, 63 \| \| Haluszczak Oleksa \| 129 \| \| Haluszczynskyj Mychajlo \| 104 - 108 \| \| Haluszka Ihnatij \| 105, 119 \| \| Halyčkyj Dmytro \| 62, 75 \| \| Halyk Iwan \| 61 - 62 \| \| Hanasewycz K. \| 53 \| \| Handiak Semen \| 56 \| \| Hankewycz Łew \| 39 - 40, 42 \| \| Harbera Jakiw \| 61 \| \| Harhaj Jurij \| 125 \| \| Harko Wasyl \| 102 \| \| Haszczak Mychajlo \| 166 \| \| Hawranek I. \| 109 \| \| Hawryszkiw K. \| 50 \| \| Herder Johann Gottfried \| 17 \| \| Herenczak Stepan \| 59, 62 \| \| Herynowycz Iwanna \| 102 \| \| Hidnyk Oleksa \| 54 \| \| Hinka John Paul \| 20, 24 \| \| Hilbowyckyj Mykoła \| 26 \| \| Hladyk Marija \| 104 \| \| Hladyszowskij \| 187 \| \| Hynczak Iwan \| 102 \| \| Hnatiuk Wołodymyr \| 21 \| \| Hnatyszak \| 188 \| \| Hnatyszak Hawryjiw \| 25 \| \| Hnatyszak Jurij \| 171 \| \| Hnatyszak M. \| 33 \| \| Hnatyszak Orest \| 47, 56, 59, 63, 74 - 75, 78 - 79, 85 - 87, 180, 182 - 183, 190 \| \| Hnidur Mykoła \| 62 \| \| Holejko Iwan \| 106 \| \| Holowacz Iwan \| 128 \| \| Holowacz Mykoła \| 106 \| \| Holowackyj Jakow \| 18 \| \| Holówko Tadeusz \| 154 \| \| Homo Politicus (Kedryn-Rudnycyj Iwan) \| 74, 186 \| \| Homyk Osyp \| 105 \| \| Horak \| 178 \| \| Horbaczewskyj Antin \| 137, 139 \| \| Horczyckyj Roman \| 117 \| \| Horkowycz \| 104 \| \| Hornik Josyf \| 122 \| \| Horoszkiewicz Roman \| 161 \| \| Hoszko Dmytro \| 96 \| \| Hoszko Mychajlo \| 30 \| \| Hrabar Olha \| 22, 32 \| \| Hrabec Jurij \| 55, 62 \| \| Hruszewskyj Mychajlo \| 23 \| \| Hrycaj Mychajlo \| 95 \| \| Hrynda Mychajlo \| 22 \| \| Hrynszyn Iwan \| 102 \| \| Hryszko Iwan \| 128 \| \| Hrywna Asafat \| 117, 125 \| \| Hrywna Ihor \| 11 \| \| Hrywna Omelan (Emil) \| 104, 121, 162\| \| Hrywnak Andrij \| 137 \| \| Hukiewycz Ossyp \| 53, 62 \| \| Huńka Jarosław \| 9 \| \| Hurko Roman \| 128 \| \| Hwat Iwan \| 10, 37, 42, 117, 171 \| \| Hyczko 1. \| 88 \| \| Ikalowycz Petro \| 124 \| \| Ilnyckyj Iwan \| 105 \| \| Ileczko Julian \| 30 \| \| Iwanicki Mieczysław \| 71, 141, 162 \| \| Iwaniw Illia \| 102 \| \| Iwanowycz Oleksandr \| 96, 98 \| \| Iwanysyk Oleksandr \| 73, 75, 78, 86\| \| Iwaśkow Michail \| 50, 54, 95 - 96 \| \| Jabłonskyj Dmytro \| 70 - 71, 180 \| \| Jabłoński Mieczysław \| 11 \| \| Jacenyk Izidor \| 87 \| \| Jaciuk Iwan \| 126 \| \| Jaczczak Sofron \| 58 \| \| Jadłowskiyj Iwan \| 54 \| \| Jadłowskiyj Teodor \| 69, 77 - 78, 88, 181 - 183 \| \| Jamro Konstanty \| 184 \| \| Janczak Stepan \| 64 \| \| Janiszyn P. \| 124 \| \| Jankowycz Danylo \| 61 \| \| Janowyckyj Josyf \| 84, 88, 98 \| \| Jarosławycz Wsewolod \| 8, 114 \| \| Jasinczuk Łew \| 107 - 108 \| \| Jastrzębski Stanisław \| 161 \| \| Jaškov Oleksandr \| 84 \| \| Jaworskiyj \| 188 \| \| Jaworskiyj Josyf \| 72 - 73, 75, 185 \| \| Jaworskiy Julian \| 32 - 33 \| \| Jaworskiy Łew \| 62, 75, 77 - 78, 80, 86 \| \| Jaworskiy Mykoła \| 102 \| \| Jaworskiy Wasyl \| 102, 128 \| \| Jefremow Serhij \| 32 \| \| Jemielanow \| 51 \| \| Jesyp Wołodymyr \| 177 \| \| Jewusiak Anna \| 56 \| \| Jedruszczak Hanna \| 160 \| \| Jedruszczak Tadeusz \| 160 \| \| Joniec Władysław \| 183 \| \| Jóźewski Henryk \| 186 \| \| Juhas Josyf \| 126 \| \| Jurczakewycz Julian \| 50, 53, 55, 84 - 85, 182 \| \| Jurczakewycz Mychajło \| 28, 31, 38, 40 - 41, 100 \| \| Jurkowskiy 1. \| 88 \| \| Jurkowskiy Mykoła \| 57, 77, 86, 98, 165 - 166 \| \| Juszczak \| 125 \| \| Kabarowskyj Teodor \| 129 \| \| Kaczkowcyj Mychajło \| 82, 84 \| \| Kaczmar Iwan \| 105 - 106, 109, 111, 113, 118 - 120, 122, 128, 131 \| \| Kaczmarczyk Iwan \| 57 - 58, 69, 182 \| \| Kaczmarczyk Jarosław \| 28, 39 - 42, 46, 109, 149, 190 \| \| Kaczmarczyk Teofil \| 40, 42 \| \| Kaczmarśkyj Wasyl \| 124, 128, 132, 137 \| \| Kaczor Andrij \| 102 \| \| Kalameuczyj Petro \| 96 \| \| Kanceler O. \| 78 \| \| Karanowycz Wołodymyr \| 121, 132 \| \| Karel Stepan \| 56 \| \| Kasperowicz M. \| 50 \| \| Kasprzycki Tadeusz \| 160 - 161 \| \| Kasycz Fedir \| 61 \| \| Kaszczak P. \| 54 \| \| Kaśkiw Łew \| 102 \| \| Katarzyna II \| 19 \| \| Kawalkewycz Iwan \| 102 \| Kedryn Iwan (Rudnyckyj) 15, 26, 45 - 47, 52, 68, 74, 139 Keşık Jan 12, 15, 161 Kielbasinski Tadeusz 9 Kieniewicz Stefan 19 - 21 Kiń Mykola 126 Kistowski A. 50 Klufas Iwan 119 - 120, 129 Klaczyński Antonij 49 Klymkowskiy Hryhorij 149 Knejowa Cecylia 104 Kobani H. 96 Kobani Lew 113 Kobani Stepan 99 Kobij Wołodymyr 124 Kocylowski Jofasat 97, 118, 120, 138, 172 Koczyrkewycz Andrij 102 Kofla Iwan 179 - 180 Kohut N. 88 Koko Eugeniusz 8, 36 Kokotajlo Roman 40 Kokowskyj Franc 36 - 37, 114, 121, 124 Koldra Andrij 40 Koldra Wasyl 29 - 32 Kolodijczyk Wasyl 81 Kolpaczkiewicz Włodzimierz 24, 26 - 27, 33 Komaneckyj Wasyl 61 Konieczny Zdzisław 36 Konstantynowycz J. 121 Konstantynowycz Omelan 25, 102, 106, 109 - 110, 122, 124 Konstantynowycz Wołodymyr 110, 123 Kopczak Mychajlo 180 Kopystianskyj Adrian 84 Kopystianskyj Kostiantyn 180 Kopystianskyj Zahar 39 Kopystianskyj Mykola 174 Korniella Mychajlo 102 Kornowa Stepan 105 - 106, 113, 119, 122, 131, 171, 184 Korol Mychajlo 26 Korol Pawlo 51 - 52, 55, 181 Korol Wołodysław 179 Korzeń Ignacy 183 Kosowskyj Hryhorij 55, 57 Kosteckyj Iwan 46, 68 Kostelnyk Teodor 179 Kostiuk 104 Kostiw Iwan 64 Kostyk Dmytro 99 Kostyk Teodor 99 Kościalkowski-Zyndram Marian 79, 139 - 140, 157, 159 - 160, 163, 165 Kot Andrij 132 Kotys Petro 126 Kowalczyk Jacko 128 Kowalczyk Mychajlo 105 - 106 Kowalczyn Iwan 37, 102 Kowalewski Leonid 99 Kowaliw E. 102 Kowalskyj Jewhen 102 Kowalskyj Josyf 122 Kozak Petro 73, 80, 185 Kozak Seweryn 109 Kozak Stefan 8 Kozak Stepan 99 Kozik Jan 14, 17 - 21, 23, 152 Kozłowski Maciej 14, 36 Kozłowskiy Wołodymyr 128 Krajniak Luka 61 Krasowskyj Iwan 9 - 10 Krasulak Roman 126 Krasulak Stepan 126 Kreweckyj Iwan 18 Kril Mychajlo 37 Krochmal Anna 11, 14, 91 - 92 Kroh Antoni 9 Kruhelskyj Antin 93 - 94 Krułak Wiktor 126 Kruszynskyj Sofron 57 - 59, 85 Kryčkyj I. 99 Krynickyj Anton 97 Krynickyj Sofron 55, 57 - 58, 60, 63, 66, 98 Ksenycz Prokij 114 Kubijowycz Mychajlo 102 Kubina Teodor 174 Kucij 125 Kucij Kornel 57 Kucij Wołodymyr 57 - 61, 84 Kucila Iwan 37 Kuczma Pawlo 102 Kukulak Mykola 54 Kulanda Semen 61, 63 Kulyk 125 Kulyk Tymofij 125 Kunigiewicz Jakub 184 Kunkewycz Wasyl 124 Kunyckyj Leontij 109 Kurdydyk Teodor 98 Kuryłło Emilia 86 Kuryłło Teofil 77 Kuryłło Wasyl 39 - 40, 42, 82, 180 Kuryłło-Hajdowa 78 Kuryłowycz Wołodymyr 25 - 26, 29, 40 - 41, 45 Kusczczak Oleksa 102 Kuszvara Iwan 29, 30 Kuziak Justyn 96 Kuziak Maksym 55, 57, 183 Kuziak N. 96 Kuzyk Kornylo 102, 128 Kuzyk Stepan 98 Kuźma Pawlo 61 Kuźmovycz Wołodymyr 142 Kuźmycz Iwan 58, 98 Kwaśniiewski Mikołaj 171 Kwilecki Andrzej 9, 35, 42 Kybalskij Mychajlo 123 - 124 Kyr Andrij 37 Kyran Fedir 102 Kyran Iwan 54 Kysielewskyj Wiktor 40 Kysilewskyj Wołodymyr 183 Kysliowska Olena 137 Kysliowskyj Fylymon 30, 102 Kysliowskyj W. 57 Kyszakewycz Roman 105, 125 Kytczak Petro 39 M Macko Dmytro 126 Madańczyk Czesław 12, 153 Madeja Andrij 56, 62 Magocsi Paul Robert 7, 9 - 10, 15, 24 Magoczi Pawlo Robert (Magocsi) 15, 23, 41 Majchrowski Jacek Maria 74, 161 Makaruszka Lubomyr 112, 131 Makowskyj M. 65 Maksymczak Tymofij 146 Maksymenko Witalij 28 - 29 Maksymowycz Roman 77, 85, 98 Makuch Iwan 137 Makuch Wasyl 128 Malarczyk Oleksandr 171 Malynskyj Petro 102 Liskowačkyj Sas Iwan 68 Lisowski Franciszek 175 - 177 Litynskyj P. 129, 132 Löwenherz Henryk 152 Lutkewycz W. 97 Ł Łabenškyj Seren 32 Łabowskiyj Nestor 180 Łach Maciej 74, 135, 178 Łajkosz Izidor 138 Łakota Hryhorij 172 Łakusa Iwan 78 Ławriwskyj Antin 102 Łazorko Mychajlo 109 Łemkiwskyj Borys 11 Łemkyn I. F. 10, 12 Łepkyj 190 Łesiów Michał 9 Łesyk Wasyl 177 Łewczyk Wasyl 116 Łewyckyj Dmytro 139, 142 Łewyckyj Kost’ 21, 26 - 27, 32 - 34, 107, 109 Łewyckyj Omelan 102 Łohaza Dionisij 149 Łomnyckyj Antin 171 Łoś Stanisław 154 Łożynskyj Mychajlo 18, 33 Łucyk Iwan 88 - 89 Łucyk Oleh 84 Łuciky Ostap 107, 132 Łukaszklawicz Julian 69 - 70 Łukomski Grzegorz 36 Łużyny Ryszard 16 Łypećcyj 46 Łypka Iwan 132 Łysiak Oleksandr 47 - 48, 68 - 71 Łysiak-Rudnyckyj Iwan 20 Łytwyn Dmytro 104 M Michalasky Susyn Y. 9 Michna Ewa 7, 9 Michnewycz Sylwester 179 Michnowskyj Wasyl 86 Mietus Antoni 147 Mikolaj I 19, 22 Miszko Fedir 61 Mochnaćky Jaroslaw 58, 85 Mochnaćky Wolodymyr 171 Mohylncyjky Iwan 18 Mohylncyjky Wolodymyr 40 Moklak Jaroslaw 8, 10 - 11, 14, 23 - 24, 28, 34, 36, 42, 52, 68, 74, 81, 84, 91 - 93, 97, 152 Mokry Wlodzimierz 9, 18 Mokrycyjky Emanujil 56, 61 - 62, 73, 75, 80, 85 Moller G. 50 Moncibowycz Jewhen 72 Monczak Josyf 183 Monczak Sydoria 122 Monczalowskiy Osyp A. (Monczalowskiy O. A.) 21 - 22 Morański Jan 146 Morawski Józef 186 Moriak A. 99 Mosora Wolodymyr 107 Mościcki Ignacy 159 - 160 Motyka Jurij 98 Mowczan W. 98 Mrozek Antoni 141 Mryhloè Petro 105 Muchniewski Z. 178 Mudryj 188 Mudryj Danylo 99 Mudryj Dmytro 99 Mudryj Wasyl 72, 105, 139 - 141, 143, 164 Mulokewycz Osyp 104 Munczakewycz Teodor 98 Murowycz Wolodymyr 106 Muszyńska Mykola 7, 9 Muzycza Mychajlo 55, 62, 75 - 76, 85 Muzyka Jacko 121 Muzyka Jakiw 104 - 105 Mychajlenko M. (Łozynskyj Mychajlo) 33 Mychal Mykola 102 Mychalak D. 131 Mychalycz Mychajlo 40 Mycko Jakow 73, 80 Mykuła Wasyl 123 - 124 Myłanyecz E. 78 Myłanyecz M. 60 Myłanyecz Oleksandr 78, 102, 146 Myslyweç Josyf 64 Myszanycz Oleksa 7 Myszkowskyj Marian 28 Myszkowskyj Tyt 48, 172 Mysków Iwan 185 N Nahornianskyj Mykola 172 Nalepa Jadwiga 77 Nalynsyn Julian 123, 132 Narko F. 92 Naumenko Jurij 32 Naumowycz Iwan 21 - 22, 68, 82, 84 Nazarewycz 37 Niszczoła Andrij 120, 184 Nowakowski Krzysztof Z. 9, 11, 14, 37 - 38, 41 - 42, 58, 67, 79, 113, 125, 162, 185 O Ochab Wolodymyr 97 Oczabruk Oleksa 102 Ohijenko Iwan 148 - 149 Ohonowskyj Omelan 23 Olszański Tadeusz 9, 11 - 12, 35, 37 - 38, 161 Olenycz Iwan 37 Olesnewycz Dmytro 128 Onyszkewycz Stepan 142 Orłowski Józef 177 Ormicki Wiktor 8 Orsini-Rosenberg Stanisław 175 Orszak Andrij 174 Ozga Jakub 146 P Pactwa Bożena 9 Paczosa Marian 177 Paczowskiy Josałaf 125, 138 Padoch Jarosław 11, 115 - 116 Panasewycz Dmytro 105 - 106 Papierzyńska-Turek Mirosława 8, 91, 130, 133, 152 Papp Orest 171 Partacz Czesław 14, 25 - 26, 36 Paruch Waldemar 160 - 161 Parylak Iwan 96 Pastaweckyj Wolodymyr 177 Paszkewycz Stepan 96, 98 Pawelczak Sylwester 30 Pawluk Mychajlo 22 Pawlukowska Iryna 107 Pawlukowskyj Julian 107 - 108 Pawłyszyn Jurij 92, 97 - 98 Pelczynski Emil 34 Pelechatyi Kosma 45 - 46, 149 Pelchowycz Stepan 102 Pelenškyj Oleksandr 106 Peleński Poray Zenon (Pelenškyj Zinowij) 143 Perejma Tymofij 121, 162 Perejma Wasyl 106 Perelom Josyf 62, 73, 75, 78, 80, 85 - 86, 89, 190 Perelom M. 78 Perun Josyf 98 Peryckyj 50 Peška Z. 40 Petronczak Teodor 126 Petrowycz J. 34 Petruszewycz Jewhen 131 Petryk Ilko 128 Petryk Josyf 61 Petryk Petro 54 Piechór Franciszek 179 Pieracki Bronisław 74, 173, 182 Pieradzka Krystyna 8, 168 Pijaj Stanisław 152 Pilch W. 149 Pilsudski Józef 70, 75, 153, 159 Piotrkiewicz Teofil 8, 153 - 154 Piotrowicz Wiktor 15 Piotrowski Bolesław 184 Plaskon Kyrylo 99 Platosz Iwan 125 Pleszkewycz Julian 113, 119, 121, 131 Pobóg-Malinowski Władysław 162 Podleski Franciszek 20 Podolynskyj Wolodymyr 62 Pogodin Michail 19 Polak Bogusław 36 Polanskiy Iwan (Polanskiy Iwan) 93 - 94 Polanskiy 188 Polanskiy Iwan 12, 78, 93, 178 Polanskiy Mykola 179 Polański Jan (Polanskiy Iwan) 12 Polisszczuk Andrij 49 Poluga P. 107 Poloszynowycz Wolodymyr 121 Poloszynowyczowa 104 Polyniak Hryhorij 56 Popadiuk Wasyl 102, 109 Popowycz Dmytro 102 Porucidło Josyf 55, 179 - 180 Poszczak Petro 128 Potocki Franciszek 172 Potockyj Iwan 122 Prach Bogusław 11, 14, 134 - 135, 172 - 173, 178 Prašnik 167 Prisłowskiy 50 Procyk D. 84 Proć Iwan 105 Prokopczak Damian 99 Prokopczak Mychajlo 81 Próchnik Adam 150, 179, 185 Prus-Faszczewski Tadeusz 160 - 161 Prusak Wasyl 64 Prycik Andrij 128 Pryniak Mychajlo 105 Pryshlopskyj Dmytro 58 Pryshlopskyj Jurij 98 Pryshlopskyj Petro 98 Pryshlopskyj Roman 40, 149 - 150, 171, 182 Prystas 39 Przysiecki Feliks 33 Pudło Kazimierz 9 Pulinarowicz Władysław 161 Pulaski Michal 9, 16 Puszkin Aleksander S. 88 Pylypczak Hryhorij 104 Pylypczuk Iwan 105 Pylypczuk Oleksandra 105 Pycz Emil 64 Pyroh Danylo 171 Pyroh Iwan 61 Pyroh Oleksandr 149 Pyż 125, 188 Pyż Pawło 128 R Rachel 125 Radziejowski Janusz 14, 45, 47, 67, 189 Rajewskij Michail 19 Rapacz Mykola 128 Razumowski 29 Reichlowa Zofia 172 Reinfuss Roman 8 - 9 Resetyłowycz Tyt 102 Rewiluk Dmytro 166 Regorowicz Ludwik 158, 163 - 166, 168 - 170 Ricci Adam 95 Rieger Janusz 9 Rogoc Wasyl 56 Ropyčkyj Oleksandr A. 87 Róźbicka Lucja 9 Rudyńcka Milena 139 Rudyk Panteleimon 95 Rusenko Iwan 41, 59 Rusyn Charyton 180 Rusyniak Benedykt 61 Rusyniak Iwan 64 Rusyniak Mychajlo 150 Rusynko 125 Rybak Mychajlo 171 Rydz-Śmigły Edward 160 Rydzancyz Wasyl 55 Ryżyk Wasyl 125 S Saladiak Andrzej 188 Satuk Panteleimon 119, 122 Sandowycz Maksym 29 - 32, 97 \| Name \| Page \| \|-----------------------------\|------\| \| Sardyka Hryhorij \| 122 \| \| Sawczak Iwan \| 56 \| \| Sawczak Wiktor \| 102 \| \| Sawiuk Oleksandr \| 40 \| \| Sawkow \| 50 \| \| Scaveola-Wieczkoriewicz Waclaw \| 160 \| \| Schätzl Tadeusz \| 173 \| \| Sehiri Fedir \| 138 \| \| Seifert Petro \| 86, 179, 182 \| \| Sejerówna Iwanna \| 104 \| \| Sekela Roman \| 102 \| \| Sekunda Mychajlo \| 102 \| \| Sembrat Hryhorij \| 104 - 105 \| \| Sembratowycz Anatol \| 148, 150 \| \| Semczyszak Mychajlo \| 114 \| \| Seńko Mychajlo \| 61 \| \| Serczyk Władyslaw A. \| 130 \| \| Seredynckyj Oleksa \| 137 \| \| Seredowycz Wasyl \| 126 \| \| Siekierżynskij Josyf \| 40, 49, 62, 177 \| \| Sienkiewicz Henryk \| 169 \| \| Sieriebriennikov Nikolaj S.\| 47 - 51, 53 \| \| Siewierski Bogdan \| 9 \| \| Sikorski Władyslaw \| 71, 151, 153 \| \| Sinkewycz \| 50 \| \| Siokalo Iryna \| 86 \| \| Siokalo Jarosław \| 57 - 59, 63, 75, 77 - 78, 80, 85 - 87, 98, 182 - 183, 188, 190 \| \| Siokalo Julian \| 32 \| \| Siwicki Mikolaj \| 13, 159, 166 \| \| Skaliskij Iwan \| 126 \| \| Skariosz Myron \| 57 \| \| Składkowski-Slawoj Felicjan \| 79, 160, 179 \| \| Skomorowycz Wołodymyr \| 77 \| \| Skwirtinianśkyj Andrij \| 122 \| \| Slipyj Josyf \| 172 \| \| Sławek Walery \| 159 \| \| Stęziuk Iwan \| 74 - 75, 80 \| \| Stywa Pawło \| 55, 57, 96 \| \| Sływynskij Mychajlo \| 102 \| \| Sływynskij Ostał \| 176 \| \| Smerekanycz Petro \| 12, 113 - 114, 122 \| \| Smoleński Jerzy \| 8, 158 \| \| Smolynskij Wasyl \| 171, 184 \| \| Sobin Dmytro \| 38 - 41 \| \| Sobin Mychajlo \| 40 \| \| Sobolewskij Josyf \| 61 - 62, 73 \| \| Sobolewskij Mychajlo \| 81 \| \| Sochoćkyj Mychajlo \| 32, 48 - 50 \| \| Solowej Dmytro \| 32 \| \| Solowij Iwan \| 31 \| \| Solowij Wołodymyr \| 186 \| \| Soltan Władysław \| 151 \| \| Soltysyk P. \| 129 \| \| Solynko Dmytro \| 10 \| \| Sosenko Josaft \| 61 \| \| Spiwak \| 125 \| \| Srokowski Konstanty \| 25 \| \| Stach Andrij \| 58 \| \| Stachiw Matwij \| 41 \| \| Stachurskij Lew \| 59 \| \| Stadnicki Adam \| 167 \| \| Stanczak Antin \| 61 \| \| Stańko \| 96 \| \| Starczewski Eugeniusz \| 152 \| \| Stawecki Piotr \| 152, 160 - 161 \| \| Stawyśkyj Iwan \| 58 \| \| Stawyśkyj Petro \| 58, 98 \| \| Stawyśkyj Zahar \| 55, 179 - 180, 183 \| \| Stec Mykola \| 126 \| \| Stec Symeon \| 126 \| \| Steciw Iwan \| 62 \| \| Stefanowskij Iwan \| 64 \| \| Stefansyzn Teodor \| 61 - 62, 75 \| \| Stepanyk Tymofij \| 126 \| \| Stepek Jan A. \| 133, 163 \| \| Steranka Jurij \| 56 \| \| Steranka Oleksandr \| 104 \| \| Steranka Olena \| 146 \| \| Sterpak Petro \| 124 \| \| Stepiń Stanisław \| 11 - 12, 92, 135, 140 \| \| Stieber Zdzisław \| 8 - 9 \| \| Strutynska Marija \| 107, 109 \| \| Studziński Cyryl (Studynskyj Kyrylo) \| 19 \| \| Stupak Dmytro \| 113, 119 - 120, 122, 131 \| \| Subtelny Orest \| 12, 130 \| \| Suchenek-Suchecki Henryk \| 70, 172 - 173 \| \| Suchyj Mychajlo \| 132 \| \| Sudomyr Hryhorij \| 37 \| \| Swedyk Emil \| 120 \| \| Swystun Pylyp \| 33 \| \| Sydoryk Fedir \| 61 \| \| Syma Dmytro \| 96 \| \| Sywulak Aleksij \| 50 \| \| Szach Stepan \| 12, 27 \| \| Szaszkewycz Markian \| 18 \| \| Szatyńskij Jewhen \| 40, 49, 55, 62 - 63, 86 \| \| Szczawynskij Iwan \| 149 \| \| Szczawynskij Mykola \| 126 \| \| Szczitka Josyf \| 138 \| \| Szemielowski \| 165 \| \| Szeparowyczewa Olena \| 107 \| \| Szepytcyjkyj Andrej \| 34, 72, 105 - 106, 135 \| \| Szeremeta Kostiantyn \| 96, 100 \| \| Szewczenko Taras \| 124 - 126 \| \| Szewczuk Teodor \| 99 \| \| Szewczuk Wasyl \| 131 \| \| Szkilnyk Iwan \| 94 \| \| Szkirpan Dmytro \| 58 \| \| Szkirpan Iwan \| 98 \| \| Szkirpan Iwan, redaktor \| 48 \| \| Szkirpan Roman \| 46, 53 \| \| Szkwarla Iwan \| 102 \| \| Szlachtycz Teodor \| 57 \| \| Szmigelskyj Stepan \| 125 - 126, 131 \| \| Szost Iwan \| 122 \| \| Szpylka Pantelejmon \| 12, 35, 37 - 38 \| \| Szpylka Teodor \| 37 \| \| Szuflat Andrij \| 63 \| \| Szuflat Julian \| 124 \| \| Szuflat Pawło \| 128, 171 \| \| Szufnarowycz Josyf \| 96 \| \| Szulakewycz Bolesław \| 123 - 124 \| \| Szwałulak Mychajlo \| 110 \| \| Szwałka Pawło \| 96 \| \| Szymański Bronisław \| 176 - 177 \| \| Śliwa Tadeusz \| 11, 92, 134 - 135 \| \| Tabor Karol \| 184 \| \| Tarnowycz Julian \| 8, 38, 41, 90, 101 - 102, 112 - 114, 117, 121, 162, 164, 173, 178 \| \| Tarnowycz O. \| 38 \| \| Tchr Iwan \| 58 \| \| Tchr Kindrat \| 104 \| \| Telep Jarosław \| 119 \| \| Telesnyczyj W. \| 78 \| \| Teodorowicz Iwan (Teodorowycz) \| 118 \| \| Teplýj Kostiantyn \| 115, 132 \| \| Terszakowec Hryko \| 142 \| \| Tesla Mychajlo \| 37 \| \| Thugutt Stanisław \| 152 \| \| Tokarzewski-Karaszewicz Michal \| 160 \| \| Tomaszewski Jerzy \| 8, 12, 16, 133 - 134, 141, 161 - 162, 189 \| \| Torzecki Ryszard \| 8, 15, 71, 131, 134, 142, 151, 160, 181, 189 \| \| Tretiak Mykola \| 45, 50, 68 \| \| Trochanowski Piotr \| 9, 188 \| \| Trochanowska Konstancija \| 87 \| \| Trochanowskij Dmytro \| 55, 180 - 181, 183 \| \| Trochanowskij Iwan \| 180, 183 \| \| Trochanowskij Metody \| 46, 59 - 60, 64, 74 - 79, 85, 87, 117, 136 - 137, 148, 150, 164 - 165, 180, 182 - 183, 188, 190 \| \| Trochanowskij Mychajlo \| 180 \| \| Trochanowskij Mykola \| 122, 188 \| \| Truchanowycz Iwan \| 188 \| \| Truskaweckij Petro \| 105, 128 \| \| Trusz Wołodymyr \| 40, 46, 48, 50 \| \| Tudyj Iwan \| 96 \| \| Turkiniak Wołodymyr \| 40 \| \| Tworydło Mykola \| 107 - 109 \| \| Tychanskyj Kuźma \| 61 \| \| Tychanskyj Oleksandr \| 39 - 41 \| \| Tychowśkyj Leontij \| 98 - 99 \| \| Tychowśkyj Wasyl \| 102 \| \| Tyktor Iwan \| 113 - 114 \| \| Tyłka Iwan \| 86 \| \| Tyłka M. \| 78 \| \| Tymczak Izdyr \| 119, 132 \| \| Tymiński Józef \| 178 \| \| Tytar Iwan \| 104 \| \| Ulycyjky Dionisij \| 102 \| \| Szulakewycz Bolesław \| 123 - 124 \| \| Urban Jan \| 28 - 29 \| \| Ustianowycz Kornylko \| 19 \| \| Wachłowskyj P. \| 131 \| \| Wahylewycz Iwan \| 18 \| \| Walawski Tadeusz \| 177 \| \| Walediński Dionisij (Dionizy) \| 34, 54, 90, 92, 94 - 95, 184 \| \| Walewskyj Josyf \| 78 \| \| Walnyckyj Kyrylo \| 45, 189 \| \| Walnyckyj Omelan \| 40, 45 \| \| Walyla Stepan \| 122 \| \| Wanat Iwan \| 41 \| \| Wanczycka Olena \| 123 \| \| Wanczyckyj Stepan \| 12, 101, 106, 109 -110, 121, 123 - 124, 126, 129, 132 \| \| Wariko Petro \| 58 \| \| Warchołak Klementij \| 122 \| \| Warchołak Stepan \| 88, 115, 129 \| \| Warchoł Andrij \| 113 \| \| Warszawa Stepan \| 122 \| \| Wasilewski Leon \| 20 - 21, 27 \| \| Wasylkiwśkyj Antin \| 128 \| \| Watral Stepan \| 177 \| \| Wawrik Wasilij R. (Wawryk Wasyl R.) \| 49 \| \| Wawryk Roman \| 53 \| \| Wawryk Wasyl R. \| 84 \| \| Wawryk Wasyl \| 124 \| \| Wawszczak Zygmunt \| 177 \| \| Weislo Walenty \| 167 \| \| Weinarowski \| 50 \| \| Welykanowycz Dmytro \| 136 - 137 \| \| Wenda Zygmunt \| 143, 161 \| \| Wendziłowskij \| 178 \| \| Wenhrynowycz Antin \| 61 \| \| Wenhrynowycz Emil \| 171 \| \| Wenhrynowycz Josyf \| 78 \| \| Wenhrynowycz Stepan \| 110, 121, 123 - 124 \| \| Wenhrynowycz Wołodymyr \| 86, 89 \| \| Wereszczyk Henryk \| 14, 18, 25 \| \| Wergun Dmytro \| 29, 33 \| \| Werschler Iwo \| 154 \| \| Wielhorski Władysław \| 154 - 157, 171 \| \| Wijtyk Iwan \| 54 \| \| Wilcażycki Hryhorij \| 180 \| Wilczanśkyj H. 57 Wilha Iwan 138 Winiarski Ignacy 25 - 26 Wirchniański Petro (Wirchniański Piotr) 11 Wirchniański Piotr 92 Wirchomśkyj Hawrylo 179 Wisłocka I. 98 Wisłocky 41 Wisłocky Dmytro 41 Wisłocky Iwan 29 Wisłocky Oleksandr 58 - 59, 77, 86, 181 Wisłocky Oleksandr, poseł 184 Witoszynśkyj Wołodymyr 102, 106 Włodzimierz Wielki 125 Wojewoda Zbigniew 14 Wojtowycz Dmytro 57 - 59 Wojtowycz Julian 40 Wojtowycz Teodor 53, 56 - 58, 69, 78, 80, 180, 182 Wołnicz-Pawlowska Ewa 9 Wołoszynśkyj Jpachym 186 Wołoszynowycz M. 88 Wołyczkewycz Mykola 171 Wonosowycz Josyf 120 Wozniak Jewhen 128 Wozniak Semen 53, 56, 78, 80, 85 Wójcik Wiesław 9 Wójtowicz Bernadetta 10 - 11 Wroński Paweł 11, 163 Wroński Stanisław 172, 176 - 177 Wynnyckyj Illja 53 Wynnyckyj Roman 129 Wynohradśkyj W. 37 Wysznewśkyj Mykoła 102 Wyszowsśkyj Wołodymyr 180, 183 Wyśkiw S. 50 Wytywcyj Stepan 137 Y Yaremko M. 34, 65 Z Zagórzański Tadeusz 9 Zahajkewycz Wołodymyr 42 Zajać Teodorzij 53, 68 Zajcew Oleksandr 10 Zalozečkyj Roman 26 Zapotocznyj Petro 73 Zariwnyj Wasyl 104 Zeleniak W. 96 Zelenyi P. 121, 184 Zelenyi Teodor 104 - 105, 119 Ziehoffer August 161 Zięba Andrzej A. 9, 15 Zilynśkyj Iwan 8 Zlupko Andrij 113, 131 Zlupko Wasyl 184 Zoll Antoni 96 Zwiryk W. 78 Zydkowicz 165 Zyn Iwan 102 Zynyn Serhij 190 Ż Żatkowycz Hryhor 41 Żelem 125 Żelem Iwan 125 Żelem Lew 78 Żuk Mychajlo 55, 57 Żuk Mychajlo, książdż 29, 119, 128 Żuk Ostat 107 - 108, 111 Żurawski vel Grajewski Przemysław P. 41 Żydiak Hryhorij 104 Żydiak Petro 58, 98 Indeks miejscowości A Andrzejówka 61, 82, 87 - 88, 114 B Baligród 37, 105, 132, 136 Balnica 37 Banica (pow. gorlicki) 92 Banica (pow. grybowski) 55, 64, 83, 183 Bardejowske Kupele (Bardejovské Kúpele) 10 Bartne 58, 82 - 83, 89, 92, 99 Barwinek 54, 101, 110, 113, 129 Bednarka 104, 128 - 129, 171 Berest 111, 122, 128, 150, 183 - 184 Berlin 114, 171 Besko 73, 102, 107 - 108, 123, 185 Biała Podlaska 55 Biała Woda 164 Bielanka 64 Bieliczna 83, 88 Bielsko 77 Binczarowa 42, 55, 57, 82, 118, 120, 179, 181, 182 - 183 Bircza 112, 136 Bochnia 18 Bodaki 83, 126 Bodaki-Przegonina 82 - 83 Bogusza 54 - 55, 57, 63 - 64, 82, 88, 90 - 92, 96, 120, 150, 179, 183 - 184 Bonarówka 119, 124, 127, 129, 132, 137 Borynia 58, 188 Bóbka 86 Brody 25 - 26, 48, 85 Brunary 119, 183 Brunary Niżne 111, 167, 179 Brunary Wyżne 57 - 58, 83, 120, 122, 128, 150, 179, 184 Brześć 180 Brzezowa 92, 163 Brzozów 81, 102, 136 Buczacz 25, 40 Budapeszt 37 Buffalo, NY 12 Bukowsko 77, 86, 106 - 107, 136, 154, 186 Bursztyn 32 C Cambridge, Mass. 24, 41 D Daljowa 110 Darów 37 Dąbrówka Polska 128 Dąbrówka Ruska 102, 110, 138 Desznica 61, 82, 88, 90 - 92, 96, 101, 184 Długie 31, 83, 89, 91, 95 Dobra Szlachecka 128 Doliny (pow. gorlicki) 104 - 105, 114, 119, 171 Doliny (pow. sanocki) 86, 128 Dołyca 37 Drohobycz 53, 141, 188 Drohojów 188 Dubno 175 - 176, 178 Dudyńce 110, 132 Dukla 62, 115, 154 Duszatyn 37 Dynów 136 E Edmonton 16 F Filadelfia (Philadelphia, Pa.) 116 Flasza 168 Florynka 39 - 40, 42, 55 - 58, 66, 81, 83, 88 - 89, 92, 105, 128, 146, 168, 180 - 181, 183 G Gdańsk 25, 36 Geneva 51 Glen Spay, NY 116 Gładyszów 29, 38 - 40, 71, 82 - 83, 86, 88, 102, 104, 110 - 111, 121, 168, 180 Gorlice 7, 13, 34, 40, 56 - 58, 60 - 64, 67, 75, 77 - 78, 82, 86, 95, 102, 105 - 106, 108, 115, 123, 125 - 126, 131, 154, 168, 182 - 184, 188 Grab 30 - 31, 39, 82, 92, 96, 102, 110 Gródek 20 Grybów 82, 102, 105 - 106, 108, 131, 146, 183 - 184 H Halicz 73 Halbów 59, 91 Hańczowa 58, 82, 87 - 88, 104, 110, 177, 181 Harrogate 10 Hłomcza 110 Hłudno 127 Hoczew 86 Hołuczków 138 Hroszkówka 110 Huta Krempska 169 Huta Polska 168 - 169 Huta Wysowska 167 Hyrowa 83, 86, 95, 110, 181 I Iwonicz 88 Izby 39, 83, 92, 169, 183 Izdebik 127 J Jabłonica Polska 81, 86, 88, 126, 167 Jabłonica Ruska 110, 127, 138 Jarosław 112, 151 Jasiel 37 Jasionka 92 Jaśl 13, 18, 25, 102, 131 - 132, 136, 154, 158, 168 Jastrzębik 83, 102, 105, 110, 119, 128 Jaszkowa 83, 150, 183 Jaśliska 168, 170 Jaworki 105, 164, 185 Jawornik 37 Jaworze 61, 92 Jersey City, NJ 33 K Kalnica 37 Kalusz 73 Kamianna 55, 57, 82 - 83, 88, 92, 150 Kamionka Rymanowska 102 Kamionka Strumiłowa 48, 51 Karlików 37, 110 Kąlowa 146, 169 Kijów 32, 49 Klimkówka 58, 63, 83, 88 Kołomyja 24, 37, 40, 70, 73, 92 Komarica 35, 37 - 38, 102, 110, 123 - 124, 128, 138, 169 Konieczna 104 - 105, 114 Koriskie 83, 86, 110 Kostarowce 62, 73, 83, 88 - 89, 110, 127, 138 Kozalin 36 Koszyce 41 Kotan 61, 92, 96 Kotów 83, 105 Kowel 51 Kożuszcze 86 Kraków (Kraków) 38, 74, 90 Kraków 7 - 15, 17 - 21, 25, 28, 36, 39, 45, 65, 92, 96, 104 - 105, 130, 136, 146, 158, 164, 168, 172 - 179, 182 - 183 Krasna 119, 127 Kreców 86 Krempna 102, 110, 119, 122, 129, 168 - 170 Krosno 25, 51, 53, 102, 123, 131 - 132, 154, 186 Król Woloski 86, 88 Królowa Ruska 54 - 55, 57 - 58, 82, 88, 91, 96, 120, 179, 183 Krynica 39, 46, 56, 75 - 76, 82, 86 - 87, 105, 109, 114, 135, 149 - 150, 154, 156, 168, 170, 182, 188 Krynica (pow. drohobycski) 188 Krynica Wieś 56, 60 - 61, 81, 87 - 88, 150, 163 Krynica Zdrój 82, 149 Krzywa 92, 104, 121 Kulaczne 138 Kulików 51 Kunkowa 56, 58, 82, 88 - 89, 104, 121 Kwiatoń 64, 76, 83, 98 Kyjów 12 L Lalin 102, 127 - 128, 171 Legnica 7 Leluchów 64, 166, 171 Lesko (Lisko) 15, 108, 124, 131 - 132, 136, 138, 152, 154, 186 Leszczowate 110 Leszczyny 104, 117 Leżajsk 112 Lipna 31, 91, 98 Lipowiec 54, 83, 86 London (Londyn) 12, 32, 162 Lubin 9 Lublin 11, 15, 23, 160 Lutowiska 136 Lwiw (Lwów) 10, 12, 15, 18 - 19, 21 - 23, 26, 30, 32, 36, 38, 53, 72, 93, 110, 164 Lwów (Lwów) 12, 21 - 22, 65, 164, 190 Lwów 9 - 10, 12 - 14, 19 - 20, 22, 24 - 27, 30, 32, 34 - 37, 42, 45 - 52, 54 - 56, 58, 62 - 63, 67 - 69, 71 - 73, 80 - 82, 85, 87, 90 - 92, 95 - 96, 98 - 99, 102 - 103, 105 - 109, 112 - 113, 115, 117, 121 - 123, 125 - 128, 131 - 133, 135, 138, 143, 149, 151, 159 - 161, 174, 182, 185 Ł Łabowa 41, 61, 63, 88, 105, 119, 128 - 129, 167, 169, 171, 184, 190 Łabowiec 83 Łęczany 88 Łódź 110 Łopienka 165 Łosie (pow. gorlicki) 56, 88, 104, 182 Łosie (pow. nowosadecki) 83, 110, 113 Łódź 8 - 9, 25 Łubno 127 Łuck 128 Łukowe 73, 86 Łupków 37, 86, 173 M Maciejowa 56, 83, 110, 118 - 119, 122, 128, 171 Malastów 39, 58, 104, 111, 119, 121, 129 Maniów 37 Medzilaborce 10 Mećina 57 - 58, 169 Mećina Wielka 58, 118 Międzybrodzie 86, 110 Mików 37 Milik 61, 82, 88 - 89, 103, 110, 119, 128 Mjunchen 12 Mochnaczka 83 Mochnaczka Nizna 61, 82, 88, 171 Mochnaczka Wyżna 88 Moczary 60 Mokre 37, 124, 181 Morochów 124 Moskwa 31 Mszańa 48, 54, 56, 62 - 63, 82 - 83, 86, 90 - 92, 95 - 97, 100, 181, 188 Mukaczewo 86 Muszyna 39, 41, 78 - 79, 105, 108 - 109, 119, 128, 148 - 149, 154, 170 Muszynka 83 Myscowa 54, 82, 86, 92, 101, 177 N Nawojowa 167 New Haven, Conn. 8 - 9, 11 Niebieszanycz 186 Niezrąjowa 31, 83, 91, 96, 98, 104 Nju Jork (New York, NY) 11, 34, 41, 121 Nowa Wieś 56, 61, 82, 88, 110, 128, 171, 184 Nowica 58, 83, 88, 104 Nowosielec Gniewosz 102, 127 - 128 Nowy Jork 10, 115 - 116 Nowy Sącz 9, 25, 42, 77, 101 - 102, 105 - 106, 108, 110, 112, 115, 123, 128, 131, 146 - 149, 156, 162, 165 - 166, 168, 173, 184 Nowy Targ 131 O Oderne 168 - 169 Odrzechowa 102 - 103, 128 Olchowce 62, 82, 84, 86 Olchowiec 54 Opatówka 110, 119 Osławica 37, 84 Ożenna 39, 102 P Pakoszówka 102, 128 Paprotno 177 Paryż (Paris) 11, 34, 38, 41, 121 Passejk (Passaic, NJ) 12 Pawłokoma 110 Peszi 18 Peterburg 27 Pełna 39, 98, 104, 110 - 111, 117, 121, 125, 128 Pielgrzymka 61, 81, 88 Pielnia 110, 127 Pietrusza Wola 83, 86, 88 Piorunka 92, 98, 128 Piotrków 33, 91 Piwniczna 110 Plonna 37, 123 Począjow 34, 94 Polany (pow. grybowski) 57, 82, 110 - 111, 122, 128, 149 - 150, 179, 184, 188 Polany (pow. krośnieński) 37, 53 - 54, 83, 86, 92, 99, 102, 177, 181 Polany Surowicze 128 Posada Sanocka 128 Powroźnik 61, 82, 88, 119, 128, 146, 148 - 149, 169 Praga 27 - 28, 41 Prełuki 37, 124 Preszów (Prijasow) 10, 40 - 41 Prusiek 84, 124, 128 Przedrzymichy 177 Przegonina 83, 92 Przemyśl 11, 13, 18, 33, 36, 40, 42, 47, 92 - 93, 100, 112 - 113, 118, 135, 138, 152, 158, 160 - 161, 174, 185 Przybyszów 37, 181 Przysłop 56 Puławy 37, 102, 110, 174 R Radocyna 31, 39, 56, 81, 83, 88, 90 - 92, 95, 99 Radoszyce 37, 83, 86, 110 Rawa Ruska 25 - 26, 45 Regetów 88, 104, 138 Regetów Wyzny 105 Rogi 12 Ropica Ruska 111, 121, 125, 128, 184 Ropki 82 - 83, 89 Rostajne 28 Rostów nad Donem 49 Rozdziele 63, 82, 88 - 89, 171, 182 Rzotoka Wielka 110, 128, 171 Rudenka 110 Rumno 177 Rychwałd 104, 121, 171, 174 Rymanów 115, 131 - 132, 136, 172, 174 - 175, 180 Rymanów Zdrój 172 Rzepedź 37, 108, 110, 123, 128, 138 Rzepnik 86, 101 Rzeszów 8, 13, 18, 93, 136 S Sadkowce 177 Sadowa 20 Saint-Germain-en-Laye 150 Sambor 45, 51, 85 Sanoczek 84, 123, 128 Sanok 9 - 10, 13, 18, 25 - 26, 32, 37, 40, 48, 51, 53 - 56, 59, 61 - 63, 73 - 77, 79, 84 - 86, 89, 102, 106 - 110, 112 - 113, 115, 121, 123 - 127, 129, 131 - 132, 136 - 138, 150, 152, 154, 161, 164 - 165, 172, 176 - 177, 180, 185 - 186 Sącz 18 Serednie Wielkie 186 Siedlce 71, 162 Siedliska 127 Siemuszowa 84, 110, 132 Sieniawa 86, 110 Skalnik 169 - 170 Skladziste 102, 105, 118, 128 Skwirtne 58, 82, 88 - 89, 165 - 166, 181 Słotwiny 83, 102, 109 Smereczne 91 Smerekowiec 58, 64, 82, 88, 109, 121, 181 Smolnik 37, 62, 86, 173 T Tarnawka 84 Tarnopol 73, 152 Tarnów 11, 18, 175 - 177 Taszkent 33 Thalerhof 34 - 35, 39, 57, 65, 72, 97 Tokarnia 110 Toronto 11 - 12, 34, 41 Toruń 25 Trepcza 83 - 84, 88, 128 Trzciana 53 - 54, 83, 91, 93, 95, 98 Tuđów 176 Turka 48 Turzańsk 37, 110, 126 Tylawa 53 - 54, 59, 62, 82, 86, 90 - 91, 93 - 95, 101, 180 - 181 Tylicz 61, 82, 88, 163, 167 - 168, 170 - 171 Trynawa Solna 82 - 84, 86 Trynawa Wołoska 102, 110 U Uherce 86 Uhrýř 83, 110, 128 Ulucz 127, 138 Ustjanowa 177 W Wadowice 18 Wapienne 81, 83, 88, 181 Warszawa 8 - 10, 12 - 13, 15, 17 - 20, 23, 25, 35 - 36, 41, 74, 91, 96, 133, 142, 150, 152 - 154, 160 - 162, 166, 171, 188 - 189 Watykan 134 - 135, 151, 173 Wawrzka 55, 57, 92, 150, 174, 179, 183 Szczawne 37, 123, 181 Szczawnik 83, 89, 102, 105, 110 Szczekociny 165 Szczekarównka 37 Szklary 83, 110, 126 Szlachtowa 22, 110, 164, 185 Szymbark 114 Ś Śnietnica 55, 57 - 58, 63, 82 - 83, 89, 105, 119 - 120, 128, 147, 169, 177, 179, 183 - 184 Świątkowa Mała 61, 91, 96 Świątkowa Wielka 29, 38 - 40, 61, 82, 88, 91 - 92, 95, 119, 122, 184 Świsłok Niżny 37, 102, 110, 128 Świsłok Wielki 35, 37, 110, 181 Świsłok Wyzny 37, 110, 123, 128 Wojkowa 61, 83, 88, 119, 149, 171 Wola Michowa 37 Wola Niżna 37, 110, 123 Wola Sękowa 110, 128 Wola Wyzna 37 Wolića 102, 128 Wolodź 127 Wołowiec 91, 98, 104 Wrocław 25, 41, 130, 139, 162 Wróblik Królewski 81, 86, 88, 101, 115, 127, 129, 133, 185 Ż Żegiestów 29, 87, 146, 149, 169 - 171 Żółkiew 40, 51, 85 Zubracze 37 Żydowskie 39, 83, 89 Żytomierz 28 - 29, 34 ŁEMKOWSZCZYŻNA W II RP (1929 r.) Skala 1 : 375 000 (Opracowanie na podstawie: R. Ceberowicz, Mapa administracyjna Rzeczypospolitej Polskiej, skala 1: 300 000, Arkusz 37, Warszawa 1929. T.T. Szewczyk, Łemkowszczyzna, skala 1: 400 000) - granica państwa - granica województwa - granica powiatu - linia kolejowa - Miasta powyżej 25 000 mieszkańców - Miasta od 5 000 do 25 000 mieszkańców - Wieś i miasteczka od 2 000 do 5 000 mieszkańców - Wieś i miasteczka do 2 000 mieszkańców 1. Krzyżówka 2. Jaszkowa 3. Huta Wysowska 4. Skwirne 5. Kwiatki 6. Przysłop 7. Dragasłów 8. Bodaki 9. Ropianka 10. Smereczne 11. Posada Jaśliska 12. Królów Dolski 13. Królów Polski 14. Deszno 15. Wiśloczek 16. Roztoka 17. Jaworowa Wola 18. Nagórzan 19. Kamienne 20. Włoszany 21. Wola 22. Zboiska 23. Prusiek 24. Pisarowce 25. Dąbrówka Polska 26. Dąbrówka Ruska 27. Srogów Dolny 28. Międzybrodzie 29. Posada Olchowska 30. Załutyń 31. Zaślawie 32. Bukowce 33. Huzele 34. Weremień 35. Dzurdziżów 36. Bereźnica Nizna 37. Kielczawa 38. Rostoki Dolne 39. Żernica Wyżna 40. Bereźnica Wyżna 41. Radziejowa J. Mokliak, Łemkowszczyzna w Drugiej Rzeczypospolitej. Zagadnienia polityczne i wyznaniowe, Kraków 1997	2c2854b4-dd5b-4ded-ae00-09bc13adeb03	finepdfs	3.771484	CC-MAIN-2025-08	http://lemkowski.revitalization.al.uw.edu.pl/att/L63a.pdf	2025-02-16T15:14:32+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831952586.5/warc/CC-MAIN-20250216135951-20250216165951-00710.warc.gz	15,749,138	0.975596	0.999034	0.999034	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Lat...	pol_Latn	{}	true	[ 95, 187, 2880, 5734, 11569, 19630, 23958, 30254, 33936, 40342, 44279, 51862, 58226, 64280, 68121, 74249, 80604, 87073, 93783, 99496, 107176, 110653, 113095, 116990, 123520, 129383, 135461, 141762, 148129, 151603, 157894, 163802, 169384, 175261, 180...	2	0
STOWARZYSZENIE STRZELECKIE "BELLONA" KOMUNIKAT KLASYFIKACYJNY TURNIEJ STRZELAŃ ŚRUTOWYCH TRAP 20 SKEET 20 Nowolipsk dnia 09 lipiec 2011 r. ### Obsada sędziowska zawodów \| Pozycja \| Osoba \| Klasa sędziego \| \|----------------------------------\|------------------------------\|----------------\| \| Kierownik Zawodów \| Zbigniew Jóźwiak \| I 1089/I/07 \| \| Sędzia Główny Zawodów \| Piotr Piątyszek \| II 1097/II/07 \| \| Sędzia stanowiskowy TRAP 20 \| Mieczysław Maciuszczak \| III 1474/III/07\| \| Sędzia stanowiskowy SKEET 20 \| Piotr Jastrzębski \| II 1101/II/08 \| \| Przewodniczący Komisji Klasyfikacyjnej \| Grzegorz Namysł \| P 1086/P/07 \| \| Kierownik Biura Obliczeń \| Bartłomiej Kubik \| II 1095/II/07 \| Trofea i dyplomy: SS BELLONA --- SĘDZIA Strzelectwa Sportowego Klasy WASTROWIEJ Grzegorz Namysi 238/SS - 1086/P/07 KLUBOWE ZAWODY ŚRUTOWE TRAP 20 SKEET 20 Nowolipsk dnia 09 lipca 2011 r. Komunikat klasyfikacyjny zawiera protokoły z następujących konkurencji: 1. klasyfikacja indywidualna TRAP 20 2. klasyfikacja indywidualne SKEET 20 Ogółem niniejszy Komunikat Klasyfikacyjny zawiera 5 zapisanych stron. Zawody przeprowadzono zgodnie z przepisami PZSS i regulaminem zawodów. Protestów nie składano. Sędzia Główny Zawodów Piotr PIATYSZEK Sędzia kl. II 1097/I/07 Przewodniczący Komisji Klasyfikacyjnej Grzegorz NAMYSŁ Sędzia kl./PA086/P/07 Kalisz dnia 2011-07-09 \| L.p. \| NAZWISKO \| Imię \| Punkty \| Lokata \| \|------\|----------------\|--------\|--------\|--------\| \| 15. \| MICHOCKI \| Marek \| 14 \| I \| \| 22. \| SZYMANEK \| Arkadiusz \| 12 \| II \| \| 25. \| KOLENDA \| Włodzimierz \| 12 \| II \| \| 20. \| RADZION \| Marian \| 11 \| III \| \| 26. \| MACIUSZCZAK \| Mieczysław \| 11 \| III \| \| 2. \| BEDNARCZYK \| Michał \| 10 \| IV \| \| 1. \| ANT CZAK \| Piotr \| 9 \| V \| \| 14. \| LEWICKI \| Mikołaj \| 9 \| V \| \| 16. \| NOWICKI \| Andrzej \| 9 \| V \| \| 17. \| PIĄTYSZEK \| Piotr \| 9 \| V \| \| 18. \| PIĄTYSZEK \| Grzegorz \| 9 \| V \| \| 19. \| POZORSKI \| Wojciech \| 9 \| V \| \| 21. \| SZULC \| Krzysztof \| 9 \| V \| \| 23. \| TARCHALSKI \| Janusz \| 9 \| V \| \| 24. \| WILCZYŃSKI \| Paweł \| 9 \| V \| \| 7. \| JASTRZĘBSKI \| Piotr \| 9 \| V \| \| 6. \| JAGIELSKI \| Tadeusz \| 8 \| VI \| \| 31. \| STRZAŁKA \| Paweł \| 7 \| VII \| \| 4. \| BOROWCZYK \| Zbigniew \| 7 \| VII \| \| 27. \| MATCZAK \| Karol \| 6 \| VIII \| \| 30. \| SKOCZYLAS \| Janusz \| 6 \| VIII \| \| 10. \| KAPRZYK \| Wojciech \| 5 \| XIX \| \| 12. \| KRAWCZYK \| Jerzy \| 5 \| XIX \| \| 13. \| KUBIK \| Bartłomiej \| 5 \| XIX \| \| 29. \| MUSS \| Grzegorz \| 5 \| XIX \| \| 28. \| MELON \| Józef \| 4 \| X \| \| 32. \| SZMAJDZIŃSKA \| Karolina \| 4 \| X \| \| 34. \| WYRWICH \| Włodzimierz \| 4 \| X \| \| 11. \| KOLOWCA \| Krzysztof \| 3 \| XI \| \| 33. \| ŚWIATEK \| Marek \| 2 \| XII \| \| 5. \| BYRA \| Antoni \| 1 \| XIII \| \| 8. \| JAŚKIEWICZ \| Wojciech \| 1 \| XIII \| \| 9. \| JÓZWIAK \| Zbigniew \| 1 \| XIII \| SĘDZIA KLASYFIKACYJNY Grzegorz Namysi SĘDZIA GŁÓWNY ZAWODÓW Piotr PIĄTYSZEK \| Nr start. \| NAZWISKO \| Imię \| Punkty \| Lokata \| \|-----------\|----------------\|----------\|--------\|--------\| \| 15. \| MICHOCKI \| Marek \| 12 \| I \| \| 7. \| JASTRZEBSKI \| Piotr \| 11 \| II \| \| 22. \| SZYMANEK \| Arkadiusz\| 10 \| III \| \| 13. \| KUBIK \| Bartłomiej\| 9 \| IV \| \| 16. \| NOWICKI \| Andrzej \| 9 \| IV \| \| 17. \| PIĄTYSZEK \| Piotr \| 9 \| IV \| \| 20. \| RADZION \| Marian \| 9 \| IV \| \| 23. \| TARCHALSKI \| Janusz \| 9 \| IV \| \| 6. \| JAGIELSKI \| Tadeusz \| 8 \| V \| \| 24. \| WILCZYNSKI \| Paweł \| 8 \| V \| \| 11. \| KOLOWCA \| Krzysztof\| 7 \| VI \| \| 21. \| SZULC \| Krzysztof\| 7 \| VI \| \| 2. \| BEDNARCZYK \| Michał \| 6 \| VII \| \| 4. \| BOROWCZYK \| Zbigniew \| 6 \| VII \| \| 1. \| ANT CZAK \| Piotr \| 5 \| VIII \| \| 8. \| JAŚKIEWICZ \| Wojciech \| 5 \| VIII \| \| 9. \| JÓZWIAK \| Zbigniew \| 4 \| XIX \| \| 12. \| KRAWCZYK \| Jerzy \| 4 \| XIX \| \| 14. \| LEWICKI \| Mikołaj \| 4 \| XIX \| \| 18. \| PIĄTYSZEK \| Grzegorz \| 4 \| XIX \| \| 19. \| POZORSKI \| Wojciech \| 4 \| XIX \| \| 3. \| BIAŁAS \| Stanisław\| 3 \| X \| \| 10. \| KAPRZYK \| Wojciech \| 3 \| X \| \| 5. \| BYRA \| Antoni \| 2 \| XI \| \| 25. \| JAJCZYK \| Roman \| 2 \| XI \| \| 26. \| KAMANCZYK \| Przemysław\| 1 \| XII \| SĘDZIA KLASYFIKACYJNY Grzegorz NAMYSŁ SĘDZIA GŁÓWNY ZAWODÓW Piotr PIĄTYSZEK	<urn:uuid:92649f02-9c9d-44ed-9dd7-519aa929f4ff>	finepdfs	1.148438	CC-MAIN-2019-26	http://www.bellona.kalisz.pl/uploads/6/3/1/8/631811/11_11_1.pdf	2019-06-18T12:35:07Z	crawl-data/CC-MAIN-2019-26/segments/1560627998724.57/warc/CC-MAIN-20190618123355-20190618145355-00295.warc.gz	211,392,096	0.997101	0.999292	0.999292	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 141, 980, 1539, 3513, 5274 ]	1	1
ZIELIŃSKI TADEUSZ STEFAN (ps. Eheu) – filolog klasyczny, wybitny znawca kultury antycznej, ur. 14 IX 1859 w Skrzypczyńcach k. Humania (Ukraina), zm. 8 V 1944 w Schönderf (Górna Bawaria). Początkowe wykształcenie, obejmujące m.in. literaturę i historię Polski oraz łacinę i franc., otrzymał od ojca Franciszka. W wieku 10 lat został przyjęty do Niemieckiego Gimnazjum św. Anny w Petersburgu, w którym największy wpływ wywarł nań filolog J. König, uczeń H. Bonitza, budząc zainteresowanie literaturą łac. i gr. Dzięki doskonale zdanej maturze (1876), Z. otrzymał rządowe stypendium, które pozwoliło mu na podjęcie studiów w Niemczech. W Lipsku uczęszczał do Rosyjskiego Seminarium Filologicznego, a także na Uniwersytet Lipski, na którym wykładali G. Curtis, L. Lange, J. Overbeck. W 1880 na Uniwersytecie Lipskim u O. Ribbecka obronił doktorat pt. Die letzte Jahren zweiten punischen Krieges. Obok nagrody zdobytej (1878) za rozprawę o komedii attyckiej (De disputationibus quae in comoedia Attica occurrunt – prawdopodobnie nie została wydana), otrzymał trzyletnie stypendium profesorskie, które pozwoliło mu na kontynuowanie studiów i badań: w Monachium archeologię klasyczną (H. Brunn) i historię sztuki, w Wiedniu epigrafikę (O. Hirschfeld), w Rzymie i w Atenach archeologię w Niemieckim Instytucie Archeologicznym. Z. wrócił do Petersburga (1882) i zdał egzamin magisterski (1883), co pozwoliło mu na podjęcie wykładów na Uniwersytecie Petersburskim (od 1884). Doktorat obronił na Uniwersytecie w Dorpacie (Tartu), na podstawie pracy Die Gliederung der altattischen Komödie (1887). Nominację na prof. zwyczajnego otrzymał w 1890. Na Uniwersytecie Petersburskim był dziekanem Wydziału Filozoficzno-Historycznego w latach 1906–1908. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości został kierownikiem II Katedry Filologii Klasycznej na UW (od 1920); po przejściu na emeryturę wykłady prowadził jako prof. honorowy do wybuchu II wojny światowej. Brał udział w ekspedycjach naukowych na terenie Włoch, Grecji, Hiszpanii i Afryki Płn. Był członkiem wielu towarzystw naukowych w Polsce (m.in. PAU, Polskiej Akademii Literatury, Tow. Naukowego Warszawskiego) i na świecie (m.in. Pruskiej Akademii Nauk, Instytutu Studiów Etruskich we Florencji, Greckiej Akademii Nauk, Brytyjskiej Akademii Nauk, Czeskiej Akademii Nauk). Otrzymał doktorat h.c. 11 uniwersytetów, m.in. UJ, UW, Wileńskiego, w Atenach, Brukseli i Oksfordzie. Najważniejsze dzieła Z.: Die letzten Jahre des zweiten punischen Krieges (L 1880); Die Gliederung der altattischen Komödie (L 1885); Die Märchenkomödie in Athen (Pt 1885); Cicero im Wandel der Jahrhunderte (L 1897, St 1973 6 ); Die Antike und wir (L 1905, 1913 4 ); Der constructive Rhythmus in Ciceros Reden (L 1914); Hermes Trismegistos (Zamość 1920); Piękna Helena (Zamość 1920, 1921 2 ); Rzym i jego religia (Zamość 1920); Starożytność antyczna a wykształcenie klasyczne (Zamość 1920); Chrześcijaństwo starożytne a filozofia rzymska (Zamość 1921); Religia starożytnej Grecji (Wwa 1921; wyd. wraz z pracą Religia hellenizmu, To 2001); Historia kultury antycznej (I– II, Wwa 1922–1924, I – Wwa 1937 2 ); Świat antyczny a my (Zamość 1922); Grecja. Budownictwo, plastyka, krajobraz (Wwa 1923); Religia hellenizmu (Wwa 1925); Z życia idei. Studia i szkice (I – Zamość 1925, II – Wwa 1939); Hellenizm a judaizm (I–II, Wwa 1927; jednotomowe wyd. To 2000, 2002 2 ); Sofokles i jego twórczość tragiczna (Kr 1928); Starożytność bajeczna (Wwa 1930, Ka 2005); Grecja niepodległa (Wwa 1933, 1995); Religia rzeczypospolitej rzymskiej (I–II, Wwa 1933–1934; jednotomowe wyd. To 2001); Rzeczpospolita rzymska (Wwa 1935, Ka 1989); Cesarstwo rzymskie (Wwa 1938, 1995); Horace et la société romaine du temps d'Auguste (P 1938). Wydano także m.in.: Chrześcijaństwo antyczne (To 1999); Religia Cesarstwa Rzymskiego (To 1999); Autobiografia. Dziennik 1939–1944 (Wwa 2005). Bibliogr. prac Z. do 1958 opracował G. Pianko (Bibliografia prac Tadeusza Z., Meander 14 (1959) z. 8–9, 437–461). FILOLOGIA KLASYCZNA. Z. zajmował się zarówno literaturą gr., jak i rzymską. W ramach pierwszej badał przede wszystkim tragedię, komedię i epos. Wskazał na różnice między komedią staroattycką i tragedią, w zakresie techniki ich budowy i praw nimi rządzących. Opracował metodę „motywów rudymentarnych", która pozwalała na rekonstrukcję zaginionych tragedii (pod względem treści i wymowy ideowej) Ajschylosa, Sofoklesa i Eurypidesa. Metoda ta opierała się na odkryciu sposobu obecności tej samej fabuły w kolejnych dziełach nowych autorów. Analizując tragedie Eurypidesa, Z. starał się ustalić ich chronologię; odnalazł w nich 4 style, a następnie opisał ewolucję poglądów na religię. Badając dzieła Homera, odkrył prawo charakterystyczne dla epopei heroicznej: 2 równoczesne wydarzenia przedstawiane są tak, jakby następowały po sobie. W literaturze rzymskiej skupił się przede wszystkim na Cyceronie, Horacym i Owidiuszu. W rozprawie poświęconej Cyceronowi (Cicero im Wandel der Jahrhunderte) przedstawił wpływ jego poglądów na odrodzenie, oświecenie i rewolucję franc. Zajmował się analizą rytmu prozy Cycerona nie tylko ze względu na strukturę formalną, ale również na jej wpływ na psychikę odbiorcy. Pierwszy przedstawił pełną i krytyczną monografię poświęconą twórczości Horacego (Horace et la société romaine du temps d'Auguste), z uwzględnieniem epoki, w jakiej poeta tworzył (zob. K. Kumaniecki, Tadeusz Z., Meander 14 (1959) z. 8–9, 387–393). HISTORIA RELIGII. Z. uważał, że między religiami świata antycznego (gr. i rzymskimi) a chrześcijaństwem istnieje swoista ciągłość (określał ją mianem psychologicznej), która istotnie miała ułatwić chrystianizację społeczeństwa należącego do świata uformowanego przez kulturę klasyczną. W kontekście pokrewieństwa antyku z chrześcijaństwem starał się pokazać różnicę między chrześcijaństwem a judaizmem, ujmowaną nie z punktu widzenia teologicznego, ale kulturalno-historycznego. Rozważania na ten temat stały się głównym motywem sześciotomowego projektu Religie świata antycznego, w ramach którego Z. napisał następujące dzieła: t. I: Historia religii starożytnej Grecji, t. II: Religia hellenizmu, t. III: Hellenizm i judaizm, t. IV: Religia Rzeczypospolitej Rzymskiej, t. V: Religia Cesarstwa Rzymskiego, t. VI: Chrześcijaństwo antyczne. Z. uważał, że „zakon Chrystusa, odrzucony przez judaizm, został przyjęty przez duszę hellenizm, tj. przez duszę helleńską i zhellenizowaną Wschodu i Zachodu – a to w takim stopniu, że granicami chrześcijaństwa były w IV– V w. po Chr. mniej więcej granice cesarstwa rzymskiego – oprócz Judei. Stąd wynika niezbicie, że nie było ciągłości psychologicznej między judaizmem, a chrześcijaństwem, a natomiast taka ciągłość istniała między hellenizmem z jednej strony, a chrześcijaństwem z drugiej" (Hellenizm a judaizm, To 2001, 14). Nie wkraczając w sferę rozważań stricte teologicznych (Pismo Święte jako tekst objawiony), Z. próbował określić relację między judaizmem jako kulturą a kulturą antyczną, obejmującą kulturę gr., rzymską i hellenistyczną, by pokazać, w jakim sensie chrześcijaństwo kulturowo bliższe jest antykowi. Natomiast judaizm, choć w pewnym okresie uległ hellenizmowi, zawiera wiele elementów antyhellenistycznych. Z. zwracał uwagę na wątki antropomorficzne w Torze i tekstach proroków (tamże, 44–45), na wczesnojudaistyczną monolatrię i będący jego konsekwencją „nacjonalizm bezwzględny" (tamże, 50–51), na miłość bliźniego, która w swym uniwersalizmie jest fundamentem religii Chrystusowej, natomiast w judaizmie jest ograniczona do współwyznawców (tamże, 255–256), na traktowanie życia ludzkiego tylko w kategoriach doczesnych (tamże, 158–159), na swoiste zawłaszczanie gr. filozofii, która przez Filona Judejczyka uznana została w sposób nieuprawniony za dziedzictwo Mojżesza, a nie oryginalne odkrycie Hellenów (tamże, 305–306). Z. nie prowadził egzegezy tekstów sakralnych, lecz rozważał problem judaizmu w kontekście kultury gr. Dzięki temu mógł wskazać na różnice kulturowe między judaizmem i hellenizmem, uwypuklając znaczenie antyku dla chrześcijaństwa. KULTURA ANTYCZNA. Z. przypisywał kluczową rolę kulturze antycznej w określaniu, rozwoju i zachowaniu kultury zach. Dostrzegał z jednej strony nieustanną obecność tej kultury w kulturze Zachodu, z drugiej wskazywał na potrzebę jej uwzględniania w procesie edukacji. Uważał bowiem, że „starożytność, z samej istoty swej, mocą zarówno warunków dziejowych, jak psychologicznych, stanowi organiczny pierwiastek w wykształceniu społeczności europejskiej i przekreślona może być nie inaczej, jak tylko wraz z przekreśleniem całej współczesnej kultury europejskiej" (Świat antyczny a my, w: tenże, Po co Homer?, Kr 1970, 6). Antyk pełni rolę kształcącą i wychowawczą. Dlatego odchodzenie od antyku łączyło się w dziejach Zachodu zawsze z upadkiem kultury. Swoją rolę antyk spełnia wówczas, gdy traktowany jest nie jako norma, którą ślepo się naśladuje, lecz jako ożywcze nasienie, dzięki któremu kultura zach. wzrasta i jest uszlachetniana (tamże, 77). Uniwersalna rola antyku polega na jego właściwościach kształcących Z. twierdził, że „wiedzę się zapomina, ale wykształcenia się nie traci" (tamże, 19). Wykształcenie klasyczne pozwala na to, „aby przy jak najmniejszym nakładzie sił i czasu, a z jak największą korzyścią [umysł] zdolny był zdobyć tę wiedzę, która będzie mu potrzebna później" (tamże, 20). Uważał, że podważanie roli antyku płynie albo ze złej woli (antyhellenizm) i kryje się za tym próba świadomego wprowadzenia w błąd opinii społecznej, albo jest to wynik nieporozumienia, które bierze się z niewiedzy. Brak znajomości antyku zawęża horyzonty umysłowe do utylitaryzmu (tamże, 115–116). FILOZOFII GRECKA. Z. nie odmawiając głębi myśli innym narodom, jak Hindusi czy Hebrajczycy, a także nie lekceważąc znaczenia nauki Buddy lub proroków ST, zwracał uwagę, że tylko u Greków pojawił się nowy sposób traktowania prawdy i słuszności. Na plan pierwszy wysunęło się uzasadnienie, które, aby było ważne, musi być bezstronne i racjonalne. Za prawdą stać musi nie osobiste przekonanie czy akt woli, ale Logos, co pociąga za sobą obowiązek otwartości każdego człowieka na to, aby dać się przekonać. Tak powstał w gr. filozofii „kodeks honoru myśliciela", dzięki któremu człowiek zdobywa autentyczną wolność. „Jeśli nie zechcesz, będziesz baranem śród stada, niewolnikiem pod władzą pana, nie zaś wolnym obywatelem rzeczypospolitej ducha" (tamże, 80–81). Z. uważał, że owo ziarno filozofii gr. musi być świadomie zasiewane, zwł. w czasach, w których dominuje woluntaryzm otwierający drogę do dowolnego kształtowania człowieka, szczególnie pod wpływem otoczenia i warunków życia, wskutek czego nie wyrabia on w sobie zdolności obiektywnego spojrzenia na rzeczywistość. Z. podkreślał wszechstronność gr. filozofii, która potrafiła docenić zarówno znaczenie rozumu, jak i doświadczenia. Grecy odkryli pytania, które stały się siłą ożywczą rozwoju filozofii i jej dziedzin (etyka, polityka, prawo), a także dały początek naukom szczegółowym. Były to pytania: dlaczego i po co? Tak pojęta filozofia odegrała istotną rolę w rozwoju chrześcijaństwa: „[...] pierwsi chrześcijanie-myśliciele, zapoznając się z filozofią antyczną, olśnieni byli wielkością jej i czystością" (tamże, 86). Fenomen gr. tłumaczyli, zdaniem Z., w sposób następujący: Pan Bóg w trosce o ludzkość dał przed narodzeniem Chrystusa Hebrajczykom zakon, a Hellenom – filozofię. Zakon mówił, co należy czynić, a filozofia pytała dlaczego i po co. Dzięki Grekom chrześcijaństwo wzbogacone zostało o bezstronną racjonalność i mogło rozwinąć zdolność dyskusji z filozofią i z religiami, gdyż sam Pan Bóg „Żydom rozkazywał, a z Grekami dysputował" (tamże). Dorobek Z. stanowi znaczący wkład w poznanie antyku oraz rozumienie specyfiki kultury zach. i chrześcijaństwa, łącznie z kluczową rolą, jaką w tej kulturze odegrała gr. filozofia. Meander 14 (1959) z. 8–9 (nr poświęcony Z.); W. Klinger, Tadeusz Z., w: Portrety uczonych polskich, Kr 1974, 501–514; M. Plezia, Z dziejów filologii klasycznej w Polsce, Wwa 1993; Studies of Greek and Roman Antiquity, Kr 1997.	<urn:uuid:4589ed0d-9ec6-409a-9fbf-114f4c1e6510>	finepdfs	3.976563	CC-MAIN-2018-51	http://www.ptta.pl/pef/pdf/suplement/zielinski.pdf	2018-12-19T09:18:49Z	crawl-data/CC-MAIN-2018-51/segments/1544376831933.96/warc/CC-MAIN-20181219090209-20181219112209-00279.warc.gz	450,339,455	0.998312	0.999496	0.999496	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2423, 4894, 8079, 11696, 12105 ]	1	1
PROWIZJA O UZUPEŁNIENIU RÓWNIEŻ PRZEPIS DOT. ODBIORU KONTRAPRODUKTÓW WŚWIETLICH PRZEŚMIERK NA BOCIE NA PODSTAWIE PEKNOWOŚCICTWA NOTARIALNEGO. Załącznik: 1) PISMO RÓCZY POLSKIEJ S.A. Z DN. 05.06.2018 2) PEKNOWOŚCICTWO NOTARIALNE NR M80/2008 3) PEKNOWOŚCICTWO NOTARIALNE NR 3252/2008 Poczta Polska S.A. Biuro Wsparcia Klientów Regionalny Dział Obsługi Klientów Warszawa-Województwo Sprawa: odpowiedź na skargę Biuro Wsparcia Klientów Regionalny Dział Obsługi Klientów Warszawa-Województwo informuje, iż sprawa przedstawiona w piśmie z dnia 24 maja 2019 roku, z datą wpływu do Poczty Polskiej S.A. 25 maja 2019 roku, dotycząca odmowy wydania przesyłek poleconych, została rozpatrzona w trybie skargowym. Dokonane ustalenia wykazały, że sprawa dotyczy przesyłek sądowych o Nr: Jednocześnie wyjaśniamy, iż Poczta Polska S.A. zobowiązana jest do realizacji usług zgodnie z umową zawartą z nadawcą, że szczegółowym uwzględnieniem przesyłek doręczanych na podstawie przepisów innych ustaw niż ustawa z dnia 23 listopada 2012 r. Prawo pocztowe (tekst jednolity: Dz.U. z 2018 r., poz. 2188.), i są określone m.in. w Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. z 2015 r., poz. 1222 z późn. zmianami) oraz Rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu doręczania pism organów procesowych w postępowaniu karnym (Dz. U. z 2017 r., poz. 92 z późn. zm.). Nadmieniamy, że osobą uprawnioną do odbioru przesyłek sądowych nadanych postępowaniu cywilnemu, w placówce pocztowej operatora jest: - adresat; - osoba uprawniona do reprezentacji przed sądem adresata będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej; - upoważniony pracownik adresata, będącego osobą prawną albo jednostką organizacyjną nie posiadającą osobowości prawnej; - upoważniony pracownik, w przypadku gdy adresatem jest organ wymieniony w Art. 137 § 1 lub 2 Kodeksu postępowania cywilnego. - osoba upoważniona na podstawie pełnomocnictwa pocztowego, o którym mowa w art. 38 ww. Ustawy. Natomiast przesyłki nadane w postępowaniu karnym mogą zostać wydane w placówce pocztowej operatora adresatowi lub przedstawicielowi ustawowemu adresata, albo osobie upoważnionej przez adresata będącego adwokatem lub radcą prawnym, na podstawie pełnomocnictwa pocztowego. www.poczta-polska.pl Poczta Polska Spółka Akcyjna ul. Rodziny Hiszpańskich 8, 00-340 Warszawa tel. 22 656 50 00, fax 22 656 59 15 NIP: 525-000-73-13, KRS: 00 00 33 49 72 Sąd rejestrowy: Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy kapitał zakładowy: 774 140.000 zł, w całości wpłacony Adres Biura ul. Towarowa 5, 00-965 Warszawa tel. 22 55 79 575 Mając na względzie zapisy zawarte w przytoczonych wyżej rozporządzeniach, wydanie w placówce pocztowej przedmiotowych przesyłek na podstawie dołączonych do skargi pełnomocnictw notarialnych nie było możliwe. Przekazując niniejsze, pozostajemy w przekonaniu, iż dalsze korzystanie z usług świadczonych przez Poczętę Polską S.A. odbywać się będzie bez zakłóceń. N Z poważaniem 1. Administratorem danych osobowych jest Poczta Polska S.A. z siedzibą przy ul. Rodziny Hiszpańskich 8, 00-940 Warszawa. 2. Kontakt z inspektorem danych osobowych: Inspektor ochrony danych Poczta Polska S.A. ul. Rodziny Hiszpańskich 8, 00-940 Warszawa, adres e-mail: email@example.com 3. Dane osobowe będą przetwarzane na podstawie art. 6 ust. 1 lit. f Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych), w celu realizacji rozpatrzenia skargi w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. 4. Odbiorcą danych osobowych mogą być: agencja pocztowa (w przypadku korzystania z usługi za pośrednictwem Agencji Pocztyowej), podwykonawcy Poczty Polskiej S.A. (w przypadku, gdy usługa była realizowana z udziałem podmiotu przetwarzającego, np. doręczającego przesyłkę). 5. Dane osobowe będą przechowywane na serwerach lokalizowanych w Unii Europejskiej i mogą być przekazane - na podstawie standardowych klauzul ochrony danych - do państwa trzeciego w związku z korzystaniem przez administratora z rozwiązania chmurowych dostarczanych przez firmę Microsoft. Stosowane przez Microsoft standardowe klauzule umowne zgodne z wzorcami zatwierdzonymi przez Komisję Europejską, dostępne są pod adresem: https://www.microsoft.com/en-us/licensing/product-licensing/agreement/oss/standard-terms-of-use-for-microsoft-technologies. 6. Dane osobowe będą przechowywane przez okres 25 lat, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. 7. Osobom, których dane osobowe dotyczą przysługuje prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych. 8. Osobom, których dane osobowe dotyczą, przysługuje prawo dostępu do danych osobowych, ich sprostowania, usunięcia oraz ograniczenia przetwarzania. 9. Podanie danych jest dobrowolne, ale konsekwencją niepodania danych (określonych w § 8 ust 1 i 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 stycznia 2002 r. w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków będzie pozostawienie skargi bez rozpoznania. 10. Szczegółowe informacje dotyczące ochrony danych osobowych niszuje w niniejszej informacji, a wynikające z przepisów Ogólnego rozporządzenia o ochronie danych, są dostępne w każdej placówce pocztowej oraz na stronie internetowej Poczty Polskiej S.A. www.poczta-polska.pl	<urn:uuid:2e40e53d-f1af-46c4-a077-6184394aea0a>	finepdfs	1.706055	CC-MAIN-2021-21	https://www.senat.gov.pl/gfx/senat/userfiles/_public/k9/petycje/p93819/364_pr.pocztowe_38.pdf	2021-05-15T15:31:54+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243991370.50/warc/CC-MAIN-20210515131024-20210515161024-00517.warc.gz	1,047,128,596	0.999352	0.999939	0.999939	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 283, 2768, 5724 ]	1	0
XVI Samorządowe Forum Kapitału i Finansów 2–3 października 2018 r. Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach Najważniejsze spotkanie łączące liderów samorządu, finansów i biznesu Szanowni Państwo! Zapraszam serdecznie do uczestnictwa w XVI Samorządowym Forum Kapitału i Finansów, miejsca pozyskiwania wiedzy, wymiany doświadczeń i badania trendów. Tematami wiodącymi XVI Samorządowego Forum Kapitału i Finansów będą: Silny samorząd terytorialny budujący niepodległość Rzeczypospolitej oraz Rewolucja technologiczna a zarządzanie miastem przyszłości. XVI Samorządowe Forum Kapitału i Finansów to 1300 uczestników, aż 60 debat, wykładów i prezentacji, 360 wykładowców – wielkość, różnorodność, bogata tematyka 9 równoległych konferencji oraz bardzo ciekawe wydarzenia towarzyszące. Całość tworzy przyjazny, wysoce merytoryczny kontekst dla produktów i usług finansowych, technicznych oraz organizacyjnych dla wielu obszarów działalności instytucji publicznych. Dzięki temu samorządowcy mają możliwość zapoznania się z najskuteczniejszymi rozwiązaniami, trendami i dobrymi praktykami, które wskazują im, jak najefektywniej wykorzystać środki budżetowe, którymi dysponują. Przez minione 15 lat budowaliśmy prestiż najbardziej elitarnego wydarzenia dla samorządów i to się nam w pełni udało. Stworzyliśmy największą imprezę samorządową w Polsce, w której uczestniczy kadra zarządzająca samorządów i jednostek organizacyjnych, w tym przedstawiciele największych miast, powiatów i województw. Coraz większa frekwencja z roku na rok świadczy o tym, że to, co robimy, czynimy dobrze, z pasją i zaangażowaniem, z czego jestem bardzo dumny. Serdecznie zapraszam Janusz Król Prezes Municipium SA Wydawcy Pisma Samorządu Terytorialnego „Wspólnota" ponad 1300 uczestników 360 prelegentów aż 60 debat i wykładów 2 dni konferencji WYKŁAD: DEBATA: DEBATA: Sesja inauguracyjna – Silny samorząd terytorialny buduje niepodległość Polski Wykłady VIP speakerów: – Rewolucja technologiczna a zarządzanie miastem przyszłości DEBATA: Gala Inwestorów Samorządowych, bankiet i koncert grupy PECTUS Dzień II – 3 października – Partnerstwo rządu SESJA PLENARNA z samorządami w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych Przerwa kawowa Przerwa obiadowa * Organizator zastrzega sobie możliwość wprowadzenia zmian w programie DZIEŃ I – 2 października 2–3 października 2018 r. Międzynarodowe Centrum Kongresowe w Katowicach Sesja inauguracyjna Wykłady VIP speakerów: – Silny samorząd terytorialny buduje niepodległość Polski – Rewolucja technologiczna a zarządzanie miastem przyszłości AKADEMIA WSPÓLNOTY w tym dyrektorów szkół, Gala Inwestorów Samorządowych, bankiet i koncert grupy PECTUS – Partnerstwo rządu SESJA PLENARNA z samorządami w ramach Zintegrowanych Inwestycji Terytorialnych DEBATA: DEBATA: KONGRES SKARBNIKÓW POLSKICH SAMORZĄDÓW * BUDŻET UNIJNY W NOWEJ PERSPEKTYWIE NA LATA 2021–2027. PIERWSZE PRZYMIARKI I ICH KONSEKWENCJE DLA BUDŻETÓW JST - Jak redukcja nakładów z budżetu UE wpłynie na rozwój polskich regionów? - Jakie będą priorytety w nowej perspektywie finansowej? - Które programy mogą zostać ograniczone? - Jak samorządy powinny się przygotowywać do nowych wyzwań budżetowych? * PROPOZYCJE NOWEJ KONSTRUKCJI I PREFERENCJI ŚRODKÓW W RAMACH POLITYKI SPÓJNOŚCI I FUNDUSZY STRUKTURALNYCH - Jakie wyzwanie organizacyjne i finansowe czekają samorządy w związku z nowymi propozycjami budżetowymi? - Jakie szanse i zagrożenia w związku z nowymi preferencjami mogą zaistnieć w polityce inwestycyjnej JST? - Jaką strategie zważywszy na redukcje nakładów powinny przyjąć samorządy? * PROPOZYCJE ZMIAN REGUŁ LIMITACJI ZADŁUŻENIA DLA JST - Czy nowe mechanizmy prawne zwiększą bezpieczeństwo finansowe samorządów terytorialnych? - Jak proponowane zmiany wpłyną na możliwości pozyskiwania zewnętrznych środków finansowych w gminach, powiatach i województwach? * FINANSOWANIE INWESTYCJI SAMORZĄDOWYCH. JAK EFEKTYWNIE POZYSKIWAĆ ŚRODKI FINANSOWE ZE ŹRÓDEŁ ZEWNĘTRZNYCH WOBEC OGRANICZEŃ PRAWNYCH I ZWIĄZANYCH Z LIMITEM ZADŁUŻENIA? - Jakie nowe źródła finansowania inwestycji będą do dyspozycji JST? - Wykorzystanie obligacji, kredytów, pożyczek i innych instrumentów finansowych * PARTNERSTWO RZĄDU Z SAMORZĄDAMI W RAMACH ZINTEGROWANYCH INWESTYCJI TERYTORIALNYCH - Stan realizacji projektów w ramach ZIT - Wymiana doświadczeń z realizacji projektów ZIT - ZIT PLUS w nowej perspektywie finansowej UE * PROBLEMY Z ROZLICZANIEM VAT NA REALIZACJĘ MODERNIZACJI INDYWIDUALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII W GOSPODARSTWACH ORAZ BUDYNKACH MIESZKAŃCÓW (PROJEKTY DOTYCZĄCE WSPARCIA OZE). VAT A ZADANIA STATUTOWE GMINY, OTRZYMYWANE DOTACJE I WPŁATY MIESZKAŃCÓW - Kiedy gmina będzie zobowiązana odprowadzać VAT od dotacji na ww. cele? - Status zadania gminnego a opodatkowanie VAT - Zasady opodatkowania niektórych dotacji - Ustalenie rzeczywistego celu dotowania a opodatkowanie VAT * Zadłużenie czynszowe mieszkań komunalnych drenuje gminne budżety. Dlaczego zadłużenie rośnie, nieskuteczność narzędzi wspomagających dłużników, propozycje koniecznych zmian systemowych w obowiązującym prawie, ograniczenia w egzekucji zaległości - Dlaczego mimo gospodarczego wzrostu rośnie zadłużenie czynszowe? - Przyczyny rosnącego zadłużenia mieszkańców w zasobach komunalnych - Nieskuteczne narzędzia egzekwowania zadłużeń czynszowych - Propozycje zmiany przepisów – cel: skuteczniejsze ograniczanie rosnącego zadłużenia czynszowego * Dlaczego konieczne są zmiany w systemie podatków i opłat lokalnych – propozycje rozwiązań - Zwiększenie uprawnień JST w zakresie władztwa podatkowego - Likwidacja ustawowych ulg i zwolnień - Zniesienie ograniczeń biurokratycznych przy wymiarze i poborze podatków ZJAZD SEKRETARZY I CYBERBEZPIECZEŃSTWO * JAKIE SĄ SKUTKI OBNIŻENIA PENSJI DLA WŁODARZY. MNIEJ PIENIĘDZY – NIŻSZA JAKOŚĆ? - Dyskusja nad kluczowymi aspektami problemu, takimi jak: ogólne pułapy wynagrodzeń, zależność ich od wielkości gminy, stosunek wynagrodzeń burmistrzów do wynagrodzeń w gospodarce, wynagrodzenia burmistrzów a wynagrodzenia zastępców lub prezesów spółek, nagrody dla burmistrzów przyznawane przez radę * NOWA USTAWA O KRAJOWYM SYSTEMIE CYBERBEZPIECZEŃSTWA, CZYLI OCHRONA CYBERPRZESTRZENI NA POZIOMIE KRAJOWYM. CO TO OZNACZA DLA SAMORZĄDÓW? * PRAKTYCZNY UDZIAŁ ADMINISTRACJI SAMORZĄDOWEJ W FUNKCJONOWANIU KRAJOWEGO SYSTEMU CYBERBEPIECZEŃSTWA. NAJWAŻNIEJSZE OBSZARY WSPÓŁPRACY SAMORZĄDÓW I RZĄDU ZWIĄZANE Z PROCESAMI INFORMATYZACJI PAŃSTWA * SKUTECZNA I PRAWIDŁOWA REALIZACJA USTAWY O OCHRONIE DANYCH OSOBOWYCH W SAMORZĄDACH. SKUTECZNE REAGOWANIE NA CYBERZAGROŻENIA. UBEZPIECZENIE RYZYKA CYBERNETYCZNEGO - Obszary sprawiające problemy w ochronie danych w samorządzie. Aktywna identyfikacja zagrożeń w sieci wewnętrznej - Rozwiązania techniczne wspierające ochronę danych. Ochrona infrastruktury IT - Ograniczanie szkód wynikające z naruszeń bezpieczeństwa poprzez skuteczne planowanie i reagowanie na incydenty - Oferta ubezpieczycieli * ZARZĄDZANIE BEZPIECZEŃSTWEM INFORMACJI W SAMORZĄDZIE. JAK ZAPEWNIĆ BEZPIECZEŃSTWO DANYCH PRZETWARZANYCH I PRZECHOWYWANYCH W SAMORZĄDACH? - Analiza struktury urzędu pod kątem bezpieczeństwa informatycznego. Rozłożenie odpowiedzialności i ryzyka finansowego oraz organizacyjnego przy ich wdrażaniu - Niezawodność infrastruktury informatycznej (serwery, routery, sieci teleinformatyczne) - Cloud computing – realna szansa czy zagrożenie? - Wyzwania i ryzyka związane z migracją danych * BEZPIECZEŃSTWO TRANSAKCJI FINANSOWYCH W E-URZĘDACH ORAZ TERMINALE PŁATNOŚCI ON-LINE W SAMORZĄDACH. INTEROPERACYJNOŚĆ I INTEGRACJA SYSTEMÓW SAMORZĄDOWYCH A ZAPEWNIENIE ICH BEZPIECZEŃSTWA - Płatności kartą w urzędzie standard czy nowoczesne rozwiązanie – komu i dlaczego to się opłaca? - Miejskie sklepy z podatkami, terminale płatności on-line w urzędach - Bezpieczeństwo transakcji finansowych w e-urzędach - Planowanie rozwoju systemów informatycznych * NOWE TRENDY W KOMUNIKACJI Z MIESZKAŃCAMI. TECHNIKA I SPRZĘT NIEZBĘDNY DO PRAWIDŁOWEGO FUNKCJONOWANIA URZĘDÓW - Personalizacja w kontaktach z mieszkańcami. - Portale internetowe, czaty z mieszkańcami, karty mieszkańców - Usługi mobilne, inteligentne rozwiązania dla przestrzeni publicznej - Nowa jakość w urzędzie dostępna dzięki webinarom i e-konferencjom - Sposoby na połączenie infrastruktury informatycznej z nowoczesnym oprogramowaniem do e-administracji - Oprogramowanie i sprzęt, które usprawnią działanie jednostki samorządu terytorialnego. Systemy informatyczne wykorzystywane w urzędzie FORUM PRZEWODNICZĄCYCH RAD * PRAWNE PROBLEMY Z OBOWIĄZKIEM TRANSMITOWANIA ORAZ NAGRYWANIA OBRAZU I DŹWIĘKU Z OBRAD RADY * PRAKTYCZNA REALIZACJA OBOWIĄZKU TRANSMITOWANIA ORAZ NAGYWANIA OBRAZU I DŹWIĘKU Z OBRAD RADY - Kwestia zapewnienia sprzętu do transmisji - Anonimizacja nagrań i czas przechowywania nagrań a ograniczone możliwości serwerów - Czy można rezygnować z protokołów pisemnych z sesji? - Nagrywanie posiedzeń komisji * ROZPATRYWANIE RAPORTU O STANIE JST - Treść uchwały o szczegółowych wymaganiach dotyczących raportu. Jaką powinien mieć treść raport w 2019 r., czyli tuż po wyborach? - Procedura zabierania głosów przez mieszkańców w celu wzięcia udziału w debacie na sesji dotyczącej raportu nad JST. Weryfikacja podpisów. Organizacja sesji - Doświadczenia samorządów sporządzających raporty w latach wcześniejszych - Konsekwencje nieudzielenia wotum zaufania dla organu wykonawczego JST * NOWE UPRAWNIENIA PRZEWODNICZĄCEGO RADY – MOŻLIWOŚĆ WYDAWANIA POLECEŃ SŁUŻBOWYCH PRACOWNIKOM BIURA RADY - Czy zmienia się wobec tego rola przewodniczącego i jego pozycja? - Czy przewodniczący będzie miał realny wpływ na stosunki pracy pracowników zatrudnionych w biurze rady (np. podwyżki, nagrody, oceny pracownicze, itp.) - Jak rozumieć polecenia służbowe? Co w przypadku sprzeczności poleceń wydawanych przez przewodniczącego rady a zakresem obowiązków pracowników? * INDYWIDUALNE UPRAWNIENIA KONTROLNE RADNYCH - Nowe prawo do kontroli spółek handlowych z udziałem JST, wstępu do pomieszczeń gdzie przechowywane są materiały i informacje, itp. - Ograniczenia w dostępie do materiałów i informacji - Stosunek nowych uprawnień kontrolnych a regulacje w ustawie o dostępie do informacji publicznej * PRAWO INICJATYWY UCHWAŁODAWCZEJ MIESZKAŃCÓW - Treść uchwały rady w sprawie inicjatywy uchwałodawczej mieszkańców - Regulacje dotyczące tworzenia się komitetów uchwałodawczych - Zasady promocji obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej * PUŁAPKI NOWELIZACJI STATUTÓW SAMORZĄDOWYCH, PROCEDURA, DOBRE PRAKTYKI MIASTO PRZYSZŁOŚCI I STRATEGIA ELEKTROMOBILNOŚCI * METROPOLIA. PROBLEMY I DOŚWIADCZENIA PRAWIE ROCZNEGO FUNKCJONOWANIA. REKOMENDACJE, WNIOSKI I POSTULATY - Umiejętność kompromisów, czyli skuteczna współpracy przy sprzecznych interesach i różnych celach - Czy transport jest najważniejszy? Co poza nim? - Metropolia jako miejsce przyjazne biznesowi. Na co zwracają uwagę przedsiębiorcy? - Najtrudniejsze wyzwania stojące przez metropolią * AGENDA MIEJSKA DLA UNII EUROPEJSKIEJ W WYMIARZE EUROPEJSKIM, KRAJOWYM I LOKALNYM * SKUTECZNE PRZYWÓDZTWO W MIASTACH W ERZE ZMIAN - Cechy współczesnego lidera. Jak nakreślić wizję miasta? - Skuteczne zarządzanie zróżnicowanym zespołem - Przydatność i wykorzystanie danych w zarządzaniu miastem - Kluczowy czynnik decydujący o skuteczności wdrażanych rozwiązań, czyli komunikacja pomiędzy władzami i obywatelami miasta * MIASTA W WALCE O LEPSZY KLIMAT. INWESTYCJA W ELEKTROMOBILNOŚĆ – FAKTY I MITY - Polityka i rzeczywiste działania miast w walce o ograniczenie smogu. Czy rozwój elektromobilności rzeczywiście poprawi jakość powietrza? Transport niskoemisyjny ważnym elementem gospodarki, ochrony klimatu i walki ze smogiem - Co z tą wodą? – Mądre zagospodarowanie deszczówki - Mądre planowanie przestrzenne w służbie dla lepszego klimatu - Finasowanie zrównoważonego rozwoju miast - Produkcja pojazdów elektrycznych, utylizowanie zużytych baterii – czy samochody elektryczne rzeczywiście są ekologiczne? * TRANSPORT W MIEŚCIE. ZNACZENIE SPRAWNEGO SYSTEMU DLA ROZWOJU, JAKOŚCI ŻYCIA, RYNKU PRACY I ATRAKCYJNOŚCI INWESTYCYJNEJ. EKOLOGICZNE ASPEKTY WDRAŻANIA ELEKTROMOBILNOŚCI W SAMORZĄDACH - Innowacyjny transport indywidualny: system rowerów miejskich i samochodów na godziny, skutery i hulajnogi - Alternatywne źródła zasilania autobusów miejskich. Rozwój odnawialnych źródeł energii wykorzystywanych do zasilania pojazdów elektrycznych - Elektroniczne systemy płatności za przejazdy - Zintegrowane systemy zarządzania ruchem * PODNOSZENIE JAKOŚCI I EFEKTYWNOŚCI USŁUG ADMINISTRACYJNYCH - Orientacja na odbiorcę usługi oraz postępujący proces ich ujednolicania - Rozwiązania służące usprawnieniu działania urzędu a tym samym poprawie szybkości i jakości załatwienia spraw obywatela - Podnoszenia standardu działalności urzędów oraz profesjonalizacja kadry - Wzmacnianie aktywności administracji na rzecz współpracy, partnerstwa i partycypacji społecznej * WYKORZYSTANIE INFRASTRUKTURY MIEJSKIEJ. MAGAZYNOWANIE ENERGII W ŚWIETLE USTAWY O ELEKTROMOBILNOŚCI I PALIWACH ALTERNATYWNYCH - Efektywność energetyczna infrastruktury miejskiej - Ocena i prognozowanie stanu technicznego infrastruktury sieciowej - Optymalizacja infrastruktury miejskiej - Nowoczesne technologie budowy i odnowy infrastruktury technicznej, infrastruktura ładowania pojazdów elektrycznych w świetle nowej ustawy o elektromobilności i paliwach alternatywnych - Infrastruktura ładowania jako główny czynnik rozwoju pojazdów elektrycznych - Rola samorządów w realizacji powszechnej dostępności punktów ładowania do 2020 roku - Zagrożenia związane z przyłączeniem stacji ładowania pojazdów do sieci elektroenergetycznej OCHRONA ZDROWIA i POLITYKA SENIORALNA * WYKORZYSTANIE NOWYCH TECHNOLOGII W TYM SYSTEMÓW INFORMATYCZNYCH W OCHRONIE ZDROWIA - Efektywny szpital – innowacyjne rozwiązania w obszarze Zarządzania oraz komunikacji w służbie zdrowia m.in. elektroniczna dokumentacja medyczna i elektroniczny obieg dokumentów w jednostkach służby zdrowia oraz informacja medyczna jako narzędzie w ratowaniu życia i zdrowia - Telemedycyna, telerehabilitacja, telekonsultacje, zdalne diagnozowanie – czyli medycyna przyszłości - W kierunku e-zdrowia – perspektywa legislacyjna. Rozwój innowacyjnych technologii w ochronie zdrowia w znacznej mierze warunkowany jest poprzez system prawny, który nie może pozostawać w tyle względem nowych rozwiązań technicznych * FINANSE W OCHRONIE ZDROWIA. JAK SKUTECZNIE FINANSOWAĆ INWESTYCJE I USŁUGI PRZYJAZNE SENIOROM? - PPP, fundusze unijne czy dotacje państwowe. Który sposób na sfinansowanie inwestycji wybrać? - Jak skutecznie radzić sobie z zadłużeniem? - Efektywna restrukturyzacja szpitali - Opłacalność inwestycji w ochronę zdrowia - Raport RIO o zadłużeniu samodzielnych publicznych ZOZ * ORGANIZACJA OPIEKI, W TYM OPIEKI ZDROWOTNEJ NAD SENIORAMI * STARZENIE SIĘ W MIEJSCU ZAMIESZKANIA * LOKALNA SENIORALNA STRATEGIA MIESZKANIOWA I BUDOWNICTWO DLA SENIORÓW * ROLA JEDNOSTEK SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO W PROFILAKTYCE WYBRANYCH SCHORZEŃ I EDUKACJI ZDROWOTNEJ - Badania populacyjne i przesiewowe podstawą powszechnej profilaktyki zdrowotnej - Programy profilaktyki zdrowotnej – jak je dobrze przygotować i ile kosztują samorządy? - Rola i znaczenie wytycznych AOTM w procesie przygotowywania programów profilaktycznych - Profilaktyka zdrowotna w szkołach i rola pielęgniarki szkolnej w XXI w. – jak zapewnić opiekę w szkołach i przedszkolach i skąd wziąć pieniądze * INNOWACYJNE ROZWIĄZANIA ORAZ NOWOCZESNE TECHNOLOGIE W OPIECE NAD SENIORAMI - Teleopieka, czyli nowoczesne rozwiązanie w służbie seniorom. Kto i gdzie powinien je organizować? - Turystyka uzdrowiskowa i rehabilitacyjna jako szybko rozwijający się segment usług senioralnych, szansą dla gmin MAJĄTEK KOMUNALNY – FINANSOWANIE I ZARZĄDZANIE * IN-HOUSE A EFEKTYWNE WYKORZYSTANIE MAJĄTKU KOMUNALNEGO * NOWE TECHNOLOGIE I PROCESY W GOSPODAROWANIU ODPADAMI - Czy nowe technologie pomogą nam spełnić stojące przed Polską wyzwania w osiągnieciu poziomu recyklingu odpadów? - Energetyczne wykorzystanie odpadów komunalnych - Eksploatacja i rekultywacja składowisk odpadów - Co nowego w mechanicznym, biologicznym i termicznym przekształcaniu odpadów - Obieg zamknięty odpadów * PRAWO WODNE I GOSPODARKA WODNOŚCIEKOWA - Problematyka procedury taryfowej oraz tematy dotyczące przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego jako organu regulacyjnego - Korzystanie z wód według nowych zasad a usługi wodne. Usługi wodne i ich zakres - Zgoda wodno prawna, jej zakres i wymagania do uzyskania - Pozwolenia wodnoprawne i przepisy w okresie przejściowym - Opłaty za usługi wodne – nowe opłaty w ochronie środowiska - Czy będą kolejne zmiany w prawie wodnym? Poprawa przepisów, któ- rych stosowanie w praktyce wywołuje duże wątpliwości interpretacyjne - Ekonomika stosowania różnych rozwiązań technicznych i materiałowych w sieciach i instalacjach wodociągowych i kanalizacyjnych * BUDOWA I UTRZYMANIE DRÓG. KOMUNIKACJA - Optymalizacja w praktyce przygotowania inwestycji - Budowa drogi w trudnych warunkach geologicznych - Infrastruktura rowerowa przyjazna pieszym, zmotoryzowanym i rowerzystom - Technologie remontów dróg lokalnych. Naprawa spękań i inne aspekty utrzymania dróg betonowych i asfaltowych * NOWE TRENDY W UTRZYMANIU I REWITALIZACJI ZIELENI MIEJSKIEJ - Zieleń w ciągach komunikacyjnych jako skuteczna walka ze smogiem - Innowacyjne metody rewitalizacji parków miejskich - Łąki kwietne w miastach - Przywracanie zieleni w miastach - Zielone dachy, ściany, panele itp. * ZAKRES FINANSOWANIA INWESTYCJI MIEJSKICH PRZEZ SPÓŁKI KOMUNALNE - PPP jako sposób na finansowanie inwestycji - Wsparcie przy pozyskiwaniu finansowania inwestycji - Nowe instrumenty finansowania dostępne na rynku * INTELIGENTNE SYSTEMY W OŚWIETLENIU, SIECIACH WODOCIĄGOWYCH ORAZ SIECIACH CIEPŁOWNICZYCH, CZYLI PRZEJŚCIE GOSPODARKI KOMUNALNEJ W NOWY WYMIAR - Rozwój zrównoważony infrastruktury miast - Monitoring, sterowanie i zarządzanie systemami komunalnymi - Inteligentne rozwiązania i technologie IT dla przedsiębiorstw komunalnych OŚWIATA, KULTURA I SPORT W SAMORZĄDZIE * NASZA DROGA OŚWIATA, CZYLI O FINANSOWANIU EDUKACJI, KONTROLI I RACJONALIZACJI WYDATKÓW OŚWIATOWYCH ORAZ PROBLEMÓW Z FINASOWANIEM I ROZLICZANIEM DOTACJI - Zmiany w subwencjonowaniu oświaty branżowej/zawodowej. Jak uzależnić podział od atrakcyjności i kosztowności kształcenia w zawodzie? - Subwencjonowanie oświaty. Czy potrzebne są zmiany w algorytmie podziału subwencji? - Średnie wynagrodzenia nauczycieli i nowy dodatek za wyróżniającą pracę. Czy wszyscy muszą zarabiać tyle samo? Jak różnicować wynagrodzenia nauczycieli i po co? - Dotacje oświatowe dla szkół i przedszkoli niepublicznych. Zmiany przepisów a praktyka. Jak znajdować nieprawidłowości? Czy można przesadzić z kontrolami? Rozliczanie szkół niesamorządowych ze środków przekazanych na uczniów niepełnosprawnych * ZMIANY W KARCIE NAUCZYCIELA * CZY ZMIANY W KARCIE NAUCZYCIELA SĄ SATYSFAKCJONUJĄCE I WYSTARCZAJĄCE? - Zmiany w Karcie Nauczyciela: ocena pracy, awans zawodowy, zatrudnianie i zwalnianie, wynagrodzenia, pensum i urlopy. - Sytuacja nauczyciela, dyrektora szkoły i organu prowadzącego * DLACZEGO INWESTYCJE W SPORT ZAWSZE SIĘ OPŁACAJĄ? * ZARZĄDZANIE SAMORZĄDOWYMI OBIEKTAMI SPORTOWYMI Z WYKORZYSTANIEM NOWYCH TECHNOLOGII I INNOWACYJNYCH POMYSŁÓW - Poprawa zarządzania i zmniejszenia kosztów miejskich obiektów służą- cych do rekreacyjnego uprawiania sportu - Wykorzystanie nowych technologii w obiektach sportowych * JAK SKUTECZNIE PROMOWAĆ SAMORZĄDOWE WYDARZENIA SPORTOWE I KULTURALNE? - Sport i kultura jako sposób na rozpoznawalność miasta i wzmacnianie jego pozycji - Czy na sporcie i kulturze da się zarobić? - Co jest skuteczniejsze: promocja przez pracowników urzędu czy zlecenie tego zadania na zewnątrz? * INNOWACJE I NOWE TECHNOLOGIE W OŚWIACIE A PODNOSZENIE JEJ JAKOŚCI - Nowe media w edukacji - Ogólnopolska sieć edukacyjna - Transformacja cyfrowa polskiej szkoły * CZEGO OCZEKUJĄ MIESZKAŃCY? NOWE POZYCJE W OFERCIE KULTURALNEJ SAMORZĄDÓW - Samorząd jako organizator życia kulturalnego – role, normy, dobre praktyki - Czy historia ma przyszłość? Nowoczesne muzea, centra kultury i biblioteki w obiektach zabytkowych sposobem na interaktywną narrację i budowę wizerunku miasta i gminy - Przestrzeń publiczna – jakiego podwórka, biblioteki czy domu kultury oczekujemy w XXI wieku? - Festiwale muzyczne i gminne dożynki – jak dobrze zorganizować imprezę kulturalna? - Sektor prywatny a oferta kulturalna regionu Audyt Wewnętrzny w JST * BUDOWA SYSTEMU PRZECIWDZIAŁANIA KORUPCJI - Procedury przeciwdziałania korupcji - Zarządzanie ryzykiem nadużyć - Polityka wewnętrzna i otrzymywania prezentów - Wewnętrzny system raportowania zachowań nieetycznych i korupcji * ETYKA W SAMORZĄDZIE - Etyka, jako element ładu organizacyjnego. - Audyt kultury organizacyjnej w samorządzie - Oczekiwania kierownictwa, założenia metodologiczne, przykłady praktyczne - Kodeksy – narzędzia wsparcia – konflikt interesów * SYSTEMY OCHRONY DANYCH OSOBOWYCH W JEDNOSTKACH SAMORZĄDU TERYTORIALNEGO – AUDYT RODO - Audyt jako narzędzie wspierające wdrożenie RODO - Audyt wdrożenia RODO – przykład praktyczny - RODO – wyzwanie dla samorządu terytorialnego - Narzędzia wspierające wdrożenie RODO * AUDYT FINANSOWY – ZAGADNIENIA PRAKTYCZNE - Weryfikacja płatności – ryzyka zarządcze - Współpraca z Komitetem audytu * MIESZKANIEC JAKO INTERESARIUSZ AUDYTU - Budżet obywatelski – spojrzenie audytora - Jawność życia publicznego – nowe-stare obowiązki - BIP jako narzędzie komunikacji - Konsultacje społeczne – zagadnienia praktyczne * INNOWACJE W AUDYCIE EFEKTYWNOŚCIOWYM - Nadzór nad jednostkami i spółkami samorządu - Kontrola zarządcza – jak to działa? - Audyt w zakresie nadzoru nad jednostkami – przykład praktyczny INNOWACJE W ROZWOJU OBSZARÓW WIEJSKICH * GŁÓWNE KIERUNKI ZMIAN W POLITYCE ROLNEJ UE PO 2020 R. I JAKI TO MA MIEĆ WPŁYW NA KRAJOWĄ POLITYKĘ ROLNĄ? - Jaka Wspólna Polityka Rolna po 2020 roku? Propozycje Komisji Europejskiej - Wpływ nowej organizacji rynków rolnych na konkurencyjność polskiego rolnictwa * JAK SAMORZĄD MOŻE SKUTECZNIE STYMULOWAĆ GOSPODARKĘ TURYSTYCZNĄ NA WSI? * SKUTECZNA PROMOCJA TURYSTYKI EKOLOGICZNEJ - Jak wykorzystać dziedzictwo historyczne i kulturowe w turystyce? - Turystyka rowerowa, konna, kajakowa itp. – dobre praktyki i innowacyjne podejście - Ja nie mam nic, ty nie masz nic, czyli jak zrobić atrakcyjne turystycznie miejsce przy niekorzystnych warunkach? - Ogólnopolska Sieć Zagród Edukacyjnych jako jeden z pomysłów na przyciągnięcie turystów na wieś * ROZWÓJ ODNAWIALNYCH ŹRÓDEŁ ENERGII NA OBSZARACH WIEJSKICH - Inteligentne sieci elektroenergetycze na obszarach wiejskich - Realne zachęty do podejmowania lokalnych inicjatyw na terenach wiej- skich – wykorzystanie OZE w ramach spółdzielni energetycznych - Rozwój energetyki prosumenckiej w gospodarstwach rolnych - Wsparcie dla biogazowni rolniczych * BUDOWANIE LOKALNEJ TOŻSAMOŚCI. ROZWÓJ KAPITAŁU LUDZKIEGO I SPOŁECZNEGO POLSKIEJ WSI - Produkty regionalne jako sposób na budowanie marki wsi i regionu - Innowacje – czy, dlaczego i po co? Jak wspierać innowacyjne rozwiązania na obszarach Wiejskich? Znaczenie innowacji dla rozwoju przestrzeni wiejskiej - Dobre praktyki w projektach odnowy wsi * WYZWANIA DEMOGRAFICZNE, SPOŁECZNE I KULTUROWE STOJĄCE PRZED POLSKĄ WSIĄ - Starzenie się społeczeństw na wsi – wyjście naprzeciw problemom - Wpływ miast na rozwój wsi - Jak aktywizować społeczność na wsi – formy i możliwości - Kultura i sport jako pomysł na rozwój i promocję obszarów wiejskich - Inwestycje wspierające rozwój gospodarczy i podnoszących poziom życia mieszkańców wsi – szanse i ograniczenia * OCHRONA ZDROWIA NA OBSZARACH NIEZURBANIZOWANYCH. PROBLEMY I WYZWANIA - Poprawa dostępu mieszkańców wsi do placówek ochrony zdrowia - Dostęp do aptek całodobowych - Pomysły na poprawę jakości opieki zdrowotnej: dentobusy, mobilne gabinety lekarskie, powrót lekarza do szkoły www.samorzadoweforum.pl GALA INWESTORÓW SAMORZĄDOWYCH – UHONOROWANIE SAMORZĄDOWYCH LIDERÓW Pierwszy dzień Forum zwieńczy Gala Inwestorów Samorządowych, podczas której ogłosimy wyniki rankingów WSPÓLNOTY: SUKCES KADENCJI WYDATKI INWESTYCYJNE SAMORZĄDÓW WYKORZYSTANIE ŚRODKÓW UNIJNYCH Laureatów uhonorujemy statuetkami i dyplomami. Gwiazdą wieczoru będzie grupa Organizacja i uczestnictwo Agnieszka Borkowska Dyrektor działu Konferencji i Projektów Specjalnych tel. +48 600 207 183 e-mail: firstname.lastname@example.org Anna Błaszczyk-Gawryś tel. +48 22 242 80 20 Marketing & PR Manager e-mail: email@example.com Rafał Szczepkowski tel. kom. +48 607 283 482 Koordynator ds. Konferencji i Projektów Specjalnych e-mail: firstname.lastname@example.org Współpraca i sponsoring M:+48 504 034 377 Aneta Wilim T:+48 22 242 80 21 E: email@example.com Joanna Kowalska T: +48 22 242 80 14 M:+48 511 712 716 E: firstname.lastname@example.org Michał Sierpiński T: +48 22 242 80 35 M:+48 509 806 962 E: email@example.com MIĘDZYKOMUNALNA SPÓŁKA AKCYJNA MUNICIPIUM ul. Konduktorska 18 lok. 7, 00-775 Warszawa Sekretariat tel. 22 242 80 31, faks 22 858 84 37 firstname.lastname@example.org www.samorzadoweforum.pl	<urn:uuid:8db3a915-3e52-49dd-93a0-9abefd8a9ed0>	finepdfs	1.169922	CC-MAIN-2024-42	https://www.zgwrp.pl/wp-content/uploads/2018/08/Forum-2018-folder.pdf	2024-10-09T07:17:50+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944253572.98/warc/CC-MAIN-20241009054103-20241009084103-00800.warc.gz	896,874,406	0.998402	0.99992	0.99992	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 186, 1750, 1833, 2359, 2824, 8486, 13627, 18022, 21766, 23961, 24301, 25191 ]	1	0
Lp. Podstawa Kosztorys ofertowy Opis Jedn Ilo ść ść wyceny . mia- Cena Warto ry zł zł (5 x 6) \| 1 \| \| \| \| \| \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| 1 \| KNR AT-03 \| Roboty remontowe - frezowanie nawierzchni bitumicznej o gr. do 6 cm z wy- \| m \| 2 \| 1 620 \| \| d.1.1 \| 0102-03 \| wozem materiału z rozbiórki na odl. do 10 km - materiał inwetora \| \| \| \| \| \| analogia \| \| \| \| \| \| 2 \| KNR AT-03 \| Mechaniczne oczyszczenie i skropienie emulsją asfaltową na zimno podbudo- \| m \| 2 \| 1 620 \| \| d.1.1 \| 0202-02 \| wy lub nawierzchni betonowej/bitumicznej; zużycie emulsji 0,5 kg/m2 - \| \| \| \| \| \| analogia \| oczyszczenie po frezowaniu \| \| \| \| \| 3 \| KNR 2-31 \| Wyrównanie istniejącej podbudowy mieszanką mineralno-asfaltową z wbudo- \| t \| \| 1620* \| \| d.1.1 \| 0108-02 \| waniem mechanicznym - 50kg/m2 \| \| \| 0.050 = \| \| \| \| \| \| \| 81.000 \| \| 4 \| KNR 2-31 \| Regulacja pionowa studzienek dla kratek ściekowych ulicznych z wymianą \| szt. \| \| 6 \| \| d.1.1 \| 1406-02 \| włazu - D400 \| \| \| \| \| \| analogia \| \| \| \| \| \| 5 \| KNR 2-31 \| Regulacja pionowa studzienek dla włazów kanałowych \| szt. \| \| 6 \| \| d.1.1 \| 1406-03 \| \| \| \| \| \| 6 \| KNR 2-31 \| Regulacja pionowa studzienek dla zaworów wodociągowych i gazowych \| szt. \| \| 6 \| \| d.1.1 \| 1406-04 \| \| \| \| \| \| 7 \| KNR AT-03 \| Mechaniczne oczyszczenie i skropienie emulsją asfaltową na zimno podbudo- \| m \| 2 \| 1 620 \| \| d.1.1 \| 0202-02 \| wy lub nawierzchni betonowej/bitumicznej; zużycie emulsji 0,5 kg/m2 \| \| \| \| \| 8 \| KNR 2-31 \| Nawierzchnia z mieszanek mineralno-bitumicznych grysowo-żwirowych - war- \| m \| 2 \| 1 620 \| \| d.1.1 \| 0311-05 \| stwa ścieralna asfaltowa - grubość po zagęszczeniu 4 cm - SMA 0/8 \| \| \| \| \| \| 0311-06 \| \| \| \| \| \| \| analogia \| \| \| \| \| \| 9 \| \| Uszczelnienie szwów podłużnych za pomoca taśm bitumicznych \| m \| \| 175 \| \| d.1.1 \| kalk. własna, \| \| \| \| \| \| \| analogia \| \| \| \| \| \| 10 \| KNR 2-31 \| Rozebranie nawierzchni z kostki betonowej na podsypce piaskowej z wypeł- \| m \| 2 \| 263 \| \| d.1.1 \| 0807-01 \| nieniem spoin piaskiem - kostka złożona na paletach, materiał inwestora \| \| \| \| \| \| analogia \| \| \| \| \| \| 11 \| KNR-W 2-01 \| Roboty ziemne wykonywane koparkami podsiębiernymi ; koryto na chodniku \| m \| 3 \| 2630.25 \| \| d.1.1 \| 0203-04 \| gr. do 25cm - wywóz i utylizacja urobku po stronie wykonawcy \| \| \| = 65.750 \| \| \| analogia \| \| \| \| \| \| 12 \| KNR 2-31 \| Podsypka piaskowa z zagęszczeniem mechanicznym - 10 cm grubości warst- \| m \| 2 \| 263 \| \| d.1.1 \| 0105-03 \| wy po zagęszczeniu \| \| \| \| \| \| 0105-04 \| \| \| \| \| \| 13 \| KNR 2-31 \| Podbudowa z kruszywa łamanego - warstwa górna o grubości po zagęszcze- \| m \| 2 \| 263 \| \| d.1.1 \| 0114-07 \| niu 15 cm \| \| \| \| \| \| 0114-08 \| \| \| \| \| \| 14 \| KNR 2-31 \| Nawierzchnie z kostki brukowej betonowej o grubości 8 cm na podsypce ce- \| m \| 2 \| 249 \| \| d.1.1 \| 0511-03 \| mentowo-piaskowej - Bruk Dolnośląski \| \| \| \| \| 15 \| KNR 2-31 \| Nawierzchnie z kostki brukowej betonowej lub płyt betonowych z elementami \| m \| 2 \| 62.0+2* \| \| d.1.1 \| 0511-03 \| uwypuklającymi przed przejściami dla pieszych \| \| \| 1.0 = \| \| \| analogia \| \| \| \| 14.000 \| \| 16 \| KNR 2-31 \| Rozebranie krawężników betonowych 15x30 cm na podsypce cementowo- \| m \| \| 282.5 \| \| d.1.1 \| 0813-03 \| piaskowej - wywóz i utylizacja po stronie wykonawcy \| \| \| \| \| \| analogia \| \| \| \| \| \| 17 \| KNR 2-31 \| Rozebranie ścieków kamiennych - materiał do oczyszczenia i ponownego wy- \| m \| \| 282.5 \| \| d.1.1 \| 0813-03 \| korzystania \| \| \| \| \| \| analogia \| \| \| \| \| \| 18 \| KNR 2-31 \| Rowki pod krawężniki i ławy krawężnikowe oraz pod ścieki; wraz z rozebra- \| m \| \| 282.5 \| \| d.1.1 \| 0401-08 \| niem zniszconego ścieku - wywóz i utylizacja urobku po stronie wykonawcy \| \| \| \| \| \| analogia \| \| \| \| \| \| 19 \| KNR 2-31 \| Rowki pod obrzeża o wymiarach 20x20 cm w gruncie kat.III-IV \| m \| \| 105 \| \| d.1.1 \| 0401-02 \| \| \| \| \| \| 20 \| KNR 2-31 \| Ława betonowa pod obrzeża \| m \| 3 \| 1050.04 \| \| d.1.1 \| 0402-03 \| \| \| \| = 4.200 \| \| 21 \| KNR 2-31 \| Ława pod krawężniki i ścieki betonowa z oporem \| m \| 3 \| 282.5 \| \| d.1.1 \| 0402-04 \| \| \| \| 0.1075 = \| \| \| \| \| \| \| 30.369 \| \| 22 \| KNR 2-31 \| Ścieki uliczne z kostki z rozbiórki \| m \| \| 282.5 \| \| d.1.1 \| 0608-05 \| \| \| \| \| \| \| analogia \| \| \| \| \| \| 23 \| KNR 2-31 \| Krawężniki betonowe wystające o wymiarach 15x30 cm na podsypce piasko- \| m \| \| 268.5 \| \| d.1.1 \| 0403-01 \| wej \| \| \| \| \| 24 \| KNR 2-31 \| Krawężniki betonowe wtopione o wymiarach 15x22 cm na podsypce piasko- \| m \| \| 14 \| \| d.1.1 \| 0403-06 \| wej \| \| \| \| \| 25 \| KNR 2-31 \| Obrzeża betonowe o wymiarach 30x8 cm na podsypce piaskowej z wypełnie- \| m \| \| 105 \| \| d.1.1 \| 0407-03 \| niem spoin piaskiem \| \| \| \| \| 26 \| KNR 2-31 \| Remont cząstkowy nawierzchni z kostki betonowej o wysokości 8 cm na pod- \| m \| 2 \| (282.5- \| \| d.1.1 \| 1103-02 \| sypce piaskowej z wypełnieniem spoin piaskiem - przy wymienianym krawęż- \| \| \| 105)1.0 \| \| \| analogia \| niku, poza wymienianym chodnikiem \| \| \| = \| \| \| \| \| \| \| 177.500 \| \| Razem dział: Cz. drogowa \| \| \| \| \| \| 1.2 Oznakowanie Norma PRO Wersja 4.47 Nr seryjny: 4699 Kosztorys ofertowy Lp. Podstawa Opis Jedn Ilo Cena ry Warto ść ść wyceny . mia- zł zł \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| \| 5 \| 6 \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1.2.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 27 \| KNR 2-31 \| Zdejmowanie tablic znaków drogowych zakazu, nakazu, ostrzegawczych \| szt. \| \| 9 \| \| \| d.1.2. \| 0703-03 \| \| \| \| \| \| \| 1 \| z.o.2.13. \| \| \| \| \| \| \| \| 9902-03 \| \| \| \| \| \| \| 28 \| KNR 2-31 \| Rozebranie słupków fi60 do znaków \| szt. \| \| 4 \| \| \| d.1.2. \| 0818-08 \| \| \| \| \| \| \| 1 \| z.o.2.13. \| \| \| \| \| \| \| \| 9902-03 \| \| \| \| \| \| \| 29 \| KNR 2-09 \| Transport materiałów drogowych z rozbiórki samochodami na OD w Miłoszy- \| t \| \| 1 \| \| \| d.1.2. \| 0425-06 \| cach \| \| \| \| \| \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| 1.2.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 30 \| KNR 2-31 \| Słupki do znaków drogowych z rur stalowych o śr. 50 mm \| szt. \| \| 15 \| \| \| d.1.2. \| 0702-01 \| \| \| \| \| \| \| 2 \| z.o.2.13. \| \| \| \| \| \| \| \| 9902-03 \| \| \| \| \| \| \| 31 \| KNR 5-10 \| Montaż znaków drogowych na gotowym maszcie lub konstrukcji \| szt. \| \| 15 \| \| \| d.1.2. \| 1103-02 \| \| \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| 32 \| KNR AT-04 \| Urządzenia bezpieczeństwa ruchu - słupki U12c \| szt. \| \| 17 \| \| \| d.1.2. \| 0210-02 KNR \| \| \| \| \| \| \| 2 \| 2-31 z.o.2.13. \| \| \| \| \| \| \| \| 9902-03 \| \| \| \| \| \| \| 33 \| KNR 2-31 \| Mechaniczne malowanie linii segregacyjnych i krawędziowych, przejść dla \| m \| 2 \| 72.2 \| \| \| d.1.2. \| 0706-03 \| pieszych itp. (zgodnie z projektem organizacji ruchu docelowego) chemout- \| \| \| \| \| \| 2 \| analogia \| wardzalne - (grubowarstwowe z mikrokulkami, barwy białej i czerwonej) \| \| \| \| \| \| 34 \| KNR 2-31 \| Poręcze ochronne sztywne z pochwytem i przeciągiem z rur śr. 60 i 38 mm o \| m \| \| 36 \| \| \| d.1.2. \| 0701-03 \| rozstawie słupków z rur 60 mm 2 m \| \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| 35 \| Kalkulacja \| Ustawienie słupków przeszkodowych U-5zC-9 pomniejszone \| szt. \| \| 2 \| \| \| d.1.2. \| własna \| \| \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| 36 \| Kalkulacja \| Azyl gumowy na przejściu dla pieszych 2x2- 2 szt (czerwony z białą krawędzią \| szt. \| \| 2 \| \| \| d.1.2. \| własna \| - odblaskowe elementy) \| \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| Razem dział: Oznakowanie \| \| \| \| \| \| \| \| 1.3 \| \| \| \| \| \| \| \| 1.3.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 1.3.1. \| \| \| \| \| \| \| \| 1 \| \| \| \| \| \| \| \| 37 \| KNR 2-31 \| Ręczne rozebranie nawierzchni z kostki betonowej nieregularnej o wysokości \| m \| 2 \| 970.7 = \| \| \| d.1.3. \| 0805-01 \| 8 cm na podsypce piaskowej \| \| \| 67.900 \| \| \| 1.1 \| z.o.2.13. \| \| \| \| \| \| \| \| 9902-03 \| \| \| \| \| \| \| 38 \| KNR 2-01 \| Ręczne kopanie rowów dla kabli o głębokości do 0,8 m i szer. dna do 0,4 m w \| m \| \| 97 \| \| \| d.1.3. \| 0701-0102 \| gruncie kat. I-II \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 39 \| KNR 2-01 \| Ręczne zasypywanie rowów dla kabli o głębokości do 0,8 m i szer. dna do 0,4 \| m \| \| 97 \| \| \| d.1.3. \| 0704-0103 \| m w gruncie kat. I-II \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 40 \| KNR 5-01 \| Budowa kanalizacji kablowej z rur DVR100 w gruncie kat. IV, \| m \| \| 97 \| \| \| d.1.3. \| 0103-01 \| \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 41 \| KNR 5-01 \| Budowa studni kablowych prefabrykowanych rozdzielczych SK-2 w gruncie \| stud. \| \| 1 \| \| \| d.1.3. \| 0401-03 \| kat. IV \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 42 \| KNR 5-01 \| Budowa studni kablowych prefabrykowanych rozdzielczych SK-1 w gruncie \| stud. \| \| 8 \| \| \| d.1.3. \| 0401-03 \| kat. IV \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 43 \| KNR-W 5-10 \| Wykopy pionowe ręczne w gruncie nienawodnionym kat. III-IV dla urządzenia \| m \| 3 \| 42 = \| \| \| d.1.3. \| 0319-02 \| przeciskowego wraz z jego zasypaniem \| \| \| 8.000 \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 44 \| KNR-W 5-10 \| Mechaniczne przepychanie rur stalowych lub DVK o średnicy do 100 mm pod \| m \| \| 36 \| \| \| d.1.3. \| 0306-01 \| drogami i nasypami \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 45 \| KNNR 5 \| Układanie kabli YKSY 5x1,5mm2 w pustakach lub kanałach zamkniętych \| m \| \| 764 \| \| \| d.1.3. \| 0713-01 \| \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 46 \| KNNR 5 \| Układanie kabli YKSY 7x1,5mm2 w pustakach lub kanałach zamkniętych \| m \| \| 162 \| \| \| d.1.3. \| 0713-01 \| \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 47 \| KNNR 5 \| Układanie kabli YKSY 10x1,5mm2 w pustakach lub kanałach zamkniętych \| m \| \| 125 \| \| \| d.1.3. \| 0713-01 \| \| \| \| \| \| (5 x 6) Norma PRO Wersja 4.47 Nr seryjny: 4699 Kosztorys ofertowy Lp. Podstawa Opis Jedn Ilo Cena ry Warto ść ść wyceny . mia- zł zł \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| \| 5 \| 6 \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 48 \| KNNR 5 \| Układanie kabli YKSY 14x1,5mm2 w pustakach lub kanałach zamkniętych \| m \| \| 134 \| \| \| d.1.3. \| 0713-01 \| \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 49 \| KNNR 5 \| Układanie kabli LgY10mm2 w pustakach lub kanałach zamkniętych \| m \| \| 135 \| \| \| d.1.3. \| 0713-01 \| \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 50 \| KNR 4-03 \| Badanie linii kablowej sterowniczej o ilości żył do 20 \| odc. \| \| 20 \| \| \| d.1.3. \| 1203-03 \| \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 51 \| KNR-W 4-01 \| Wykopy jamiste pod fundamenty o powierzchni dna do 2.25 m2 i głębokości \| m \| 3 \| 20 \| \| \| d.1.3. \| 0103-02 \| do 1.5 m w gruncie kat. III \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 52 \| KNR 5-08 \| Mechaniczne pogrążanie uziomów prętowych w gruncie kat. III \| m \| \| 12 \| \| \| d.1.3. \| 0614-02 \| \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 53 \| \| Obsługa geodezyjna \| m \| \| 155 \| \| \| d.1.3. \| kalk. własna \| \| \| \| \| \| \| 1.1 \| \| \| \| \| \| \| \| 1.3.1. \| \| \| \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| 54 \| KNNR 5 \| Szafa sterownicza o masie ponad 20 kg na fundamencie prefabrykowanym \| szt. \| \| 1 \| \| \| d.1.3. \| 0403-03 \| \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 55 \| KNR 2-33 \| Montaż konstrukcji wysięgnikowej l=9m \| szt \| \| 1 \| \| \| d.1.3. \| 0704-03 \| \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 56 \| KNR 2-33 \| Montaż konstrukcji wysięgnikowej l=6m \| szt \| \| 1 \| \| \| d.1.3. \| 0704-03 \| \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 57 \| KNR-W 5-10 \| Montaż latarń sygnałów ulicznych o ilości komór do 4 na gotowych przewiesz- \| szt. \| \| 2 \| \| \| d.1.3. \| 1105-02 \| kach lub konstrukcjach bramowych - sygnalizator S-1 z ekranem kontrasto- \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| wym \| \| \| \| \| \| 58 \| KNR-W 5-10 \| Montaż latarń sygnałów ulicznych na maszcie z głowicą wierzchołkową o iloś- \| szt. \| \| 5 \| \| \| d.1.3. \| 1104-02 \| ci komór do 4 - Sygnalizator S-1 \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 59 \| KNR-W 5-10 \| Montaż latarń sygnałów ulicznych na maszcie z głowicą wierzchołkową o iloś- \| szt. \| \| 14 \| \| \| d.1.3. \| 1104-01 \| ci komór do 2 \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 60 \| KNNR 5 \| Aparaty elektryczne o masie do 2.5 kg - przycisk dla pieszych \| szt. \| \| 10 \| \| \| d.1.3. \| 0406-01 \| \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 61 \| KNNR 5 \| Aparaty elektryczne o masie do 2.5 kg - sygnalizator akustyczny \| szt. \| \| 10 \| \| \| d.1.3. \| 0406-01 \| \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 62 \| KNR-W 5-10 \| Montaż detektorów wraz z modułem adresowym sterującym do 16 wyjść \| kpl \| \| 1 \| \| \| d.1.3. \| 1104-02 \| (komplet 4 radarów) \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 63 \| KNNR 5 \| Układanie okablowania detektorów - kabel XzWDXpek 75-1,05/4,8 \| m \| \| 267 \| \| \| d.1.3. \| 0713-01 \| \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 64 \| KNR 4-03 \| Pomiar uziemienia ochronnego lub roboczego \| po- \| \| 10 \| \| \| d.1.3. \| 1205-01 \| \| miar. \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 65 \| KNNR 5 \| Badania i pomiary instalacji skuteczności ochrony przeciporażeniowej (pierw- \| szt. \| \| 1 \| \| \| d.1.3. \| 1304-05 \| szy pomiar) \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 66 \| KNNR 5 \| Badania i pomiary instalacji skuteczności ochrony przeciporażeniowej (każdy \| szt. \| \| 2 \| \| \| d.1.3. \| 1304-06 \| następny pomiar) \| \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 67 \| KNNR 5 \| Pomiar rezystancji izolacji instalacji elektrycznej - obwód \| po- \| \| 10 \| \| \| d.1.3. \| 1303-03 \| \| miar \| \| \| \| \| 1.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 1.3.2 \| \| \| \| \| \| \| \| 68 \| KNNR 5 \| Ułożenie rur osłonowych z PCW o śr.75 mm \| m \| \| 98 \| \| \| d.1.3. \| 0705-01 \| \| \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| 69 \| KNR 5-10 \| Wciągnie kabli 4x25mm2 do rur i słupów \| m \| \| 116+(4 \| \| \| d.1.3. \| 0114-03 \| \| \| \| 8) = \| \| \| 2 \| \| \| \| \| 148.000 \| \| \| 70 \| KNR 2-25 \| Ręczne układanie folii ostrzegawczej w wykopie \| m \| \| 746-58 = \| \| \| d.1.3. \| 0614-01 \| \| \| \| 688.000 \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| \| 71 \| KNR-W 2-01 \| Ręczne wykopy wąskoprzestrzenne lub jamiste ze skarpami o szerokości dna \| m \| 3 \| 18(1.5 \| \| \| d.1.3. \| 0306-03 \| do 1.5 m i głębokości do 1.5 m ze złożeniem urobku na odkład (kat. gruntu IV) \| \| \| 1.5) = \| \| \| 2 \| \| \| \| \| 40.500 \| \| (5 x 6) Norma PRO Wersja 4.47 Nr seryjny: 4699 Kosztorys ofertowy \| Lp. \| Podstawa wyceny \| Opis \| Jedn . mia- ry \| Ilość \| Cena zł \| \|---\|---\|---\|---\|---\|---\| \| 1 \| 2 \| 3 \| 4 \| 5 \| 6 \| \| 72 \| KNNR 5 \| Montaż i stawianie słupów oświetleniowych okrągłych stalowych ocynkowa- \| szt. \| 8 \| \| \| d.1.3. \| 1001-02 \| nych o ściance grubości 3mm wysokość zawieszenia oprawy 6m. na funda- \| \| \| \| \| 2 \| \| mentach prefabrykowanych. \| \| \| \| \| 73 \| KNNR 5 \| Zarobienie na sucho końca kabla 5-żyłowego o przekroju żył do 50 mm2 na \| szt. \| 8*2 = \| \| \| d.1.3. \| 0726-10 \| napięcie do 1 kV o izolacji i powłoce z tworzyw sztucznych \| \| 16.000 \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| 74 \| KNNR 9 \| Montaż tabliczek bezpiecznikowych z podłączeniem w słupach \| szt. \| 8 \| \| \| d.1.3. \| 1006-02 \| \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| 75 \| KNNR 5 \| Montaż przewodów YDY3x1,5mm2 do opraw oświetleniowych - wciąganie w \| kpl.pr \| 8 \| \| \| d.1.3. \| 1003-03 \| słupy, rury osłonowe i wysięgniki przy wysokości latarń do 10 m \| zew. \| \| \| \| 2 \| analogia \| \| \| \| \| \| 76 \| KNNR 5 \| Montaż opraw oświetlenia zewnętrznego LED bezpośrednio na słupie. Opra- \| szt. \| 8 \| \| \| d.1.3. \| 1004-01 \| wa drogowa ze źródłem LED. Parametry oprawy P=46W, U=230V, IP66, \| \| \| \| \| 2 \| \| IK09. \| \| \| \| \| 77 \| KNR 5-08 \| Montaż uziomu rurowego lub ze stali profilowej wykonanego przez wbijanie \| szt. \| 1 \| \| \| d.1.3. \| 0613-04 \| młotem ręcznym - długość uziemiacza do 3m - grunt kat. III \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| 78 \| KNR-W 4-03 \| Sprawdzenie i pomiar kompletnego 1-fazowego obwodu elektrycznego niskie- \| po- \| 8 \| \| \| d.1.3. \| 1202-01 \| go napięcia (kabel pomiędzy złączem a oprawą) \| miar. \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| 79 \| KNR-W 4-03 \| Badanie linii kablowej nn o ilości żył 5 \| odc. \| 8 \| \| \| d.1.3. \| 1203-02 \| \| \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| 80 \| KNR-W 4-03 \| Pierwszy pomiar uziemienia ochronnego lub roboczego \| po- \| 1 \| \| \| d.1.3. \| 1205-01 \| \| miar. \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| 81 \| KNR-W 4-03 \| Następny pomiar uziemienia ochronnego lub roboczego \| po- \| 7 \| \| \| d.1.3. \| 1205-02 \| \| miar. \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| 82 \| KNR-W 4-03 \| Pierwszy pomiar skuteczności ochrony przeciwporażeniowej \| po- \| 1 \| \| \| d.1.3. \| 1205-05 \| \| miar. \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| 83 \| KNR-W 4-03 \| Następny pomiar skuteczności ochrony przeciwporażeniowej \| po- \| 7 \| \| \| d.1.3. \| 1205-06 \| \| miar. \| \| \| \| 2 \| \| \| \| \| \| \| Razem dział: Cz. elektryczna \| \| \| \| \| \| \| Razem dział: \| \| \| \| \| \| \| Wartość kosztorysowa robót bez podatku VAT \| \| \| \| \| \| \| Podatek VAT \| \| \| \| \| \| \| Ogółem wartość kosztorysowa robót \| \| \| \| \| \| Słownie: Norma PRO Wersja 4.47 Nr seryjny: 4699	<urn:uuid:5aaca652-df40-4142-8121-9a303926ebd2>	finepdfs	1.390625	CC-MAIN-2024-51	http://pzd-olawa.pl/zalaczniki/Sygnalizacja%20Kosztorys%20Ofertowy.KST.pdf	2024-12-06T09:48:03+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066400558.71/warc/CC-MAIN-20241206093646-20241206123646-00341.warc.gz	25,738,003	0.887303	0.822247	0.822247	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown" ]	pol_Latn	{}	false	[ 5141, 9534, 13910, 16564 ]	1	0
skorygowany KOMISJA NADZORU FINANSOWEGO Skonsolidowany raport kwartalny QSr 1 / 2010 kwartał / rok (zgodnie z § 82 ust. 2 i § 83 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 19 lutego 2009 r. - Dz. U. Nr 33, poz. 259) dla emitentów papierów wartościowych prowadzących działalność wytwórczą, budowlaną, handlową lub usługową za 1 kwartał roku obrotowego 2010 obejmujący okres od 2010-01-01 do 2010-03-31 zawierający skrócone skonsolidowane sprawozdanie finansowe według MSR/MSSF w walucie zł oraz skrócone sprawozdanie finansowe według MSR/MSSF w walucie zł data przekazania: 2010-05-12 1 ELZAB QSr 1/2010 W przypadku prezentowania wybranych danych finansowych z kwartalnej informacji finansowej dane te należy odpowiednio opisać. Wybrane dane finansowe ze skonsolidowanego bilansu (skonsolidowanego sprawozdania z sytuacji finansowej) lub odpowiednio z bilansu (sprawozdania z sytuacji finansowej) prezentuje się na koniec bieżącego kwartału i koniec poprzedniego roku obrotowego, co należy odpowiednio opisać. Raport powinien zostać przekazany Komisji Nadzoru Finansowego, spółce prowadzącej rynek regulowany oraz do publicznej wiadomości za pośrednictwem agencji informacyjnej zgodnie z przepisami prawa. ZAWARTOŚĆ RAPORTU 2 SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE Z SYTUACJI FINANSOWEJ 0 0 0 0 0 SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE Z CAŁKOWITYCH DOCHODÓW 0 0 Zannualizowany zysk/strata na jedn akcj: SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE Z PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH Środki pieniężne i ich ekwiwalenty wykazane w rachunku przepływów pieniężnych nie są zgodne z wielkościami bilansowymi o różnice kursowe z wyceny bilansowej. Nie wystąpiły transakcje niepieniężne wykazane w rachunku przepływów pieniężnych, które byłyby wyłączone z działalności inwestycyjnej i finansowej. Różnice kursowe z wyceny bilansowej środków pieniężnych wynoszą : I kwartał 2010 r. 20 tys. zł, I kwartał 2009 r. 0 tys. Nie wystąpiły przepływy pieniężne netto dotyczące działalności zaniechanej. Saldo na dzie Zmiany zasad polityki rachunkowo Saldo na dzie Dochody całkowite razem przekształceniu) Podatek dochodowy - rozwi ś rodków trwałych ż Ró ą Zysk/ strata za rok obrotowy podporz Pozostałe zmiany w kapitale własnym Zaokr ą glenie Saldo na dzie SKONSOLIDOWANE SPRAWOZDANIE ZE ZMIAN W KAPITALE WŁASNYM Razem kapitały Grupy 41 142 0 41 142 938 10 -48 976 1 0 1 42 081 Razem kapitały Grupy Saldo na dzie Zmiany zasad polityki rachunkowo przekształceniu) Saldo na dzie Dochody całkowite razem przekształceniu) Przeszacowanie Podatek dochodowy - rozwi ś rodków trwałych ż Ró ą podporz Wyksi ę ą Zysk/ strata za rok obrotowy poł czenia Pozostałe zmiany w kapitale własnym MICRA METRIPOND KFT korekta kapitału z aktualizacji wyceny Zaokr ą glenie Saldo na dzie Razem Saldo na dzie ż Ró podporz Podatek dochodowy - rozwi ś Zysk/ strata za okres rodków trwałych Razem dochody całkowite za okres Saldo na dzie 4 37 973 0 37 973 3 846 403 0 23 -78 -828 4 326 -677 -424 -254 1 41 142 37 973 -33 4 1 187 39 131 1 158 SPRAWOZDANIE Z SYTUACJI FINANSOWEJ 0 0 0 SPRAWOZDANIE Z CAŁKOWITYCH DOCHODÓW 0 0 SPRAWOZDANIE Z PRZEPŁYWÓW PIENIĘŻNYCH Środki pieniężne i ich ekwiwalenty wykazane w rachunku przepływów pieniężnych nie są zgodne z wielkościami bilansowymi o różnice kursowe z wyceny bilansowej. Ró ż nice kursowe z wyceny bilansowej ś rodków pieni ęż nych wynosz ą : I kwartał 2010 r. 20 tys. zł, I kwartał 2009 r. 0 tys. zł. Nie wyst ą piły transakcje niepieni ęż ne wykazane w rachunku przepływów pieni ęż nych, które byłyby wył ą czone z działalno ś ci inwestycyjnej i finansowej. Nie wystąpiły przepływy pieniężne netto dotyczące działalności zaniechanej. 4 4 Zakłady Urządzeń Komputerowych ELZAB S.A. Informacja dodatkowa do skróconego Skonsolidowanego Sprawozdania Finansowego Grupy ELZAB za I kwartał 2010 r. Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) Spis treści Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) I. Informacje podstawowe 1. Informacje podstawowe o ELZAB S.A. Zakłady Urz ą dze ń Komputerowych ELZAB S.A. 41-813 Zabrze ul. Kruczkowskiego 39 Tel. +48 32 272 20 21 www.elzab.com.pl Fax. +48 32 272 25 83 Audytor: Kancelaria Porad Finansowo-Księgowych dr Piotr Rojek Sp. z o.o. PKD: 2620Z (PKD 2007) – produkcja komputerów i urządzeń peryferyjnych PKD: 3002Z (PKD 2004) – produkcja komputerów i pozostałych urządzeń do przetwarzania informacji REGON: 270036336 NIP: 648-000-02-55 GIOŚ : E0000414WZ KRS 95317: Sąd Rejonowy w Gliwicach, X Wydział Gospodarczy Kapitał zakładowy: 22 142 962,40 PLN Kapitał opłacony: 22 142 962,40 PLN Spółka notowana na GPW od 13.05.1998 r. Rynek notowań : podstawowy Sektor: informatyka System notowań : ciągłe Segment: 5 PLUS Spółka przystąpiła do Programu Wspierania Płynności 2. Skład Zarządu i Rady Nadzorczej ELZAB S.A. Skład Zarządu: ą Eugeniusz Paj czek – Prezes Zarz ą du (do 30.04.2010 r.) Jerzy Malok – Członek Zarządu, Wiceprezes ds. Handlu Jerzy Biernat – Wiceprezes Zarządu-Dyrektor Generalny Skład Rady Nadzorczej: Dawid Marek Sukacz – Zastępca Przewodniczącego Rady Nadzorczej Paweł Damian Dudziuk – Przewodniczący Rady Nadzorczej Jerzy Ciesielski – Sekretarz Rady Nadzorczej Jarosław Kopański – Członek Rady Nadzorczej Marcin Dobrzański – Członek Rady Nadzorczej Andrzej Dudziuk – Członek Rady Nadzorczej Jarek Astramowicz – Członek Rady Nadzorczej Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) 3. Skład Grupy ELZAB W I kwartale 2010 r. Grupa ELZAB składała się z następujących, podlegających konsolidacji, podmiotów: 2. GENEZA SYSTEM S.A. – podmiot zależny, konsolidowany metodą pełną, udział ELZAB S.A. – 76 % w kapitale Spółki i na WZ, 1. ELZAB S.A. – podmiot dominujący, 3. MICRA METRIPOND KFT – podmiot zależny, konsolidowany metodą pełną, udział ELZAB S.A. – 92,18 % w kapitale Spółki i na WZ. W I kwartale 2010 r. nie nastąpiła zmiana w strukturze Grupy Kapitałowej ELZAB. W porównywalnym okresie I kwartału 2009 r. konsolidacją była objęta MEDESA Sp. z o.o. udział ELZAB S.A. – 100 % w kapitale Spółki i na WZ. W dniu 31.07.2009 r. zostało zarejestrowane połączenie ELZAB S.A. i MEDESA Sp. z o.o. Z konsolidacji wyłączona jest ELZAB SOFT Sp. z o.o., udział ELZAB S.A. – 55 % w kapitale Spółki i na WZ oraz ORHMET Sp. z o.o. – 100 % w kapitale Spółki i na WZ. W świetle jednej z cech jakościowych sprawozdania finansowego sporządzanego wg MSR/MSSF, jaką jest istotność, pominięcie tej informacji nie wpływa na decyzje inwestorów podejmowane na podstawie skonsolidowanego sprawozdania finansowego. Podstawowe pozycje bilansu i rachunku wyników ELZAB SOFT Sp. z o.o. (w tys. zł): 218 254 17 Podstawowe pozycje bilansu i rachunku wyników ORHMET Sp. z o.o. (w tys. zł): Podmiot zależny GENEZA SYSTEM S.A. posiada udziały w: * ELZAB SOFT Sp. z o.o. - 25%. II. Zasady rachunkowości Przedmiotem publikacji jest rozszerzony skonsolidowany raport za I kwartał 2010 r., który zawiera jednostkowe skrócone sprawozdanie kwartalne ELZAB S.A. Skonsolidowane sprawozdanie finansowe oraz sprawozdanie jednostkowe ELZAB S.A. zostały sporządzone przy założeniu kontynuacji działalności w dającej się przewidzieć przyszłości. Na dzień sporządzenia sprawozdań finansowych nie są nam znane żadne okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuacji działalności gospodarczej przez Grupę Kapitałową ELZAB oraz przez ELZAB S.A. Walutą funkcjonalną jak i sprawozdawczą spółek krajowych jest Złoty Polski (PLN). Walutą funkcjonalną MICRA METRIPOND KFT z siedzibą na Węgrzech jest Forint Węgierski (HUF). Dane ujęte w sprawozdaniu finansowym wykazywane są w tys. zł. Może wystąpić przypadek podawania danych z większą dokładnością. Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) Skonsolidowany raport kwartalny Grupy ELZAB za okres sprawozdawczy od dnia 01.01.2010 r. do 31.03.2010 r. zawiera: * Sprawozdanie z całkowitych dochodów za okres od 01.01.2010 r. do 31.03.2010 r. i za porównywalny okres od 01.01.2009 r. do 31.03.2009 r., * Sprawozdanie z sytuacji finansowej wg stanu na 31.03.2010 r., 31.12.2009 r. i 31.03.2009 r. * Sprawozdanie z przepływów pieniężnych za okres od 01.01.2010 r. do 31.03.2010 r. i za porównywalny okres od 01.01.2009 r. do 31.03.2009 r., * Informację dodatkową w zakresie określonym w art. 87 pkt. 3 i 4 Rozp. Min. Fin. z dnia 19 lutego 2009 r. oraz pozostałe informacje dodatkowe w zakresie określonym w art. 87 pkt. 7, 9, 10 Rozp. Min. Fin. z dnia 19 lutego 2009 r. * Sprawozdanie ze zmian w kapitale własnym za okres od 01.01.2010 r. do 31.03.2010 r., 01.01.2009 r. do 31.12.2009 r. oraz za okres od 01.01.2009 r. do 31.03.2009 r., Skonsolidowane sprawozdanie finansowe za I kwartał 2010 r. i za porównywalny okres I kwartału 2009 r. sporządzone zostało z uwzględnieniem zasad MSR/MSSF, które obejmują standardy i interpretacje zaakceptowane przez Radę Międzynarodowych Standardów Rachunkowości oraz Stały Komitet ds. Interpretacji. W obydwu okresach zastosowane zostały jednakowe zasady rachunkowości i prezentowane dane są porównywalne. Stosowane zasady rachunkowości zostały opublikowane w dniu 27.04.2010 r. w skonsolidowanym raporcie rocznym za 2009 r. MICRA METRIPOND KFT, z uwagi na obowiązujące przepisy na Węgrzech, nadal prowadzi swoje księgi oraz sporządza sprawozdanie finansowe według węgierskich standardów rachunkowości i przekształca je do zasad MSR/MSSF dla potrzeb konsolidacji. III. Informacja o przeglądzie skróconego sprawozdania finansowego Prezentowane skrócone sprawozdanie finansowe za I kwartał 2010 r. nie podlegało przeglądowi przez podmiot uprawniony do badania sprawozdań finansowych. Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) IV. Wybrane dane finansowe Grupy ELZAB i ELZAB S.A. Do przeliczenia wybranych danych finansowych przyjęto następujące kursy EURO: - do przeliczenia pozycji rachunku zysków i strat za 1 kwartał 2010 r. i za 1 kwartał 2009 r. średnią arytmetyczną średnich kursów EURO ogłoszonych przez NBP na ostatni dzień każdego miesiąca od stycznia do marca 2010 r. – 3,9669. - do przeliczenia pozycji aktywów i pasywów na 31.03.2010 r. oraz na 31.12.2009 r. a także przepływów pieniężnych za 1 kwartał 2010 r. oraz 1 kwartał 2009 r., średni kurs EURO ogłoszony przez NBP na 31.03.2010 r. – 3,8622 I kwartał 2010 r. (w tys. zł) Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF V. Skonsolidowane Sprawozdanie Finansowe Grupy ELZAB 1. Istotne dokonania Grupy ELZAB i zdarzenia mające wpływ na osiągnięty wynik finansowy – Przychody – Koszty – Wynik finansowy. Podmiot dominujący ELZAB S.A. jest producentem oraz dostawcą urządzeń i systemów wspomagania sprzedaży detalicznej. Jest firmą specjalizującą się w projektowaniu, produkcji i dystrybucji szerokiej gamy kas fiskalnych, urządzeń i systemów kasowych, peryferii i akcesoriów służących do rejestracji i zarządzania sprzedażą, takich jak: wagi elektroniczne, sprawdzarki cen, drukarki niefiskalne, drukarki etykiet, szuflady kasowe, modemy kasowe i multipleksery. Oferta ELZAB S.A. obejmuje również produkty muzyczne sprzedawane pod marką GLAB. Od miesiąca sierpnia 2009 r. oferta ELZAB S.A. obejmuje również produkty przejętej spółki MEDESA Sp. z o.o. takie jak wagi handlowe kalkulacyjne i etykietujące, wagi platformowe i usługi serwisowe w zakresie sprzedawanych urządzeń. W I kwartale 2010 r. ELZAB S.A. zrealizował około 60 % obrotu przez sprzedaż bezpośrednią, oddziały w Warszawie i we Wrocławiu oraz biura handlowe w Żarach i w Suchym Lesie. Około 40% obrotu zrealizowane zostało poprzez dwustopniową sieć dystrybucji opartą o dystrybutorów. Największy obrót, ponad 22%, zrealizowała GENEZA SYSTEM S.A. W I kwartale 2010 r. przychody ze sprzedaży wyrobów produkcji ELZAB S.A., usług, towarów i materiałów wyniosły 13 700 tys. zł i były niższe o 1,9 % od uzyskanych w I kwartale 2009 r., które wynosiły 13 962 tys. zł. W związku z tym, że w 2010 r. żadna nowa grupa podatników nie została objęta obowiązkiem stosowania urządzeń fiskalnych osiągnięcie przychodów ze sprzedaży porównywalnych z I kwartałem 2009 r. jest zadowalające, gdyż na poziom sprzedaży I kwartału 2009 r. wpłynęła także realizacja Rozporządzenia Ministra Finansów o objęciu obowiązkiem rejestracji sprzedaży niektórych grup podatników od IV kwartału 2008 r. Przychody ze sprzedaży produktów kształtowały się na poziomie porównywalnym z osiągniętym w I kwartale 2009 r. Zmniejszeniu uległy przychody ze sprzedaży usług o 2,8%, w tym sprzedaż usług serwisu pogwarancyjnego zmniejszyła się o 3,4 %. Przychody ze sprzedaży towarów i materiałów zmniejszyły się o 7,4%, w tym głównie z tytułu zmniejszenia sprzedaży materiałów do kooperantów. Sprzedaż wybranych produktów w porównaniu do I kwartału 2009 r. kształtowała się na zróżnicowanym poziomie. Sprzedaż kas ELZAB Mini i ELZAB Jota kształtowała się na poziomie nieco niższym od osiągniętej w I kwartale 2009 r. W porównaniu do I kwartału 2009 r. wzrosła sprzedaż kas systemowych, drukarek fiskalnych, wag do zabudowy w boksach kasowych, wag systemowych. Ilość sprzedanych kas ELZAB Eco wzrosła o ponad 4% w stosunku do I kwartału 2009 r. Sprzedaż kas systemowych z rodziny ELZAB Delta, w stosunku do I kwartału 2009 r., wzrosła o 4,3%. ELZAB S.A. jest nadal liderem w sprzedaży kas systemowych na rynku polskim. W ostatnim tygodniu I kwartału 2010 r. wprowadzona została do sprzedaży nowa kasa ELZAB Delta Max. Produkt ten z uwagi na oferowaną cenę, funkcjonalność i dobrą jakość, został dobrze przyjęty przez rynek. Sprzedaż kas specjalistycznych wzrosła o 8,5% w stosunku do I kwartału 2009 r. Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) Znacząco wzrósł, zarówno w ujęciu wartościowym jak i ilościowym, eksport kas fiskalnych na rynek węgierski. Zdecydowany wzrost sprzedaży o 21,6% zanotowano w grupie wag CAT17 oraz wag systemowych produkcji hiszpańskiej firmy Epelsa, których sprzedaż wzrosła dwukrotnie. W I kwartale 2010 r., w stosunku do analogicznego kwartału roku ubiegłego, zanotowano 3,6% wzrost ilości sprzedanych drukarek fiskalnych. Wzrost ten wynika z włączenia w/w wag do oferty ELZAB S.A. po połączeniu ze spółką MEDESA Sp. z o.o. Wagi CAT17 są coraz powszechniej wykorzystywane w rodzimych sieciach franczyzowych. Wzrosła również sprzedaż wag prostych i kalkulacyjnych Prima i Prima K. Wartość sprzedaży obu modeli wzrosła odpowiednio o 5,4% i 17,8% w stosunku do I kw. 2009 r. Zauważalnie, w stosunku do I kwartału 2009 r. spadła natomiast sprzedaż kas ELZAB Alfa oraz sprawdzarek cen. Spółka osiągnęła w I kwartale 2010 r. rentowność na sprzedaży brutto w wysokości 35,9%, o 1,8 punktu procentowego niższą niż w porównywalnym okresie ubiegłego roku. Komentarz do rentowności na sprzedaży brutto znajduje się w dalszej części raportu. GENEZA SYSTEM S.A. Mimo prowadzonych akcji promocyjnych, osiągnięta w I kwartale 2010 r. wartość przychodów ze sprzedaży w kwocie 2 709 tys. zł była niższa o 6,5% od osiągniętych w porównywalnym kwartale ubiegłego roku. Podstawowym źródłem przychodów Spółki są przychody ze sprzedaży na rynku krajowym produktów ELZAB S.A., głównie urządzeń fiskalnych. Mimo niższych przychodów ze sprzedaży Spółka osiągnęła w I kwartale br. rentowność na sprzedaży brutto w wysokości 11,4%, tj. na poziomie porównywalnym z I kwartałem ubiegłego roku. MICRA METRIPOND KFT Przychody ze sprzedaży zrealizowane w I kwartale 2010 r. wyniosły 1 336 tys. zł i były wyższe o 24% w porównaniu do I kwartału ubiegłego roku. W I kwartale 2010 r., podobnie jak w poprzednich kwartałach, wpływ na poziom realizowanych przychodów ze sprzedaży miała sytuacja gospodarcza na Węgrzech. Począwszy od II kwartału 2009 r. w Spółce przeprowadzana jest restrukturyzacja, która dotyczy reorganizacji sprzedaży oraz restrukturyzacji kosztów. W I kwartale 2010 r. Spółka realizowała produkcję i sprzedaż wag elektronicznych, kalkulacyjnych, metkujących i platformowych oraz świadczyła usługi serwisowe w zakresie sprzedawanych produktów. MICRA METRIPOND KFT jest również dystrybutorem wyrobów ELZAB S.A., w tym kas fiskalnych MICRA ECO Plus, MICRA ECO Prof, MICRA ECO Max. Wzrost przychodów ze sprzedaży oraz uzyskane efekty z realizowanej restrukturyzacji kosztów spowodowały, że Spółka osiągnęła rentowność brutto na sprzedaży w wysokości 26,7% tj. na poziomie wyższym o 11,2 punktu procentowego od uzyskanej w I kwartale 2009 r. GRUPA KAPITAŁOWA ELZAB Wartość przychodów ze sprzedaży zrealizowana przez Grupę Kapitałową ELZAB w I kwartale 2010 r. w wysokości 14 732 tys. zł była niższa o 8,5% od przychodów osiągniętych w porównywalnym kwartale 2009 r. Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) Wartość przychodów skonsolidowanych uwzględnia również eliminację obrotów w zakresie sprzedaży i zakupów wewnątrz Grupy w wysokości 3 013 tys. zł, w analogicznym okresie ubiegłego roku eliminacja obrotów wewnątrz Grupy ELZAB wynosiła 2 683 tys. zł. Uwzględniając poniesione koszty na wytworzenie sprzedanych produktów, wartość sprzedanych materiałów i towarów, dokonaną aktualizację zapasów w wysokości 1 tys. zł oraz niezrealizowaną marżę na zapasach w wysokości 125 tys. zł, Grupa Kapitałowa ELZAB w I kwartale 2010 r. wypracowała skonsolidowany zysk brutto ze sprzedaży w kwocie 5 457 tys. zł, osiągając rentowność na tym poziomie w wysokości 37%, tj. na poziomie porównywalnym z osiągniętą w I kwartale 2009 r. Wpływ na osiągniętą w I kwartale 2010 r. marżę brutto miały głównie następujące czynniki: - osiągnięcie przez ELZAB S.A. korzystniejszej marży na sprzedaży produktów przejętych z MEDESA Sp. z o.o., - mniejsza wartość przychodów ze sprzedaży oraz inna struktura sprzedaży, - koszty prowadzonych akcji promocyjnych w celu zachowania wcześniej osiąganych poziomów ilości sprzedawanych urządzeń, - wzrost niektórych pozycji kosztów w ELZAB S.A., co spowodowało, że koszt wytworzenia produktów i usług przyrósł o 3,6 % przy sprzedaży produktów i usług niższej o 1,1%, - spadek kursów walut mający wpływ na koszty zużycia materiałowego i cenę nabycia towarów za granicą i w kraju (denominowanych w walutach obcych), - wzrost marży brutto w MICRA METRIPOND KFT w wyniku wzrostu wartości sprzedaży oraz zmiany struktury sprzedaży, - wielkość niezrealizowanej marży na zapasach wyrobów ELZAB S.A. w magazynach spółek objętych konsolidacją. Na koniec I kwartału 2010 r., w stosunku do stanu na koniec 2009 r., nastąpił wzrost stanu magazynowego produktów ELZAB S.A. w konsolidowanych podmiotach, co spowodowało pogorszenie wyniku brutto na sprzedaży Grupy ELZAB w I kwartale 2010 r. o kwotę 125 tys. zł. Na koniec I kwartału 2009 r., w stosunku do stanu na koniec 2008 r., nastąpił spadek stanu magazynowego produktów ELZAB S.A. w konsolidowanych podmiotach, co spowodowało poprawienie wyniku brutto na sprzedaży Grupy ELZAB w I kwartale 2009 r. o kwotę 113 tys. zł. Po uwzględnieniu poniesionych kosztów dystrybucji, marketingu, promocji i reklamy oraz kosztów ogólnych funkcjonowania i utrzymania spółek, Grupa Kapitałowa osiągnęła wynik netto na sprzedaży w wysokości 1 047 tys. zł. Wskaźnik rentowności netto na sprzedaży wyniósł 7,1 % i był niższy od osiągniętego I kwartale 2009 r. wynoszącego 10,8%. Koszty sprzedaży i ogólnego zarządu poniesione przez Grupę ELZAB wyniosły 4 410 tys. zł i były wyższe od poniesionych w I kwartale 2009 r. o 3,1%. W I kwartale 2010 r. wzrosły koszty sprzedaży, głównie w ELZAB S.A. Związane jest to ze zmianą strategii marketingowej Spółki nakierowanej na integrację sieci dystrybucji z ELZAB S.A. Spółka uczestniczyła również w targach sprzętu muzycznego promujących markę GLAB NAMM SHOW 2010 w USA oraz MusikMesse 2010 w Niemczech, co zaowocowało wzrostem sprzedaży tych produktów. W kosztach sprzedaży uwzględniony został skutek dokonanych odpisów aktualizujących należności i ich rozwiązanie w kwocie 9 tys. zł, który wpłynął nieznacznie na polepszenie wyniku. W ubiegłym roku kwota z tego tytułu wynosiła 97 tys. zł i silniej wpłynęła na polepszenie wyniku netto na sprzedaży. Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) Zmniejszeniu o 4,3% uległ poziom kosztów ogólnych ponoszonych przez Grupę ELZAB. Wynika to z głównie z faktu, że w I kwartale 2009 r. konsolidacji podlegała spółka MEDESA Sp. z o.o. W związku z połączeniem ELZAB S.A. z MEDESA Sp. z o.o. część kosztów, niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania przejętych obszarów działalności tej Spółki ponoszona jest przez ELZAB S.A., jednakże ich skala jest mniejsza. Dotyczy to również kosztów sprzedaży i kosztów wytworzenia. W prezentowanym kwartale Grupa ELZAB na pozostałej działalności operacyjnej uzyskała dodatni wynik w wysokości 240 tys. zł. Pozostałe przychody operacyjne obejmują głównie przychody z wynajmu nieruchomości, które są nieznacznie niższe niż uzyskane w I kwartale 2009 r., zapłacone należności przez dłużnika Spółki MEDESA Sp. z o.o. oraz przychód z tytułu wygranej sprawy w Sądzie Najwyższym o zwrot zasądzonych kosztów wynagrodzeń w MICRA METRIPOND KFT (koszty z tego tytułu obciążyły wynik finansowy Spółki w 2008 r.). W I kwartale 2009 r. wynik na pozostałej działalności operacyjnej również był dodatni i wynosił 111 tys. zł. Wyższy poziom pozostałych kosztów operacyjnych dotyczy kosztów egzekucyjnych i opłat sądowych oraz utworzonych rezerw na świadczenia pracownicze. W ELZAB S.A. utworzona została rezerwa w wysokości 32 tys. zł na odsetki od spornego zobowiązania z 2003 r., dotyczącego kosztów licencji na używanie znaku towarowego byłej spółki zależnej UNIMEX Sp. z o.o. Stan rezerwy, łącznie z utworzoną w 2009 r., wynosi 262 tys. zł. Po uwzględnieniu wyniku na pozostałej działalności operacyjnej Grupa Kapitałowa ELZAB osiągnęła skonsolidowany zysk z działalności operacyjnej w wysokości 1 287 tys. zł, a wskaźnik rentowności na tym poziomie wyniósł 8,7% w stosunku do osiągniętego w I kwartale 2009 r., wynoszącego 11,5 %. W I kwartale 2010 r. wystąpiło ujemne saldo przychodów i kosztów finansowych w wysokości 58 tys. zł. W przychodach finansowych uwzględniono odsetki naliczone odbiorcom, rozwiązanie odpisu aktualizującego odsetki oraz przychody z lokat. Do kosztów finansowych zaliczone zostały odsetki i prowizje od kredytów, odpisy aktualizujące odsetki od należności oraz wartość sprzedanych wierzytelności. Działalność finansowa uwzględnia ponadto nadwyżkę ujemnych różnic kursowych nad dodatnimi, powstałą w wyniku realizacji transakcji walutowych jak również z wyceny bilansowej pozycji aktywów i zobowiązań wyrażonych w walutach obcych. Nadwyżka ujemnych różnic kursowych nad dodatnimi wyniosła 20 tys. zł. W I kwartale 2009 r. saldo przychodów i kosztów finansowych było również ujemne i wynosiło 348 tys. zł. Zasadniczą część kosztów finansowych stanowiła nadwyżka ujemnych różnic kursowych nad dodatnimi, odzwierciedlająca pogarszającą się od IV kwartału 2008 r., sytuację na rynkach finansowych. Po uwzględnieniu ujemnego salda na działalności finansowej wynik brutto za I kwartał 2010 r. wyniósł 1 229 tys. zł. Wskaźnik rentowności brutto ukształtował się na poziomie 8,3% w stosunku do osiągniętego w I kwartale 2009 r., wynoszącego 9,3 %. Uwzględniając obciążenia z tytułu podatku dochodowego w części bieżącej i odroczonej a także wynik przypadający na udziałowców mniejszościowych w kwocie 4 tys. zł. Grupa Kapitałowa ELZAB w I kwartale 2010 r. osiągnęła skonsolidowany zysk netto w wysokości 972 tys. zł, a wskaźnik rentowności netto wyniósł 6,6%. W porównywalnym kwartale 2009 r. skonsolidowany zysk netto wynosił 1 221 tys. zł, a rentowność netto 7,6 %. Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) 2. Podstawowe wskaźniki finansowe 2 zysk netto / przychody netto ze sprzedaży % 1 zysk brutto ze sprzedaży / przychody netto ze sprzedaży % 3 zysk netto / kapitał własny %* 5 aktywa obrotowe* / zobowiązania krótkoterminowe* 4 zysk netto / suma aktywów %* 6 aktywa obrotowe-zapasy-rozliczenia międzyokresowe kosztów / zobowiązania krótkoterminowe 7 zobowiązania i rezerwy na zobowiązania* / suma aktywów* * (stan na początek okresu + stan na koniec okresu)/2 3. Segmenty działalności Grupa ELZAB realizuje przychody ze sprzedaży w jednym segmencie branżowym urządzeń elektronicznych, który obejmuje urządzenia fiskalne i niefiskalne, będące wyrobami własnej produkcji oraz towary zakupione w celu dalszej odsprzedaży. Przychody osiągane z pozostałej sprzedaży tj. ze sprzedaży materiałów stanowią uzupełnienie głównej oferty Grupy. Świadczone usługi w zakresie serwisu gwarancyjnego, pogwarancyjnego, szkoleniowe i instalacyjne są ściśle związane z ofertą handlową Grupy. Dla celów zarządczych następuje raportowanie osiąganej marży brutto na poszczególnych asortymentach lub grupach asortymentowych w każdym podmiocie wchodzącym w skład Grupy Kapitałowej ELZAB. Asortyment oferowany do sprzedaży charakteryzuje się podobnym procesem produkcyjnym, zastosowanymi metodami dystrybucji i świadczenia usług oraz jest przeznaczony do określonego kręgu odbiorców. W tej sytuacji nie zachodzi potrzeba dokonywania podziału wartości bilansowych w zakresie aktywów i pasywów, ponieważ uczestniczą one w generowaniu wyniku finansowego w jednym segmencie branży elektronicznej. Przychody ze sprzedaży zaprezentowane w skonsolidowanym rachunku zysków i strat za I kwartał 2010 r. uwzględniają wyłączenie wzajemnych obrotów wewnątrz Grupy Kapitałowej ELZAB i stanowią przychody ze sprzedaży zewnętrznym klientom spoza Grupy. Koszty wytworzenia i koszty sprzedaży są również kosztami sprzedaży do klientów zewnętrznych. W poniższym zestawieniu zaprezentowany został procentowy udział oferowanego asortymentu w wartości ogółem zrealizowanych przychodów ze sprzedaży, w poszczególnych spółkach i w Grupie Kapitałowej oraz osiągnięty poziom marży brutto na sprzedaży w I kwartale 2010 r. w grupach asortymentowych wydzielonych jako jeden segment rynku elektronicznego. W wartości skonsolidowanych przychodów około 66 % stanowiła sprzedaż sprzętu elektronicznego własnej produkcji oraz sprzedaż usług, głównie serwisowych. Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) ELZAB S.A., podobnie jak w poprzednich okresach, dostarczała swoje produkty na rynek poprzez mieszany system dystrybucji. 60% przychodów ze sprzedaży Spółka zrealizowała poprzez bezpośrednią sprzedaż do dealerów oraz przez oddziały w Warszawie i Wrocławiu, a także biura handlowe w Żarach i w Suchym Lesie k/Poznania. Pozostałą część sprzedaży Spółka zrealizowała w oparciu o dwustopniową sieć dystrybutorów regionalnych i autoryzowanych dealerów. Udział sprzedaży na rynki zagraniczne w I kwartale 2010 r. stanowił 6,2% wartości ogółem zrealizowanej sprzedaży. Sprzedaż na rynki zagraniczne realizowana była głównie na rynku węgierskim i angielskim. Sprzedaż wyrobów marki GLAB kierowana jest na rynki całego świata, m.in. do Niemiec, Japonii, Francji, USA i innych państw na całym świecie. GENEZA SYSTEM S.A. z siedzibą w Tarnowskich Górach, jest głównym dystrybutorem produktów ELZAB S.A. i realizuje sprzedaż wyłącznie na rynku krajowym. MICRA METRIPOND KFT w I kwartale 2010 r. prawie 100% sprzedaży zrealizowała na rynku węgierskim. Skonsolidowaną wartość przychodów osiągniętą przez Grupę Kapitałową ELZAB w porównywalnych okresach 2010 r. i 2009 r., według struktury geograficznej przedstawia poniższa tabela: Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) 4. Sezonowość lub cykliczność działalności ELZAB S.A. Sezonowość w zakresie sprzedaży na rynku krajowym: * nie dotyczy rynku odtworzeniowego, na którym decyzje o zakupie urządzeń fiskalnych podejmowane są po zapełnieniu się modułu fiskalnego. * dotyczy głównie rynku pierwotnego i wiąże się głównie z wchodzeniem w życie rozporządzeń Ministra Finansów nakładających na kolejne grupy podatników obowiązek instalacji urządzeń fiskalnych Na sezonowość sprzedaży wpływ ma głównie popyt na rynku krajowym, ponieważ udział sprzedaży na rynki zagraniczne jest niewielki. Sezonowość sprzedaży ma wpływ również na sezonowość produkcji. 5. Istotne informacje o zmianach wielkości szacunkowych W ELZAB S.A. i w podmiotach zależnych w I kwartale 2010 r. wystąpiły następujące zmiany w znaczących pozycjach odpisów aktualizujących, rezerw oraz rozliczeń międzyokresowych biernych (w tys. zł): 1. Stan odpisów aktualizujących należności i odsetki od nieterminowych zapłat w I kwartale 2010 r. uległ zmniejszeniu o 197 tys. zł i wynosi na koniec I kwartału 2010 r. 2 234 tys. zł. Odpisy aktualizujące należności i ich rozwiązanie w kwocie 8 tys. zł zmniejszyły koszty sprzedaży. 2. W I kwartale 2010 r. łączny skutek aktualizacji zapasów produktów, towarów i materiałów oraz rozwiązania odpisów aktualizujących zapasy zmniejszył koszt wytworzenia sprzedanych produktów oraz wartość sprzedanych towarów i materiałów o kwotę 1 tys. zł. 3. Pozostałe zmiany rezerw i rozliczeń międzyokresowych biernych (w tys. zł): Utworzone rezerwy zaliczone zostały odpowiednio do kosztów sprzedaży, kosztów ogólnych oraz pozostałych kosztów operacyjnych. Stan rezerw na odroczony podatek dochodowy w odniesieniu do stanu na 31.12.2009 r. uległ zwiększeniu o 9 tys. zł i na koniec I kwartału 2010 r. wyniósł 388 tys. zł. Główną kwotę stanowi rezerwa na różnice pomiędzy wartością bilansową i podatkową środków trwałych w ELZAB S.A. i w MICRA METRIPOND KFT. 4. Stan aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego na 31.03.2010 r. wynosi 851 tys. zł i w porównaniu do stanu na koniec poprzedniego kwartału wykazuje następujące zmiany w poszczególnych tytułach (w tys. zł): Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) Aktywa te wykazane są w bilansie w pozycji długoterminowych rozliczeń międzyokresowych. 6. Istotne transakcje z podmiotami powiązanymi oraz dane niezbędne do sporządzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego Informacje niezbędne do sporzą dzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego Wg stanu na 31.03.2010 r. rozrachunki ELZAB S.A. z podmiotami powiązanymi były następujące (w tys. zł): a) wzajemne należności i zobowiązania: * nale ż no ś ci z tytułu dostaw: * Spółce MICRA METRIPOND KFT zostały naliczone odsetki od przeterminowanych należności w wysokości 8 tys. zł. MICRA METRIPOND KFT zapłaciła 33 tys. zł odsetek od przeterminowanych należności. b) Obroty wewnątrz Grupy Kapitałowej GENEZA SYSTEM S.A. 6 376 MICRA METRIPOND KFT 783 ż Sprzeda ELZAB do MICRA METRIPOND KFT GENEZA SYSTEM S.A. 2 621 388 c) Zapasy produktów ELZAB S.A. w magazynach spółek zależnych na 31.03.2010 r. wynoszą 1 038 tys. zł. W związku ze wzrostem ich wartości, w porównaniu do stanu na koniec 2009 r., niezrealizowana marża na zapasach wpłynęła na pogorszenie wyniku finansowego netto Grupy Kapitałowej ELZAB w pierwszym kwartale 2010 r. o 101 tys. zł, w I kwartale 2009 r. wystąpiła sytuacja odwrotna, w związku ze spadkiem zapasów produktów ELZAB S.A. w magazynach spółek zależnych w porównaniu do końca 2008 r., korzystny wpływ z tego tytułu na wynik finansowy Grupy ELZAB, wyniósł 92 tys. zł. d) wyłączenie posiadanych udziałów w konsolidowanych podmiotach wraz z przypadającymi na te udziały kapitałami własnymi konsolidowanych Spółek. Informacja o pozostałych transakcjach z podmiotami powiązanymi W I kwartale 2010 r. nie wystąpiły znaczące transakcje z pozostałymi podmiotami powiązanymi. 7. Informacja o transakcjach o charakterze nierynkowym zawieranych pomiędzy podmiotami Grupy ELZAB Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) W okresie sprawozdawczym nie wystąpiły pomiędzy ELZAB S.A. a podmiotami powiązanymi transakcje, które byłyby zawarte na innych warunkach niż rynkowe. 8. Opis czynników i zdarzeń o nietypowym charakterze, mających znaczący wpływ na osiągnięte wyniki finansowe W I kwartale br. nie wystąpiły zdarzenia o nietypowym charakterze, które miałyby znaczący wpływ na osiągnięte wyniki finansowe. 9. Wartość firmy z konsolidacji Wg stanu na 31.03.2010 r. wartość firmy z konsolidacji poszczególnych jednostek zależnych jest następująca: GENEZA SYSTEM S.A. - spółka włączona do konsolidacji od miesiąca stycznia 2003 r. Wartość firmy wg stanu na 31.03.2010 r. Wartość firmy z konsolidacji powstała przy nabyciu akcji 5 607 tys. zł 1 080 tys. zł MICRA METRIPOND KFT – spółka włączona do konsolidacji od miesiąca lutego 2004 r. Wartość firmy wg stanu na 31.03.2009 r. Wartość firmy z konsolidacji powstała przy nabyciu udziałów 4 210 tys. zł` 1 343 tys. zł Łącznie wartość firmy konsolidowanych spółek na 31.03.2010 r. wynosi 2 423 tys. zł. 10. Informacje o udzielonych pożyczkach oraz o udzielonych poręczeniach i gwarancjach przez ELZAB S.A. lub przez podmioty zależne W I kwartale 2010 r. ELZAB S.A. i podmioty zależne nie udzieliły poręczeń kredytów i pożyczek oraz nie udzieliły gwarancji. W I kwartale 2010 r. UPOS SYSTEM Sp. z o.o. spłaciła ELZAB S.A. 193 tys. zł pożyczki udzielonej na podstawie umowy z dnia 3 listopada 2008 r. wraz z aneksami. Spłata pożyczki realizowana była zgodnie z ustaleniami umowy. 11. Kredyty, pożyczki i zobowiązania leasingowe Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF Kredyty bankowe obejmują: I kwartał 2010 r. (w tys. zł) - kredyt zaciągnięty przez ELZAB S.A. - na zakup nieruchomości w Suchym Lesie – kwota pozostała do spłaty na koniec marca 2010 r. wynosi 3 281 tys. zł, - kredyt gotówkowy zaciągnięty przez MICRA METRIPOND KFT – na finansowanie bieżącej działalności - kwota pozostała do spłaty wynosi 348 tys. zł, - kredyt Zaliczka – ELZAB S.A. – na finansowanie należności – wartość zobowiązania z tego tytułu na koniec marca 2010 r. wynosi 746 tys. zł, - kredyty na zakup samochodów zaciągnięte przez MICRA METRIPOND KFT – kwota pozostała do spłaty na koniec marca 2010 r. wynosi 76 tys. zł. Zobowiązania z tytułu leasingu finansowego: - w ELZAB S.A. – z tytułu finansowania zakupu obrabiarek – wartość zobowiązań z tego tytułu wynosi 551 tys. zł. - w MICRA METRIPOND KFT – z tytułu finansowania zakupu samochodów – wartość zobowiązania z tego tytułu wynosi 103 tys. zł, W pozycji „Krótkoterminowa część długoterminowych kredytów bankowych i pożyczek" wykazywane jest również zobowiązanie z tytułu pożyczki zaciągniętej przez Spółkę MICRA METRIPOND KFT od Campesa S.A. w kwocie 934 tys. zł. Pożyczka jest przeterminowana i nie jest spłacana, ponieważ nie znalazła się w wykazie wierzytelności Spółki Campesa S.A. w upadłości. 12. Zobowiązania warunkowe i pozabilansowe Kwota zobowiązań warunkowych: - wg stanu na 31.03.2010 r. – zabezpieczenie wekslowe umów leasingu operacyjnego zawartych z ING Lease (Polska) Sp. z o.o. w Warszawie na finansowanie zakupu Centrum obróbczego oraz Frezarki uniwersalnej. Łączna wartość przedmiotów leasingu stanowi kwotę 717 tys. zł. - wg stanu na 31.12.2009 r. – zabezpieczenie wekslowe umów leasingu operacyjnego zawartych z ING Lease (Polska) Sp. z o.o. w Warszawie na finansowanie zakupu Centrum obróbczego oraz Frezarki uniwersalnej. Łączna wartość przedmiotów leasingu stanowi kwotę 717 tys. zł. Kwota zobowiązań pozabilansowych (część kapitałowa netto): - wg stanu na 31.12.2009 r. wynosiła 289 tys. zł i wynika z umów leasingu operacyjnego na zakup samochodów osobowych. - wg stanu na 31.03.2010 r. wynosiła 272 tys. zł i wynika z umów leasingu operacyjnego na zakup samochodów osobowych, 13. Zdarzenia po dacie bilansu Po dniu, na który sporządzono kwartalne sprawozdanie finansowe nie wystąpiły zdarzenia, które mogłyby wpłynąć w znaczący sposób na wyniki finansowe emitenta. Sąd Apelacyjny w Katowicach, Wydział V Cywilny, wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010 r. oddalił apelację Spółki. W dniu 27 kwietnia 2009 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach Wydział X Gospodarczy zasądził na rzecz UNIMEX Sp. z o.o. kwotę 236 tys. zł, stanowiącą należność z tytułu opłaty licencyjnej oraz koszty procesu wraz z ustawowymi odsetkami. ELZAB S.A. na 31.03.2010 r. na zobowiązanie z tego tytułu posiada rezerwę w kwocie 262 tys. zł. Łączna kwota zobowiązania z ustawowymi odsetkami wyniosła 403 tys. zł i została zapłacona w dniu 11.05.2010 r. Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) VI. Kapitały własne ELZAB S.A. 1. Struktura własnościowa kapitału i zmiany w Akcjonariacie Struktura akcjonariuszy posiadających bezpośrednio lub pośrednio poprzez podmioty zależne co najmniej 5 % ogólnej liczby głosów na Walnym Zgromadzeniu na dzień publikacji raportu kwartalnego za I kwartał 2010 r., zgodnie z posiadaną przez Spółkę wiedzą, jest następująca: *Exorigo Sp. z o.o. jako podmiot dominujący (posiadający 58,13% udziałów) w stosunku do Relpol 2 Sp. z o.o. pośrednio kontroluje 4.524.628 akcji Elzab S.A. Pozostałe 41,87% udziałów Relpol 2 Sp. z o.o. posiada spółka UPOS System Sp. z o.o. z siedzibą w Knurowie. Podmiotem dominującym w stosunku do Exorigo sp. z o.o. jest Jonitaco Holdings Limited z siedzibą w Nikozji (Cypr), przy czym z przekazanych przez ten podmiot informacji wynika, że bezpośrednio nie posiada on akcji ELZAB S.A. W związku z powyższym łączny bezpośredni i pośredni (poprzez EXORIGO Sp. z o.o.) udział Jonitaco Holdings Limited wynosi łącznie 35,48 % w kapitale ELZAB S.A., co odpowiada 32,33 % głosów na WZ. Ogółem: Kapitał akcyjny 22 142 962,40 PLN EXORIGO Sp. z o.o., UPOS System Sp. z o.o., Relpol 2 Sp. z o.o., POLSIN PRIVATE Ltd., oraz Pan Jarek Astramowicz mają swoich przedstawicieli w Radzie Nadzorczej ELZAB S.A. W dniu 16.03.2010 r. Zarząd ELZAB S.A. powziął informację z komunikatu Ministerstwa Skarbu Państwa, że Minister Skarbu Państwa w dniach 9.12.2009 r.-11.03.2010 r. dokonał za pośrednictwem Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie transakcji sprzedaży posiadanych 406 680 akcji zwykłych na okaziciela spółki Zakłady Urządzeń Komputerowych „Elzab" S.A. z siedzibą w Zabrzu za kwotę 1 019 971,20 złotych - średnia cena w zaokrągleniu do 1 grosza wyniosła 2,51 złotych za akcję. Skarb Państwa nie posiada już akcji ELZAB S.A. i proces prywatyzacji został zakończony. Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) ż Spółka ELZAB S.A. nie posiada dokładnych informacji o przebiegu sprzeda y akcji ELZAB ń S.A. przez Skarb Pa stwa. 2. Akcje ELZAB S.A. w posiadaniu członków Zarządu i Rady Nadzorczej Ilość akcji będących w posiadaniu Zarządu ELZAB S.A., wg posiadanej przez Spółkę wiedzy, na dzień przekazania raportu jest następująca: Jerzy Biernat Wiceprezes Zarz du, Dyrektor Generalny 42 590 szt. Liczba akcji posiadanych pośrednio i bezpośrednio przez członków Zarządu i Prokurenta od momentu opublikowania raportu za IV kwartał 2009 r., wg posiadanej przez Spółkę wiedzy, uległa zmniejszeniu o 5 724 628 szt. Związane jest to z rezygnacją Pana Eugeniusza Pajączka z funkcji Prezesa Zarządu. Ilość akcji będących w posiadaniu członków Rady Nadzorczej ELZAB S.A., wg posiadanej przez Spółkę wiedzy, na dzień przekazania raportu jest następująca: Paweł Damian Dudziuk 5 724 628 szt., w tym: b) pośrednio przez Exorigo Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie, podmiot zależny od Jonitaco Holdings Limited (spółki, w której Pan Paweł Damian Dudziuk posiada pośrednio ponad 50% udziałów): a) nie posiada bezpośrednio akcji ELZAB S.A., - 1 200 000 akcji zwykłych; - 4 524 628 akcji zwykłych przez Relpol 2 sp. z o.o. z siedzibą w Poznaniu, spółkę zależną od Exorigo sp. z o.o. Jerzy Ciesielski 1 800 szt. Jarek Astramowicz 1 278 622 szt. (w tym: 16 950 szt. akcji uprzywilejowanych) Razem udział bezpo ś redni 1 280 422 szt. Od momentu opublikowania raportu za IV kwartał 2009 r. liczba akcji posiadanych bezpośrednio przez członków Rady Nadzorczej nie uległa zmianie. 3. Skup akcji własnych ELZAB S.A. przeprowadził następujące transakcje w ramach skupu akcji własnych: b) w 2009 r. Spółka skupiła 104 610 akcji własnych w celu ich odsprzedaży lub innym celu związanym z realizacją strategii Spółki. Do dnia publikacji raportu kwartalnego za I kwartał 2010 r. nie została podjęta żadna decyzja odnośnie przeznaczenia tych akcji. a) w 2008 r. Spółka skupiła 405 662 akcje własne w celu umorzenia. Do dnia publikacji raportu kwartalnego za I kwartał 2010 r. nie została podjęta decyzja o umorzeniu akcji. I kwartał 2010 r. (w tys. zł) Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF Nabyte akcje wykazywane są w kapitałach własnych ELZAB S.A. oraz w kapitałach własnych Grupy ELZAB ze znakiem ujemnym. 4. Wypłata dywidendy Zarząd ELZAB S.A. proponuje wypracowany zysk w 2009 r. kwocie 4 542 tys. zł przeznaczyć na zasilenie kapitału zapasowego. 5. Informacje o emisji, wykupie i spłacie nieudziałowych i kapitałowych papierów wartościowych W prezentowanym okresie Spółka nie przeprowadziła emisji oraz nie dokonała wykupu i spłaty dłużnych i kapitałowych papierów wartościowych. VII. Stanowisko Zarządu odnośnie realizacji publikowanych prognoz Zarząd ELZAB S.A. nie publikował prognozy na 2010 r. dotyczącej wyników finansowych Grupy Kapitałowej ELZAB oraz jednostki dominującej ELZAB S.A. VIII. Postępowania toczące się przed sądem, organem właściwym dla postępowania arbitrażowego lub organem administracji publicznej Nie toczą się przed sądem lub organem administracji publicznej postępowania dotyczące zobowiązań lub wierzytelności emitenta lub jednostek zależnych, których łączna wartość stanowi co najmniej 10 % kapitałów własnych Spółki, a które mogłyby w istotny sposób wpłynąć na sytuację finansową Spółki. IX. Inne informacje istotne dla oceny sytuacji kadrowej, majątkowej, finansowej, wyniku finansowego i ich zmian, oraz informacje, które są istotne dla oceny możliwości realizacji zobowiązań przez ELZAB S.A. i Grupę ELZAB W I kwartale 2010 r., poza opisanymi w prezentowanym raporcie, nie wystąpiły inne zdarzenia, które mogą mieć istotny wpływ na sytuację kadrową, majątkową, finansową, wynik finansowy Spółki oraz możliwość realizacji zobowiązań. X. Opis czynników, które będą miały wpływ na osiągane wyniki w perspektywie co najmniej kolejnego kwartału Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) Następujące czynniki będą miały wpływ na osiągane rezultaty w następnych okresach: Czynniki makroekonomiczne i niezależne od spółki: b) Rozwój i skutki konsolidacji sieci detalicznych będących odbiorcami urządzeń marki ELZAB, a) Sytuacja gospodarcza Polski oraz faktyczny wpływ światowego kryzysu finansowego na polską gospodarkę i kondycję handlu i usług, co będzie miało wpływ na aktywność klientów Grupy ELZAB, c) Sytuacja gospodarcza i finansowa krajów UE oraz na świecie, mająca wpływ na ceny waluty a w konsekwencji na poziom kosztów ponoszonych przez Grupę ELZAB, e) Fakt, że 2010 r. jest kolejnym rokiem, w którym żadna z grup podatników, wcześniej zwolniona ze stosowania kas fiskalnych, nie została objęta tym obowiązkiem. Zgodnie z zapowiedziami Ministerstwa Finansów od 2011 r. obowiązkiem rejestracji obrotu za pomocą kas fiskalnych mają zostać objęte 2 duże grupy podatników – lekarze i prawnicy. Pozytywna decyzja w tym zakresie wpłynie na przychody Spółki i Grupy ELZAB. d) Sytuacja gospodarcza na Węgrzech, Czynniki rynkowe i zależne od spółki: b) Psychologiczne i realne efekty wychodzenia z kryzysu oraz ich wpływ na kondycję handlu i usług. a) Rozwój i konsolidacja sieci detalicznych, będących znaczącymi odbiorcami urządzeń marki ELZAB, c) Efekty ze sprzedaży nowych urządzeń fiskalnych z kopią elektroniczną oraz wpływ wprowadzenia ich do oferty, na rynek odtworzeniowy, e) Efekty ze sprzedaży nowo opracowywanych urządzeń, wspólnie z partnerem z kraju Unii Europejskiej, na rynek tego kraju, d) Wpływ utrwalonej marki ELZAB na zachowania rynku odtworzeniowego, f) Konkurencja ze strony innych podmiotów, h) Wdrożenie zintegrowanego systemu wspomagającego zarządzanie przedsiębiorstwem SAP. g) Rozwój współpracy ze spółkami EXORIGO Sp. o.o. oraz UPOS SYSTEM Sp. z o.o., XI. Zarządzanie ryzykiem finansowym i ryzykiem kapitałowym Działalność prowadzona przez Spółkę i Grupę narażona jest na różne rodzaje ryzyka finansowego. Do czynników ryzyka finansowego, na które w mniejszym lub większym stopniu jest narażona działalność ELZAB S.A. i podmiotów zależnych należą: Zarządzanie ryzykiem ma na celu minimalizować potencjalne niekorzystne wpływy tych ryzyk na wynik finansowy. - Ryzyko kredytowe, - Ryzyko rynkowe, na które składają się: ryzyko cenowe, ryzyko zmiany stopy procentowej oraz ryzyko zmiany kursu walut. - Ryzyko płynności, Informacja dodatkowa do rozszerzonego sprawozdania skonsolidowanego wg MSR/MSSF I kwartał 2010 r. (w tys. zł) Zarządzanie ryzykiem kapitałowym Celem zarządzania ryzykiem kapitałowym jest ochrona zdolności ELZAB S.A. i Grupy ELZAB do kontynuowania działalności, tak aby możliwe było realizowanie zwrotu dla akcjonariuszy oraz utrzymywanie optymalnej struktury kapitału w celu obniżenia jego kosztu. Szczegółowe informacje odnośnie zarządzania ryzykiem finansowym oraz kapitałowym zostały przedstawione w Sprawozdaniu Rocznym ELZAB S.A. i Grupy ELZAB.	<urn:uuid:16fdd2a1-68ca-405f-8b9d-a46346f3d2e0>	finepdfs	1.134766	CC-MAIN-2024-10	https://www.elzab.com.pl/download/raporty-okresowe/raport_kwart_1_2010.pdf	2024-02-25T10:38:56+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947474595.59/warc/CC-MAIN-20240225103506-20240225133506-00094.warc.gz	773,223,364	0.999889	0.999981	0.999981	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", ...	pol_Latn	{}	false	[ 616, 1262, 1328, 1428, 1991, 3091, 3136, 3179, 3766, 3772, 3927, 4051, 5603, 7820, 9938, 10635, 13885, 16822, 20172, 23630, 26325, 27914, 29959, 32003, 33787, 36586, 38593, 40961, 42667, 45259, 45813 ]	3	0
Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta Atorvagen, 10 mg, tabletki powlekane Atorvagen, 20 mg, tabletki powlekane Atorvagen, 40 mg, tabletki powlekane (Atorvastatinum) Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje ważne dla pacjenta. - W razie jakichkolwiek wątpliwości należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty. - Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać. - Lek ten przepisano ściśle określonej osobie. Nie należy go przekazywać innym. Lek może zaszkodzić innej osobie, nawet jeśli objawy jej choroby są takie same. - Jeśli u pacjenta wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, w tym wszelkie możliwe objawy niepożądane niewymienione w ulotce, należy powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie. Patrz punkt 4. Spis treści ulotki: 1. Co to jest lek Atorvagen i w jakim celu się go stosuje 3. Jak stosować lek Atorvagen 2. Informacje ważne przed zastosowaniem leku Atorvagen 4. Możliwe działania niepożądane 6. Zawartość opakowania i inne informacje 5. Jak przechowywać lek Atorvagen 1. Co to jest lek Atorvagen i w jakim celu się go stosuje Lek Atorvagen należy do grupy leków nazywanych statynami, które regulują przemiany lipidów (tłuszczów) w organizmie. Lek Atorvagen jest stosowany do zmniejszenia stężenia lipidów określanych jako cholesterol i triglicerydy we krwi, gdy sama dieta ubogotłuszczowa i zmiany trybu życia nie są skuteczne. Lek Atorvagen może także być stosowany w celu zredukowania ryzyka chorób serca, nawet wówczas, gdy stężenie cholesterolu jest prawidłowe. Podczas leczenia należy kontynuować standardową dietę o zmniejszonej zawartości cholesterolu. 2. Informacje ważne przed zastosowaniem leku Atorvagen Kiedy nie stosować leku Atorvagen - jeśli pacjent jednocześnie stosuje glekaprewir z pibrentaswirem w leczeniu wirusowego zapalenia wątroby typu C - jeśli pacjent ma uczulenie na atorwastatynę lub na jakiekolwiek inne podobne leki stosowane do zmniejszenia stężenia lipidów we krwi lub którykolwiek z pozostałych składników tego leku (wymienionych w punkcie 6) - jeśli u pacjenta występuje choroba wątroby - u kobiet w wieku rozrodczym, które nie stosują skutecznych metod zapobiegania ciąż - jeśli u pacjenta stwierdzono niewyjaśnione, nieprawidłowe wyniki badań czynnościowych wątroby - u kobiet w ciąży lub zamierzających zajść w ciążę y - u kobiet karmiących piersią Ostrzeżenia i środki ostrożności - w przypadku wcześniejszego wystąpienia udaru mózgu lub „mini udaru" mózgu (zwanego również przemijającym atakiem niedokrwiennym) lub udaru z krwawieniem do mózgu lub gdy w mózgu znajduje się niewielka ilość płynu z poprzedniego udaru Przed rozpoczęciem stosowania leku Atorvagen należy omówić to z lekarzem lub farmaceutą: - w przypadku problemów z nerkami - w przypadku powtarzających się w przeszłości bólów mięśni o niejasnej przyczynie bądź problemów z mięśniami w przeszłości lub podobnych problemów u osób spokrewnionych - w przypadku zmniejszonej czynności gruczołu tarczycy (niedoczynność tarczycy) - w przypadku problemów z mięśniami podczas stosowanego w przeszłości leczenia innymi lekami obniżającymi stężenie lipidów (np. innymi statynami lub fibratami) - w przypadku występowania chorób wątroby w przeszłości - w przypadku regularnego spożywania większej ilości alkoholu - u pacjentów w wieku powyżej 70 lat - jeśli pacjent stosuje lub stosował w ciągu ostatnich 7 dni lek o nazwie kwas fusydowy (lek stosowany w zakażeniach bakteryjnych) – doustnie lub w iniekcji. Jednoczesne stosowanie kwasu fusydowego i leku Atorvagen może prowadzić do poważnych problemów z mięśniami (rabdomiolizy). Jeśli którakolwiek z powyższych sytuacji odnosi się do pacjenta, lekarz zleci wykonanie badania krwi przed rozpoczęciem oraz (w miarę możliwości) w trakcie leczenia atorwastatyną, aby ocenić ryzyko wystąpienia działań niepożądanych dotyczących mięśni. Wiadomo, że ryzyko związane z wystąpieniem działań niepożądanych dotyczących mięśni, np. rabdomiolizy, zwiększa się, gdy jednocześnie są stosowane inne leki o podobnym działaniu (patrz punkt 2: „Lek Atorvagen a inne leki"). W trakcie leczenia Jeśli pacjent ma cukrzycę lub istnieje ryzyko wystąpienia cukrzycy, podczas stosowania leku Atorvagen pacjent będzie pod ścisłą obserwacją lekarza. Ryzyko wystąpienia cukrzycy jest większe u pacjentów z wysokim poziomem cukrów i tłuszczów we krwi, pacjentów z nadwagą oraz wysokim ciśnieniem krwi. Należy poinformować lekarza, jeżeli w trakcie stosowania tego leku u pacjenta wystąpią poważne problemy z płucami, które mogą obejmować takie objawy jak: duszność, suchy kaszel, uczucie zmęczenia, utrata masy ciała i gorączka. Lekarza lub farmaceutę należy powiadomić także wtedy, gdy utrzymuje się osłabienie mięśni. W celu rozpoznania i leczenia tej dolegliwości konieczne może być wykonanie dodatkowych badań i przyjmowanie dodatkowych leków. Lek Atorvagen a inne leki Należy powiedzieć lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich lekach przyjmowanych przez pacjenta obecnie lub ostatnio, a także o lekach, które pacjent planuje przyjmować. Niektóre leki mogą zmieniać działanie atorwastatyny lub wpływ tych leków na organizm może być zmieniony przez atorwastatynę. Ten typ interakcji może powodować mniejszą skuteczność jednego lub obu leków. Jednocześnie może on zwiększać ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych, w tym poważne uszkodzenia mięśni znane jako rabdomioliza, opisane w punkcie 4: - leki modyfikujące działanie układu odpornościowego, np. cyklosporyna telitromycyna, ketokonazol, itrakonazol, worykonazol, flukonazol, pozakonazol, ryfampicyna - niektóre antybiotyki i leki przeciwgrzybicze, np. erytromycyna, klarytromycyna, - inne leki regulujące stężenie lipidów, np. gemfibrozyl, inne fibraty, kolestypol, niacyna - niektóre blokery kanału wapniowego stosowane w dławicy piersiowej lub nadciśnieniu tętniczym, np. amlodypina, diltiazem; a także leki regulujące rytm serca, np. digoksyna, werapamil, amiodaron - leki stosowane w leczeniu zakażenia wirusem HIV, np. rytonawir, lopinawir, atazanawir, indynawir, darunawir, delawirydyna, efawirenz, sakwinawir, połączenie typranawir/rytonawir, nelfinawir, fosamprenawir, itd. - do innych leków, o których wiadomo, że wykazują interakcje z atorwastatyną, należy ezetymib (który obniża stężenie cholesterolu), warfaryna (która zmniejsza krzepliwość krwi), doustne środki antykoncepcyjne, styrypentol (lek przeciwdrgawkowy stosowany w leczeniu padaczki), cymetydyna (stosowana w leczeniu zgagi i wrzodów żołądka), fenazon (lek przeciwbólowy), kolchicyna (lek stosowany w leczeniu dny moczanowej) oraz leki zobojętniające kwas żołądkowy (leki stosowane w niestrawności, zawierające glin lub magnez) - niektóre leki stosowane w leczeniu chorób wątroby, takich jak wirusowe zapalenie wątroby typu C, np. telaprewir, boceprewir oraz lek złożony zawierający elbaswir z grazoprewirem - leki dostępne bez recepty: ziele dziurawca Jeśli pacjent musi stosować doustnie kwas fusydowy w leczeniu zakażeń bakteryjnych, powinien czasowo przerwać stosowanie tego leku. Lekarz zdecyduje, kiedy bezpiecznie można powrócić do stosowania leku Atorvagen. Jednoczesne stosowanie leku Atorvagen z kwasem fusydowym w rzadkich przypadkach może prowadzić do osłabienia mięśni, tkliwości lub bólu (rabdomiolizy). Więcej informacji na temat rabdomiolizy znajduje się w punkcie 4. Atorvagen z jedzeniem, piciem i alkoholem Informacja na temat stosowania leku Atorvagen znajduje się w punkcie 3. Należy jednak zwrócić uwagę na poniższe informacje: Sok grejpfrutowy Nie należy spożywać więcej niż jedną lub dwie małe szklanki soku grejpfrutowego dziennie, gdyż większe ilości soku grejpfrutowego mogą zmieniać działanie leku Atorvagen. Alkohol Podczas przyjmowania leku należy unikać spożywania nadmiernej ilości alkoholu. Szczegółowe informacje na ten temat przedstawiono w punkcie 2: „Ostrzeżenia i środki ostrożności". Ciąża i karmienie piersią Jeśli pacjentka jest w ciąży lub karmi piersią, przypuszcza że może być w ciąży lub gdy planuje mieć dziecko, powinna poradzić się lekarza lub farmaceuty przed zastosowaniem tego leku. Nie stosować leku Atorvagen u kobiet, które są w ciąży lub zamierzają zajść w ciążę. Stosowanie leku Atorvagen przez kobiety w wieku rozrodczym jest przeciwwskazane, jeśli nie stosują one skutecznych metod zapobiegania ciąży. Nie stosować leku Atorvagen podczas karmienia piersią. Bezpieczeństwo stosowania atorwastatyny w czasie ciąży i w okresie karmienia piersią nie zostało udowodnione. Prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn Zwykle lek nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn. Jednak pacjent nie powinien prowadzić pojazdów, jeśli lek wpływa na jego zdolność prowadzenia pojazdu. Nie należy używać żadnych narzędzi oraz maszyn, jeżeli stosowanie leku wpływa na zdolność ich obsługiwania. Lek Atorvagen zawiera laktozę. Pacjenci, których lekarz poinformował o nietolerancji niektórych cukrów, powinni skontaktować się z lekarzem przed zastosowaniem tego leku. 3. Jak stosować lek Atorvagen Ten lek należy zawsze stosować zgodnie z zaleceniami lekarza lub farmaceuty. W razie wątpliwości należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty. Przed rozpoczęciem leczenia lekarz zaleci stosowanie diety o niskiej zawartości cholesterolu; dietę tę należy kontynuować podczas leczenia lekiem Atorvagen. Zalecana początkowa dawka leku Atorvagen to 10 mg na dobę w przypadku dorosłych oraz dzieci w wieku 10 lat i starszych. Dawka ta w razie potrzeby może być zwiększana przez lekarza aż do dawki odpowiedniej dla pacjenta. Lekarz dostosowuje dawkę leku w odstępach 4-tygodniowych lub dłuższych. Maksymalna dawka leku Atorvagen to 80 mg raz na dobę. Tabletki leku Atorvagen należy połykać w całości, popijając je wodą; mogą one być przyjmowane o dowolnej porze dnia, podczas posiłków lub niezależnie od posiłków. Należy jednak starać się przyjmować tabletkę o tej samej porze każdego dnia. Czas trwania leczenia lekiem Atorvagen jest określany przez lekarza. W przypadku wrażenia, że działanie leku Atorvagen jest za mocne lub za słabe, należy zwrócić się do lekarza. Zażycie większej niż zalecana dawki leku Atorvagen W razie przypadkowego przyjęcia zbyt wielu tabletek leku Atorvagen (więcej niż typowa dawka dobowa) należy skontaktować się z lekarzem lub z najbliższym szpitalem w celu uzyskania porady. Pominięcie przyjęcia leku Atorvagen W przypadku pominięcia przyjęcia leku, należy przyjąć kolejną dawkę w przewidzianym czasie. Nie należy przyjmować podwójnej dawki w celu uzupełnienia pominiętej dawki. Przerwanie stosowania leku Atorvagen W razie jakichkolwiek dalszych wątpliwości związanych ze stosowaniem tego leku oraz w przypadku planowania zakończenia leczenia należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty. 4. Możliwe działania niepożądane Jak każdy lek, lek ten może powodować działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią. Jeśli u pacjenta wystąpi którekolwiek z następujących ciężkich działań niepożądanych, należy przerwać stosowanie leku i niezwłocznie skontaktować się z lekarzem lub zgłosić się do oddziału ratunkowego w najbliższym szpitalu: Niezbyt często: mogą wystąpić u 1 na 100 pacjentów: * zapalenie wątroby. * zapalenie trzustki (zapalenie trzustki powodujące ostry ból brzucha mogący promieniować do pleców); Rzadko: mogą wystąpić u 1 na 1000 pacjentów: * ciężka choroba objawiająca się łuszczeniem i obrzękiem skóry, pęcherzami skóry, ust, oczu, genitaliów oraz gorączką. Wysypka skórna z różowo-czerwonymi plamami, szczególnie na dłoniach lub stopach z możliwymi pęcherzami; * ciężka reakcja alergiczna - objawy mogą obejmować nagły świszczący oddech i ból lub ucisk w klatce piersiowej, obrzęk powiek, twarzy, warg, jamy ustnej, języka lub gardła, trudności w oddychaniu, zapaść; * osłabienie, tkliwość lub ból mięśniowy. Jeśli jednocześnie występuje złe samopoczucie lub wysoka gorączka, może to być spowodowane przez zagrażającą życiu chorobę powodującą problemy z nerkami – rozpad mięśni prążkowanych; * niedrożność przewodów żółciowych (cholestaza), która może powodować objawy takie jak zażółcenie skóry lub oczu, ból w górnej prawej części brzucha, utratę apetytu. Bardzo rzadko: mogą wystąpić u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów: * Jeśli u pacjenta wystąpi ból w górnej prawej części brzucha, obrzęk brzucha i zażółcenie skóry lub oczu, może to wskazywać na nieprawidłowości ze strony wątroby. Należy jak najszybciej skonsultować się z lekarzem. Częstość nieznana: częstość nie może być określona na podstawie dostępnych danych: * utrzymujące się osłabienie mięśni. Inne możliwe działania niepożądane leku Atorvagen: Często (mogą wystąpić u mniej niż 1 na 10 pacjentów): - reakcje alergiczne; - zapalenie przewodów nosowych, ból gardła, krwawienie z nosa; - zwiększenie stężenia glukozy we krwi (u pacjentów z cukrzycą należy nadal uważnie monitorować stężenie glukozy we krwi), zwiększenie stężenia kinazy kreatynowej we krwi; - ból głowy; - ból stawów, ból mięśni i ból pleców, skurcze mięśni; - nudności, zaparcia, wzdęcia, niestrawność, biegunka; - wyniki badań krwi wskazujące na potencjalnie nieprawidłową czynność wątroby. Niezbyt często (mogą wystąpić u 1 na 100 pacjentów) - koszmary senne, bezsenność - anoreksja (utrata apetytu), przyrost masy ciała, zmniejszenie stężenia glukozy we krwi (u pacjentów z cukrzycą należy nadal uważnie monitorować stężenie glukozy we krwi); - zawroty głowy, drętwienie lub mrowienie palców rąk i stóp, zmniejszenie wrażliwości na ból i dotyk, zmiana smaku, utrata pamięci; ; - nieostre widzenie; - wymioty, odbijanie się, ból w górnej i dolnej części brzucha; - dzwonienie w uszach i (lub) w głowie; - wysypka, wysypka skórna i swędzenie, pokrzywka, wypadanie włosów; - zmęczenie, złe samopoczucie, osłabienie, ból w klatce piersiowej, obrzęk (zwłaszcza kostek), podwyższona temperatura; - ból szyi, zmęczenie mięśni; - obecność białych krwinek w badaniu moczu. Rzadko (mogą wystąpić u 1 na 1000 pacjentów): - nieoczekiwane krwawienie lub zasinienia (siniaki); - zaburzenia widzenia; - zerwanie ścięgna. Bardzo rzadko (mogą wystąpić u mniej niż 1 na 10 000 pacjentów): - ginekomastia (nadmierny rozrost tkanki gruczołowej piersi u mężczyzn). - utrata słuchu; Inne możliwe działania niepożądane zgłaszane w trakcie leczenia niektórymi statynami (leki tego samego typu): - depresja; - zaburzenia seksualne; - problemy z oddychaniem, w tym uporczywy kaszel i (lub) spłycenie oddechu lub gorączka; - cukrzyca: jej prawdopodobieństwo jest większe, jeśli pacjent ma wysokie stężenia cukrów i tłuszczów we krwi, nadwagę i wysokie ciśnienie tętnicze. W czasie stosowania tego leku lekarz będzie starannie obserwował pacjenta. Zgłaszanie działań niepożądanych e-mail: firstname.lastname@example.org Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, w tym wszelkie objawy niepożądane niewymienione w ulotce, należy powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie. Działania niepożądane można zgłaszać bezpośrednio do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, Al. Jerozolimskie 181C, 02-222 Warszawa, tel.: 22 49 21 301, faks: 22 49 21 309, Działania niepożądane można zgłaszać również podmiotowi odpowiedzialnemu. Dzięki zgłaszaniu działań niepożądanych można będzie zgromadzić więcej informacji na temat bezpieczeństwa stosowania leku. 5. Jak przechowywać lek Atorvagen Lek należy przechowywać w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci. Blistry OPA/Al/PVC/Al oraz butelki: Przechowywać w oryginalnym opakowaniu w celu ochrony przed światłem i wilgocią. Blistry PVC/Aclar: Przechowywać w oryginalnym opakowaniu w celu ochrony przed wilgocią, blister przechowywać w opakowaniu zewnętrznym w celu ochrony przed światłem. Nie stosować tego leku po upływie terminu ważności zamieszczonego na pudełku, etykiecie na butelce lub blistrze po: EXP. Termin ważności oznacza ostatni dzień danego miesiąca. Termin ważności po pierwszym otwarciu butelki: 3 miesiące Leków nie należy wyrzucać do kanalizacji ani domowych pojemników na odpadki. Należy zapytać farmaceutę, co zrobić z lekami, które nie są już potrzebne. Takie postępowanie pomoże chronić środowisko. 6. Zawartość opakowania i inne informacje Co zawiera lek Atorvagen Substancją czynną leku jest atorwastatyna (w postaci atorwastatyny wapniowej trójwodnej). Każda tabletka powlekana zawiera 10 mg, 20 mg lub 40 mg atorwastatyny w postaci atorwastatyny wapniowej trójwodnej. Pozostałe składniki (substancje pomocnicze) to: krzemionka koloidalna bezwodna, sodu węglan, celuloza mikrokrystaliczna, L-arginina, laktoza, kroskarmeloza sodowa, hydroksypropyloceluloza, magnezu stearynian. Otoczka zawiera: alkohol poliwinylowy, tytanu dwutlenek (E 171), talk, lecytynę, gumę ksantan oraz makrogol. Jak wygląda lek Atorvagen i co zawiera opakowanie Białe, podłużne tabletki powlekane. Tabletki 10 mg są oznaczone „10" po jednej stronie, tabletki 20 mg są oznaczone „20", a tabletki 40 mg są oznaczone „40". Tabletki 20 mg i 40 mg mają rowek dzielący po jednej stronie służący do przełamania tabletki w celu ułatwienia jej połykania a nie do podziału na dwie równe dawki. Lek Atorvagen jest dostępny w nieprzezroczystych plastikowych butelkach z HDPE z zakrętką PP, w tekturowym pudełku, zawierających 10, 14, 28, 30, 50, 56, 60, 90, 100, 200, 250 lub 500 tabletek. Lek Atrovagen jest również dostępny w blistrach zawierających 10, 14, 28, 30, 50, 56, 60, 84, 90, 98 lub 100 tabletek, opakowaniach kalendarzowych zawierających 28 tabletek. Nie wszystkie rodzaje opakowań muszą znajdować się w obrocie. Podmiot odpowiedzialny i wytwórca Podmiot odpowiedzialny Mylan Ireland Limited Unit 35/36 Grange Parade Baldoyle Industrial Estate, Dublin 13 Irlandia Wytwórca McDermott Laboratories Limited trading as Gerard Laboratories 35/36 Baldoyle Industrial Estate, Grange Road, Dublin 13 Irlandia Mylan Hungary Kft H-2900 Komárom Mylan utca 1 Węgry Logiters, Logistica, Portugal, S.A. Estrada dos Arneiros, 4 Azambuja, 2050-544 Portugalia W celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji na temat leku oraz jego nazw w krajach członkowskich Europejskiego Obszaru Gospodarczego należy zwrócić się do miejscowego przedstawiciela podmiotu odpowiedzialnego: Mylan Healthcare Sp. z o.o. Tel: +48 22 54 66 400 Data ostatniej aktualizacji ulotki: czerwiec 2019	<urn:uuid:9ebcc85f-6818-4b01-9bed-725ee611505a>	finepdfs	1.282227	CC-MAIN-2019-51	http://pub.rejestrymedyczne.csioz.gov.pl/Pobieranie.ashx?type=24901-u&AspxAutoDetectCookieSupport=1	2019-12-08T19:07:11	crawl-data/CC-MAIN-2019-51/segments/1575540514475.44/warc/CC-MAIN-20191208174645-20191208202645-00547.warc.gz	116,516,213	0.999462	0.99997	0.99997	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 2422, 6961, 9052, 12215, 14727, 17664, 18423 ]	1	0
„Z policyjnym konwojentem" transkrypcja podcastu [00:00:00 Podkład muzyczny, męski głos] Średnio rocznie komórki konwojowe realizują zadania w stosunku do ponad stu sześćdziesięciu tysięcy osób pozbawionych wolności. [00:00:08 Podkład muzyczny, Głos kobiecy] Zdarzyło się Panu kiedyś poczuć sympatię do kogoś z konwojowanych? [00:00:14 Podkład muzyczny, męski głos] Jesteśmy tylko ludźmi i pewnie wewnętrznie gdzieś tak, natomiast no cały czas musimy mieć świadomość tego, w jakim miejscu jesteśmy i jakie zadania wykonujemy… Czasami opowiadają historie swojego życia, czasami są to bardzo trudne historie. [00:00:30 Głos kobiecy] W naszym policyjnym podcaście ,,WspólnieBezpieczni'' dziś naszym gościem jest Pan młodszy inspektor Wiesław Pietrzak, Naczelnik Wydziału Konwojowego Biura Prewencji Komendy Głównej Policji. Dzień dobry Panie Naczelniku. [00:00:43 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Dzień dobry Pani Redaktor. [00:00:46 Głos kobiecy] Panie Naczelniku, na forum policyjnym spotkałam się z informacją, że praca w Wydziale Konwojowym jest mało stresująca, głównie siedząca - samochód, ława sądowa… i grozi otyłością. [00:00:59 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Takie sformułowania na forum nie są mi znane, natomiast żebyśmy mogli się do tego typu komentarzy odnieść, to myślę że powinniśmy tutaj zacząć od tego, że komórki konwojowe Policji to obszar zadań Policji dosyć istotny i szczególny, który bezpośrednio wpływa na zapewnienie właściwego toku funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. To specyficzny rodzaj służby, gdzie tak naprawdę policjanci nie mają bezpośredniego kontaktu ze społeczeństwem, natomiast realizują dosyć specyficzne zadania. Zadania wobec osób już skazanych, tymczasowo aresztowanych, pozbawionych wolności i tego typu zadania odbywają się na polecenie uprawnionych organów. Mam na myśli tutaj sądy, prokuratury, no i tak naprawdę policjanci komórek konwojowych najczęściej widywani są na salach rozpraw. [00:01:52 Glos kobiecy] Chciałabym, żeby Pan przybliżył nam jaka jest w ogóle struktura. Tutaj w Komendzie Głównej, gdzie Pan jest naczelnikiem, w Komendach Wojewódzkich - jak to wygląda? [00:02:05 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Komórki konwojowe Policji począwszy od 2006-2007, na przełomie tych lat nastąpiła taka dosyć duża reforma w tym zakresie - funkcjonują w strukturach komend wojewódzkich i stołecznej Policji. Natomiast na poziomie Komendy Głównej Policji, funkcjonuje wydział konwojowy, który sprawuje nadzór merytoryczny nad naszymi kolegami w terenie, ale też jesteśmy komórką konwojową, która poza zadaniami, związanymi z nadzorem merytorycznym, również realizuje konwoje w sposób fizyczny, czyli zarówno w aspekcie organizacyjnym, jak i tym realizacyjnym. Mam na myśli tutaj przekazanie osób pozbawionych wolności na podstawie umów, uregulowań i porozumień o charakterze międzynarodowym, czyli tzw. konwoje zagraniczne. [00:02:50 Głos kobiecy] Czyli te zagraniczne prowadzicie tylko Wy tutaj? Tak? [00:02:53 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, w zakresie organizacyjnym, przy bardzo znacznym wsparciu naszych kolegów tutaj z Garnizonu Stołecznego, oczywiście w ramach potrzeb również kolegów z komórek kontrterrorystycznych. Podyktowane jest to tym, że to jest dosyć duża liczba osób przejmowanych, dosyć duży obszar zadaniowy, który z kolei też wpływa bezpośrednio na wywiązywanie się - raz z zadań nałożonych na Policję, ale tak naprawdę również ze zobowiązań naszego państwa wobec partnerów zagranicznych. [00:03:22 Głos kobiecy] Spotkałam się z taką informacją, że największym wydziałem konwojowym jest ten wydział na Śląsku - czy to jest prawda? Nadal? [00:03:32 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, tak, to jest prawda oczywiście, wielkości wydziałów konwojowych uzależnione są od garnizonów, od wielkości garnizonów, od usytuowania jednostek penitencjarnych, sadów. Mogę tutaj powiedzieć, myślę, że nie zdradzę żadnej tajemnicy, że najmniejszy wydział konwojowy, to wydział konwojowy KWP w Opolu - niespełna 60 etatów, natomiast nasi koledzy z Katowic dysponują około 400 etatami policyjnymi. [00:03:58 Głos kobiecy] I jak na co dzień praca takiego funkcjonariusza służby konwojowej wygląda? [00:04:05 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Codzienna służba policjanta służby konwojowej skupia się na realizowaniu konwojów osób, czyli pobieraniu osób z jednostek penitencjarnych i konwojowaniu ich do sądów, prokuratur - na czynności procesowe, czyli od rana zaczynamy przygotowaniem się do służby, właściwą odprawą, właściwym zadaniowaniem, a później już realizacja wszystkich zleconych konwojów. [00:04:26 Głos kobiecy] A z punktu widzenia organizacji takich konwojów - plan takiego konwoju trzeba przygotować, plan awaryjny? [00:04:34 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Z pewnością tak, bez tutaj wchodzenia w jakieś detale i szczegóły, oczywiście tak. Organizacja konwoju jest procesem złożonym, jest to przygotowanie policjantów, przygotowanie środków transportu, analiza dokumentacji służbowej, też musimy wiedzieć z kim mamy do czynienia, kogo będziemy transportować, za jakie przestępstwa, w jaki sposób przygotować się do realizacji tego zadania, żeby zapewnić maksymalne warunki bezpieczeństwa - i tutaj mam na myśli zarówno tej osobie konwojowanej, policjantów, ale w wielu przypadkach również i osób postronnych. [00:05:09 Głos kobiecy] Jest przygotowywany jeden plan awaryjny na wypadek nie wiem… wypadku jakiegoś na drodze i zablokowanej drogi, czy więcej? Czy na bieżąco również są jakieś podejmowane decyzje? Jak to wygląda? [00:05:20 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Na pewno decyzje w tym zakresie podejmowane są indywidualnie w przypadku organizacji każdego zadania, no oczywiście musimy tutaj przewidzieć wszelkie scenariusze, wszelkie okoliczności, które mogą zaistnieć podczas wykonywania tego typu zadań, dlatego też no oczywiście w odpowiedni sposób na takie okoliczności zabezpieczamy się. [00:05:41 Głos kobiecy] A jak często dochodzi do konwojowania osób, które są uważane za niebezpieczne, w związku z czym trzeba podjąć dodatkowe środki ostrożności? wolności. W ubiegłych latach nieco więcej, bo ta średnia za ostatnie dziesięć lat, gdybyśmy spojrzeli, [00:05:50 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Jest to jakiś odsetek realizowanych konwojów, natomiast może dla zobrazowania skali wykonywanych w tym zakresie zadań, nadmienię tylko że średnio rocznie komórki konwojowe realizują zadania w stosunku do ponad 160 tys. osób pozbawionych to będzie w granicach 200 tys. osób rocznie. [00:06:23 Głos kobiecy] I w tym jaki to byłby promil tych uważanych za niebezpieczne osoby? [00:06:22 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Myślę, że tak gdzieś w granicach 10%, natomiast nie dysponuję w tej chwili precyzyjnymi danymi, ale zakładam, że to jest między może 10 - 20% takich osób. [00:06:32 Głos kobiecy] A czy te środki, zwiększone środki bezpieczeństwa - zawsze polegają na tym, że wspieracie się wydziałami kontrterrostystycznymi? [00:06:41 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak jak wcześniej powiedziałem, każdorazowo indywidualnie analizowane są tego typu przypadki, i tam, gdzie jest to uzasadnione - jak najbardziej sięgamy po naszych kolegów z komórek kontrterrorystycznych, natomiast no musimy mieć na uwadze to, że policjanci komórek konwojowych na co dzień realizują tego typu zadania i są to policjanci przygotowani profesjonalnie do ich wykonywania, no i w dużej mierze doświadczeni w tym obszarze. [00:07:07 Głos kobiecy] Właśnie Pan trochę zahaczył o moje późniejsze pytanie, czy właśnie są jakieś dodatkowe szkolenia dla funkcjonariuszy służby konwojowej? [00:07:15 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak oczywiście, policjanci poza podstawowym przeszkoleniem, które przechodzą wszyscy policjanci kierowani do służby w Policji, przechodzą szkolenia w ramach lokalnego doskonalenia zawodowego, natomiast mamy też dedykowany kurs specjalistyczny dla policjantów typowo służby konwojowej. [00:07:31 Głos kobiecy] Czyli jeżeli ktoś by chciał zostać funkcjonariuszem służby konwojowej, to powinien poszukać takiego kursu w swojej okolicy, tak? [00:07:40 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Myślę, że takimi pierwszymi krokami to powinien być kontakt z kierownictwem wydziałów konwojowych, mam na myśli tutaj państwa naczelników wydziałów konwojowych i od tego zacząć, bo ten kurs specjalistyczny, on się odbywa już na jakimś etapie funkcjonowania w komórkach konwojowych, czyli nie jest on warunkiem podjęcia służby w wydziałach konwojowych. [00:08:02 Głos kobiecy] A jeszcze wracając do samego procesu, samej realizacji konwoju, są rożne środki transportu prawda? Bo i samoloty wojskowe, transportowe i samoloty pasażerskie, wiadomo - samochody, ale także pieszo… [00:08:17 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tutaj wchodzimy już w kwestie dotyczące realizacji konwojów na poziomie krajowym, czyli przez naszych kolegów z komórek konwojowych. Natomiast to, o czym Pani Redaktor wspomniała, konwoje wykonywane samolotami wojskowymi, rejsowymi, to już jest taka specyfika i domena Wydziału Konwojowego Biura Prewencji Komendy Głównej Policji, jak również oczywiście całego Biura. Bo udział w tego typu zadaniach biorą udział policjanci odpowiednio przeszkoleni z całego Biura, jak również funkcjonariusze z Garnizonu Stołecznego, o czym już wcześniej wspomniałem, w tym również komórek kontrterrorystycznych. Natomiast na poziomie naszych kolegów z komend wojewódzkich policji, te zadania wykonywane są oczywiście specjalistycznymi środkami transportu, przygotowanymi do transportu osób pozbawionych wolności. Ich wielkość jest uzależniona od naszych potrzeb, dysponujemy samochodami, którymi możemy przewozić trzy osoby, cztery osoby pozbawione wolności, natomiast też w ramach tzw. dużych więźniarek - 16 osób, wcześniej nawet 34. Czyli przez pryzmat liczby realizowanych zadań, no organizacyjnie dobieramy środki transportu zawsze do naszych potrzeb. [00:09:23 Głos kobiecy] Ale te piesze też się zdarzają? [00:09:25 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Piesze konwoje odbywają się zazwyczaj na terenie już sądów, my je nazywamy konwojami, natomiast jest to kolejny etap konwoju. Ten konwój odbywa się na etapie już osoby, która umieszczana jest w pomieszczeniach sądowych i jest doprowadzana na salę rozpraw. To jest właśnie tego typu konwój. No w dzisiejszych czasach trudno byłoby sobie wyobrazić, przy dostępie środków transportu bardzo szerokim, realizacje konwojów pieszo gdzieś na ulicy osoby konwojowanej. [00:09:53 Głos kobiecy] A co to są konwoje etapowe? [00:09:56 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Konwoje etapowe, to bardzo dobre pytanie Pani Redaktor. Liczba realizowanych na rzecz wymiaru sprawiedliwości zadań wymusiła na nas wprowadzenie już w 2008 roku, w zasadzie wcześniej też, natomiast od 2008-2009 mamy to uregulowane Zarządzeniem 360 Komendanta Głównego Policji w sprawie metod i form wykonywania konwojów przez policjantów. Rozwiązanie, które - podkreślam - sprawdziło nam się bardzo dobrze w praktyce. Konwoje etapowe wykonywane są w stosunku do osób, które musimy na dużych odległościach przemieścić na polecenie sądu, prokuratury. Jeżeli mogę, ja się posłużę tutaj przykładem: realizujemy konwój osoby, która przebywa w areszcie śledczym, zakładzie karnym w np. w Gdańsku, Szczecinie, i taką osobę musimy przetransportować na południe Polski do garnizonu małopolskiego, podkarpackiego - wówczas realizujemy te zadania konwojem tzw. etapowym. W ramach konwoju etapowego w Policji funkcjonują sektorowe punkty wymiany osób, w wyznaczonych województwach. Natomiast takim centralnym punktem wymiany osób, jest to Piotrków Trybunalski, gdzie raz w tygodniu konwoje w taki sposób gwieździsty zjeżdżają się do tego punktu i następuje wymiana osób pomiędzy poszczególnymi sektorami i do dalszej części konwoju. Dlaczego to rozwiązanie? To rozwiązanie pozwala na efektywne wykorzystanie sił i środków Policji. Policjanci ze Szczecina nie jadą do Rzeszowa i z powrotem dostarczyć tam osobę, czy doprowadzić osobę, natomiast w tym punkcie wymiany osób w Piotrkowie Trybunalskim przywożą te osoby, które są kierowane na północ kraju, natomiast od kolegów, którzy przyjechali z południa, odbierają osoby, które są do nich. W ten sposób oszczędzamy siły i środki, zaangażowanie Policji w realizacje tych zadań. [00:11:35 Głos kobiecy] A jednocześnie jest pewność, że miejsce dla tych na chwilę przebywających osób będzie na pewno w zakładzie karnym, bo to rozumiem, że ten punkt wymiany, to jest częścią zakładu karnego? [00:11:47 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Nie, punkt wymiany osób konwojowanych funkcjonuje na terenie Komendy Miejskiej Policji w Piotrkowie Trybunalskim, i ten pobyt nie wymaga noclegów w samej Łodzi. Natomiast sama wymiana jest to kilka godzin, i te osoby jadą dalej. I faktycznie przy dłuższych odległościach mamy porozumienie ze służba więzienną, gdzie po trasach mamy wyznaczone punkty noclegowe dla takich osób, gdzie na przerwę w konwoju ze względów no chociażby humanitarnych, takie osoby możemy umieścić. I kolejnego dnia dalej realizować konwój. [00:12:20 Głos kobiety] I to są wtedy zakłady karne? [00:12:22 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, są to areszty śledcze, zakłady karne. [00:12:24 Głos kobiecy] Jednym z tych właśnie najważniejszych zadań podczas konwoju jest zapewnienie bezpieczeństwa tym osobom konwojowanym, zatrzymanym, również nieletnim i częścią tego jest dokonywanie sprawdzeń… [00:12:37 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Sprawdzenie prewencyjne, bo o takim tutaj mówimy, jest czynnością usankcjonowaną przepisami ustawy o Policji. Policja jest uprawniona do realizacji tego typu czynności. Tego typu czynności wykonuje się w stosunku do osób konwojowanych w celu ujawnienia, odebrania przedmiotów, które mogłyby stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa tych osób. Bo też nie jest tajemnicą, że podczas realizacji tych zadań i tak dużej skali, no zdarzają się sytuacje, gdzie dochodzi do wydarzeń nadzwyczajnych z tymi osobami. Osoby potrafią różne przedmioty wykorzystać, chociażby do zamachu na życie i zdrowie własne, mam na myśli tutaj samookaleczenie, bądź też poważniejsze rzeczy. Także tego typu czynności, no są standardową praktyką przy realizacji konwojów, i też są sankcjonowane wewnętrznymi przepisami Policji. Mowa tu o zarządzeniu - wspominanym już wcześniej - 360 Komendanta Głównego Policji. [00:13:36 Głos kobiecy] Ale się zdarzają te wydarzenia nadzwyczajne, bo chyba o takich tutaj mówimy. Jakich wybiegów, sztuczek próbują konwojowane osoby? [00:13:46 mł. insp. Wiesław Pietrzak] No zdarzają się. W służbie konwojowej, która jest – podkreślę - profesjonalnie przygotowana do realizacji tych specyficznych zadań, tych wydarzeń nadzwyczajnych nie mamy zbyt wiele. To są jakieś pojedyncze przypadki w skali roku, nieco więcej tego jest podczas doprowadzeń, realizowanych przez kolegów z innych komórek. Natomiast, no pomysłowość osób, wobec których podejmujemy czynności służbowe, jest nieograniczona. I potrafią ukryć przedmioty, które wykorzystują później do zamachu, zarówno w odzieży, jak i… no również w naturalnych otworach ciała. Tak, że są to często przedmioty niewielkie, bardzo trudne do wykrycia. No w wielu przypadkach próby podejmowania tego typu działań, takich autodestrukcyjnych, też są wliczone na to, żeby umożliwić im trafienie do szpitala, bądź też no innej placówki służby zdrowia, z której no łatwiej jest dokonać ucieczki chociażby - czyli mówimy tu o kolejnym wydarzeniu nadzwyczajnym - niż z samego konwoju i pobytu w jednostkach, czy to penitencjarnych, czy po drodze w jednostkach Policji. [00:14:57 Głos kobiecy] Łatwiej - według tych osób. [00:14:59 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Według tych osób, tak. [00:15:01 Głos kobiecy] Ale te ucieczki się czasami zdarzają, i spotkałam się z taką informacją, że przyczynami takich właśnie zdarzeń nadzwyczajnych jest rutyna, a czasem po prostu zwykłe współczucie… [00:15:14 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, empatia to nie jest element, który powinien mieć zastosowanie przy realizacji tego typu zadań. Bardzo często osoby, które finalnie podejmują tego typu działania, no to osoby, które się bardzo poprawnie zachowują, są spokojne, wręcz grzeczne. Natomiast wyczekują odpowiedniego momentu. Dlatego tutaj to, o czym powiedziała Pani Redaktor, ta rutyna - no musimy z tym walczyć na każdym etapie. To usypianie czujności policjantów, no zdarzają się przypadki, że skutkuje no finalnie wydarzeniem nadzwyczajnym w postaci ucieczki osoby chociażby, czy też również innych wydarzeń nadzwyczajnych. [00:15:54 Głos kobiecy] Albo samej próby? Bo wiele z takich ucieczek, podejrzewam, że jest podejmowanych, ale są udaremniane? [00:16:01 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Dokładnie tak. [00:16: 02 Głos kobiecy] Wiem, że to utrzymywanie czujności u policjantów służby konwojowej jest niezwykle istotnym elementem w tej służbie, ale mózg ludzki jest tak skonstruowany, że tą koncentrację na 100 procent może mieć przez krótki czas, potem musi odpocząć. Jak to jest możliwe w realizacji, w życiu, w rzeczywistości? [00:16:22 mł. insp. Wiesław Pietrzak] No musi być możliwe, taka jest charakterystyka naszej służby. Natomiast no mamy szereg też narzędzi, które wspomagają nas w nadzorze nad takim osobami. Mam na myśli tutaj chociażby specjalistyczne środki transportu, gdzie osoba przemieszczana jest w przedziale wyizolowanym, czyli ten nadzór nad tą osobą jest ułatwiony. No i oczywiście szerokie spektrum możliwości stosowania środków przymusu bezpośredniego. Natomiast też kwestia dobierania odpowiednich sił do realizacji tego zadania jeżeli… jeżeli to będzie naprawdę na długich odcinkach trasy, no to też musimy mieć na uwadze to, że policjanci gdzieś w tym nadzorze będą musieli się wymieniać nad osobą. Tutaj pewnie jeszcze do tego wrócimy, ale przykładem takiego nadzoru nad osobami jest chociażby realizacja konwojów międzynarodowych, gdzie nasi koledzy… no ja też miałem okazje brać udział wielokrotnie w tego typu konwojach - muszą sprawować nadzór nad osobą przez kilkadziesiąt godzin. Bez przerwy. Tak, że no tutaj raz, że predyspozycje, ale i też ta świadomość, odpowiednie przygotowanie policjantów odpowiednio wypoczętych przed realizacją zadania. To są takie kluczowe czynniki, które pozwalają na zapewnienie właściwego sposobu realizacji zadań. [00:17:35 Głos kobiecy] Jakie jeszcze predyspozycje są potrzebne poza tą koniecznością utrzymywania czujności ciągłej? [00:17:44 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Myślę, że predyspozycje fizyczne, to tutaj nie mamy wątpliwości, no ale one są potrzebne w zasadzie w każdej dziedzinie funkcjonowania Policji. W tym przypadku no w sposób również szczególny, natomiast chyba też predyspozycje takie również natury psychologicznej. Musimy mieć na uwadze to, że tak naprawdę policjanci komórek konwojowych każdego dnia, niemalże każdego dnia, mają kontakt z osobami pozbawionymi wolności, czyli z osobami, które już weszły w konflikt z prawem i to czasami w bardzo, bardzo poważny sposób. [00:18:20 Głos kobiecy] Czyli to wymaga od nich jeszcze takiej większej konieczności utrzymywania dystansu, to ma Pan na myśli? [00:18:26 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Może dystansu, nie tyle dystansu, co zdolności takich analitycznych, obserwacji tej osoby, przewidywania jej zachowań - tego typu umiejętności. [00:18:40 Głos kobiecy] Czyli zakładania, że jednak ta osoba może coś kombinować, no powiedzmy? [00:18:43 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, tak jak powiedziałem są to osoby, które już naruszyły porządek prawny i powinniśmy zachować szczególne środki ostrożności. [00:18:51 Głos kobiecy] Czyli powinni być tacy funkcjonariusze dobrymi psychologami również? [00:18:57 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, bez wątpienia również tak. [00:18:59 51 Głos kobiecy] Cierpliwość pewnie też jest ważna? [00:19:00 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Myślę, że tak. Cierpliwość, wytrwałość. Często są to wielogodzinne konwoje, często wielogodzinne pobyty na sali rozpraw, w sądach – tak, że tutaj no cierpliwość jest to na pewno też kolejna pożądana cecha w tej służbie. [00:19:15 Głos kobiecy] Ale na brak kandydatów - wspominał mi Pan naczelnik wcześniej przynajmniej tutaj w Komendzie Głównej Policji Pan nie narzeka? [00:19:24 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Nie, my nie narzekamy na brak kandydatów, natomiast ja chciałbym tylko nadmienić, że my jesteśmy niedużą komórką organizacyjną Biura Prewencji Komendy Głównej Policji, w ramach którego funkcjonuje pięć wydziałów. I jednym z wydziałów jest właśnie Wydział Konwojowy. My jesteśmy zaledwie dwunastoosobową komórką i kwestia nadzoru merytorycznego nad problematyką konwojów i doprowadzeń w kraju, oraz kwestia realizacji, organizacji, realizacji konwojów międzynarodowych jest jednym z naszych zadań. Tych zadań mamy nieco więcej, ponieważ merytorycznie nadzorujemy problematykę funkcjonowania policyjnych izb dziecka, pomieszczeń dla osób zatrzymanych lub doprowadzonych w celu wytrzeźwienia, problematykę cudzoziemców przebywających na terytorium Polski, kwestie wydarzeń nadzwyczajnych, do których dochodzi podczas realizacji konwojów i doprowadzeń. Ale to już tutaj jest nieco szerzej, ponieważ ta kwestia nadzoru i ta kwestia dotycząca problematyki wydarzeń nadzwyczajnych, obejmuje zadania również inne, niż realizowane przez kolegów z komórek konwojowych. Ponieważ konwoje i doprowadzenia… w mniejszym zakresie konwoje, ale i doprowadzenia w szczególności, realizują policjanci z komórek innych, niż konwojowe. Mam na myśli tu kolegów z komórek prewencyjnych, ale również ruchu drogowego, kryminalnych, śledczych – tak, że taki dosyć… dosyć ciekawy zakres zadań. [00:20:50 Głos kobiecy] No to proszę przybliżyć, w takim razie, na czym nadzór nad policyjnymi izbami dziecka polega Waszego wydziału? [00:20:58 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Jest to nadzór merytoryczny. Ja też tutaj nadmienię w tym miejscu, że komórki typu policyjne izby dziecka funkcjonują w kraju również w strukturach wydziałów konwojowych komend wojewódzkich i Stołecznej Policji. Czyli to wszystko jest na naszym podwórku - nadzór nad miejscami prawnej izolacji, jak również w przypadku policyjnych izb dziecka, fizycznie te komórki funkcjonują w strukturach komórek konwojowych. [00:21:21 Głos kobiecy] Czyli wszystkim a propos tych policyjnych izb dziecka się zajmujecie? [00:21:26 mł. insp. Wiesław Pietrzak] No fizycznie nie, ten nadzór merytoryczny, bo my w swoich strukturach takiej komórki nie mamy, natomiast… My jesteśmy wsparciem dla naszych kolegów w bardzo różnych aspektach. Jest to kwestia zmian przepisów, dostosowania naszych wewnętrznych przepisów do zmieniającego się otoczenia prawnego, jeśli chodzi o postępowanie w stosunku do nieletnich, no i wszelkiego rodzaju problemy, jakie pojawiają się natury interpretacyjnej, to my jesteśmy tą pierwszą komórką, która jest takim kontaktem z naszymi kolegami w kraju. I w miarę potrzeb, albo na własnym poziomie rozstrzygamy pewne kwestie, budzące wątpliwości, bądź też wspieramy się tutaj - już na poziomie Komendy Głównej Policji - również komórkami właściwymi do spraw pomocy prawnej. [00:22:11 Głos kobiecy] Jednym z zadań wydziałów konwojowych jest też konwojowane muzealiów i wartości pieniężnych? [00:22:19 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Konwojowanie muzealiów i wartości pieniężnych nie jest to stricte zadanie Policji. Policja udziela wsparcia przy realizacji tych zadań. Konwoje muzealiów odbywają się przez podmioty zewnętrze. Właściwa instytucja kultury zwraca się na podstawie stosownych przepisów, wynikających z aktów prawnych na poziomie rozporządzenia, do Komendanta Głównego Policji o takie wsparcie, natomiast w przypadku transportu środków pieniężnych - są to realizowane zadania przez wybrane garnizony. Nie wszystkie, wybrane cztery w kraju. To się odbywa na podstawie raz, że przepisów, a poza tym stosownych porozumień, zawartych pomiędzy między Komendantem Głównym Policji, a szefami instytucji. [00:23:03 Głos kobiecy] I również konwojujecie materiały zawierające informacje niejawne? [00:23:08 mł. insp. Wiesław Pietrzak] W części wydziałów konwojowych usytuowane są zadania związane z funkcjonowaniem poczty specjalnej. Nie jest to rozwiązanie, które jest jednolite w całym kraju i jest to tylko częściowo, natomiast tutaj decyzje już w tym zakresie na poziomie poszczególnych komend wojewódzkich podejmują autonomiczni komendanci wojewódzcy Policji w zakresie usytuowania tych zadań. [00:23:34 Głos kobiecy] Wspominał Pan też wcześniej o szpitalu, i znalazłam, że też nadzór nad osobami zatrzymanymi w szpitalu wydział konwojowy sprawuje? [00:23:44 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, to są sytuacje, w których osoba konwojowana z jakiejś przyczyny trafia do takiej placówki podczas konwoju, no wiadomo, że wtedy tej osoby tam samej nie możemy pozostawić; policjanci muszą w tym szpitalu zostać i sprawować nad nią nadzór. [00:23:59 Głos kobiecy] A na czym polega pomoc ,,konwojówki'' podczas zabezpieczeń imprez masowych? [00:24:05 mł. insp. Wiesław Pietrzak] No myślę że tutaj to jest kwestia wykorzystania takiego optymalnego potencjału sił i środków Policji. To nie jest tylko domena komórek konwojowych, no policjanci komórek konwojowych również kierowani są do zadań związanych z rożnego rodzaju zabezpieczeń. Natomiast w wielu przypadkach te zabezpieczenia wspieramy w sposób, gdzie kierujemy tzw. ruchome punkty zatrzymania z naszymi policjantami, i gdzie w miarę potrzeb i jeżeli dochodzi do masowego zakłócenia porządku publicznego, to te zadania w ten sposób są realizowania, że no udzielamy wsparcia przy izolacji takich osób. [00:24:41 Głos kobiecy] Podczas służby bardzo dużo czasu spędzacie z osobami konwojowanymi, i o tym na pewno może mi Pan sporo powiedzieć, jako bardzo doświadczony w służbie, w konwojach międzynarodowych. Czy pamięta Pan, kiedy złapał Pan bakcyla do tych konwojów międzynarodowych? [00:25:03 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Myślę że od początku pracy w Wydziale Konwojowym Biura Prewencji Komendy Głównej Policji. Przychodząc tu wiedziałem, czym jest ten Wydział, z czym się wiąże praca w tym wydziale, no pewnie nie do końca, natomiast z czasem wyszło, że to nie są to tylko wyloty i konwoje, ale cały proces organizacyjny bardzo złożony. Moje pierwsze lata służby związane były z logistyką, natomiast od 2009 roku w Wydziale Konwojowym Biura Prewencji, od 2016 roku już na stanowisku naczelnika. [00:25:37 Głos kobiecy] I ile Pan już ma na swoim koncie tych konwojów międzynarodowych? [00:25:42 mł. insp. Wiesław Pietrzak] No w ostatnich latach już nieco mniej z poziomu naczelnika Wydziału, w sposób jakby naturalny mam ograniczoną możliwość brania udziału w tego typu przedsięwzięciach, chociażby przez pryzmat no tutaj zapewnienia funkcjonowania komórki, która została mi powierzona. Natomiast tak, te pierwsze lata, to było bardzo dużo; myślę, że tutaj dziesiątki, pewnie trochę więcej. Myślę, że ponad 100 takich wylotów pewnie by się uzbierało. [00:26:09 Głos kobiecy] Jakieś Panu utkwiły bardziej w pamięci? [00:26:14 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Może w ten sposób: konwoje międzynarodowe to - o czym na początku wspomniałem - realizowane są w bardzo różne sposoby. W zależności od destynacji: przy wykorzystaniu wojskowych samolotów transportowych, przy wykorzystaniu połączeń rejsowych… Destynacje też bardzo różne, cała Europa, ale w zasadzie każdy kontynent. Może posłużę się danymi za ostatnie 10 lat naszego tutaj funkcjonowania: około 15 tys. 400 osób z 58 krajów przekonwojowanych tylko i wyłącznie drogą lotniczą. Myślę, że… Myślę, że jest to bardzo duża liczba osób poszukiwanych sprowadzonych do Polski. Natomiast, żebyśmy mogli sprawnie realizować te zadania, to oprócz konwojów, gdzie korzystamy z połączeń rejsowych, czyli z przewoźników krajowych różnych linii lotniczych - w 2008 roku wdrożyliśmy takie rozwiązanie na podstawie stosownego porozumienia pomiędzy Ministrem Obrony Narodowej a Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, gdzie Policja jest jednym z beneficjentów tzw. przydzielonego nalotu przez siły powietrzne. I w ramach którego korzystamy z wojskowych samolotów transportowych. To rozwiązanie również sprawdziło nam się bardzo dobrze; w praktyce pozwala na sprowadzenie do Polski w ramach jednego transportu w przypadku samolotów wojskowych typu CASA do 20 osób, natomiast samolot typu HERCULES - nawet 40. Tego typu konwoje miały miejsce, sam miałem okazje dwukrotnie być dowódcą takich konwojów, gdzie na pokładzie było 40 osób pozbawionych wolności i 40 policjantów, plus załoga. [00:28:06 Głos kobiecy] Jak to jest możliwe, żeby to wszystko zgrać: i dowóz tych przewożonych, i później, żeby nikt na nikogo nie musiał czekać za długo, a później odbiór ich? [00: 28:17 mł. insp. Wiesław Pietrzak] To jest właśnie ta druga strona tej atrakcyjności służby w Wydziale Konwojowym, gdzie poza samym wylotem, który może być… może być atrakcyjny, bo sam przelot samolotem – wiadomo, że to jest inny kraj. Cały ten proces organizacyjny, zgromadzenie tak dużej liczby osób w jednym czasie - wymaga też bardzo dobrej współpracy międzynarodowej z naszymi partnerami, którzy odpowiedzialni są za przekazania. Ja mówię tutaj o tych liczbach, o latach nieco wcześniejszych. W ostatnim czasie nieco trudniej już nam jest organizować tego typu przedsięwzięcia, natomiast przygotowanie tego konwoju, zarówno po naszej stronie, zgromadzenie odpowiedniej liczby policjantów, no uzgodnienie z naszymi partnerami z wojska możliwości wykorzystania samolotów w danym terminie, ale też zgromadzenie tej liczby osób w jednym czasie przez naszych partnerów zagranicznych, jest no bardzo złożonym procesem. Ta wymiana informacji pomiędzy naszymi partnerami nie byłaby też możliwa bez naszej tutaj takiej bardzo ścisłej współpracy z Biurem Międzynarodowej Współpracy Policji. [00:29:24 Głos kobiecy] Z łącznikami? [00:29:25 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Oficerowie łącznikowi również tak, w sytuacjach trudnych sięgamy, sięgamy… bądź skomplikowanych - sięgamy również po pomoc w tym zakresie, natomiast ta bieżąca współpraca przy organizacji konwojów, czy to będą konwoje rejsowe, czy wojskowe, odbywa się no tutaj no na poziomie Komendy Głównej Policji z taką bezpośrednio ścisłą współpracą z kolegami z Biura Międzynarodowej Współpracy Policji. [00: 29:51 Głos kobiecy] Czyli to pewnie są setki e-maili, setki telefonów, cały czas gorąca linia? [00:29:58 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, tak, tak. Możemy powiedzieć, że w zasadzie policjanci zajmujący się organizacją konwojów w wielu przypadkach… no nie różnią się od call center telefonicznych. To jest praca na telefonach, to jest praca na e-mailach, na bieżącej intensywnej wymianie korespondencji. Ale też chciałbym zaznaczyć, że takim miernikiem skuteczności realizowanych przez nas zadań jest to, że z przyczyn zależnych od polskiej Policji, nie doszło do ani jednego przypadku, w którym osoba pozbawiona wolności, poszukiwana przez polski wymiar sprawiedliwości, a ukryła się w różnych zakątkach świata, nie została sprowadzona do Polski. Chociaż zdarzały się różnego rodzaju przypadki i próby przez osoby poddane procedurze przekazania, zablokowania tych procedur, natomiast my jesteśmy bardzo w tej sytuacji zdeterminowani. Wiemy, jakiego rodzaju obowiązki na nas ciążą, wiemy, że tutaj pracujemy i na wizerunek naszej formacji, i na wizerunek naszego kraju, no ale przede wszystkim na zapewnienie skutecznego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. [00:31:05 Głos kobiecy] Tutaj Pan dotyka chyba takiej problematyki czasu; tak, że macie jakiś bardzo określony, ścisły czas, kiedy możecie taką osobę podjąć, tak? [00:31:16 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, to jest uzależnione w ramach jakiej procedury sprowadzamy osoby. Jeżeli to jest obszar Unii Europejskiej to głównie są to przekazania w ramach europejskiego nakazu aresztowania. To faktycznie mamy restrykcyjne ograniczenia - 10 dniowe od momentu wydania decyzji o przekazaniu osoby na jej sprowadzenie do Polski. Oczywiście, przepisy te dają możliwość przedłużenia tego czasu, ale to są ściśle określone przypadki, i też różnie różne kraje je interpretują. Tak, że z tych 10 dni na organizację konwoju, no tak naprawdę jeżeli jest gdzieś wpływ niezależny od nas, od Policji, wpływ późniejszy do naszej jednostki, no czasami mamy… mamy naprawdę kilka dni na zorganizowanie takiego konwoju. [00:32:02 Głos kobiecy] Czy podróżując samolotem pasażerskim społeczeństwo jest w stanie się zorientować, że Państwo konwojujecie jakąś osobę? [00:32:12 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Z moich obserwacji wynika, że poza załogą raczej pasażerowie nie są zorientowani; staramy się to robić w taki sposób, i oczywiście mamy już te metody wypracowane przez lata, żeby no po prostu nie wprowadzać niepotrzebnego niepokoju na pokładzie samolotu. Sam przelot samolotem dla wielu pasażerów jest takim przeżyciem dosyć stresującym, także ta wiedza że… że na pokładzie jest też osoba pozbawiona wolności myślę, że jest zupełnie zbędna. Natomiast no nie jesteśmy tutaj wyjątkami; tego typu rozwiązania stosują koledzy z innych krajów, ten transport osób pomiędzy krajami i wydawaniem osób no nie odbywa się tylko do Polski. [00: 32:58 Głos kobiecy] A czy osoby konwojowane wtedy w takim samolocie, czy zdarzyło się Panu, że próbują jakoś zwrócić na siebie uwagę reszty pasażerów? [00:33:07 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Podczas samego przylotu już nie, natomiast zdarzały się przypadki na etapie boardingu, gdzie wtedy no - w uzasadnionych przypadkach - odpowiedzialny za bezpieczeństwo podczas lotu kapitan statku powietrznego, może podjąć decyzję o tym, że jednak ten konwój nie poleci tym samolotem. I takie przypadki zdarzały się, no… myślę, że w wielu przypadkach było to obliczone przez osoby, które podejmowały tego typu działania, obliczone na zablokowanie procedury przekazania osoby, bądź też jej opóźnienie, wydłużenie. [00:33:38 Głos kobiecy] Czasami skuteczne? [00:33:40 mł. insp. Wiesław Pietrzak] No nie. [00:33:41 Głos kobiecy] Jeżeli kapitan zdecydował, że nie? [00:33:46 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Inaczej, nieskuteczne jeżeli chodzi o sam proces przejęcia, bo my jesteśmy bardzo zdeterminowani i szukamy różnych form przejęcia osoby. Jeżeli dojdzie do takiej sytuacji - podejmujemy inne, dużo bardziej czasochłonne, dużo bardziej złożone i skomplikowane działania, ale te osoby finalnie trafiają przed oblicze polskiego wymiaru sprawiedliwości. [00:34:04 Głos kobiecy] Jak to wygląda z Pana perspektywy, jak właśnie tak kilkadziesiąt godzin spędza się z taką osobą konwojowaną, która wiadomo, że naruszyła prawo. Jak to z Pana perspektywy wygląda? [00:34:23 mł. insp. Wiesław Pietrzak] To jest bardzo różnie, to jest bardzo różny przekrój osobowości z którymi mamy do czynienia. Są osoby, które potrafią przez całą podróż nie odezwać się, zapatrzone gdzieś tam w okna samolotu; natomiast są osoby, które bardzo dużo mówią, które są bardzo otwarte w tych takich kontaktach, relacjach. Oczywiście tutaj nawet najbardziej te otwarte… ta otwartość i ta komunikatywność ze strony osoby, wobec której realizujemy czynności, no musi ta sytuacja powodować to, że my z tyłu głowy cały czas musimy mieć tą aktualną wiedzę, co my tu robimy, po co my tu jesteśmy i z kim mamy do czynienia. Bo być może też są to działania określone na jakieś wywołanie poczucia empatii z naszej strony, bądź też współczucia. Także... no różnie, bardzo różnie; różne osoby się trafiają, bardziej zamknięte, bardziej otwarte. [00:35:14 Głos kobiecy] Opowiadają historię swojego życia? [00:35:17 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, czasami opowiadają historię swojego życia, czasami są to bardzo trudne historie, ponieważ ich błędy młodości, wejście w konflikt z prawem miało miejsce bardzo wiele lat temu. Potem, gdzieś po wyjeździe za granicę, wiodą bardzo przykładne życie, pozakładali rodziny, natomiast… no po latach wymiar sprawiedliwości upomina się o swoje. [00:35:42 Głos kobiecy] Zdarzyło się Panu kiedyś poczuć sympatię do kogoś z konwojowanych? [00:35:48 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Jesteśmy tylko ludźmi i pewnie wewnętrznie gdzieś tak, natomiast, no cały czas musimy mieć świadomość tego, w jakim miejscu jesteśmy i jakie zadania wykonujemy. Myślę, że tak, że gdzieś tam po ludzku no rozumiemy co się zdarzyło; te sytuacje są bardzo różne. [00:36:06 Głos kobiecy] Czasami nawet musicie w takim długim konwoju gdzieś spędzić noc, tak? Jak to wygląda z punktu organizacyjnego, szukacie normalnie jakiegoś hotelu? [00:36:23 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, na etapie organizacji takiego konwoju tak naprawdę. Ten konwój osoby rozpoczyna się w momencie pobrania tej osoby, czyli przyjęcia od partnerów zagranicznych. Natomiast cała ta otoczka, ten nasz wylot odbywa się w ramach zagranicznej służbowej podróży. No i tutaj, na poziomie tym naszym tutaj wydziału konwojowego, przed realizacją tego zadania musimy sobie wszystko ustalić - czy kwestie pobytu, miejsca dojazdu do miejsca przejęcia, przekazania osoby, to jest wszystko już po naszej stronie. No współpracujemy tutaj z podmiotami, które są wyłonione w ramach stosownych procedur, które obsługują w zakresie czy to dostępności biletów lotniczych, czy też również hoteli Policję. [00:37:11 Głos kobiecy] I co Pan wtedy, tak śpi jednym okiem tylko? [00:37:14 mł. insp. Wiesław Pietrzak ] Jeżeli nie ma osoby konwojowanej obok, ale to jest niemożliwe, tak? Nie, to jest to też taki czas, gdzie no… jest to czas na przygotowanie się do realizacji tego zadania. Jeżeli no… Może inaczej, w zależności od specyfiki destynacji - czy mówimy tu o Europie, czy konwojach transatlantyckich, jak my je kolokwialnie nazywamy - to taki konwój może trwać jeden dzień wylot-powrót, czasami 2 dni z noclegiem. Uzależnione to jest od siatek połączeń i możliwości w ogóle dostania się w odpowiednie miejsce, gdzie przy takich dłuższych destynacjach… no załóżmy sobie ten wylot do Australii, jeżeli z przesiadkami zajmuje nam on około 30 godzin w jedną stronę, my musimy też dać czas tym policjantom na regenerację na miejscu. Zazwyczaj jest to około jednego, dwóch dni, żeby po prostu przygotować się do tego, że na powrocie no niestety te kilkadziesiąt godzin już nadzorujemy osobę konwojowaną, a musimy mieć na uwadze, że tutaj ta odpowiedzialność spoczywa na nas dosyć duża. Na pokładzie samolotu jest 200, 300, a mi się zdarzyło chyba najwięcej 480 osób. [00:38:20 Głos kobiecy] Czyli nie ma tak, że są 2 łóżka obok siebie: na jednym śpi przestępca, a na drugim śpi osoba… [00:38:26 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Nie, nie, nie… Osoba konwojowana nie spędza nocy z policjantami; policjanci spędzają ten okres przed wylotem, natomiast potem, to już jest stricte przejazd. Oczywiście może się zdarzyć sytuacja, gdzie po drodze będzie zaplanowany pobyt, związanych z chociażby z jakimiś utrudnieniami natury technicznej, czy warunki atmosferyczne, że w którymś z krajów będziemy musieli zostać dłużej i faktycznie przenocować. Wówczas, no tutaj korzystamy ze wsparcia naszych partnerów zagranicznych, i taka osoba na ten czas jest przejmowana, natomiast przed samym wylotem jest przekazywana dalej do konwoju polskim funkcjonariuszom. [00:39:11 Głos kobiecy] Przyjmowana do jakiegoś aresztu miejscowego, tak? [00:39:14 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, tak, czasami jest to areszt na lotnisku. [00:39:17 Głos kobiecy] Jakie plany? [00:39:21 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Zaplanowany mamy konwój z Holandii - 7 osób pozbawionych wolności, skierujemy 9 policjantów, to odbędzie się wojskowym samolotem transportowym. Tutaj udało się skumulować w jednym terminie przekazanie tych osób, co jak już wcześniej wspomniałem nie jest do końca takie łatwe i proste, bo to zależy od naszych partnerów zagranicznych. Natomiast tak… W dniu jutrzejszym takie przekazanie zaplanowaliśmy. Ja mam nadzieję, że ono się odbędzie bez żadnych zakłóceń i około godziny 16.00, 17.00 siedem osób pozbawionych wolności, kolejne siedem - wyląduje w Polsce. [00:39:54 Głos kobiecy] Ale jakie jeszcze plany poza tym najbliższym ? [00:39:57 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Jeżeli chodzi o plany, tak naprawdę w Wydziale Konwojowym, jeśli chodzi o samą realizację konwojów osób pozbawionych wolności, czy to będzie na poziomie Komendy Głównej Policji, czy u naszych kolegów na poziomie komend wojewódzkich i Stołecznej Policji - trudno mówić o planach. Tutaj reagujemy na wpływające zlecenia, także wpływa informacja sądu, prokuratury, od naszych kolegów z Biura Międzynarodowej Współpracy Policji – działamy, pracujemy. [00:40:21 Głos kobiecy] A jakie są najdalsze destynacje, w które Pan, czy Pana koledzy udali się aby podjąć osobę? [00:40:30 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak jak wspominałem, osoby konwojowane sprowadzone są zarówno z krajów Unii Europejskiej, jak i z krajów poza unijnych. Mam na myśli tutaj kraje Ameryki Północnej i Południowej, ale również Australię, Nową Zelandię, zdarzały się konwoje z Japonii, z krajów Ameryki Południowej: Kolumbia, Panama, Brazylia, Kostaryka wcześniej. Ale również mieliśmy konwoje ze Stanów Zjednoczonych, Tajwanu. Także tych destynacji jest bardzo dużo i w zasadzie no w każdym zakątku świata gdzieś nasi obywatele potrafią się ukryć. [00:41:11 Głos kobiecy] Czy zechciałby się Pan podzielić jakąś historią z Pana pracy? [00:41:16 mł. insp. Wiesław Pietrzak] No tak, każda ze sprowadzanych osób to swoistego rodzaju historia. Jednym z takich, która utkwiła mi w pamięci przypadków, było sprowadzenie osoby ze Stanów Zjednoczonych, która w wieku… po 16 lat latach ukrywania się, która w wieku młodzieńczym spowodowała wypadek ze skutkiem śmiertelnym, i wówczas jako młody człowiek wyjechał do Stanów, unikając w ten sposób odpowiedzialności, gdzie no w Stanach, przez tych 16 lat została założona rodzina, praca, chyba firma nawet jakaś. No i po tych 16 latach niestety osoba musiała trafić do Polski; te najbliższe lata na pewno spędzi w jednostce penitencjarnej, odbywając karę pozbawienia wolności za to, co tam się podziało w latach wcześniejszych. Ale też mogę podzielić się takim spostrzeżeniem, że w wielu przypadkach osoby sprowadzane czują ulgę, że w końcu gdzieś Policja ich namierzyła, że trafią do Polski, gdzie rozliczą się z błędów młodości. Ponieważ wyjeżdżając za granicę, funkcjonując tam przez wiele lat, zawsze żyją z tym brzemieniem, że coś z tyłu za nimi czyha. Że wcześniej, czy później zostaną namierzeni i sprowadzeni do Polski. Często to są sytuacje, gdzie są już założone rodziny, gdzie są dzieci, i to jest taka swoistego rodzaju ulga, że „dobrze, i tak miałem to z tyłu głowy; wiedziałem, że muszę się rozliczyć z tych błędów. Natomiast nigdy jakoś się nie składało, a teraz jakby sytuacja wymuszona". I bardzo, bardzo często te osoby wracają z takim już pozytywnym nastawieniem, z pogodzeniem się z losem i z tym, co ich tutaj czeka, ale też ze świadomością tego, że rozliczą się, i dalej już będą mogli funkcjonować w społeczeństwie z czystą kartą. [00:43:24 Głos kobiecy] Zdarzyły się Panu osobiście jakieś próby ucieczki? [00:43:28 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Chciałbym tutaj odstukać w coś nie malowanego jak najszybciej, natomiast przez te piętnaście tysięcy… w czasie sprowadzenia tych piętnastu tysięcy prawie czterystu osób pozbawionych wolności no nie doszło nigdy do nie tylko ucieczki, ale żadnego innego wydarzenia nadzwyczajnego. I oczywiście bardzo sobie tego życzę i moim kolegom, którzy są kierowani, moim policjantom, którzy kierowani są do tego typu zadań, abyśmy tą czystą kartę utrzymali. [00:43:58 Glos kobiecy] No to jest czego pogratulować i trzymajmy kciuki! Czy chciałby Pan jeszcze coś dodać do tego, o czym już powiedzieliśmy? [00:44:11 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Myślę, że funkcjonowanie takiej komórki, która czy to jest na poziomie Komendy Głównej Policji, czy naszych kolegów w komendach wojewódzkich, Stołecznej Policji - jest wycinkiem całego tego obszaru zadaniowego Policji dosyć niewielkim, ale istotnym. Podkreślę tą naszą rolę tutaj po raz kolejny, że tak naprawdę od naszego zaangażowania, profesjonalizmu, ale i wywiązywania się z nakładanych na nas zadań, no to zależy tak naprawdę funkcjonowanie z jednej strony wymiaru sprawiedliwości, z drugiej strony naszego wizerunku, jako formacji profesjonalnej, po raz kolejny - naszego kraju, który na arenie międzynarodowej no jest partnerem wiarygodnym. [00:45:05 Głos kobiecy] Tak jeszcze takie dodatkowe pytanie: angielski to chyba jest konieczny dla funkcjonariuszy, którzy wykonują międzynarodowe konwoje? [00:45:13 mł. insp. Wiesław Pietrzak] W zdecydowanej większości krajów, z którymi mamy kontakt, nasi partnerzy zagraniczni posługują się językiem angielskim. Nasi policjanci kierowani do tego typu zadań również. No zdarzają się sytuacje krajów, w których z tym angielskim jest różnie, i potrzebne są inne, także też z potencjału tego, którym dysponujemy. Jeśli chodzi o policjantów, których kierujemy, staramy się też wyszukać takie zespoły, które będą też w tym języku się posługiwały. [00:45:49 Głos kobiecy] A Panie naczelniku, jak Pan trafił w ogóle do Policji? [00:45:53 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Myślę, że jak większość z nas, będąc młodym człowiekiem po szkole - no z kilkuletnią przerwą, bo nie bezpośrednio po szkole - każdy gdzieś szuka jakiegoś pomysłu na życie. Z jednej strony oczywiście Policja kojarzy się ze stabilizacją, i z taką pewnością zatrudnienia, natomiast no jest to też służba dla osób, które no potrafią coś od siebie dać. Potrafią poświęcić swój czas dla innych. Od najmłodszych lat imponował mi osobiście mundur, Policja, pojazdy… no ale oczywiście nie jest to jedynym wyznacznikiem. Policja tak naprawdę z mojej perspektywy, ale i pewnie wielu kolegów, bądź też wszystkich, to taka jedna wielka przygoda. To raz praca, stabilizacja, zapewnienie bytu rodzinie; z drugiej strony to przeświadczenie, że robimy coś pożytecznego, że robimy coś dla społeczeństwa, że potrafimy się dzielić swoimi umiejętnościami, że no dbamy o dobro wspólne. [00:47:02 Głos kobiecy] I chyba w Pana wypadku to taki piękny przykład, kiedy służba może być też pasją… [00:47:10 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Tak, ja myślę że no Policja jest tym organizmem, gdzie dotykamy wielu dziedzin życia; ten nasz wycinek na pewno wymaga pasji. Ale mi się wydaje, że na każdym etapie i w każdej dziedzinie, którą zajmuje się nasza formacja, ten pierwiastek pasji jest potrzebny. [00:47:28 Głos kobiecy] Dziękuję Panu pięknie za rozmowę, życzę - tak jak Pan wcześniej wspominał - nadal białej karty wydarzeń nadzwyczajnych. I czego jeszcze życzyć? [00:47:39 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Myślę, że w naszym przypadku, Wydziału Konwojowego Komendy Głównej Policji, to i mi, i naszym policjantom wszystkim, którzy kierowani są do realizacji tego typu zadań, no… tyle samo lądowań, co startów, przede wszystkim. Natomiast, to tu nie będę oryginalny, bo to wielokrotnie wybrzmiewa z poziomu kierownictwa naszej formacji przy różnego rodzaju uroczystościach - też chyba tego, co potrzebne jest wszystkim policjantom, czyli takiego policyjnego szczęścia przy wykonywaniu zadań. [00:48:10 Głos kobiecy] I tego właśnie życzę, bardzo dużo tego szczęścia. [00:48:13 mł. insp. Wiesław Pietrzak] Dziękuję bardzo. [00:48:14 Głos kobiecy] Naszym gościem był młodszy inspektor Wiesław Pietrzak, Naczelnik Wydziału Konwojowego Biura Prewencji Komendy Głównej Policji. Za uwagę dziękuje Patrycja Długoń. [00:48:29 Koniec] WPP BKS KGP / EK	<urn:uuid:5d97af47-75c2-4f2b-9b26-e032470bf7ba>	finepdfs	2.005859	CC-MAIN-2024-42	https://www.policja.pl/download/1/43183/Zpolicyjnymkonwojentem-transkrypcja.pdf	2024-10-12T09:14:13+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944253951.2/warc/CC-MAIN-20241012082236-20241012112236-00691.warc.gz	806,428,838	0.999919	0.999939	0.999939	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 3313, 6721, 10215, 13827, 17445, 21014, 24644, 28288, 32091, 35637, 39225, 42977, 46600, 47099 ]	1	0
SŁOWO KSZTAŁTY SYMBOLICZNE SŁOWA NARODOWE KSZTAŁTY scenariusz zajęć FLAGA ROZETA HYMN GODŁO Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego Artefakt Do zadań wykonywanych podczas warsztatów użyj polskich symboli narodowych – tych, które znajdują się w sali gdzie prowadzisz zajęcia, np. godła państwowego lub materiałów zawartych w tym scenariuszu. Będą one osią, wokół której potoczy się rozmowa. Poprowadzą uczestników do wykonania końcowego zadania. Arkusz wzoru mapy myśli oraz chmury wyrazowej zainspiruje uczestników do głębszego zaangażowania. Postawa patriotyczna Słyszymy o niej od czasów przedszkola. Łączy się symbolami narodowymi i jak one manifestuje w przestrzeni publicznej, przy okazji uroczystości państwowych czy wydarzeń szkolnych. Czy tylko w tych sytuacjach? Rozmawiamy z grupą, jaki był patriota kiedyś, w przeszłości. Czy różni się od współczesnego? Co niesie ze sobą dzisiejszy patriotyzm? DZIAŁANIE: FLAMASTRY KOLOROWE KOKARDKA NARODOWA ARKUSZE PAPIERU USTAWA O GODLE, BARWACH I HYMNIE RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ ORAZ O PIECZĘCIACH PAŃSTWOWYCH WYDRUK: HTTPS://ISAP.SEJM.GOV.PL/ISAP.NSF/DOWNLOAD.XSP/WDU19800070018/U/D19800018LJ.PDF SŁOWA HYMNU MATERIAŁY I NARZĘDZIA KONSTYTUCJA (WERSJA PAPIEROWA) - OPCJONALNIE GODŁO FLAGA POLSKI INSPIRACJE: - książka „Kto ty jesteś? Joanny Olech, Edgara Bąka, Warszawa - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej [symbole narodowe są opisane w Konstytucji, zwrócić uwagę na art. 28] wydawnictwo papierowe - denar Princes Poloniae zw. też denarem Bolesława Chrobrego i pieczęć majestatowa króla Przemysła II – domena publiczna Przebieg warsztatu dla grup młodszych / klasy I-IV WPROWADZENIE: Zacznij od krótkiego wyjaśnienia tematu warsztatu oraz jego przebiegu. Stworzycie MAPĘ MYŚLI dotyczącą symboli narodowych zapisując w niej odpowiedzi do poniższych pytań. (patrz załącznik – materiały przydatne do przeprowadzenia warsztatu) 1. Zapytaj jakie uczestnicy znają symbole narodowe. Wykorzystaj te, które są załączone w pakiecie. Porozmawiajcie, co o nich wiecie: - jak wyglądają? - czy inne narody też je mają? - skąd się wzięły polskie symbole narodowe? 2. Znaki, które dziś są godłem państwowym i polską flagą zmieniały się przez wieki. Można krótko wyjaśnić ewolucję polskiego godła i pochodzenie barw narodowej flagi pokazując wyobrażenia orła na Denarze Princes Polniae, pieczęci Przemysława II – to pierwsze pre-wyobrażenia państwowego godła. Wskazanie na barwy narodowe pojawiające się w Powstaniu Wielkopolskim 1918/19 – krótko wyjaśniamy czym było i dlaczego jest ważne dla mieszkańców Wielkopolski. Pokazujemy powstańcze symbole tj. kokarda narodowa – co ma wspólnego ze współczesną polską flagą? 3. Co wiecie o hymnie Polski? - w jakich okolicznościach powstał? [HASŁA KLUCZOWE: Legiony Polskie we Włoszech, autor Józef Wybicki; kiedy? 1797r.] ROZWINIĘCIE: Stworzycie chmurę wyrazową dotyczącą symboli narodowych, zapisując w niej odpowiedzi do poniższych pytań. 1. Zastanówcie się, gdzie w dzisiejszych czasach spotykamy się z symbolami narodowymi? [uroczystości, urzędy, szkoła, dom; jako rodzaj dekoracji i emblematu np. na odzieży.] 2. Jak się zachowujemy wobec symboli narodowych? 3. Symbole narodowe wiążą się z postawą patriotyczną – co to oznacza? Kim jest patriota? Porozmawiajcie o patriotach/ patriotkach w przeszłości i współcześnie [jakie prezentuje postawy wobec świata, ojczyzny, ludzi, matej ojczyzny, w sytuacjach sportowych]. 4. Mieszkamy w tym kraju – co nas łączy? Co jest nam wspólnego? Można posłużyć się pytaniami otwartymi. Przyjmujemy wszystkie, nawet zaskakujące odpowiedzi, nie oceniając ich: - jak pachnie Polska? - jak smakuje Polska? - jakie kolory ma Polska? * - jakie znaki łączą Polaków?. dopowiadamy że nie są to barwy biało-czerwone, chodzi o kolory które widzą w najbliższym otoczeniu, oprócz oczywiście symboli narodowych. Odpowiedzi również zapisują w chmurze wyrazowej. PODSUMOWANIE: Przyjrzyjcie się powstałej chmurze wyrazowej. Krótko na jej temat rozmawiamy – co zostało zapisane, co zwraca szczególną uwagę, może coś zdziwiło lub zaskoczyło. Można dopytać: Czy dla Ciebie symbole narodowe łączą się z byciem patriotą? Czy czujesz się patriotą? Dlaczego? MATERIAŁY PRZYDATNE DO PROWADZENIA WARSZTATU chmura wyrazowa: Kształt dla chmury wyrazowej jest nieprzypadkowy – nawiązuje do tarczy herbowej, na której umieszczone jest polskie godło narodowe. Materiały przydatne do prowadzenia warsztatu mają myśli do wypełnienia przez uczniów zgodnie z wzorem: Skąd się wzięły symbole narodowe? Jak wyglądają? czy inne narody też je mają? Co to znaczy, że jest się patriotą?	00cd2a5c-40db-471d-8033-c296c76af326	finepdfs	3.583984	CC-MAIN-2023-50	https://mok.gniezno.pl/wp-content/uploads/2023/10/scenariusz-zajec-I-IV-klasa-szkoly-podstawowej.pdf	2023-12-02T23:56:52+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679100476.94/warc/CC-MAIN-20231202235258-20231203025258-00182.warc.gz	455,191,060	0.999707	0.9999	0.9999	[ "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	true	[ 143, 921, 1600, 2851, 4231, 4427, 4646 ]	1	0
STUDIA WILANOWSKIE XXIV WARSZAWA 20 17 W trakcie kwerendy w materiałach archiwalnych znajdujących się w zasobie Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie, w dziale XX Archiwum Gospodarczego Wilanowskiego autor natknął się na niezwykle interesujący dokument sporządzony 1 grudnia 1845 roku 1 . Dokument ów stanowi inwentarz i dokładny opis 178 tabakier sprowadzonych do Wilanowa przez ówczesnych jego właścicieli – Aleksandrę i Augusta Potockich 2 . Odnaleziony inwentarz jest najprawdopodobniej jednym z niewielu, a może Wykaz tabakier sprowadzonych do pałacu w Wilanowie 1 grudnia 1845 roku Tomasz Żuchowski nawet i jedynym dziewiętnastowiecznym źródłem zawierającym zestawienie aż tak dużej liczby tych przedmiotów, a przy tym opisującym je z taką dokładnością. Z tego powodu autor uznał za ciekawe i pożyteczne wydanie edycji wspomnianego wykazu. Inwentarz składa się z 8 papierowych kart o wymiarach 21,1 x 33,2 cm, zapisanych tą samą ręką, przy użyciu czarnego atramentu. Wykaz nie posiada jakiegoś określonego układu, tabakierki spisano najprawdopodobniej z natury, nie trzymając się żadnego zdefiniowanego klucza. Pozycje 11 oraz 123 zostały przekreślone czerwonym atramentem, a ta sama ręka dopisała: darowane. Najprawdopodobniej zapiski te powstały nieco później niż sam dokument. Może to sugerować, iż wykreślone tabakierki przekazano jako prezent, uszczuplając tym samym kolekcję. Dokument nie wskazuje jednak, komu je podarowano. Nie da się niestety ustalić, kto wykonał niniejszy wykaz, można jednak przypuszczać, iż spisany on został na życzenie Augusta Potockiego. W marcu 1845 roku zmarł jego ojciec Aleksander Potocki 3 . Jeszcze za życia uczynił on syna właścicielem Wilanowa oraz pałacu Potockich w Warszawie przy Krakowskim Przedmieściu 415 4 . Prawdopodobnie zbiór tabakierek zebrany został właśnie przez Aleksandra oraz jego ojca Stanisława Kostkę Potockiego 5 i przypuszczalnie do śmierci tego pierwszego znajdował się w Warszawie. Następnie August w grudniu 1 Archiwum Główne Akt Dawnych (dalej: AGAD), Archiwum Gospodarcze Wilanowskie (dalej: AGWil), dział XX: Biuro rządcy dóbr Wilanów, sygn. 112, s. 2–16. 2 Na wykazie sprowadzonych tabakier przy dwóch sztukach zapisano, iż zostały one darowane, tak więc realnie do pałacu trafiło 176 sztuk (Jan Stankiewicz w swojej książce Dzieje tabakiery na s. 153 informuje, iż w 1845 r. zbiory Potockich z Wilanowa powiększyły się o 176 tabakier. Autor napisał także, z jakiego materiału wykonana była większość przedmiotów. Niestety, nie podał, skąd posiadł wiedzę na ten temat. Możliwe jest, iż dotarł on do edytowanego przeze mnie dokumentu. Przygotowując wspomnianą publikację, korzystał on bowiem również z zasobu AGAD i wówczas mógł natrafić na omawiany wykaz). 3 B. Smoleńska, Potocki Aleksander h. Pilawa, [w:] Polski Słownik Biograficzny (dalej: PSB), t. 27, 1983, s. 758. 4 Obecnie pałac znajduje się pod nr. 15/17 i mieści się w nim Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. 5 Na dwóch tabakierkach widnieją inicjały Stanisława Kostki Potockiego (AGAD, AGWil, dział XX: Biuro rządcy dóbr Wilanów, sygn. 112, s. 3: tabakierka nr 16, i s. 5: tabakierka nr 45), a na jednej widnieje pełne imię i nazwisko (s. 11: tabakierka nr 115). 1845 roku przewiózł tabakierki do pałacu wilanowskiego i włączył do znajdującej się tam wspaniałej kolekcji sztuki. Wykaz tabakier może być zatem, albo jednym ze spisów ruchomości wykonanych po śmierci Aleksandra Potockiego, albo zwykłym spisem sporządzonym przed transportem z Warszawy do Wilanowa. Przed edycją omawianego źródła warto przyjrzeć się przedmiotom, które opisuje. Wśród materiałów, z których wykonane były tabakierki przedstawione w wykazie, przeważa: złoto, szylkret 6 , srebro, kamienie szlachetne (agat 7 , jaspis 8 , lapis lazuli 9 , malachit 10 , onyks 11 , opal 12 , turkus 13 ) i porcelana. Pojawiają się jednak również dość zaskakujące i egzotyczne tabakiery, wykonane m.in. z: korzenia drzewa, papieru, muszli czy kokosa. Na wspomnianych tabakierkach znajdowały się przeróżne przedstawienia, w tym: sceny i postaci mitologiczne, ważne postaci historyczne (Aleksander I 14 , Maria Antonina Habsburg 15 , Maksymilian Józef 16 czy Molier 17 ), sceny rodzajowe, martwa natura 6 Szylkret – tworzywo uzyskiwane z pancerzy niektórych gatunków żółwi morskich. 7 Agat – półszlachetny minerał, wielobarwna, wstęgowa odmiana chalcedonu (przypisy dotyczące kamieni szlachetnych i ozdobnych sporządzono na podstawie: J. Bauer, Skały i minerały: przewodnik, Warszawa 1997; N. Sobczak, Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych, Warszawa 1986; W. Szuman, Kamienie szlachetne i ozdobne, Warszawa 2004). 8 Jaspis (gr. iaspis – cętkowany kamień) – skała osadowa, zbita, drobnoziarnista, zbudowana z chalcedonu i kwarcu. Związki żelaza nadają jaspisom barwę brązową, żółtą, czerwoną lub zieloną. 9 Lapis lazuli – skała metamorficzna niebieskiego koloru powstała w wyniku przeobrażeń utworów węglanowych (wapieni i dolomitów) pod wpływem intruzji granitów, syenitów lub pegmatytów. Jej głównym składnikiem jest lazuryt, minerał z gromady krzemianów, zaliczany do grupy skaleniowców. 10 Malachit (gr. malache [malwa] imalakos = miękki) – minerał z gromady węglanów. Należy do minerałów pospolitych, szeroko rozpowszechnionych na Ziemi. Kruchy i prześwitujący, o zielonej barwie. 11 Onyks – minerał, odmiana chalcedonu o równoległym ułożeniu warstw, na przemian białej i czarnej, występuje również w kolorze zielonym i białym. 12 Opal (sanskrycki: upala – drogi kamień, kamień szlachetny; gr. opallios – widzieć zmianę [barwy]) – mineraloid zaliczany do krzemianów. Niektóre odmiany wykazują charakterystyczne zjawiska optyczne: opalizację, opalescencję, efekt kociego oka, asteryzm. 13 Turkus, czasami kalait (turkus wywodzi się od nazwy Turcji – turecki kamień, gr. kalait – ładny kamień) – rzadki minerał z grupy fosforanów. Występuje w barwach: błękitna, niebieskozielona oraz turkusowa. 14 Aleksander I (1777–1825), od 1801 r. cesarz wszechrosyjski, a od 1815 r. król Polski; J. Iwaszkiewicz, Aleksander I, PSB, t. 1, 1935, s. 61–63. 15 Maria Antonina Habsburg, właściwie Maria Antonia Josefa Johanna von Österreich (1755–1793), arcyksiężniczka austriacka, królowa Francji, żona króla Francji Ludwika XVI Burbona (1754–1793); S. Zweig, Maria Antonina, Katowice 2005. 16 Maksymilian I Józef Wittelsbach, właśc. Michał Jan Chrzciciel Franciszek z Paoli Józef Kacper Ignacy Leszek Nepomucen Wittelsbach (1756–1825), w latach 1806– –1825 król Bawarii; P. Janowski, Maksymilian I, 1756–1825, król Bawarii, [w:] Encyklopedia Katolicka, Lublin 2006, t. 11, kol. 925. 17 Molier, właściwie Jean Baptiste Poquelin (1622–1673), francuski komediopisarz, autor takich komedii, jak: Świętoszek, Skąpiec, Don Juan, czy Szkoła żon; https:// encyklopedia.pwn.pl/haslo/Moliere;3942798.html (dostęp: 5 IX 2017). lub zwierzęta. Przedmioty spisane w inwentarzu miały również różne kształty, były głównie czworo- i ośmiokanciaste, owalne oraz okrągłe, choć czasami przybierały niekonwencjonalną postać np.: głowy buldoga lub kota, jajka, siedzącej myszy czy ptaka. W kolekcji wilanowskiej do obecnych czasów nie zachowała się niestety ani jedna tabakierka. Możliwe, iż jakieś pojedyncze sztuki znajdują się w rękach osób prywatnych, niestety, autor nie dotarł w literaturze do informacji na ten temat. Dokument wydany został zgodnie z instrukcją wydawniczą dla źródeł historycznych od XVI w. do połowy XIX w., opracowaną pod kierownictwem Kazimierza Lepszego (Wrocław 1953). SUMMARY The inventory of snuffboxes brought to the Wilanów Palace on 1 December 1845 In the Central Archives of Historical Records in Warsaw, Section XX: "The office of the Wilanów estate administrator", which constitutes a part of the Wilanów Household Archive, there is a very interesting inventory made on 1 December 1845. This document lists and in a relatively detailed manner describes 178 snuffboxes brought to Wilanów by its then-owners Aleksandra and August Potocki. It is probably one of the few 19th-century sources, if not the only one, to contain an inventory of such a large number of these objects and, at the same time, to describe them with such precision. Unfortunately, not even a single snuffbox has survived in the Wilanów collection to the present day. As a result, the author of the present paper has elected to publish this document in keeping with the editorial instructions for historical sources dated to the 16th to mid-19th century as prepared under the supervision of Kazimierz Lepszy (Wrocław 1953). The source text is preceded by a introduction which focuses on the history of snuffboxes. The evolution of their forms and the importance a snuffbox held for its owner are described in detail. In addition, the author describes the materials used in the production of snuffboxes over the centuries. He also points out that the largest number of extant snuffboxes is in private collections, citing the collections owned by Jerzy Zając and Franciszek Kotula. He also notes that all the museums and cultural institutions in Poland hold a total of only some 300 snuffboxes, the largest proportion owned by the National Museums in Cracow, Poznań and Warsaw. Keywords: Wilanów, snuffboxes, Wilanów collection, August Potocki, Aleksander Potocki, Archiwum Gospodarcze Wilanowskie TEKST ŹRÓDŁOWY Wykaz dotyczący kosztowych tabakier sprowadzonych do pałacu wilanowskiego, stan na dzień 1 grudnia 1845 r. Oryg.: Archiwum Główne Akt Dawnych w Warszawie, Archiwum Gospodarcze Wilanowskie, dział XX: Biuro rządcy dóbr Wilanów, sygn. 112, s. 2–16 Wykaz a Kosztownych tabakier złotych, srebrnych, z różnego kruszcu, kryształowych, porcelany, masy itp. do Wilanowa sprowadzonych na dniu 1-m grudnia 1845 spisany. [s. 2] Kopia niniejszego wykazu doręczoną została Franciszkowi Karniewskiemu 1 \| 1. Tabakiera czworograniasta złota, u góry, po bokach i u spodu emaliowana \| 1 \| \|---\|---\| \| 2. [Tabakiera] owalowa złota, do koła rzeźbą ozdobiona, z pozytewką, w której ptaszek po jej nastrojeniu, na wierzch wylata i wyśpiewuje \| 1 \| \| 3. [Tabakiera] ośmiokańczasta złota, z wszech stron emaliowana, wieko perłami ozdo- bione. Emalia wierzchnia i spodnia wyobrażają burzę, wewnątrz urządzona pozytywka \| 1 \| \| 4. [Tabakiera] podobnież ośmiokańczasta złota, szyldkretem po wszystkich stronach wykładana. Wieko kamieniem camio2 zwanem ozdobione, na którem wyryte godło umiejętności z napisem w dialekcie greckim \| 1 \| \| 5. [Tabakiera] czworograniasta złota ze wszech stron wyciski mająca \| 1 \| \| 6. [Tabakiera] owalowa złota, wieko i spód szyldkretowe w złote desenie, dokoła w złoto obwiedziona \| 1 \| \| 7. [Tabakiera] owalowa z białego agatu w złoto oprawna \| 1 \| \| 8. [Tabakiera] ośmiokańczasta złota, zewnątrz malowaniem na kości słoniowej wyobra- żającem 10 scen historii mitologicznej, ozdobiona \| 1 \| \| 9. [Tabakiera] czworograniasta złota zewnątrz, ze wszech stron macicą perłową w kwiaty kolorowe wyłożona \| 1 \| \| 10. [Tabakiera] czworograniasta złota, zewnątrz kamieniem szafirowym lazuli zwanym ze wszech stron wyłożona, rzeźbami kolorowemi z perłowej macicy ozdobiona \| 1 \| \| 11.b [Tabakiera] czworograniasta złota, ze wszech stron rzeźbą w desenie ozdobiona, od przodu wyginanac \| 1 \| a Wyraz pogrubiony. b Tekst wykreślony czerwonym atramentem. c Na prawym marginesie zapisane czerwonym atramentem: darowana. 1 Franciszek Karniewski, murgrabia pałacu wilanowskiego; B. Smoleńska, Struktura i funkcjonowanie zarządu dóbr wilanowskich (1800–1864), Poznań 1975, s. 183. 2 Chodzi zapewne o kameę (z arab. kamma – garb, wypukłość) – rodzaj gemmy, szlachetny lub półszlachetny kamień ozdobiony reliefem ciętym wypukło. [s. 3] \| 13. Tabakiera czworograniasta złota, w kształcie poduszki, ze wszech stron w desenie ozdobiona, wokodłod której napis: Anno 1827 por 811 Majestad El Reÿ de Espagna al General d’Arband Joncques \| 1 \| \|---\|---\| \| 14. [Tabakiera] czworograniasta z kamienia szafirowego lazuli zwanego, w złoto oprawna. Wieko tejże ozdobione lwem rżniętym na kamieniu sinym, owalowym, nad którym gwiazda podobnież na tym kamieniu rżnięta \| 1 \| \| 15. [Tabakiera] owalowa złota, emaliowana w kwiaty kolorowe, wieko tejże podwójne, kamieniem camiozwanem, owalowem ozdobione, na którem rzeźba z historii mitolo- gicznej, wokoło z obwódką złotą \| 1 \| \| 16. [Tabakiera] w formie jajka wewnątrz i zewnątrz szyldkretem wyłożona. Wieko ozdo- bione kamieniem agat, z złotą emalią, do koła obrączką złotą obwiedziona. Spód za- wiera zewnątrz w owalowym złotym kole, takąż złotą cyfrę S. P.3 \| 1 \| \| 17. [Tabakiera] czworograniasta szyldkretowa, w złoto oprawna. Wieko krajowidzem mo- zaikowym, dokoła obwódką złotą obwiedzionem, ozdobione \| 1 \| \| 18. [Tabakiera] z kamienia agat wyginana w złoto oprawna. Wieko rzeźbą wyobrażający wytrysk wody i księżyc między chmurami ozdobione mająca \| 1 \| \| 19. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, wewnątrz złotem wyłożona. Wieko miniaturą anio- ła, na słoniowej kości malowanego, ozdobione \| 1 \| \| 20. [Tabakiera] okrągła jaspisowa, w złoto oprawna. Na wieku wyobrażenie wilka dławią- cego ptaka, z mozaiki \| 1 \| \| 21. [Tabakiera] czworograniasta jaspisowa, z zaokrąglonemi nieco kanty. Wieko nieco wypukłe, ze wszech stron złotemi w deseń obwódkami ozdobiona \| 1 \| \| 22. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, w złoto oprawna. Wieko pęknięte mająca, na wierz- chu którego kamień camio głowę Merkurego wyobrażający \| 1 \| \| 23. [Tabakiera] podobnież okrągła szyldkretowa, z miniaturą na wieku, w złoto oprawna \| 1 \| \| 24. [Tabakiera] jaspisowa czerwona, w złoto oprawna, wyobrażająca głowę kozy, której rogi i oczy brylantami wysadzane. Wieko u otworu również brylantami ozdobione \| 1 \| \| 25. [Tabakiera] podobnież jaspisowa, koloru sinego, w kropki, czworograniasta, kanty nieco zaokrąglone mająca, w złoto oprawna \| 1 \| \| 26. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, w złoto oprawna, z biustem Aleksandra Cesarza Rosji \| 1 \| [s. 4] \| 28. [Tabakiera] czworograniasta z macicy perłowej, w złoto oprawna, do koła takąż ma- cicą rżniętą ozdobiona. Wieko mozaikowe z wyobrażeniem sfinksa, w około złotem obwiedzione mająca \| 1 \| 28 \| \|---\|---\|---\| \| 29. [Tabakiera] porcelanowa biała, czworograniasta kanty nieco zaokrąglone mająca, w złoto oprawna \| 1 \| 29 \| \| 30. [Tabakiera] jaspisowa, wyobrażająca popiersie mężczyzny w starożytnym stroju, na głowie kapelusz mającego z kokardą, w której mały diament, u kamizelki tegoż znajdu- je się 9 kamieni opal zwanych, w złoto oprawnych. Wieko na grzbiecie w złoto opraw- ne mająca \| 1 \| 30 \| \| 31. [Tabakiera] czworograniasta mała, z kamienia krwawnika4. Wieko szersze od spodu, nieco wypukłe, dookoła złotem w deseń ozdobione \| 1 \| 31 \| d-d Litery nadpisane. 3 Najprawdopodobniej chodzi o Stanisława Kostkę Potockiego (1755–1821), polityka, pisarza, teoretyka i mecenasa sztuki, w latach 1790–1792 generała majora artylerii koronnej, członka Stronnictwa Patriotycznego na Sejmie Czteroletnim, prezesa Rady Stanu i Rady Ministrów Księstwa Warszawskiego oraz prezesa Senatu Królestwa Polskiego w latach 1818–1821; B. Grochulska, Potocki Stanisław Kostka h. Pilawa, PSB, t. 28, 1984–1985, s. 158–170. 4 Krwawnik, częściej karneol, karniol (łac. carnis – ciało, mięso) – gemmologiczna nazwa czerwonej, półprzezroczystej odmiany chalcedonu. \| 32. [Tabakiera] owalowa agatowa, u góry szersza, Kant u wieka w koło szlifowany, na którem widok portu \| 1 \| \|---\|---\| \| 33. [Tabakiera] z białego agatu, popiersie konia w rynsztunku złotem wyobrażająca, oczy tegoż konia dwoma brylantami ozdobione, nie mniej wędzidło podobnież. Wieko do niej w złoto oprawne \| 1 \| \| 34. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, wewnątrz wykładana złotem. Wieko mozaikowe z złotą obwódką, na którem wyobrażenie lisa przez wyżła napadniętego \| 1 \| \| 35. [Tabakiera] okrągła, złota, wieko mozaikowe bukiet kwiatów wyobrażające za szkłem, w dwa rzędy pereł ozdobione, w sześciu przedziałach wokoło złotemi ozdobami powle- czona. Wewnątrz pod wiekiem wyryty jest napis w języku francuskim ”że taż tabakiera do Maryi Autonetty, królowej francuskiej należała i przez nią Pani Campau darowaną została” \| 1 \| \| 36. [Tabakiera] z kamienia onyks zwanego, w złoto oprawna. Na wieku tejże wyobrażenia ślimaków \| 1 \| \| 37. [Tabakiera] złotem cała wewnątrz wyłożona, zewnątrz szyldkretem, perłową macicą w różne desenie kwiaty i ptactwo nabijana \| 1 \| [s. 5] \| 38. Tabakiera czworograniasta srebrem w kostkę rżnięta. Wieko miniaturą za szkłem, w złotej obwódce, ozdobione \| 1 \| 38 \| \|---\|---\|---\| \| 39. [Tabakiera] czworograniasta z zaokrąglonemi nieco kanty, wewnątrz złota, zewnątrz szyldkretem wyłożona, z ozdobami złotemi, srebrnemi w desenie, kwiaty i ptactwo nabijana \| 1 \| 39 \| \| 40. [Tabakiera] czworograniasta wewnątrz złota, spód i boki szyldkretem zewnątrz wy- łożone, złotem obwiedzione. Wieko z krajowidzem kolorami malowanem za szkłem z złotą w około obwódką \| 1 \| 40 \| \| 41. [Tabakiera] czworograniasta kryształowa, do koła w złoto oprawna, na wieku i spodzie rzeźba dwóch figur \| 1 \| 41 \| \| 42. [Tabakiera] owalowa złota wewnątrz, szyldkretem zewnątrz wyłożona. Wieko, boki i spód złotem i srebrem emaliowane \| 1 \| 42 \| \| 43. [Tabakiera] czworograniasta złota wewnątrz. Zewnątrz kamieniem zielonym malaquit zwanym wyłożona, szyldzikiem z drobnych brylancików i 2 turkusów składającym się ozdobiona \| 1 \| 43 \| \| 44. [Tabakiera] czworograniasta fabryki tuluskiej, srebrna, w fryzy wyginane, wewnątrz wyzłacana, zewnątrz złote ozdoby mająca \| 1 \| 44 \| \| 45. [Tabakiera] podługowata złota, zewnątrz na czarno w desenie emaliowana wokoło, na wierzchu i spodzie złotemi obwódkami ozdobiona. Na wieku herb hrabiów Potockich u spodu cyfra S. P.5 \| 1 \| 45 \| \| 46. [Tabakiera] czworograniasta z masy amarantowego koloru, w srebro oprawa. Na wie- ku tejże rżnięta głowa z kamienia złotego i złotą dookoła obwódką \| 1 \| 46 \| \| 47. [Tabakiera] ośmiograniasta złota, zewnątrz na niebieskim tle, kamieniami białemi w owal rzeźbą, a do koła kamieniami drobnemi wysadzana \| 1 \| 47 \| \| 48. [Tabakiera] czworograniasta złota, wkoło w desenie, figury chińskie, kwiaty i zwierzę- ta z perłowej macicy, turkusy, jaspisy i inne kamienie nabijana \| 1 \| 48 \| \| 49. [Tabakiera] czworograniasta złota, ze wszech stron w promienie rżnięta \| 1 \| 49 \| \| 50. [Tabakiera] czworograniasta złota, ze wszech stron w krajowidze rżnięta \| 1 \| 50 \| \| 51. [Tabakiera] ośmiograniasta podłużna z kości słoniowej, w złoto oprawna z takiemiż mat ozdobami, pęknięta \| 1 \| 51 \| [s. 6] \| 52. Tabakiera ośmiograniasta złota, w desenie i gierlandy6 na tle niebieskiem i czarnem, złotem ze wszech stron emaliowana. Boki tej tabakiery wysuwają się, pod któremi inne koloru zielonego znajdują się, również złotem emaliowane \| 1 \| \|---\|---\| \| 53. [Tabakiera] czterograniasta mała złota, wewnątrz obwódki rżnięte mająca, zewnątrz w złotą siatkę ze wszech stron powleczona, obwódkami złotemi, w desenie po kantach obłożona. Boki, spód i wieko kwiatami złotemi, srebrnemi z macicy perłowej i agatu ozdobione \| 1 \| \| 54. [Tabakiera] ośmiograniasta złota, lazurowo emaliowana, w deseń do koła z złotemi obwódkami z trzema widokami i dwoma figurami na kości słoniowej malowanemi, złotą obwódką ozdobionemi \| 1 \| \| 55. [Tabakiera] okrągła złota, słoniową kością obłożona. Wieko tejże ozdobione wizerun- kiem młodego chińczyka wokoło obwódka złota \| 1 \| \| 56. [Tabakiera] okrągła srebrna, zewnątrz i wewnątrz pozłacana, w kształcie małej, okrą- głej puszki. Wieko na zawiasie, na którem z strony zewnętrznej wycisk popiersia Mak- symiliana Józefa króla bawarskiego, z wewnętrznej zaś strony wizerunek Matki Boskiej z napisem Patrona Bavaria \| 1 \| \| 57. [Tabakiera] czworograniasta złota, kanty zaokrąglone nieco mająca, na wieku której znajduje się widok kolorowy, dokoła ozdobny złote mat w desenie. Boki i spód w deseń rżnięte \| 1 \| \| 58. [Tabakiera] czworograniasta z kamienia niebieskiego lazuli zwanego, w środku wgina- na. Wieko tejże ruinami, między któremi wyobrażenie pasterzy z trzodą do koła, złotą obwódką ozdobione \| 1 \| \| 59. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, w złoto oprawna, emalią złotą w wąskie paski po- kryta. Spód i wieko na którem miniatura młodej damy, gierlandąz kwiatów ustrojonej, przeglądającej się w lusterku znajduje się, złotą obrączką w desenie obwiedzione \| 1 \| \| 60. [Tabakiera] czworograniasta podłużna z kości słoniowej, w złoto oprawna. Wieko na zawiasie, na wierzchu którego ozdoby złote w guście chińskim. Pod spodem tegoż dwie figury pod drzewem siedzące malowane, przez czas zniszczone. \| 1 \| \| 61. [Tabakiera] głowę mopsa wyobrażająca, porcelanowa w złoto oprawna. Wieko na za- wiasce, na którem figura w starożytnym stroju w kolorach, na odwrotnej stronie widok różowego koloru \| 1 \| \| 62. [Tabakiera] okrągła z masy koloru czekoladowego, bez ozdób \| 1 \| \| 63. [Tabakiera] okrągła papierowa, czarno lakierowana z biustem na wieku Cesarza Alek- sandra za szkłem \| 1 \| [s. 7] 64. Tabakiera w kształcie kłódki srebrna, wewnątrz wyzłacana, z przykrywką na zawiasce 65. 66. 67. 68. biust damy, głowę w róże ustrojoną mającej, z kamienia camos zwanego rżnięty, do- [Tabakiera] czworograniasta z kości słoniowej, złotem wewnątrz wyłożona. Na wieku koła obwódką złotą ozdobiony [Tabakiera] w kształcie chełma z ciemnego krwawnika, rzeźbą w desenie ozdobiona. jącego W złoto oprawna na wieku tejże znajduje się rzeźba Jowisza, pioruny w ręku trzyma- [Tabakiera] baryłkę kryształową z dwoma denkami, w złoto oprawionemi wyobrażają- ca, w kostkę rżnięta, wewnątrz w połowie takim że szkłem przedzielona [Tabakiera] szyldkretowa okrągła w złoto oprawna. Wieko tejże 5-a rozetami do koła 7 złotą obrączką ozdobione 69. [Tabakiera] srebrna, wyobrażająca warującego psa z obróżką złotą, w której wpis: „toujournfidel". Wewnątrz wyzłacana, otwór na zawiasie w swej podstawie mająca 6 Girlanda – dekoracyjny ornament w formie zamkniętego wieńca, wiązanki kwiatów czy liści. 7 Rozeta – ornament architektoniczny w kształcie rozwiniętej róży. 1 1 1 1 1 1 64 65 66 67 68 69 \| 70. [Tabakiera] czworograniasta srebrna, wewnątrz wyzłacana, kanty zaokrąglone mają- ca. Wieko i spód w rżnięte rozety, których na wieku okrągłych 4, a kwadratowych 11. U spodu zaś okrągłych 5, a kwadratowych 10. Boki do koła w deseń rżnięte, końce strzały wyobrażające \| 1 \| 70 \| \|---\|---\|---\| \| 71. [Tabakiera] czworograniasta w fryzy rżnięta, koloru orzechowego z korzenia drzew- nego, srebrem wewnątrz wyłożona i wyzłacana, podobnież w srebro oprawna. Wieko na zawiasce, na którem rzeźba starożytnego zamku \| 1 \| 71 \| \| 72. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, w złoto oprawna. Wieko rzeźbą na sinem kamieniu z wyobrażeniem mitologicznem wokoło złotą obwódką ozdobione \| 1 \| 72 \| \| 73. [Tabakiera] podłużna, w kształcie trumienki wypukłej, cała z kamienia krwawnika ciemnego w złoto oprawna. Kanty u wieka na zawiasce będącego i kanty spodniej części brylantami w kwiaty i perełki ozdobione \| 1 \| 73 \| \| 74. [Tabakiera] owalowa z czerwonej massy wewnątrz szyldkretem wyłożona, w złoto oprawna. Wieko na zawiasce w części popękane mająca \| 1 \| 74 \| \| 75. [Tabakiera] kryształowa formy niezupełnie okrągłej, na około w desenie rżnięta. Wie- ko na zawiasce, w złoto oprawna. Szyldzik brylantami ozdobiony. Z biustem rycerza w zbroi na kamieniu wyrżniętym \| 1 \| 75 \| \| 76. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, wewnątrz złotem wyłożona Wieko bez zawiaski, pod którem wyryty napis „Nicola de Vecchisfecel’anno 1809” \| 1 \| 76 \| \| 77. [Tabakiera] owalowa w zaokrąglone siedmiokanty. Z masy brunatnej w rzucane złote kwiatki, w srebro pozłacane oprawna, z wiekiem na zawiasce \| 1 \| 77 \| [s. 8] \| 78. Tabakiera z flakonikiem, owalowa, z kokosowego owocu, w srebro oprawna, wewnątrz blaszką srebrną wyłożona. Małym do flakonika użytym lejkiem opatrzona z ozdobą oko wyobrażającą \| 1 \| 78 \| \|---\|---\|---\| \| 79. [Tabakiera] srebrna w kształcie wanienki, wewnątrz i zewnątrz pozłacana z wiekiem na zawiaskach, na którem wycisk konchy8 i pięć okrągłych punktów \| 1 \| 79 \| \| 80. [Tabakiera] rżnięta z kamienia sinoczerwonego w złoto oprawna, wyobrażająca jelenia spoczywającego. Głowę w tył obróconą, a przednią nogę na drugą założoną mającego. Rogi w zębach jelenie trzymającego. Wieko znajdujące się pod podstawą rogowe w de- seń rżnięte, na zawiasce \| 1 \| 80 \| \| 81. [Tabakiera] z kamienia podobnegoż jak wyżej N-o 80.Wieko na zawiasce wyobrażają- ce ulatującego motyla, w złoto oprawna \| 1 \| 81 \| \| 82. [Tabakiera] z sinego w atłas jaspisu, ośmiokanciasta, podłużna, w złoto oprawna. Wie- ko na zawiasce pęknięte \| 1 \| 82 \| \| 83. [Tabakiera] owalowa, złota, emaliowana w kolor rubinowy. Na wieku i u spodu dwa widoki portów morskich. Części morza i okrętów na nich znajdujących się. Jedno z nich wschód, a drugie zachód słońca wyobrażające \| 1 \| 83 \| \| 84. [Tabakiera] z kamienia agatowego ciemnego, w sine i ciemne żyłki przebijające się. Ośmiograniasta w złoto oprawna. Wieko na zawiasce do koła złotą obwódką ozdobio- ne. Spód tejże podobnież \| 1 \| 84 \| \| 85. [Tabakiera] w kształcie głowy nieznanego zwierza, z kości słoniowej, w srebro opraw- na, z wiekiem na zawiaskach \| 1 \| 85 \| \| 86. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, złotem wewnątrz wyłożona. Wieko na zawiasce, na którem znajduje się miniatura damy w owalu za szkłem, na ośmiograniastem złotem mat polu, w około złotą obwódką \| 1 \| 86 \| \| 87. [Tabakiera] okrągła z złotej w marmur masy, w złoto oprawna, wieko bez zawiaski \| 1 \| 87 \| \| 88. [Tabakiera] z masy brunatnej w marmur, okrągła w złoto oprawna, wieko bez zawiaski \| 1 \| 88 \| \| 89. [Tabakiera] z kamienia białego, wyobrażająca spoczywającego kozła z brodą, którego grzbiet koloru fioletowego, oczy tegoż w dwa brylanty w złoto oprawne. Rogi złote brylantami wysadzane, między któremi umieszczony jest również brylant wielkości okrągłego grochu, w srebro oprawny. Wieko całe złote na zawiaskach, przy którego otworze szyldzik z rubinem, wokoło brylantami wysadzany \| 1 \| 89 \| [s. 9] \| 91. Tabakiera czworograniasta szyldkretowa, w złoto oprawna wieko na zawiasce, na wierzchu którego w owalu miniatura damy za szkłem, ośmiokątną obwódką złota ozdobiona \| 1 \| \|---\|---\| \| 92. [Tabakiera] okrągła, wewnątrz syldkretowa, zewnątrz drzewem obwiedziona, różnemi mi- tologicznemi malowaniami ozdobiona. Spód jej takiż. Wieko bez zawiaski, na którem wy- obrażenie kupidyna na lwicy jadącego, przygrywającego na dwóch piszczałkach, za szkłem \| 1 \| \| 93. [Tabakiera] w kształcie jajka, cała złota w dwóch równych częściach przedzielająca się. Z jednej strony głowa meduzy, z drugiej rzeźba wschodzącego słońca w promieniach. Obwód wokoło w paski rżnięty \| 1 \| \| 94. [Tabakiera] czworograniasta papierowa, lakierowana. Wieko na zawiaskach, na tymże znajduje się miniatura damy w owalu, obwiedzionym złotą mat w deseń obwódką. Szyldzik złoty podobnież w deseń \| 1 \| \| 95. [Tabakiera] czworograniasta z kantami nieco zaokrąglonemi. Cała szyldkretowa, wie- ko z zawiaską srebrną, szyldzik u tegoż czworograniasty podobnież srebrny, mały \| 1 \| \| 96. [Tabakiera] owalowa z ciemnego kamienia, w wielu miejscach złoto przezroczystego koloru, w złoto oprawna. Wieko na zawiasce z złotym szyldzikiem w desenik \| 1 \| \| 97. [Tabakiera] owalowa wewnątrz złotem wyłożona. Zewnątrz w srebro oprawna, perło- wą macicą nabijana, złotemi i srebrnemi utworami w przedziałach ozdobiona. Wieko na zawiasce \| 1 \| \| 98. [Tabakiera] czworograniasta w formie kuferka, kanty nieco zaokrąglone. Wewnątrz szyldkretowa, zewnątrz perłową macicą wyłożona, w srebro oprawna. Wieko na za- wiasce, na którem między deseniami z perłowej macicy wyobrażenie psa, uganiającego się za ulatającym ptakiem \| 1 \| \| 99. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa w złoto oprawna, wieko na zawiasce, wokoło złotem w desenie emaliowana, nieco przy otworze pęknięta \| 1 \| \| 100. [Tabakiera] ośmiograniasta, szylkretowa złotem wewnątrz wyłożona, kanty takież z wy- robami, w desenie i kwiaty. Wieko tejże godłem sztuk pięknych, przemysłu i kunsztów, a boki w desenie, \| 1 \| [s. 10] \| owoce, kwiaty i zające ozdobione. Spód złotem nabijany, wyobrażający myśliwego pod drzewem siedzącego z czterema gończymi psami \| \| \|---\|---\| \| 101. Tabakiera okrągłą, szyldkretowa, wieko bez zawiaski z popiersiem Moliera. Koloru ciemnego, wokoło złotą obrączką obwiedzionem \| 1 \| \| 102. [Tabakiera] okrągła wewnątrz złota, w emaliowane cętki, wieko bez zawiaski, obwód- ką złotą do koła ozdobione. Spód podobnież \| 1 \| \| 103. [Tabakiera] czworograniasta z kamienia wewnątrz w podługowate pręgi koloru: zie- lonego, brunatnego i złotego. Zewnątrz ze wszech stron w kwadraty rżnięta, kanty złotem obwiedzione mająca. Wieko na zawiasce z szyldem w bukiet uformowanych o 7 granatach9 i 6 brylantach w złoto i srebro oprawnych \| 1 \| \| 104. [Tabakiera] czworograniasta, wewnątrz złotem, zewnątrz szyldkretem wyłożona, do koła złotemi paskami obwiedziona. Wieko na zawiesce z miniaturą damy, w obwódce czworograniastej niebieskiej, emaliowanej. Z dwóch stron tejże dwa wizerunki mitolo- giczne brązowe, emalią niebieską ozdobione \| 1 \| \| 105. [Tabakiera] okrągła, wielka, porcelanowa, w środku biała, zewnątrz koloru seledy- nowego, w złoto oprawna. Wieko na zawiasce, złotą obrączką w deseń wyrobioną, z wyginanym szyldzikiem, na powierzchni polowanie na jelenia, pod wiekiem powrót z polowania, wokoło i u spodu różne myśliwskie sceny \| 1 \| 9 Granaty (łac. granatus – granat, owoc granatu, co wskazuje na podobieństwo kamieni do ziaren owocu granatu) – grupa minerałów zaliczana do gromady krzemianów. Najczęściej występują w odcieniach od barwy pomarańczowoczerwonej do fioletowoczerwonej. \| 106. [Tabakiera] czworograniasta kryształowa, w kanty szlifowane, w złoto oprawna, wieko na zaiwasce, ze wszech stron w desenie i ruiny złotem emaliowane ozdobiona \| 1 \| \|---\|---\| \| 107. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, z miniaturą na wieku, z obwódką złotą i emaliowa- ną, damę na gitarze grającą wyobrażającem, w oddaleniu której młodzieniec puszcza- jący w powietrze bańki \| 1 \| \| 108. [Tabakiera] owalowa, w kształcie baryłki, biała porcelanowa, w jednostajne kwiaty i obrazki. Z dwóch stron wieka na zawiaskach mająca, wewnątrz srebrem wyzłacanem wyłożona, przez środek przedzielona, na obydwóch wiekach sceny psów gończych, dzika otaczających \| 1 \| \| 109. [Tabakiera] czworograniasta złota z emalią chińską, w figury, złote kwiaty, drzewa i desenie. Ze wszech stron w złote paski ozdobiona \| 1 \| [s. 11] \| 110. Tabakiera owalowa z kamienia koloru zielonego, gdzieniegdzie plamy czerwone mają- cego, w srebro pozłacane oprawna, z wiekiem na zawiasce nieco nadpękniętem, przez środek wygięta \| 1 \| 110 \| \|---\|---\|---\| \| 111. [Tabakiera] mała owalowa, porcelanowa, w kształcie melona, złoto zielonego koloru, w srebro oprawna. Wieko na zawiasce pęknięte, pod spodem którego emalia z kwiatów \| 1 \| 111 \| \| 112. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, z wiekiem popękanem, bez zawiaski, z biustem damy na kamieniu camio rżniętem, głową w winogrona ozdobioną mający, wokoło którego niebieska, emaliowa, owalna i druga złota obwódka \| 1 \| 112 \| \| 113. [Tabakiera] czworograniasta z korzenia złotego, dwa kwiaty płaskie, a dwa zaokrą- glone mająca. Wieko na ślepej zawiasce, na wierzchu z ozdobą o 3-ch owalnych, ciemnych kamieniach, podobieństwo do źrenic oka mających, ażur w złoto na brązie oprawnych wokoło emalią w kwadrat obwiedzonych \| 1 \| 113 \| \| 114. [Tabakiera] czworograniasta biała, porcelanowa, zewnątrz i wewnątrz w rzucone kwiaty kolorowe ozdobiona, w złoto oprawna. Wieko na zawiasce mająca, na wierzchu którego wyobrażenie mopsa, na amarantowej10 poduszce spoczywajacego \| 1 \| 114 \| \| 115. [Tabakiera] czworograniasta srebrna wyzłacana, w kształt zapieczętowanego listu, w desenik żyłkowaty. Ze wszech stron rżnięta, z biustem na wieku o zawiasce starca, na kamieniu agatowem, na spodzie zewnętrznej strony napis „A Monsieur Monsieur le Comte Stanislas Potocki, à S[ain]t Petersburg” \| 1 \| 115 \| \| 116. [Tabakiera]owalna, wewnątrz złota. Zewnątrz dokoła w czterech przedziałach, ciemno w punkta emaliowana. Wieko na zawiesce z wierzchu z rozetą emaliowaną w kwiaty złote i kolorowe ozdobione. Wierzch podobnie jak obwód tabakiery emaliowany, do- koła podwójnie perełkami ozdobiony, spód zaś takiemiż raz jeden wokoło \| 1 \| 116 \| \| 117. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, wieko bez zawiaski w kostkę rżnięte z złotemi punk- tami, małemi gwiazdkami \| \| \| [s. 12] \| i kwadracikami złotemi dokoła nabijane, w środku którego w ośmiokącie mat złotym, złotą masiv opaską obwiedzeniem, znajduje się owalny kamień, na którym z mitologii rzeźba wyobrażająca kozła z satyrem pasącego się. Dokoła podobnież złotą obwódką ozdobiona \| 1 \| 117 \| \|---\|---\|---\| \| 118. Tabakieraz kamieni zielonego żyłowatego w różne kolory, ośmiokańciasta w zaokrą- glone fryzy, w złoto oprawna, wieko na zawiasce. Spód popękany \| 1 \| 118 \| \| 119. [Tabakiera] okrągła, z masy szyldkretem wewnątrz wyłożona. W połowie wygięta, wie- ko bez zawiaski w promienie rżnięte koloru marmurowego, na którem rozeta okrągła drobno rżnięta szyldkretowa. Spód podobnież w promienie marmurowy z okrągłą jed- nostajną rozetą i deseniem \| 1 \| 119 \| \| 120. [Tabakiera] czworograniasta szyldkretowa, w złoto oprawna. Wieko na zawiasce z rzeźbą na złotym kamieniu camio zwanym, wyobrażającą popiersie mężczyzny laurem ozdobionego w owalu za szkłem wokoło złotą, w desenie, o[b]wódką i takąż obrączką niebieską emaliowaną obwiedzionym \| 1 \| 120 \| \| 121. [Tabakiera] złota wyobrażająca spoczywającego na ziemi lwa. Oczy tegoż diamento- we, pod podstawą wieko czworograniaste, w desenie rżnięte na zawiasce wewnątrz polerowane \| 1 \| \|---\|---\| \| 122. [Tabakiera] ośmiokańciasta w złoto oprawna, z masy w kolor maku siwego nakrapia- na, wieko na zawiasce \| 1 \| \| 123.e [Tabakiera] czworograniasta szyldkretowa. Wieko w srebrnej zawiasce z małym ta- kimże szyldzikiem nieco pęknięte. Na wierzchu którego, wyobrażenie za szkłem dwóch mężczyzn konno jadących, wokoło złotą obwódką obwiedzioneef \| 1 \| \| 124. [Tabakiera] okrągła, wypukłą w złoto oprawna, z kamieni koloru lila w żyłki. Wieko na zawiasce wokoło z złotą w desenie obwódką \| 1 \| \| 125. [Tabakiera] czworograniasta, koloru lila, kryształowa. Wierzch od spodu szerszy. Kanty zaokrąglone w formie koszyka w złoto oprawna w deseń. Powierzchnia wokoło w plecionkę rżnięta. Wieko na zawiasce, na którem dwa złote na krzyż pręciki, w środ- ku takimże węzłem spojone, spadające aż na boki tabakiery \| 1 \| \| 126. [Tabakiera] czworograniasta z białego kamienia, w środku wygięta nieco popękana w złoto oprawna, ze wszech stron w promienie rżnięta. Wieko na zawiasce, na wierz- chu którego złoty bukiet kwiatów, kamieniami złotemi i diamencikami wysadzany \| 1 \| \| 127. [Tabakiera] szyldkretowa czworograniasta, w złoto oprawna szesnastoma sztyftami złotemi w koło umocowana. Kanty złote, wieko na zawiasce, na którem w owalu znaj- duje się biust mężczyzny na sinym kamieniu rżnięty, ażur w złoto oprawnym z dwoma złotemi obrączkami, w koło \| \| [s. 13] \| znajduje się napis w dialekcie greckim \| 1 \| \|---\|---\| \| 128. Tabakiera złota owalna, zewnątrz dokoła złotem w deseń emaliowana. Perłową macicą wykładana. Wieko na zawiasce, podobnież jak jej obwód z popiersiem młodzieńca w starożytnym stroju, złotą laurą obwiedziona. Spód w rozetę emaliowaną złotem i perłową macicą ozdobione \| 1 \| \| 129. [Tabakiera] czworograniasta szyldkretowa, maleńka, płaska w zaokrąglone kanty. Wieko na złotej zawiasce, szyldzikiem w środku i sześcioma złotemi brązikami ozdo- bione. U otworu podobny szyldzik mająca \| 1 \| \| 130. [Tabakiera] kryształowa w kształcie różka od tabaki z zatyczka, wokoło w desenie rżnięta, przy szczycie utrącona \| 1 \| \| 131. [Tabakiera] owalowa w złoto dookoła oprawna, płaska, wierzch i spód koloru marmu- rowego. Wieko na zawiasce \| 1 \| \| 132. [Tabakiera] wyobrażająca głowę psa buldoga, z kamienia ciemnego, oczy perłami w złoto oprawnemi wysadzane. Wieko na złotej zawiasce, na którem wyobrażenie lisa pod drzewem siedzącego \| 1 \| \| 133. [Tabakiera] porcelanowa czworograniasta, w złoto oprawna z różnemi wyobrażeniami tak zwanymi quodlibet11, na której z wszech stron widzieć się dają: noty, mapa, gazeta, karty do gry ecc. Wieko na zawiasce \| 1 \| \| 134. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa. Wieko bez zawiaski, na którem za szkłem wyobra- żenie murzyna w arlekińskim stroju poruszającego się, wokoło złotą obrączką obwie- dzione \| 1 \| \| 135. [Tabakiera] z konchy morskiej koloru brunatnego, żółto nakrapiana, w srebro opraw- na. Wieko na takiejże srebrnej zawiasce \| 1 \| \| 136. [Tabakiera] z konchy morskiej koloru złotego, brunatno nakrapiana, w srebro opraw- na, wieko na takiejże srebrnej zawiasce \| 1 \| \| 137. [Tabakiera] czworograniasta z kamienia krwawnika ciemnego w złoto oprawna, ze wszech stron złotą plecionką, w deseń ozdobiona. Kanty w cztery filarki rżnięte wieko na zawiasce, u którego szyldzik diamentami w kwiaty złote wysadzany \| 1 \| e Tekst wykreślony czerwonym atramentem. f Na prawym marginesie zapisane czerwonym atramentem: darowane. 11 Quodlibet (łac. cokolwiek chcesz) – kompozycja wokalna lub instrumentalna będąca formą żartu muzycznego, zabawy, polegającej na zestawieniu różnych, najczęściej dobrze znanych melodii (w tym konkretnym przypadku mamy zestawienie różnych, dobrze znanych rzeczy). \| 138. [Tabakiera] okrągła maleńka z ciemnozielonego kamienia marmurkowego przezro- czystego. Wieko bez zawiaski bez żadnych ozdób \| 1 \| \|---\|---\| \| 139. [Tabakiera] w kształcie głowy kota brunatno pręgowatego, emaliowana, wieko z wy- obrażeniem z siedzącego kota. Zawiaska i całe wieko zniszczone \| 1 \| \| 140. [Tabakiera] wyobrażająca ptaka w trawie siedzącego, emaliowana. Wieko na zawiasce, na którem bukiet z róż i niezapominajków \| 1 \| [s. 14] \| 141. Tabakiera nieforemnego kształtu, z kości słoniowej, w srebro oprawna i tamże we- wnątrz wyłożona. Wieko na zawiasce z szyldzikiem, na którym w brązowym kolorze rzeźba biała wyobrażająca dzika przez psy ściganego. W koło sceny myśliwskie w lesie mianowicie polowanie na jelenia. U spodu które jest również srebrem obwiedzione, podobnież rzeźba jelenia przez myśliwego pokonanego \| 1 \| \|---\|---\| \| 142. [Tabakiera] z kamienia popielatego, wyobrażająca mysz siedzącą, w złoto oprawna. Wieko na zawiasce, na wierzchu którego cztery małe myszki \| 1 \| \| 143. [Tabakiera] ośmiokańciasta z kamienia sinego marmurkowego, w złoto oprawna. Wieko na zawiasce, mocno potrzaskane. Spód który do koła w złoto obwiedziony, podobnież jak i boki w wielu miejscach potrzaskane \| 1 \| \| 144. [Tabakiera] owalowa, wieko do koła w srebro oprawne, na którem wycisk na blasze z wyobrażeniami mitologicznemi. Spód szyldkretowy w koło srebrną obwódką w ząbki obwiedziony \| 1 \| \| 145. [Tabakiera] złota w prawie promieni rżniętych wschodzącego słońca. Wieko podob- nież formy kryształowe, również w takie promienie rżnięte \| 1 \| \| 146. [Tabakiera] czworograniasta, wewnątrz biała, w srebro oprawna z wiekiem na za- wiasce, zewnątrz ze wszech stron w kwiaty i liście różnego koloru i złotem na tle białem emaliowana \| 1 \| \| 147. [Tabakiera] czworograniasta kryształowa, w złoto oprawna, wewnątrz gładka. Ze- wnątrz w desenie rżnięta, spód i boki z jednej sztuki odlane \| 1 \| \| 148. [Tabakiera] z kamienia agat, w kształcie półowalnej podstawy, wkoło w stopnie rżnię- cia. W srebro oprawna, wieko czworograniaste na zawiasce, zewnątrz srebrne w kost- kę rżnięte z szyldzikiem w środku, wewnątrz wyzłacane \| 1 \| \| 149. [Tabakiera] okrągła w kształcie kociołka z kamienia agat w sine oczka i żyłki wpadają- cego, w złoto oprawna wieko płaskie na zawiasce \| 1 \| \| 150. [Tabakiera] formę pół jajka mająca, spód z kamienia sinego w różowe plamy wpadają- cego, w złoto oprawna. Wieko całe złote na zawiasce płaskie. W środku tegoż rzeźba wypukła z kamienia, wyobrażająca lwa siedzącego. W około obwódką niebieską ema- liową ozdobiona. Powierzchnia wieka ślicznie w koło w desenie i arabeski12 rżnięta \| 1 \| \| 151. [Tabakiera] koncha biała, z piękną symboliczną rzeźbą, w złoto oprawna deseniami do koła ozdobiona. Wieko na zawiasce, przez środek spodu złota przepaska z rzeźbą wyobrażającą słońce za chmurą, na której napis: Non omnibus lucet \| 1 \| \| 152. [Tabakiera] czworograniasta, wewnątrz złota, zewnątrz szyldkretowa. Wieko na za- wiasce, na którem w owalu rzeźba biała na czarnem tle za szkłem, wyobrażająca ryce- rza, obnażonego ze zbroi siedzącego. W jednym ręku miecz, w drugim tarczę trzyma- jącego, u nóg którego hełm złożony. Owal wokoło złotemi arabeskami \| 1 \| [s. 15] \| i emaliową niebieską obwódką ozdobiony \| \| \|---\|---\| \| 153. Tabakiera okrągła, szyldkretowa, wewnątrz złotem wyłożona z wiekiem bez zawiaski. Na którem zewnątrz ośmiokąt złoty mat, w desenie i arabeski ozdobiony, dookoła niebieską emalią owiedziony, w środku którego rzeźba owalna, mitlogiczna, również wokoło emaliowana \| 1 \| \| 154. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, wewnątrz złotem wyłożona. Wieko bez zawiaski wokoło nieco wytoczone, w środku którego w owalu osadzony kamień, z wewnętrznej strony białej gładki. Z zewnętrznej koloru złotego z biustem kobiety na złotym spodzie. Wokoło emalią niebieską ozdobiony \| 1 \| \| 155. [Tabakiera] czworograniasta podługowata, szyldkretowa, wewnątrz złotem wyłożona. Wieko na zawiasce, w powierzchni na którem w czworokącie niebieskim i złotym ema- liowanym miniatura damy w okrągłem obwodzie dokoła \| 1 \| 155 \| \|---\|---\|---\| \| 156. [Tabakiera] czworograniasta z kamienia ciemnego w złoto oprawna, kanty i spód po- dobnież. Wieko na zawiasce, złotemi kwiaty i rubinami wysadzane, między któremi łuk złoty, saydak takiż ze z srebrnemi strzały, pięcioma rubinami wysadzany i róg obfitości dziewięcioma brylantami upiększony. Boki i spód również w kwiaty złotem nabijane ozdobione \| 1 \| 156 \| \| 157. [Tabakiera] czworograniasta massiv złota, wewnątrz gładka, zewnątrz różną rzeźbą w arabeski i desenie ozdobiona. Wieko na zawiasce i szyldzik z takąż rzeźbą suto rubi- nami wysadzane \| 1 \| 157 \| \| 158. [Tabakiera] czworograniasta massiv złota, kanty nieco zaokrąglone. Spód i boki w różne desenie rżnięte, wieko zaś na zawiasce będące widokiem okolicy mozaikowej roboty, wokoło emaliowaną obwódką ozdobione \| 1 \| 158 \| \| 159. [Tabakiera] w formie żółwiaw złoto oprawna, w oczach tegoż dwa rubiny. Nogi bry- lantami wysadzane, otwór tabakiery pod spodem złoty z wyrobami szyldkretowemi w desenie, w środku w kształcie tarczy wyłożone \| 1 \| 159 \| \| 160. [Tabakiera] w kształcie koszyka z kamienia sinego, spód od wierzchu węższy w złoto oprawna, z wiekiem popękanem, na zawiasce, na którem rzeźba pieska leżącego za siebie oglądającego się \| 1 \| 160 \| \| 161. [Tabakiera] czworograniasta szyldkretowa, wieko z małym złotym szyldzikiem i takąż zawiaską. Na wierzchu którego znajduje się w owalu, złotą obrączką obwiedzionem, kamień czerwony, a na niem rzeźba kobiety \| 1 \| 161 \| \| 162. [Tabakiera] okrągła szyldkretowa, wieko bez zawiaski, na tym w owalu rzeźba na ka- mieniu z wyobrażaniem rycerza w hełmie dokoła z złotą obwódką \| 1 \| 162 \| \| 163. [Tabakiera] z agatowego kamienia wyobrażająca wieloryba, oczy emaliowane mające- go. W złoto oprawna z otworem u spodu na zawiasce w srebro oprawnem \| 1 \| 163 \| \| 164. [Tabakiera] z porcelany chińskiej w srebro oprawna wyobrażająca siedzącego chińczy- ka w stroju narodowym. Wieko na zawiasce, u spodu z obu stron, w różne chińskie malowidła ozdobione \| 1 \| 164 \| [s. 16] \| 165. Tabakiera z białego agatu, wyobrażająca leżącego baranka z oczami brylantowemi, ucho utrącone mającego, w złoto oprawna, wieko na zawiasce również z kamienia agatowego z żyłki \| 1 \| \|---\|---\| \| 166. [Tabakiera] czworograniasta, szyldkretowa, wewnątrz złotem wyłożona, z wiekiem na zawiasce, dwoma brylantami przy otworze ozdobiona. Na powierzchni biust rżnięty z kamienia camio, ażur oprawny, w około złotem obwiedziony \| 1 \| \| 167. [Tabakiera] czworograniasta z kamienia czerwonego, w złoto oprawna. Spód i boki jednostajne, wewnątrz wyżłobiona, kanty wieka zewnątrz szlifowane \| 1 \| \| 168. [Tabakiera] czworograniasta z kamienia camio, w złoto oprawna. Spód i boki jedno- stajne, wieko na zawiasce, na wierzchu którego rzeźba dwóch figur siedzących \| 1 \| \| 169. [Tabakiera] owalowa z agatu, wyginana po wierzchu w kanty rżnięta, w złoto oprawna, wieko płaskie na zawiasce, na którem rzeźba czterech owadów \| 1 \| \| 170. [Tabakiera] czworograniasta emaliowana zewnątrz koloru seledynowego, wewnątrz wyzłacana, w złotej oprawie, w środku wgięta, kanty okrągłowe. Wieko na zawiasce z widokiem na jednej, a sceną mitologiczną na drugiej stronie. Spód pęknięty, a boki w różne widoki ozdobione \| 1 \| \| 171. [Tabakiera] czworograniasta, kanty nieco okrągłe, wewnątrz złota zewnątrz złotem w arabeski emaliowana. Wieko, spód i boki niebieskiemi, paskami emaliowanemi ozdobione, z miniaturą mężczyzny w starożytnym stroju \| 1 \| \| 172. [Tabakiera] ośmiokanciasta szyldkretowa, wąska a wysoka z wiekiem, o dwóch zawia- skach złotych, po wierzchu w desenie i kwiaty emaliowana \| 1 \| \| 173. [Tabakiera] czworograniasta porcelanowa, biała, wewnątrz wyzłacana. Po wierzchu ze wszech stron w malowania ozdobiona. Wieko bez zawiaski, pod spodem którego wyobrażenie kupidyna w obecności pasterki i młodzieńca \| 1 \| \| 174. [Tabakiera] porcelanowa, zewnątrz zielona w złote desenie emaliowan, z wiekiem bez zawiaski, na którem z odwrotnej strony wyobrażenie pasterskiego życia \| 1 \| \|---\|---\| \| 175. [Tabakiera] porcelanowa koloru ciemnego stłoczona, złotem w guście chińskim, ze- wnątrz ze wszech stron emaliowana. Wieko bez zawiaski, na którem z odwrotnej stro- ny wyobrażenie dwóch młodych figur \| 1 \| \| 176. [Tabakiera] porcelanowa biała, podwójna, ze wszech stron emaliowana, o dwóch wie- kach, każde na swej zawiasce, na odwrotnych stronach bukiety w koszykach wyobra- żające, w tombak13 oprawna \| 1 \| \| 177. [Tabakiera] porcelanowa biała, emaliowana, ze wszech stron różne sceny wyobrażają- ca. Wewnątrz wyzłacana, wieko bez zawiaski \| 1 \| \| 178. Tartka oprawna w kość słoniową, z takąż jednostajną tabakiereczką, z wiekiem na zawiaskach, cała rzeźbą ozdobiona \| 1 \| Wilanów d[nia] 1-o grudnia 1845 […] g g Podpis nieczytelny. 13 Tombak – stop miedzi z cynkiem, cechujący się żółtą barwą przypominającą złoto, ale jest mało wartościowy. turalna; autorka scenariuszy lekcji muzealnych i projektów edukacyjnych. Obecnie kurator programów edukacji artystycznej oraz koordynator programu wolontariatu, staży i praktyk w Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie. (email@example.com) Adam Tyszkiewicz, adiunkt w Muzeum Uniwersytetu Warszawskiego, absolwent archeologii i historii sztuki na Uniwersytecie Warszawskim, a także podyplomowych Studiów Menedżerów Turystyki w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie oraz podyplomowego Studium Varsavianistycznego na UW; członek Stowarzyszenia Historyków Sztuki, stypendysta fundacji Roberta Andersona w Londynie, Fundacji Lanckorońskich oraz Queen's University w Belfaście. Autor wielu artykułów naukowych i popularnonaukowych, naukowo zajmuje się dziejami szkolnictwa wyższego, ceremoniałem akademickim oraz recepcją sztuki antycznej w czasach nowożytnych. (firstname.lastname@example.org). Agnieszka Woźniak-Wieczorek, absolwentka historii sztuki na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie po obronie pracy magisterskiej Kolekcja gołuchowska Izabelli z Czartoryskich Działyńskiej (1830–1899) i historia jej rozproszenia po 1939 roku (2014). Autorka publikacji na temat historii Zbiorów Ordynacji Książąt Czartoryskich w Gołuchowie oraz kolekcji dzieł sztuki księcia Konstantego Adama Aleksandra Czartoryskiego (1773–1860); doktorantka na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego (Interdyscyplinarne Humanistyczne Studia Doktoranckie). (email@example.com) Tomasz Żuchowski, dr nauk humanistycznych po obronie rozprawy doktorskiej „Organizacja i funkcjonowanie łowiectwa w dobrach Wilanów w XIX i na początku XX w. w świetle archiwaliów z zasobu AGAD. Studium archiwoznawcze"; w latach 2011–2015 pracownik naukowy Archiwum Głównego Akt Dawnych w Warszawie, od 2016 r. na stanowisku naukowym w Archiwum Państwowym w Toruniu. Autor kilkudziesięciu publikacji dotyczących Wilanowa, łowiectwa w XIX i na początku XX w. oraz historii i archiwów rodów magnackich. (firstname.lastname@example.org)	<urn:uuid:a0c5abf3-76a4-4ef7-8048-995affdddb3b>	finepdfs	2.34375	CC-MAIN-2021-17	https://www.wilanow-palac.pl/download.php/38817/sw_24_14_wykaz_tabakier_sprowadzonych_do_palacu_w_wilanowie_1_grudnia_1845_roku_tomasz_zuchowski.pdf	2021-04-23T06:10:40+00:00	crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618039601956.95/warc/CC-MAIN-20210423041014-20210423071014-00310.warc.gz	1,177,039,437	0.958082	0.99937	0.99937	[ "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "pol_Latn", "unknown", "unknown", "pol_Latn", "pol_Latn" ]	pol_Latn	{}	false	[ 40, 3233, 6847, 9319, 11659, 15244, 18410, 21950, 25835, 29469, 33280, 37119, 40952, 44997, 46030, 48080 ]	1	0