text stringlengths 254 13.2M | id stringlengths 36 47 | dataset_source stringclasses 2 values | prediction float64 1.01 4.21 | dump stringclasses 106 values | url stringlengths 13 2.36k | date stringlengths 19 25 | file_path stringlengths 108 155 | offset int64 -1 1.48B | page_average_lid_score float64 0.85 1 ⌀ | full_doc_lid_score float64 0 1 ⌀ | language_score float64 0 1 | per_page_languages listlengths 1 14.5k | full_doc_lid stringclasses 14 values | top_langs stringclasses 1 value | is_truncated bool 2 classes | page_ends listlengths 1 14.5k | minhash_cluster_size int64 1 1.9M | duplicate_count int64 -1 319 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Zapytanie ofertowe na zakup środków ochrony osobistej oraz środków dezynfekujących.
Wartość zamówienia poniżej równowartości 30 000 euro
I. Zamawiający:
Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus m. st. Warszawy
Plac Czerwca 1976 r. Nr 1, 02-494 Warszawa
NIP 522 22 44 219
II. Opis przedmiotu zamówienia
Przedmiotem zamówienia jest dostawa fabrycznie nowych środków ochrony osobistej oraz środków dezynfekujących opisanych poniżej.
Wykonawca może złożyć 1 ofertę na dowolną liczbę części zamówienia.
Część 1
Maseczka ochronna jednorazowa 3-warstwowa na twarz – 6 000 szt.
Kryterium oceny oferty – 100% cena.
Przed podpisaniem umowy Zamawiający może zażądać 1 szt. maseczki do wglądu.
W razie zlej jakości może odstąpić od podpisania umowy i wybrać kolejną ofertę i z najkorzystniejszą ceną.
Część 2
Maseczka ochronna wielorazowa KN 95 – 1 500 szt.
Kryterium oceny oferty – 100% cena.
Przed podpisaniem umowy Zamawiający może zażądać 1 szt. maseczki do wglądu.
W razie zlej jakości może odstąpić od podpisania umowy i wybrać kolejną ofertę i z najkorzystniejszą ceną.
Część 3
Półmaska ochronna filtrująca 3M AURA 9322 FFP2 – 100 szt.
Kryterium oceny oferty – 100% cena.
Przed podpisaniem umowy Zamawiający może zażądać 1 szt. maseczki do wglądu.
W razie zlej jakości może odstąpić od podpisania umowy i wybrać kolejną ofertę i z najkorzystniejszą ceną.
**Część 4**
**Półmaska ochronna filtrująca 3M AURA 8822 FFP2 – 100 szt.**
Kryterium oceny oferty – 100% cena.
Przed podpisaniem umowy Zamawiający może zażądać 1 szt. maseczki do wglądu.
W razie zlej jakości może odstąpić od podpisania umowy i wybrać kolejną ofertę i z najkorzystniejszą ceną.
**Część 5**
- **a) Maseczka ochronna antysmogowa z wymiennym filtrem HEPA - 100 szt.**
- **b) Filtr wymienny HEPA pasujący do maseczki z pkt a - 1000 szt.**
Kryterium oceny oferty – 100% cena.
Przed podpisaniem umowy Zamawiający może zażądać 1 szt. maseczki do wglądu.
W razie zlej jakości może odstąpić od podpisania umowy i wybrać kolejną ofertę i z najkorzystniejszą ceną.
**Część 6**
**Rękawiczki lateksowe pudrowane** pakowane w opakowania po 100 szt. lub po 50 szt. w następującej ilości:
Rozmiar XL – 50 000 szt.
Rozmiar L – 40 000 szt.
Rozmiar M – 10 000 szt.
Kryterium oceny oferty – 100% cena.
**Część 7**
- **a) Płyn do dezynfekcji rąk o zawartości alkoholu etylowego min. 70% op. 5l – 10szt.**
- **b) Płyn do dezynfekcji powierzchni o zawartości alkoholu etylowego min. 70% op. 5l – 10szt.**
Preparaty muszą posiadać pozwolenie na obrót produktem biobójczym.
Kryterium oceny oferty – 100% cena.
Część 8
a) Żel do dezynfekcji rąk opakowanie 500 ml z pompką – 80 szt.
b) Żel do dezynfekcji rąk opakowanie 100 ml – 80 szt.
Kryterium oceny oferty – 100% cena.
Część 9
a) Fartuch ochronny flizelinowy jednorazowy rozmiar M – 30 szt.
b) Fartuch ochronny flizelinowy jednorazowy rozmiar L – 30 szt.
Kryterium oceny oferty – 100% cena.
Przed podpisaniem umowy Zamawiający może zażądać 1 szt. produktu do wglądu.
W razie zlej jakości może odstąpić od podpisania umowy i wybrać kolejną ofertę i z najkorzystniejszą ceną.
Część 10
Kombinezon ochronny medyczny klasa I z włókniny 100% polipropylen – 20 szt.
Kryterium oceny oferty – 100% cena.
Przed podpisaniem umowy Zamawiający może zażądać 1 szt. produktu do wglądu.
W razie zlej jakości może odstąpić od podpisania umowy i wybrać kolejną ofertę i z najkorzystniejszą ceną.
Koszt dostawy każdej części zamówienia leży po stronie Wykonawcy.
III. Miejsce i sposób dostarczenia oferty.
1. Oferta powinna być dostarczona w terminie do 02.12.2020 r. do godziny 12.00 na adres:
Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus m.st. Warszawy, Plac Czerwca 1976r Nr 1, 02-495 Warszawa lub na adres firstname.lastname@example.org
2. Oferty złożone po terminie nie będą rozpatrywane.
3. W toku badania i oceny ofert Zamawiający może żądać od oferentów wyjaśnień dotyczących treści złożonych ofert.
4. Osoba do kontaktu Agnieszka Batejko tel. 22 2773466
IV Ocena i wybór ofert.
1. Zamawiający dokona oceny ważnych ofert na podstawie ceny ofertowej - waga kryterium cena 100%
2. Informację o wyborze najkorzystniejszej oferty Zamawiający prześle do oferentów, którzy złożyli oferty. Oferent, którego oferta zostanie wybrana, zostanie powiadomiony o tym drogą elektroniczną.
3. Zamawiający zastrzega sobie prawo niedokonania wyboru żadnej ze złożonych ofert lub zmiany wielkości zamówienia.
4. Zamawiający zastrzega sobie prawo zwiększenia zakresu zamówienia w wybranych częściach z uwagi na uzyskane oszczędności.
5. Płatność nastąpi po złożeniu prawidłowo wystawionej faktury w terminie 14 dni od daty złożenia dokumentu.
6. Załącznikiem do zapytania jest wzór umowy jaką Zamawiający przestawi Wykonawcy.
Z CA DYREKTORA
OŚRODKA POMOCY SPOŁECZNEJ
DZIELNICY PRAGA-PÓŁNOC WARSZAWY
Marzena Bednarczyk
UMOWA Nr........... 2020
zawarta w dniu........... 2020r
pomiędzy:
Miastem Stołecznym Warszawa, Pl. Bankowy 3/5, 00-950 Warszawa, NIP 5252248481
REGON 01529640 w ramach którego działa Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus
m. st. Warszawy reprezentowany przez Panią Marzenę Szaniawską, Dyrektora Ośrodka
Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus m. st. Warszawy, na podstawie pełnomocnictwa
Prezydenta m. st. Warszawy z dnia 20.01.2012r., Nr GP-IX.0052.476.2012
zwany w dalszej części umowy Kupującym
a
_____________________
zwany w dalszej części umowy Sprzedającym
Do niniejszej umowy, z uwagi na wartość przedmiotu umowy nie stosuje się ustawy z dnia 29
stycznia 2004 roku Prawo zamówień publicznych - vide: art. 4 pkt 8 ustawy z dnia 29
stycznia 2004r., Prawo zamówień publicznych (tj.:Dz. U. z 2019 r. poz.1943 z późn. zm.)
I. Przedmiot Umowy
§ 1
1. Sprzedający sprzedaje, a kupujący kupuje następujące rzeczy:
| Lp. | Nazwa/gatunek | Ilość (szt) | Cena (PLN) | Uwagi |
|-----|----------------|-------------|------------|-------|
| | | | | |
| | | | | |
| | | | | |
2. Kupujący zapłaci sprzedającemu cenę w wysokości ___ zł (słownie: _______) brutto.
3. Sprzedający dostarczy rzeczy stanowiące przedmiot niniejszej umowy ________________________ (określenie np. miejsca, sposobu, opakowania), na własny koszt i ryzyko, w terminie do dnia _______________.
§ 2
1. Sprzedający oświadcza, że rzeczy będące przedmiotem niniejszej umowy są fabrycznie nowe, stanowią jego własność, nie toczy się wobec nich żadne postępowanie, są wolne od wad prawnych i praw osób trzecich oraz nie stanowią przedmiotu zabezpieczenia.
2. Sprzedający, wraz z rzeczami, wyda Kupującemu wszystkie posiadane dokumenty dotyczące sprzedawanych rzeczy, w szczególności certyfikaty i atesty zezwalające na wprowadzenie ww. do obrotu.
II. Uprawnienia Kupującego
§3
1. Kupujący może odstąpić od umowy ze skutkiem natychmiastowym w przypadku jej nienależytego wykonania przez Sprzedającego, a w szczególności w przypadku uchybienia terminowi dostarczenia przedmiotu umowy zgodnie z §1 ust. 3.
2. Umowa może być rozwiązana przez Kupującego w każdym czasie, jeżeli zaistnieją okoliczności nieznane w chwili zawarcia umowy, które uniemożliwiają jej realizację.
3. Odstąpienie lub rozwiązanie niniejszej umowy wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.
4. Sprzedający zobowiązuje się do udzielania ustnie lub na piśmie, w zależności od żądania Kupującego i w terminie przez niego określonym, wyjaśnień i informacji.
5. Sprzedający zobowiązuje się do realizacji umowy zgodnie z jej ustaleniami, a w przypadku naruszenia jakichkolwiek jej postanowień pokryje wszystkie szkody i straty wynikające z nienależytej realizacji umowy poniesione przez Kupującego.
III. Obowiązki Sprzedającego
§ 4
Sprzedający zobowiązuje się do:
1. wykonania przedmiotu umowy z należytą starannością oraz zgodnie z postanowieniami niniejszej umowy;
2. ponoszenia odpowiedzialności względem Kupującego za jakość dostarczanego towaru oraz terminowość przydatności do użycia;
3. nieujawniania i niewykorzystywania informacji chronionych w tym danych osobowych osób do których Sprzedający ewentualnie uzyskał dostęp w związku z wykonywaniem czynności objętych niniejszą umową. Obowiązek ten jest nieograniczony w czasie.
IV. Warunki Płatności
§ 5
1. Zapłata ceny przez Kupującego nastąpi po przedłożeniu przez Sprzedającego prawidłowo wystawionej faktury VAT obejmującej sprzedaż wyszczególnionego asortymentu - nazwy towaru oraz z uwzględnieniem stawki VAT%.
2. Wynagrodzenie wynikające z realizacji przedmiotu umowy określone w ust.1 tego paragrafu będzie przekazane na rachunek bankowy Sprzedającego wskazany w fakturze, w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawidłowo wystawionej faktury VAT na:
**Nabywca:** Miasto Stołeczne Warszawa
Pl. Bankowy 3/5, 00-950 Warszawa
NIP 525-22-48-481
**Odbiorca:** Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus M.St. Warszawy,
Plac Czerwca 1976 r Nr 1, 02-495 Warszawa.
3. Strony postanawiają, że datą zapłaty wynagrodzenia uznaje się datę obciążenia rachunku bankowego Kupującego.
4. Sprzedającemu nie przysługuje żadne inne roszczenie o dodatkowe wynagrodzenie nieprzewidziane w niniejszej umowie, ani roszczenie o zwrot kosztów poniesionych w związku z zawarciem i wykonaniem niniejszej umowy.
5. Odbiorca /Płatnik faktury – Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy Ursus m. st. Warszawy oświadcza, że zgodnie z wytycznymi Prezydent m.st. Warszawy z dnia 01.07.2018r oraz ze zmianą ustawy o podatku od towarów i usług jest zobowiązany do stosowania mechanizmu podzielonej płatności (MPP).
6. Sprzedający oświadcza, że wskazany w umowie i na fakturze rachunek bankowy jest rachunkiem służącym wyłącznie do celów rozliczeń z tytułów prowadzenia działalności gospodarczej.
7. Sprzedający nie może dokonać cesji żadnych praw i roszczeń lub przeniesienia obowiązków wynikających z umowy na rzecz osoby trzeciej bez uprzedniej pisemnej zgody Kupującego.
§ 6
1. O zaistniałych lub przewidzianych przeszkodach wykonania umowy Sprzedający zobowiązany jest powiadomić niezwłocznie Kupującego.
2. Strony ustalają, że dla celów wykonania umowy osobą upoważnioną do kontaktów będzie:
a) ze strony Kupującego –………………… tel……………… e-mail: ……………..
b) ze strony Sprzedającego – ………………… tel. ………………… e-mail:
3. Wszelkie zawiadomienia, oświadczenia woli przekazywane w związku z realizacją Umowy powinny być sporządzone w formie pisemnej/drogą elektroniczną, dla celów dowodowych oraz być dostarczone drugiej stronie w taki sposób, aby mogła się z nimi zapoznać a w przypadkach wymagających pilnej realizacji telefonicznie.
V. Kary umowne i zakres odpowiedzialności
§ 7
1. Sprzedający jest zobowiązany do naprawienia szkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.
2. Sprzedający zapłaci Kupującemu karą umowną w wysokości ____ zł (słownie: ____ złotych) w przypadku naruszenia jakichkolwiek postanowień umowy, a w szczególności w przypadku nie dostarczenia przedmiotu umowy w terminie określonym w §1 ust. 3.
3. Sprzedający zapłaci Kupującemu karą umowną w wysokości _____ zł (słownie: _____ złotych) w przypadku odstąpienia przez Kupującego od umowy z przyczyn leżących po stronie Sprzedającego lub nieuzasadnionego odstąpienia od umowy przez Sprzedającego.
4. Przewidziane w niniejszym paragrafie kary umowne nie wyłączają możliwości dochodzenia przez Kupującego odszkodowania przewyższającego wysokość kar umownych na zasadach ogólnych określonych w Kodeksie Cywilnym.
VI. Postanowienia końcowe
§ 8
1. Zmiana postanowień Umowy wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności.
2. W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie przepisy kodeksu cywilnego oraz ustawy Prawo zamówień publicznych.
3. Wszelkie spory wynikające z realizacji treści niniejszej umowy, których nie da się rozstrzygnąć polubownie strony mogą poddać pod rozstrzygnięcie przez Sąd Powszechny właściwy dla siedziby Kupującego.
4. Niniejsza umowa została sporządzona w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, dwa dla Kupującego jeden dla Sprzedającego.
Sprzedający: Kupujący: | d65cd0ce-2cea-40a8-8426-1743f54fe563 | finepdfs | 1.036133 | CC-MAIN-2022-21 | https://ops-ursus.pl/wp-content/uploads/2020/11/SKMBT_C28020112514300.pdf | 2022-05-23T19:56:25+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662561747.42/warc/CC-MAIN-20220523194013-20220523224013-00735.warc.gz | 481,347,244 | 0.999912 | 0.999979 | 0.999979 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1186,
2591,
3987,
4839,
6059,
8267,
10619,
12097
] | 1 | 0 |
Raport z konsultacji społecznych
w sprawie projektu Zarządzenia Prezydenta Miasta Sosnowca dotyczącego realizacji Budżetu Obywatelskiego w ramach jego XI edycji.
Na podstawie art. 5a ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2020 roku, poz. 713), Uchwały Nr 121/V/2019 Rady Miejskiej w Sosnowcu z dnia 28 lutego 2019 roku w/s zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami Sosnowca (Dz. Urz. Woj. Śl. Z 2019 r. poz. 1895).
1. Przedmiot konsultacji.
Przedmiotem konsultacji był projekt Zarządzenia Prezydenta Miasta Sosnowca dotyczącego realizacji Budżetu Obywatelskiego w ramach jego XI edycji.
2. Podmioty uprawnione do uczestnictwa w konsultacjach.
Podmiotem uprawnionymi do uczestnictwa w konsultacjach byli wszyscy mieszkańcy miasta Sosnowca.
3. Termin konsultacji.
Konsultacje przeprowadzono w terminie od 15.04.2024r. do 28.04.2024r.
4. Forma i tryb konsultacji.
Konsultacje przeprowadzono w formie:
- składania opinii i uwag za pomocą platformy internetowej www.konsultacje.sosnowiec.pl,
- składania opinii i uwag za pomocą poczty elektronicznej na adres mailowy email@example.com,
- składania opinii i uwag w formie pisemnej do skrzynek usytuowanych w Budynku Głównym Urzędu Miejskiego
5. Uwagi do konsultacji mogły być zgłaszane:
- w formie papierowej do skrzynek usytuowanych w: Budynku Głównym Urzędu Miejskiego w Biurze Obsługi Interesantów.
- drogą elektroniczną na adres: firstname.lastname@example.org
- na platformie konsultacji społecznych www.konsultacje.sosnowiec.pl.
6. Raport z analizy zgłoszonych uwag.
W konsultacjach w dniach od 15.04.2024r. do 28.04.2024r. wpłynęły następujące uwagi:
| Lp. | Temat | Opinia |
|-----|-------|--------|
| 1 | Radni | - „Radni nie powinni zgłaszać projektów w ramach budżetu obywatelskiego, jak to miało miejsce w latach poprzednich. Budżet obywatelski powinien z założenia aktywizować lokalną społeczność, a zgłaszanie |
projektów przez radnych zniechęca do aktywności. Wyniki z ostatnich lat pokazują, że znaczna część projektów zgłaszanych przez radnych kończy się ich wyborem, co nie dziwi biorąc pod uwagę choćby większe zasięgi tych osób w mediach społecznościowych. Nie jest to jednak w mojej ocenie uczciwa konkurencja, radni mają dużo więcej narzędzi realizacji projektów zgłaszanych do BO niż zwykli mieszkańcy”.
- „Poruszany już temat o wstrzymaniu się Radnych jak i ostatnio miało miejsce Pana Posta, który rok po roku za 2mln zł z BO spełnił obietnicę wyborczą Pana Chęcińskiego dotyczącą rewitalizacji Balatonu (bezapelacyjnie projekt potrzebny, ale czy z środków BO Panie Prezydencie).
Rada miasta ma do dyspozycji cały budżet miasta i właśnie z tych ogólnych środków niech zabiegają o realizację na podstawie interpelacji”.
- „Sosnowieccy Radni i ich rodziny, nie powinni wspierać żadnego w projektów, to powinno zostać zapisane w regulaminie. Nie powinni pojawiać się na zdjęciach z projektami w mediach społecznościowych. Ich rozpoznawalność oraz siła medialna, daje przewagę”.
**Uwagi odrzucone.**
**Uzasadnienie:**
Zgodnie z zapisami ustawy o samorządzie gminnym budżet obywatelski jest specjalną formą konsultacji społecznych. Zgodnie z ustawą w konsultacjach społecznych mogą brać udział wszyscy mieszkańcy miasta, nie można wprowadzać żadnych osobowych ograniczeń.
| 2 | Remonty |
|---|---------|
| | - „BO powinien być na utworzenie nowych miejsc, rozbudowę, unowocześnienie itp. a nie na remonty. Mieszkańcy nie powinni być stawiani przed wyborem remont jednej drogi/parkingu kontra remont drugiej. To powinno być zapisane w realizacji zadań |
miasta a nie BO”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
Budżet Obywatelski jest wydzieloną pulą środków z budżetu gminy przeznaczoną do dyspozycji mieszkańców. Sami mieszkańcy decydują jakie są ich potrzeby i jakiego typu projekty zgłaszają. W ustawie o samorządzie gminnym nie ma zapisów wykluczających kategorie możliwych do zgłaszania przez mieszkańców projektów. Tym bardziej, że zadanie z tych kategorii cieszą się dużą popularnością zarówno na etapie zgłaszania jak i głosowania.
| 3 | Środki |
|---|--------|
| | - „Piszę w sprawie konsultacji XI Edycji Budżetu Obywatelskiego w Sosnowcu. Zaniepokoia mnie kwota, jaką w tym roku planuje się przeznaczyć na BO. 8 mln złotych to o 400 tys. złotych więcej niż w zeszłym roku – taki wzrost oczywiście można uzasadnić poziomem inflacji, wzrostem kosztów towarów i usług oraz wzrostem płacy minimalnej. Pragnę jednak zaznaczyć, że w ubiegłym roku prezydent Chęciński oficjalnie ogłosił na Facebooku, że jeśli w Sosnowcu będzie odpowiednia frekwencja w wyborach, to da dodatkową pulę 1 mln zł na BO. Później post usunął, jednak po wielokrotnych pytaniach mieszkańców w komentarzach, przyznał, że kwota zostanie dodana do przyszłorocznego, tj. 2024 BO. Jak widać nic takiego nie nastąpiło, a pula jest wyższa tylko o 400 tysięcy. Budżet młodzieżowy to osobny twór, więc nikt z mieszkańców nie da sobie zamyślić oczu, że to jest właśnie ten milion, zwłaszcza że mamy jeszcze wspomniane wyżej koszty takie jak inflacja, które wymagają, aby ten budżet z każdym rokiem był coraz większy. Moje pytanie zatem brzmi – w jaki sposób prezydent Chęciński zamierza zwiększyć tegoroczny BO, wywiązując się z ubiegłorocznej obietnicy?”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W tegorocznej edycji budżetu obywatelskiego kwota przewidziana na realizację zadań została zwiększona o 400 tys. zł. Dodatkowo,
iż budżet obywatelski pełni funkcję aktywizującą mieszkańców do większego zaangażowania w życiu publicznym oraz zwiększeniu zainteresowania w sprawy społeczne, pragniemy te cechy kształtować już u najmłodszych naszych mieszkańców. Stąd idea szkolnego i przedszkolnego budżetu obywatelskiego, na realizację których zostało przekazane 600 tys. zł. Łączna kwota na BO w kolejnej edycji została powiększona o 1 mln zł.
- „Zwiększenie wartości budżetu strefy ogólnomiejskiej. Wygrywający, drogi projekt zabiera możliwość realizacji innych, tańszych projektów. Przykład z tamtego roku: trzecia w kolejności szkoła za tylko 100 tys. nie miała możliwości uzyskania funduszy”.
**Uwaga przyjęta.**
**Uzasadnienie:**
W tegorocznej edycji budżetu obywatelskiego kwota przewidziana na strefę ogólnomiejską została zwiększona do kwoty 2 mln zł.
- „Ogólnomiejskie projekty nie mogą przekroczyć 85% max puli 2.000.000 zł przeznaczonych na realizację zadania - Nie zniechęci ludzi do brania udziału. Więcej, również tych mniejszych projektów ma szansę na realizację. Jednocześnie, to wciąż duża kwota pozwalająca na realizację dużej inwestycji”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W związku z połączeniem rejonów konsultacyjnych oraz na podstawie opinii uzyskanych w trakcie trwania konsultacji, postanowiliśmy wprowadzić ograniczenie kwotowe w rejonach konsultacyjnych. Natomiast w strefie ogólnomiejskiej pragniemy umożliwić mieszkańcom złożenie kompleksowego projektu za maksymalną wartość 2 mln zł.
- „Jeden projekt rejonowy w danej strefie nie może przekroczyć 85% max puli 1.200.000 zł przeznaczonych na realizację zadania - Nie
zniechęci ludzi do brania udziału. Więcej, również tych mniejszych projektów ma szansę na realizację. Jednocześnie, to wciąż duża kwota pozwalająca na realizację dużej inwestycji”.
**Uwaga przyjęta.**
**Uzasadnienie:**
Projekty nie mogą przekroczyć 1 mln zł w danym rejonie konsultacyjnym.
- „Zwiększenie współfinansowania ze strony sm/w. np. do 55%, To sm/w. będą czerpać długofalowo korzyści z powstania inwestycji. To nie jest grunt należący do gminy. Należy sobie zadać pytaniem, czy BO powinno służyć do np. remontu dróg i parkingów należących do sm/w. Czy to nie jest raczej odpowiedzialność sm/w”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W ostatnich edycjach projekty zgłaszane przez spółdzielnie cieszą się przez mieszkańców bardzo dużą popularnością. Dlatego w tegorocznej edycji utrzymujemy możliwość współfinansowania projektów.
- „Budżet Obywatelski, powinien być zależny od budżetu Miasta Sosnowiec, uchwalonego na rok bieżący. Z roku na rok rosną koszty pracy, produktów, tym samym kwota powinna być wyższa (...). Procentowy udział przy podziale zwycięskich projektów, w danym rejonie, czyli np: 1-miejsce 70% całej kwoty;
2-miejsce 25% całej kwoty;
3-miejsce 5% całej kwoty.
Suwak procentowy, można zmieniać, celem większa ilość realizowanych projektów w danym rejonie”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W tym roku w podziękowaniu za frekwencję wyborczą w wyborach samorządowych pula środków przeznaczona na Budżet Obywatelski wzrosła o 1 mln zł.
- „Przy przydzielaniu środków dla
poszczególnych rejonów zachowany zostałby dotychczas obowiązujący mechanizm ich rozdysponowywania w oparciu o liczbę mieszkańców oraz powierzchnię danego rejonu. Ponadto wnioskujemy o wprowadzenie zapisu mówiącego, iż wartość zgłaszanego projektu rejonowego nie może przekraczać 70% środków przypisanych do danego obszaru. Celem tego zabiegu jest zwiększenie szans na wybór projektu z mniejszych dzielnic, które są połączone z bardziej ludnymi obszarami w ramach jednego rejonu”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W tegorocznej edycji budżetu obywatelskiego umożliwiamy mieszkańcom zgłaszanie projektów dużych, kompleksowych.
---
4 Podział rejonów
- „Zmniejszenie stref rodzi obawę przed wygraną tylko i wyłącznie w jednym rejonie, bądź któryś z rejonów zostanie pominięty. W efekcie może dojść do sytuacji, gdzie dany rejon nie wygra żadnego projektu przez co w konsekwencji spadek frekwencja, która i tak nie jest duża”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
Propozycja zmiany rejonów wynika z uwagi iż coraz częściej mieszkańcy zgłaszają duże projekty, na które w obowiązujących rejonach nie ma możliwości realizacji. Wprowadzając ograniczenie maksymalnej wartości projektu do wysokości 80% środków umożliwiamy również realizację w mniejszych projektów.
- „Dzień dobry, jako mieszkanka osiedla Kalinowa bardzo proszę o rozdzielenie Nas od ulicy Maliny. Na osiedlu z uwagi na mieszkania komunalne i nowe bloki brakuje nam miejsca na rekreację i odpoczynek. Chcielibyśmy wygrać jakiś projekt a nie ponownie przegrać z ulicą Maliny. Mamy piękny zielony teren z którego chętnie korzystaliby nie tylko mieszkańcy osiedla Kalinowa. Mam tu na myśli zapomniane
boiska przy basenie”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
Dzięki połączeniu rejonów umożliwiamy realizację boiska przy ulicy Kalinowa. Koszty modernizacji boiska to kwota ok. 1 mln zł. W poprzednich edycjach projekt z uwagi na wysokie koszty realizacji był przenoszony do rejonu ogólnomiejskiego, w którym nie zdobył wystarczającej ilości głosów aby został skierowany do realizacji.
- „Czy można wreszcie odejść od nielogicznego a niestety wspólnego budżetu dla obu Śródu? Czylis Górnnej i Dolnej - nie ma opcji aby zrealizowane ze wspólnego budżetu projektu zadowoliły mieszkańców obu tych części dzielnicy a i liczba mieszkańców jest niewspółmiernie różna”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W tegorocznej edycji proponujemy zwiększenie rejonów z uwagi na coraz większe, bardziej kompleksowe projekty zgłaszane przez mieszkańców. Podział na jeszcze mniejsze rejony spowoduje iż kwoty przyznane na poszczególne rejony będą jeszcze mniejsze, przez co będzie problem z realizacją nawet mniejszych projektów.
- „W jakim celu ogłasza się konsultacje i sugeruje się mieszkańcom tematy typu: podział rejonów skoro one zostały już narzucone, nie mówię że źle się stało że taki nowy podział nastąpił, ale po co mydlić ludziom oczy w tej kwestii”.
**Uwaga przyjęta.**
**Uzasadnienie:**
Zaproponowany podział jest obserwacją X poprzednich edycji BO. W związku z coraz częstszym zgłaszaniem przez mieszkańców dużej ilości projektów, które znacznie przekraczały przyznawane na rejony kwoty, w tegorocznej edycji proponujemy zmniejszenie ilości rejonów. Pozwoli to na realizację większych, kompleksowych projektów.
- „Co ze szkołami i przedszkolami? Takie propozycje nie mają szans w strefie ogólnomiejskiej, gdzie wygrywającym pomysłem jest rewitalizacja Balatonu sygnowana przez posła z naszego miasta. Wiem, że na Balatonie zyska więcej mieszkańców niż na jakiejś tam szkole ale to wypacza sens dodawania takich placówek do głosowania”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
Od momentu wejścia w życie nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym w zakresie budżetu obywatelskiego nie mamy możliwości stworzenia osobnego rejonu dedykowanego strefie edukacji. W tegorocznej edycji proponujemy zwiększenie puli środków w rejonach konsultacyjnych. Umożliwi to realizację większych projektów w tych rejonach a tym samym zmniejszy ilość projektów zgłaszanych w rejonie ogólnomiejskim.
- „Powrót do poprzednich rejonów konsultacyjnych, lub podział rejonu IV i V na mniejsze. 1. Projekty małych dzielnic czy osiedli nie mają żadnych szans w konfrontacji z projektami z dużych dzielnic. 2. W przypadku rejonu IV i V ogromny rozrzt terytorialny – ideą projektów regionalnych jest dostępność tych projektów w zakresie regionalnym. W przypadku takich ogromnych obszarów idea ta nie będzie zachowana. Jaki wpływ na mieszkańców Jęzora ma inwestycja w Dańdówce? Jaki wpływ inwestycja na Kazimierzu ma zadowolić mieszkańców Cieśli? Przy takim zakresie terytorialnym idea realizacji projektów w zakresie rejonów nie działa”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W trakcie dotychczasowych X edycji mieszkańcy mieli możliwość zgłaszania projektów w 17 rejonach. Z uwagi na coraz większą ilość projektów zgłaszanych dużych, kompleksowych wymagających coraz
| | Składanie projektów |
|---|---------------------|
| 5 | - „Podanie do informacji zaktualizowanej wyceny kosztów np. koszt ławki, m2 nawierzchni asfaltowej, m2 nawierzchni boiska sportowego, cena lampy |
oświetleniowej itp. To pozwoli autorom projektów na lepsze ich przygotowanie pod kontem wartości projektu i możliwości jego wykonania jak również zapobieganie zmianom wartości projektów po ich złożeniu co niejednokrotnie miało miejsce”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W kilku edycjach Budżetu obywatelskiego mieliśmy umieszczony cennik przykładowych urządzeń. Z uwagi na szybko zmieniające się ceny, warunki terenowe realizacji projektu oraz wyniki postępowań przetargowych mocno odbiegały od prezentowanego cennika.
- „Czy istnieje możliwość rezygnacji z punktu: 5.9. w rozdziale III, mówiącym o tym, że projekt może dotyczyć realizacji w jednej lokalizacji? A może inaczej go sformułować? Jeśli dobrze go interpretuję, nie ma obecnie możliwości złożenia projektów typu: "50 ławek w dzielnicy", "Nasadzenia 100 drzew na naszej ulicy" albo "100 koszy na śmieci na Starym Sosnowcu" itp.
Projekty tego typu mają się doskonale np. w budżecie obywatelskim w Warszawie, a mieszkańcy chętnie na nie głosują. Odpowiadają one na realne potrzeby także w naszym mieście. Taka możliwość pozwoliliby rozszerzyć zasięg oddziaływania projektów (w sensie społecznym oraz terytorialnym) i zaangażować więcej mieszkańców podczas głosowania. Wydaje się to zasadne także w kontekście poszerzenia rejonów głosowań (integracja mieszkańców różnych dzielnic wokół inicjatywy, która w każdej przynosi korzyści). Jedynym wyzwaniem jakie widzę, byłaby konieczność znalezienia nowej formy oznaczenia, że drzewo/ławka/kosz to efekt Budżetu Obywatelskiego. Ale myślę, że i na to znalazłoby się rozwiązanie”.
**Uwaga przyjęta częściowo.**
**Uzasadnienie:**
Zapis mówiący o zakazie wielolokalizacyjności został wprowadzonych po I edycji BO w ramach której został złożony projekt
| | | |
|---|---|---|
| | | obejmujący swoim zakresem 7 lokalizacji w pełni wyczerpując dostępne w rejonie środki. Tym samym uniemożliwiając realizację innych projektów. W tej edycji na wniosek mieszkańców, wprowadzamy możliwość składania projektów wielolokalizacyjnych, jednak ich ocena pozostaje uzależniona od decyzji Zespołu Konsultacyjnego ze względu na charakter inwestycji oraz ingerencję w istniejącą infrastrukturę miejską. |
| 6 | Weryfikacja projektów | - „Na etapie weryfikacji zgłoszonych projektów dobrze byłoby odbyć spotkania z osobami, które je zgłaszają, celem omówienia możliwości ich realizacji. Obecnie zgłaszający nie mają informacji o tym kiedy projekt jest wstępnie oceniany”.
**Uwaga przyjęta.**
**Uzasadnienie:**
Jednostki weryfikujące projekt w przypadku wątpliwości, chęci doprecyzowania zakresu projektu, kontaktują się z autorem projektu. Ponieważ czas weryfikacji przypada z reguły na okres wakacyjny, urlopowy stanowi to spore utrudnienie w kontaktach. Dlatego w przypadku, kiedy złożony projekt jest kompletny, uznajemy że pomysłodawcy w chwili ogłoszenia projektów po ocenie mają czas na zapoznanie się z naszą opinią. |
| 7 | Głosowanie | - „Głosy na projekty z poszczególnych obszarów powinny móc oddawać tylko osoby je zamieszkujące, a nie mieszkające w innych częściach miasta”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
Dając możliwość głosowania mieszkańcom na projekty z terenu całego miasta bez względu na rejon w którym mieszkają, umożliwiamy im oddawanie głosu na projekty zlokalizowane w miejscach w których spędzają czas wolny, uczęszczają do szkoły i przedszkola, pracują i chcą mieć wpływ na ich wygląd.
- „Solidna weryfikacja oddawanych głosów, szczególnie przy projektach
współfinansowanych z SM”.
**Uwaga przyjęta.**
**Uzasadnienie:**
Ważność głosów weryfikowana jest automatycznie przez elektroniczny system do obsługi budżetu obywatelskiego, a także ręcznie przez pracowników urzędu. Sprawdzane są wszystkie kryteria, jakie głos musi spełnić, aby zostać uznany za ważny.
- „Zwiększenie liczby oddanych głosów przypisanych do 1 nr. tel.
Wiele starszych osób obawia się podawania swojego numeru tel. argumentując to możliwością poniesienia kosztów związanych z sms-em zawierający kod”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
Naszym zdaniem zniesienie limitu ilości oddanych głosów z jednego nr. telefonu spowoduje tzw. „zbieractwo” głosów, którego chcielibyśmy uniknąć.
- „Dobrze byłoby pomyśleć o dodatkowej punktacji przyznawanej projektom proklimatycznym (zieleń, rowery itp). A najlepiej stworzeniu tzw. zielonego Budżetu Obywatelskiego. Ale to już pewnie w kolejnych edycjach”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W ramach dotychczasowych edycji złożonych zostało blisko 80 projektów dotyczących zagospodarowania skwerów, nasadzeń. To w gestii mieszkańców jest decyzja jakie projekty zostaną skierowane do realizacji. Naszym zdaniem byłaby niesprawiedliwa faworyzacja określonej kategorii projektów.
- „Proponuję głosowanie w czasie jednej sesji i z użyciem jednego sms; rozdysponowanie 3 głosów (2 na rejonowe<w dowolnym rejonie>, jeden na ogólnomiejski), zamiast 2., Uproszczenie procesu, zaoszczędzenie pieniędzy, zwiększenie możliwości wyboru i oddania głosu na projekty nas najbardziej interesujące”.
| | | |
|---|---|---|
| | | **Uwaga częściowo odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W związku z zapisami w uchwale nie mamy na chwilę obecną możliwości zmiany zapisu dotyczącego zwiększenia ilości głosów do rozdysponowania. W trakcie tworzenia zarządzenia dotyczącego głosowania uwaga dotycząca głosowania w czasie jednej sesji zostanie ponownie przeanalizowana. |
| 8 | Realizacja projektów | - „Przyspieszenie realizacji zwycięskich projektów, aby przed kolejnym głosowaniem BO mieszkańcy widzieli że zwycięskiej projekty zostały zrealizowane. Sytuacja ta będzie miała wpływ na frekwencję bo mieszkańcy zobaczą że ich głos ma moc sprawczą i z chęcią znów wezmą udział w głosowaniu”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
Projekty realizowane są w oparciu o pozyskiwanie wszelkiego rodzaju zgód, pozwoleń i decyzji oraz w oparciu o procedury zamówień publicznych stąd większość realizowanych zadań oddawana jest pod koniec roku, a czasami realizacja niektórych zadań kontynuowana jest w kolejnym roku. |
| 9 | Założenia ogólne budżetu obywatelskiego | - „Brak; można dodać w miejscu: „5.10. uwzględniać - o ile jest to możliwe - uniwersalne projektowanie, o którym mowa w art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 19 lipca 2019r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (Dz.U. 2022r., poz. 2240).” Można dodać zdanie: o ile to możliwe...uwzględniać cele strategiczne wraz ze wskaźnikami (polityka senioralna Miasta Sosnowiec na lata 2021-2027), 3) Miasto Sosnowiec powinno promować dokument, który samo stworzyło. Położenie większego nacisku na tworzenie projektów z myślą o ludziach o specjalnych potrzebach”.
**Uwaga przyjęta.**
- „Miejsca takie jak Park Sielecki czy Park im. Jacka Kuronia, powinny być wyłączone przy
składaniu projektów rejonowych, ze względu na ich atrakcyjność i olbrzymią sympatię mieszkańców z różnych dzielnic Sosnowca. Projekty w tych popularnych miejscach zyskują w sposób oczywisty co daje im przewagę”.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
W trakcie realizacji X edycji budżetu obywatelskiego zaobserwowaliśmy tereny, które są bardziej popularne wśród mieszkańców od innych. Jednak mimo zwiększonej popularności tych miejsc, nie można ich całkowicie wykluczyć z procesu składania projektów. Chcielibyśmy aby to sami mieszkańcy wspólnie wskazywali miejsca i projekty, które ich zdaniem należy realizować.
- „W nawiązaniu do petycji z dnia 18.03.2024r., na którą do tej pory nie uzyskałam odpowiedzi, ponawiam apel o utworzenie osobnego Zielonego Budżetu dla Miasta Sosnowiec. Poniżej treść złożonej petycji:
Niniejszym na podstawie art. 2 ust. 1 Ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o petycjach (Dz. U. z dnia 5 września 2014 r., poz. 1195) składam petycję w sprawie utworzenie dla naszego miasta Zielonego Budżetu miasta Sosnowiec. Popularność Budżetu Obywatelskiego pokazuje, że mieszkańcy naszego miasta pragną aktywnie uczestniczyć w procesie kształtowania i rozwoju Sosnowca. Stojąc w obliczu zmian klimatycznych oraz wyzwań eksurbanizacji musimy aktywnie przeciwdziałać tym zjawiskom. Wielu mieszkańców aktywnie podkreśla, że nasze osiedla wymagają interwencji i większej ilości terenów zielonych. Mieszkańcy poszczególnych osiedli najlepiej wiedzą, gdzie potrzebna jest ingerencja i zmiany w ich otoczeniu. Stworzenie osobnego Zielonego Budżetu jest ważne dla podkreślania istotności kwestii środowiskowych i ekologicznych w naszym mieście. Te kwestie nie powinny rywalizować np. remontem dróg
czy chodników w Budżecie Obywatelskim.
Zielony Budżet stanowi nie tylko inwestycję w naszą przyszłość, ale również krok w kierunku bardziej zrównoważonego rozwoju. Poprzez alokację środków na projekty związane z ochroną środowiska, zazieleнием przestrzeni miejskich oraz promocją ekologicznych rozwiązań, możemy skutecznie przyczynić się do poprawy jakości życia mieszkańców oraz ochrony naszego dziedzictwa naturalnego.
Zielony Budżet miasta Sosnowiec jako forma konsultacji społecznych służyć będzie zdiagnozowaniu potrzeb mieszkańców w zakresie szeroko pojętej ekologii i ochrony środowiska, a następnie realizację zadań publicznych. W ramach Zielonego Budżetu, podobnie jak w przypadku Budżetu Obywatelskiego, mieszkańcy będą mieli do wykorzystania określoną pulę środków. Kwota zostałaby rozdzielona pomiędzy poszczególne dzielnice, a część środków mogłaby być wydzielona na budżet ogólnomiejski.
Proponowane środki mogłyby zostać przeznaczone na szereg inicjatyw, takich jak na przykład:
Inwestycje w nowe parki, ogrody społeczne, ale również sadzenie drzew wzdłuż ulic, czy zakładanie małych ogródków miejskich, szkolnych i przedszkolnych.
Systemową rewitalizację zieleni skwerów i parków. Prowadzenie nasadzeń drzew i krzewów. Tworzenie systemowej opieki dla starych drzew oraz tworzenie łąk kwietnych.
Organizację warsztatów, wykładów oraz kampanii informacyjnych dotyczących ochrony środowiska i zrównoważonego stylu życia.
Programy dotyczące zwierząt obejmujące edukację o właściwej opiece czy odżywianiu; sterylizację; akcje informacyjne.
Zakładanie ogrodów deszczowych oraz małej retencji na terenach skwerów i parków miejskich.
Ponadto, zielony budżet może przyczynić się do zwiększenia zaangażowania społecznego
oraz wzmocniania poczucia wspólnoty. Poprzez partycypacyjny proces decyzyjny, mieszkańcy miasta mogliby aktywnie uczestniczyć w wyborze projektów, które najbardziej odpowiadają ich potrzebom i oczekiwaniom.
Wierzę, że stworzenie Zielonego Budżetu dla Sosnowca byłoby krokiem w stronę bardziej zrównoważonej i przyjaznej dla mieszkańców przyszłości. Dlatego też apeluję o zaplanowanie tej propozycji oraz podjęcie działań mających na celu jej realizację.
Apeluję o to, by co roku organizować Zielony Budżet na kształt Budżetu Obywatelskiego i przeznaczyć na niego co najmniej 2 000 000 zł rocznie.
**Uwaga odrzucona.**
**Uzasadnienie:**
Zdajemy sobie sprawę że tereny zielone są niezwykle ważne dla jakości życia mieszkańców oraz że warto inwestować w ich rozwój i utrzymanie. Poprawiają one estetykę miasta, wpływają pozytywnie na zdrowie i samopoczucie mieszkańców, a także stanowią ważne miejsca rekreacji i spotkań społecznych. W uwagi iż w budżecie obywatelskim mieszkańcy mogą składać projekty dotyczące terenów zielonych na chwilę obecną nie przewidujemy utworzenia zielonego budżetu obywatelskiego.
Pochwały, Przewodniczący Miasta Sosnowca ds. Kultury, Rozwoju i Rozwoju Społecznego
Michał Maziak | 2544b289-adfc-4ff5-9cf7-e1ceed784ff9 | finepdfs | 1.898438 | CC-MAIN-2024-33 | https://konsultacje.sosnowiec.pl/downloads/2024-05-20_07-33-26-523482/Raport%20z%20konsultacji.pdf | 2024-08-03T04:02:55+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722640356078.1/warc/CC-MAIN-20240803025153-20240803055153-00040.warc.gz | 285,850,636 | 0.999946 | 0.999974 | 0.999974 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1942,
3597,
5446,
7076,
8587,
10258,
11878,
13509,
13719,
15481,
17224,
18777,
20523,
22232,
23969,
25180
] | 1 | 0 |
Informacja prasowa
Spędzaj długie letnie wieczory w ogrodzie i przenieś część przestrzeni mieszkalnej na zewnątrz z produktami z linii Philips Hue outdoor
Eindhoven, Holandia – Lato to czas, by cieszyć się spokojnymi wieczorami, odpoczynkiem, zabawą, gotowaniem i posiłkami na świeżym powietrzu. Dzięki Philips Hue firmy Signify (Euronext: LIGHT) możesz łatwo stworzyć atmosferę odpowiednią do różnych aktywności. Inteligentny system oświetlenia domu obejmuje teraz także stylowe oprawy oświetleniowe przeznaczone do stosowania na zewnątrz. Zostały one zaprojektowane tak, aby podkreślić i rozjaśnić
przestrzeń wokół domu, wydobywając z niej to, co najpiękniejsze. Nowa linia umacnia pozycję Signify jako czołowej firmy oświetleniowej w obszarze Internetu Rzeczy.
Od eleganckich słupków po stylowe oprawy ścienne i punkty świetlne - nowe produkty z linii Philips Hue outdoor można wykorzystać do personalizacji każdego obszaru na zewnątrz, np. ogrodu, tarasu czy balkonu. Dzięki produktom Philips Hue white oraz Philips Hue white and color ambiance, będziesz mógł odmienić przestrzeń wokół domu, tworząc wspaniałą atmosferę na każdą okazję, taką jak przyjęcie
z przyjaciółmi, chwila relaksu z książką, czy podziwianie zachodu słońca z najbliższymi. Ponad 68% Europejczyków zgadza się, że oświetlenie ogrodu polepsza ogólną atmosferę domu. Zatem upiększanie tych przestrzeni może dawać satysfakcję nie tylko wtedy, gdy spędza się czas wewnątrz, ale też na zewnątrz 1 .
„Oświetlenie jest ważnym aspektem wystroju wnętrz, jednak często nie bierze się go pod uwagę, projektując otoczenie domu", mówi Pierre-Yves Panis, Dyrektor zespołu projektowego w Signify. „Ludzie dbają już o tworzenie odpowiedniej atmosfery we wnętrzach za pomocą oświetlenia, tak aby odzwierciedlało przeznaczenie i styl każdej przestrzeni. Teraz dajemy im możliwość swobodnego i elastycznego kreowania nastroju
1 Źródło: Wszystkie dane statystyczne, o ile nie zaznaczono inaczej, pochodzą od YouGov Plc. Informacje do badań zostały zebrane między 28 grudnia 2016 r. a 11 stycznia 2017 r. w Wielkiej Brytanii (na próbie 2 116 osób), we Francji (na próbie 1 014 osób), w Niemczech (na próbie 2 048 osób), w Hiszpanii (na próbie 1 000 osób) i w Holandii (na próbie 1 000 osób). Badania zostały przeprowadzone przez Internet. Danym z każdego kraju przypisano wagi, a wyniki są reprezentatywne dla wszystkich dorosłych (osób powyżej 18 roku życia).
także wokół domu. Można to łatwo osiągnąć przy użyciu inteligentnego systemu oświetlenia Philips Hue, który umożliwia personalizację oświetlenia i sterowanie nim za pomocą zwykłego przesunięcia palcem po ekranie telefonu lub tabletu".
Bogactwo możliwości
Linia Philips Hue outdoor daje użytkownikom niezliczone możliwości dostosowania i doskonalenia oświetlenia. Wystarczy włączyć aplikację Philips Hue, aby upiększyć i dopasować przestrzeń zewnętrzną do każdej okazji. Obojętnie, czy rozświetlasz kącik z miejscem do siedzenia za pomocą Philips
Hue Turaco i przeglądasz czasopismo w blasku zachodzącego słońca, czy oświetlasz trawnik za pomocą Philips Hue Calla, tak aby móc rozegrać jeszcze jeden mecz piłki nożnej z dziećmi - Philips Hue outdoor daje Ci nieograniczone możliwości przyjemnego spędzania czasu w ogrodzie.
Spektrum kolorów
Za pomocą aplikacji Philips Hue użytkownicy mogą wybierać z ponad 16 milionów kolorów – od fioletowego (koloru roku według Pantone) po bardziej naturalny szarozielony. Wybierz reflektor Philips Hue Lily spot, aby rozjaśnić piękny klomb, roślinę doniczkową lub posąg w wybranym kolorze. Możesz również zamontować Philips Hue Calla wzdłuż ścieżki, aby oświetlić drogę do wybranego zakątka w ogrodzie albo wśród roślin, by wydobyć piękno ich barw.
Prosty design i niezwykła wygoda
Nowa linia Philips Hue outdoor została zaprojektowana z myślą o prostocie i elegancji. Ponieważ we wnętrzach obowiązują minimalistyczne trendy, a linie proste nadal zyskują na popularności, oświetlenie
daje poczucie współczesności i nowoczesności odpowiedniej dla każdej przestrzeni zewnętrznej. Funkcjonalne i stylowe produkty z linii Philips Hue outdoor, jak wszystkie produkty z tej rodziny, są w pełni kompatybilne z systemem Hue. Po prostu połącz swoje oświetlenie zewnętrzne z mostkiem, aby sterować nim poprzez aplikację, naciskając przycisk, włączając bezprzewodowy ściemniacz światła lub używając głosu.
Większy spokój ducha
Oprawy Philips Hue outdoor idealnie nadają się do montażu w pobliżu głównego lub tylnego wejścia, dzięki czemu światła mogą włączać się na powitanie domowników i gości. Za pomocą aplikacji Philips
Hue można zdalnie włączać i wyłączać oświetlenie zewnętrzne lub planować automatyczne włączanie światła o określonych godzinach. Kiedy jesteś poza domem lub na wakacjach, możesz sterować światłami zewnętrznymi za pomocą aplikacji Philips Hue, aby stworzyć wrażenie, jakby ktoś był w domu.
Informacje o produkcie
Wszystkie produkty Philips Hue outdoor są przeznaczone do użytku na zewnątrz i łatwe do zainstalowania. Jak wszystkie produkty Philips Hue, elementy oświetlenia zewnętrznego współpracują ze wszystkimi czołowymi platformami i urządzeniami wykorzystywanymi w inteligentnym domu i mogą być uruchamiane za pomocą głosu.
Linia Philips Hue white and color ambiance opiera się na systemie plug and play, co sprawia, że instalacja jest łatwa i daje użytkownikom możliwość zamontowania poszczególnych elementów w dowolnym miejscu. Produkty oferują zakres barwy źródła światła o wartości 2200 - 6500 kelwinów oraz 16 milionów kolorów. Pakiet podstawowy Philips Hue white and color ambiance Lily outdoor spot light będzie dostępny w cenie 1299,00 PLN. Opakowanie będzie zawierało trzy punkty świetlne oraz wszelkie akcesoria potrzebne do korzystania z podstawowych funkcji oświetlenia. Pakiet podstawowy Philips Hue white and color ambiance Calla bollard będzie dostępny w Europie w cenie 605,00 PLN.
Linia Philips Hue white oferuje wiele produktów pasujących do wystroju każdego domu. Produkty z linii Philips Hue white noszą nazwy Lucca, Tuar, oraz Turaco i będzie można je nabyć za cenę już od 305,00 PLN.
Więcej informacji na temat produktów z serii Philips Hue można znaleźć na stronie www.meethue.com
Signify N.V. to nowa nazwa spółki Philips Lighting N.V., macierzystej firmy ogólnoświatowej grupy Philips Lighting. Nazwa Philips Lighting Poland sp. z o. o. zostanie zmieniona z początkiem roku 2019.
W celu uzyskania dalszych informacji, proszę kontaktować się z:
Rzecznik Prasowy Signify in Poland
Dorota Sławińska
Tel: +48 605 342 517
E-mail: email@example.com
O Signify
Signify (Euronext: LIGHT), jest światowym liderem oświetlenia dla profesjonalistów i konsumentów, także w dziedzinie oświetleniowego Internetu Rzeczy. Nasze produkty marki Philips, zintegrowane systemy oświetleniowe Interact, a także usługi bazujące na zebranych danych, dostarczają wartości biznesowej i odmieniają życie w domach, budynkach i miejscach publicznych. W 2017 r. odnotowaliśmy sprzedaż na poziomie 7,0 miliardów euro. Zatrudniamy około 32 000 pracowników w 70 krajach. Uwalniamy niezwykły potencjał światła dla jaśniejszego życia i lepszego świata. Najświeższe
informacje o Signify dostępne są w zakładce Newsroom, na Twitterze i LinkedInie. Informacje dla inwestorów znajdują się w zakładce Relacje inwestorskie.
O Philips Hue
Philips Hue to wiodący zintegrowany system oświetlenia dla domu. System obejmuje żarówki, taśmy oświetleniowe, reflektory punktowe, lampy i sterowniki. Za pomocą sprawnie działającego programu dla deweloperów powstało ponad 750 aplikacji dedykowanych Philips Hue opracowanych przez firmy trzecie. System rewolucjonizuje sposób, w jaki korzystamy ze światła w domu i w ogrodzie, rozbudzając nasze zmysły, rozświetlając ważne chwile i dając poczucie spokoju, gdy jesteśmy poza domem.
Od premiery Philips Hue w październiku 2012 r. Firma Signify zachęcała inne firmy do opracowywania urządzeń, aplikacji i systemów współpracujących z naszym systemem. Od aplikacji firm trzecich poprzez technologie ubieralne, aż po usługi internetowe i zintegrowane produkty dla domu - Philips Hue wykracza poza zwykłe oświetlenie, aby zapewnić więcej niż tylko światło - aby dostarczać nowych wrażeń, w których jedynym ograniczeniem jest wyobraźnia użytkownika.
Firmy uczestniczące w programie partnerskim Friends of Hue mogą testować i certyfikować swoje produkty, aplikacje i platformy jako kompatybilne z Philips Hue, by za pomocą światła wysokiej jakości dostarczać nowych wrażeń. Program jest otwarty także dla producentów opraw oświetleniowych, którzy mogą konstruować i sprzedawać produkty kompatybilne z technologią Philips Hue, tym samym oferując konsumentom większy wybór przy zachowaniu tej samej jakości uzyskiwanych efektów. Więcej informacji można znaleźć na stronie www.meethue.com. | <urn:uuid:fdbbeeee-45de-42f6-a2bb-d2d5099012fd> | finepdfs | 1.06543 | CC-MAIN-2021-49 | https://www.signify.com/b-dam/signify/pl-pl/about/news/2018/20180522-the-new-philips-hue-outdoor-range/20180522-the-new-philips-hue-outdoor-range-PL.pdf | 2021-12-04T23:04:24+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964363125.46/warc/CC-MAIN-20211204215252-20211205005252-00366.warc.gz | 1,086,486,187 | 0.999951 | 0.99995 | 0.99995 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2423,
4586,
7168,
8819
] | 1 | 0 |
FORMULARZ ZGŁOSZENIA PROJEKTU O CHARAKTERZE OGÓLNOMIEJSKIM
SKŁADANEGO JAKO PROPOZYCJA ZADANIA DO BUDŻETU OBYWATELSKIEGO
Dane kontaktowe
| Imię i nazwisko: | /Wyłączenie jawności w zakresie danych osobowych; na podstawie art. 1 i 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1182 z późn. zm.); jawność wyłączył: Szczęsny Filipiak - Przewodniczący Rady i Zarządu Dzielnicy VII Zwierzyniec/ |
| Adres zamieszkania: | |
| Wiek*: 41 | Nr telefonu: |
| *wniosek może złożyć osoba, która w dniu składania wniosku ukończyła 16 rok życia | e-mail: |
ZADANIE O CHARAKTERZE OGÓLNOMIEJSKIM*
**Pod pojęciem zadań ogólnomiejskich rozumie się zadania służące mieszkańcom całego miasta, co oznacza, że dotyczą one potrzeb mieszkańców więcej niż jednej Dzielnicy**
TYTUŁ PROJEKTU (max 20 wyrazów)
Multimedialna kultura
OPIS PROJEKTU
Miejsce realizacji projektu:
Wskaz ulice, numer posesji/kwartal ulic
Ul. Chełmska 16, 30 – 238 Kraków
Przedmiot projektu
Proszę w kilku zdaniach (max 80 wyrazów) opisać czego projekt dotyczy. UWAGA: opis ten zostanie wykorzystany jako „skrócony opis projektu” dla projektów pozytywnie zweryfikowanych
Polepszenie a także podniesienie warunków i jakości świadczonych usług kulturalnych oferowanych przez Klub Kultury Chełm. W ramach projektu sala widowiskowa zostanie wyposażona w sprzęt multimedialny w szczególności w sprzęt nagłośnieniowy i oświetleniowy, sprzęt komputerowy wraz z oprogramowaniem oraz projektor i ekran.
Szczegółowy opis projektu
Napisz co dokładnie zostanie wykonane i w jakim celu. Opisz dokładnie miejsce na którym realizowany będzie projekt, wskaz główne działania, które będą podjęte przy jego realizacji - max 1000 wyrazów
W ramach projektu, Klub Kultury Chełm ma na celu zapewnienie poziomu estetycznego, technicznego oraz funkcjonalnego obiektu, jakim jest budynek przy ul. Chełmska 16, który będzie służył działalności kulturalnej dla całej społeczności Dzielnicy VII. Realizacja powyższego projektu wpłynie zasadniczo na zwiększenie oferty programowej Klubu Kultury Chełm, zapewnienie komfortu odbioru organizowanych
projektów kulturalnych a przede wszystkim podniesienie poziomu świadczonych usług. Sala widowiskowa w Klubie Kultury Chełm jest jedynym miejscem na terenie Dzielnicy VII, która służy do organizacji wszelakich wydarzeń kulturalnych i spotkań. Bardzo często wynajmowana jest szkolom, innym stowarzyszeniom na potrzebę organizacji warsztatów, spotkań, wykładów, koncertów czy konkursów i wernisaży. Aktualnie sala widowiskowa w Klubie Kultury Chełm wykorzystywana jest w 50% z powodu braku nowoczesnych rozwiązań. Odbiorcami naszej oferty są różnorodne środowiska wiekowe (dzieci, młodzież, dorosli i osoby starsze). Klub Kultury Chełm jest także przystosowany dla osób niepełnosprawnych. W ramach projektu do Sali widowiskowej zostanie zakupiony oraz zamontowany sprzęt, który będzie spełniał najwyższe standardy jakości. Owy sprzęt zapewni wysokiej klasy oprawę audiowizualną organizowanych przedsięwzięć.
Planujemy zakupić profesjonalne oświetlenie w skład w których będzie wchodzić: reflektor profilowy (1szt.). W skład nagłośnienia sali widowiskowej wchodzić będą: wzmacniacz z mikserem 4 wejściowym (1szt.), głośnik naścienny (2szt.) głośnik sufitowy, ruchomy (2szt.). Planujemy rozszerzyć funkcjonalność sali widowiskowej w salę multimedialną/konferencyjną, do tego celu zostanie zakupiony i zamontowany projektor z ekranem (1szt.) oraz laptop z oprogramowaniem (1szt.).
| Uzasadnienie projektu |
|-----------------------|
| Należy uzasadnić potrzebę realizacji projektu, w tym przedstawić problem, na który odpowiada projekt – wskaz jak rozwiązanie problemu wpłynie na życie mieszkańców – max 200 wyrazów |
Utworzenie sali multimedialnej w Klubie Kultury Chełm stworzy przyjazne i nowoczesne miejsce na terenie Dzielnicy VII. Potrzeba modernizacji sali widowiskowej poprawi jakość obiektu, a także umożliwi wprowadzenie seniorów w obieg nowoczesnej kultury multimedialnej, informatycznej i zapobiegnie ich wykluczeniu. Dzięki przedmiotowej inwestycji obiekt zostanie udostępniony osobom niepełnosprawnym i umożliwi ich aktywizację oraz integrację z resztą społeczeństwa. W wyniku realizacji projektu obiekt stanie się centrum życia kulturalnego Dzielnicy VII.
| Zakres i zastosowanie projektu |
|---------------------------------|
| Należy wskazać komu będzie służył projekt i jakie grupy mieszkańców skorzystają na jego realizacji - max 100 wyrazów |
Projekt będzie służył wszystkim mieszkańcom Dzielnicy VII, dzieciom, młodzieży, dorosłym, seniorom i osobom niepełnosprawnym. Sala widowiskowa będzie częściej wynajmowana szkolom, innym stowarzyszeniom na potrzebę organizacji warsztatów,
spotkań, wykładów, koncertów czy konkursów i wernisaży.
**HARMONOGRAM DZIAŁAŃ ZWIĄZANYCH Z WYKONANIEM PROJEKTU:**
*w przypadku większej ilości zadań proszę dodać kolejny wiersz*
| Lp. | Opis działania: |
|-----|-----------------|
| 1. | Znalezienie firm i ustalenie terminu. |
| 2. | Zakup nagłośnienia, oświetlenia i sprzętu multimedialnego. |
| 3. | Zamontowanie wyżej wymienionego sprzętu. |
| 4. | |
| 5. | |
| 6. | |
**SZACUNKOWY KOSZTORYS**
*Uwzględnij wszystkie składowe projektu – np. materiał, robocizna, zakup sprzętu, itp. Dopasuj do każdej składowej odpowiedni koszt i zsumuj.*
| Składowe projektu: | Koszt: |
|--------------------|--------|
| 1. reflektor profilowy (1szt.) | 1511,47 |
| 2. wzmacniacz z mikserem 4 wejściowym (1szt.) | 1084,00 |
| 3. głośnik naścienny (2szt.) | 911,50 |
| 4. głośnik sufitowy, ruchomy (2szt.) | 911,50 |
| 5. projektor LED | 1887,00 |
| 6. ekran rozwijany elektrycznie (1szt.) | 1411,00 |
| 7. laptop (1szt.) | 3149,00 |
| 8. montaż wraz z okablowaniem | 1000,00 |
**RAZEM:** 11865,47
**ZAŁĄCZNIKI DO PROJEKTU**
*Do formularza można załączyć dodatkową dokumentację, pomocną przy jego weryfikacji np. szkice sytuacyjne, plany, zdjęcia, wizualizacje oraz dodatkowe materiały.*
| Lp. | Nazwa załącznika: |
|-----|-------------------|
| 1. | Lista poparcia projektu
Załącznik obligatoryjny – projekt musi zostać poparty przez min. 15 mieszkańców miasta Krakowa, którzy ukończyli 16 rok życia. |
| 2. | |
| 3. | |
| 4. | |
**OŚWIADCZENIA**
✓ Oświadczam, iż jestem uprawniony do udziału w zgłaszaniu propozycji projektów poprzez fakt bycia mieszkańcem miasta Krakowa.
✓ Oświadczam, iż wszystkie podane w formularzu oraz załącznikach informacje są zgodne z aktualnym stanem prawnym i faktycznym wraz z załącznikiem stanowiącym listę poparcia.
Informacja: podane dane osobowe zabezpieczone są na podstawie ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r. poz. 1182), na drodze zgłoszenia zbioru danych do GIODO. Administratorem danych jest Prezydent Miasta Krakowa z siedzibą w Krakowie, Pl. Wszystkich Świętych 3-4. Dane osobowe przetwarzane są wyłącznie w celu realizacji Budżetu obywatelskiego miasta Krakowa i nie będą przekazywane innym odbiorcom. Osobie, której dane dotyczą, przysługuje prawo dostępu do treści jej danych oraz możliwość ich poprawiania. Podanie danych jest dobrowolne jednak bez ich podania nie jest możliwe uczestnictwo w procesie.
Podpis składającego projekt:
/Wyłączenie jawności w zakresie danych osobowych; na podstawie art. 1 i 6 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1182 z późn. zm.); jawność wyłączył: Szczęsny Filipiak – Przewodniczący Rady i Zarządu Dzielnicy VII Zwierzyniec/ | <urn:uuid:ec8a5bcc-e3da-48f8-8d23-5340bc04f4f4> | finepdfs | 1.592773 | CC-MAIN-2021-43 | https://www.krakow.pl/zalacznik/218171 | 2021-10-24T01:19:28+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323585828.15/warc/CC-MAIN-20211023224247-20211024014247-00665.warc.gz | 1,043,215,288 | 0.999962 | 0.999967 | 0.999967 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2119,
4720,
6526,
7476
] | 1 | 0 |
Dziennik Ustaw
Z & -. t £ > i l r
WUR2iŁ Y NF LnftP GM IN Y JE L E N IE W O
k l o u / ^ i
Poz. 2020
1 1 - 09 . 2018
Nr rej
Ilość za
Posy łk i
* * * * *................... nLi*
fo.te1
z dnia
iki do rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów
6 lutego 2003 r.
Załącznik nr 12)
WZÓR
OŚWIADCZENIE MAJĄTKOWE
radnego gminyr-y t
f j
(miejscowość)
Uwaga:
1. Osoba składająca oświadczenie obowiązana jest do zgodnego z prawdą, starannego i zupełnego wypełnienia każdej z rubryk.
2. Jeżeli poszczególne rubryki nie znajdują w konkretnym przypadku zastosowania, należy wpisać „nie dotyczy".
3. Osoba składająca oświadczenie obowiązana jest określić przynależność poszczególnych składników majątkowych, dochodów i zobowiązań do majątku odrębnego i majątku objętego małżeńską wspólnością majątkową.
4. Oświadczenie o stanie majątkowym dotyczy majątku w kraju i za granicą.
5. Oświadczenie o stanie majątkowym obejmuje również wierzytelności pieniężne.
6. W części A oświadczenia zawarte są informacje jawne, w części B zaś informacje niejawne dotyczące adresu zamieszkania składającego oświadczenie oraz miejsca położenia nieruchomości.
Ja, niżej podpisany(a),.. J
..........................................................................
■—v
/ (imiona i nazwisko oraz nazwisko rodowe)
—y
*
urodzony( a.................................. ,.................... w
I2&+Ć.&A/.
Ć.cr......... ćk*.
(miejsce zatrudnienia, stanowisko lub funkcja)
po zapoznaniu się z przepisami ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2017 r. poz. 1875), zgodnie z art. 24h tej ustawy oświadczam, że posiadam wchodzące w skład małżeńskiej wspólności majątkowej lub stanowiące mój majątek odrębny:
I.
Zasoby pieniężne:
jb / O ?
s f "
-środki pieniężne zgromadzone w walucie polskiej:
...........
rfć*;.................................................................................
- środki pieniężne zgromadzone w walucie obcej:......
- papiery wartościowe:.... , * s................ ..............................
................................................na kwotę:...............•.......................................... 2
2) Ze zmianą wprowadzoną przez § 1 piet 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 28 czerwca 2017 r. zmieniającego rozporzą dzenie w sprawie określenia wzorów formularzy oświadczeń majątkowych radnego gminy, wójta, zastępcy wójta, sekretarza gminy, skarbnika gminy, kierownika jednostki organizacyjnej gminy, osoby zarządzającej i członka organu zarządzającego gminną osobą prawną oraz osoby wydającej decyzje administracyjne w imieniu wójta (Dz. U. poz. 1298), które weszło w życie z dniem 1 lipca 2017 r.
dnia
—
1. Dom o powierzchni:
.............. m2, o wartości:.....ćl
tytuł prawny:. . . S ł t e.....................................
2. Mieszkanie o powierzchniKłcrT.^.-i?^v^>rr, o vyartości:
tytuł prawny:..................................................................
rodzaj gospodarstwa:
..... powierzchnia:......
o wartości:
.......... „.....
rodzaj za b u d o wy:
.<?fr?rrcc. /. .<#.£%:
... .^
tytuł prawny*?.S^rrrf#,^.£*«*£/.. Łv-,{?fp&z(<&....X% zzx'1i..
Z tego tytuh/osiągnąłemtęłam) w roku ubiegłym przychód i doenód w wysokości:.
4. Inne nieruchomości:
^ 7 / J ^ -
j -f r-e3-&?~azis&
powierzchnia: ....rCuJ&S*.... s r...................................................
o wartości:, tytuł prawny:.
III.
1. Posiadam udziały w spółkach handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców, w których uczestniczą takie osoby - należy podać liczbę i emitenta udziałów:
../Tn^.C.......
udziały te stanowią pakiet większy niż 10% udziałów w spółce:.............
Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:,
2. Posiadam udziały w innych spółkach handlowych - należy podać liczbę i emitenta udziałów:
. .ciMT.i?..... ^L^..ć./s.x.'
Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:.
IV.
1. Posiadam akcje w spółkach handlowych z udziałem gminnych osób prawnych lub przedsiębiorców,
w których uczestniczą takie osoby - należy podać liczbę i
emitenta akcji:
akcje te stanowią pakiet większy niż 10% akcji w spółce:........................
Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:
2. Posiadam akcje wjnnych spółkach handlowych - należy podać liczbę i emitenta akcji:
:< & t&.....
Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:,
V. Nabyłem(am) (nabył mój małżonek, z wyłączeniem mienia przynależnego do jego majątku odrębnego) od Skarbu Państwa, innej państwowej osoby prawnej, jednostek samorządu terytorialnego, ich związków, komunalnej osoby prawnej lub związku metropolitalnego następujące mienie, które podlegało zbyciu w drodze przetargu - należy podać opis mienia i datę nabycia, od kogo:<^r^fe....“r^KŻ«?^r. .......
VI.
1. Prowadzę działalność gospodarczą (należy Dodać formę prawną i przedmiot działalności): Prowadzę działalność gospodarczą (należy RPdac formę prawną i
/ >........ .T7.
osobiście ..
- wspólnie z innymi osobami
....................
Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym przychód i dochód w wysokości\
(należy podaćformę prawną i przedmiot działalności):...........................
......................................................................................
- osobiście.. .......................................................................................
- wspólnie z innymi osobami
......................................................................
Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:
< z >l
VII.
W spółkach handlowych (nazwa, siedziba spółki):..............................
................................................................
-jestem członroemzarządu (od kiedy):. ^ r. r......
-jestem członkiem rady nadzorczej (od kiedy)pc?rłfJ..$h..f
-jestem członkiem komisji rewizyjnej (od kiedy):
Z tego tytułu osiągnąłem(ęłam) w roku ubiegłym dochód w wysokości:...................................................
.
VIII.
Inne dochody osiągane z tytułu zatrudnienia lub innej działalności zarobkowej lub zajęć, z podaniem kwot uzyskiwanych z każdego tytułu:f ................................ ..................................................;...........................
.. .*S7..
..
r...........................................................................
.......................................................................................................
.......................... ................................
.
.■ oć Ąmlm*...rzr...,
...............................................................
.
J 2?..
r y.
± t
,...
aw & śC **.
(...
■£.
...........
IX.
Składniki mienia ruchomego o wartości powyżej 10 000 złotych (w przypadku pojazdów mechanicznych
najeżypodać markę, model i rok produkcji):....................................................................................................
L&ju ś!..
............................................................................................................................
x. Zobowiązania pieniężne o wartości powyżej 10 000 złotych, w tym zaciągnięte kredyty i pożyczki oraz warunki, na jakich zostały udzielone (vyobec kogo, w związku z jakim zdarzeniem, w jakiej wysokości):, . . Ł l.M .t.............................................................../ ...
Ł
Powyższe oświadczenie składam świadomy(a), iż na podstawie art. 233 § 1 Kodeksu karnego za podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy grozi kara pozbawienia wolności.
(miejscowość, data) | <urn:uuid:ef1ea4a0-7032-45d7-9c4f-ffeefa4c6619> | finepdfs | 1.094727 | CC-MAIN-2018-47 | https://fs.siteor.com/jeleniewo/files/Downloads/20181024125900/JACEK_GA%C5%81A%C5%BBYN.pdf?1540386610 | 2018-11-17T07:22:07Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-47/segments/1542039743294.62/warc/CC-MAIN-20181117061450-20181117083450-00143.warc.gz | 653,968,386 | 0.999612 | 0.999911 | 0.999911 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2679,
4435,
6709,
7381,
7569
] | 1 | 0 |
OKTAWA ZMARTWYCHWSTANIA PAŃSKIEGO – 3 KWIETNIA 2016 – NIEDZIELA BOŻEGO MIŁOSIERDZIA
Pierwsze czytanie: Dz 5: 12-16
Wiele znaków i cudów działo się przez ręce Apostołów wśród ludu. Trzymali się wszyscy razem w krużganku Salomona. A z obcych nikt nie miał odwagi dołączyć się do nich, lud zaś ich wychwalał. Coraz bardziej też rosła liczba mężczyzn i kobiet, przyjmujących wiarę w Pana. Wynoszono też chorych na ulicę i kładziono na łożach i noszach, aby choć cień przechodzącego Piotra padł na któregoś z nich. Także z miast sąsiednich zbiegało się mnóstwo ludu do Jerozolimy, znosząc chorych i dręczonych przez duchy nieczyste, a wszyscy doznawali uzdrowienia.
Psalm: 117 (118): 2-4,22-27
REFREN: Dziękujcie Panu, bo jest miłosierny
Dziękujcie Panu, bo jest dobry, bo Jego łaska trwa na wieki. Niech bojący się Pana głoszą: „Jego łaska na wieki".
Uderzono mnie i pchnięto, bym upadł, lecz Pan mnie podtrzymał. Pan moją mocą i pieśnią, On stał się moim Zbawcą.
Kamień odrzucony przez budujących stał się kamieniem węgielnym. Oto dzień, który Pan uczynił, radujmy się w nim i weselmy.
Drugie czytanie: Ap 1: 9-13,17-19 Ja, Jan, wasz brat i współuczestnik w ucisku i królestwie, i wytrwałości w Jezusie, byłem na wyspie, zwanej Patmos, z powodu słowa Bożego i świadectwa Jezusa. Doznałem zachwycenia w dzień Pański i posłyszałem za sobą potężny głos jak gdyby trąby mówiącej: Co widzisz, napisz w księdze i poślij siedmiu Kościołom, które są w Azji. I obróciłem się, aby widzieć, co za głos do mnie mówił; a obróciwszy się ujrzałem siedem złotych świeczników, i pośród świeczników kogoś podobnego do Syna Człowieczego, obleczonego [w szatę] do stóp i przepasanego na piersiach złotym pasem. Kiedym Go ujrzał, do stóp Jego upadłem jak martwy, a On położył na mnie prawą rękę, mówiąc: Przestań się lękać! Jam jest Pierwszy i Ostatni i żyjący. Byłem umarły, a oto jestem żyjący na wieki wieków i mam klucze śmierci i Otchłani. Napisz więc to, co widziałeś, i to, co jest, i to, co potem musi się stać.
Ewangelia: J 20: 19-31
Było to wieczorem owego pierwszego dnia tygodnia. Tam gdzie przebywali uczniowie, drzwi były zamknięte z obawy przed Żydami, przyszedł Jezus, stanął pośrodku i rzekł do nich: Pokój wam! A to powiedziawszy, pokazał im ręce i bok. Uradowali się zatem uczniowie ujrzawszy Pana. A Jezus znowu rzekł do nich: Pokój wam! Jak Ojciec Mnie posłał, tak i Ja was posyłam. Po tych słowach tchnął na nich i powiedział im: Weźmijcie Ducha Świętego! Którym odpuścicie grzechy, są im odpuszczone, a którym zatrzymacie, są im zatrzymane. Ale Tomasz, jeden z Dwunastu, zwany Didymos, nie był razem z nimi, kiedy przyszedł Jezus. Inni więc uczniowie mówili do niego: Widzieliśmy Pana! Ale on rzekł do nich: Jeżeli na rękach Jego nie zobaczę śladu gwoździ i nie włożę palca mego w miejsce gwoździ, i nie włożę ręki mojej do boku Jego, nie uwierzę. A po ośmiu dniach, kiedy uczniowie Jego byli znowu wewnątrz /domu/ i Tomasz z nimi, Jezus przyszedł mimo drzwi zamkniętych, stanął
pośrodku i rzekł: Pokój wam! Następnie rzekł do Tomasza: Podnieś tutaj swój palec i zobacz moje ręce. Podnieś rękę i włóż /ją/ do mego boku, i nie bądź niedowiarkiem, lecz wierzącym. Tomasz Mu odpowiedział: Pan mój i Bóg mój! Powiedział mu Jezus: Uwierzyłeś Tomaszu, bo Mnie ujrzałeś; błogosławieni, którzy nie widzieli, a uwierzyli. I wiele innych znaków, których nie zapisano w tej księdze, uczynił Jezus wobec uczniów. Te zaś zapisano, abyście wierzyli, że Jezus jest Mesjaszem, Synem Bożym, i abyście wierząc mieli życie w imię Jego.
Medytacja:
Jak bardzo dzisiejszy świat potrzebuje Bożego miłosierdzia! Na wszystkich kontynentach z głębin ludzkiego cierpienia, wołanie o litość zdaje się wznosić. (…) Dlatego dziś w tym sanktuarium chcę dokonać uroczystego aktu zawierzenia świata Bożemu Miłosierdziu. Czynię to z palącym pragnieniem, aby orędzie o miłosiernej miłości Boga, ogłoszone za pośrednictwem Siostry Faustyny, dotarło do wszystkich mieszkańców ziemi i napełniało ich serca nadzieją. Niech to przesłanie rozchodzi się z tego miejsca na całą naszą umiłowaną Ojczyznę i na cały świat. Niech zobowiązująca obietnica Pana Jezusa, że stąd ma wyjść „iskra, która przygotuje świat na Jego ostateczne przyjście" będzie oświetlona przez łaskę Boga. Ten ogień miłosierdzia musi zostać niesiony w świecie. W miłosierdziu Boga świat znajdzie pokój, a człowiek znajdzie szczęście! To zadanie powierzam wam, (…) macie być świadkami miłosierdzia!
Jan Paweł II: (Homilia podczas poświęcenia sanktuarium Bożego Miłosierdzia, Kraków, 17 sierpnia 2002)
________________________________
Modlitwa do Bożego Miłosierdzia:
Sugerujemy, by podczas Adoracji modlić się litanią do Bożego Miłosierdzia
Litania do Bożego Miłosierdzia
```
Kyrie, eleison, Chryste, eleison. Chryste, usłysz nas. Chryste, wysłuchaj nas. Ojcze z nieba, Boże – zmiłuj się nad nami. Synu, Odkupicielu świata, Boże – zmiłuj się nad nami. Duchu Święty, Boże – zmiłuj się nad nami. Święta Trójco, jedyny Boże – zmiłuj się nad nami. Miłosierdzie Boże, najwyższy przymiocie Stwórcy, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, niezgłębiona miłości Uświęciciela, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, niepojęta tajemnico Trójcy Świętej, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, wyrazie największej potęgi Boga, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, w stworzeniu duchów niebieskich, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, powołujące nas z nicości do istnienia, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, ogarniające wszechświat cały, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, darzące nas życiem nieśmiertelnym, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, chroniące nas przed zasłużonymi karami, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, dźwigające nas z nędzy grzechu, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, usprawiedliwiające nas w Słowie Wcielonym, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, wypływające z ran Chrystusowych, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, tryskające z Najświętszego Serca Jezusowego, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, dające nam Najświętszą Maryję Pannę za Matkę Miłosierdzia, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, w objawieniu tajemnic Bożych, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, w ustanowieniu Kościoła powszechnego, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, w ustanowieniu sakramentów świętych, ufamy Tobie!
```
```
Miłosierdzie Boże, przede wszystkim w sakramencie chrztu i pokuty, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, w sakramencie Ołtarza i kapłaństwa, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, w powołaniu nas do wiary świętej, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, w nawróceniu grzeszników, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, w uświęceniu sprawiedliwych, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, w udoskonaleniu świątobliwych, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, zdroju chorych i cierpiących, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, ukojenie serc udręczonych, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, nadziejo dusz zrozpaczonych, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, towarzyszące wszystkim ludziom zawsze i wszędzie, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, uprzedzające nas łaskami, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, pokoju konających, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, rozkoszy niebiańska zbawionych, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, ochłodo i ulgo dusz czyśćcowych, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, korono Wszystkich Świętych, ufamy Tobie! Miłosierdzie Boże, niewyczerpane źródło cudów, ufamy Tobie!
```
Baranku Boży, któryś okazał największe miłosierdzie w odkupieniu świata na krzyżu – przepuść nam, Panie.
Baranku Boży, który się miłosiernie ofiarujesz za nas w każdej Mszy świętej – wysłuchaj nas Panie.
Baranku Boży, który z nieprzebranego miłosierdzia gładzisz grzechy nasze – zmiłuj się nad nami.
K: Miłosierdzie Boże ponad wszystkie dzieła Jego.
W: Przeto miłosierdzie Pańskie na wieki wychwalać będziemy.
Módlmy się:
Boże, w którym miłosierdzie jest niezgłębione, a skarby litości nieprzebrane, wejrzyj na nas łaskawie i pomnóż w nas ufność w miłosierdzie Twoje, byśmy nigdy, nawet w największych trudnościach nie poddawali się rozpaczy, lecz zawsze ufnie zgadzali się z wolą Twoją, która jest samym miłosierdziem. Przez Pana naszego Jezusa Chrystusa, Króla miłosierdzia, który z Tobą i Duchem Świętym okazuje nam miłosierdzie teraz i na wieki. Amen. | <urn:uuid:f2150d75-6610-44e8-8d0e-936ecc2b12d8> | finepdfs | 1.039063 | CC-MAIN-2024-10 | https://www.emmanuel.info.pl/wp-content/uploads/2016/04/Wielki-Post-2016-04-03-Oktawa-Niedziela.pdf | 2024-02-28T06:02:14+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947474697.2/warc/CC-MAIN-20240228044414-20240228074414-00825.warc.gz | 744,560,452 | 0.999844 | 0.99987 | 0.99987 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2987,
6164,
8054
] | 1 | 0 |
Koncepcja NAIRU, dezinflacja a druga fala bezrobocia w Polsce*
Jacek Socha, Wiktor Wojciechowski
Celem niniejszego artyku∏u jest analiza sytuacji na polskim rynku pracy podczas drugiej fali bezrobocia (od IV kwarta∏u 1998 r.). Wykorzystujàc koncepcj´ stopy bezrobocia niepowodujàcej przyspieszania inflacji – NAIRU – autorzy starajà si´ oceniç skal´ wp∏ywu polityki makroekonomicznej oraz wybranych czynników cyklicznych na wzrost bezrobocia w Polsce w badanym okresie. We wst´pie zosta∏y zaprezentowane podstawowe informacje charakteryzujàce drugà fal´ bezrobocia w Polsce. W rozdziale 2. przedstawiono podejÊcia ró˝nych szkó∏ makroekonomii do zagadnienia kosztów dezinflacji oraz objaÊniono koncepcj´ stopy bezrobocia równowagi. Rozdzia∏ 3. traktuje o mo˝liwoÊciach wykorzystywania teorii NAIRU do planowania polityki gospodarczej. W kolejnym rozdziale scharakteryzowano warunki procesu dezinflacji w Polsce i przeanalizowano specyfik´ wzrostu bezrobocia. W rozdziale 5. autorzy przedstawiajà szacunki stopy NAIRU w Polsce i porównujà jà z wynikami innych autorów. Rozdzia∏ 6. zawiera wa˝niejsze wnioski.
Wst´p
Bezrobocie nale˝y do jednych z najbardziej istotnych politycznie i dotkliwych spo∏ecznie problemów gospodarek wolnorynkowych. W krajach transformujàcych si´ istnienie nierównowagi na rynku pracy jest zjawiskiem zupe∏nie nowym, bo nie obserwowanym w systemie socjalistycznym. W Polsce od poczàtku lat 90. pomimo okresów dynamicznego wzrostu gospodarczego rynek pracy ca∏y czas znajdowa∏ si´ w stanie du˝ej nierównowagi i charakteryzowa∏ si´ niskim stopniem absorpcji poda˝y pracy (patrz wykres 1). Poziom liczby pracujàcych wzrasta∏ jedynie w latach 1995-1998, kiedy roczne tempo wzrostu PKB przekracza∏o 4,8% 1 . W okresie drugiej fali bezrobocia najwi´kszy spadek liczby pracujàcych (-3,9%) nastàpi∏ w 1999 r., kiedy tempo wzrostu gospodarczego wynosi∏o a˝ 4,1%. W latach 1993 – 2001 PKB wzrós∏ o ponad 50%, natomiast liczba pracujàcych spad∏a o 4,5%. Bez wàtpienia mo˝emy stwierdziç, ˝e w tym okresie mieliÊmy do czynienia w Polsce z bezzatrudnieniowym wzrostem gospodarczym (ang. jobless growth). Powy˝sze dane mogà potwierdzaç istnienie olbrzymich przerostów zatrudnienia odziedziczonych po poprzednim systemie ekonomicznym. Szacuje si´, ˝e pod koniec lat 80. bezrobocie ukryte wynosi∏o w Polsce oko∏o 20-30% 2 , a dodatkowo w pierwszych 2 latach transformacji zjawisko to nasili∏o si´, gdy˝ spadek produkcji by∏ wi´kszy ni˝ redukcja zatrudnienia. Z drugiej strony bardzo s∏aba absorpcja poda˝y pracy mo˝e wynikaç z czynników strukturalnych rynku pracy, takich jak chocia˝by niedopasowania kwalifikacji. W wyniku znacznych redukcji nadmiernego zatrudnienia oraz nowych inwestycji uda∏o si´ w Polsce uzyskaç doÊç du˝y wzrost wydajnoÊci pra-
* Autorzy chcieliby szczególnie podzi´kowaç W. Rogowskiemu i Z. ˚ó∏kiewskiemu za merytoryczne uwagi oraz wspó∏pracownikom z DAMS, którzy aktywnie przyczynili si´ do powstania niniejszego tekstu. Poglàdy prezentowane przez autorów nie sà oficjalnym stanowiskiem NBP.
1 A.B. Czy˝ewski (Wzrost gospodarczy a popyt na prac´. „Bank i Kredyt" nr 11-12 /2002) szacuje, ˝e liczba pracujàcych w gospodarce zaczyna wzrastaç dopiero przy wzroÊcie PKB powy˝ej 5,3% (obliczenia dla danych kwartalnych). 2 Ibidem.
èród∏o: opracowanie w∏asne na podstawie danych GUS/BAEL.
cy oraz wartoÊci dodanej brutto. Dla zapewnienia w d∏ugim okresie stabilnego i zrównowa˝onego wzrostu gospodarczego niezb´dne jest jednak zagwarantowanie odpowiednio wysokiej absorpcji poda˝y pracy oraz wysokiego poziomu inwestycji. Dlatego te˝ podstawowym celem polityki makroekonomicznej w Polsce powinno byç uelastycznienie rynku pracy (m.in. poprzez zmniejszenie szeroko poj´tych kosztów pracy) i stworzenie odpowiednich warunków do rozwoju inwestycji.
Stopa bezrobocia po raz pierwszy osiàgn´∏a swój maksymalny poziom 15,9% w I kwartale 1994 r., nast´pnie systematycznie spada∏a do rozmiarów 10,2% w II kwartale 1998 r. (patrz wykres 2). W kolejnych latach obserwujemy ponowny wzrost stopy bezrobocia a˝ do 19,7% w IV kwartale 2002 r. Ujemnà korelacj´ pomi´dzy stopà bezrobocia i inflacjà, znanà pod nazwà krzywej Phillipsa mo˝na wyraênie zauwa˝yç w Polsce dopiero poczàwszy od II kwarta∏u 1998 r.
O ile poczàtkowa nierównowaga na rynku pracy mo˝e byç t∏umaczona g∏ównie szokiem transformacyjnym i dynamicznà restrukturyzacjà gospodarki 3 , o tyle wokó∏ przyczyn i skali drugiej fali bezrobocia w Polsce istnieje wiele kontrowersyjnych i sprzecznych poglàdów. W licznych debatach dotyczàcych problemów rynku pracy cz´sto obwinia si´ Narodowy Bank Polski o to, ˝e prowadzàc zbyt restrykcyjnà polityk´ monetarnà i za mocno koncentrujàc si´ na realizacji zamierzonego celu inflacyjnego, przyczyni∏ si´ do wzrostu bezrobocia. Weryfikacja prawdziwoÊci powy˝szego twierdzenia wymaga dok∏adnego zbadania strukturalnych i cyklicznych determinant bezrobocia w Polsce, czyli wyznaczenia odpowiednio zdefiniowanego poziomu bezrobocia równowagi, a nast´pnie porównania go z faktycznà wielkoÊcià bezrobocia 4 . Zamierzeniem au-
3 Znaczne ró˝nice w poziomie bezrobocia w Polsce w porównaniu z innymi krajami naszego regionu (np. Czechami lub W´grami) nie pozwalajà twierdziç, ˝e nierównowaga na rynku pracy wynika jedynie ze skali szoku transformacyjnego, ale jest efektem wielu czynników strukturalnych (por. Svejnar, 2002). 4 Jest to szczególnie trudne ze wzgl´du na to, ˝e Polska nie przesz∏a jeszcze pe∏nego cyklu gospodarczego (np. nie wiadomo, jak zareaguje bezrobocie na wychodzenie z recesji).
èród∏o: opracowanie w∏asne na podstawie danych GUS/BAEL.
torów by∏o oszacowanie bezrobocia równowagi jako stopy bezrobocia niepowodujàcej przyspieszania inflacji (NAIRU). Nadwy˝ka rzeczywistej stopy bezrobocia ponad poziom NAIRU odpowiada wielkoÊci bezrobocia cyklicznego i stanowi podstaw´ do oceny mo˝liwoÊci wp∏ywu polityki makroekonomicznej, w tym szczególnie dezinflacyjnej polityki monetarnej, na rynek pracy. Dokonujàc powy˝szej oceny nale˝y pami´taç, ˝e na poziom aktywnoÊci gospodarczej i sytuacj´ na rynku pracy w ma∏ych gospodarkach otwartych, takich jak Polska, oddzia∏uje nie tylko polityka makroekonomiczna, ale tak˝e czynniki zewn´trzne (m.in. koniunktura u g∏ównych partnerów handlowych, ceny ropy naftowej), które sà od niej niezale˝ne. Oddzielenie wp∏ywu egzogenicznych czynników cyklicznych od dzia∏ania policy-mix na realnà sfer´ gospodarki jest jednak zadaniem bardzo trudnym. Na przyk∏ad koszty dezinflacji stajà si´ zdecydowanie wyraêniejsze, gdy tempo wzrostu ulega spowolnieniu z powodu zewn´trznego szoku popytowego, tak jak to si´ sta∏o w wyniku kryzysu w Rosji 5 .
1. Koszty dezinflacji i koncepcja stopy bezrobocia równowagi NAIRU w teorii ekonomii
Podstawowà przyczynà przeprowadzania dezinflacji jest ch´ç obni˝enia tempa wzrostu cen w gospodarce. WÊród ekonomistów panuje zgodnoÊç co do tego, ˝e inflacja ogranicza mo˝liwoÊç przeprowadzania rachunków ekonomicznych w odnoszàcych si´ do d∏u˝szych okresów, przez co zwi´ksza niepewnoÊç podejmowania jakichkolwiek decyzji gospodarczych. Gdyby ceny wszystkich dóbr i us∏ug mog∏y elastycznie dostosowywaç si´ do zmian wartoÊci pieniàdza, wówczas jedynym mankamentem inflacji by∏yby tzw. koszty zmian menu, czyli ciàg∏e uaktualnianie poziomu cen. W rze-
5 A. Wojtyna (red.): Alternatywne strategie dezinflacji,. Warszawa 1999 CASE, s. 7.
czywistoÊci problem kosztów inflacji jest bardziej skomplikowany, choçby ze wzgl´du na to, ˝e dodatkowa kreacja pieniàdza powoduje zwi´kszenie obcià˝eƒ podatkowych (ang. seigniorage). W tym miejscu zwróçmy jedynie uwag´ na fakt, ˝e wysoka inflacja jest bardziej zmienna i trudna do przewidzenia, a zatem generuje wi´ksze koszty ekonomiczne ni˝ niska inflacja, która zazwyczaj jest bardziej stabilna. Powoduje to, ˝e polityka makroekonomiczna powinna zmierzaç po pierwsze do obni˝enia inflacji, a po drugie do utrzymania jej na niskim poziomie. O ile ostateczny cel w postaci niskiej inflacji nie jest podwa˝any, to sam sposób jego osiàgni´cia – proces dezinflacji – rodzi wÊród ekonomistów wiele kontrowersji. Wynikajà one przede wszystkim z tego, ˝e narz´dzia s∏u˝àce obni˝eniu tempa zmian cen w krótkim okresie mogà wp∏ywaç na zmienne realne, w tym na sytuacj´ rynku pracy. Ponadto korzyÊci z niskiej inflacji dla stabilnego wzrostu gospodarczego mo˝na obserwowaç z perspektywy d∏ugookresowej, natomiast ewentualne koszty dezinflacji, jako efekty krótkookresowe, zazwyczaj sà widoczne natychmiast. Choç przyk∏ady mi´dzynarodowe nie dowodzà Êcis∏ej wymiennoÊci pomi´dzy inflacjà a bezrobociem, teoria makroekonomii stara si´ znaleêç wyt∏umaczenie, kiedy i na ile polityka dezinflacji mo˝e wp∏ywaç na rozmiary bezrobocia i od czego ten wp∏yw zale˝y.
Z jednej strony mamy przedstawicieli nurtu ekonomii keynesowskiej, którzy uwa˝ajà ˝e w gospodarce istnieje odwrotna zale˝noÊç pomi´dzy poziomem aktywnoÊci gospodarczej, mierzonej wielkoÊcià bezrobocia, a tempem zmian poziomu cen 6 , co przedstawiane jest jako krzywa Phillipsa. WielkoÊç utraconej przez gospodark´ produkcji, zwiàzana z obni˝aniem inflacji, znana jest pod nazwà wskaênika poÊwi´cenia (ang. sacrifice ratio). W takim uj´ciu przyjmuje si´, ˝e spadek produkcji i wzrost bezrobocia wynikajà jedynie z procesu dezinflacji. Takie za∏o˝enie jest jednak zbytnim uproszczeniem, choç trzeba przyznaç, ˝e oddzielenie wp∏ywu polityki dezinflacyjnej od pozosta∏ych czynników majàcych wp∏yw na poziom produktu jest doÊç trudne. Równoleg∏e oddzia∏ywanie na gospodark´ egzogenicznych wahaƒ cyklicznych powoduje, ˝e nale˝a∏oby obliczaç wskaênik poÊwi´cenia netto, obrazujàcy wy∏àcznie wp∏yw polityki dezinflacyjnej. Podtrzymujàc za∏o˝enie o Êcis∏ej zale˝noÊci pomi´dzy wolumenem produkcji a poziomem zatrudnienia, mo˝emy traktowaç wskaênik poÊwi´cenia jako wielkoÊç dodatkowego bezrobocia, niezb´dnà do obni˝enia tempa inflacji. OczywiÊcie przyjmuje si´ tutaj za∏o˝enie, ˝e w analizowanym okresie nie zmienia si´ poziom aktywnoÊci zawodowej, czyli ∏àczna liczba zatrudnionych i bezrobotnych.
6 W pierwotnej wersji A. Phillips uwzgl´dnia∏ tempo zmian poziomu p∏ac nominalnych, patrz: B. Snowdon, H. Vane, P. Wynarczyk: Wspó∏czesne nurty teorii makroekonomii. Warszawa 1998 PWN, s. 158-164.
WartoÊç sacrifice ratio zale˝y wprost od nachylenia krzywej Phillipsa – im bardziej jest ona stroma, tym mniejszy jest ten wspó∏czynnik. W skrajnych przypadkach krzywa Phillipsa mo˝e byç pionowa lub pozioma; wówczas wspó∏czynniki poÊwi´cenia b´dà wynosi∏y odpowiednio zero i nieskoƒczonoÊç. Modele keynesowskie przewidujà, ˝e ze wzgl´du na wyst´powanie w gospodarce ró˝nej sztywnoÊci cen i p∏ac krzywa Phillipsa bynajmniej nie jest pionowa i dlatego wskaênik poÊwi´cenia jest wysoki. Z tego powodu przedstawiciele tej szko∏y zalecajà stosowanie polityki dochodowej jako skutecznego Êrodka ∏agodzàcego trudnoÊci na rynku pracy.
W opozycji do szko∏y keynesowskiej sà zarówno przedstawiciele szko∏y monetarystycznej, jak i zwolennicy nowej ekonomii klasycznej, choç tak˝e miedzy tymi szko∏ami nie ma ca∏kowitej zgodnoÊci poglàdów. Pierwsi twierdzà, ˝e polityka dezinflacyjna faktycznie powoduje wzrost bezrobocia, jednak jego rozmiary i trwa∏oÊç zale˝à, ceteris paribus, od stopnia kompresji pieni´˝nej, zakresu dostosowaƒ instytucjonalnych i od tego, jak szybko ludzie b´dà obni˝aç swoje oczekiwania dotyczàce przysz∏ych stóp inflacji. Krytycznym czynnikiem jest tutaj reagowanie oczekiwaƒ na zmiany re˝imu pieni´˝nego. To z kolei implikuje, ˝e podstawowà rol´ w okreÊlaniu spadku produkcji i wzrostu bezrobocia odgrywajà wiarygodnoÊç oraz reputacja w∏adz pieni´˝nych 7 . W d∏ugim okresie krzywa Phillipsa jest pionowa, a jej po∏o˝enie odpowiada naturalnej stopie bezrobocia. Jest to stopa bezrobocia równowagi, obejmujàca nieunikniony w gospodarce poziom bezrobocia frykcyjnego i strukturalnego, której funkcjonowanie odbiega od doskona∏ej konkurencji 8 . Nale˝y podkreÊliç, ˝e stopa ta mo˝e si´ zmieniaç w czasie wy∏àcznie na skutek zmian strukturalnych na rynku pracy. Ewentualne odchylenia faktycznego poziomu bezrobocia od stopy bezrobocia naturalnego wyst´pujà jedynie w krótkim okresie i wynikajà z wp∏ywu iluzji pieni´˝nej na poda˝ pracy oraz z formu∏owania oczekiwaƒ inflacyjnych. Oznacza to, ˝e wskaênik poÊwi´cenia mo˝e byç ró˝ny od zera jedynie w krótkim okresie.
Przedstawiciele nowej ekonomii klasycznej twierdzà z kolei, ˝e je˝eli polityka pieni´˝na jest wystarczajàco wiarygodna, to ceteris paribus jej zapowiadane i przewidywane zmiany nie powinny mieç ˝adnego wp∏ywu na poziom produkcji i zatrudnienia nawet w krótkim okresie 9 . Wynika z tego, ˝e przy odpowiedniej polityce monetarnej pieniàdz jest ca∏kowicie neutralny, a poziom bezrobocia zale˝y wy∏àcznie od czynników strukturalnych, na które polityka banku centralnego nie ma ˝adnego wp∏ywu. Krzywa Phillipsa jest zatem pionowa, a wskaênik poÊwi´cenia wynosi zero.
7 Tam˝e, s. 214.
.
8 E. Kwiatkowski: Strukturalne determinanty naturalnej stopy bezrobocia „Bank i Kredyt" 11-12/2002.
9 B. Snowdon i in., op.cit., s. 214.
Koniecznym warunkiem osiàgni´cia wymaganego poziomu wiarygodnoÊci polityki dezinflacyjnej jest odpowiednia koordynacja polityki makroekonomicznej (policy-mix), gwarantujàca wspó∏dzia∏anie w∏adz monetarnych i fiskalnych w redukcji presji i oczekiwaƒ inflacyjnych. Wspó∏wyst´powanie restrykcyjnej polityki pieni´˝nej i ekspansywnej polityki fiskalnej zmniejsza wiarygodnoÊç i przejrzystoÊç procesu dezinflacyjnego. W rezultacie prowadzi to do obni˝ania inflacji przy wi´kszych kosztach dla realnego sektora gospodarki, ni˝ te, które wystàpi∏yby przy bardziej restrykcyjnej polityce fiskalnej i dzi´ki temu – mniej restrykcyjnej polityce pieni´˝nej. Efektem takiego niedopasowania jest zwi´kszenie wartoÊci wskaênika poÊwi´cenia. Jednà z przyczyn jego wzrostu jest zjawisko okreÊlane jako wypychanie inwestycji prywatnych przez sektor publiczny, poniewa˝ sfinansowanie ekspansywnej polityki bud˝etowej wymaga zwi´kszenia emisji papierów skarbowych. Znalezienie nabywców na emitowane w nadmiernej iloÊci papiery d∏u˝ne wymaga od w∏adz fiskalnych zaoferowania odpowiednio wysokiej rentownoÊci. To zaÊ sk∏ania banki komercyjne do utrzymywania wy˝szych stóp procentowych oraz do racjonowania kredytów podmiotom gospodarczym, poniewa˝ zarzàdzanie portfelem z∏o˝onym z papierów skarbowych jest zdecydowanie taƒsze ni˝ sk∏adajàcym si´ z kredytów komercyjnych. W efekcie nast´puje ograniczanie inwestycji prywatnych finansowanych kredytami bankowymi. Dlatego niezwykle istotnym warunkiem skutecznoÊci monetarnej polityki dezinflacyjnej jest zdrowy system finansów publicznych. W przeciwnym razie transmisja impulsów polityki monetarnej banku centralnego ulega zniekszta∏ceniu, a spadek stóp procentowych z du˝ym opóênieniem przek∏ada si´ na obni˝enie ceny kredytu dla przedsi´biorstw, wzrost inwestycji i popraw´ ogólnej aktywnoÊci gospodarczej.
Dalsze rozwa˝ania o kosztach dezinflacji wymagajà oszacowania stopy bezrobocia równowagi, która stanowi punkt odniesienia dla oceny wskaênika poÊwi´cenia. Teoria ekonomii dysponuje wieloma metodami szacowania wielkoÊci bezrobocia równowagi: naturalna stopa bezrobocia, stopa bezrobocia niepowodujàca przyspieszania inflacji lub poziomu p∏ac (NAIRU/NAWRU), krzywa Beveridge'a czy metoda przep∏ywów na rynku pracy 10 . Ka˝da z powy˝szych metod, równowa˝àc odpowiednie wielkoÊci lub agregaty makroekonomiczne (popyt z poda˝à na poszczególnych rynkach pracy, tempo zmian inflacji/p∏ac nominalnych, stop´ bezrobocia i liczb´ wakatów, przep∏ywy pomi´dzy zasobami pracy), wyznacza pewien poziom bezrobocia o charakterze strukturalnym. Oszacowane w ten sposób wielkoÊci bezrobocia równowagi nieznacznie ró˝nià si´ mi´-
10 Szczegó∏owy opis wymienionych metod znajduje si´ w: M. Socha, U. Sztanderska: Strukturalne podstawy bezrobocia w Polsce. Warszawa 2000 PWN, s. 148-155.
dzy sobà, ale jednoczeÊnie podobnie kszta∏tujà si´ w czasie. Estymacja ka˝dej ze stóp bezrobocia równowagi obarczona jest jednak du˝ym ryzykiem. Jest tak po pierwsze dlatego, ˝e sà to zmienne nieobserwowalne, a po drugie ˝e wypracowane metody ekonometryczne nie dajà wystarczajàco precyzyjnych wyników 11 . W dalszej cz´Êci opracowania b´dziemy zajmowali si´ wy∏àcznie stopà bezrobocia NAIRU, która cz´sto uto˝samiana jest z naturalnà stopà bezrobocia 12 .
Przyjmuje si´, ˝e wysokoÊç stopy NAIRU zale˝y wy∏àcznie od czynników strukturalnych, natomiast pozosta∏a cz´Êç bezrobocia wynika z dzia∏ania czynników cyklicznych. W tym miejscu nale˝y wspomnieç o powsta∏ej pod koniec lat 80. teorii histerezy bezrobocia. T∏umaczy ona, dlaczego obserwowany poziom bezrobocia równowagi mo˝e byç silnie uzale˝niony od poziomu bezrobocia ca∏kowitego w przesz∏oÊci. Okazuje si´ bowiem, ˝e nawet krótkookresowy wzrost bezrobocia, spowodowany politykà gospodarczà lub cyklicznymi czynnikami zewn´trznymi, mo˝e okazaç si´ trwa∏y i zwi´kszyç stop´ bezrobocia równowagi 13 . Z jednej strony osoby bez pracy (outsiders) tracà swoje umiej´tnoÊci zawodowe oraz kapita∏ intelektualny, a z drugiej strony ci, którzy pracujà (insiders), umacniajà swojà pozycj´ w zakresie negocjacji p∏acowych. Pomimo wzrostu liczby bezrobotnych nie dochodzi zatem do skutecznego wywierania presji na zmniejszanie poziomu p∏ac realnych. D∏ugotrwale bezrobotni przestajà byç atrakcyjnymi kandydatami dla potencjalnych pracodawców. Cz´Êç z nich zniech´ca si´ bezskutecznym poszukiwaniem pracy i z biegiem czasu stajà si´ oni ca∏kowicie niezatrudnialni (ang. non-employable). Zjawisko histerezy powoduje, ˝e stopa bezrobocia charakteryzuje si´ pewnà inercjà. WÊród przyczyn efektu histerezy wymienia si´ przede wszystkim czynniki instytucjonalne, takie jak demotywujàcy system zabezpieczenia spo∏ecznego (d∏ugotrwa∏e i hojne systemy zasi∏ków), nieelastyczne prawo pracy (wysokie koszty rotacji), ale tak˝e zmiany strukturalne w popycie na prac´ w zakresie kwalifikacji zawodowych, wynikajàce np.:
11 D. Staiger, J.H. Stock, M.W. Watson (1997) wykazujà, ˝e typowe metody obliczania NAIRU oparte na krzywej Phillipsa nie sà precyzyjne. Otrzymane wyniki charakteryzujà si´ bowiem zbyt du˝ym odchyleniem standardowym, a to z kolei istotnie zwi´ksza ryzyko stosowania NAIRU w polityce gospodarczej. Ârednie odchylenie standardowe NAIRU dla krajów G7 wykonane przez OECD (P. Richardson, 2000) wynosi od 10% do 15% faktycznego poziomu bezrobocia.
12 Wybitni znawcy ekonomiki pracy, L. Ball i N.G. Mankiw, traktujà NAIRU i naturalnà stop´ bezrobocia jako synonimy, por: L. Ball, N.G. Mankiw: The NAIRU in Theory and Practice, 2002. J. Tobin wyraênie rozró˝nia jednak te teorie, traktujàc NAIRU jako stop´ bezrobocia wyst´pujàcà na wyodr´bnionych rynkach pracy, które charakteryzuje nadwy˝ka lub niedobór popytu na prac´ i, odpowiednio, presja inflacyjna lub deflacyjna. Uwa˝a on, ˝e nie mo˝na modelowaç NAIRU nie dokonujàc segmentacji rynku pracy. Por: J. Tobin: Supply Constraints on Employment and Output: NAIRU versus Natural Rate. Referat wyg∏oszony na konferencji „Theory, reality, and social commitment: the economist's stance", Rzym 21-23 listopada 1998 r.
13 R. Layard, S. Nickell, R. Jackman: Unemployment: Macroeconomic Performance and the Labour Market, Oxford 1991 Oxford University Press.
nowoczesnych technologii produkcji. L. Ball badajàc wp∏yw polityki dezinflacyjnej na poziom bezrobocia w krajach OECD w latach 80., zauwa˝y∏, ˝e w∏aÊciwie w ka˝dym przypadku wystàpi∏ wzrost bezrobocia równowagi NAIRU. WielkoÊç tego wzrostu silnie zale˝a∏a jednak od elastycznoÊci rynku pracy, skali redukcji inflacji oraz okresu trwania restrykcyjnej polityki monetarnej 14 . Wskaênik poÊwi´cenia by∏ najmniejszy w krajach, które najszybciej obni˝y∏y poziom inflacji i w których stosowano najkrótsze okresy zasi∏ków dla bezrobotnych.
Podsumowujàc powy˝sze rozwa˝ania nale˝y jeszcze raz podkreÊliç, ˝e na odchylenie rzeczywistej stopy bezrobocia od stopy równowagi ma wp∏yw nie tylko polityka makroekonomiczna, ale dodatkowo niezale˝ne od niej czynniki zewn´trzne, takie jak ceny paliw, wahania kursu walutowego czy koniunktura u g∏ównych partnerów handlowych. Dzia∏anie tych czynników powinno byç uwzgl´dniane zarówno w polityce makroekonomicznej, jak i przy dokonywaniu ocen wp∏ywu dezinflacji na poziom produkcji i zatrudnienia (wskaênik poÊwi´cenia netto).
2. Wykorzystanie NAIRU w polityce gospodarczej
Stopa bezrobocia NAIRU odpowiada takiemu poziomowi bezrobocia, który w gospodarce stabilizuje procesy inflacyjne. Oznacza to, ˝e nierównowaga na rynku pracy w postaci stopy bezrobocia równej stopie NAIRU nie wp∏ywa na kszta∏towanie si´ cen w gospodarce. Nie obserwujemy wówczas ani podwy˝szania inflacji, ani dezinflacji. Niezwykle istotnà kwestià zwiàzanà z analizà NAIRU jest uwzgl´dnienie czynników poda˝owych oddzia∏ujàcych na procesy inflacyjne oraz rynek pracy. Wa˝ne jest tutaj odró˝nienie wstrzàsów krótkookresowych – przejÊciowych (np. zmiany cen ropy naftowej), których dzia∏anie zniknie po kilku latach – od wstrzàsów d∏ugookresowych – wzgl´dnie trwa∏ych (np. zmiany demograficzne poda˝y pracy), oddzia∏ujàcych na inflacj´ a˝ do momentu dostosowania si´ poziomu bezrobocia do nowego poziomu równowagi. Uwzgl´dniajàc dokonane uwagi, mo˝emy wyró˝niç dwa rodzaje NAIRU:
* NAIRU krótkookresowa – stopa bezrobocia wyst´pujàca w momencie stabilizowania inflacji na jej poziomie w danym okresie (kwarta∏, rok). Zale˝y ona od poziomu NAIRU d∏ugookresowej, ale jest bardziej zmienna w czasie, gdy˝ dodatkowo wp∏ywajà na nià: przejÊciowe wstrzàsy poda˝owe, oczekiwania i inercje procesów inflacyjnych oraz histereza bezrobocia. NAIRU krótkookresowa jest silnie uzale˝niona od aktualnej stopy bezrobocia.
* NAIRU d∏ugookresowa – (odpowiada steady-state bezrobocia) stopa bezrobocia po dostosowaniu si´
14 L. Ball: Disinflation and the NAIR. 1996 NBER Working Paper 5520.
gospodarki do wszystkich szoków poda˝owych oraz d∏ugookresowych efektów polityki monetarnej 15 .
NAIRU jest wielkoÊcià nieobserwowalnà, dlatego do jego estymacji wykorzystuje si´ odpowiednie ekonometryczne metody kwantyfikacji – najcz´Êciej oparte na równaniu krzywej Phillipsa. SpoÊród wymienionych powy˝ej rodzajów NAIRU pierwsza jest relatywnie ∏atwa do empirycznej estymacji i dlatego odgrywa jasno okreÊlonà rol´ w kszta∏towaniu i ocenie polityki makroekonomicznej. Z uwagi na trudnoÊci z identyfikacjà wstrzàsów d∏ugookresowych do szacowania drugiego rodzaju NAIRU – d∏ugookresowej – raczej nie korzysta si´ z koncepcji krzywej Phillipsa. Ta stopa NAIRU jest cz´Êciej stosowana do oceny zmian strukturalnych w gospodarce, a nie do bie˝àcej polityki makroekonomicznej.
Najbardziej przydatne dla polityki monetarnej sà porównania poziomów NAIRU krótkookresowej z faktycznym poziomem bezrobocia (krótkookresowy wskaênik poÊwi´cenia). Stopa NAIRU dostarcza bowiem wa˝nych informacji o procesach inflacyjnych. J.H. Stock i M.W. Watson dowodzà, ˝e prognozy inflacji oparte na zale˝noÊci krzywej Phillipsa sà nawet bardziej precyzyjne ni˝ prognozy bazujàce na innych zmiennych makroekonomicznych, takich jak stopy procentowe, agregaty pieni´˝ne czy ceny dóbr i us∏ug 16 . A. Estrella i F.S. Mishkin twierdzà, ˝e teoria NAIRU mo˝e byç u˝yteczna w prowadzeniu bie˝àcej polityki monetarnej, ale wy∏àcznie jeÊli traktuje si´ jà jako relacj´ krótkookresowà (maksimum 12 miesi´cy) 17 . NAIRU krótkookresowe mo˝e byç szczególnie przydatne jako narz´dzie s∏u˝àce ocenie, jak powinna by∏a wyglàdaç polityka monetarna w konkretnej sytuacji w przesz∏oÊci. Wykorzystanie koncepcji NAIRU do prowadzenia bie˝àcej polityki monetarnej jest jednak zasadne jedynie w razie wyst´powania wstrzàsów popytowych, bowiem w przypadku wstrzàsów poda˝owych mo˝e prowadziç do b∏´dnych wniosków 18 . Pozytywne wstrzàsy poda˝owe, np. d∏ugotrwa∏y spadek cen importu czy poprawa produktywnoÊci spowodowana wykorzystaniem nowych technologii, mogà powodowaç spadek faktycznego bezrobocia poni˝ej poziomu NAIRU bez wywo∏ywania procesów inflacyjnych. W efekcie NAIRU krótkookresowe spada poni˝ej NAIRU bez groêby zainicjowania wzrostu poziomu cen. Taka sytuacja prawdopodobnie wystàpi∏a w drugiej po∏owie lat 90. w USA 19 . Istnieje jednak pytanie, kiedy i czy w ogóle skoƒczy si´ dzia∏anie tego pozytywnego wstrzàsu, a zatem kiedy
15 P. Richardson i in., 2000, s. 8.
16 J.H. Stock, M.W. Watson: Forecasting Inflation. Journal of Monetary Economics, Vol. 44 (2), October 1999, s. 293-335.
17 A. Estrella, F.S. Mishkin: Rethinking the Role of NAIRU in Monetary Policy: Implications of Model Formulation and Uncertainty. NBER 1998 Working Paper No. 6518.
18 J.P. Judd: NAIRU: Is It Useful for Monetary Policy? Federal Reserve Bank of San Francisco, Economic Letter 97-35 Nov. 1997.
19 L. Ball, N.G. Mankiw: op.cit.
zniknie potencjalna presja inflacyjna oraz czy przypadkiem nie dosz∏o do trwa∏ego obni˝enia si´ NAIRU, o czym b´dzie mo˝na si´ przekonaç dopiero za kilka lat.
Wspomniane ró˝nice pomi´dzy NAIRU krótkookresowym a d∏ugookresowym sà szczególnie du˝e w sytuacji histerezy bezrobocia. Wtedy oddzia∏ywanie nadmiernego bezrobocia na deflacj´ jest s∏abe, a próby stymulowania popytu przez polityk´ makroekonomicznà mogà zakoƒczyç si´ jedynie impulsem inflacyjnym.
Obserwuje si´, ˝e poziom cen w gospodarce znacznie cz´Êciej charakteryzuje si´ wzrostem lub stabilizacjà ni˝ spadkiem, co wynika z istnienia licznych sztywnoÊci w procesie ich ustalania. Wydaje si´ wi´c, ˝e reakcja polityki monetarnej powinna byç silniejsza, gdy faktyczna stopa bezrobocia spada poni˝ej NAIRU ni˝ wówczas, gdy jà przewy˝sza.
D∏ugookresowa strategia obni˝ania bezrobocia powinna si´ koncentrowaç na zmniejszaniu poziomu NAIRU odpowiadajàcego steady-state bezrobocia, a nie na wp∏ywie polityki inflacyjnej na poziom zatrudnienia. Niewàtpliwie podstawowà rol´ odgrywa tutaj elastyczne dostosowywanie poda˝y pracy do zg∏aszanego popytu, ale tak˝e poprawa produktywnoÊci pracy i wzrost gospodarczy. W tym celu niezb´dne wydaje si´ przeprowadzenie odpowiednich reform strukturalnych rynku pracy, których celem jest zwi´kszenie absorpcji poda˝y pracy. Do najwa˝niejszych z nich nale˝à: obni˝anie pozap∏acowych kosztów pracy, obni˝enie kosztów rotacji, poprawa pozycji outsiderów, lepsza informacja o rynku pracy i skuteczniejsze us∏ugi poÊrednictwa pracy, wi´ksza intensywnoÊç poszukiwaƒ pracy, wi´ksza mobilnoÊç zawodowa i przestrzenna si∏y roboczej, ograniczanie bezrobocia d∏ugookresowego, lepsze dopasowanie systemu edukacji i szkoleƒ do wymagaƒ rynku pracy 20 .
3. Proces dezinflacji i rynek pracy w Polsce w latach 1998–2002
Opisywana w teorii ekonomii mo˝liwa wymiennoÊç pomi´dzy inflacjà a bezrobociem sk∏ania do zastanowienia, czy dynamiczny wzrost poziomu bezrobocia w Polsce od IV kwarta∏u 1998 r. by∏ zwiàzany z procesem dezinflacji, a je˝eli tak, to w jakim stopniu mo˝na obwiniaç za to polityk´ pieni´˝na i fiskalnà, a na ile by∏o to spowodowane dzia∏aniem niezale˝nych czynników zewn´trznych. Poni˝ej przedstawimy ogólne uwarunkowania procesu dezinflacyjnego oraz potencjalne przyczyny wzrostu bezrobocia w Polsce w analizowanym okresie.
Obni˝anie inflacji stanowi∏o podstawowy cel polityki makroekonomicznej w Polsce od poczàtku lat 90. O ile w 1990 r. roczne tempo zmian poziomu cen przekracza∏o 600%, o tyle w pierwszym kwartale 1999 r. poziom inflacji wynosi∏ ju˝ tylko 6,2% (patrz: wykres 2). W kolejnym roku inflacja zacz´∏a jednak ponownie rosnàç i w III kwartale 2000 r. osiàgn´∏a poziom 10,8%. Wzrost inflacji odbywa∏ si´ pomimo podniesienia przez Rad´ Polityki Pieni´˝nej poziomu stóp procentowych, co z kolei prze∏o˝y∏o si´ na znaczny wzrost realnej stopy procentowej kredytów dla przedsi´biorstw w bankach komercyjnych (patrz wykres 3).
20 E. Kwiatkowski, op.cit., s. 12.
Podwy˝szenie realnej stopy redyskontowej NBP na prze∏omie 1997 i 1998 r. do 14% pozwoli∏o na sukcesywne zmniejszenie inflacji do poczàtku 1999 r. Jednak odwrócenie tendencji spadkowej w dalszym okresie zmusi∏o RPP do ponownego zaostrzenia restrykcyjnoÊci polityki pieni´˝nej. W odpowiedzi banki komercyjne podnios∏y w 2001 r. Êrednie realne oprocentowanie kredytów dla przedsi´biorstw do poziomu 17,9%. Na uwag´ zas∏uguje fakt, ˝e w II po∏owie 2001 r. i w 2002 r. banki komercyjne relatywnie s∏abo i du˝ym opóênieniem dostosowywa∏y poziom realnego oprocentowania swoich kredytów do zmian stóp procentowych NBP.
èród∏o: opracowanie w∏asne na podstawie danych GUS. Jako deflatora u˝yto PPI.
* deficyt zapisany w ustawie bud˝etowej na 2003 r.
èród∏o: GUS.
Przyczyn tak wysokich realnych stóp procentowych w latach 2001-2002 nale˝y szukaç z jednej strony w tempie spadku inflacji, które by∏o szybsze ni˝ przewidywa∏ to cel inflacyjny RPP, a z drugiej strony w olbrzymich potrzebach po˝yczkowych bud˝etu paƒstwa. W latach 2001-2002 saldo deficytu bud˝etowego wzros∏o ponad 2-krotnie, do poziomu 5,3% PKB (patrz wykres 4). Analizujàc tendencje przedstawione na wykresach 3 i 4, mo˝na zaobserwowaç zwiàzek pomi´dzy wzrostem deficytu bud˝etowego a spadkiem nak∏adów inwestycyjnych na Êrodki trwa∏e, czyli efekt wypychania inwestycji prywatnych. Ustawa bud˝etowa na 2003 r. przewiduje deficyt na poziomie 4,9% PKB, co mo˝e opóêni spadek realnego oprocentowania kredytów dla przedsi´biorstw i wzrost nak∏adów inwestycyjnych.
Analizujàc poda˝owà stron´ rynku pracy, mo˝na zauwa˝yç nast´pujàce tendencje. Dynamiczny wzrost bezrobocia trwajàcy w Polsce od IV kwarta∏u 1998 r. ma wiele przyczyn i zdecydowanie nie t∏umaczy go sam wzrost liczby osób aktywnych zawodowo (patrz wykres 5). W okresie 1998 – 2002 liczba osób aktywnych zawodowo wzros∏a jedynie o 200 tys., gdy tymczasem liczba bezrobotnych wzros∏a a˝ o 1,6 mln. Najwi´ksza redukcja liczby pracujàcych (dane na koniec roku) nastàpi∏a w 1999 r. (762 tys.), a nast´pnie w 2001 r. (497 tys.) oraz w 2002 r. (321 tys.). Z kolei znaczny przyrost liczby osób aktywnych zawodowo w 2000 r. spowodowa∏,
èród∏o: GUS.
èród∏o: opracowanie w∏asne na podstawie danych GUS/BAEL.
˝e pomimo zmniejszenia liczby pracujàcych w tym okresie o zaledwie 30 tys. liczba bezrobotnych ca∏y czas ros∏a.
Czynnik demograficzny, choç istotny, nie wyjaÊnia zatem w wystarczajàcym stopniu przyczyn drugiej fali bezrobocia w Polsce. Scedowanie ca∏ej odpowiedzialnoÊci na wysoki poziom realnych stóp procentowych tak˝e nie wydaje si´ w∏aÊciwe, a ponadto wymaga dodatkowego komentarza.
Po pierwsze, zmniejszenie restrykcyjnoÊci polityki monetarnej w 1999 r. pokaza∏o, ˝e inflacja w Polsce charakteryzuje si´ du˝à inercjà i trudno jest szybko obni˝yç oczekiwania inflacyjne. Po drugie, ograniczenie popytu krajowego wynika∏o z potrzeby zmniejszenia ujemnego salda na rachunku obrotów bie˝àcych. Po trzecie, w latach 2001-2002 mieliÊmy do czynienia ze s∏abà koordynacjà polityki makroekonomicznej, co powodowa∏o zmniejszenie wiarygodnoÊci i du˝e opóênienia w reakcji banków komercyjnych na obni˝anie stóp procentowych banku centralnego (wypychanie inwestycji). Dodatkowo polska gospodarka odczuwa∏a w analizowanym okresie skutki spowolnienia gospodarczego u swoich partnerów handlowych, co mo˝na traktowaç jako negatywny szok popytowy. W 1999 r. by∏ to kryzys rosyjski, a w kolejnych latach, zw∏aszcza w 2001 r., silny spadek wzrostu gospodarczego w krajach UE, szczególnie w Niemczech. Dane o wartoÊci polskiego eksportu do krajów Europy Ârodkowo-Wschodniej potwierdzajà znaczenie kryzysu rosyjskiego, choç jednoczeÊnie wskazujà, ˝e jego wp∏yw by∏ krótkotrwa∏y i ogranicza∏ si´ jedynie do 1999 r. W 2000 r. bezwzgl´dna wartoÊç eksportu do tych krajów w∏aÊciwie zrówna∏a si´ ju˝ z poziomem z 1998 r. (patrz wykres 6). Spadek wartoÊci eksportu dotyczy∏ przede wszystkim ˝ywnoÊci i zwierzàt (-18,4%) oraz towarów i transakcji niesklasyfikowanych (-15,9%).
WÊród przyczyn wzrostu bezrobocia nale˝y tak˝e wymieniç czynniki o charakterze typowo strukturalnym. Ograniczenie mo˝liwoÊci zbytu na rynku rosyjskim spowodowa∏o, ˝e wiele przedsi´biorstw (szczególnie ma∏ych i Êrednich) upad∏o bàdê zosta∏o zmuszonych do przestawienia produkcji na rynek krajowy lub
na eksport do krajów UE 21 . Sprostanie wymaganiom tych rynków, g∏ównie pod wzgl´dem jakoÊciowym, by∏o przyczynà przeprowadzenia w wielu firmach wewn´trznej restrukturyzacji, polegajàcej g∏ównie na poprawie efektywnoÊci i redukcji zb´dnego zatrudnienia. Zmieni∏a si´ przez to struktura popytu na prac´, dyskryminujàc g∏ównie osoby o ni˝szych kwalifikacjach. Dodatkowym czynnikiem zwi´kszajàcym liczb´ zwolnieƒ by∏y trudnoÊci sektora ma∏ych i Êrednich przedsi´biorstw ze zdobywaniem rynków w krajach UE, wynikajàce m.in. ze zmiany skali dzia∏ania i braku kana∏ów dystrybucji.
Bli˝sza analiza sytuacji na polskim rynku pracy w poszczególnych sekcjach gospodarki pozwala zauwa˝yç, ˝e w analizowanym okresie najwi´ksza redukcja liczby pracujàcych dokona∏a si´ w przetwórstwie przemys∏owym (20%) i budownictwie (oko∏o 30%). Z drugiej strony nale˝y podkreÊliç, ˝e w tym samym czasie liczba pracujàcych w sekcji obs∏uga nieruchomoÊci i firm zwi´kszy∏a si´ o ponad 200 tys., co stanowi wzrost o ponad 40%.
Dane statystyczne pokazujà ponadto, ˝e najwi´kszy spadek liczby pracujàcych dotyczy∏ przede wszystkim osób s∏abiej wykszta∏conych oraz o ni˝szych kwalifikacjach zawodowych. Na ogólny spadek liczby pracujàcych w okresie od IV kwarta∏u 1998 r. do IV kwarta∏u 2002 r. w wysokoÊci 1,6 mln, liczba robotników przemys∏owych i rzemieÊlników zmniejszy∏a si´ o ponad 800 tys. (oko∏o 30%), rolników, ogrodników, leÊników i rybaków o ponad 300 tys. (oko∏o 15%), a pracowników przy pracach prostych o 200 tys. (oko∏o 20%). W tym samym czasie liczba pracujàcych specjalistów, techników i Êredniego personelu praktycznie si´ nie zmieni∏a. Mo˝na przypuszczaç, ˝e w okresie 1999–2002 dosz∏o do znacznej redukcji przerostów zatrudnienia, odziedziczonych po poprzednim systemie gospodarczym, które nie zosta∏y wyeliminowane w poprzednich latach.
Niewàtpliwie istotnym czynnikiem, który determinuje sytuacj´ na rynku pracy w Polsce, sà tak˝e wysokie koszty pracy w porównaniu z pozosta∏ymi krajami regionu. Uwzgl´dniajàce wydajnoÊç jednostkowe koszty pracy w pozarolniczych sekcjach gospodarki w 2002 r. by∏y w Polsce wy˝sze ni˝ na S∏owacji i W´grzech odpowiednio o 16% i 11%, choç z drugiej strony ni˝sze o 7% ni˝ w Czechach 22 . Bardziej szczegó∏owe omówienie zagadnienia kosztów pracy przekracza jednak ramy niniejszego opracowania.
Wydaje si´, ˝e sam system zasi∏ków dla bezrobotnych nie mia∏ istotnego wp∏ywu na wzrost bezrobocia w Polsce w okresie drugiej fali bezrobocia, gdy˝ prawo do otrzymywania pomocy materialnej z Urz´dów Pracy mia∏o zaledwie oko∏o 20% bezrobotnych. S∏aba moty-
21 A.B. Czy˝ewski: Wzrost gospodarczy a popyt na prac´. „Bank i Kredyt" nr 11-12 /2002.
22 M. Gronicki: Polacy bardziej wydajni. „Rzeczpospolita" 31.01.2003 r.
wacja do aktywnego poszukiwania pracy wynika∏a raczej z hojnego systemu pomocy socjalnej w postaci rent chorobowych oraz zasi∏ków i Êwiadczeƒ przedemerytalnych. Choç instrumenty te nie by∏y bezpoÊrednio skierowane do bezrobotnych, jednak mog∏y stanowiç wystarczajàce êród∏o utrzymania ca∏ych gospodarstw domowych, w których by∏y osoby bezrobotne.
4. Estymacja NAIRU dla gospodarki Polski
Do estymacji poziomu NAIRU wykorzystuje si´ zazwyczaj krzywà Phillipsa. Ilustruje ona historycznà zale˝noÊç pomi´dzy tempem wzrostu p∏ac a poziomem bezrobocia. Je˝eli nada si´ wynikom szerszà interpretacj´ i potraktuje poziom bezrobocia jako ogólny wskaênik aktywnoÊci gospodarczej, a zmiany p∏ac jako czynnik okreÊlajàcy ruch cen, to otrzyma si´ kompletnà teori´ inflacji cenowej.
Aby oszacowaç NAIRU, równanie krzywej Phillipsa nale˝y uzupe∏niç zmiennymi, które b´dà aproksymowa∏y wstrzàsy w gospodarce (zmiana realnych stóp procentowych, ceny importu, ceny noÊników energii, iloraz produktywnoÊci i kosztów jednostkowych). Uk∏ad równaƒ mo˝e wówczas zostaç zapisany w nast´pujàcej postaci 23 :
gdzie:
π - wskaênik inflacji, u - stopa bezrobocia,
u* - NAIRU, z - wstrzàsy.
Do oszacowania powy˝szego uk∏adu konieczne jest wyznaczenie specyfikacji równania (1) (np. d∏ugoÊci opóênieƒ). Poniewa˝ w równaniu wyst´puje wielkoÊç nieobserwowalna, wyjÊciowe NAIRU wyznacza si´ za pomocà filtru Hodricka-Prescotta (niestety ju˝ na tym etapie mogà wystàpiç komplikacje, ze wzgl´du na niedoskona∏oÊç metody H-P na koƒcach próby). Nast´pnie wyznacza si´ optymalnà specyfikacj´ równania (1) i stosuje procedur´ filtru Kalmana dla uk∏adu równaƒ (1), (2).
Ju˝ na wst´pie pojawi∏y si´ trudnoÊci, gdy˝ próby oszacowania równania (1) nie przynios∏y zadowalajàcych rezultatów. Ze wzgl´du na krótkà prób´ postanowiono zrezygnowaç z procedury H-P i oszacowaç równanie w postaci:
23 R.J. Gordon (1996): The Time-Varing NAIRU and its implications for economics policy. NBER Working Papers No. 5735; A. Meyler (1999): The Non-Accelerating Inflation Rate of Unemployment (NAIRU) in Small Open Economy: The Irish Conext. Central Bank of Ireland Technical Paper.
Ostatecznie do dalszych badaƒ zosta∏a wybrana nast´pujàca specyfikacja:
gdzie:
π - logarytm wskaênika inflacji o podstawie Êrednia z 1995 r. = 100,
BAEL - stopa bezrobocia BAEL, z - logarytm wydajnoÊci pracy w przemyÊle,
R - rzeczywista stopa procentowa.
Nast´pnie zmodyfikowane równanie (4), z w∏àczonà stopà NAIRU, oszacowano za pomocà filtru Kalmana. Otrzymano nast´pujàce rezultaty (patrz wykres 7):
– stopa NAIRU kszta∏towa∏a si´ w badanym okresie (1997–2002 r.) w przedziale 12-14%,
– od po∏owy 1999 r. NAIRU kszta∏tuje si´ znacznie poni˝ej stopy bezrobocia rejestrowanego i BAEL.
Kolejna metoda, którà próbowano oszacowaç stop´ NAIRU, pochodzi z tekstu F. Nishizaki 24 . Do opisu zjawiska wykorzystano krzywà Phillipsa z adaptacyjnymi oczekiwaniami inflacyjnymi. Estymowano parametry nast´pujàcego równania:
gdzie:
π - wskaênik inflacji,
π e - oczekiwana inflacja,
24 F. Nishizaki (1997): The NAIRU in Japan: Measurment and its Implications. OECD.
Tabela 1 Wyniki oszacowania równania (4)
Zmienna zale˝na: DLOG(CPI)
Metoda: MNK
Próba: 1995:2 2002:4
Liczba obserwacji: 31
U - stopa bezrobocia BAEL,
Z - wstrzàsy poda˝owe oraz strukturalne czynniki wp∏ywajàce na rynek pracy (udzia∏ osób m∏odych i starych w ca∏kowitej liczbie osób zdolnych do pracy).
Zak∏adajàc, ˝e ∆π = ∆π e i rozwiàzujàc wzgl´dem U otrzymujemy:
,
Zazwyczaj funkcja f(...) przyjmuje najprostszà postaç: f(U) = U lub f(U) = 1/U. Powy˝sza metoda nie da∏a zadowalajàcych wyników na próbie kwartalnej, gdy˝ oszacowane wartoÊci NAIRU ÊciÊle podà˝a∏y za obserwowanà stopà bezrobocia.
Interesujàce wyniki osiàgni´to za pomocà metody zaproponowanej w tekÊcie D. Staiger i in. 25 , bazujàcej na krótkookresowej krzywej Phillipsa.
Stop´ nieprzyspieszajàcà inflacji otrzymuje si´ z równania:
25 D. Staiger, J.H. Stock, M.W. Watson (2001): Price, Wages and the U. S. NAIRU in the 1990s. NBER Working Papers No. 8320.
Wykres 7 Stopa bezrobocia BAEL oraz stopa NAIRU
èród∏o: obliczenia w∏asne.
zak∏adajàc ∆πt = 0
Niestety powy˝sza metoda (równanie szacowane na danych kwartalnych od I kwarta∏u 1993 r. do IV kwarta∏u 2002 r.) równie˝ nie przynios∏a zadowalajàcych rezultatów. Ujemna korelacja pomi´dzy bezrobociem a inflacjà jest bowiem obserwowana dopiero od 2000 r. W nast´pnym kroku skrócono zatem prób´ do okresu od I kwarta∏u 2000 do IV kwarta∏u 2002 r. Otrzymano oszacowania (patrz: tabela 2 i wykres 8), które w efekcie da∏y stop´ bezrobocia nieprzyspieszajàcà inflacji na poziomie 14,1%.
Wyniki oszacowania wskazujà na znacznà ujemnà korelacj´ pomi´dzy inflacjà a bezrobociem i wydajà si´ sensowne. Nale˝y jednak interpretowaç je z du˝à ostro˝noÊcià ze wzgl´du na bardzo s∏abe w∏asnoÊci statystyczne tak oszacowanego modelu. Po zamianie indeksu inflacji z CPI na inflacj´ bazowà otrzymano NAIRU równe 13,9%, która niewiele ró˝ni si´ od oszacowanego poprzednio 26 .
Istnieje niewiele podobnych badaƒ przeprowadzonych dla polskiej gospodarki. Oszacowania stopy NAIRU przedstawione przez BRE Bank SA 27 dla lat 2001–2002 oscylujà wokó∏ 15%. Szacunki bezrobocia wolnorynkowego (które mo˝e byç uto˝samiane ze stopà bezrobocia NAIRU) przedstawione przez G. Kuczyƒskiego i K. Strza∏´ 28 wskazujà natomiast, ˝e w czwartym kwartale 2000 r. stopa bezrobocia wolnorynkowego osiàgn´∏a 14%. Przedstawione przez autorów oszacowanie stopy NAIRU potwierdza zatem wyniki cytowanych badaƒ.
Próby oszacowania NAIRU na próbie obejmujàcej okres od 1993 r. do 2002 r. nie da∏y zadowalajàcych
26 Szerzej o wp∏ywie ró˝nych mierników inflacji na szacunki stopy NAIRU np.: A. Estrada i in. (2000): Measuring the NAIRU in the Spanish economy. Banco de Espana.
27 Miesi´czny Przeglàd Makroekonomiczny BRE Bank SA, listopad 2002 r. 28 G. Kuczyƒski, K. Strza∏a: Krzywa Phillipsa w Polsce w okresie transformacji – mit czy fakt. Gdaƒsk, 2001.
èród∏o: obliczenia w∏asne.
wyników z kilku powodów. Po pierwsze, próba wynoszàca 38 obserwacji kwartalnych wydaje si´ za krótka (badania zagraniczne wykorzystujà próby oko∏o 30-letnie). W poczàtkowym okresie próby gospodarka nie zachowuje si´ w pe∏ni rynkowo, nie przesz∏a równie˝ pe∏nego cyklu koniunkturalnego. Bezrobocie w Polsce w latach 90. mia∏o charakter transformacyjny, zatem w badaniu konieczne by∏oby wy∏àczenie ze stopy bezrobocia frakcji, która nie podlega procesom rynkowym 29 . Na koƒcowy efekt pewien wp∏yw mia∏y równie˝ czynniki egzogeniczne (np.: kryzys rosyjski). Podsumowujàc mo˝na stwierdziç, ˝e na gruncie gospodarki polskiej okresu transformacji (podobnie jak w wielu innych gospodarkach) niezwykle trudno jest zweryfikowaç hipotez´ NAIRU. W okresie transformacji na inflacj´ i bezrobocie wp∏ywa wiele dodatkowych czynników, a ich poprawna kwantyfikacja jest niezwykle trudna.
Przedstawione powy˝ej oszacowania stopy NAIRU zosta∏y wykonane na podstawie danych statystycznych dotyczàcych stopy bezrobocia pochodzàcych z Badaƒ AktywnoÊci Ekonomicznej LudnoÊci (BAEL). Autorzy Êwiadomie zrezygnowali z danych o wysokoÊci stopy bezrobocia wyliczanych na podstawie danych z urz´dów pracy 30 , uznajàc je za niewystar-
29 Ibidem.
30 Sceptyczny stosunek do publikowanych danych o stopie bezrobocia rejestrowanego potwierdza zapowiedziana przez GUS korekta wysokoÊci stopy bezrobocia w 2004 r.
Tabela 2 Wyniki oszacowania równania (7)
czajàco wiarygodne. Wynika to z tego, ˝e rejestracja osób w urz´dach pracy nie zawsze jest motywowana faktycznym poszukiwaniem pracy i gotowoÊcià do jej podj´cia. Autorzy sà Êwiadomi niedoskona∏oÊci danych BAEL, ale jednoczeÊnie uznali, ˝e zdecydowanie lepiej odzwierciedlajà sytuacj´ na rynku pracy w Polsce. Dowodem na to, ˝e oba êród∏a danych pokazujà zawy˝one poziomy bezrobocia w Polsce, mo˝e byç „Diagnoza spo∏eczna 2003" 31 . Autorzy tego badania, pos∏ugujàc si´ ró˝nymi definicjami osób bezrobotnych, starali si´ oszacowaç faktycznà stop´ bezrobocia w Polsce w marcu 2003 r. Przyjmujàc najszerszà definicj´ bezrobocia, ograniczajàcà si´ wy∏àcznie do rejestracji w urz´dzie pracy, w badanej przez nich próbie stopa bezrobocia wynosi∏a 19,6%. Po zaw´˝eniu kategorii bezrobotnych do osób zarejestrowanych i jednoczeÊnie wyra˝ajàcych gotowoÊç do podj´cia pracy, stopa bezrobocia wynios∏a 16,6%, a po wprowadzeniu wymogu poszukiwania pracy – 14,8%. Przy stosowaniu najw´˝szej definicji – osoby bezrobotnej, poszerzonej dodatkowo o warunek niepracowania w pe∏nym wymiarze godzin oraz dysponowania dochodem nie wy˝szym ni˝ 850 z∏ miesi´cznie – stopa bezrobocia wynios∏a „jedynie" 13,5%. Oznacza to, ˝e faktyczna stopa bezrobocia jest w Polsce ni˝sza, ni˝ podajà to pozosta∏e êród∏a o oko∏o 4,8-6,1 punktu procentowego. Niestety, ten szacunek dotyczy wy∏àcznie marca 2003 r. i dlatego nie mo˝na go wykorzystaç do szacowania przedstawionej powy˝ej stopy NAIRU. Niemniej jednak nale˝y mieç ÊwiadomoÊç du˝ego zawy˝enia poziomu u˝ytej stopy bezrobocia BA-
31 J. Czapiƒski, T. Panek (red.) (2003): Diagnoza spo∏eczna 2003. WSPiZ Warszawa.
EL. Nie wiadomo jednak, czy relatywny rozmiar tej dysproporcji by∏ sta∏y w ca∏ym okresie, czy te˝ charakteryzowa∏ si´ narastaniem w ostatnich latach.
5. Podsumowanie
1. Stopa NAIRU w Polsce w latach 2000–2002 ukszta∏towa∏a si´ na bardzo wysokim poziomie (oko∏o 13–15%). Oznacza to, ˝e faktyczna stopa bezrobocia przewy˝sza∏a oszacowanà stop´ NAIRU o oko∏o 5 punktów procentowych. Jednak z uwagi na ograniczonà wiarygodnoÊç dost´pnych danych statystycznych nadwy˝k´ t´ nale˝y interpretowaç z du˝à ostro˝noÊcià.
2. Zdaniem autorów, nieoptymalnie skoordynowana polityka makroekonomiczna (policy-mix) w znacznej mierze przyczyni∏a si´ do podniesienia kosztów dezinflacji, co doprowadzi∏o do gwa∏townego wzrostu stopy bezrobocia.
3. Druga fala bezrobocia dotkn´∏a g∏ównie osób z dzia∏ów: przetwórstwo przemys∏owe oraz budownictwo. Redukcja zatrudnienia dotyczy∏a przede wszystkim tych, których praca wymaga∏a ni˝szych kwalifikacji zawodowych. Na tej podstawie mo˝na przypuszczaç, ˝e przyczynà zwolnieƒ mog∏a byç zarówno likwidacja przerostów zatrudnienia, jak równie˝ zmiana struktury popytu na prac´, na korzyÊç osób lepiej wykwalifikowanych.
4. Du˝a ró˝nica pomi´dzy bezrobociem obserwowanym a stopà NAIRU wraz z ma∏à elastycznoÊcià rynku pracy mo˝e przyczyniç si´ do wystàpienia zjawiska histerezy i podniesienia stopy NAIRU w przysz∏oÊci.
Bibliografia
1. L. Ball (1996): Disinflation and the NAIRU. NBER Working Paper 5520.
2. A.B. Czy˝ewski: Wzrost gospodarczy a popyt na prac´. „Bank i Kredyt" nr 11-12/2002.
3. J. Czapiƒski, T. Panek (red.) (2003): Diagnoza spo∏eczna 2003. Warszawa, WSPiZ.
4. A. Estrada i in. (2000): Measuring the NAIRU in the Spanish economy. Banco de Espana.
5. A. Estrella, F.S. Mishkin (1998): Rethinking the Role of NAIRU in Monetary Policy: Implications of Model Formulation and Uncertainty. NBER Working Paper No. 6518.
6. S. Fabiani, R. Mestre (2001): A system approach for measuring the euro area NAIRU. ECB Working Papers No. 65.
7. R.J. Gordon (1996): The Time-Varing NAIRU and its implications for economics policy. NBER Working Papers No. 5735.
8. M. Gronicki: Polacy bardziej wydajni. „Rzeczpospolita" 31.01.2003 r.
9. J.P. Judd (1997): NAIRU: Is It Useful for Monetary Policy? Federal Reserve Bank of San Francisco, „Economic Letter" 97-35.
10. G. Kuczyƒski, K. Strza∏a (2001): Krzywa Phillipsa w Polsce w okresie transformacji – mit czy fakt. Uniwersytet Gdaƒski, materia∏ powielony.
11. E. Kwiatkowski Strukturalne determinanty naturalnej stopy bezrobocia, Bank i Kredyt 11-12/2002.
12. R. Layard, S. Nickell, R. Jackman (1991): Unemployment: Macroeconomic Performance and the Labour Market. Oxford, Oxford University Press.
13. Ch. Melliss, A.E. Webb (1997): The United Kingdom NARU: Concepts, Measurement and Policy Implications. OECD Working Paper No. 182.
14. A. Meyler (1999): The Non-Accelerating Inflation Rate of Unemployment (NAIRU) in Small Open Economy: The Irish Conext. Central Bank of Ireland Technical Paper.
15. F. Nishizaki (1997): The NAIRU in Japan: Measurment and its Implications. OECD.
16. P. Richardson, L. Boone, C. Giorno, M. Meacci, D. Rae, D. Turner (2000): The concept, Policy Use and Measurement of Structural Unemployment: Estimating a Time Varying NAIRU across 21 OECD Countries. OECD.
17. D. Staiger, J.H. Stock, M.W. Watson (1997): How precise are estimates of the natural rate of unemployment? w: C.D. Romer, D.H. Romer (red.): Reducing Inflation: Motivation and Strategy. University of Chicago Press.
18. D. Staiger, J.H. Stock, M.W. Watson (2001): Price, Wages and the U. S. NAIRU in the 1990s. NBER Working Papers No. 8320.
19. J.H. Stock, M.W. Watson (1999): Forecasting Inflation. „Journal of Monetary Economics", vol. 44 (2).
20. J. Svejnar (2002): Transition Economies: Performance and Challenges. „Journal of Economic Perspectives".
21. M. Socha, U. Sztanderska (2000): Strukturalne podstawy bezrobocia w Polsce. Warszawa PWN.
22. J. Tobin (1998): Supply Constraints on Employment and Output: NAIRU versus Natural Rate. Referat wyg∏oszony na konferencji „Theory, reality, and social commitment: the economist's stance", Rzym 21-23 listopada 1998 r.
23. A. Wojtyna (red.) (1999): Alternatywne strategie dezinflacji. Warszawa CASE. | <urn:uuid:6bedf7fa-82a1-4ff2-b4e7-6d730d640078> | finepdfs | 3.833984 | CC-MAIN-2019-04 | http://bankikredyt.nbp.pl/content/2004/2004_03/socha.pdf | 2019-01-21T04:32:15Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583755653.69/warc/CC-MAIN-20190121025613-20190121051613-00302.warc.gz | 24,967,266 | 0.939469 | 0.998942 | 0.998942 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3262,
7336,
12976,
19134,
24602,
28265,
31848,
36721,
38703,
41992,
45481,
47844
] | 3 | 0 |
UCHWAŁA NR XXIX/262/2008
Rady Gminy Tarnów
z dnia 19 listopada 2008 roku
w sprawie: wysokości stawek podatku od środków transportowych na obszarze Gminy Tarnów.
Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 8 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001 roku Nr 142 poz. 1591, ze zm.) oraz art. 10 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 roku o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz. U. z 2006 roku. Nr 121, poz. 844, ze zm.), Rada Gminy Tarnów uchwala, co następuje:
§ 1.
Ustala się stawki podatku od środków transportowych na obszarze gminy Tarnów w następujących wysokościach:
1. Od samochodu ciężarowego o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton wyprodukowanego do dnia 31 grudnia 1994 roku:
1) powyżej 3,5 tony do 4,5 ton włącznie
- 331,00 zł
2)
3)
4)
powyżej 4,5 tony do 5,5 ton włącznie - 452,00 zł
powyżej 5,5 tony do 7,0 ton włącznie
- 518,00 zł
powyżej 7,0 ton do 9,0 ton włącznie
- 551,00 zł
5) powyżej 9,0 ton i poniżej 12 ton
- 640,00 zł
2. Od samochodu ciężarowego o dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton wyprodukowanego po dniu 1 stycznia 1995 roku:
3. Od samochodu ciężarowego o dopuszczalnej masie całkowitej równej lub wyższej niż 12 ton w zależności od liczby osi, dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu i rodzaju zawieszenia, stawki podatkowe określa załącznik Nr 1 do niniejszej uchwały.
4. Od ciągnika siodłowego lub balastowego przystosowanego do używania łącznie z naczepą lub przyczepą o dopuszczalnej masie całkowitej zespołu pojazdów powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton wyprodukowanego do dnia 31 grudnia 1994 roku:
1) powyżej 3,5 tony i poniżej 5,5 tony
- 882,00 zł
2) od 5,5 tony i poniżej 12 ton
- 937,00 zł
5. Od ciągnika siodłowego lub balastowego przystosowanego do używania łącznie z naczepą lub przyczepą o dopuszczalnej masie całkowitej zespołu pojazdów powyżej 3,5 tony i poniżej 12 ton wyprodukowanego po dniu 1 stycznia 1995 roku:
6. Od ciągnika siodłowego lub balastowego przystosowanego do używania łącznie z naczepą lub przyczepą o dopuszczalnej masie całkowitej zespołu pojazdów równej lub wyższej niż 12 ton stawki podatkowe określa załącznik Nr 2 do niniejszej uchwały.
7. Od przyczepy lub naczepy, które łącznie z pojazdem silnikowym posiadają dopuszczalną masę całkowitą od 7 ton i poniżej 12 ton wyprodukowanej do dnia 31 grudnia 1994 roku:
2) od 10,0 ton i poniżej 12,0 ton
- 331,00 zł
8. Od przyczepy lub naczepy, które łącznie z pojazdem silnikowym posiadają dopuszczalną masę całkowitą od 7 ton i poniżej 12 ton wyprodukowanej po dniu 1 stycznia 1995 roku:
1) od 7,0 ton i poniżej 10,0 ton
- 254,00 zł
2) od 10,0 ton i poniżej 12,0 ton
- 309,00 zł
9. Od przyczepy lub naczepy, które łącznie z pojazdem silnikowym posiadają dopuszczalną masę całkowitą równą lub wyższą niż 12 ton - stawki podatkowe określa załącznik Nr 3 do niniejszej uchwały.
10. Od autobusu wyprodukowanego do dnia 31 grudnia 1994 roku - w zależności od liczby miejsc do siedzenia:
11. Od autobusu wyprodukowanego po dniu 1 stycznia 1995 roku - w zależności od liczby miejsc do siedzenia:
1) powyżej 3,5 tony i poniżej 5,5 tony - 827,00 zł
2) od 5,5 tony i poniżej 12 ton
- 882,00 zł
1) od 7,0 ton i poniżej 10,0 ton
- 276,00 zł
- 264,00 zł
12. Od autobusu, którego jedynym źródłem zasilania jest gaz - bez względu na datę produkcji - w zależności od liczby miejsc do siedzenia:
1) mniej niż 20 miejsc
- 242,00 zł
2) od 20 miejsc do 29 miejsc
3) równej lub wyższej niż 30 miejsc
§ 2.
Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Tarnów.
§ 3.
Traci moc uchwała nr Nr XVI/140/2007 Rady Gminy Tarnów z dnia 22 listopada 2007 roku w sprawie wysokości stawek podatku od środków transportowych na obszarze Gminy Tarnów (Dz. Urzęd. Woj. Małop. Nr 915, poz. 6239).
§ 4.
Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Małopolskiego z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2009 r.
Przewodnicząca Rady Gminy
W. Mitera
- 474,00 zł
- 926,00 zł.
Stawki podatku od środków transportowych dla samochodów ciężarowych o dopuszczalnej masie całkowitej równej lub wyższej niż 12 ton
Przewodnicząca Rady Gminy W. Mitera
Załącznik Nr 2 do uchwały Nr XXIX/262/2008 Rady Gminy Tarnów z dnia 19 listopada 2008 roku
Stawki podatku od środków transportowych dla ciągników siodłowych i balastowych przystosowanych do używania łącznie z naczepą lub przyczepą o dopuszczalnej masie całkowitej zespołu pojazdów równej lub wyższej niż 12 ton
Przewodnicząca Rady Gminy W. Mitera
Załącznik Nr 3
do uchwały Nr XXIX/262/2008
Rady Gminy Tarnów z dnia 19 listopada 2008 roku
Stawki podatku od środków transportowych dla przyczep i naczep, które łącznie z pojazdem silnikowym posiadają dopuszczalną masę całkowitą równą lub wyższą niż 12 ton
Przewodnicząca Rady Gminy W. Mitera | <urn:uuid:4a5bfb68-7183-41a2-a060-c2871848ca23> | finepdfs | 1.15918 | CC-MAIN-2018-26 | http://bip.gminatarnow.pl/userfiles/file/sesje/2008/262.pdf | 2018-06-23T09:53:15Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-26/segments/1529267864957.2/warc/CC-MAIN-20180623093631-20180623113631-00534.warc.gz | 41,680,914 | 0.999995 | 0.999992 | 0.999992 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2277,
4089,
4258,
4627,
4925
] | 2 | 0 |
Zenon MRÓZ
Sławomir KRUCIŃSKI
IPPT PAN Warszawa
SPRĘŻYSTO-PLASTYCZNA ANALIZA STANU NAPRĘŻENIA I DEFORMACJI
W OTOCZENIU WYROBISKA WALCOWEGO
Z UWZGLĘDNIENIEM DEGRADACJI MATERIAŁU SKALNEGO
ORAZ WSPÓŁPRACY ZE SPRĘŻYSTĄ OBUDOWĄ
Streszczenie. Zagadnienie współpracy obudowy z górotworem w zależności od występowania strefy sprężysto-plastycznej i wielkości deformacji skały w otoczeniu wyrobiska o kształcie kołowym rozpatrywano na drodze analizy przebiegu strefy sprężystej i zniszczonej. Podane rozwiązanie analityczne może być wykorzystana nie tylko do ustalania obciążenia obudowy, ale również testowania programów analizy numerycznej metodą elementów skończonych lub całkowych równań brzegowych.
1. Wstęp
W pracy rozpatrzone stan naprężenia i odkształcenia w górotworze w sąsiedztwie walcowego tunelu współpracującego z obudową o znanej sztywności $A$. Przyjęto, że materiał skalny po osiągnięciu krytycznego stanu naprężenia ulega częściowej lub pełnej degradacji i jego wytrzymałość resztkowa jest znacznie mniejsza od wytrzymałości maksymalnej.
W pracy [i] wykazano, że dla materiału z osłabieniem pokrytycznym nośność graniczna pasma może być wielokrotnie niższa od wartości uzyskanej dla materiału idealnie plastycznego. Podobnych efektów należy oczekiwać również w rozpatrywanym obecnie przypadku cylindrycznego tunelu. W szczególności wartość resztkowej wytrzymałości ma zdecydowany wpływ na zasięg strefy zniszczonej i charakter procesu deformacji, a w przypadku tunelu obudowanego na wielkość ciśnienia wywieranego przez górotwór na obudowę.
Z przedstawionej analizy można uzyskać rozwiązanie dla materiału idealnie plastycznego i materiału kruchosprężystego. Należy przypuszczać, że rzeczywisty stan naprężenia jest zawarty pomiędzy tymi dwoma oszacowaniami.
2. Model materiału skalnego
Obecnie omówimy model materiału. Zakładamy, że przed osiągnięciem stanu krytycznego skała zachowuje się jak izotropowe ciało liniowo-sprężyste. Stan krytyczny osiągnięty jest w momencie, gdy stan naprężeń spełnia zmodyfikowany warunek Coulomba, po czym następuje skokowa redukcja wytrzymałości resztkowej w strefie zniszczonej. Powierzchnia stanów resztkowych posiada formę identyczną z powierzchnią wyjściową o odpowiednio zredukowanych wartościach parametrów materiałowych (rys. 2). W stanie resztkowym
materiał podlega płynięciu plastycznemu, analogicznemu do płynięcia materiału bez wzmocnienia i bez ograniczania wielkości odkształceń. Warunek stanu krytycznego dla płaskiego stanu odkształceń wyrazimy następująco przez główne naprężenia \( \sigma_1 \) i \( \sigma_2 \) działające w płaszczyźnie wyrobiska:
\[
f_1 = \sigma_1 - \sigma_2 + (\sigma_1 + \sigma_2)\sin\varphi - 2C^0\cos\varphi = 0,
\]
\[
f_2 = \sigma_2 - \sigma_1 + (\sigma_1 + \sigma_2)\sin\varphi - 2C^0\cos\varphi = 0,
\]
\[
f_3 = \sigma_1 - S_t^0 = 0, \quad f_4 = \sigma_2 - S_t^0 = 0.
\]
gdzie: \( C^0 \) i \( \varphi \) oznaczają spójność początkową i kąt tarcie wewnętrznego, a więc parametry warunku Coulomba, natomiast \( S_t^0 \) jest maksymalnym naprężeniem rozciągającym. Warunek (2.1) był użyty w pracy Z. Mroza i L. Winniskiego [5] w numerycznej analizie naprężeń wokół wyrobisk górniczych. Warunek stanu resztkowego wyrazimy przez związki (2.1), zastępując w nich $C^0$ i $S_t^0$ przez wartości resztkowe $C$ i $S_t$, przy czym zakładamy proporcjonalność zmiany pomiędzy $C$ i $S_t$, to jest
$$\frac{C^0}{S_t^0} = \frac{C}{S_t}$$ \hspace{1cm} (2.2)
Prędkości głównych odkształceń plastycznych w stanie resztkowym określone są z prawa płynięcia plastycznego stowarzyszonego z warunkiem plastyczności zasadą normalności, a zatem
$$\dot{\varepsilon}_1^P = \dot{\lambda} \frac{\partial f}{\partial \varepsilon_1}, \quad \dot{\varepsilon}_2^P = \dot{\lambda} \frac{\partial f}{\partial \varepsilon_2}, \quad \dot{\varepsilon}_3^P = 0, \quad \dot{\lambda} > 0.$$ \hspace{1cm} (2.3)
Dla warunku $\dot{\varepsilon}_1 = 0$ otrzymamy wtedy
$$\dot{\varepsilon}_1^P = \dot{\lambda}(1 + \sin \varphi), \quad \dot{\varepsilon}_2^P = -\dot{\lambda}(1 - \sin \varphi), \quad \dot{\varepsilon}_3^P = 0,$$ \hspace{1cm} (2.4)
zaś całkowite odkształcenia plastyczne wynoszą:
$$\varepsilon_1^P = \dot{\lambda}(1 + \sin \varphi), \quad \varepsilon_2^P = -\dot{\lambda}(1 - \sin \varphi), \quad \varepsilon_3^P = 0, \quad \dot{\lambda} = \int \dot{\lambda} dt.$$ \hspace{1cm} (2.5)
gdzie dodatni parametr $\dot{\lambda}$ zależy od historii deformacji.
Całkowite odkształcenia główne wynoszą:
$$\varepsilon_1 = \varepsilon_1^e + \varepsilon_1^p, \quad \varepsilon_2 = \varepsilon_2^e + \varepsilon_2^p, \quad \varepsilon_3 = \varepsilon_3^e = 0,$$ \hspace{1cm} (2.6)
gdzie odkształcenia sprężyste $\varepsilon_1^e$ i $\varepsilon_2^e$ są związane prawem Hooke’a ze stanem naprężenia
$$\varepsilon_1^e = \frac{1}{E}(\sigma_1 - \nu' \sigma_2), \quad \varepsilon_2^e = \frac{1}{E}(\sigma_2 - \nu' \sigma_1) \quad \sigma_3 = \nu(\sigma_1 + \sigma_2),$$ \hspace{1cm} (2.7)
gdzie:
$$E' = \frac{E}{1 - \nu^2}, \quad \nu' = \frac{\nu}{1 - \nu},$$
zaś $E$ i $\nu$ są odpowiednio modułem Younga i współczynnikiem Poissona.
3. Stan naprężenia i przemieszczenia wokół wyrobiska w zakresie sprężysto-plastycznym
Prognozę stanu naprężenia i deformacji w otoczeniu wyrobiska walcowego o promieniu $a$ przeprowadzimy na bazie rozwiązania dla rury grubościennej w promieniach $b$ i $a$, zakładając, że stan początkowy naprężenia jest izotropowy, a tym samym ciśnienia na wewnętrznym i zewnętrznym obwodzie rury są sobie równe, $p_a = p_b$ (rys. 2). Wykonywanie wyrobiska będziemy modelować przez stopniowe zmniejszanie ciśnienia $p_a$ do wartości zerowej albo do wartości odpowiadającej parciu obudowy na górowtów. Program obciążenia w przestrzeni zewnętrznych parametrów obciążenia przedstawia prosta $FF'$ na rys. 3. Widzimy zatem, że problem jest odmienny w porównaniu do typowych problemów obciążenia, np. wzdłuż linii $OF$, gdzie oba ciśnienia wzrastają proporcjonalnie. Przy zadanych wartościach ciśnień $p_a$ i $p_b$ stan naprężenia nie będzie zależeć od trajektorii obciążenia, natomiast końcowe stany przemieszczeń mogą być różne.
Rys. 2. Geometria i sposób obciążenia analizowanej rury grubościennej
Rys. 3. Program obciążenia realizowany w trakcie wykonania wyrobiska
Dla pewnych wartości $p_a$ poniżej wartości krytycznej w bezpośrednim sąsiedztwie brzegu wewnętrznego $a \leq r \leq \rho$ powstaje strefa plastyczna (lub strefa zniszczona), odpowiadająca rezydualnym wartościom $C$ i $S_t$. W zewnętrznym obszarze sprężystym dla $r = \rho$ naprężenia spełniają początkowy warunek stanu krytycznego (2.1).
Równania równowagi w biegunowym układzie współrzędnych przyjmą postać:
$$\frac{d\sigma_r}{dr} + \frac{\sigma_r - \sigma_\theta}{r} = 0,$$
(3.1)
zaś z warunku (2.1) przy \( \sigma_1 = \sigma_r \) i \( \sigma_2 = \sigma_\theta \) wynika, że
\[
\sigma_\theta = K \sigma_r - S_t (1 + K),
\]
gdzie:
\[
K = \frac{1 + \sin \varphi}{1 - \sin \varphi}, \quad S_t = C \cos \varphi
\]
Rozwiązujeć układ równań (3.1) i (3.2) wraz z warunkiem brzegowym \( \sigma_r = -p_a \) dla \( r = a \), otrzymamy wyrażenia na naprężenia radialne i obwodowe:
\[
\sigma_r = -S_t \frac{1 + K}{1 - K} \left[ 1 - \left( \frac{r}{a} \right)^{K-1} \right] - p_a \left( \frac{r}{a} \right)^{K-1}
\]
\[
\sigma_\theta = -S_t \left\{ \frac{K(1+K)}{1 - K} \left[ 1 - \left( \frac{r}{a} \right)^{K-1} \right] + 1 + K \right\} - p_a K \left( \frac{r}{a} \right)^{K-1},
\]
Wykorzystując związki (2.6) i (2.7), otrzymamy
\[
\varepsilon_r = \frac{du}{dr} = \frac{1}{E'} (\sigma_r - \nu' \sigma_\theta) + \lambda (1 + \sin \varphi),
\]
\[
\varepsilon_\theta = \frac{u}{r} = \frac{1}{E'} (\sigma_\theta - \nu' \sigma_r) - \lambda (1 - \sin \varphi),
\]
skąd wynika następujące równanie dla płaskiego pola przemieszczeń sprężysto-plastycznych
\[
\frac{du}{dr} + K \frac{u}{r} + \frac{1}{E'} \left[ (1 - K)(\sigma_\theta - \sigma_r) + (\nu' - 1)(K\sigma_r + \sigma_\theta) \right] = 0,
\]
zaś w wypadku pominięcia odkształceń sprężystych równanie (3.6) przyjmie postać:
\[
\frac{du}{dr} + K \frac{u}{r} = 0
\]
Całki równań (3.6) i (3.7) przyjmą odpowiednio następującą postać:
\[
u = \frac{S_t}{E'} \left[ \frac{2}{1 - K} + (\nu' - 1) \right] r + \frac{a}{2KE'} \left\{ p_a \left[ 2K(\nu' - 1) - (1 - K^2) \right] - \frac{S_t (1 + K)(1 + K^2)}{1 - K} \right\} \left( \frac{r}{a} \right)^K + C
\]
lub
\[ u = Cr - K \]
(3.9)
Stan naprężenia w zewnętrznym obszarze sprężystym otrzymamy wykorzystując znane rozwiązanie Lamego dla rury grubościennej, por. [2,3]. Mamy zatem dla \( \rho \leq r \leq b \)
\[
\begin{align*}
\sigma_r &= \frac{1}{b^2 - \rho^2} \left\{ p_\rho \rho^2 - p_b b^2 - \frac{\rho^2 b^2 (p_\rho - p_b)}{r^2} \right\}, \\
\sigma_\theta &= \frac{1}{b^2 - \rho^2} \left\{ p_\rho \rho^2 - p_b b^2 + \frac{\rho^2 b^2 (p_\rho - p_b)}{r^2} \right\}.
\end{align*}
\]
(3.10)
W przypadku wyrobiska walcowego w cieśrodku nieograniczonym, w którym panuje jednorodne ciśnienie geostatyczne \( p \), stan naprężenia w obszarze sprężystym \( \rho \leq r \leq b \) opiszę równania
\[
\begin{align*}
\sigma_r &= - p (1 - \frac{\rho^2}{r^2}) - p_\rho \frac{\rho^2}{r^2}, \\
\sigma_\theta &= - p (1 + \frac{\rho^2}{r^2}) + p_\rho \frac{\rho^2}{r^2}.
\end{align*}
\]
(3.11)
Dla \( r = \rho \) zachodzi ciągłość naprężeń radialnych, przeto \( p_\rho = \sigma_r \big|_{r=\rho} \) a zatem z (3.4)
\[
p_\rho = S_t \frac{1 + K}{1 - K} (1 - \bar{\rho}^{K-1}) + p_a \bar{\rho}^{K-1}
\]
(3.12)
Żądając następnie, aby dla \( r = \rho \) spełniony był warunek stanu krytycznego
\[
\sigma_\theta = K \sigma_r - S_t^O (1 + K), \quad S_t^O = C^O \cos \varphi,
\]
(3.13)
oraz wprowadzając bezwymiarowe wielkości
\[
p'_b = \frac{p_b}{S_t^O}, \quad p'_a = \frac{p_a}{S_t^O}, \quad p' = \frac{p}{S_t^O}, \quad R = \frac{\rho}{b}, \quad \eta = \frac{b}{a}, \quad \mu = \frac{S_t}{S_t^O}, \quad \bar{\rho} = \frac{\rho}{a}
\]
(3.14)
Rys. 4. Zależność nośności rury i przemieszczenia brzegu zewnętrznego od wartości kąta tarcia wewnętrznego $\varphi$, (K = $\frac{1 + \sin \varphi}{1 - \sin \varphi}$)
Rys. 5. Wpływ grubości rury ($\gamma = \frac{b}{a}$) na jej nośność i charakter deformacji.
otrzymamy równanie określające zakres strefy uplastycznej $\varphi$ dla rury grubościenniej
$$2p'_b = \mu \frac{1 + K}{1 - K} \left[ 1 - (\eta R)^{K-1} \right] \left[ (1 + K) + R^2(1 - K) \right] + (1 + K)(1 - R^2) + p'_a (\eta R)^{K-1} \left[ (1 + K) + R^2(i - K) \right],$$
i wyrobiska walcowego
$$2p' = (1 + K)(\mu \frac{1 + K}{1 - K} + p'_a) p^{K-1} + \frac{2\mu}{1 - K}.$$
Pole przemieszczeń w strefie sprężystej rury grubościennej zgodnie z rozwiązaniem Lamego opisuje równanie
$$u = \frac{1}{2G(1 - R^2)} \left[ p_b \left( \frac{1 - \eta}{1 + \eta} r + \frac{\rho^2}{r} \right) - p_p \left( \frac{1 - \eta}{1 + \eta} R^2 r + \frac{\rho^2}{r} \right) \right].$$
W przypadku wyrobiska walcowego celem otrzymania równania na pole przemieszczeń w strefie sprężystej dokonujemy przejęcia granicznego przy $b \to \infty$, skąd
$$U = \frac{3\varrho^2}{2E\Gamma} (p' - p_p).$$
Szczegółowe wyniki uzyskane w oparciu o powyższe równania przedstawiono w formie graficznej na rysunkach 4-7.
Jak widać nośność rury grubościenniej jest zależna od jej grubości oraz wytrzymałości resztkowej (rys.7). Dla rur cienkich, $\eta < 2$, pręczkowe ciśnienie uplastyczniające jest praktycznie ciśnieniem maksymalnym (rys. 5). W przypadku wyrobiska walcowego wielkość ciśnień przenoszonych przez górotwór jest monotoniczną funkcją promienia zniszczenia (rys. 6).
Rys. 6. Charakter zmiany zasięgu strefy zniszczonej wokół wyrobiska cylindrycznego w funkcji ciśnienia panującego w górotworze
Rys. 7. Zależność nośności rury i przemieszczania brzegu zewnętrznego od wytrzymałości resztkowej
K=2, η=2, P'_b=0
P'_b
3.0 2.5 2.0 1.5 1.0 0.5
μ=0.7 μ=0.5 μ=0.3 μ=0.0
0.2 0.4 0.6 0.8 1.0 R
U'_r x 10^{-2}
0.5 1.0 1.5 2.0 2.5
4. Rozwiązanie szczegółowe: materiał sprężysto-idealnie-plastyczny oraz sprężysto-kruchy
Zgodnie z uwagą poczynioną na wstępie przedstawiona analiza pozwala uzyskać rozwiązanie dla materiału sprężysto-idealnie-plastycznego. Wystarczy w tym celu w przedstawionych równaniach przyjąć, iż wytrzymałość resztkowa jest równa wytrzymałości początkowej, to znaczy $\mu = 1$. Przyjmując natomiast, iż wytrzymałość resztkowa spada do zera, $\mu = 0$, otrzymujemy rozwiązanie dla materiału sprężysto-kruchego.
Wyróżnienia na naprężenia radialne i obwodowe dla $\mu = 1$ są w postaci:
$$\sigma'_r = - \frac{1 + K}{1 - K} \left[ 1 - \left( \frac{r}{a} \right)^{K-1} \right] - p'_a \left( \frac{r}{a} \right)^{K-1},$$
$$\sigma'_\theta = - \frac{K(1+K)}{K-1} \left[ 1 - \left( \frac{r}{a} \right)^{K-1} \right] + 1 + K - p'_a K \left( \frac{r}{a} \right)^{K-1},$$
zaś dla $\mu = 0$
$$\sigma'_r = - p'_a \left( \frac{r}{a} \right)^{K-1}$$
$$\sigma'_\theta = - p'_a K \left( \frac{r}{a} \right)^{K-1}$$
Analizując równanie (3.15), które dla $K = 2$ i $p'_a = 0$ zostało zinterpretowane graficznie na rys. 3, widać że dla materiału idealnie plastycznego rura grubościenna osiąga swą maksymalną nośność w przypadku uplastycznienia całego przekroju rury. Dla materiału sprężysto-kruchego rura osiąga swą maksymalną nośność przy braku strefy zniszczonej. Widać, iż dla skał, których zachowanie w procesie obciążenia ma charakter pośredni między sprężysto-idealnie-plastycznym a sprężysto-kruchym rura grubościenna będzie osiągała maksymalną nośność przy ściele określonym zasięgu strefy uplastyczniczonej. Dalszy przyrost zasięgu strefy plastycznej np. na skutek dalszej redukcji wytrzymałości resztkowej przy nie zmniejszonym obciążeniu zewnętrznym $p'_b$ doprowadzi do zniszczenia rury na drodze dynamicznej.
W zagadnieniu wyrobiska walcowego promień strefy uplastyczniconej (zniszczonej) w przypadku materiału sprężysto-idealnie-plastycznego opisuje równanie:
$$\bar{\varphi} = \left\{ \frac{(1-K)[2p'-(1+K)]-(1-K)^2}{(1+K)[(1+K)+p'_a(1-K)]} \right\}^{\frac{1}{K-1}}$$
(4.3)
zaś dla materiału sprężysto-kruchego
\[ \bar{\rho} = \left[ \frac{2p' - (1 + K)}{(1 + K)p'_a} \right]^{\frac{1}{K-1}} \]
(4.4)
Istnienie resztkowej wytrzymałości \( \mu \neq 0 \) powoduje ograniczenie zasięgu strefy uplastycznej (zniszczonej), co jest zgodne z obserwacjami dotyczącymi zasięgu strefy spękanej wokół wyrobisk górniczych.
5. Uproszczony model degradacji czasowej górotworu
Na skutek stacjonarnego rozwoju mikrospękań [6, 7, 8] materiał po osiągnięciu granicznej wytrzymałości ulega osłabieniu w dalszym procesie deformacji. Spadek wytrzymałości w dotychczasowej analizie charakteryzowaliśmy bezwymiarowym parametrem \( \mu \). Obecnie za pracą [8] przyjmiemy, że parametr \( \mu = \mu(t) \) jest funkcją czasu o następującej postaci:
\[ \mu(t) = 1 - \alpha(1 - e^{-\beta t}), \]
gdzie: \( \alpha \) i \( \beta \) – stałe materiałowe; \( 0 \leq \alpha \leq 1, \ 0 \leq \beta \leq \infty \).
Rozwiązujeć (3.15) dla \( K = 3 \) otrzymamy, iż maksymalna nośność rury grubościennnej opisana będzie równaniem:
\[ p'_{b\text{max}} = \eta^2(2\mu + p'_a)\left[1 + \left(\frac{\mu - 1}{\eta^2(2\mu + p'_a)}\right)^2\right] - 2\mu \]
Przyjmując, iż parametr \( \mu \) w równaniu (5.2) zmienia się zgodnie z (5.1), zmianę nośności rury grubościennej dla:
\[ p'_a = 0, \quad \eta = 5, \quad \alpha = 0.9, \quad \beta = 0.01 \]
ilustruje rys. 8. Z przedstawionego wykresu wynika, iż w celu zachowania stacjonarnego procesu przebiegu deformacji rury grubościennej ciśnienie \( p'_b \) winno być w każdej chwili \( t \) mniejsze od \( p'_{b\text{max}}(t) \).
W przypadku tunelu cylindrycznego można prześledzić wpływ degradacji skały na rozwój strefy zniszczonej wokół wyrobiska. Zgodnie z (4.3) dla \( K = 3 \) i \( p'_a = 0 \) promień zasięgu strefy zniszczonej opisany jest równaniem:
\[ \bar{r} = \frac{1}{2} \sqrt{\frac{2(2\mu - 1) + p'}{\mu}} \]
Rys. 8. Wpływ czasowej degradacji wytrzymałości materiału na graniczną nośność rury grubościennej
Rys. 9. Rozwój strefy zniszczonej w rurze grubościennnej na skutek degradacji wytrzymałości materiału
Przyjmując $p' = 8$, a wartości parametrów $\sigma$ i $\beta$ jak poprzednio, przyrost zasięgu strefy spękanej zilustruje rys. 9. W miarę rozwoju mikrospękań zasięg strefy zniszczonej wzrasta, by po czasie niezbędnym do zahamowania procesu osiągnąć wartość końcową $p_k = 4a$.
6. Prognoza parć górotworu na sprężysta obudowa wyrobiska
Wykonanie wyrobiska powoduje redystrybucję naprężeń w górotworze w celu uzyskania nowego stanu równowagi statycznej. Jednocześnie następuje ruch mas skalnych w kierunku wyrobiska, którego wynikiem jest zmniejszenie się jego przekroju. Zastosowanie obudowy pozwala ograniczyć wielkość tych przemieszczeń.
Wartość ciśnienia działającego na obudowę jest zależna zarówno od wielkości deformacji górotworu, jak i od geometryczno-fizycznych własności obudowy charakteryzowanych przez jej sztywność $\Lambda$.
Przy obudowie sztywnej (obudowa A, rys. 10) parametr $\Lambda$ jest duży, a prosta ilustrująca odkształcenie obudowy w funkcji działającego na nią ciśnienia $p_A$ jest stroma. W przypadku obudowy B, bardziej podatnej, wartość $\Lambda$ maleje, a nachylenie prostej jest mniejsze.
Pole przemieszczeń w strefie zniszczonej opisane jest równaniem (3.8) lub równaniem (3.9) w przypadku pominięcia odkształceń sprężystych. Stałą całkowania wyznaczamy z warunku ciągłości przemieszczeń radialnych na granicy strefy zniszczonej i sprężystej. Zgodnie z równaniem (3.18) przemieszczenie konturu wyrobiska $U_a = U|_{r=a}$ wynosi
$$U_a = \frac{3S_t^0}{2E} (p' - p'_\rho) \bar{p}^{K+1}$$ \hspace{1cm} (6.1)
Związaną z nim ciśnienie górotworu na obudowę sprężystą opisane jest zależnością
$$p_a = \Lambda (U_a - U_o),$$ \hspace{1cm} (6.2)
gdzie: $U_o$ - wstępne przemieszczenie konturu wyrobiska przed wykonaniem obudowy.
Zasięg strefy zniszczonej $\rho$ wokół wyrobiska wyznaczamy ze wzoru:
$$\bar{p} \left( \frac{(1-K)[2p' - (1+K)] - \mu(1+K)^2}{(1+K)[p'_a(1-K) - \mu(1+K)]} \right)^{\frac{1}{K-1}}$$ \hspace{1cm} (6.3)
Rys. 11. Rozwój strefy zniszczonej wokół wyrobiska cylindrycznego
Graficzną metodę prognozy ciśnienia wywieranego przez górotwór na obudowę przedstawia rys. 10. Z punktu P, początkowego przemieszczenia konturu wyrobiska, prowadzimy prostą o nachyleniu zależnym od sztywności obudowy \( \Lambda \) (proste A,B,C). Punkt przecięcia się tej prostej z krzywą przedstawiają przemieszczenie konturu wyrobiska pozwala określić ciśnienie wywierane przez skały na obudowę. Z przedstawionych na rys. 10 rozwiązań (obudowa A,B,C) wynika, że im bardziej pozwoli się górotworowi przemieszczyć w kierunku wyrobiska, tym ciśnienie wywierane na obudowę będzie mniejsze.
Najbardziej korzystne jest zastosowanie obudowy o zmiennej sztywności (obudowa C), początkowo niewielkiej a następnie zwiększonej. Pozwala to na osiągnięcie stosunkowo niewielkiego zmniejszenia się przekroju wyrobiska przy umiarkowanym ciśnieniu na obudowę.
Rysunek 11 przedstawia rozwój strefy zniszczonej wokół wyrobiska wraz ze spadkiem ciśnienia \( p_a' \). W szczególności krzywe AA', BB', CC' obrazują rozwój strefy zniszczonej wokół wyrobisk obudowanych, obudowy A, B, C.
Spadek wytrzymałości rezydualnej opisanej parametrem \( \mu = \frac{S_t}{S_0} \) powoduje znaczny wzrost przemieszczeń górotworu w kierunku wyrobiska (rys. 10), a tym samym wzrost ciśnienia na obudowę.
**Wnioski końcowe**
1. Osłabienie pokrytyczne górotworu ma istotny wpływ na wielkość i charakter deformacji w rejonie wyrobisk górniczych. Spadek wytrzymałości rezydualnej skał poniżej wielkości krytycznych powoduje dalszą deformację górotworu na drodze dynamicznej.
2. Przyjęte warunki obciążenia (jednorodny stan naprężeń geostatycznych) ogranicza przydatność prezentowanej analizy do prognozowania rzeczywistych stanów naprężania i przemieszczenia w rejonie tuneli i wyrobisk, tym niemniej wykazuje wpływ wytrzymałości resztkowej na zachowanie się górotworu i może być przydatne do oszacowania zasięgu strefy spękanej.
3. Rozwiązanie analityczne może być również wykorzystane do testowania programów analizy numerycznej metodę elementów skończonych lub całkowych równań brzegowych.
4. Celowe wydaje się prowadzenie dalszych prac wyjaśniających wpływ rozwoju mikrospękań na wytrzymałość resztkową skał oraz budowa oprogramowania numerycznego dla modelu materiału skalnego z degradacją wytrzymałości. Programy analizy numerycznej winny pozwolić na odtworzenie problemów brzegowych najczęściej mających miejsce w budownictwie kopalń i budowli podziemnych, i na tej podstawie uzyskać wnioski do ich bezpiecznego i ekonomicznego projektowania. Prace zmierzające w tym kierunku są prowadzone przez autorów.
LITERATURA
[1] Mróz Z., Zadroga B.: Analiza nośności ściskanego pasma z materiału sprężysto-plastycznego z osłabieniem. Arch. Hydr., vol. 27, ss. 591-627, 1981.
[2] Jumikis A.R.: Rock Mechanics, Trans-Tech. Publ, 1979.
[3] Jaeger J.C., Cook N.G.W.: Fundamentals of Rock Mechanics. Chapman and Hall, 1976.
[4] Izbicki R., Mróz Z.: Metody nośności granicznej w mechanice gruntów i skał. PWN, 1976.
[5] Mróz Z., Winnicki L.: Sprężysto-plastyczna analiza stanu naprężenia w górotworze w sąsiedztwie wyrobiska górniczego. Arch. Górń., vol.22, ss. 3-30, 1977.
[6] Dragon A., Mróz Z.: A continuum model for plastic-buttle behavior of rock and concrete. Int. J. Eng. Sci. 17, ss. 121-137, 1979.
[7] Stout R.B., Thipegen L.T.: Modelling microcrack kinetics in rocks. Int. J. Numer. Anal. Meth. Geomech., vol. 7, ss. 19-38, 1983.
[8] Mróz Z., Angelillo M.: Rate-dependent degradation model for concrete and rock. Proc. Int. Symp. "Numerical Models in Geomechanics", A.A. Balkama, 1982, ss. 208-217.
Recenzent: Prof. dr hab. inż. Mirosław CHUDEK
Wpłynęło do Redakcji w maju 1983 r.
УПРУГО-ПЛАСТИЧНЫЙ АНАЛИЗ СОСТОЯНИЯ НАПРЯЖЕНИЯ И ДЕФОРМАЦИИ В ПОБЛИЗОСТИ ГОРНОЙ ЦИЛИНДРИЧЕСКОЙ ВЫРАБОТКИ С УЧЁТОМ ДЕГРАДАЦИИ МАТЕРИАЛА ГОРНОЙ ПОРОДЫ А ТАКЖЕ СОДЕЙСТВИЯ С УПРУГИМ КРЕПЛЕНИЕМ
Резюме
Вопрос содействия креплению о горной породой в зависимости от наличия упруго-пластичной зоны и величины деформации скалы вблизи выработки цилиндрической формы, был рассмотрен при анализе протекания упругой и нерегулярной зоны. Данное аналитическое решение может быть применено не только для нахождения нагрузки крепления, но также для тестирования программ численного анализа, методом законченных элементов или интегральных конечных уравнений.
AN ELASTIC AND PLASTIC ANALYSIS OF THE STATE OF STRESS
AND DEFORMATION AROUND CYLINDRICAL HEADINGS WITH A VIEW
ON THE DEGRADATION OF ROCK MATERIAL
AND ITS COOPERATION WITH ELASTIC LININGS
Summary
The problem of the cooperation of linings and the rock mass, depending on the occurrence of an elastically plastic zone and the degree of rock deformation around cylindrical headings have been dealt with by analyzing the course of the elastic and the failing zone. This analytic solution may serve not only in the case of determining the load exerted upon the lining, but also for testing programmes of numerical analysis by means of the method of finite elements or integral boundary equations. | <urn:uuid:9a211c90-2d7f-4848-a0c3-32a952f8eade> | finepdfs | 4.167969 | CC-MAIN-2022-05 | https://delibra.bg.polsl.pl/Content/38549/BCPS_42790_1983_Sprezysto-plastyczna.pdf | 2022-01-21T22:43:05+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320303717.35/warc/CC-MAIN-20220121222643-20220122012643-00094.warc.gz | 255,633,674 | 0.878971 | 0.99904 | 0.99904 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"rus_Cyrl",
"eng_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1774,
3181,
5171,
6811,
8434,
9967,
10136,
10229,
11714,
11947,
14017,
15885,
16087,
17231,
18138,
20720,
22444,
23139
] | 1 | 0 |
Irena Kutyłowska
Zaginiony wąwolnicki zamek Kazimierza Wielkiego na Lubelszczyźnie
Lost Wąwolnica castle of Casimir the Great in the Lublin Land
Archaeological and architectural data, obtained during the study conducted in 1999–2002 in Wąwolnica, after correlation with written and cartographic sources (Fig. 1–3), allowed us for the first time unambiguously locate and provide the visual drawn layout of “lost”, medieval town in Wąwolnica, with the castle and the suburb founded by Casimir the Great (Fig. 4). Thus, it confirmed the reliability of the medieval source about Wąwolnica, which was recorded in five of urban planning and construction works of Casimir the Great. It was mentioned in company of Sandomierz and Lublin i.a. in the record so called Chronicle of Jan of Czarnków (Appendix 1) and in the text of Jan Dlugosz (Appendix 2). Source discovery and research findings of the author coming from the years 1999–2002, included in a doctoral thesis of Katarzyna Pisarek-Malyszek (2007).
KEY WORDS: Middle Ages, castle, Casimir the Great, Wąwolnica, Lublin Land
UWAGI O STANIE BADAŃ ZAMKU ŚREDNIOŚWIĘCZNEGO W WĄWOLNICY
Wąwolnica wymieniona została po raz pierwszy w 1349 roku, jako położona między Kazimierzem (Dolnym) i Lublinem, w dokumencie wystawionym przez Kazimierza Wielkiego dla toruńskich kupców udających się z Sieciechowa na Ruś (S. Kuraś 1983, s. 253; I. Kutyłowska 2000b, s. 173). Od lokacji miasta, najpewniej przez Kazimierza Wielkiego około 1346 roku (H. Samsonowicz 1986, s. 86), mimo utraty praw miejskich w 1870 roku (S. Wiśniowski 1992, s. 93), Wąwolnica do dziś jest największą „aglomeracją” na tej jednej, biegnącej wśród licznych wąwozów doliną rzeki Bystrej, odwiecznej drodze między Kazimierzem (Dolnym) i Lublinem. Swoje trwałe miejsce w historiografii polskiego średniowiecza (J. Widawski 1973, s. 21; H. Samsonowicz 1986, s. 86; L. Kajzer 2001, s. 47) zawdzięcza zapisom zamieszczonemu wkrótce po 1370 roku, tj. po śmierci Kazimierza Wielkiego w Kronice Katedralnej Krakowskiej, tzw. Kronice Jana/Janka z Czarnkowa (Kronika Jana 1961, s. 625; taż 1996, s. 16). Prawie sto lat później został on przycwołany przez Jana Długosza (J. Długosz HP, s. 323–324). Zapis ten lakonicznie odnotowuje informacje o civitas/miastach, które pod patronatem Kazimierza Wielkiego otrzymały murowane obwody obronne, bądź wzniesiono w nich murowane castrum/zamki, czy zrealizowano łącznie obie te inwestycje budowlane (patrz: Aneksy 1 i 2 z tekstami zapisów za J. Widawskim 1973, s. 78–80). Obaj Kronikarze wymieniają Wąwolnicę wśród pięciu miast odnotowanych między Sandomierzem i Lublinem: Sandomiriam, Wisliciam, Szydlow, Radom, Opoczno, Wanwelnicza, Lublin (Aneks 1) oraz: Sandomiriam, Wisliciam, Schidlow, Radom, Opoczno, Wawelnicza, Lublin (Aneks 2). W czterech z nich, tj. w Wiślicy, Szydlowie, Radomiu i Opocznie przed 1461 rokiem potwierdzone zostały źródłowo tzw. zamki miejskie we wspólnym miejsko-zamkowym obwodzie obronnym fundacji Kazimierza Wielkiego.
Opracował to zbiorczo oraz tabelarycznie zestawił J. Widawski (1973, s. 332, ryc. 41, 392, ryc. 454, ryc. 58, 502, ryc. 65, s. 526–529). Jedynie przy Wąwolnicy J. Widawski odnotował brak murowanych reliktów z czasów tego monarchy (J. Widawski 1973, s. 21), które dopiero w 1999 roku po raz pierwszy jednoznacznie zlokalizowałem, wraz z przestrzenią średniowiecznego miasta i kościołem pw. św. Wojciecha, zgodnie z przekazami Jan Długosza (LB, t. 2, s. 568; t. 3, s. 255), w obwodzie muru obronnego z czasów Kazimierza Wielkiego na wąwolnickim wyniesieniu, zwanym dziś Wzgórzem Kościelnym (I. Kutyłowska 2000a; 2000b; 2000c), potwierdzając jednocześnie zasadność zapisu H. Wiercińskiego: dawne miasto, na kopulastym wzgórku [tj. na Wzgórzu Kościelnym] w około zamku zbudowane, zgórzało i nowe na dawnym przedmieściu osiadło (H. Wierciński 1888, s. 2; 1891, s. 2).
Po 1999 roku rozstrzygnięcia źródłowego wymagała zarówno problematyka rozpoznania rozplanowania średniowiecznego miasta, jak i usytuowania w jego przestrzeni wzmiankowanego w przekazach pisanych zamku, którego lokalizacja budziła wątpliwości. Zwrócono na to uwagę po połowie XX wieku, w maszynopisie pierwszej monografii Wąwolnicy (J. Kozakiewicz 1965) oraz sygnalizowano w publikacjach (M. Stankowa 1971, s. 38; J. Teodorowicz-Czerepińska 1971, s. 66). W konsekwencji, przed rozmieszczeniem wykopów badawczych w 2000 roku, dokonałam wnikiwej analizy poniżej omówionych przekazów pisanych, które można wiązać z castrum/zamkiem w Wąwolnicy.
Pod 1461 rokiem wąwolnicki zamek jednoznacznie został odnotowany jako: castrum nostrum Wawelnica w związku z odbywającymi się w jego zabudowaniach posiedzeniami sądowymi lubelskiego kasztelana nad drobną szlachtą (M. Stankowa 1971, s. 38; J. Teodorowicz-Czerepińska 1971, s. 66)
z około 95 wsi rozrzuconych po całej ziemi lubelskiej (A. Sochacka 1992, s. 34). Sądy lubelskiego kasztelana w Wąwolnicy potwierdzone są źródłowo od 1381 roku po 1474 rok (S. Kuraś 1983, s. 254), kiedy ówczesny kasztelan Dobiesław Kmita z Wiśnicza został również wojewodą lubelskim (S. Kuraś 1983, s. 125, 127), a wąwolnickie roki sądowe otrzymały nową nazwę sądów wojewody lubelskiego (S. Kuraś 1983, s. 254). Jednak, podobnie jak średniowieczne przekazy, nowożytne wzmianki o wąwolnickim zamku/castrum pobawione są danych jednoznacznie wskazujących na usytuowanie jego zabudowań w lokalnej topografii (J. Teodorowicz-Czerepińska 1971, s. 66, 67; J. Widawski 1973, s. 21), a relikty takiego obiektu zostały „wymazane” z krajobrazu kulturowego dzisiejszej Wąwolnicy w wyniku wielkiego pożaru w 1567 roku oraz działań wojennych i wydarzeń losowych, a także działalności rozbiorowej (J. Teodorowicz-Czerepińska 1971, s. 67; R. Szczygiel 1992, s. 64; I. Kutylowska 2000c, s. 64–68; 2005, s. 257).
Dopiero w publikacjach z XIX wieku, poświęconych Wąwolnicy, znajdują się przesłanki, które pozwalały wnioskować o usytuowaniu wąwolnickiego zamku na kopulastym wzgórzu zwanym dziś Wzgórzem Kościelnym (ryc. 1–5). Najstarsza z tych publikacji odnotowuje: Miejscowe podanie głosi, że kościół i klasztor przerobiony został ze starego zamku, jakoż dotąd w zabudowaniach klasztornych widać ślady muru ze strzelnicami i obszerniejszego gmachu (M. Baliński, T. Lipiński 1845, s. 1142). Kolejna chronologicznie publikacja zawiera już dane topograficzne: Wąwolnica, dawniej Wawelnica, leży u jej ścia się doliny Trypy [nazwa z czasów zaborów dzisiejszej rzeki Bystrej] z doliną Sanicy [obecnie, okresowy bezimienny ciek], na trójkątnym wyniesieniu [dzis zwanym Wzgórzem Kościelnym], otoczonym wspomnianymi dolinami. Wierzchołek tego trójkąta tworzy okrągłe kopulaste wzgórze, niegdyś terytorium starego grodu, z zamkiem starostów i klasztorem Benedyktynów, szczątki którego przed dwudziestu dopiero laty [tj. około 1860 roku] rozebrane i na zabudowania nowej plebanii użyte zostały (Przewodnik 1881, s. 26). Blższe dane o usytuowaniu „przerobionego ze starego zamku” kościoła i klasztoru benedyktynów zamieścił na początku XX wieku H. Wierciński: Z dawnych budowli miasta dotrwał do połowy minionego stulecia [tj. XIX wieku] jedynie klasztor pobenedyktynski [stał on poza kościołem [św. Wojciecha], od strony północno-wschodniej wzgórza [Kościelnego] z przesłicznym z okien widokiem na dolinę Trypy], z powodu zrujnowanego stanu rozebrany około r. 1850. Ze szczątków materiałów powstała późniejsza plebania, również już [tj. w 1910 r.] nie istniejąca (H. Wierciński 1910, s. 2). Z treści powyższych przekazów dowiadujemy się, że wąwolnicki zamek został przejęty na siedzibę klasztorną benedyktynów, a zabudowania tego klasztoru znajdowały się poza kościołem św. Wojciecha, tj. na północno-wschodniej parti dzisiejszego Wzgórza Kościelnego, gdzie około 1850–1860
Ryc. 1. Wąwolnica, województwo lubelskie. Usytuowanie plebanii oraz własności probostwa na północno-wschodniej partii dzisiejszego Wzgórza Kościelnego w sąsiedztwie kościoła św. Wojciecha z opisem wykonanym przez patrzącego od północy. Plan bez skali wyrysowano odręcznie w 1869 roku (oryginal w Archiwum Archidiecezji Lubelskiej). W końcu XX wieku plan wiernie przerysował i własnoręcznie przepisał zamieszczone na nim napisy mieszkaniec Wąwolnicy Sławomir Snopek (I. Kutylowska 2001, ryc. 12)
Abb. 1. Wąwolnica, Lublin-Wojewodschaft. Lokalierung des Pfarrhauses und des Pfarrreigentums auf dem nordöstlichen Teil des heutigen Hügels „Wzgórze Kościelne“, in der Nachbarschaft der St. Adalbertkirche mit der Beschreibung eines von der Nordseite schauenden Betrachters. Der Plan ohne Maßstab wurde 1869 als Handzeichnung gefertigt (Original im Archiv der Lublin-Erzdiözese). Ende des 20. Jhs. wurde der Plan von Sławmir Snopek – dem Einwohner der Ortschaft Wąwolnica – samt allen Bezeichnungen, originalgetreu durchgepaust (I. Kutylowska 2001, Abb. 12)
Ryc. 2. Wawolnica, województwo lubelskie. Czarno-biały odrys na kalce centralnej partii barwnego planu miasta wykonanego na przełomie 1820/1821 roku (odrys na kalce w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie, barwny oryginał w Archiwum Państwowym w Lublinie). Uzupełniony: 1 – Wzgórze Kościelne ze średniowiecznym kościołem św. Wojciecha; 2 – plac z późnośredniowiecznym cmentarzem i kościołem św. Marii Magdaleny; 3 – rynek miasta wytyczony w 1567 roku na gruntach późnośredniowiecznego przedmieścia (I. Kutyłowska 2000c, ryc. 3)
Abb. 2. Wawolnica, Lublin-Wojewodschaft. Schwarz-weiße Abbildung des Mittelteils eines farbigen Stadtplans aus den Jahren 1820/1821 auf dem Pauspapier (die Abbildung auf dem Pauspapier im Archiv des Landesamts für Denkmalpflege in Lublin, farbiges Original im Staatsarchiv in Lublin). Ergänzung: 1 – der Hügel „Wzgórze Kościelne“ mit der mittelalterlichen St. Adalbertkirche; 2 – Platz mit dem spätmittelalterlichen Friedhof und der St. Maria Magdalena Kirche; 3 – 1567 in der spätmittelalterlichen Vorstadt angelegter Stadtmarktplatz (I. Kutyłowska 2000c, Abb. 3)
roku z rozebranych murów zamkowo-klasztornych, wzniesiono plebanię utrwaloną na planie z 1869 roku (ryc. 1). Na tym planie w sąsiedztwie plebanii i po północnej stronie kościoła św. Wojciecha, tj. przy północno-wschodniej skarpie Wzgórza Kościelnego, umieszczono też napisy: miejsce po dawnym mieszkaniu oraz miejsce po dawnej kuchni (ryc. 1), które to napisy można wiązać ze starszymi zabudowaniami klasztorno-zamkowymi (I. Kutyłowska 2001, s. 14, ryc. 12).
Wawolnickie kościoły wraz z całym okręgiem parafialnym, od donacji Kazimierza Jagiellończyka w 1458 roku, przynależała do benedyktynskiego klasztoru na Łysej Górze (J. Dlugosz LB, t. 2, s. 568; t. 3, s. 229; H. Wierciński 1888, s. 2; 1891, s. 3; S. Kuraś 1983, s. 254; M. Derwich 1992, s. 76; 1996, s. 178/179). Wraz z kasatą zakonu lysogórskich benedyktynów zostało rozwiążane w 1819 roku również wawolnickie zgromadzenie (H. Wierciński 1888, s. 2; 1891, s. 2; S. Wiśniewski 1992, s. 95), ale zapewne przynajmniej część zabudowań klasztoru na północno-wschodniej partii Wzgórza Kościelnego utrwalono na barwnym planie miasta, który wykonali: geometra J. Kierłowicz oraz inżynier F. Matscheko na przełomie 1820/1821 roku (ryc. 2). Czarno-biały odrys centralnej partii tego planu dałuję w publikacjach na 1821 rok (I. Kutyłowska 2000c, ryc. 3; 2001, ryc. 11; 2007, ryc. 1). Uwzględniając zamieszczoną na tym planie zabudowę po północnej stronie kościoła św. Wojciecha, tj. na północno-wschodniej partii Wzgórza Kościelnego (ryc. 2), wykop badawczy w 2000 roku założyłam w miejscu krótkiego, północnego aneksu budynku klasztornego w kształcie litery „L” (ryc. 2), o czym informację zamieściłam w maszynopisie dokumentacji pobadawczej (I. Kutyłowska 2002, s. 10). Zgodnie z oczekiwaniami, w tak usytuowanym wykopie odkryłam mury sklepionej partii piwnicznej dużej wieży mieszkalno-obronnej (I. Kutyłowska 2001, s. 10, ryc. 1, ryc. 7, fot. 19–25; 2003b, s. 129, ryc. 1, 4), którą przebadalam w 2001 roku (I. Kutyłowska 2002, ryc. 8). Po badaniach w 2000 i 2001 roku okazało się, że wieża mieszkalno-obronna jest „wtopiona” w miejski mur obronny fundacji Kazimierza Wielkiego, podobnie jak i świątynia pw. św. Wojciecha (ryc. 3), stanowiąc jednoczesną realizację inwestycyjną średniowiecznego miasta z zamkiem na wawolnickim Wzgórzu Kościelnym. Rysunkową wizualizację jego rozplanowania wykonalam (ryc. 4) po zakończeniu prac wykopaliskowych w 2002 roku (I. Kutyłowska 2003a, ryc. 3).
Ryc. 3. Wawolnica, woj. lubelskie, Wzgórze Kościelne: A, B – rowy i studzienki, tzw. burzówki, objęte badaniami archeologiczno-architektonicznymi w 1999 roku; C – odcinki miejsko-zamkowego muru obronnego rozpoznane w latach 1999–2002 wraz z usytuowaniem królewskiej mieszkalno-obronnej wieży (I/E) odkrytej i przebadanej w latach 2000–2001. 1 – świątynia św. Wojciecha wymurowana w czasach Kazimierza Wielkiego, a obecnie sanktuarium Matki Bożej Kębelskiej; 2 – królewska mieszkalno-obronna wieża (I/E); 3 – neogotycki kościół św. Wojciecha wystawiony w latach 1907–1914; 4 – budynek obecnej plebanii (od około 1907 roku); 5 – Dom Pielgrzyma z 2. połowy XX wieku; 6 – ołtarz pielgrzymkowy z 1979 roku; 7 – budynek mieszkalny; g. – budynki gospodarcze (wg I. Kutylowska 2002, ryc. 8)
Abb. 3. Wawolnica, Lublin-Wojewodschaft. Der Hügel „Wzgórze Kościelne”: A, B – Gräben und Gullys, die 1999 archäologisch untersucht wurden; C – Abschnitte der 1999–2002 erkannten, befestigten Stadt-Burgmauer samt der Lokalisierung des königlichen, befestigten Wohnturms (I/E), die 2000–2001 entdeckt und exploriert wurde. 1 – In der Zeit Kasimirs des Großen errichtete St. Adalbertkirche, heute die Kultstätte der Muttergottes aus Kębło; 2 – königliches, befestigtes Wohnturm (I/E); 3 – neugotische, 1907–1914 erbaute St. Adalbertkirche; 4 – heutiger Pfarrhaus (seit ca. 1907); 5 – Pilgerhaus aus der 2. Hälfte des 20. Jhs.; 6 – Pilgeraltar aus dem Jahr 1979; 7 – Wohnhaus; g – Wirtschaftshäuser (nach I. Kutylowska 2002, Abb. 8)
Wizualizacja ta, wykonana w oparciu o korelację odkrytych w latach 1999–2002 źródeł archeologiczno-architektonicznych z danymi przekazów pisanych, dotyczących rozplanowania średniowiecznego miasta z siedzibą dworską zamku fundacji Kazimierza Wielkiego na wawolnickim Wzgórzu Kościelnym, ukazała się drukiem (ryc. 4), wprowadzając po raz pierwszy do historiografii „zaginioną Troję” średniowiecznej Lubelszczyzny (I. Kutyłowska 2005, ryc. 1; 2007, ryc. 2).
Zamieszczone na wizualizacji (ryc. 4), odkryte w 2000 roku i przebadane w 2001 roku muru sklepionej piwnicy królewskiej budowli mieszkalno-obronnej, oznaczalam symbolicznie jako I/E lub E/I, tj. pierwsza (I) wieża wkomponowana we wschodnią (E) kurtynę wawolnickiego muru obronnego (ryc. 3/2, 4/2) z czasos Kazimierza Wielkiego (I. Kutyłowska 2001, s. 10; 2002, ryc. 8; 2003b, s. 129, ryc. 1; 2005, s. 253, ryc. 1; 2007, ryc. 2). Wprowadzone „symboliczne” oznaczenie (ryc. 3/2, 4/2), pozwala w przyszłości „porządkować” kolejne wieżowe obiekty w miejsko-zamkowym wawolnickim obwodzie murowanym fundacji Kazimierza Wielkiego. O istnieniu przynajmniej jeszcze dwóch wieżowych budowli, na dzisiejszym Wzgórzu Kościelnym, świadczą dane zamieszczone w przekazach pisanych.
O jednej z nich odnotowano w 1881 roku krótko: *z dawnych czasów przechowały się tu* [tj. na Wzgórzu Kościelnym] *fundamenty wieży okrągłej w ogrodzie plebanii* (Przewodnik 1881, s. 26), a H. Wierciński w 1910 roku zamieścił obszerniejszy tekst: *Miejsce okrągłej baszty narożnej, o której wspominają akta roznegranicia gruntów parafii od strony starostwa jeszcze w połowie XVII stulecia (1640), rozpoznać można jedynie [w 1910 roku] po kształcie nasypu ziemnego na stoku wzgórza [Kościelnego], poza zabudowaniami gospodarskimi plebanii* (H. Wierciński 1910, s. 2). Pierwszy z powyższych przekazów powstał wkrótce po sporządzeniu planu z 1869 roku (ryc. 1), kiedy stał jeszcze budynek plebanii wystawiony około 1860 roku z rozebranych murów zamkowo-klasztornych, zgodnie z przywołanym wcześniej cytatem (Przewodnik 1881, s. 26). Natomiast drugi zapis sporządził H. Wierciński w trakcie budowy na dzisiejszym Wzgórzu Kościelnym obecnego, dużego, neogotyckiego kościoła św. Wojciecha (ryc. 3/3) w latach 1907–1914 (J. Teodorowicz–Czerepinska 1971, s. 67; J. Żywicki 1997, s. 288), kiedy przed 1910 rokiem (H. Wierciński 1910, s. 2), najpewniej już około 1907 roku, została rozebrana plebania utrwalona na planie z 1869 roku (ryc. 1), a nowa siedziba parafii stał się użytkowany do dziś budynek usytuowany dalej na zachód, ale również w otoczeniu ogrodu z zabudowaniami gospodarczymi probostwa (ryc. 3/4).
Oba powyższe zapisy odnotowują „okrągłą wieżę-basztę” jako „narożną”, poza terenem z ogrodem i zabudową probostwa umieszczoną na planie z 1869 roku (ryc. 1), tj. nie na północno-wschodniej partii Wzgórza Kościelnego, ale na przeciwległym „stoku” północno-zachodniej partii tego wyniesienia, gdzie też obecnie (ryc. 3) sięgają ogrody z budynkami gospodarczymi plebanii (I. Kutyłowska 2000a, ryc. 1; 2000b, ryc. 2; 2000c, ryc. 1; 2003b, ryc. 1). Po korelacji treści zapisów z danymi kartograficznymi, jednocześnie można wnioskować, że *relikty okrągłej baszty narożnej*, czytelne jeszcze w 1910 roku *na stoku wzgórza, poza zabudowaniami gospodarskimi plebanii* są związane z północno-zachodnim zboczem Wzgórza Kościelnego i znajdującym się tam zachodnim odcinkiem wawolnickiego miejskiego muru obronnego fundacji Kazimierza Wielkiego przedstawionego na wizualizacji (ryc. 4). Wobec powyższych ustaleń źródłowych, dobrze poświadcone w przekazach pisanych relikty kolejnej wawolnickiej budowli wieżowej można identyfikować jedynie z zapewne cylindryczną basztą miejską, która flankowała dostęp do północnej bramy w miejsko-zamkowym średniowiecznym obwodzie obronnym na Wzgórzu Kościelnym (ryc. 4).
Budowlą wieżową musiała być również południowa brama w miejsko-zamkowym murze obronnym (ryc. 4) na Wzgórzu Kościelnym (I. Kutyłowska 2005, s. 255), skoro odnotowano ją w wawolnickich zapisach sądowych jako *portam ad scabellum* pod 1494 rokiem (G. Jawor, A. Sochacka 1998, s. 140–141) i zwano w 1500 roku *scabellement* (G. Jawor, A. Sochacka 1998, s. 248). Słowo *scabellum* ma łacińskie znaczenie: *instrument perkusyjny składający się z dwu grubych drewnianych albo żelaznych płyt* (MEKA 1966, s. 770). Pozwala to wnioskować, że najpewniej żelazny wawolnicki „gong-kolatka” umieszczony w wieżowej budowli południowej bramy miejsko-zamkowej, rozbrzmiewał (jak dzwon) na alarm podczas zagrożeń oraz wzywał na plac rynkowy/in circulo mieszkańców średniowiecznego miasta do wysłuchania obwieszeń herolda i o takim wydarzeniu informację odnotowano w miejskich księgach sądowych pod 1485 rokiem (G. Jawor, A. Sochacka 1998, s. 50).
Natomiast, usytuowanie królewskiej wieży mieszkalno-obronnej (I/E), w otoczeniu najpewniej głównie drewnianej zabudowy siedziby dworskiej wawolnickiego zamku, na najwyższej oraz najlepiej eksponowanej północno-wschodniej partii dzisiejszego Wzgórza Kościelnego, z rynkiem i działkami średniowiecznego miasta (ryc. 4), potwierdzają zapisy w miejskich księgach sądowych z lat 1476–1500 (G. Jawor, A. Sochacka 1998), skorelowane z wynikami badań archeologiczno-architektonicznych prowadzonych na tym wyniesieniu do 2002 roku (I. Kutyłowska 2005, ryc. 1; 2007, ryc. 2). W miejskich zapisach sądowych odnotowano pod 1500 rokiem informację o ulicy zwanej Podwieżną/Podyveszną (G. Jawor, A. Sochacka 1998, s. 251; I. Kutyłowska 2005, s. 255), do której, wymienionej pięć lat wcześniejszej, tj. w 1495 roku, jako *posticalem alias zathylney*, sięgały na tyłach te same działki przyrynkowej pierzei (G. Jawor, A. Sochacka s. 176–177; I. Kutyłowska 2005, s. 255). Zmiana nazwy ulicy między 1495 i 1150 rokiem związana jest z rozbudową przed 1492 rokiem (M. Derwich 1992, s. 76/77; 1996, s. 179) jednonawowego miejsko-zamkowego kościoła św. Wojciecha (ryc. 4/3) w dużą światynię (ryc. 4/5), z udziałem funduszy Kazimierza Jagiellończyka (M. Derwich 1992, s. 76; 1996, s. 179; I. Kutyłowska 2000b, s. 178–179; ryc. 4/5; 2000c, s. 61, ryc. 4/B; 2005, ryc. 1). Rozbudowana ku zachodowi (przed śmiercią króla w 1492 roku) świątynia św. Wojciecha „zablokowała” dojazd od południa na dziedzińcu zabudowań dworskich królewskiego zamku (ryc. 4/5) i wówczas można było korzystać wyłącznie z ulicy/drogi dojazdowej na tyłach północnej pierzei przyrynkowych, średniowiecznych działek miejskich z utrwaloną już w 1500 roku nową nazwą, odnotowaną jako *stratum regalem dictam Podyveszną* (G. Jawor, A. Sochacka 1998, s. 251).
Należy tu zwrócić uwagę, że na działkach przyrynkowych, sięgających w 1495 roku na tyłach do ulicy: *posticalem alias zathylney*, zwanej w 1500 roku *regalem dictam Podyveszną*, odnotowano pod 1487 rokiem *canale*/kanal, o którego przepustowość mieli dbać sami właściciele posesji, kontrolowani przez miejskich rajców (G. Jawor, A. Sochacka s. 66–67). Zapis ten
Ryc. 4. Wawolnica, woj. lubelskie. Studialna rekonstrukcja układu przestrzennego późnośredniowiecznego miasta na obecnym Wzgórzu Kościelnym wraz z przyległymi terenami przedmieścia; 1 – miejsko-zamkowy mur obronny z czasów Kazimierza Wielkiego (linia przerwana na odcinkach niezachowanych); 2 – królewska murowana wieża mieszkalno-obronna (I/E) w dworskiej zabudowie zamku z czasów Kazimierza Wielkiego; 3 – dwukondygnacyjna, murowana miejsko-zamkowa świątynia pw. św. Wojciecha (z zachowaną do dziś oryginalną dolną kondygnacją); 4 – lokalizacja muru zapewne południowego ogrodzenia królewskiej siedziby zamkowej; 5 – zachodnia partia świątyni św. Wojciecha dostawiona w latach 1458–1492 (rozebrana około 1907 roku); 6 – przebadane archeologicznie pomieszczenie półsutereny drewnianego budynku spalonego w 1567 roku na narożnej działce w północnej pierzei rynku późnośredniowiecznego miasta; 7 – plac z cmentarzem i kościołem św. Marii Magdaleny na późnośredniowiecznym przedmieściu; sz. – szkoła odnotowana w 1495 roku; p. – plebania odnotowana w 1495 roku. Kursywą wyróżniono nazwy własne z przekazów pisanych, głównie z zapisów sądowych miasta Wawolnicy w latach 1476–1500 (wg I. Kutylowska 2003a, ryc. 3; 2005, ryc. 1; 2007, ryc. 2)
Abb. 4. Wawolnica, Lublin-Wojewodschaft. Rekonstruktionsstudie der räumlichen Anordnung der spätmittelalterlichen Stadt auf dem heutigen Hügel „Wzgórze Kościelne“ samt anliegenden Vorstadtgebieten: 1 – befestigte Stadt-Burgmauer aus der Zeit König Kasimirs des Großen (gestrichelte Linie markiert die nicht erhalten gebliebenen Mauerabschnitte); 2 – königliches, befestigtes Wohnturm (I/E) als Teil der Burg aus der Zeit König Kasimirs des Großen; 3 – zweistöckige, gemauerte St. Adalbertkirche (mit dem erhalten gebliebenen, originalen, unteren Stockwerk); 4 – Lokalisierung der Mauer, vermutlich des südlichen Zauns des königlichen Sitzes; 5 – 1458–1492 angebauter, westlicher Teil der St. Adalbertkirche (um 1907 heruntergerissen); 6 – archäologisch erforschte Kammer in dem Halbuntergeschoss eines 1567 verbrannten und auf dem Eckgrundstück im Nordteil des Marktplatzes der spätmittelalterlichen Stadt lokalisierten Holzhauses; 7 – Platz mit dem Friedhof und der St. Maria Magdalene Kirche; „sz“ = 1495 erwähnte Schule; „p“ = 1495 erwähntes Pfarrhaus. Kursiv gedruckte Eigennamen aus den schriftlichen Überlieferungen, hauptsächlich aus den Gerichtsschriften der Stadt Wawolnica aus den Jahren 1476–1500 (nach I. Kutylowska 2003a, Abb. 3; 2005, Abb. 1; 2007, Abb. 2)
zawiera istotną przesłankę, która pozwoliła jednoznacznie zlokalizować miejskie działki przyrynkowe z canale/kanalem przy północnej skarpie Wzgórza Kościelnego, gdzie na wyniesieniu rozpoznano, podczas badań archeologicznych w 1980 roku, duży rów z zasypem materiałami datowanymi na XIV–XVI wiek (B. Bargiel, J. Kącki 1980, s. 14; 1981, s. 224). To zapewne ten rów, usytuowany na wyniesieniu, przy jego północnej skarpie, odnotowano w 1487 roku jako canale/kanal (G. Jawor, A. Sochacka, s. 66–67). Odprowadzał on, przed pożarem w 1567 roku, nieczystości, które przy naturalnym spadku ku południowi powierzchni Wzgórza Kościelnego spływałyby (ryc. 3) na plac rynkowy średniowiecznego miasta (ryc. 4). Powyższe dane źródłowe stanowiły stabilne „zaczępy-repery” mocujące w przestrzeni miejskiej działki północnej pierzei przyrynkowej, która sąsiadowała od wschodu z siedzibą dworską wawolnickiego królewskiego zamku, manifestującego się w krajobrazie kulturowym wieżą rezydencjalno-obronną oraz bryłą świątyni pw. św. Wojciecha (ryc. 4).
Przy omawianiu wawolnickiego zamku na uwagę zasługują również przekazy z początku XVI wieku, kiedy od 1510 roku tenutariusz królewskiego klucza dóbr z Wawolnicą i Kazimierzem (Dolnym) – Mikołaj Firlej, otrzymał dodatkowo w 1518 roku dzierżawę na dwa lata wawolnickiej stacji (S. Kuraś 1983, s. 253; I. Kutylowska 2005, s. 253). Ta ostatnia dzierżawa musiała być, przynajmniej opłatami, związana z utrzymaniem dla podróżujących dostojników państwowych tradycyjnej, średniowiecznej stacji w królewskim zamku/castrum, położonym na terenie małego, wawolnickiego miasta na Wzgórzu Kościelnym (I. Kutylowska 2005, s. 253, ryc. 1). Bowiem w tym samym dokumencie z 1518 roku, Mikołaj Firlej otrzymał również dzierżawę na dwa lata stacji w Kazimierzu (Dolnym) z królewskim zamkiem, a tylko na rok prawo do pobierania tam równocześnie opłat z przewozu i cla (S. Kuraś 1983, s. 96).
Wraz z upowszechnianiem się od końca XIV wieku broni palnej oraz wobec postępujących przemian cywilizacyjnych (m.in. w tempie podróżyowania) przestrzeń średniowiecznego, wawolnickiego zamku, ufortyfikowanego wspólnym z miastem murowanym obwodem obronnym, straciła w czasach staropolskich swoje znaczenie nie tylko militarnie, ale też prestiżowe jako siedziba królewskiej stacji. Proces ten rozpoczął się wielkim pożarem średniowiecznej Wawolnicy w 1567 roku (J. Teodorowicz-Czerpięńska 1971, s. 67; R. Szczygieł 1992, s. 64; I. Kutylowska 2000c, s. 66). Spłonęła wówczas zarówno drewniana zabudowa średniowiecznego wawolnickiego miasta (ryc. 4/6), jak i siedziba dworska miejskiego zamku, a ogień zapoczątkował również destrukcję obiektów murowanych, łącznie z samym obwodem obronnym (ryc. 4). Po spustoszeniach, spowodowanych kataklizmem ogniowej pożogi, już w tym samym 1567 roku, wytyczono na późnośredniowiecznym przedmieściu nowy, dwa razy większy rynek (ryc. 4) oraz około 120 działek miejskich (R. Szczygieł 1992, s. 65). Natomiaż dawne działki miejskie, na niewielkim Wzgórzu Kościelnym, droga darowizn oraz kupna przechodziły stopniowo na własność lysogórskich benedyktynów, przynajmniej od 1636 roku, zgodnie z treścią zachowanych fragmentarycznie zapisów kościelnych (Grunta, s. 36–40; I. Kutylowska 2000d, s. 66). Podobnie, zapewne wkrótce po pożarze w 1567 roku, siedzibę wawolnickiego, królewskiego zamku miejskiego przejęli na klasztor lysogórscy benedyktyni, skoro o złym stanie zabudowań zamkowych informację odnotowywano w wizytacji kościelnej z 1650 roku, przywoływanej zarówno w publikacji J. Teodorowicz-Czerpięńskiej (1971, s. 66), jak i w maszynopisach historycznych dokumentacji pobadawczych (J. Kozakiewicz 1965, s. 13; J. Teodorowicz-Czerpięńska, T. Augustynek 1985, Aneks 3).
W końcu XVII stulecia przestrzeń królewskiego średniowiecznego miasta i zamku na Wzgórzu Kościelnym użytkowali głównie już tylko lysogórscy benedyktyni, do których od donacji Kazimierza Jagiellończyka z 1458 roku, należała cała wawolnicka parafia wraz z przynależnymi do niej dwoma świętyniami o wezwaniach św. Wojciecha i św. Marii Magdaleny (J. Dlugosz LB, t. 2, s. 568; t. 3, s. 229; S. Kuraś 1983, s. 254). W zamian za uzyskane uposażenie zakonnicy mieli odprawiać w intencji tego władcy jedną mszę w tygodniu (M. Derwich 1992, s. 76; 1996, s. 178/179) i działało się tak zapewne do 1819 roku kiedy zlikwidowano ich zgromadzenie (H. Wierciński 1888, s. 2; 1891, s. 2; S. Wiśniewski 1992, s. 95).
W kontekście średniowiecznej zabudowy Wawolnicy i jej królewskiego zamku należy omówić anonimową kalkę techniczną, na której znajduje się odrys rozplanowania miasta (ryc. 5) przeniesiony z dużo starszego, barwnego planu Wawolnicy, wykonanego na przełomie 1820/1821 roku (porównaj: ryc. 2 i ryc. 5). Na kalkę przerysowano zachowane od XIX wieku do dziś ulice opisane nazwami: „3 Maja”, „Siennikiewicza” i „Cmentarna”, jak też naniesiono na niej prostokątny budynek z podpisem: ślady kościoła św. Magdaleny, a na Wzgórzu Kościelnym, łącznie z kościołem św. Wojciecha, wrysowano dużą, trójkrzyżdłową budowlę z napisem: ślady baszty w mieście równie dużej, ale prostokątnej budowli, zamieszczonej na planie z 1820/1821 roku, a obecnie nieistniejącej (patrz: ryc. 2 i 5). Świątynia św. Marii Magdaleny została rozebrana w 1849 roku (J. Teodorowicz-Czerpięńska 1971, s. 67; S. Wiśniewski 1992, s. 103). Natomiast zachowane dokumenty własnościowe mieszkańców posesji przy ulicy Cmentarnej (ryc. 5), zwanej dziś ulicą Dulęby, potwierdzają, że zmieniała ona trzykrotnie nazwę w ciągu XX wieku (M. Blombergowa, I. Kutylowska 2010). Jako ulica „Cmentarna” ma potwierdzenie na dokumencie własnościowym z 1965 roku, a wcześniej w 1942 roku nosiła nazwę ulicy Kościelnej, którą przed 1938 rokiem poprzedziła nazwa – ulica Kościuszki, poświęcona również w 1891 roku (M. Blombergowa, I. Kutylowska 2010, Aneksy 1–4). Dlatego też, powstanie planu Wawolnicy na anonimowej kalcie z ulicą „Cmentarna” (ryc. 5) można datować dopiero na czasy po drugiej wojnie światowej, najpewniej na około 1965 roku, kiedy jako ślady baszty wrysowano trójkrzyżdłową budowlę, której nie ma na planie z 1820/1821 roku (ryc. 2).
Powyższe dane znajdują dodatkowe uzasadnienie w materiale źródłowym uzyskanym podczas rozpoznania archeologicznego prowadzonego na Wzgórzu Kościelnym w 1975 roku (A. Hunicz 1976) oraz w 2000 roku (E. Mitrus, M. Matyaszewski 2001). Rozpoznanie, prowadzone przez doświadczonych archeologów, objęło na osi północ – południe cały teren o zasięgu trójkrzyżdłowej budowli, opisanej jako ślady baszty, gdzie nie ujawniono reliktów, ani też negatywów ścian takiego obiektu architektonicznego, a także reliktów dużego, ale prostokątnego budynku umieszczonego w tym miejscu na planie z 1820/1821 roku (A. Hunicz 1976; E. Mitrus, M. Matyaszewski 2001). Ten ostatni budynek musiał być drewniany, a z jego usytuowaniem na planie miasta z 1820/1821 roku (ryc. 2) należy wiązać zapis w wawolnickim Inwentarzu z 1859
Ryc. 5. Wąwolnica, woj. lubelskie. Wykonany około 1965 roku anonimowy odrys na kalce niektórych elementów z dużo starszego, barwnego planu Wąwolnicy sporządzonego na przełomie 1820/1821 roku z wrywaną fikcyjną trójskrzydłową budowlą opisaną jako: „ślady baszty” na dzisiejszym Wzgórzu Kościelnym (kalka w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie)
Abb. 5. Wąwolnica, Lublin-Wojewodschaft. Um 1965 von einem anonymen Autor gefertigte Pauszeichnung einiger Elemente eines viel älteren, zwischen 1820/1821 gemachten, farbigen Stadtplans von Wąwolnica, mit dem aufgetragenen, fiktiven, dreiflügeligen Bauwerk, das als „Spuren der Bastei“ auf dem heutigen Hügel „Wzgórze Kościelne“ beschrieben wurde (Pausparier im Archiv des Landesamts für Denkmalpflege in Lublin)
roku o szpitalu „z sienią na przestrzał”, po lewej stronie wejścia na dzisiejsze Wzgórze Kościelne (J. Teodorowicz-Czerwińska, T. Augustynek 1985, Aneks 8). Odnotowany w XIX wieku szpital na Wzgórzu Kościelnym ma też potwierdzenie w średniowiecznych, wąwolnickich zapisach sądowych (G. Jawor, A. Sochacka 1992). Ich analiza wykazała, że w zachodniej pierzei rynku średniowiecznego miasta trzecia od południa działka (ryc. 4) darowana została w 1482 roku wąwolnickiemu wikaremowi (I. Kutyłowska 2005, s. 255, ryc. 1; 2007, s. 343) na dom dla ubogich (G. Jawor, A. Sochacka 1992, s. 29). Usytuowanie działki z domem dla ubogich (przytułkiem) na wizualizacji rozplanowania średniowiecznej Wąwolnicy, odpowiada położeniu na planie z 1820/1821 roku dużego budynku szpitalnego, który został jedynie rozbudowany w ciągu ponad trzystu lat (1482–1821) na sąsiednie średniowieczne posesje (porównaj: ryc. 2 i 4). Zapisy związane z darowiznami w latach 1617–1663 na rzecz szpitala (m.in. za opiekę nad niewidomą córką) zachowały się wśród dokumentów dotyczących własności gruntowych wąwolnickiego kościoła lysogórskich benedyktynów (Grunta, s. 36–37). Wobec powyższych danych źródłowych wszelkie dywagacje na temat realnego istnienia około 1965 roku ślądów baszty jako dużej, trójskrzydłowej budowli, usytuowanej w miejscu południowo-zachodniej zabudowy przyrzynkowej miasta z czasów Kazimierza Wielkiego na dzisiejszym wąwolnickim Wzgórzu Kościelnym, pozabwione są uzasadnienia źródłowego (porównaj: ryc. 4 i 5). W konsekwencji wrywaną na kalce trójskrzydłową, dużą budowlę z podpisem ślady baszty (ryc. 5) należy traktować jako fikcję rysownika (i zapewne miłośnika zabytków), zamieszczoną w związku ze wzrostem zainteresowań przeszłością miasta po powstawaniu maszynopisu pierwszej monograficznej dokumentacji pobadawczej J. Kozakiewicza (1965).
Na początku tej części należy powtórnie przywołać dwukrotny zapis H. Wiercińskiego: (…) *dawne miasto, na kopułastym wzgórku* [tj. na Wzgórzu Kościelnym] *wokoło zamku zbudowane, zgorzało* [w 1567 roku] i *nowe na dawnym przedmieściu osiadło* (H. Wierciński 1888, nr 189, s. 2; 1891, s. 2), ponieważ nie był w XX wieku cytowany w publikacjach i maszynopisach dokumentacji pobadawczych poświęconych dziejom Wawolnicy, ale jego treść była znana i uwzględniała ją realizując program badań archeologiczno-architektonicznych w latach 1999–2002 na Wzgórzu Kościelnym.
Powyższego cytatu nie ma też w dwóch najnowszych publikacjach omawiających zamek Kazimierza Wielkiego na wawolnickim Wzgórzu Kościelnym autorstwa K. Pisarek-Malyszek (2007, 2009) mimo, że w obu odwołuje się do przekazów z tym zapisem (K. Pisarek-Malyszek 2007, s. 89, 267; 2009, s. 434, 438). Pozwala to jednoznacznie wnioskować, że autorka nie zapoznała się z całością tekstów H. Wiercińskiego (1888; tenże 1891), a jedynie mechanicznie spisywała, bądź sparafrasowała wyłącznie treść oraz zawartość przypisów z chronionych prawami autorskimi maszynopisów dokumentacji pobadawczych (J. Kozakiewicz 1965; J. Teodorowicz-Czerepińska, T. Augustynek 1985) oraz publikacji (J. Teodorowicz–Czerepiński 1971, s. 66). Świadczy o tym również cytowanie za powyższymi autorami, jedynie w kontekście zamku, zapisu H. Wiercińskiego o *okrągłej baszcie narożnej*, która stała jeszcze w 1640 roku (K. Pisarek-Malyszek 2007, s. 89; 2009, s. 434) i w rzeczywistości, jak wykazałam powyżej, należała do miejskiego odcinka muru obronnego Kazimierza Wielkiego na wawolnickim Wzgórzu Kościelnym.
Konsekwencją jedynie mechanicznego spisywania (splagiatowania) cudzych tekstów, bez odpowiednich przypisów, są sprzeczności merytoryczne w obu publikacjach K. Pisarek-Malyszek. W publikacji książkowej z 2007 roku znajduje się poniżej, pozabawione przypiszu zdanie: *Także w przypadku wawolnickiego zamku badania archeologiczne dowiodły, że jedna z wież, którą można wiązać z wawolnickim »castrum«, powstała w czasach panowania Kazimierza Wielkiego* (K. Pisarek-Malyszek 2007, s. 93). Pozostaje ono w sprzeczności z zamieszczonym na początku artykułu z 2009 roku zdaniem: *Na temat zamku w Wawolnicy posiadamy kilka wzmianek źródłowych, jednak do dziś nie udało się natrafić w terenie na ślady jego istnienia* (K. Pisarek-Malyszek 2009, s. 429). Zdanie to jest jedynie mechanicznym spisaniem cudzych dociekali badawczych sprzed 2000 roku (J. Teodorowicz-Czerepińska 1971, s. 66; J. Teodorowicz-Czerepińska, T. Augustynek 1985). Równocześnie, w zdaniu tym oraz w treści całego artykułu pozyskane przez mnie w latach 1999–2000 źródła archeologiczno-architektoniczne zostały jednoznacznie zignorowane (K. Pisarek-Malyszek 2009, s. 429, 433–434) mimo, że w tymże artykule przy zamku w Kazimierzu (Dolnym) takie materiały źródłowe zostały szeroko omówione (K. Pisarek-Malyszek 2009, s. 431–432).
Powyższe sprzeczności merytoryczne i brak konsekwencji badawczej budzą zdziwienie, skoro w starszej o dwa lata publikacji z 2007 roku znajduje się moja skopiowana rycina (ryc. 4) z usytuowaniem wawolnickiej królewskiej siedziby (K. Pisarek-Malyszek 2007, ryc. 5), jak też dodatkowo skopiowana rycina z lokalizacją wieży mieszkalno-obronnej (E/I) fundacji Kazimierza Wielkiego (ryc. 3), zaopatrzoną podpisem: „wg K. Pisarek-Malyszek” (2007, ryc. 4). Tej ostatniej rycinie towarzyszy pozabawiony przypiszu tekst sparafrasowany przez K. Pisarek-Malyszek (2007, s. 90/91), z autorskiego maszynopisu mojej dokumentacji pobadawczej (I. Kutylowska 2002, s. 10). Skopiowana z maszynopisu (chronionego prawami autorskimi) mojej dokumentacji pobadawczej (I. Kutylowska 2002, ryc. 8 – patrz: ryc. 3) rycina autoryzowana: „wg K. Pisarek-Malyszek” (2007, ryc. 4) jest przykładem zawłaszczania praw autorskich. Aby uwiarystygodnić autoryzację ryciny K. Pisarek-Malyszek „modernizuje” ją kolorem, ale niezależnie od tego „zabiegu” pozostawia mój lapsus graficzny z podaniem u podnóża północnego stoku Wzgórza Kościelnego wartości 167,6 w miejsce prawidłowej niwelacji 157,6 (K. Pisarek-Malyszek 2007, ryc. 4). Popelniony przez mnie w 1999 roku błąd znajduje się także na rycinach w moich publikacjach (I. Kutylowska 2000b, ryc. 2; 2000c, ryc. 1; 2003b, ryc. 1) i potwierdza skopiowanie oraz autoryzowanie mojej ryciny (ryc. 3). Nie jest to odosobniony przypadek podobnej autoryzacji jedynie skopiowanych ilustracji, na co w recenzji książki K. Pisarek-Malyszek (2007) wraca uwagę A. Rozwalka (2008, s. 309/310).
Pomijając omówione wyżej zawłaszczenia moich praw autorskich (ryc. 3), negatywną ocenę warsztatu naukowego autorki uzasadniają merytoryczne sprzeczności w treści obu publikacji K. Pisarek-Malyszek (2007; 2009). Pozbawione są bowiem przynajmniej konsekwencji badawczej w zakresie wieży mieszkalno-obronnej (I/E) królewskiego zamku/castrum w Wawolnicy.
Ignorowanie źródeł archeologicznych, związanych z wawolnickim zamkiem fundacji Kazimierza Wielkiego w artykule K. Pisarek-Malyszek z 2009 roku, zawiera dodatkową, ale o istotnym znaczeniu, sprzeczność z konkluzją, jaka o walorach poznawczych badań wykopaliskowych znajduje się w rozdziale pt. *Zakończenie*, książkowej publikacji tej autorki (K. Pisarek-Malyszek 2007, s. 157/158). Treść tej, pozabawione przypisów konkluzji należy przywołać: *Prezentacja odkrytych przez mnie* [tj. K. Pisarek-Malyszek] *źródeł pisanych* [jakich?] *oraz zestawienie ich z wynikami badań archeologicznych* [uczyniła to I. Kutylowska w 2002 roku] *pozwoliło na odtworzenie usytuowania średniowiecznego wawolnickiego »civitas« oraz »suburbium«* [uczyniła to I. Kutylowska w 2002 roku – ryc. 4] i, jak mam nadzieję, zakończyło dyskusję tocząną na ten temat przez historyków i archeologów. *Na podstawie zapisów źródłowych oraz badań wykopaliskowych z całą pewnością stwierdzam*, [wytluszczenia i uwagi w nawiasach – I.K.] że *Stare Miasto położone było na Wzgórzu Kościelnym, przy kościele św. Wojciecha, wawolnickie przedmieście natomiast trzeba lokalizować u podnóża Wzgórza, w okolicach obecnego boiska szkolnego, gdzie w średniowieczu znajdował się kościół pw. św. Marii Magdaleny* (K. Pisarek-Malyszek 2007, s.157/158). Jednoznacznie odnotowane w powyższej konkluzji wartości poznawcze źródeł archeologicznych, w procesie badawczym nad najstarszymi dziejami Wawolnicy, podkreślają sprzeczności wynikające z oceny tych źródeł w obu analizowanych tu publikacjach (K. Pisarek-Malyszek 2007; 2009). Stanowią też potwierdzenie faktu, że ostatnio cytowane zdania są jedynie parafrazu zarówno tytułu mojej publikacji: Średniowieczne miasto Wawolnica w świetle źródeł archeologicznych i pisanych, jak i zamieszczonych w niej korelacji obu kategorii materiałów źródłowych (I. Kutyłowska 2003a; 2005), przedstawionych na mojej oryginalnej, autorskiej rycinie z wizualizacją rozplanowania średniowiecznego miasta z królewskim zamkiem we wspólnym obwodzie muru obronnego i przyległym od południa przedmieściem (ryc. 4). Rycina ta (wraz z jej objaśnieniami) została także skopiowana przez K. Pisarek-Malyszek już w 2003 roku z archiwalnego maszynopisu mojej dokumentacji pobadawczej zgodnie z podpisem: „wg I. Kutyłowska 2003, sygn. 19 108, Archiwum WUOZ” (K. Pisarek-Malyszek 2007, ryc. 5). Na rycinie tej liternicwo nazw z przekazów pisanych zostało jednak zmienione przez K. Pisarek-Malyszek, co pozostaje w sprzeczności ze zdaniem: Kursywą wyróżniono nazwy własne z przekazów pisanych – głównie zapisów sądowych z lat 1478–1500, jedynie „mechanicznie” spisanym w podpisie przez K. Pisarek-Malyszek (2007, ryc. 5). Ta kolejna „modernizacja” mojej autorskiej rycinie (patrz: ryc. 4) jednoznacznie sugeruje brak rzetelności naukowej w maszynopisie dokumentacji pobadawczej, skoro o opublikowanej przeze mnie tej samej rycinie (na której K. Pisarek-Malyszek nie miała możliwości zmienić liternicwa) nie ma informacji w całej publikacji książkowej (K. Pisarek-Malyszek 2007), na co słusznie zwraca uwagę w recenzji A. Rozwałka (2008, s. 316). Zdrowy rozsądek nakazuje powsiagnąć własne emocje wobec jednoznacznego lekceważenia mojego dorobku naukowego i praw autorskich w kolejnym przykładzie, przywołanego powyżej obszernego cytatu z publikacji K. Pisarek-Malyszek (2007, s. 157/158) o czym sugestywnie pisze też A. Rozwałka (2008, s. 316–317).
Należy tu zwrócić uwagę, że K. Pisarek-Malyszek nie tylko nie odkryła żadnego źródła pisaneego, ale nawet nie przeczytała całości przekazów H. Wiercińskiego (1888, nr 189; 1891), który odnotował, że na dzisiejszym wawolnickim Wzgórzu Kościelnym znajdował się zarówno zamek królewski, jak i miasto we wspólnym murowanym obwodzie obronnym fundacji Kazimierza Wielkiego, co znalazło potwierdzenie dopiero w trakcie prowadzonych przeze mnie badań archeologiczno-architektonicznych w latach 1999–2002 (ryc. 4).
W kontekście powyższych uwag związanych z rzetelnością i etyką badawczą należy również przywołać kolejne zdanie z akapitu kończącego rozdział pt. Zakonczenie publikacji książkowej K. Pisarek-Malyszek (2007). Znajduje się tam stwierdzenie: W tym miejscu wypada podkreślić, że swego rodzaju »novum« w niniejszej dysertacji stanowi próba skonfrontowania bardzo różnorodnej bazy źródłowej, mianowicie źródeł: pisanych, archeologicznych, onomastycznych, sfragistycznych, heraldycznych oraz kartograficznych, przy czym w przypadku tego pierwszego typu źródeł wykorzystałem zarówno zapisy średniowieczne, jak i nowożytne, które w jakikolwiek sposób rzutowały w przeszłość (K. Pisarek-Malyszek 2007, s. 160). Na trumizm związany z »novum« w treści powyższego zdania zwrócił uwagę A. Rozwałka (2008, s. 316), pomijając jednak fakt, że znalazła się w nim dodatkowa informacja o publikacji książkowej (K. Pisarek-Malyszek 2007), która jest dysertacją doktorską napisaną z „inspiracji” promotora (K. Pisarek-Malyszek 2007, s. 7), a zarazem recenzenta wydawniczego (!) (K. Pisarek-Malyszek 2007, s. 4 – tytułowa verte). Przy takich informacjach dodatkowego znaczenia nabiera fakt, że przywołane cytaty z obu publikacji K. Pisarek-Malyszek (2007; taż 2009) zawierają przede wszystkim same sprzeczności o wawolnickim królewskim zamku fundacji Kazimierza Wielkiego, w świetle przekazów pisanych oraz wyników prowadzonych przeze mnie w latach 1999–2002 badań archeologiczno-architektonicznych. Sprzeczności te są kolejnym potwierdzeniem faktu, że dane źródłowe z przekazów pisanych oraz oryginalne, cudze autorskie odkrycia zostały jedynie dosłownie spisane i sparafraszowane (są zatem formą plagiatu) w retoryce treści obu publikacji K. Pisarek-Malyszek (2007; 2009). Można je zatem uznać jedynie za kompilację, powstałe w wyniku procesu pseudobadawczego. Dotyczy to przede wszystkim opublikowanej dysertacji doktorskiej (K. Pisarek-Malyszek 2007, s. 83–94, 134–138), napisanej przez pracownika naukowego Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II.
W kontekście powyższych zarzutów istotny jest fakt, że w latach 2002–2003, w ramach studiów doktoranckich Katarzyny Pisarek-Malyszek, jako stypendystka Fundacji Naukowej Rektora Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego (dalej też skrót: KUL), realizowała program specjalizacji archiwalnej i na wniosek Instytutu Historii KUL kopiowała w Archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie chronione prawem autorskim maszynopisy dokumentacji pobadawczych. Warto zaznaczyć, że promotorem opublikowanej dysertacji doktorskiej jest Kierownik Katedry Historii Historiografii i Metodologii Historii KUL, a jej treść została zaakceptowana jako rozprawa naukowa oraz wydana przez tą Uczelnię dzięki wsparciu finansowemu Urzędu Gminy Wawolnica (K. Pisarek-Malyszek 2007, s. 4 – tytułowa verte)\(^1\).
---
\(^1\) Obszerne zarzuty o plagiaty, zaklamania i zawłaszczenie moich praw autorskich odnośnie publikacji Katarzyny Pisarek-Malyszek, Wawolnica w średniowieczu, Wydawnictwo KUL, Lublin 2007, sformułowalam w „Informacji” skierowanej do JM Rektora KUL, złożonej w październiku 2009 roku w Sekretariacie Uczelni. W listopadzie 2010 roku pismem JM Rektora KUL zostałam poinformowana,
sy 1 i 2). Jest to konsekwencja faktu, że takiego wnioskowania badawczego nie miała skąd spisać w toku „własnych” ustaleń naukowych, ponieważ od 2000 roku problematyki wąwolnickiego zamku miejskiego Kazimierza Wielkiego w szerszym kontekście nie omawiałam w maszynopisach dokumentacji pobadawczych oraz w publikacjach. Problematyka ta zaśuguje jednak na poniższe uwagi o średniowiecznej Wąwolnicy wymienionej wśród inwestycji budowlanych Kazimierza Wielkiego.
Wyniki badań sprzed 1973 roku nad inwestycjami budowlanymi Kazimierza Wielkiego monograficznie opracował J. Widawski (1973). Miejsce Wąwolnicy (Aneks 1 i 2) z królewskim zamkiem fundacji ostatniego Piasta, źródłowo uzasadniłam w 2003 roku (ryc. 4). Przestrzeń wąwolnickiego zamku miejskiego, o powierzchni około 30×90 m, z wieżą mieszkalno-obronną (I/E) i dwukondygnacyjną murowaną świątynią św. Wojciecha (ryc. 4), wykazuje związki zarówno z inwestcjami budowlanymi Kazimierza Wielkiego na zamku lubelskim (I. Kutyłowska 2003b, s. 129; 2005, s. 254; 2007, s. 341), jak i z zamkiem w Kazimierzu Dolnym (M. Supryn 2000, s. 74), wzniesionym z inicjatywy i funduszy tego władcy (J. Długosz LB, t. 3, s. 59; M. Supryn 2000, s. 73–74). Jednak dopiero badania archeologiczno-architektoniczne prowadzone w latach 1999–2002 na wąwolnickim Wzgórzu Kościelnym potwierdziły i przede wszystkim uzasadniły źródłowo rzetelność średniowiecznego przekazu o działach urbanistyczno-budowlanych Kazimierza Wielkiego, wymienionych między Sandomierzem i Lublinem w zapisie, zarówno tzw. Kroniki Jana/Janka z Czarnkowa, jak i w tekście Jana Długosza (Aneksy: 1, 2). W Wąwolnicy (ryc. 4), tak jak w Opocznie, Radomiu i Szydłowie królewski zamek miał wieżę mieszkalno-obronną w murowanym obwodzie miejsko-zamkowym (J. Widawski 1973, s. 332, ryc. 41, s. 393, ryc. 48, s. 455, ryc. 58). Podobnie wyglądała przestrzeń zabudowy dworskiej miejskich zamków w: Opocznie – około 40×50 m (J. Widawski 1973, s. 330, ryc. 41), Radomiu – około 80×80 m (J. Widawski 1973, s. 392–393, ryc. 48), Szydłowie – około 60×110 m (J. Widawski 1973, s. 455, ryc. 58) i w Wiślicy maksymalnie około 80×120 m (J. Widawski 1973, s. 502, ryc. 65). Była więc porównywalna z wąwolnickim miejskim zamkiem o powierzchni około 30×90 m (I. Kutyłowska 2005, ryc. 1; 2007, ryc. 2), z dodatkową powierzchnią około 2,5 ha błoni w zakolu rzeki Bystrej, jako zapleczem dla ludzi i taborów dostojników państwowych, goszczących w siedzibie królewskiego zamku na Wzgórzu Kościelnym. Dodatkowa przestrzeń, towarzysząca zabudowaniom wąwolnickiego zamku oraz jego położenie w sąsiedztwie Lublina, to czynniki sprzyjające sprawowaniu w nim sądów lubelskiego kasztelana w latach 1381–1474 czy też później, przynajmniej do 1514 roku, wojewody (S. Kuraś 1983, s. 254) nad liczną, drobną szlachtą ziemi lubelskiej (A. Sochacka 1992, s. 34).
Miejskie zamki Kazimierza Wielkiego w „Wiślicy, Szydłowie, Radomiu, Opocznie, Wąwolnicy” dzięki swojemu usytuowaniu dominowały w obronnym obwodzie murowanym miast lokacyjnych, a znajdujące się na ich bezpośrednim zapleczu rzeki, zapewniały dodatkową obronność przedpola w razie zagrożenia (J. Widawski 1973, ryc.: 41, 48, 58, 65; I. Kutyłowska 2005, ryc. 1, 2007, ryc. 2) zanim upowszechniła się broń palna w następnym stuleciu. W Wąwolnicy, miejski zamek Kazimierza Wielkiego, na północno-wschodniej partii dzisiejszego Wzgórza Kościelnego (ryc. 4), należał do ówczesnego systemu rządów objazdowych w administrowaniu państwem (L. Kajzer 2001, s. 47). Siedziba dworska wąwolnickiego zamku zapewniała bezpieczny i godny pobyt władcy wraz ze świętą podczas podróży po kraju, a pieczę nad nim, zgodnie z treścią zapisu lubelskiego kasztelana pod 1461 rokiem castrum nostrum Wawelnicia, sprawowało urzędnicy ziemi lubelskiej. W czasach, kiedy ówczesny dzierżawca Wąwolnicy Mikołaj Ostrowski piastował w latach 1483–1500 urząd starosty lubelskiego (S. Kuraś 1983, s. 128), jak też równocześnie w latach 1494–1497 wojewody lubelskiego (S. Kuraś 1983, s. 127), w miejskich zapisach sądowych wymieniony został wąwolnicki burgrabia pod 1496 rokiem (G. Jawor, A. Sochacka 1998, s. 191, 194) oraz pod 1499 rokiem i 1500 rokiem (G. Jawor, A. Sochacka 1998, s. 234, 250). Nie wiadomo jaki formalnie zakres pełnomocnictw, czy uprawnień uzyskał wąwolnicki burgrabia, zapewne czasowo od Mikołaja Ostrowskiego jako urzędnika państwowego ziemi lubelskiej. Stanowi to jednak dodatkową przesłankę potwierdzającą w XV wieku królewską, zamkową siedzibę dworską funkcjonującą w wąwolnickim mieście królewskiego klucza majątkowego na zachodnich obszarach ziemi lubelskiej.
Obecnie, tylko dwupoziomowa kaplica Matki Bożej Kębskiej jest jedyną, zachowaną budowlą fundacji Kazimierza Wielkiego, która wyznacza północno-wschodni narożnik rynku średniowiecznego miasta oraz południowy zasięg zabudowy dworskiej zamku/castrum również fundacji tego władcy na północno-wschodniej partii dzisiejszego Wzgórza Kościelnego (porównaj: ryc. 3, 4). Kaplica Matki Bożej Kębskiej do 1914 roku nosiła wezwanie św. Wojciecha (J. Żywicki 1997, s. 285; I. Kutyłowska 2000b, s. 173/174). W swej dwupoziomowej szacie wymurowana została w czasach Kazimierza Wielkiego (J. Długosz LB, t. 3, s. 255; I. Kutyłowska 2000b, s. 176, ryc. 4/A, 5) w miejscu starszego kościoła św. Wojciecha (zapewne drewnianego), związanego z erekcją i uposażeniem wąwolnickiej parafii, najpóźniej przed śmiercią Henryka Sandomierskiego w 1166 roku (J. Długosz LB, t. 3, s. 269; Sochacka 1992, s. 31; I. Kutyłowska 2000b, s. 174). Budowa w czasach Kazimierza Wielkiego siedziby wąwolnickiego zamku oraz nowej miejsko-zamkowej świątyni św. Wojciecha we wspólnym miejsko-zamkowym obwodzie obronnym (ryc. 4) wymusiła likwidację starego, wczesnośredniowiecznego parafialnego cmentarza, położonego na niewielkim wyniesieniu dzisiejszego Wzgórza Kościelnego (I. Kutyłowska 2000c, s. 57; A. Rozwalka 2008, s. 313) o pierwotnej topograficznej nazwie Wąwel (Sochacka 1992, s. 29; Kutyłowska 2000c, s. 55). Nowy cmentarz założony został na wąwolnickim przedmieściu i na nim wystawiono kaplicę cmentarną pod wezwaniem św. Marii Magdaleny (ryc. 4), którą erygowano zapewne w 1342 roku (H. Wierciński 1891, s. 5). Potwierdzają to źródła archeologiczno-architektoniczne, które pewnie datują dopiero na XV wiek nawarstwienia na wąwolnickim przedmieściu z kościołem św. Marii Magdaleny, na co słusznie zwraca uwagę A. Rozwalka (2008, s. 314/315). Erygowana w czasach Kazimierza Wielkiego na przedmieściu cmentarna kaplica, najpewniej drewniana, nie otrzymała własnego uposażenia, ponieważ wówczas nastąpiłby podział wawolnickiej parafii. Po przeszło stu latach cmentarną kaplicę św. Marii Magdaleny być może wystawiono w 1448 roku jako nowy, murowany kościół (H. Wierciński 1891, s. 5). W otoczeniu cmentarza grzebalnego na przedmieściu, druga świątynia wawolnickiej parafii (ryc. 4) była w stanie okazjonalnie zapewnić wszelkie liturgiczne posługi. Po raz pierwszy miało to miejsce zaraz po erekcji tej świątyni (I. Kutyłowska 2005, s. 257), kiedy za Kazimierza Wielkiego na terenie miasta realizowany był szeroki zakres prac związanych z budową siedziby zamkowej oraz nowego dwupoziomowego, murowanego kościoła św. Wojciecha wraz ze wspólnym obwodem obronnym (ryc. 4). Podobna sytuacja zaistniała po 1458 roku, kiedy dwupoziomowy, ale jednosalowy miejsko–zamkowy kościół św. Wojciecha stał się równocześnie świątynią klasztorną wawolnickiej prepozyturzy lysogórskich benedyktynów. Wówczas, cmentarna świątynia Marii Magdaleny na przedmieściu, ponownie przejęła wszelkie funkcje kościoła parafialnego (I. Kutyłowska 2000c, s. 60/61). Taki specyficzny status obu świątyń odnotował około 1470–1480 roku J. Długosz (LB. t. 2, s. 568; t. 3, s. 255). Była to jednak krótkotrwała sytuacja, skoro pod 1499 rokiem w miejskich zapisach sądowych kościół św. Wojciecha odnotowano jako parafialny (G. Jawor, A. Sochacka 1998, s. 238; I. Kutyłowska 2000b, s. 173). Wcześniej, pod 1495 rokiem, znalazła się też informacja o chowaniu zmarłych w kościele św. Wojciecha (G. Jawor, A. Sochacka 1998, s. 178), a było to możliwe jedynie w obrębie zachodniej partii klasztornej świątyni, wystawionej przed 1492 rokiem z przeznaczeniem dla wiernych (I. Kutyłowska 2000b, ryc. 4/5, 5/3). Ten ostatni zapis stanowi dodatkowe potwierdzenie rozbudowy ku zachodowi, po 1458 roku wawolnickiego klasztornego kościoła św. Wojciecha (ryc. 4), zgodnie z archiwalnymi danymi lysogórskich benedyktynów: Kazimierz Jagiellończyk na własny koszt każe połączyć sklepiony i murowany chór większy w kaplicy zbudowanej w kościele wawolnickim przez Kazimierza Wielkiego z 2 kaplicami usytuowanymi w środkowej części po jego obu bokach (M. Derwich 1992, s. 76; 1996, s. 179).
Niewątpliwie, najstarsze dzieje Wawolnicy oczekują na rzetelne zestawienie materiałów źródłowych i kreatywne z nich wnioskowanie po korelacji z wynikami rozpoznania archeologicznego prowadzonego systematycznie od 1975 roku (A. Hunicz 1976) na obszarze dzisiejszej gminnej osady. Mimo że rozplanowanie średniowiecznego miasta z zamkiem zostało wymazane z krajobrazu kulturowego, to sukces gospodarczy inwestycji Kazimierza Wielkiego stworzył podstawy zachowanego do dziś układu przestrzennego nowożytnego wawolnickiego miasta z rynkiem wytyczonym w 1567 roku na dawnym przedmieściu (patrz: ryc. 2, 4).
**WYKAZ CYTOWANEJ LITERATURY**
| Autor | Tytuł | Rok |
|----------------|----------------------------------------------------------------------|-------|
| Balinśki M., Lipiński T. | *Starożytna Polska pod względem historycznym, jeograficznym i statystycznym opisana*, t. 2, cz. 2, Warszawa. | 1845 |
| Bargiel B., Kaćki J. | *Wawolnica, gm. loco, woj. lubelskie, [w:] Sprawozdania z badań terenowych Zakładu Archeologii UMCS w 1980 roku*, Lublin, s. 14–15. | 1980 |
| | *Wawolnica, woj. lubelskie, st. 1 (późne średniowiecze), „IA”, Badania rok 1980, s. 224.* | 1981 |
| Blombergowa M., Kutyłowska I. | *Materiały źródłowe do datowania planu Wawolnicy, woj. lubelskie, na anonimowej karcie z numerem inwentarzowym: 5321 w Archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie, Lublin, mps w archiwum: Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie.* | 2010 |
| Derwich M. | *Uwagi i uzupełnienia do Słownika historyczno-geograficznego województwa lubelskiego w średniowieczu*, „Acta Universitatis Wratislaviensis”, No. 1386, Historia CI, Wrocław, s. 49–83. | 1991 |
| | *Obraz średniowiecznego osadnictwa województwa lubelskiego, uzupełnienia do Słownika historyczno-geograficznego S. Kurasia, [w:] Region Lubelski 5(7), 1991–1993 Lublin, s. 161–186.* | 1996 |
| Długosz J. | *Liber beneficiorum dioecesis Cracoviensis*, t. 2, t. 3, Kraków 1863–1864. | |
| HP | *Historiae Polonicae Libri XII, t. III, cura Alexandri Przezdziecki edita, tomus VII*, Cracovia 1876. | |
| Grunta | *Grunta funduszowe do kościoła w Wawolnicy należące według spisu z 1789, [w:] Kronika Parafialna, rkps ks. J. Dudka (bez daty), archiwum parafii w Wawolnicy.* | 1789 |
| Hunicz A. | *Wawolnica, woj. lubelskie, Sprawozdanie z nadzorów archeologicznych nad wykopami związanymi z budową kanalizacji*, oprac. Hunicz A., Lublin 1976, mps w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. | 1976 |
| Jawor G., Sochacka A. (oprac.) | *Księgi sądowe miasta Wawolnicy z lat 1476–1500, Szczygieł R. (red.), Lublin.* | 1998 |
| Kajzer L. | *Dzieje zamków w Polsce, [w:] Kajzer L. Kolodziejski S., Salm J., Leksykon zamków w Polsce*, Warszawa, s. 13–75. | 2001 |
| Kozakiewicz J. | *Wawolnica, woj. lubelskie, pow. Puławski. Studium historyczno-urbanistyczne do planu zagospodarowania przestrzennego miasteczka, opracowane na zlecenie Ośrodka Dokumentacji Zabytków w Warszawie*, oprac. Kozakiewicz J., Warszawa, mps w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie. | 1965 |
| Kronika Jana | *Kronika Jana z Czarnkowa, [w:] Monumenta Poloniae Historica*, t. 2, wyd. A. Bielowski, Warszawa, s. 601–756 (reprint). | 1961 |
| | *Kronika Jana z Czarnkowa*, tłum. Żerbiło J., oprac. tekstu i przypisów Kowalski M. D., Kraków. | 1996 |
Kuraś S.
1983 *Słownik historyczno-geograficzny województwa lubelskiego w średniowieczu*, [w:] *Dzieje Lubelszczyzny*, t. III, Warszawa.
Kutylowska I.
2000a *Wąwolnica, woj. lubelskie, Wzgórze Kościelne – stanowisko 1. Materiały pozyskane podczas nadzorów archeologicznych w 1999 r. do badań nad początkami miasta i jego parafialnej, murowanej świątyni pw. św. Wojciecha*, badania, tekst i ryciny: Kutylowska I., Lublin 2000, mps dokumentacji pobadawczej w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie.
2000b *Nowe dane do badań nad początkami miasta Wąwolnicy i jego murowanej świątyni pw. św. Wojciecha pozyskane podczas nadzorów archeologicznych w 1999 r.*, „APS”, t. 5, s. 173–180.
2000c *Miasto, zamek i sanktuarium na Wzgórzu Kościelnym w Wąwolnicy*, [w:] Banasiwicz-Szykuła E. (red.), *Archeologiczne odkrycia na obszarze Kazimierskiego Parku Krajobrazowego*, Lublin, s. 55–68.
2001 *Dokumentacja z archeologicznych badań weryfikacyjno-sondazowych prowadzonych w lipcu 2000 roku w Wąwolnicy na Wzgórzu Kościelnym – stan. 1, badania, tekst i ryciny Kutylowska I., mps w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie*.
2002 *Dokumentacja z archeologicznych badań weryfikacyjno-sondazowych prowadzonych w lipcu 2001 roku w Wąwolnicy na Wzgórzu Kościelnym – stan. 1, badania, tekst i ryciny Kutylowska I., mps w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie*.
2003a *Wąwolnica, woj. lubelskie, Wzgórze Kościelne – stan. 1, 2002 rok, dokumentacja z badań sondazowo-weryfikacyjnych, badania, tekst i ryciny Kutylowska I., mps w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie*.
2003b *Nieznané materiály zdrojové do dejíšť Wąwolnicy z badan v rok 2000 r.*, „APS”, t. 6, s. 129–141.
2005 *Średniowiecze miasto Wąwolnica w świetle źródeł archeologicznych i pisanych*, „APS”, t. 7, s. 253–258.
2007 *Z dziejów późnośredniowiecznego miasta Wąwolnicy na Wyżynie Lubelskiej*, „AHP”, Studia z dziejów wojskowości, budownictwa i kultury, t. 17, s. 339–348.
MEKA
1966 *Scabellum*, [w:] Piszczek Z. (red.), *Mała Encyklopedia Kultury Antycznej*, Warszawa, s. 770.
Mitrus E., Matyaszewski M.
2001 *Sprawozdanie z nadzoru archeologicznego nad pracami ziemnymi związanymi z budową kanalizacji sanitarnej w Wąwolnicy*, badania i oprac. Mikrus E., Matyaszewski M., Lublin, mps w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie.
Pisarek-Małyszek K.
2007 *Wąwolnica w średniowieczu*, Lublin.
2009 *Średniowieczne zamki nad Bystrą i Grodarzem*, [w:] Taras H., Zakościelna A. (red.), *Hereditas praeteriti*, Lublin, s. 429–438.
Przewodnik
1881 *Przewodnik po Nałęczowie i jego okolicach*, Warszawa.
Rozwalka A.
2008 *Archeologia w monografii średniowiecznych dziejów Wąwolnicy. Recenzja pracy Katarzyny Pisarek-Małyszek, Wąwolnica w średniowieczu*. Lublin 2007, 271 s., 90 ryc., 5 fot., „APS”, t. 10, s. 308–319.
Samsonowicz H.
1986 *Dzieje miast i mieszkańcówstwa do schyłku XV wieku*, [w:] Bogucka M., Samsonowicz H., *Dzieje miast i mieszkańcówstwa w Polsce przedrozbiorowej*, Wrocław – Warszawa – Kraków, s. 19–317.
Sochacka A.
1992 *Wąwolnica w systemie zarządu średniowiecznej Lubelszczyzny*, [w:] Partycki S. (red.), *Dzieje Wąwolnicy (do roku 1918)*, Wąwolnica, s. 28–39.
Stankowa M.
1971 *Sąd kasztelana lubelskiego w Wąwolnicy. Organizacja i działalność sądu kasztelańskiego*, [w:] „RLubelski”, t. 13 (1970), s. 23–50.
Supryn M.
2000 *Miasta i zamki – Kazimierz Dolny i Janowiec*, [w:] Banasiwicz-Szykuła E. (red.), *Archeologiczne odkrycia na obszarze Kazimierskiego Parku Krajobrazowego*, Lublin, s. 69–92.
Szczygiel R.
1991 *Relokacje Wąwolnicy w XV i XVI wieku oraz ich wpływ na rozwój miasta*, [w:] Partycki S. (red.), *Dzieje Wąwolnicy (do roku 1918)*, Wąwolnica, s. 58–70.
Teodorowicz-Czerępińska J.
1971 *Zamki Kazimierza Wielkiego na Lubelszczyźnie*, [w:] „Kalendarz Lubelski” 1972, Lublin, s. 61–67.
Teodorowicz-Czerępińska J., Augustynek T.
1985 *Kościół św. Wojciecha w Wąwolnicy, woj. lubelskie. Dokumentacja historyczno pobadawcza*, Lublin, mps w archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Lublinie.
Widawski J.
1973 *Miejskie mury obronne w państwie polskim do początku XV wieku*, Warszawa.
Wierciński H.
1888 *Próbki szperań po archiwach*, „Gazeta Lubelska”, nr 189, s. 2; nr 190, s. 2.
1891 *Próbki szperań po archiwach*, „Wiśla”, Rocznik 5, s. 1–20.
1910 *Zabytki i pomniki przeszłości w pow. puławskim*, „Ziemia Lubelska” 5, nr 322, s. 2.
Wiśniewski S.
1992 *Wąwolnica w okresie zaborów (1795–1918)*, [w:] Partycki S. (red.), *Dzieje Wąwolnicy (do roku 1918)*, Wąwolnica, s. 93–112.
Żywicki J.
1997 *Neogotycki kościół Ksawerego Dionizego Drozdowskiego*, „Nasza Przyszłość”, t. 87, s. 285–322.
Jana z Czarnkowa Kronika polska 1333—1384, w: Monumenta Poloniae Historica, t. II, Warszawa 1961 (przedruk z wyd. A. Bielowskiego, Kraków 1872), s. 625—627.
Na podstawie konsultacji z dr. Tadeuszem Lalikiem wprowadzono korektę interpunkcji, a nawias oznacza miejsce prawdopodobnego opuszczenia wyrazu „castrum”
s. 623 3. Quomodo regebat regnum et populum.
s. 625 Hic igitur rex ultra omnes principes Poloniae rem publicam strenue gubernabat; nam velut alter Salomon magnificavit opera sua, civitates, castra, domos muravit. Inprimis Castrum Cracoviense mirificis domibus, turribus, sculpturis, picturis, tectis nimium decoris oranayit. Ex opposito etiam castri Cracoviensis ultra Wyslam, circa ecclesiam, quae dicitur Rupella civitatem muravit, quam ex suo nomine Kazimiriama vocavit, plures etiam alias civitates, videlicet Wieliczam et Scavinam, Lanczcoronam castrum, Hilces, Bandzen, Lelow civitatem et castrum, Czorsten castrum, Niepolomicze castrum, Oczech castrum, Crzepiczce castrum, in terra Sandomiriensi (castrum?) et ipsam civitatem Sandomiriam, Wisliciam, Szydlow, Radom, Opoczno, Wawelniczca civitatem, Lublin civitatem et castrum, in Szczeczhow, Solecz, in Zawichosth, in nova civitate dicta Corczin castrum, in Polonia Kalisz, Pysdri, Stawiszin civitates, Conyn civitatem et castrum, in Nakel, in Welun, Modzirzecz, Ostrzeszow castra, Welun civitatem, Boleslawecz castrum, in terra Cujaviae
s. 626 Cruschhwica, Slothoria, Przedecz, Bidgoszczca. In terra Syradiae ibidem firmum castrum, Pyothrkow civitatem, in Brzesnicza castrum. In terra Lanciciensi ipsam civitatem et castrum, in Juniwlodz civitatem et castrum. In Mazovia civitatem Ploczsko, castrumque quod prius erat de uno circumdatum muro, secundo circumdedit muro. In terra Russiae Lamburgam alias Lwow civitatem et duo castra, Przemisl castrum, Sanok civitatem et castrum, Crosno civitatem, Lubaczow, Trebowla, Halicz,
s. 627 Tustan castra. Has omnes civitates et castra muris fortissimis, domibus et turribus altis, fossatis profundissimis alisque propugnaculis circumdedit in decorum genti regniique Poloniae refugium et tutelam.
Aneks 1. Kopia tekstu z publikacji: J. Widawski 1973, s. 78—79
Anhang 1. Kopie des Textes aus der Publikation: J. Widawski 1973, S. 78—79
Jan Dlugosz, Historiae Polonicae Libri XII, t. III, jako Joannis Dlugosz Senioris Canonici Cracoviensis Opera Omnia, cura Alexandri Przedziecki edita, tomus VII, Cracoviae 1876, s. 323—324.
s. 323 De laude, vita et moribus Kazimiri Regis Poloniae; et quid per ipsum sit aedificatum.
Ex omnibus siquidem Regibus et Principibus, quos unquam Regnum Poloniae superioribus temporibus habuit, Kazimirus secundus Poloniae Rex merito a Polonis plangendus, merito desiderandus erat, praesertim cum nullum lumborum in sexu virili legitimum superstitem reliquisset. Is enim inter omnes Reges Poloniae unus extat, qui Regnum ipsum non solum vivificavit, sed etiam ampliavit, magnivicavit et variis templorum, castrorum, civitatum et curiarum muris pulcherrima structura et opere extulit.
s. 324 Is primum castrum Cracoviense palatis, thalamis, turribus, fossatis, sculpturis, picturis, tectis; item civitatem Kazimiriem iunctam Cracoviensi, item Wyeliczkam, Skawinam, Ilkusch, Bandzen, Lelow, Sandomiriam, Wisliciam, Schidlow, Radom, Opoczno, Wawelniczca, Lublin, Kalisch, Pisdri, Stawiszin, Welun, Konin, Pyotrkow, Lanciciam, Ploczko, Innowlodz, Leopolim, Sanok, Krosznam, Czchow civitates, castella et oppida;
Aneks 2. Kopia tekstu z publikacji: J. Widawski 1973, s. 79
Anhang 2. Kopie des Textes aus der Publikation: J. Widawski 1973, S. 79
Die verschollene Burg Kasimirs des Großen in Wąwolnica im Lublin-Land
Zusammenfassung
Die in den Jahren 1999–2002 durchgeführten archäologisch-architektonischen Forschungen auf dem Hügel „Wzgórze Kościelne“ in Wąwolnica lieferten neue, bisher unbekannte Quellenmaterialien. Die gewonnenen archäologisch-architektonischen Quellen bilden materielle „Anhaltspunkte“, die nach dem Vergleich mit den schriftlichen und kartographischen Überlieferungen (Abb. 1, 2) die Struktur der, auf dem Hügel „Wzgórze Kościelne“ lokalisierten, „verlorenen Troia“ des mittelalterlichen Lublin-Landes eindeutig bestätigten (Abb. 4). Sie führten auch zur Entdeckung eines, bisher in der polnischen Geschichtsschreibung unbekannten, befestigten Wohnturms (I/E) der Burg in Wąwolnica (Abb. 3).
Die infolge der 1999–2002 geführten Forschungsarbeiten gewonnenen Quellenmaterialien, die auf der zeichnerischen Visualisierung der Stadt- und Burganordnung veranschaulicht wurden (Abb. 4), bestätigten und begründeten zum ersten Mal eindeutig vor allem die Richtigkeit der mittelalterlichen Überlieferung über Wąwolnica. Man zählt diese Ortschaft zu den fünf großen, zwischen Sandomierz und Lublin lokalisierten Bauwerken vom König Kasimir dem Großen, die in der Chronik sog. „Kronika Jana/Janka z Czarnkowa“ („Chronik Johans von Czarnkow“) (Anhang 1) und im Text von Jan Dlugosz (Anhang 2) erwähnt wurden.
Der zweite Teil des Artikels stellt die Auseinandersetzung mit den neulich veröffentlichten Arbeiten von Katarzyna Pisarek-Malyszek (2007, 2009) dar. Die Autorin weist auf die sachlichen und methodischen Fehler dieser Arbeiten auf. Sie spricht vor allem das Plagiat-Problem an. Als Bestätigung bringt sie eigene Forschungsergebnisse an, die bedenkenlos und bewusst von K. Pisarek-Malyszek ausgenutzt wurden. | 88a99516-7ffd-46a2-b46c-ebe9712e1cb6 | finepdfs | 3.263672 | CC-MAIN-2021-49 | https://msroa.muzeum.rzeszow.pl/wp-content/uploads/2021/02/MSROA_32_Kutylowska1.pdf | 2021-12-01T09:28:11+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964359976.94/warc/CC-MAIN-20211201083001-20211201113001-00038.warc.gz | 466,393,229 | 0.864611 | 0.999156 | 0.999156 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"lat_Latn",
"deu_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
4775,
8777,
12331,
13846,
20767,
23280,
30187,
32803,
39335,
44830,
51124,
57114,
61828,
65416,
67206
] | 1 | 0 |
Karta danych deski tarasowe Emotion
CECHY TECHNICZNE
ZALETY
Wykończe
nie gładkie
ZALETY
Bez drzazg
Nie szarzeje jak lite drewno
Nie wymaga żadnej konserwacji Trwały odcień przy barwieniu w masie Odporność na promieniowanie UV i mróz Odporność na gnicie Gwarancja na 25 lat*
: średnio
: dobrze
: bardzo dobrze
WŁAŚCIWOŚCI
(FDES)
| Wyniki | |
|---|---|
| Nr rejestracji: 3-171:2019. Pierwszy producent, który ją opracował w 2019 r. dla kompozytowych desek tarasowych. Emisja dwutlenku węgla (13,2 kg CO2 na jednostkę funkcjonalną) w przybliżeniu dwukrotnie mniejsza w porównaniu z innymi kompozytami pochodzenia niemieckiego i 4 razy mniejsza niż dla zewnętrznych pokryć ceramicznych. | |
| Niski poziom: klasyfikacja A+, deski nietoksyczne | |
| obuwie | Wykończenie gładkie |
| W kierunku wzdłuż desek 138 mm W kierunku poprzecznie do desek 138 mm | R11 R13/R11 |
| Bose stopy: Klasa C | |
| Po 28 dniach zanurzenia: Δ grubości: < 1,3%; Δ L: < 0,2%, Δ l: < 0,3%, Δ masy: < 2,3% | |
| Klasa DC1 (bardzo trwałe) | |
| Klasa „trwała” | |
| Klasa zastosowań 4: drewno na ZEWNĄTRZ w kontakcie z gruntem lub słodką wodą | |
| Wytrzymałość obciążenie równomiernie rozłożone 500 kG/m2, do użytku w strefach pieszych, na zewnątrz | |
| Twardość Brinell 59,6 MPa, materiał bardzo odporny, > dąb i >= drewno egzotyczne | |
| Fm = 24,6 MPa; E = 4574 MPa | |
| Klasyfikacje: Df ls1 / Broof (t1) | |
| αL < 35 x 10-6. °C-1 / αT < 70 x 10-6. °C-1 | |
WARUNKI MONTAŻU
INFORMACJE LOGISTYCZNE
- Odstęp między legarami: 400 mm
- Szczelina dylatacyjna między deskami: 5 mm
- Szczelina na obwodzie między deskami a elementami zewnętrznymi: 15 mm
ROZKŁAD ELEMENTÓW
Na 1 m² tarasu z desek o szerokości 138 mm należy liczyć:
- 7 metrów bieżących desek,
- 3 metry bieżące legarów,
- 18 pojedynczych klipsów montażowych.
FT0033-E 24/10/2022
* warunki gwarancji do pobrania na stronie silvadec.com
Pomoc – wycena: patrz konfigurator naSilvadec.com
DESKI I PROFILE WYKOŃCZENIOWE
| Deski tarasowe Wykończenie gładkie | | Brąz Sawanna | Brąz Ekwador |
|---|---|---|---|
| 138 mm | Ref. | SILAM0901L4 | SILAM0902L4 |
| | kod EAN | 3760102970997 | 3760102971000 |
| Listwy wykończeniowe (dł.=2 m) | | | |
| 70 mm | Ref. | SIJUP1001 | SIJUP1002 |
| | kod EAN | 3760102972977 | 3760102972984 |
| Wkręt specjalny do kompozytu ze stali nierdzewnej (x 50) | | | |
| | | Jasnobrązowy | Ciemnobrązowy |
| 5 x 50 mm | Ref. | SIVIS1702 | SIVIS1701 |
| | kod EAN | 3760102978962 | 3760102978955 |
| Akcesoria | Kątownik aluminiowy 37 x 74 mm | Wkładka antypośliz- gowa aluminiowa |
|---|---|---|
| Ref. | SICOALU1101 | SIANTI1301 |
KONSTRUKCJA I MOCOWANIE
| Legar brąz (dł.=4 m) | Legar brąz (dł.=3 m) | Legar szary (dł.=4 m) | Pojedynczy klips montażowy + wkręt (x 30) | Pojedynczy klips montażowy + wkręt (x 360) | Klips startowy i końcowy (x 10) | Klips podwójny (x 10) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| SILAMB1001 | SILAMB0601 | SILAMB1102 | SICLIP0501 | SICLIP0801 | SICLIP0601 | SICLIP0502 |
| 3760102973189 | 3760102970195 | 3760102973295 | 3760102970058 | 3760102971710 | 3760102970171 | 3760102970157 |
Zjawisko tymczasowego żółknięcia przy pierwszej ekspozycji na promieniowanie UV
Konstrukcja legar aluminiowy
63x40x3600mm
Nowy legar aluminiowy
(L=3,6m)
Pojedynczy klips
montażowy + wkręt do belki aluminiowej
Klips startowy i końcowy +
wkręt do belki aluminiowej (x 10)
REVERSIL Alu.
rozpórka 337mm (bez wsporników)
Ref.
SILAMB2102
SICLIP2102
SICLIP2111
SILAMBENT2101
kod EAN
3701347201101
3701347202528
3701347202535
3701347201118
Wsparcie legarów
Odstęp między słupkami: 40 cm (użytek publiczne), 60 cm (użytek mieszkalne)
Informacje praktyczne
- Zasady montażu tarasu (patrz PU7)
FT0033-E 24/10/2022
- Porady dotyczące pielęgnacji | <urn:uuid:781eaa59-8d42-4016-8035-0559e7e5d940> | finepdfs | 1.092773 | CC-MAIN-2022-49 | https://pl.silvadec.com/wp-content/pdf/pl-FT0033.pdf | 2022-12-09T23:26:46+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446711552.8/warc/CC-MAIN-20221209213503-20221210003503-00133.warc.gz | 493,799,876 | 0.99955 | 0.999706 | 0.999706 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1955,
3782
] | 1 | 0 |
Zarządzenie nr Or.0050.69.2020
Wójta Gminy Walce
z dnia 29 maja 2020 r.
w sprawie podania do publicznej wiadomości informacji obejmującej wykonanie budżetu Gminy Walce za okres od dnia 1 stycznia do dnia 31 grudnia 2019 roku
Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r. poz. 713) oraz art. 37 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r. poz. 869 ze zm.) zarządzam, co następuje:
§ 1
1. Podaje się do publicznej wiadomości poprzez umieszczenie w Biuletynie Informacji Publicznej informacji obejmującej:
1) wykonanie budżetu Gminy Walce w roku budżetowym 2019, w tym kwotę deficytu, zgodnie z kwartalnym sprawozdaniem o nadwyżce/deficycie Gminy Walce za okres od początku roku do dnia 31 grudnia roku 2019 (Rb-NDs), stanowiącym załącznik nr 1 do niniejszego zarządzenia;
2) kwoty wykorzystanych środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegających zwrotowi środków z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA), stanowiące załącznik nr 2 do niniejszego zarządzenia;
3) kwoty dotacji otrzymanych z budżetów jednostek samorządu terytorialnego oraz kwoty dotacji udzielonych innym jednostkom samorządu terytorialnego, stanowiące odpowiednio załączniki nr 3 i 4 do niniejszego zarządzenia;
4) wykaz osób prawnych i fizycznych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym w zakresie podatków lub opłat udzielono ulg, odroczeń, umorzeń lub rozłożono spłatę na raty w kwocie przewyższającej łącznie 500 zł, wraz ze wskazaniem wysokości umorzonych kwot i przyczyn umorzenia, stanowiący załącznik nr 5 do niniejszego zarządzenia;
5) wykaz osób prawnych i fizycznych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym udzielono pomocy publicznej, stanowiący załącznik nr 6 do niniejszego zarządzenia.
2. W roku budżetowym 2019 Gmina Walce nie posiadała żadnych wymagalnych zobowiązań finansowych oraz nie udzielała żadnych poręczeń i gwarancji.
§ 2
Wykonanie zarządzenia powierza się Skarbnikowi Gminy Walce.
§ 3
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia.
[Podpis] WÓJT
Marek Śmiech
| Nazwa i adres jednostki sprawozdawczej | Wójt Gminy Walce
ul. Mickiewicza 18
47-344 Walce |
|----------------------------------------|------------------------------------------------|
| Numer identyfikacyjny REGON | 531413113 |
| Rb-NDS sprawozdanie o nadwyżce / deficycie jednostki samorządu terytorialnego za okres od początku roku do dnia 31 grudnia roku 2019 |
|----------------------------------------------------------------------------------|
| Adresat: Regionalna Izba Obrachunkowa w Opolu
F43C9B5A8B4555C9
Przed wypełnieniem przeczytać instrukcję |
| SYMBOLE |
|---------|
| WOJ. | POWIAT | GMINA | TYP GM. | ZWIĄZEK JST | TYP ZW. |
|---------|--------|-------|---------|-------------|---------|
| 16 | 05 | 04 | 2 | | |
| Wyszczególnienie | Plan (po zmianach) | Wykonanie |
|------------------|--------------------|-----------|
| A. DOCHODY OGÓŁEM (A1+A2) | 23 915 692,29 | 23 777 271,20 |
| A1. Dochody bieżące | 21 377 001,60 | 21 238 945,51 |
| A2. Dochody majątkowe w tym: | 2 538 690,69 | 2 538 325,69 |
| A21. dochody ze sprzedaży majątku | 35 934,00 | 35 934,00 |
| B. WYDATKI (B1+B2) | 27 421 478,13 | 26 400 235,46 |
| B1. Wydatki bieżące | 20 035 641,46 | 19 077 808,91 |
| B2. Wydatki majątkowe | 7 385 836,67 | 7 322 426,55 |
| C. WYNIK BUDŻETU (nadwyżka+ / deficyt-) (A-B) | -3 505 785,84 | -2 822 964,26 |
| C1. Różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi (A1-B1) | 1 341 360,14 | 2 161 136,60 |
| D1. PRZYCHODY OGÓŁEM z tego: | 4 122 339,84 | 5 684 831,12 |
| D11. kredyty, pożyczki, emisja papierów wartościowych w tym: | 3 060 867,60 | 3 060 867,60 |
| D111. ze sprzedaży papierów wartościowych | 0,00 | 0,00 |
| D12. spłata udzielonych pożyczek | 0,00 | 0,00 |
| D13. nadwyżka z lat ubiegłych | 721 629,35 | 721 629,35 |
| D14. prywatyzacja majątku JST | 0,00 | 0,00 |
| D15. wolne środki, o których mowa w art. 217 ust.2 pkt 6 ustawy o finansach publicznych | 339 842,89 | 1 902 334,17 |
| D16. inne źródła | 0,00 | 0,00 |
| D2. ROZCHODY OGÓŁEM z tego: | 616 554,00 | 616 554,00 |
| D21. spłaty kredytów i pożyczek, wykup papierów wartościowych w tym: | 616 554,00 | 616 554,00 |
| D211. wykup papierów wartościowych | 0,00 | 0,00 |
| D22. udzielone pożyczki | 0,00 | 0,00 |
| D23. inne cele | 0,00 | 0,00 |
1) niepotrzebne skreślić
2) wykazuje się papiery wartościowe z wyjątkiem tych, których zbywalność jest ograniczona
Roman Joachim Schwarzer
Skarbnik
2020.02.20
MAREK ŚMIECH
Przewodniczący Zarządu
2020.02.20
### E. Finansowanie deficytu, zgodnie z art. 217 ust. 2 ustawy o finansach publicznych
| Wyszczególnienie | Plan (po zmianach) | Wykonanie |
|------------------|--------------------|-----------|
| E. FINANSOWANIE DEFICYTU *(E1+E2+E3+E4+E5)* z tego: | 3 505 785,84 | 2 622 964,26 |
| E1. sprzedaż papierów wartościowych wyemitowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego * | 0,00 | 0,00 |
| E2. kredyty i pożyczki | 3 060 867,60 | 2 622 964,26 |
| E3. prywatyzacja majątku jednostki samorządu terytorialnego | 0,00 | 0,00 |
| E4. nadwyżka budżetu jednostki samorządu terytorialnego z lat ubiegłych | 444 918,24 | 0,00 |
| E5. wolne środki jako nadwyżka środków pieniężnych na rachunku bieżącym budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikających z rozliczeń wyemitowanych papierów wartościowych, kredytów i pożyczek z lat ubiegłych | 0,00 | 0,00 |
* jednostki wypełniają za I, II, III i IV kwartały
* jednostki wypełniają tylko za IV kwartały
* wypełniają jednostki, w których planowana lub wykonana różnica między dochodami i wydatkami jest ujemna
* wykazuje się papiery wartościowe z wyjątkiem tych, których zbywalność jest ograniczona
### F. Dane uzupełniające do wyliczenia relacji, o których mowa w art. 242 i 243 ustawy o finansach publicznych
| Wyszczególnienie | Stan na koniec okresu sprawozdawczego |
|------------------|--------------------------------------|
| F1. Łączna kwota wyłączeń z relacji, o której mowa w art. 243 ust. 1 ustawy o finansach publicznych w okresie sprawozdawczym w tym: | 243 376,26 |
| F11. kwota wyłączeń, o których mowa w art. 243 ust. 3 ustawy o finansach publicznych | 5 118,24 |
| F12. kwota wyłączeń, o których mowa w art. 243 ust. 3a ustawy o finansach publicznych | 238 258,02 |
| F13. wykup papierów wartościowych, spłata kredytów i pożyczek zaciągniętych na spłatę przejętych zobowiązań samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej * | 0,00 |
| F14. wykup obligacji nominowanych w walutach obcych wyemitowanych na zagraniczne rynki przed 1 stycznia 2010 r. | 0,00 |
| F2. Zobowiązania związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego przypadające do spłaty w roku budżetowym | 0,00 |
| F3. Kwota związana z realizacją wydatków bieżących, o których mowa w art. 242 ustawy o finansach publicznych * | 150 590,91 |
| F4. Kwota planowanych wydatków bieżących ponoszonych na spłatę przejętych zobowiązań samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej przekształconego na zasadach określonych w ustawie o działalności leczniczej * | 0,00 |
| F5. Kwota wykonanych wydatków bieżących ponoszonych na spłatę przejętych zobowiązań samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej przekształconego na zasadach określonych w ustawie o działalności leczniczej * | 0,00 |
* wykazuje się w latach 2014-2018
* wypełniają jednostki tylko za IV kwartały
* wykazuje się w latach 2013-2018
Wytłumaczenia do sprawozdania Rb-NDS
MAREK ŚMIECH
Przewodniczący Zarządu
2020.02.20
Roman Joachim Schwarzer
Skarbnik
2020.02.20
BeSTia
F43C9B5A8B4555C9
Kopia z dokumentu podpisanego elektronicznie wygenerowana dnia 2020.02.20
Wykaz kwot wykorzystanych środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej oraz niepodlegających zwrotowi środków z pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) w roku 2019
Pozyskane w 2019 roku kwoty na finansowanie lub dofinansowanie zadań realizowanych z udziałem środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej i innych bezwrotnych środków zagranicznych wyniosły ogółem 1.636.774,99 zł. Kwota ta obejmuje środki przyznane na realizację przez Gminę Walce następujących przedsięwzięć:
1) zadanie pn. „Budowa kanalizacji sanitarnej dla wsi Brożec – etap I”. Projekt ten realizowany był w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, poddziałania „Wsparcie inwestycji związanych z tworzeniem, ulepszaniem lub rozbudową wszystkich rodzajów małej infrastruktury, w tym inwestycji w energię odnawialną i w oszczędzanie energii”, operacji typu „Gospodarka wodnościekowa” – kwota 1.514.938,00 zł (rozdział 90001§6257);
2) zadania pn. „Zagospodarowanie budynku zabytkowego spichlerza w Brożcu”. Projekt ten realizowany był w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Opolskiego na lata 2014-2020, osi priorytetowej V „Ochrona środowiska, dziedzictwa kulturowego i naturalnego”, działania 5.3 „Ochrona dziedzictwa kulturowego i kultury”, poddziałania 5.3.3 „Dziedzictwo kulturowe i kultura w Aglomeracji Opolskiej” – kwota 121.836,99 zł (rozdział 92120§6257).
| Dział | Rozdział | Paragraf | Wyszczególnienie | Nazwa ist | Przeznaczenie dotacji | Kwota dotacji (w zł) |
|-------|-----------|----------|---------------------------------------------------------------------------------|-----------|----------------------|---------------------|
| 010 | | 01042 | Rolniczo i rolnictwo | | | 150 000,00 |
| | | 01042 | Wykorzystanie z produkcji gruntów rolnych | | | 150 000,00 |
| 010 | | 01042 | Dotacja celowa otrzymana z samorządu województwa na inwestycje i zakupy interesyjne realizowane na podstawie porozumień (umów) między jednostkami samorządu terytorialnego | Województwo Opolskie | Budowa drogi dojazdowej do gruntów rolnych w Brocicu na działce nr 1020 | 150 000,00 |
| 754 | | 75412 | Bezpieczeństwo publiczne i ochrona przeciwpodzirowa | | | 6 300,00 |
| | | 75412 | Odonotnicze straża pożarne | | | 6 300,00 |
| 754 | | 75412 | Dotacja celowa otrzymana z tytułu pomocy finansowej udzielanej między jednostkami samorządu terytorialnego na dofinansowanie własnych zadań bieżących | Powiat Krapkowicki | Zakup defibrylatora AED dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Kromotowie oraz zakup dwóch przedwini wodno-pianowych typu Turbolet dla Ochotniczej Straży Pożarnej w Walcach | 6 300,00 |
| 853 | | 85395 | Pomoce zdrowia w zakresie polityki społecznej | | | 50 000,00 |
| | | 85395 | Postoszła działalności | | | 50 000,00 |
| 853 | | 85395 | Dotacja celowa otrzymana z tytułu pomocy finansowej udzielanej między jednostkami samorządu terytorialnego na dofinansowanie własnych zadań bieżących | Województwo Opolskie | Pomoc finansowa dla mieszkańców Gminy Walce, postępowanych wskutek huraganowego wiatru, jaki przeszedł przez gminę w marcu 2019 r. | 50 000,00 |
**RAZEM**
| | | 85395 | | | | **206 300,00** |
| Dział | Rozdział | Paragraf | Nazwa klasyfikacji | Beneficjent | Data | Przeznaczenie dotacji | Kwota dotacji (w zł) |
|-------|-----------|----------|--------------------|-------------|------|----------------------|---------------------|
| 580 | | 69014 | Transport i łączność | — | — | — | 44 749,86 |
| 600 | | 69014 | Drogi publiczne powiatowe | — | — | — | 44 749,86 |
| 600 | | 6300 | Dotacje celowe na pomoc finansową udogodnioną między jednostkami samorządu terytorialnego na dofinansowanie wstępnych zadań inwestycyjnych | — | — | — | 44 749,86 |
| 855 | | | Rodzina | — | — | — | 1 400,00 |
| 855 | | 85505 | Tworzenie i funkcjonowanie zbiotków | — | — | Dofinansowanie opłat nad działalnością w wieku do lat 3 zamieszkałych na terenie gminy Walce, a uczestniczących do stolików lub klubów dziecięcych na terenie gminy Gogolin | 1 400,00 |
| 855 | | 85505 | Rodzina | — | — | Dofinansowanie opłat nad działalnością w wieku do lat 3 zamieszkałych na terenie gminy Walce, a uczestniczących do stolików lub klubów dziecięcych na terenie gminy Krapkowice | 4 900,00 |
| 855 | | 85505 | Tworzenie i funkcjonowanie zbiotków | — | — | Dofinansowanie opłat nad działalnością w wieku do lat 3 zamieszkałych na terenie gminy Walce, a uczestniczących do stolików lub klubów dziecięcych na terenie gminy Krapkowice | 4 900,00 |
| 900 | | 90013 | Gospodarka komunalna i ochrona środowiska | — | — | — | 1 080,00 |
| 900 | | 90013 | Schroniska dla zwierząt | — | — | — | 1 080,00 |
| 900 | | 90013 | Dotacje celowe przeznaczone gminie na zadania bieżące realizowane na podstawie porozumień (umów) między jednostkami samorządu terytorialnego | — | — | Utrzymanie w schronisku bezdomnych psów na terenie gminy Walce | 1 080,00 |
| 921 | | 92120 | Kultura i ochrona dziedzictwa narodowego | — | — | — | 5 000,00 |
| 921 | | 92120 | Ochrona zabytków i opieka nad zabytkami | — | — | Finansowanie zadań w obszarze ochrony zabytków (opieki nad zabytkami), poboczonymi na terenie miasta Opole, nie stanowiących własności miasta (remont Katedry Opolskiej) | 5 000,00 |
**RAZEM**
57 729,86
Wykaz osób prawnych i fizycznych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym w zakresie podatków lub opłat udzielono ulg, odroczeń, umorzeń lub rozłożono spłatę na raty w kwocie przewyższającej łącznie 500 zł, wraz ze wskazaniem wysokości umorzonych kwot i przyczyn umorzenia
| Lp. | Nazwisko i imię | Kwota umorzenia (w zł) | Przyczyna umorzenia |
|-----|----------------------------------|------------------------|------------------------------------------------------------------------------------|
| 1 | Gospodarstwo rolne Gawlica Rafał | 2 864,90 zł | art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych |
| 2 | Krawiec Ingeborga | 1 085,12 zł | art. 56 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych |
| 3 | Gawlica Rafał i Magdalena | 9 220,70 zł | Ważny interes podatnika |
| 4 | Gawlica Mariusz | 5 202,00 zł | Ważny interes podatnika |
| 5 | Mucha Zuzanna i Damian | 590,00 zł | Ważny interes podatnika |
WÓJT
Marek Śmiech
Wykaz osób prawnych i fizycznych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym udzielono pomocy publicznej w roku 2019
Wykaz osób, którym udzielono pomocy publicznej w rolnictwie
Szady Elżbieta
Giza Norbert Jan
Goldman Norbert
Gawlica Rafał
Suchan Ryszard Michał
Wyschka Teodor
Barton Gerard Michał
Sobota Jan
Barton Józef
Glombik Jerzy
Mazur Franciszek Arnold
Gawlica Mariusz
Laksy Krystian
Gałecka Artur
Glombik Damian
Mandalka Adam
Suchan Tomasz
Namysło Robert
Cichoń Roland
Michna Sabina
Morawiec Krzysztof
Pohl Kordian
Mucha Damian
Marek Mateusz
Morawietz Norbert
Janocha Andrzej
Segrodnik Norbert
Białas Piotr
Kurka Józef
Kasperek Andrzej
Kern Norbert
Łatacz Michał
Moszek Jerzy
Stein Alfred
Wróbel Willibaldus
Siodlaczek Monika
Hojdem Joachim
Strzyga Wilhelm
Tomala Alfred
Matejka Damian
Buniak Roland
Porada Robert
Kamiński Serafin
Krauze-Gajda Anna
Kłosowska Nikola
Hoerster Arnold
Kleszcz Antoni
Torka Roman
Wilczek Helmut
Stein Alfred
Jurczyk Robert
Janiszyn Piotr
Neuman Norbert
Gaida Norbert
Kurpiela Kinga
Dziadek Eryk
Sigfanz Rajmund
Smiatek Norbert
Morawietz Krystian
Badura Daniel
Kania Martyna
Kubis Dawid
Winkler Marek
Dziadek Marcin
Gajda Rudolf
Glombik Danuta
Alex Józef
Czernek Waldemar
Magosz Artur
Spatek Hubert
Kloske Karina
Gajda Hubert
Gajda Józef
Kaczmarczyk Józef
Kipka Arnold
Jendryasek Agnieszka
Kostka Joachim
Spatek Karina
Walczyk Gabriela
Gajda Joachim
Kurpiela Adrian
Stosiek Józef
Wróbel Walenty
Kurpiela Waldemar
Pawliczek Krystian
Krolik Marcin
Sanetra Krzysztof
Cichoń Bernard
Stais Kornelia
Latka Ewelina
Linek Artur
Harnos Damian
Konczalla Marcin
Kostka Ewa
Norek Maria
Seidel Ferdynand
Cichon Jan
Miczka Bernard
Barysz Gabriela
Polak Tomasz
Korgel Martin
Tobias Leonard
Kosz Roland
Orant Janusz
Jasik Rajmund
Kamrad-Semma Magdalena
Mitula Marcin
Torka Gerard
Dembczak Bernard
Linder Patryk
Linder Teodor
Nowak Damian
Werner Zygfryd
Maloszek Waldemar
Gorek Adrian
Jeremiasz Amanda
Linder Józef
Cichoń Andrzej
Honczek Waldemar
Król Paweł
Siegfanz Artur
Kontry Jan
Turek Elżbieta
Sobotka Karolina
Grela Barbara
Thomys Czesław
Kaisig Rudolf
Szczepanek Henryk
Grabarczyk Krystian
Gruchot Adrian
Nowotny Barbara
Cichoń Norbert
Hytrek Roman
Miczka Henryk
Ryczyrz Roman
Sobotta Paweł
Tomczek Damian
Wosczyna Arnold
Ploszczyca Bernard
Szczepanek Walter
Szczepanek Grażyna
Kapulla Kornelia
Staś Waldemar
Kauczor Hubert
Felka Daniel
Cichoń Marcin
Gollmer Alojzy
Wosczyna Daniel
Gach Diana
Ploszczyca Mateusz
Szatka Waldemar
Kapolka Marcin
Lücke Krystian
Rinke Andrzej
Bar Marcin
Bar Rafał
Białas Julia
Dembończyk Edyta
Linek Erwin
Sajak Bernard
Czernek Krystian
Bar Robert
Maicher Jerzy
Baar Erwin
Baar Krystian
Brzank Ryszard
Kołodziejczyk Joachim
Baar Klemens
Filusz Marcin
Kipka Zygfryd
Pospiech Jerzy
Osieka Edward
Gabrisz-Berg Sandra
Kern Marek
Nowak Artur
Bar Marian
Bar Grzegorz
Górecki Piotr
Lewicki Michał
Mainka Roman
Kałuża Andrzej
Gramala Grzegorz
Machoń Piotr
Klinke Waldemar
Bernet Adrian
Cielanga Marcin
Cielanga Gabriela
Glombik Eryk
Glombik Rajmund
Król Bernard
Ledwoch Norbert
Mucha Rajmund
Pawlik Roman
Glombik Józef
Malkowska Renata Elżbieta
Pieczyk Krystian
Kipka Gabriel
Cielanga Michaela
Garus Krzysztof
Pecnik Damian
Szczepanek Susanne
Cichon Sandra
Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna w Twardawie
Stadnina Koni Moszna Sp. z o.o.
Agroland Sp. z o.o.
| | |
|---|---|
| 1 | PPHU APOS s.c. A.P. Apostel, Krapkowice |
| 2 | Blacharstwo i Lakiernictwo Samochodowe Marian i Waldemar Bonczek, Walce |
| 3 | Blacharstwo i Lakiernictwo Samochodowe Marian i Waldemar Bonczek, Walce |
| 4 | Zakład Instalacji Elektrycznej i Odgromowej Rudolf Dapa, Pokrzywnica |
| 5 | Sklep Wielobranżowy S.C. U. Latka M. Gorecka, Krapkowice |
| 6 | Pracownia Fryzjerska „ELIRAN” Anna Gilewicz, Kędzierzyn-Koźle |
| 7 | Zakład Usług Budowlanych Andrzej Magosz, Brożec |
| 8 | „Gaya” Magdalena Kapelan, Kędzierzyn-Koźle |
| 9 | Salon Fryzjerski J. K. Style Judyta Kulpa, Krapkowice |
| 10 | Salon Fryzjerski „SOFII” Cyliowska Zofia, Kędzierzyn-Koźle |
| 11 | Media Art. Group A&TS Tomasz Sikorski, Opole |
| 12 | Studio Fryzjerskie „GALERIA”, Kędzierzyn-Koźle |
| 13 | Studio Fryzjerskie „GALERIA”, Kędzierzyn-Koźle |
| 14 | Studio Fryzjerskie „GALERIA”, Kędzierzyn-Koźle |
| 15 | Zakład Fryzjerski Brygida Kaufman, Głogówek |
| 16 | Usługowy Zakład Stolarski Józef Cichoń, Dobieszowice |
| 17 | Piotr Sado, Walce |
WÓJT
Marek Śmiech | cf8a36d4-7828-4395-a528-07de27367446 | finepdfs | 1.114258 | CC-MAIN-2023-50 | http://bip.walce.pl/download/attachment/19811/zarzadzenie-nr-or0050692020-z-dnia-29-maja-2020-r.pdf | 2023-12-09T04:55:52+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679100800.25/warc/CC-MAIN-20231209040008-20231209070008-00251.warc.gz | 8,020,177 | 0.943565 | 0.999275 | 0.999275 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | true | [
2259,
4830,
7690,
7920,
9357,
11971,
14680,
16084,
18008,
19423,
20484
] | 2 | 0 |
1.
Związek Rzemiosła Polskiego
Ogólnopolska Komisja Fryzjersko Kosmetyczna 00-246 Warszawa, ul. Miodowa 14 firstname.lastname@example.org www.zrp.pl
REGULAMIN
MASTER OF BEAUTY
Międzynarodowe Otwarte Mistrzostwa Polski
Fryzjersko-Kosmetyczne
POZNAO' 2019
zakres
Fryzjerstwo, Barbering, Makijaż Artystyczny, Przedłużanie i Zagęszczanie Włosów, Stylizacja
07 kwietnia 2019 r. MIĘDZYNARODOWE TARGI POZNAŃSKIE
§ 1
Organizatorzy:
Ogólnopolska Komisja Fryzjersko – Kosmetyczna ZRP
Wielkopolska Izba Rzemieślnicza w Poznaniu
Współorganizator:
Międzynarodowe Targi Poznaoskie
2. W Międzynarodowych Otwartych Mistrzostwach Polski Fryzjersko-Kosmetycznych (MOMPF-K) - zawodnicy startują :
a) We Fryzjerstwie w dwóch kategoriach:
Juniorzy – uczniowie i młodzi fryzjerzy w wieku do 21 lat. Zawodników zgłaszają izby rzemieślnicze, cechy, szkoły oraz inne instytucje i organizacje.
Seniorzy – osoby, które ukooczyły 21 lat oraz posiadają kwalifikacje w zawodzie fryzjer tj; świadectwo czeladnicze lub dyplom mistrzowski lub dyplom potwierdzających kwalifikacje w zawodzie technik usług fryzjerskich lub inny równorzędny.
b) W konkurencjach: Makijaż Artystyczny, Przedłużanie i Zagęszczanie Włosów oraz Stylizacja – bez ograniczeo wiekowych.
c) W konkurencji Barbering - mogą wziąd udział osoby powyżej 18 roku życia tj: uczniowie szkół fryzjerskich, pracujący barberzy, fryzjerzy.
3. Zgłoszenie udziału w Mistrzostwach :
a. Wypełnioną KARTĘ ZGŁOSZENIOWĄ należy przesład w terminie do 31-03-2019r. do Biura Organizacyjnego Mistrzostw na adres: Cech Rzemiosł Różnych w Poznaniu 61-874 Poznao, Al. Niepodległości 2, tel. 61/852-94-14, e-mail: email@example.com
b. Regulamin MOMPF-K oraz KARTA ZGŁOSZENIOWA dostępne na: www.zrp.pl i www.crr.com.pl
c. Biuro Organizacyjne potwierdza przyjęcie zgłoszenia. Przy rejestracji zawodnik przedstawia dokumenty potwierdzające tożsamośd, w przypadku Seniorów także oryginał lub kopie dokumentu potwierdzającego kwalifikacje zawodowe oraz potwierdzenie uiszczenia wpisowego.
d. Wpisowe:
Juniorzy – 120,00 zł na tytuł Mistrza Polski lub 60,00 zł za wybraną konkurencję
Seniorzy na tytuł Mistrza Polski – 300,00 zł (salony zrzeszone w cechach) i 350,00 zł pozostali
Seniorzy – 250,00 zł za wybraną konkurencję
Makijaż 2 konkurencje – 250,00 zł
Przedłużanie i zagęszczanie włosów – 200,00 zł
Barbering – 2 konkurencje 350,00 zł (salon zrzeszony w cechu) i 400,00 zł pozostali
„Wyobraźnia-Klasa-Styl" oraz „Pokaż na co Cię stad" – 450,00 zł za 2 konkurencje.
„Wycinanie wzorków" - 250,00 zł.
Adres wpłaty: konto Wielkopolska Izba Rzemieślnicza w Poznaniu 75 1090 1359 0000 0000 3501 8443 Koniecznie z dopiskiem " WPISOWE MISTRZOSTWA POLSKI POZNAO 2019"
1. Do klasyfikacji o tytuł Mistrza Polski/Międzynarodowego Mistrza Polski wymagany jest udział zawodników w konkurencjach:
a. JUNIORZY W KATEGORII FRYZJERSTWA DAMSKIEGO
Fryzura dzienna do przeczesania
Fryzura wieczorowa przeczesana z dziennej
b. JUNIORZY W KATEGORII FRYZJERSTWA MĘSKIEGO
Modelowanie fryzury progresywnej
Modelowanie fryzury klasycznej
c. SENIORZY W KATEGORII FRYZJERSTWA DAMSKIEGO
Fryzura dzienna do przeczesania
Fryzura wieczorowa przeczesana z dziennej
d. SENIORZY W KATEGORII FRYZJERSTWA MĘSKIEGO
Modelowanie fryzury progresywnej
Strzyżenie i modelowanie fryzury klasycznej
e. MAKIJAŻ ARTYSTYCZNY – w dwóch konkurencjach na modelach:
Makijaż artystyczny - ślubny
Makijaż artystyczny - sceniczny
f. PRZEDŁUŻANIE I ZAGĘSZCZANIE WŁOSÓW – w jednej konkurencji – na modelu.
g. BARBERING – w dwóch konkurencjach – na modelu:
Old school
Free Style
h. SENIORZY/JUNIORZY W KATEGOIRII STYLIZACJI DAMSKIEJ/ I MĘSKIEJ:
„Wyobraźnia-Klasa-Styl"
„Pokaż na co Cię stad"
Laureaci trzech pierwszych miejsc we fryzjerstwie o tytuł Mistrza Polski otrzymują medale oraz puchary, które będą wręczane są na scenie głównej Mistrzostw.
Wszyscy uczestnicy otrzymują dyplomy.
2. W konkurencjach indywidualnych zawodnicy mogą wziąd udział:
a. JUNIORZY W KATEGORII FRYZJERSTWA DAMSKIEGO
Fryzura z fal i pierścieni na mokro a'la Monroe (uczniowie I klasy)
Fryzura ślubna z długich włosów
b. JUNIORZY W KATEGORII FRYZJERSTWA MĘSKIEGO
Strzyżenie i modelowanie fryzury awangardowej
c. SENIORZY W KATEGORII FRYZJERSTWA DAMSKIEGO
Fryzura ślubna z długich włosów
Fryzura salonowa z długich rozpuszczonych włosów
d. SENIORZY W KATEGORII FRYZJERSTWA MĘSKIEGO
Strzyżenie i modelowanie fryzury awangardowej
e. SENIORZY W KATEGORII FRYZJERSTWA DAMSKIEGO I MĘSKIEGO
Wycinanie wzorków - praca wykonywana wyłącznie na modelu.
Konkurencje w kategorii fryzjerstwa damskiego i męskiego wykonywane są na główkach manekina (dotyczy juniorów).
W przypadku seniorów, za wyjątkiem konkurencji wymienionej w pkt. e), jest dowolnośd wyboru (model lub główka manekina ).
§ 3
1. Do oceny zadao dotyczących konkurencji wymienionych w § 2, pkt. 1. i pkt. 2 Ogólnopolska Komisja Fryzjersko-Kosmetyczna ZRP powołuje sześd Komisji Sędziowskich:
1) fryzjerstwo damskie w składzie do dziesięciu osób,
2) fryzjerstwo męskie w składzie do dziesięciu osób,
3) makijaż w składzie do pięciu osób,
4) przedłużanie włosów w składzie do trzech osób.
5) fryzjerstwo męskie w Barberingu w składzie do pięciu osób.
6) konkurencje dotyczące kategorii stylizacji damskiej /męskiej w składzie do 5 osób
2. Dla sprawnego i zgodnego z ustaleniami Regulaminu przebiegu Mistrzostw Ogólnopolska Komisja Fryzjersko-Kosmetyczna ZRP powołuje sześd Komisji Kontroli
1) fryzjerstwo damskie w składzie do pięciu osób,
2) fryzjerstwo męskie w składzie do pięciu osób,
3) makijaż w składzie do pięciu osób,
4) przedłużanie włosów w składzie do trzech osób.
5) fryzjerstwo męskie Barbering do pięciu osób
6) konkurencje dotyczące kategorii stylizacji damskiej /męskiej w składzie do 3 osób
3. Komisje wymienione w pkt. 1 i 2 pracują na podstawie regulaminów ustalonych przez Ogólnopolską Komisję Fryzjersko-Kosmetyczną ZRP.
4.
Nadzór nad prawidłowym przebiegiem konkurencji sprawuje dwóch Komisarzy :
w kategorii Fryzjerstwa Męskiego i Fryzjerstwa Damskiego
§ 4
1. Zadania Konkursowe będą oceniane w skali punktów do 30. Dolna granica punktów ustalana jest w dniu Mistrzostw stosownie do liczby uczestników. Każdy Sędzia musi przydzielid trzy najwyższe noty tj. 30, 29 i 28 punktów oraz trzy najniższe noty tj. w zależności od ustalonej dolnej granicy punktów.
2. W przypadku nie przestrzegania zasad Regulaminu każdy członek Komisji Kontroli ma prawo przyznad max.3 punkty za każde uchybienie. Zawodnicy mogą sprawdzid ilośd swoich punktów karnych na liście wyników.
3. W sprawach spornych głosem decydującym jest głos Przewodniczącego Komisji Sędziowskiej.
§ 5
1. O lokacie zawodnika startującego o tytuł Mistrza Polski/Międzynarodowego Mistrza Polski - decyduje suma punktów sędziów z uwzględnieniem punktów karnych:
Juniorzy – kategoria fryzjerstwa damskiego dwie konkurencje
Juniorzy – kategoria fryzjerstwa męskiego dwie konkurencje
Seniorzy – kategoria fryzjerstwa damskiego dwie konkurencje
Seniorzy – kategoria fryzjerstwa męskiego dwie konkurencje
Makijaż – dwie konkurencje
Przedłużanie i zagęszczanie włosów – jedna konkurencja
Barbering – dwie konkurencje.
Juniorzy i Seniorzy - kategoria stylizacji damskiej /męskiej - dwie konkurencje
2. O lokacie zawodnika startującego w Konkurencji Indywidualnej decyduje suma punktów za daną konkurencję z uwzględnieniem punktów karnych.
§ 6
Laureaci Mistrzostw Polski mogą byd zwolnieni z wykonywania zadao etapu praktycznego egzaminu czeladniczego, z zakresu którego lub których uzyskali miejsce w gronie laureatów (na podstawie rozporządzenia Ministra edukacji Narodowej z dnia 10 stycznia 2017 r. w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych – Dz.U. z 2017. poz.89, ze zm.).
§ 7
Uczestnik oświadcza, że jest autorem, właścicielem praw autorskich do zgłoszonych w Mistrzostwach (fryzur/stylizacji) w rozumieniu przepisów praw autorskich.
Uczestnik bierze udział w Mistrzostwach na własny koszt (materiały, model, dojazd, zakwaterowanie itp.) z wyłączeniem zakwaterowania juniorów.
§ 9
Każdy uczestnik Mistrzostw oświadcza, że zapoznał się z Kodeksem Etycznym i będzie zachowywał się zgodnie z jego zapisami oraz musi podpisad klauzulę informacyjną, stanowiące załączniki do regulaminu.
§ 10
1. Przystąpienie do Mistrzostw oznacza akceptację Regulaminu oraz wyrażenie zgody uczestnika (w przypadku uczestnika w wieku poniżej 18 roku życia - jego rodziców lub opiekunów prawnych) na przetwarzanie jego danych osobowych przez Administratora danych osobowych.
2. Przetwarzanie danych osobowych odbywad się będzie na zasadach przewidzianych w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych – RODO) w celach związanych z organizacją i przeprowadzeniem Mistrzostw oraz promowania tego wydarzenia. (Załącznik nr1 Klauzula informacyjna).
3. Podanie danych osobowych ma charakter dobrowolny, ale jest niezbędne do udziału w konkursie. Warunkiem przystąpienia do konkursu jest wyrażenie zgody na przetwarzanie i publikacje wizerunku (Załącznik nr2 oświadczenie)
4. Administrator danych osobowych oświadcza, iż dane uczestników Mistrzostw nie będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany i nie będą poddawane profilowaniu.
5. Uczestnik Mistrzostw zezwala na bezpłatne wykorzystanie swojego imienia i nazwiska w celu publikowania informacji (także w mediach) o wynikach konkursu.
6. Organizator stosuje środki techniczne i organizacyjne mające na celu należyte, odpowiednie do zagrożeo oraz kategorii danych objętych ochroną zabezpieczenia powierzonych danych osobowych. Organizator wdrożył odpowiednie środki, aby zapewnid stopieo bezpieczeostwa odpowiadający ryzyku z uwzględnieniem stanu wiedzy technicznej, kosztu wdrożenia oraz charakteru, zakresu, celu i kontekstu przetwarzania oraz ryzyka naruszenia praw i wolności osób fizycznych o różnym prawdopodobieostwie wystąpienia i wadze zagrożenia.
7. Regulamin Mistrzostw, formularz zgłoszenia zawodnika na Mistrzostwa, formularze zgód na przetwarzanie danych oraz wykorzystanie wizerunku dostępne są na stronach: Biura Organizacyjnego, Związku Rzemiosła Polskiego oraz Międzynarodowych Targów Poznaoskich.
ZAŁĄCZNIK 1 do Regulaminu MASTER OF BEAUTY
Międzynarodowe Otwarte Mistrzostwa Polski Fryzjersko-Kosmetyczne
POZNAO' 2019
KLAUZULA INFORMACYJNA
Mając na uwadze przepisy wynikające z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) z dnia 27 kwietnia 2016 roku w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych (dalej RODO),Informujemy Panią/Pana, że:
Administratorem Pana/Pani Danych Osobowych jest Związek Rzemiosła Polskiego, Warszawa ul.Miodowa 14 zwany dalej „Administratorem" - można się kontaktowad osobiście w siedzibie, listownie, elektronicznie pod adresem: e-mail: zrp@zrp, lub tel. 22 5044 330
Cele i podstawy przetwarzania.
Paostwa dane osobowe będziemy przetwarzad w celu przeprowadzenia Międzynarodowych Otwartych Mistrzostwach Polski Fryzjersko-Kosmetycznych, które odbędą się w Poznaniu - w oparciu o udzielone przez Panią/Pana zgody lub w oparciu o prawnie uzasadnione interesy Administratora lub podmiotów trzecich (art. 6 ust 1 lit a, f RODO);
Odbiorcy danych osobowych.
Odbiorcami Pani/Pana niektórych danych osobowych będą następujące kategorie podmiotów:
a) podmioty, z którymi Administrator współpracuje bezpośrednio lub pośrednio w związku z świadczonymi usługami w zakresie niezbędnym do prawidłowej realizacji działao z związanych z przeprowadzeniem Mistrzostw. Podkreślamy, że Administrator udostępnia Pani/Pana dane osobowe wyłącznie w zakresie i dla celów związanych z Mistrzostwami;
b) podmioty współpracujące z Administratorem dla potrzeb należytego funkcjonowania, jak również świadczenia usług lub wykonania umów, dotyczy to przede wszystkim dostawców usług technicznych takich jak firmy telekomunikacyjne, hostingowe, właściciele serwerów i przestrzeni, w których przechowywane są dane osobowe.
Okres przechowywania danych.
Będziemy przechowywad Paostwa dane osobowe do chwili cofnięcia zgody na ich przetwarzanie, zgłoszenia żądania ich usunięcia lub innego podobnego żądania. Dane osobowe będą przechowywane z zachowaniem niezbędnych środków technicznych i organizacyjnych umożliwiających odpowiednie ich zabezpieczenie w celu ochrony Pani/Pana praw i wolności;
Prawa osób, których dane dotyczą.
Na podstawie RODO przysługuje Pani/Panu:
a) prawo dostępu do swoich danych oraz otrzymania ich kopii;
b) prawo do sprostowania (poprawiania) swoich danych;
c) prawo do usunięcia danych osobowych, w sytuacji, gdy przetwarzanie danych nie następuje w celu wywiązania się z obowiązku wynikającego z przepisu prawa lub w ramach sprawowania władzy publicznej;
d) prawo do ograniczenia przetwarzania danych;
e) prawo do wniesienia sprzeciwu;
f) prawo do przenoszenia danych;
g) prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych wyrażonej na podstawie art. 6 ust 1 lit a RODO;
h) prawo do wniesienia skargi do Prezes UODO (na adres Urzędu Ochrony Danych Osobowych, ul. Stawki 2, 00 - 193 Warszawa).
Zostałem poinformowana/ny o zasadach podania moich danych, prawie do dostępu i ich poprawiania, a także żądania ich usunięcia.
czytelny podpis zawodnika ……………………………………………………………………………………………….…..
czytelny podpis rodzica lub prawnego opiekuna (w przypadku zawodnika w wieku poniżej 18 roku życia) …………………………………………………………
miejscowość, data ……………………………………………………………………………..………………………………
ZAŁĄCZNIK 2 do Regulaminu MASTER OF BEAUTY
Międzynarodowe Otwarte Mistrzostwa Polski Fryzjersko-Kosmetyczne POZNAO' 2019
OŚWIADCZENIE
Niniejszym udzielam Związkowi Rzemiosła Polskiego z siedzibą w Warszawie ul. Miodowa 14 zwanego dalej „Organizatorem Mistrzostw" oraz osobom fizycznym lub prawnym, z którymi jest lub będzie związany umową lub innego rodzaju stosunkiem prawnym, mającym za przedmiot dysponowanie fotografiami lub zapisem filmowym z moim wizerunkiem, do nieodwołalnego i nieodpłatnego prawa do wykorzystywania tego wizerunku w celach promocyjnych i marketingowych Związku Rzemiosła Polskiego – Ogólnopolska Komisja fryzjersko-Kosmetyczna, w tym imprezy pod nazwą MASTER OF BEAUTY Międzynarodowe Otwarte Mistrzostwa Polski Fryzjersko-Kosmetyczne w 2019 r.
Zgoda obejmuje wykorzystywanie, utrwalanie i powielanie zdjęd oraz zapisów filmowych wykonanych w ramach Targów fryzjerskich i kosmetycznych LOOK i BEAUTY VISION w 2019 r. - za pośrednictwem dowolnego medium w szczególności publikacje w gazetach, czasopismach okresowych, czasopismach okazjonalnych, folderach, publikacjach elektronicznych, stronach www, wystawach, konkursach, bilbordach, zaproszeniach, innych materiałach promocyjno-informacyjnych, transmisjach telewizyjnych etc.
Zrzekam się jednocześnie wszelkich praw związanych z kontrolą i zatwierdzeniem każdorazowego wykorzystania materiałów z moim wizerunkiem, o którym mowa w niniejszym oświadczeniu, także w przypadku wykorzystywania ich w celu łączenia z innymi obrazami za pośrednictwem technik cyfrowych.
Oświadczam, że w całości przeczytałam / łem treśd powyższej zgody i w pełni ją rozumiem.
czytelny podpis modelki/a …….………………………………………………………………………………………….…..
czytelny podpis rodzica lub prawnego opiekuna (w przypadku zawodnika w wieku poniżej 18 roku życia) …………………………………………………………
miejscowość, data ……………………………………………………………………………..………………………………
Z zachowaniem przepisów z Ustawy z dnia 4.04 1994 o prawie autorskim i prawach pokrewnych Dz.u.1994 Nr24 poz. 83. | <urn:uuid:052d253e-e7a6-41dd-988d-6cf01b64f3b5> | finepdfs | 1.083984 | CC-MAIN-2019-13 | https://www.crr.com.pl/materialy/omfp2019/regulamin.pdf | 2019-03-24T17:30:51Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-13/segments/1552912203464.67/warc/CC-MAIN-20190324165854-20190324191854-00224.warc.gz | 718,401,494 | 0.999952 | 0.99998 | 0.99998 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1108,
2685,
4073,
5998,
7956,
10413,
13732,
15756
] | 1 | 0 |
Projekt
VI raportu rządowego oraz raportu dwuletniego dla Konferencji
Stron Ramowej konwencji NZ w sprawie zmian klimatu
Sfinansowano ze środków Narodowego Funduszu
Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
na zamówienie Ministerstwa Środowiska
WARSZAWA 2013 r.
Projekt raportu przygotowano przez IOŚ-PIB na podstawie informacji dostarczonych przez Ministerstwa i KOBiZE oraz ekspertyz IMGW-PIB i dr Anny Kalinowskiej.
ROZDZIAŁ 1. WPROWADZENIE ................................................................. 7
ROZDZIAŁ 2. UWARUNKOWANIA POLSKI W ODNIESIENIU DO EMISJI I POCHŁANIANIA GAZÓW CIEPLARNIANYCH .................................................. 9
2.1. Organizacja państwa ........................................................................... 9
2.1.1. Zarządzanie państwem ................................................................. 9
2.2. Stosunki ludnościowe ....................................................................... 9
2.3. Warunki geograficzne ..................................................................... 10
2.3.1. Położenie geograficzne ............................................................ 10
2.3.2. Zróżnicowanie krajobrazu i ekosystemy ........................................ 10
2.3.4. Zasoby naturalne ........................................................................... 10
2.4. Klimat ................................................................................................. 12
2.5. Sytuacja społeczno-gospodarcza ...................................................... 13
2.5.1. Charakterystyka ogólna ............................................................... 13
2.5.2. Energetyka .................................................................................. 14
2.5.3. Przemysł ..................................................................................... 22
2.5.4. Transport ..................................................................................... 23
2.5.5. Budownictwo i mieszkalnictwo ................................................ 25
2.5.6. Rolnictwo ................................................................................... 26
2.5.7. Leśnictwo .................................................................................... 27
2.5.8. Gospodarowanie odpadami i ściekami ...................................... 29
2.5.9. Stan środowiska ......................................................................... 32
2.6. Specjalne okoliczności wypełniania zobowiązań przez Polskę .......... 33
ROZDZIAŁ 3. INWENTARYZACJA EMISJI I POCHŁANIANIA GAZÓW CIEPLARNIANYCH .......................................................... 35
3.1. Informacje dotyczące inwentaryzacji ................................................ 35
3.2. Wyniki inwentaryzacji za 2011 rok oraz trendy emisji ...................... 36
3.3. Ocena niepewności danych dotyczących emisji gazów cieplarnianych 40
3.4. Główne źródła emisji gazów cieplarnianych ..................................... 41
3.5. Krajowy System Inwentaryzacji Gazów Cieplarnianych .................. 41
3.6. Krajowy rejestr .................................................................................. 43
ROZDZIAŁ 4 POLITYKI I DZIAŁANIA ......................................................... 47
4.1. Krajowy cel redukcyjny ..................................................................... 47
4.2. Polityczne podstawy procesu ............................................................. 48
4.2.1. Dokumenty strategiczne Polski ................................................ 48
4.2.2. Podstawowe regulacje prawne oraz ich instrumenty ................. 51
4.2.3. Organy i instytucje zaangażowane w realizację polityki klimatycznej 52
4.3. Monitorowanie emisji i wdrażania postanowień Protokołu z Kioto .... 53
4.4 Mechanizmy finansowe wspierające działania w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych ................................................................. 54
4.5 Pakiet energetyczno-klimatyczny ......................................................... 56
4.6. Polityki sektorowe ............................................................................. 57
4.6.1. Energetyka i przemysł ................................................................. 57
4.6.2. Transport, budownictwo i gospodarka mieszkaniowa ............... 64
ZWIĘKSZANIE UDZIAŁU PALIW ALTERNATYWNYCH W TRANSPORCIE .......................................................... 69
4.6.3. Rolnictwo ....................................................................................... 73
4.6.4. Odpady .......................................................................................... 78
4.6.5. Leśnictwo ...................................................................................... 80
4.7 Zdezaktualizowane polityki i działania ............................................... 87
4.8 Wpływ polityki i działań na długookresowe trendy emisji .................. 87
4.9 Wdrażanie mechanizmów Protokołu z Kioto (PzK) .......................... 88
4.9.1. Mechanizm wspólnych wdrożeń JI (Joint Implementation) – art. 6 PzK 88
4.9.2. Mechanizm Czystego Rozwoju – art. 12 PzK ............................. 89
4.9.3. Międzynarodowy Handel Emisjami – art. 17 PzK ...................... 89
4.10. Handel uprawnieniami do emisji w Unii Europejskiej .................... 89
4.11. Krajowy System Zielonych Inwestycji (GIS) ................................................................. 91
4.12. Krajowe zobowiązania w ramach Pakietu Energetyczno-Klimatycznego .......................... 92
ROZDZIAŁ 5. PROJEKCJE EMISJI I POCHŁANIANIA GAZÓW CIEPLARNIANYCH ORAZ
EFEKTY POLITYKI I DZIAŁAŃ ........................................................................................................... 93
5.1. Założenia do projekcji ............................................................................................................. 93
5.2. Wyniki projekcji emisji .......................................................................................................... 101
5.3. Porównanie wyników projekcji z projekcjami emisji zamieszczonymi w Piątym Raporcie
Rządowym ...................................................................................................................................... 107
5.4. Analiza wrażliwości dla danych za rok 2030 ........................................................................... 108
5.5. Wykorzystanie mechanizmów Protokołu z Kioto .................................................................. 111
5.5.1. Mechanizm wspólnych wdrożeń II (Joint Implementation) – art. 6 PzK .................... 111
5.5.2. Mechanizm Czystego Rozwoju – art. 12 PzK ............................................................... 112
5.5.3. Handel uprawnieniami do emisji w Unii Europejskiej .................................................. 112
5.5.4. Ocena efektów funkcjonowania systemu ETS ............................................................... 114
5.5.5. Wyniki II Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień ....................................................... 116
ROZDZIAŁ 6. OCENA WRAŻLIWOŚCI, KONSEKWENCJE ZMIAN KLIMATU ORAZ DZIAŁANIA
ADAPTACYJNE ..................................................................................................................................... 119
6.1. Wprowadzenie ....................................................................................................................... 119
6.2. Obserwowane i przewidywane zmiany klimatu ..................................................................... 120
6.2.1. Współczesne zmiany klimatu w Polsce ........................................................................... 120
6.2.2. Nadszyczajne zagrożenia ............................................................................................... 120
6.2.3. Scenariusze klimatyczne Polski w 21. wieku ................................................................. 127
6.3. Ocena wrażliwości sektorów na zmiany klimatu .................................................................... 134
6.3.1. Zasoby i gospodarka wodna ............................................................................................ 134
6.3.2 Rolnictwo .......................................................................................................................... 138
6.3.3 Leśnictwo ........................................................................................................................... 139
6.3.4 Bioróżnorodność i ekosystemy ....................................................................................... 140
6.3.5 Zdrowie ............................................................................................................................ 142
6.3.6 Strefa brzegowa ............................................................................................................... 143
6.3.7 Budownictwo .................................................................................................................... 145
6.3.8 Transport .......................................................................................................................... 147
6.3.9 Energetyka ....................................................................................................................... 150
6.3.10 Gospodarka przestrzenna .............................................................................................. 151
6.3.11 Miasta ............................................................................................................................ 152
6.3.12 Społeczności lokalne ..................................................................................................... 153
6.3.13 Kierunki działań adaptacyjnych .................................................................................... 156
6.3.14 Badania naukowe .......................................................................................................... 157
ROZDZIAŁ 7 POMOC FINANSOWA I TRANSFER TECHNOLOGII ZGODNIE
Z ART.4.3, 4.4, 4.5 KONWENCJI KLIMATYCZNEJ ........................................................................ 161
7.1. Międzynarodowa pomoc rozwojowa ..................................................................................... 161
7.2. Informacje dotyczące zmian minimalizowania niekorzystnych skutków zmian klimatu
zgodnie z artykułem 3.14 Protokołu z Kioto ........................................................................... 162
ROZDZIAŁ 8. BADANIA I SYSTEMATYCZNE OBSERWACJE ......................................................... 165
8.1. Działań krajowe ..................................................................................................................... 165
8.1.1. Badania klimatu w polityce naukowej państwa ............................................................. 165
8.1.2. Kierunki badań naukowych w zakresie zmian klimatu .................................................. 166
8.2. Udział w programach międzynarodowych ............................................................................ 169
8.2.1. Wkład Polski w problematykę badawczą Międzynarodowego Programu Geosfera-Biosfera (IGBP)
oraz jego podprogramów ........................................................................................................... 169
8.2.2. Współpraca w ramach Światowego Programu Klimatycznego (WCP) .......................... 171
8.2.3. Globalny System Obserwacji Klimatu (GCOS) ............................................................ 171
8.2.4. Udział w pracach Międzynarodowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC) .................. 171
8.2.5. Udział w pracach Europejskiego Programu Obserwacji i Pomiarów Oceanograficznych
(EuroGOOS) .................................................................................................................................. 171
8.3. Systematyczne obserwacje ................................................................................................... 172
8.3.1. Meteorologiczne systemy obserwacyjne .......................................................... 172
8.3.2. Oceaniczne systemy obserwacji ........................................................................... 173
8.3.3. Systemy obserwacji powierzchni Ziemi .............................................................. 174
8.3.4. Satelitarne systemy obserwacji klimatu ............................................................... 175
8.3.5. Monitoring gazów cieplarnianych ......................................................................... 176
ROZDZIAŁ 9 EDUKACJA, SZKOLENIA I ŚWIADOMOŚĆ SPOŁECZNA ............................. 183
9.1. Polityka edukacyjna .................................................................................................... 183
9.2. Edukacja w formalnym systemie kształcenia .......................................................... 184
9.3. Ogólne informacje w zakresie szkoleń ....................................................................... 187
9.4. Edukacja poza placówkami edukacji formalnej ....................................................... 188
9.5. Udział w działalności międzynarodowej ..................................................................... 191
9.6. Edukacja i podnoszenie świadomości ekologicznej sektora biznesu ....................... 193
9.7. Rola mediów ................................................................................................................ 194
9.8. Wykorzystanie Internetu w edukacji .......................................................................... 195
9.9. Finansowanie edukacji ............................................................................................... 196
9.10. Świadomość społeczna dotycząca globalnych zmian klimatu .................................. 198
WYKAZ SKRÓTÓW .................................................................................................................. 200
ZAŁĄCZNIK 1. TRENDY EMISJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH W LATACH 1988–2011 ........ 203
ZAŁĄCZNIK 2. DWULETNI RAPORT DLA KONFERENCJI STRON RAMOWEJ KONWENCJI NZ W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU ......................................................................................... 217
6
ROZDZIAŁ 1. WPROWADZENIE
Szósty raport rządowy dla Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu został przygotowany zgodnie z decyzją UNFCCC/CP/1999/7, część II. Jednocześnie wypełniając postanowienia Konferencji Stron (Dec 19/CP18) w sprawie przygotowania dwuletniego raportu przez kraje rozwinięte w załączniku zamieszczono tablice ctf przygotowane zgodnie z wytycznymi Konferencji.
W przedkładanym raporcie przedstawiono informacje z lat 2008-2011 odnoszące się do emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych. W rozdziale drugim opisano sytuację społeczno-gospodarczą kraju, wskazując na kilka kluczowych elementów, jakim są systematyczny spadek liczby ludności, stopniowy wzrost PKB, którego wartość po okresie kryzysu (rok 2009) stopniowo powraca do wcześniejszego poziomu oraz spadek zużycia węgla kamiennego w gospodarce narodowej.
Wyniki inwentaryzacji emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych w roku 2011 wraz z trendem od roku 1988 zaprezentowano w rozdziale 3 i załączniku 1. Przemiany polityczno-gospodarcze zachodzące w Polsce od 1990 r. przyczyniły się do znaczącego zmniejszenia krajowej emisji gazów cieplarnianych, osiągnięcia poziomu emisji znacznie poniżej przyjętego dla Polski w Protokole z Kioto. W 2011 r. krajowa emisja gazów cieplarnianych (bez sektora 5. Zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo) była niższa o 29,6 % w stosunku do roku bazowego 1988, w wyniku wdrożenia całego zestawu działań, mających na celu przede wszystkim poprawę efektywności wykorzystania energii oraz zmianę struktury zużycia nośników paliw i energii. W okresie objętym raportowaniem (2008-2011) emisja gazów cieplarnianych wyrażona w ekwiwalencie dwutlenku węgla po okresie spadku zaczyna nieznacznie rosnąć – o 1,9%. Przyczyną jest rozwój gospodarczy oraz struktura zużywanych paliw (węgiel kamienny i brunatny), co utrudnia dalszą redukcję emisji.
Popierając wszelkie działania zmierzające do zmniejszania zanieczyszczenia środowiska w Polsce kładzie się szczególny nacisk na efektywne ograniczanie emisji gazów cieplarnianych, przede wszystkim przez działania krajowe, obok których dodatkową rolę pełnią mechanizmy Protokołu z Kioto. Szczegółowe informacje na ten temat wraz z oceną takich działań są zawarte w rozdziale 4. Polityki i działania i załączniku 2.
Przedstawione w rozdziale 5 krajowe projekcje objęły prognozowaną wielkość emisji gazów cieplarnianych do roku 2030 (z podziałem na lata: 2015, 2020 i 2030) z uwzględnieniem przyjętych oraz wdrażanych polityk i działań mających na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Projekcje wykonano dla następujących gazów cieplarnianych: dwutlenku węgla, metanu, podtlenku azotu, grupy gazów HFC, grupy gazów PFC i sześciofluorku siarki oraz dla następujących pięciu sektorów według klasyfikacji źródeł IPCC: Energii (w tym transportu), Procesów przemysłowych, Użytkowania rozpuszczalników i innych produktów, Rolnictwa oraz Odpadów. Dla sektora Użytkowania gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo (tzw. LULUCF) założono jedynie wielkość bilansu emisji i pochłaniania CO₂ dla działań prowadzonych w ramach art. 3.3 (zalesianie, ponowne zalesianie i wylesianie) oraz wybranych przez Polskę dodatkowych działań w ramach art. 3.4 (gospodarka leśna) Protokołu z Kioto, bez szacowania takiego bilansu dla całego sektora 5. LULUCF.
Od czasu 5 raportu rządowego nastąpił znaczący postęp w dostosowaniu polskiej gospodarki i społeczeństwa do aktualnych i oczekiwnych skutków zmian klimatu. W okresie 2010-2012 została przygotowana krajowa strategia adaptacji do zmian klimatu do 2020 r. obejmująca wrażliwe sektory i obszary (Strategiczny Plan Adaptacyjny 2020), która została omówiona w rozdziale 6.
Rzeczpospolita Polska nie należy do Stron wymienionych w załączniku II do Konwencji Klimatycznej, nie ma więc obowiązku wypełniania zobowiązań wynikających z artykułów 4.3, 4.4 oraz 4.5. Konwencji. Od czasu przystąpienia RP w 2004 r. do UE nasz kraj przyjął na siebie zobowiązania międzynarodowe dotyczące wielkości pomocy rozwojowej oraz jej jakości. Polska realizuje wiele zadań pomocowych dostrzegając i rozumiejąc konieczność wsparcia zrównoważonego rozwoju w krajach rozwijających się oraz krajach z gospodarką w okresie przejściowym. W rozdziale 7 zaprezentowano zakres i skalę tej pomocy.
Badania i obserwacje zmian klimatu i procesów klimatycznych są prowadzone w licznych polskich placówkach naukowych. W ramach programów międzynarodowych polskie placówki uczestniczą w światowych systemach obserwacji meteorologicznych i atmosferycznych. Rozdział 8 jest poświęcony omówieniu krajowych badań naukowych i obserwacji z zakresu zmian klimatu.
Podstawą tworzenia i rozszerzania możliwości ludzi w rozwiązywaniu problemów ochrony środowiska i wprowadzaniu zrównoważonego, trwałego rozwoju jest edukacja. Działania ukierunkowane na podnoszenie świadomości społecznej o zmianach klimatu poprzez wdrażanie na poziomie całego kraju odpowiednich programów edukacyjnych, zapewnienie powszechnego dostępu do informacji dotyczącej środowiska, szkolenie kadr oraz współdziałanie i wymianę doświadczeń w skali międzynarodowej zostały przedstawione w rozdziale 9.
ROZDZIAŁ 2. UWARUNKOWANIA POLSKI W ODNIESIENIU DO EMISJI I POCHŁANIANIA GAZÓW CIEPLARNIANYCH
2.1. Organizacja państwa
2.1.1. Zarządzanie państwem
Rzeczpospolita Polska jest republiką konstytucyjną o systemie parlamentarno-prezydenckim i klasycznym trójpodziale władzy na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą.
Władzę ustawodawczą sprawuje dwuizbowy parlament, w którego skład wchodzą Sejm (izba poselska) i Senat (izba senatorska). Sejm i Senat obradujące wspólnie tworzą Zgromadzenie Narodowe.
Władza wykonawcza należy do Prezydenta oraz do Rady Ministrów. Rząd wykonuje swoje zadania przy pomocy organów i jednostek administracji rządowej na poziomie ogólnokrajowym – ministerstw, urzędów centralnych i służb zagranicznych oraz na poziomie regionalnym – województw (będących reprezentantami rządu w 16 województwach), urzędów wojewódzkich (podlegających wojewodom) oraz terenowych jednostek rządowej administracji zespolonej.
Podział terytorialny państwa jest trzystopniowy. Tworzą go gminy, powiaty i województwa. Jednostki samorządu terytorialnego są samodzielne, a ich samodzielność podlega ochronie sądowej. Podstawową jednostką samorządu terytorialnego jest gmina. Wg stanu na dzień 1 stycznia 2012 r. było w Polsce 16 województw, 314 powiatów ziemskich i 65 powiatów grodzkich oraz 2479 gmin\(^1\).
2.2. Stosunki ludnościowe
W 2012 r. ludność Polski liczyła ponad 38 538 tys. osób. Średnia gęstość zaludnienia wynosi 123 osoby na 1 km\(^2\). Gęstość zaludnienia w kraju jest bardzo zróżnicowana przestrzennie. W najbardziej zurbanizowanym regionie – w województwie śląskim gęstość zaludnienia wynosi 375 osób na 1 km\(^2\), w najsłabiej zaludnionym woj. podlaskim – 59 osób na 1 km\(^2\).
Tabela 2.1. Struktura wiekowa ludności (w tys.)
| Grupy wiekowe | Lata |
|---------------|------|
| | 2000 | 2005 | 2010 | 2011 |
| przedprodukcyjny | 9332,9 | 7863,8 | 7243,2 | 7146,6 |
| produkcyjny | 23261 | 24405,1 | 24831 | 24738 |
| poprodukcyjny | 5660,1 | 5888,2 | 6455,6 | 6653,4 |
| Ogółem | 38254,0 | 38151,7 | 38529,9 | 38538,4 |
\(^1\) Dane GUS
Obecnie ludność miejska stanowi blisko 60% ludności kraju, od 2004 r. maleje liczba i udział mieszkańców miast w ogólnej ludności kraju.
2.3. Warunki geograficzne
2.3.1. Położenie geograficzne
Polska położona jest na obszarze Niżu Środkowoeuropejskiego z Pobrzeżem Południowobałtyckim, Pobrzeżem Południowobałtyckim, Nizinami Sasko-Łużyckimi i Nizinami Środkowopolskimi. W granicach Polski znajduje się także fragment Nizin Wschodniobałtycko Białoruskich, pas Wyżyn Polskich i Wyżyn Ukraińskich oraz fragmenty Masywu Czeskiego i Karpat. Pod względem fizycznogeograficznym Polska położona jest na styku Europy Zachodniej i Europy Wschodniej. Takie położenie Polski sprawia, że obszar jej jest zróżnicowany pod względem klimatycznym, krajobrazowym i przyrodniczym.
2.3.2. Zróżnicowanie krajobrazu i ekosystemy
Dominującym typem krajobrazu jest krajobraz nizinny - 54% powierzchni kraju położone jest poniżej 150 m n.p.m., a blisko 37% - na wysokości 150-300 m n.p.m. Tereny wyżynne i górskie (powyżej 300 m n.p.m.) zajmują blisko 8% obszaru Polski, w tym góry wysokie tylko 0,1%.
Pobrzeże tworzy pas wzdłuż południowego wybrzeża Bałtyku z dwoma wygięciami linii brzegowej - Zatoką Pomorską z Zalewem Szczecińskim i Zatokę Gdańską z Zalewem Wiślanym. Na terenie Pobrzeża Gdańskiego występuje krajobraz deltowy z dobrze ukształtowanym ujściem Wisły, tzw. Żuławami Wiślanymi. Obszar ten stanowi jedno z najwrażliwszych na zmiany poziomu morza obszarów w polskiej strefie brzegowej (najniższy punkt w obszarze delty Wisły leży 1,8 m poniżej poziomu morza).
Południowa granica Polski przebiega grzbietami Sudetów oraz Karpat. W obu pasmach mają swoje obszary źródłiskowe największe rzeki (Wisła w Karpatach i Odra w Sudetach). Karpaty i Sudety są obszarem o dużych zasobach przyrodniczych objętych różnymi formami ochrony. Położenie geograficzne Polski w strefie klimatu przejściowego z wpływami mas powietrza oceanicznego i kontynentalnego, urozmaicona rzeźba terenu i układ hydrograficzny oraz zmienność podłoża glebowego sprzyjają bogactwu przyrodniczemu Polski.
Na obszarze Polski występuje 485 zespołów roślinnych, z których 12% stanowią zespoły często spotykane, natomiast 22% zespołów występuje rzadko i jest rejestrowana tylko na nielicznych stanowiskach. Najcenniejsze siedliska o charakterze naturalnym i seminaturalnym stanowią rozległe obszary wodno-błotne, w tym torfowiska, ekstensywne łąki i pastwiska występujące w dolinach rzek oraz murawy górskie i kserotermiczne z wieloma gatunkami endemicznymi. Wśród najcenniejszych ekosystemów wymienić należy także duże zwarte kompleksy leśne, które mimo, że przekształcone przez człowieka i wciąż użytkowane stanowią najważniejsze w Polsce ostoję gatunków roślin i zwierząt.
2.3.4. Zasoby naturalne
Ukształtowanie terenu sprzyja gospodarczemu wykorzystaniu terytorium Polski – odsetek nieużytków, obejmujących również nieużytki naturalne, takie jak wydmy nadmorskie i nagie skały w wysokich partiach gór, jest niewielki (1,6%). Dominującymi formami użytkowania ziemi są użytki rolne (ok. 60% powierzchni kraju) oraz lasy, zadrzewienia i zakrzewienia (ok. 30%). W tabeli 2.2. przedstawiono zmianę użytkowania powierzchni kraju w ostatnich latach.
Tabela 2.2. Powierzchnia Polski wg kierunków wykorzystania w latach 2000, 2008–2011
| Wyszczególnienie | Lata |
|----------------------------------|------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Powierzchnia ogólna kraju w tys. ha | 31269 | 31267 | 31268 | 31268 | 31268 |
| Użytki rolne | 18558 | 19025 | 18981 | 18931 | 18870 |
| Grunty leśne oraz zadzewione i zakrzewione | 9104 | 9273 | 9496 | 9531 | 9570 |
| Grunty pod wodami | 833 | 638 | 641 | 640 | 645 |
| Grunty zabudowane i zurbanizowane | 2049 | 1511 | 1529 | 1550 | 1572 |
| Użytki ekologiczne | 10 | 33 | 34 | 34 | 35 |
| Nieużytki | 500 | 487 | 486 | 482 | 480 |
| Pozostałe | 216 | 300 | 102 | 100 | 96 |
Źródło: GUS.
Zasoby naturalne Polski to także złoża kopalin, w tym wody termalne, lecznicze i solanki. Do eksploatowanych kopalin należą m.in.: węgiel kamienny i brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny, rudy miedzi, cynku i ołowiu, siarka, sól kamienna i surowce skalne. Bilans wybranych zasobów wg stanu na 2011 r. przedstawiono w tabeli 2.3.
Tabela 2.3. Zasoby wybranych kopalin (stan na 2011 r.)
| Wyszczególnienie | Zasoby [mln Mg] | Liczba złóż [szt.] |
|----------------------------------|-----------------|--------------------|
| | bilansowe | zagospodarowane | udokumentowane | zagospodarowane |
| Węgle kamienne | 48 540,84 | 17 606,03 | 145 | 49 |
| Węgle brunatne | 22 663,08 | 1 668,42 | 90 | 12 |
| Ropa naftowa | 25,58 | 24,94 | 84 | 67 |
| Gaz ziemny | 142,66 | 119,57 | 283 | 198 |
| Rudy miedzi | 1 810,44 | 1 494,85 | 14 | 6 |
| Rudy cynku i ołowiu | 79,01 | 19,42 | 20 | 3 |
| Siarka | 512,31 | 26,43 | 18 | 5 |
| Sól kamienna | 84 978,01 | 15 124,64 | 18 | 5 |
| Kruszywo naturalne (piaski i żwiry) | 17 232,56 | 47 15,38 | 8628 | 3387 |
Źródło: GUS.
Znaczące są również w Polsce dostępne technicznie i ekonomicznie zasoby energii odnawialnej, przede wszystkim energii z biomasy oraz energii wiatru. Udział energii ze źródeł odnawialnych w energii pierwotnej ogółem w Polsce w 2010 r. wyniósł 10,2 % (w UE-27 20,1%), z czego 85,6% stanowiła energia z biomasy stałej, 6,7% energia z biopaliw, 3,7% energia wody, a 4% pozostałe źródła energii odnawialnej\(^2\).
Zasoby wodne należą w Polsce do najuboższych w Europie – wielkość tych zasobów wynosi ok. 1,5 dm\(^3\) na mieszkańca na rok, co jest ilością trzykrotnie mniejszą niż europejska średnia i kilkukrotnie mniejszą od średniej światowej. Sytuację pogarsza duża zmienność sezonowa i znaczne zróżnicowanie przestrzenne zasobów wodnych – w efekcie w wielu rejonach kraju występują okresowe zagrożenia deficytem lub nadmiarem wody. Zbiorniki retencyjne mogą zatrzymać niewielką część rocznego odpływu i nie zapewniają odpowiedniego zabezpieczenia ani przed suszą, ani przed powodzią. Blisko 85% wykorzystywanej wody jest pobierane z zasobów wód powierzchniowych, ponad 14% stanowią wody podziemne, a prawie 1% wody kopalniane (z odwadniania kopalń)\(^3\).
---
\(^2\) Dane GUS
\(^3\) Dane GUS
2.4. Klimat
Wpływ typów klimatu oraz różna ilość energii docierającej na Ziemię w poszczególnych porach roku wynikająca z szerokości geograficznej, powodują strefowość klimatu w Polsce. Średnia temperatura powietrza waha się od blisko 7°C w Polsce północno-wschodniej do ok. 10°C na południowym zachodzie kraju\(^4\).
W Polsce, podobnie jak w wielu regionach świata, w ostatnich latach obserwowane są zmiany klimatu, których przejawami są przede wszystkim: wzrost średniej rocznej temperatury powietrza, zmiana struktury opadów oraz wzrost liczby zjawisk ekstremalnych. Niezależnie od regionu kraju odnotowywany jest wzrost średniej temperatury powietrza (rys. 2.1.). Największy przyrost temperatury obserwuje się w zimie, najwyższe tempo wzrostu wykazuje temperatura minimalna.
Rysunek 2.1. Średnia roczna temperatura powietrza w wybranych latach w okresie 1779–2010, Źródło: IMGW-PIB.
Sumy średnich rocznych opadów atmosferycznych wahają się od ok. 550 mm w środkowej części Polski wschodniej i w Polsce południowo-zachodniej do ok. 700 mm na wybrzeżu i ponad 1000 w górach, przy czym opady letnie przeważają nad zimowymi\(^5\). Sumy roczne opadów nie wykazują wyraźnej tendencji zmian, natomiast zmienia się ich struktura, zwłaszcza w okresie lata, kiedy wzrasta częstotliwość opadów ulewnych i długotrwałych okresów suszy.
---
\(^4\) Dane GUS
\(^5\) Dane GUS
Rysunek 2.2. Średnie roczne sumy opadów w latach 1813–2013, Źródło: IMGW-PIB.
W ostatnich latach w Polsce corocznie rejestruje się zwiększoną częstotliwość występowania zdarzeń związanych z przyborem wody w rzekach (głównie w obszarach górskich i podgórskich oraz na Żuławach). Natomiast na niżu i Wyżynie Lubelskiej występują deficyty wody, które uznawane są już za stałe. Oprócz zagrożenia powodziami i suszami obserwowanymi konsekwencjami zmiany klimatu w Polsce są także zwiększone ryzyko pożarowe w lasach oraz obniżenie poziomu wód gruntowych i związane z tym zanikanie obszarów wodno błotnych i stepowienie siedlisk przyrodniczych.
2.5. Sytuacja społeczno-gospodarcza
2.5.1. Charakterystyka ogólna
W wyniku światowego kryzysu gospodarczego rynków finansowych i bankowych w latach 2008–2012 rozwój gospodarczy Polski uległ spowolnieniu (tab. 2.4.). Jednakże w roku 2013 pojawiły się oznaki zmiany niekorzystnego trendu rozwoju i wzrost gospodarczy stopniowo rośnie.
**Produkt Krajowy Brutto**
W 2007 r. Polska należała do najszybciej rozwijających się krajów Unii Europejskiej. Produkt krajowy brutto wzrósł o 6,6%, podczas gdy w całej UE-27 PKB zwiększył się o 2,9%. Przyspieszenie wzrostu gospodarczego w Polsce rejestrowane było od 2003 roku, w którym dynamika wzrostu PKB przekroczyła poziom 3%.
Tabela 2.4. PKB w Polsce w latach 2007–2012
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|------|
| | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| PKB [mln zł, ceny bieżące] | 1 176 736,7 | 1 275 508,3 | 1 344 505,1 | 1 416 585,3 | 1 528 127 | 1 595 264 |
| Dynamika PKB [rok poprzedni = 100] | 106,8 | 105,1 | 101,6 | 103,9 | 104,3 | 101,9 |
Źródło: GUS.
2.5.2. Energetyka
Bazę surowcową dla energetyki w Polsce stanowią:
- **węgiel kamienny** – wydobycie węgla kamiennego w ostatnich latach maleje, co spowodowane jest likwidacją starych i nierentownych kopalń oraz stosowaniem energooszczędnych technologii i maszyn u odbiorców energii; węgiel kamienny występuje w Zagłębiach: Górnośląskim, Dolnośląskim, Lubelskim,
- **węgiel brunatny** – wydobywany metodą odkrywkową (wydobycie odbywa się w Zagłębiach: Konińskim, Turoszowskim, Bełchatowskim),
- **ropa naftowa** – wydobycie ropy w Polsce jest znikome, Polska importuje ropę naftową z Rosji, z krajów arabskich i basenu Morza Północnego,
- **gaz ziemny** – krajowe wydobycie pokrywa 40% zapotrzebowania Polski na gaz, pozostała część zapotrzebowania jest pokrywana przez import gazu z Rosji i Ukrainy,
- **pozostałe źródła energii**, w tym energia odnawialna – wodna, geotermalna, wiatrowa – wykazują rosnący udział z roku na rok.
Dane dotyczące wielkości i struktury zużycia energii pierwotnej w Polsce według nośników przedstawiono w tabeli 2.5.
Tabela 2.5. Wielkość i struktura zużycia energii pierwotnej w gospodarce narodowej w latach 2009–2011 wg nośników
| Wyszczególnienie | Lata |
|----------------------------------|------------|
| | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Calkowite zużycie energii pierwotnej [TJ] | 4 203 248 | 3 980 408 | 4 387 524 | 4 507 724 |
| Udział poszczególnych źródeł [%] | | | | |
| Węgiel kamienny | 46,7 | 44,8 | 45,8 | 43,4 |
| Węgiel brunatny | 12,7 | 12,8 | 11,0 | 11,6 |
| Ropa naftowa | 21,3 | 21,7 | 22,1 | 22,8 |
| Gaz ziemny | 13,4 | 13,7 | 13,3 | 13,1 |
| Energia odnawialna, pompy ciepła | 0,3 | 0,4 | 0,4 | 0,5 |
| Pozostałe \(^1\) | 5,7 | 6,7 | 7,3 | 8,6 |
\(^1\) Drewno opałowe, torf, paliwa odpadowe
*Źródło: GUS.*
Od wielu lat obserwowane jest zmniejszenie zużycia węgla kamiennego i brunatnego jako źródeł energii na rzecz paliw ropopochodnych, choć w perspektywie najbliższych kilkudziesięciu lat węgiel pozostanie surowcem o charakterze strategicznym.
Z inicjatywy Ministra Gospodarki tworzony jest Narodowy Program Gospodarki Niskoemisyjnej, którego celem jest poprawa efektywności energetycznej gospodarki i ograniczenie emisji zanieczyszczeń, w tym gazów cieplarnianych.
Do aktualnie wykorzystywanych źródeł energii odnawialnej, która stanowi 5% energii pierwotnej ogółem, należy przede wszystkim biomasa, zwłaszcza drewno i odpady drewna (ponad 85%) oraz energia wodna (ok. 3 %), przy czym wzrasta ilość energii wytwarzanej z wiatru (do 3,5%). Zarówno produkcja jak i zużycie energii odnawialnej wzrasta. Dane dotyczące produkcji i zużycia energii odnawialnej w Polsce wg źródeł wytwarzania w tonach oleju ekwiwalentnego przedstawiono w tabeli 2.6.
Tabela 2.6. Produkcja i zużycie energii odnawialnej w Polsce wg źródeł wytwarzania
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| RAZEM [toe], | | | | | |
| w tym: | | | | | |
| geotermalna | 3 | 13 | 14 | 13 | 13 |
| z biomasy | 3587 | 4739 | 5190 | 5866 | 6647 |
| wiatrowa | 0,46 | 72 | 93 | 143 | 276 |
| wodna | 181 | 185 | 204 | 251 | 200 |
| Udział w produkcji energii ogółem [%] | 4,75 | 7,24 | 8,99 | 10,2 | 11,19 |
| Udział w zużyciu energii ogółem [%] | 4,14 | 5,23 | 6,37 | 6,56 | 7,22 |
Źródło: GUS.
Obecnie badanym źródłem gazu ziemnego i ropy naftowej w Polsce są formacje łupkowe. W zależności od źródła polskie zasoby gazu łupkowego szacowane są na 0,3–5,3 bln m³ gazu\(^6\).
W strukturze finalnego zużycia energii w sektorach gospodarki następują zmiany odpowiadające rozwijowi poszczególnych gałęzi (rys. 2.3). Przede wszystkim nastąpiło zmniejszenie zużycia energii w przemyśle (do 30%) oraz w niewielkim stopniu w gospodarstwach domowych (ok. 20%). Zwiększenie zużycia energii dotyczy natomiast rozwijających się usług i transportu.
Rysunek 2.3. Zużycie energii finalnej z podziałem na sektory w latach 2008–2011,
Źródło: Bank Danych Lokalnych.
Zużycie energii finalnej w głównych działach przemysłu przedstawiono na rysunku 2.4. Najwięcej energii zużywają przemysły: chemiczny, mineralny, hutniczy oraz spożywczy (ok. 60 % całości zużycia energii). Spadek zużycia energii zanotowano w przemysłach hutniczym i tekstylnym, natomiast wzrost udziału zużycia energii m.in. w przemysłach mineralnym i chemicznym.
---
\(^6\) Turowski P. (2012): Gaz łupkowy w Polsce – szanse, wyzwania i zagrożenia, BEZPIECZEŃSTWO NARODOWE nr 21, I–2012
Do sektora energetycznego w Polsce należą podsektory elektroenergetyczny, ciepłowniczy, gazowniczy i naftowy.
**Podsektor elektroenergetyczny**
Elektroenergetyka w Polsce oparta jest w znaczącym stopniu na elektrowniach zawodowych. Moc zainstalowana elektrowni ogółem w 2011 r. wyniosła 37 595,2 MW, a produkcja 163 547,9 GWh\(^7\).
Do przyczyn niskiej sprawności systemu elektroenergetycznego i wysokiej emisyjności CO\(_2\) z tego sektora w Polsce należy zaliczyć:
- Bardzo duży udział wysokoemisyjnych technologii węglowych w wytwarzaniu energii elektrycznej, niespotykany w innych krajach.
- Niską sprawność procesów wytwarzania energii elektrycznej w technologiach węglowych.
- Duże zapotrzebowanie na energię tzw. potrzeb własnych energetyki.
- Duże straty transportu energii elektrycznej (przesył, dystrybucja).
Obecnie blisko 30% wyprodukowanej energii elektrycznej przypada na potrzeby własne energetyki oraz straty w przesyłce i dystrybucji\(^8\). Sytuacja ta w znacznym stopniu odbiega od standardów europejskich. Straty i różnice bilansowe w sieciach elektroenergetycznych przedstawiono na rysunku 2.5.
---
\(^7\) Bank Danych Lokalnych
\(^8\) www.odbiorcyenergii.pl
Istotnym problemem w sektorze elektroenergetyki jest niska jakość sieci przesyłowych i dystrybucyjnych. Systemy sieci przesyłowej i dystrybucyjnej, chociaż zapewniają bezpieczeństwo dostaw energii elektrycznej do odbiorców w kraju, wymagają modernizacji. Natomiast połączenia transgraniczne, mimo podjętych w ostatnich latach inwestycji, są niewystarczające i nie zapewniają efektywnego funkcjonowania rynku energii elektrycznej.
**Podsektor ciepłowniczy**
Zaopatrzenie w ciepło obejmuje produkcję oraz dystrybucję i obrót ciepłem sieciowym. Potencjał polskiego ciepłownictwa jest bardzo rozdrobniony. Działalność ciepłowniczą prowadzą elektrociepłownie zawodowe i przemysłowe, ciepłownie zawodowe i komunalne oraz lokalne przedsiębiorstwa produkcyjno-dystrybucyjne. W 2010 r. ok. 73% przedsiębiorstw ciepłowniczych stanowiło własność sektora publicznego, z czego ok. 89% podmiotów należy do samorządu terytorialnego\(^9\). Pozostałe podmioty znajdują się w rękach sektora prywatnego, z czego ok. 15% jest własnością podmiotów zagranicznych.
Podstawowym paliwem wykorzystywanym do produkcji ciepła jest węgiel kamienny (76% w 2010 r.), niemniej również w tym podsektorze prowadzone są przedsięwzięcia inwestycyjne polegające na wymianie kotłów węglowych na gazowe; a także różnego rodzaju prace modernizacyjne związane z wymogami ochrony środowiska. Rośnie udział ciepła uzyskiwanego w wyniku spalania biomasy – w latach 2002–2010 ponad dwukrotnie (rys. 2.6).
---
\(^9\) Energetyka cieplna w liczbach – 2010, Urząd Regulacji Energetyki 2011
Rysunek 2.6. Porównanie struktury produkcji ciepła wg paliw stosowanych w sektorze ciepłownictwa w 2002 i 2010 r., Źródło: Energetyka cieplna w liczbach – 2010, Urząd Regulacji Energetyki 2011.
Z wyprodukowanego ciepła 30% zużywają wytwórcy na zaspokojenie własnych potrzeb cieplnych. Pozostała jego część wprowadzana jest do sieci ciepłowniczych. Do odbiorców przyłączonych do sieci, po uwzględnieniu strat podczas przesyłu, trafia niewiele ponad 60% wyprodukowanego ciepła.
Potencjał techniczny koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych charakteryzuje się dużym rozdrobnieniem i rozproszeniem geograficznym. W 2010 r. moc zainstalowana koncesjonowanych przedsiębiorstw ciepłowniczych wynosiła 59 263,5 MW (osiągalna 58 097,7 MW), w 2007 r. 62 752,3 MW (osiągalna 60 530,5 MW), w 2002 r. 70 952,8 MW (osiągalna 67 285,4 MW)\(^{10}\). Niezmienne 1/3 potencjału wytwórczego ciepłownictwa skupiona była, podobnie jak w latach poprzednich, w dwóch województwach – śląskim i mazowieckim.
W 2010 r. koncesjonowane przedsiębiorstwa wytworzyły (wraz z odzyskiem) 462,5 tys. TJ (w 2007 r. prawie 435 tys. TJ ciepła). W 2010 r. ponad 62% wytworzonego ciepła (269,9 tys. TJ) wyprodukowane zostało w kogeneracji z produkcją energii elektrycznej, w elektrowniach i elektrociepłowniach należących do elektroenergetyki zawodowej, ciepłownictwa zawodowego i przemysłu.
**Zmiany zużycia energii w sektorze Przemysłu**
Zwiększa się efektywność energetyczna produkcji w większości sektorów przemysłowych (zarówno energochłonnych jak i nisko energochłonnych), co ma bezpośredni wpływ na spadek emisji gazów cieplarnianych (rys. 2.7. i 2.8.).
---
\(^{10}\) Energetyka cieplna w liczbach – 2010. Urząd Regulacji Energetyki 2011
W przypadku energochłonnych gałęzi przemysłu o największej poprawie efektywności energetycznej można mówić w przypadku przemysłu chemicznego. Największą poprawę efektywności energetycznej wśród nisko energochłonnych sektorów osiągnięto w przemysłach: maszynowym, spożywczym, tekstylnym i środków transportu.
Tempo poprawy energochłonności w Polsce w okresie 2000-2008 było 2-krotne wyższe niż w Unii Europejskiej. Według danych Eurostatu energochłonność gospodarki Polski i UE w 2010 r. wyniosła: 373,9 kgoe/1000 euro00 w przypadku Polski, 168 kgoe/1000 euro00 w przypadku UE\(^{11}\). Wskaźnik ten nie oddaje rzeczywistej różnicy ze względu na różnice dot. siły nabywczej – poziomy cen towarów i usług rynkowych i nierynkowych w poszczególnych krajach są zróżnicowane (siła nabywcza euro w Polsce jest większa niż przeciętnie w UE).
**Zmiany zużycia energii w sektorze Usług**
Energochłonność sektora usług w okresie 2000-2010 ulegała niewielkim wahaniom, z tendencją do wzrostu w latach 2000–2003 i 2008–2010 (rys. 2.9.). W stosunku do 2000 r. wskaźnik energochłonności finalnej w sektorze usług w 2010 r. wzrósł o ok. 20% (z ok. 0,041 na 0,051 kgoe/euro05).
Rysunek 2.9. Energochłonność wartości dodanej sektora usług w latach 2000–2010, Źródło: Energetyka cieplna w liczbach – 2010, Urząd Regulacji Energetyki 2011.
**Zmiany zużycia energii w sektorze Transportu**
Sektor transportu od roku 2003 odnotowuje systematyczny wzrost zużycia energii finalnej osiągając w roku 2010 ok. 17 000 ktoe (wzrost o ok. 50% w stosunku do roku 2000)\(^{12}\). Zużycie energii elektrycznej w okresie 2001-2011 ulegało wahaniom, przy czym w ostatnich latach obserwuje się wyraźny spadek wielkości zużycia energii w stosunku do wielkości zużycia w początkach XXI w. (z 5678 GWh w 2001 r. do 4245 GWh w 2011 r., rys. 2.10).
---
\(^{11}\) Energetyka cieplna w liczbach – 2010. Urząd Regulacji Energetyki 2011
\(^{12}\) Energetyka cieplna w liczbach – 2010. Urząd Regulacji Energetyki 2011
Zmiany zużycia energii w sektorze Rolnictwa
Od roku 2005 zużycie energii w sektorze rolnictwa zmniejszyło się, z ok. 4500 ktce w 2005 r. do poziom 3500 ktce w 2007 r. Zużycie energii elektrycznej w latach 2001–2011 ulegało wahaniom, ze znaczącym spadkiem w 2005 r. w stosunku do lat ubiegłych. W roku 2011 było o 65% mniejsze w stosunku do 2001 r. (spadek z 4610 GWh w 2001 r. do 1595 GWh w 2011 r., rys. 2.11.).
2.5.3. Przemysł
Przemysł pozostaje w Polsce dominującym czynnikiem generującym wzrost gospodarczy. Dynamika produkcji sprzedanej przemysłu jest zróżnicowana. W latach 2009–2011 wyniosła, w stosunku do roku poprzedniego -4,5% w 2009 r., +9% w 2010 r. i +7,7% w 2011 r. W 2011 r. produkcja sprzedana przemysłu była o ponad 43% wyższa niż w roku 2005\(^{13}\).
Występujące w Polsce tendencje w zakresie kształtowania się dynamiki produkcji przemysłowej są zgodne z tendencjami w krajach gospodarczo rozwiniętych. Najszybszy rozwój występuje w przemyśle przetwórczym, który decyduje o kształtowaniu się dynamiki w całym przemyśle. Pozytywnym zjawiskiem jest obserwowany, szybszy niż w pozostałych działach, wzrost produkcji działów i grup przemysłu uznawanych za nośniki postępu technicznego. Druga istotna tendencja występuje w strukturze sektorów i polega na wzroście znaczenia sektora prywatnego, który w 2011 r. wytwarzał prawie 86% wartości produkcji sprzedanej przemysłu ogółem. Tendencje zmian w przemyśle obrazują dane w tabeli 2.7.
Tabela 2.7. Produkcja sprzedana przemysłu w Polsce w wybranych latach w okresie 2000-2011
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Produkcja sprzedana ogółem (mln zł)\(^1\) | 488 801 | 918 281,9 | 896 379,8 | 985 715,9 | 1 137 372,8 |
| Produkcja sprzedana na jednego mieszkańca (zł)\(^1\) | 12 777 | 24 092 | 23 494 | 25 592 | 29 522 |
| Produkcja sprzedana wg sektorów własności (%) | |
|---------------------------------------------|------|
| Sektor publiczny | 28,7 | - | 15,4 | 15,1 | 14,1 |
| Sektor prywatny | 71,3 | - | 84,6 | 84,9 | 85,9 |
| Dynamika produkcji sprzedanej (ceny stałe)* | |
|--------------------------------------------|------|
| | 6,7 | 3,6 | -4,5 | 9 | 7,7 |
| Dynamika produkcji sprzedanej wg sekcji i działów\(^1\) (%) | rok poprzedni=100 |
|-----------------------------------------------------------|-------------------|
| Górnictwo i wydobycie | x | 103,5 | 88,4 | 98,8 | 105,1 |
| Przetwórstwo przemysłowe, wg sekcji i działów: | x | 104,0 | 96,1 | 109,9 | 108,6 |
| Produkcja artykułów spożywczych | x | 100,6 | 104,5 | 104,6 | 104,2 |
| Produkcja napojów | x | 104,4 | 99,2 | 91,5 | 101,8 |
| Produkcja odzieży | x | 96,2 | 84,3 | 99,6 | 109,0 |
| Produkcja wyrobów z drewna, korka, słomy i wikliny | x | 101,8 | 94,5 | 107,6 | 103,1 |
| Produkcja koksu i produktów rafinacji ropy naftowej | x | 108,4 | 96,2 | 97,9 | 106,5 |
| Produkcja chemikaliów i wyrobów chemicznych | x | 97,0 | 98,0 | 113,1 | 109,2 |
| Produkcja wyrobów gumowych i z tworzyw sztucznych | x | 103,8 | 96,4 | 115,7 | 110,8 |
| Produkcja metali | x | 97,0 | 74,5 | 119,3 | 113,6 |
| Produkcja wyrobów z metali | x | 108,7 | 91,1 | 113,3 | 119,5 |
| Produkcja maszyn i urządzeń | x | 110,6 | 90,6 | 96,8 | 101,2 |
| Produkcja pojazdów samochodowych, przyczep i naczep | x | 107,4 | 87,8 | 116,8 | 113,5 |
| Produkcja mebli | x | 104,1 | 99,8 | 94,2 | 115,4 |
| Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną, gaz, parę wodną i gorącą wodę | x | 98,3 | 91,3 | 103,0 | 99,9 |
\(^1\) Ceny bieżące
* wzrost (+) lub spadek (-) w stosunku do roku poprzedniego [w %]
Źródło: GUS, Bank Danych Lokalnych.
\(^{13}\) Dane GUS
Przekształceniom struktury własnościowej przemysłu oraz gałęziowej struktury produkcji towarzyszą zmiany organizacyjne i techniczno-technologiczne w procesach wytwórczych, jednocześnie przyczyniając się do poprawy efektywności energetycznej, a tym samym do spadku energochłonności produkcji przemysłowej oraz emisji gazów cieplarnianych.
2.5.4. Transport
Od czasu rozpoczęcia przemian gospodarczych zwiększają się w Polsce przychody ze sprzedaży usług wszystkich jednostek transportu łącznie. Największe przychody generuje sektor prywatny, którego udział w sprzedaży usług transportowych i magazynowych zwiększał się od początku lat 90. XX w., a w 2011 r. wynosił ok. 80%.
Od 2004 r. nastąpiły zmiany w strukturze rodzajów transportu, zarówno w przewozach pasażerskich, jak i przewozach ładunków. Zmiany te nie były jednak tak dynamiczne jak na przełomie XX i XXI w. Dane dotyczące wielkości i struktury przewozów ładunków i pasażerów w Polsce przedstawiono w tabeli 2.8.
Tabela 2.8. Wielkość i struktura przewozów ładunków i pasażerów w Polsce w wybranych latach w okresie 2000–2012
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|---------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| **Przewozy ładunków (tys. Mg)** | | | | | | |
| Ogółem | 1 271 529 (100%) | 1 655 965 (100%) | 1 691 015 (100%) | 1 838 500 (100%) | 1 912 172 (100%) | 1 844 070 (100%) |
| Transport kolejowy | 187 247 (14,7%) | 248 860 (15%) | 200 820 (11,9%) | 217 000 (11,8%) | 248 606 (13%) | 230 878 (12,5%) |
| Transport samochodowy | 1 006 705 (79,2%) | 1 339 473 (80,9) | 1 424 883 (84,3%) | 1 551 800 (84,4%) | 1 596 209 (83,5%) | 1 548 111 (84%) |
| Transport rurociągowy | 44 342 (3,5%) | 49 029 (3%) | 50 242 (3%) | - | 54 482 (2,8%) | 52 985 (2,9%) |
| Transport morski | 22 774 (1,8%) | 10 447 (0,6%) | 9 378 (0,6%) | 8 400 (0,5%) | 7 737 (0,4%) | 7 476 (0,4%) |
| Transport wodny śródlądowy | 10 433 (0,8%) | 8 109 (0,5%) | 5 655 (0,3%) | 5 100 (0,3%) | 5 093 (0,3%) | 4 579 (0,2%) |
| Transport lotniczy | 28 (0,002%) | 47 (0,003%) | 37 (0,002%) | - | 45 (0,002%) | 41 (0,002%) |
| **Przewozy pasażerów (tys. osób)** | | | | | | |
| Ogółem | 1 319 972 (100%) | 966 001 (100%) | 902 176 (100%) | 838 000 (100%) | 807 141 (100%) | 779 115 (100%) |
| Transport kolejowy | 360 687 (27,3%) | 291 892 (30,2%) | 282 619 (31,3%) | 261 300 (31,2%) | 263 609 (32,7%) | 273 228 (35,1%) |
| Transport samochodowy | 954 515 (72,3%) | 666 162 (69%) | 612 875 (67,9%) | 569 700 (68%) | 534 885 (66,3%) | 497 188 (63,8%) |
| Transport morski | 625 (0,0%) | 693 (0,1%) | 661 (0,1%) | 671 (0,1%) | 637 (0,1%) | 642 (0,1%) |
| Transport wodny śródlądowy | 1 265 (0,1%) | 1 791 (0,2%) | 1 671 (0,2%) | 879 | 1 519 (0,2%) | 1 006 (0,1%) |
---
14 Dane GUS
Najbardziej widoczną zmianą w strukturze poszczególnych rodzajów transportu w przypadku przewozu ładunków jest wzrost znaczenia transportu drogowego. W przypadku przewozu pasażerów w ostatnich latach zmniejsza się znaczenie transportu samochodowego, a zwiększa udział transportu kolejowego i lotniczego. W latach 1990–2004 rynek przewozów pasażerskich uległ silnemu załamaniu, wzrost udziału transportu kolejowego w przewozach osób obserwowany jest od 2006 r.
W transporcie drogowym następuje wzrost zużycia paliwa oraz wzrasta liczba samochodów (tab. 2.9.). Niemniej pozytywną trwałą tendencją obserwowaną w sektorze transportu jest zmniejszanie się wskaźników energochłonności środków transportu. Wskaźnik efektywności energetycznej ODEX w roku 2000 wynosił – 100, w 2004 r. – 71,5, w 2010 r. – ok. 84\(^{15}\).
Tabela 2.9. Zarejestrowane pojazdy samochodowe i ciągniki w Polsce w wybranych latach w okresie 2000–2012 [tys. szt.]
| Pojazdy | Lata |
|--------------------------|------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| Ogółem, w tym: | | | | | | |
| samochody osobowe | 9991 | 16079| 16495| 17240| 18126| 18744|
| autobusy | 82 | 92 | 95 | 97 | 98 | 100 |
| samochody ciężarowe | 1879 | 2512 | 2595 | 2767 | 2892 | 2921 |
| motocykle | 803 | 909 | 974 | 1013 | 1069 | 1107 |
| ciągniki rolnicze | 1253 | 1422 | 1530 | 1565 | 1613 | 1595 |
\(^{15}\) http://www.odyssee-indicators.org
dostępu do portów, szczególnie od strony lądu. Sytuacja transportu śródlądowego jest trudna. Główną barierą rozwoju transportu wodnego w Polsce jest stan infrastruktury dróg wodnych.
2.5.5. Budownictwo i mieszkalnictwo
Zdynamizowanie działalności inwestycyjnej m.in. dzięki napływowi środków pomocowych z Unii Europejskiej spowodowało wzrost tendencji i dynamiki nakładów brutto na środki trwałe. Wzrost nakładów brutto na środki trwałe obserwowany w Polsce od 2004 r. jest skorelowany z wartością dodaną brutto budownictwa. Od 2004 r. zwiększa się udział budownictwa w tworzeniu PKB. Wartość dodana brutto w budownictwie wzrosła w roku 2011 o ponad 40% w stosunku do roku 2007\(^{16}\). Dane dotyczące budynków oddanych do użytku w wybranych latach w okresie 2000–2012 przedstawiono w tabeli 2.10.
Tabela 2.10. Budynki oddane do użytku w wybranych latach w okresie 2000–2012
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 |
| Nowe budynki oddane do użytku (szt.) | | | | | | |
| Miasto | 28429 | 41624 | 36476 | 34602 | 34003 | 35314 |
| Wieś | 21776 | 63846 | 54945 | 56857 | 58007 | 64594 |
| Kubatura oddanych budynków (dam\(^3\)) | | | | | | |
| Miasto | 80795 | 165131971 | 15180609 | 127719363 | 131319208 | 150747246 |
| Wieś | 57812 | 95317342 | 89908857 | 71789956 | 70085331 | 81554792 |
| Wieś | 22983 | 69814629 | 61897240 | 55929407 | 61233877 | 69192454 |
* Źródło: Bank Danych Lokalnych.
Wskaźnik liczby mieszkań na 1000 mieszkańców w 2011 r. wyniósł 351, co plasuje Polskę na ostatnim miejscu w Europie\(^{17}\). Problem mieszkalnictwa w Polsce związany jest także ze standardem mieszkań, w tym z wyposażeniem w instalacje sanitarno-techniczne. Najwięcej mieszkań wyposażonych jest w wodociąg (ok. 94%), w mniejszym stopniu w ustrój splukiwany bieżącą wodą i łazienkę (odpowiednio 91,4% i 91,3%)\(^{18}\). Natomiast instalacja gazowa podłączona była w 2011 r. w co drugim mieszkaniu (52,8%). Mieszkania na terenach wiejskich są zdecydowanie gorzej wyposażone w wymienione urządzenia niż w miastach.
W ostatnich latach odnotowuje się spadek jednostkowego zużycia energii w mieszkaniach związany z realizacją programu termomodernizacji budynków, redukcją strat w sieciach ciepłowniczych, poprawą sprawności nowo instalowanych urządzeń. Mimo to gospodarstwa domowe w skali kraju są jednym z największych konsumentów energii – ok. 20% energii finalnej. Blisko 77% energii jest wykorzystywane do ogrzewania pomieszczeń, a ok. 15% do podgrzewania wody\(^{19}\). Do oświetlenia, przygotowania posiłków oraz zasilania elektrycznych urządzeń gospodarstwa domowego jest wykorzystywane ok. 9% zużywanej energii.
---
\(^{16}\) Dane GUS
\(^{17}\) Dane GUS
\(^{18}\) Dane GUS
\(^{19}\) Dane GUS
2.5.6. Rolnictwo
Rolnictwo w Polsce charakteryzuje się dużymi zasobami ziemi przy jednoczesnym dużym udziale gleb słabych i zakwaszonych, dużym rozdrobnieniem gospodarstw rolnych oraz zachowanymi tradycyjnymi metodami produkcji.
Zgodnie z informacjami zebranymi w wyniku przeprowadzenia Powszechnego Spisu Rolnego 2010 w Polsce powierzchnia gospodarstw rolnych w roku 2010 wynosiła ok. 18 mln ha i stanowiła ok. 58% ogólnej powierzchni kraju\(^{20}\). Blisko 87% powierzchni gospodarstw rolnych stanowią użytki rolne\(^{21}\).
W strukturze grup użytkowników dominuje sektor prywatny – 99,8% powierzchni użytków rolnych w 2010 r.\(^{22}\). W roku 2010 r. funkcjonowało 2278 tys. gospodarstw rolnych ogółem (tab. 2.11.). Wśród gospodarstw indywidualnych liczebnie dominują gospodarstwa małe, o powierzchni do 5 ha (stanowią one 38% ogólnej liczby gospodarstw indywidualnych). Gospodarstwa powyżej 15 ha użytków rolnych, w tym największe, stanowią ok. 8%.
Tabela 2.11. Indywidualne gospodarstwa rolne w Polsce w wybranych latach w okresie 2000–2011
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Liczba gospodarstw (tys.) | 1881 | 2566 | 2501 | 2278 | 2253 |
| Przeciętna powierzchnia użytków rolnych w jednym gospodarstwie (ha) | 7,2 | - | - | 7,09 | - |
| Gospodarstwa o powierzchni użytków rolnych [w odsetkach] | |
| 0-1 ha | 34,1 | 29,5 | 29,3 | 31,4 | 26,5 |
| 1-3 ha | 25,1 | 27,1 | 27,3 | 25,2 | 28,8 |
| 3-5 ha | 12,1 | 13,1 | 13,1 | 12,7 | 13,7 |
| 5-10 ha | 15,7 | 16,1 | 15,6 | 15,4 | 15,2 |
| 10-15 ha | 6,5 | 6,4 | 6,7 | 6,7 | 7 |
| 15-20 ha | 2,9 | 3,0 | 3,1 | 3,2 | 3,3 |
| 20-50 ha | 3,2 | 3,8 | 3,9 | 4,3 | 4,4 |
| ≥ 50 ha | 0,4 | 1 | 1 | 1,1 | 1,1 |
* Źródło: GUS.
Oprócz rozdrobnienia gospodarstw rolnych przejawem tradycyjnego rolnictwa w Polsce jest wciąż umiarkowany (przyjmując standardy europejskie) poziom nawożenia mineralnego oraz zużycia chemicznych środków ochrony roślin. Zużycie nawozów mineralnych i chemicznych pod zbiory w 2010/2011 wyniosło ogółem 1954,4 tys. Mg\(^{23}\). W przeliczeniu na 1 ha użytków rolnych zużyto 126,6 kg. Wyraźna spadkowa tendencja utrzymuje się w zużyciu nawozów wapniowych (tab. 2.12.).
---
\(^{20}\) Dane GUS
\(^{21}\) Bank Danych Lokalnych
\(^{22}\) Bank Danych Lokalnych
\(^{23}\) Dane GUS
Tabela 2.12. Zużycie nawozów mineralnych i wapniowych w Polsce w wybranych latach
w okresie 2000–2011 (w przeliczeniu na czysty składnik)
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|---------------|
| | 1999/2000 | 2004/2005 | 2008/2009 | 2009/2010 | 2010/2011 |
| Nawozy mineralne lub chemiczne ogółem [w tys. Mg], w tym: | | | | | |
| Azotowe | 861,3 | 895,3 | 1095,4 | 1027,6 | 1091,1 |
| Fosforowe | 296,8 | 324,3 | 375,3 | 352,6 | 408,4 |
| Potasowe | 368,4 | 408,8 | 428,7 | 396,7 | 454,9 |
| Nawozy wapniowe | 1693,9 | 1455,6 | 529,8 | 591,5 | 568,3 |
Źródło: GUS.
W polskim rolnictwie produkcja roślinna i produkcja zwierzęca są zrównoważone. W wartości globalnej produkcji rolnej przeważa produkcja roślinna (w 2011 r. – 56,3%), natomiast w wartości produkcji towarowej produkcja zwierzęca – w 2011 r. – 53,4% (tab. 2.13).24
Tabela 2.13. Globalna i towarowa produkcja rolna w Polsce w wybranych latach w okresie 2000–2011
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|---------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Globalna produkcja rolnicza | | | | | |
| Ogółem (mln zł) | 55985,4 | 83126,5 | 79907,9 | 84484,2 | 100671,7 |
| z tego: | | | | | |
| Produkcja roślinna (%) | 53,2 | 56,3 | 52,4 | 53,2 | 56,3 |
| Produkcja zwierzęca (%) | 46,8 | 43,7 | 47,6 | 46,8 | 43,7 |
| Towarowa produkcja rolnicza | | | | | |
| Ogółem (mln zł) | 33491,4 | 56265,0 | 56378,9 | 59357,1 | 71263,1 |
| z tego: | | | | | |
| Produkcja roślinna (%) | 37,4 | 30,6 | 30,8 | 30,9 | 33 |
| Produkcja zwierzęca (%) | 62,6 | 37 | 39,7 | 39,3 | 37,8 |
| Udział produkcji towarowej ogółem w globalnej produkcji rolniczej ogółem (%) | 59,8 | 67,7 | 70,6 | 70,3 | 70,8 |
| Produkcja rolnicza na 1 ha użytków rolnych (zł) | | | | | |
| Globalna | 3143 | 5146 | 4957 | 5449 | 6519 |
| Towarowa | 1880 | 3483 | 3497 | 3829 | 4615 |
Źródło: GUS.
W produkcji zwierzęcej największe znaczenie ma żyweć rzeźny (m.in. trzoda chlewna i drób) oraz mleko krowie. W strukturze produkcji roślinnej dominuje produkcja zbóż, roślin przemysłowych oraz warzyw i owoców. Coraz większe znaczenie zyskuje uprawa roślin nieżywnościowych, w tym uprawa roślin energetycznych. Powierzchnia użytków rolnych przeznaczona pod uprawę roślin na cele energetyczne z roku na rok wzrasta: w 2006 r. wynosiła ok. 6990 ha, w 2009 r. ok. 29264 ha25.
2.5.7. Leśnictwo
Powierzchnia lasów w Polsce wg stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. wynosiła 9329,17 tys. ha26, co stanowiło 29,3% powierzchni kraju27 (tab. 2.14.). W strukturze lasów dominują lasy publiczne (81,3%), zarządzane w większości przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe (PGL LP), lasy prywatne zajmują 18,7%.
24 Dane GUS
25 FundEko: Wpływ wspólnej polityki rolniej i polityki spójności na rozwój obszarów wiejskich. Raport końcowy, 2011
26 Dane GUS na dzień 1 stycznia 2012 r., GUS Ochrona Środowiska
27 Raport o stanie lasów 2012, DGLP 2013
Wskaźnik zalesienia od 1946 r. do 2011 r. wzrósł o 10% (z 20,8%), docelowo powierzchnia zalesienia w Polsce ma wynosić 33%. Wskaźnik lesistości jest zróżnicowany przestrzennie – waha się od 21,9% w województwie łódzkim (Polska centralna) do ok. 51,3% w województwie lubuskim (Polska zachodnia).
Tabela 2.14. Powierzchnia lasów i zasoby leśne w Polsce w wybranych latach w okresie 2000–2012
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Powierzchnia leśna (tys. ha)\(^1\) | 8877,142 | 9224,110 | 9251,403 | 9275,784 | 9304,761 |
| Wskaźnik lesistości (%) | 28,4 | 29,0 | 29,1 | 29,2 | 29,2 |
| Zasoby drzewne (grubizna brutto) Lasów Państwowych ogółem na pniu (mln m\(^3\)) | 1466,1 | 1676,2 | 1713,7 | 1747,8 | 1772,5\(^2\) |
| Pozyskanie grubizny (tys. m\(^3\)) | | | | | |
| Ogółem | 26025 | 32407 | 32701 | 33568 | 34877 |
| Grubizna iglasta | 19540 | 24544 | 24529 | 25579 | 26278 |
| Grubizna liściasta | 6485 | 7863 | 8172 | 7989 | 8599 |
| Ogółem w lasach Lasów Państwowych | 24097 | 30695 | 31188 | 31882 | 32789 |
\(^1\) Stan na 1 stycznia
\(^2\) Dane GUS
Zwiększanie powierzchni lasów wynika z prowadzenia zalesień na gruntach użytkowanych rolniczo lub stanowiących nieużytki poprzez sztuczne zalesianie oraz uznanie za lasy innych gruntów pokrytych roślinnością leśną (efekt wspierania sukcesji naturalnej). W latach 2009–2011 zalesiono łącznie 16,7 tys. ha gruntów (tab. 2.15). Na bilans powierzchni leśnej w niewielkim zakresie wpływa wyłączanie gruntów leśnych na cele nierolnicze i nieleśne (w 2011 r. wyłączenych zostało 604 ha).
Tabela 2.15. Wielkość wyłączeń gruntów leśnych w Polsce na inne cele oraz wielkość zalesień w wybranych latach w okresie 2000–2011
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Zalesienia (tys. ha) | 23,404 | 7,876 | 5,611 | 5,864 | 5,277 |
| Wyłączenia (tys. ha) | 0,7 | 0,6 | 0,6 | 0,55 | 0,6 |
\(^1\) Źródło: GUS Ochrona Środowiska.
Udział drzew liściastych w ogólnej powierzchni leśnej zwiększa się od 50 lat (w latach 1945–2007 powierzchnia drzewostanów liściastych wzrosła z 13 do 24%). Obecnie zalesienia odpowiednio ukierunkowane dzięki instrumentom administracyjnym i finansowym oraz sposób gospodarowania w lasach stopniowo zmierzają do przebudowania struktury drzewostanów, tak aby były one zgodne z naturalnymi uwarunkowaniami.
Dominującą funkcją lasów jest funkcja gospodarcza (w tym PGL LP ok. 51%)\(^{28}\). Powierzchnia lasów pełniących funkcje ochronne wynosi ok. 38%. Są to przede wszystkim lasy wodochronne – ponad 1490 tys. ha, lasy wokół miast (635 tys. ha), lasy w strefie oddziaływania przemysłu (ok. 461 tys. ha) oraz glebochronne (324 tys. ha)\(^{29}\). W 2011 r. w parkach narodowych grunty leśne zalesione obejmowały 194,9 tys. ha i stanowiły ok. 61% powierzchni parków, w parkach krajobrazowych odpowiednio ok. 1308 tys. ha i ok. 50%, a rezerwaty leśne to 66,5 tys. ha i ok. 40% powierzchni rezerwatów\(^{30}\).
\(^{28}\) Centrum Lasów Państwowych: Lasy Państwowe w liczbach 2012
\(^{29}\) Dane GUS
\(^{30}\) Dane GUS
Podaż drewna pozyskiwanego w PGL LP, wykorzystywanego do energetyki przemysłowej w latach 2010–2012 kształtowała się na poziomie od 800 tys.m$^3$ do 1,0 mln m$^3$. Należy jednocześnie zauważyć, iż zgodnie z zasadami zrównoważonej gospodarki leśnej średnioroczne wielkości użytkowania lasów nie przekraczają realnego poziomu przyrostu miąższości drzewostanów, umożliwiając tym samym niezachwiany rozwój zasobów leśnych.
### 2.5.8. Gospodarowanie odpadami i ściekami
Ilość odpadów wytwarzonych na terenie Polski w okresie 2000–2011 mieściła się w granicach 120–137 mln Mg rocznie (tab. 2.16). Emisje gazów cieplarnianych powstające w wyniku procesów zagospodarowania odpadów stanowiły ok. 2% emisji tych gazów ogółem. Prowadzone procesy gospodarki odpadami stanowią przede wszystkim źródło emisji metanu.
**Tabela 2.16. Odpady wytworzone [tys. Mg] w poszczególnych latach**
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Wytworzone ogółem | | | | | |
| - w tym: | | | | | |
| odpady przemysłowe | 125 484 | 114 938 | 111 060 | 113 479 | 123 524 |
| odpady komunalne | 12 226* | 12 195 | 12 053 | 12 039 | 12 129 |
* odpady state zebrane z gospodarstw domowych
**Źródło:** GUS.
Największym wytwórcą odpadów pozostaje przemysł, stanowiący źródło ponad 90% odpadów wytworzonych ogółem. Na przestrzeni ostatnich lat na podobnym poziomie utrzymuje się ilość odpadów przemysłowych poddanych procesom (tab. 2.17):
- odzysku, stanowiąc ponad 70% (np. wykorzystanie odpadów jako środka do wytwarzania energii czy regeneracja substancji),
- unieszkodliwiania – ok. 0,3% (procesy termiczne, kompostowanie).
Na składowiskach deponowanych jest 17–22% wytworzonych odpadów przemysłowych.
**Tabela 2.17. Odpady przemysłowe [tys. Mg] wytworzone i unieszkodliwione w poszczególnych latach**
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Wytworzone, w tym: | | | | | |
| Poddane procesom odzysku | 96 489 | 86 124,8 | 81 532,2 | 84 287,3 | 88 657 |
| Unieszkodliwione (procesy termiczne, kompostowanie) | 25 118 | 561,3 | 323,1 | 308,5 | 431 |
| Składowane | 20 289,7 | 21 369,2 | 20 694 | 26 601,3 |
**Źródło:** GUS.
Odpady komunalne (odpady zebrane selektywnie, np. szkło, papier i tektura, odpady z ogrodów, targowisk czy odpady z czyszczenia ulic i placów) stanowią 8–9% odpadów wytworzonych ogółem (tab. 2.18). Według szacunkowych danych przeciętna ilość odpadów komunalnych wytwarzonych w kg na 1 mieszkańca kształtuje się na podobnym poziomie – w 2005 r. 319 kg, w 2009 r. 316 kg, w latach 2010–2011 315 kg na mieszkańca, przy czym ilość zebranych odpadów w kg na 1 mieszkańca wynosi ok. 80%.
---
31 Dane GUS
32 Dane GUS
Tabela 2.18. Odpady komunalne [tys. Mg] wytworzone i unieszkodliwione w poszczególnych latach
| Wyszczególnienie | Lata |
|------------------|------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Zebrane, | | | | | |
| w tym: | | | | | |
| Unieszkodliwione termicznie | 2,9 | 62,7 | 101,1 | 102,5 | 98,3 |
| Unieszkodliwione biologicznie (kompostowanie) | 248,3 | 262,4 | 508,3 | 608,5 | 365,6 |
| Składowane | 11 965 | 8 693,2 | 7 859,4 | 7 368,7 | 6 967,1 |
Źródło: GUS.
Obserwuje się zwiększanie ilości odpadów komunalnych zagospodarowywanych w inny sposób niż składowanie – ilość odpadów deponowanych na składowiskach na początku XX w. wynosiła ok. 90% odpadów zebranych ogółem, w latach 2009–2011 było to kolejno 85%, 73,4% i 70,9%.
Zmniejsza się liczba czynnych składowisk odpadów komunalnych, przy zwiększającej się liczbie składowisk z instalacją odgazowania – w 2005 r. 23% czynnych składowisk było wyposażonych w instalację odgazowania, w 2011 r. już 74% (tab. 2.19.). W latach 2010–2011 spadła liczba dzikich wysypisk odpadów, kolejno o 11% i 26%.
Tabela 2.19. Dane dotyczące składowisk odpadów komunalnych w poszczególnych latach
| Rok | Liczba składowisk z instalacją odgazowania | Ogólna liczba składowisk |
|-----|------------------------------------------|--------------------------|
| | Ogółem [%] | W tym z gazem unieszkodliwionym przez spalanie | Czynne | Zamknięte (zakończona eksploatacja) | Dzikie wysypiska |
| | Bez odzysku energii | Z odzyskiem energii | | | |
| 2005| 233 | 8 | 38 | 1025 | 57 | 2583 |
| 2008| 340 | 29 | 53 | 879 | 70 | 3481 |
| 2009| 386 | 38 | 60 | 803 | 94 | 4373 |
| 2010| 403 | 46 | 65 | 633 | 169 | 3875 |
| 2011| 428 | 93 | 69 | 578 | 58 | 2539 |
Źródło: GUS, Bank Danych Lokalnych.
Wielkość emisji dwutlenku węgla i podtlenku azotu z procesów gospodarki odpadami utrzymuje się na podobnym poziomie i nie przekracza kilku procent (tab. 2.20.). Wielkość emisji CH₄ (w %) z odpadów w stosunku do emisji całkowitej (w tys. Mg) w danym roku zmniejszyła się z 30% w 2005 r. do ok. 14% w 2010 r.³³.
---
³³ Dane GUS
Tabela 2.20. Emisja gazów cieplarnianych z odpadów w poszczególnych latach
| Wyszczególnienie | Lata | 2008 | CO₂ | CH₄ | N₂O | 2009 | CO₂ | CH₄ | N₂O | 2010 | CO₂ | CH₄ | N₂O |
|------------------|------------|------|-----|-----|-----|------|-----|-----|-----|------|-----|-----|-----|
| | | | | | | | | | | | | | |
| Emisja ogółem ab [ekw.CO₂] | | 32 5381 | 36 044 | 31 698 | 313 722 | 34 741 | 27 559 | 33 2067 | 34 976 | 26 936 |
| Emisja ogółem ac [tys. Mg] | | 286 944 | 1772 | 87 | 274 205 | 1766 | 89 | 28 6944 | 1772 | 87 |
| w tym z odpadów ogółem [tys. Mg], w tym: | | 222 | 344 | 4 | 231 | 358 | 4 | 222 | 344 | 4 |
| składowanie | | - | 292 | - | - | 306 | - | - | 292 | - |
| gospodarka ściekami | | - | 53 | 4 | - | 52 | 4 | - | 53 | 4 |
| spalanie odpadów | | 222 | - | - | 231 | - | 0 | 222 | - | 0 |
| Emisja z odpadów (% z emisji ogółem ac) | | 0,08 | 19,5 | 4,6 | 0,09 | 20,3 | 4,5 | 0,08 | 13,8 | 4,6 |
a Zgodnie z metodologią IPCC b Bez uwzględnienia emisji i pochłaniania z sektora „Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo” c Emisja netto z uwzględnieniem emisji i pochłaniania z sektora „Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo”
Źródło: GUS.
W gospodarce odpadami, w przypadku dwutlenku węgla główne źródło emisji stanowią procesy spalania odpadów, w przypadku podtlenku azotu – gospodarka ściekami. Emisje metanu pochodzą przede wszystkim ze składowisk odpadów, w następnej kolejności z procesów gospodarki ściekami, przy czym emisje ze składowisk odpadów wzrosły z 66% emisji ogółem w 2005 r. do 85% w 2010 r., natomiast emisje z procesów gospodarki ściekami spadły z 34% w 2005 r. do 15% w 2010 r. Na wielkość emisji metanu w niewielkim stopniu wpływa również spalanie odpadów rolnych – niecały 1% emisji całkowitej.
Zwiększa się ilość ścieków komunalnych odprowadzanych siecią kanalizacyjną poddanych procesom oczyszczania – z 83% w 2000 r. do blisko 96% w 2011 r. (tab. 2.21.).
Tabela 2.21. Dane dotyczące gospodarki ściekami komunalnymi w poszczególnych latach
| Wyszczególnienie | Lata | 2000 | mln m³/rok | % | 2008 | mln m³/rok | % | 2009 | mln m³/rok | % | 2010* | mln m³/rok | % | 2011* | mln m³/rok | % |
|------------------|------------|------|------------|---|------|------------|---|------|------------|---|------|------------|---|------|------------|---|
| Ogólem ścieki odprowadzone siecią kanalizacyjną, w tym: | | | | | | | | | | | | | | | | |
| Oczyszczone ogółem, w tym: | | | | | | | | | | | | | | | | |
| Mechanicznie | | | | | | | | | | | | | | | | |
| Biologicznie | | | | | | | | | | | | | | | | |
| Z podwyższonym usuwaniem biogenów (PUB) | | | | | | | | | | | | | | | | |
| Nieoczyszczone | | | | | | | | | | | | | |
* od 2010 r. zmiana metodologii badania ilości ścieków odprowadzonych siecią kanalizacyjną (dane z lat 2010-2011 nie są w pełni porównywalne z latami ubiegłymi)
Źródło: GUS.
Ścieki oczyszczane są w oczyszczalniach mechanicznych, mechaniczno-biologicznych oraz z podwyższonym usuwaniem biogenów. Ilość ścieków oczyszczanych mechanicznie zmniejszyła się z 7% do niecałego 1% w 2009 r. W ostatnich latach większość ścieków komunalnych oczyszczana jest w procesach biologicznych (prawie 100%), w tym ilość
ścieków z podwyższonym usuwaniem biogenów (PUB) wzrosła o ponad 40% ścieków oczyszczanych ogółem.
Na przestrzeni ostatnich lat obserwuje się spadek ilości osadów powstających w oczyszczalniach ścieków. Ilość osadów ściekowych wytwarzanych w oczyszczalniach ścieków przemysłowych uległa zmniejszeniu przy wzrastającej ilości osadów wytwarzanych w oczyszczalniach ścieków komunalnych (tab. 2.22.).
Tabela 2.22. Ilość osadów ściekowych [w tys. Mg s.m.] wytworzona i zagospodarowana w poszczególnych latach
| Wyszczególnienie | Lata |
|---------------------------------------------------------------------------------|------------|
| | 2000 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Osady wytworzone w oczyszczalniach ścieków przemysłowych | 703,3 | 411,6 | 345 | 368,4 | 397,6 |
| Osady wytworzone w oczyszczalniach ścieków komunalnych, w tym: | 359,8 | 567,3 | 563,1 | 526,7 | 519,2 |
| - stosowane w rolnictwie | | 112,0 | 123,1 | 109,3 | 116,2 |
| - stosowane do rekultywacji terenów, w tym gruntów na cele rolne | | 105,8 | 77,8 | 54,3 | 54,4 |
| - stosowane do uprawy roślin przeznaczonych do produkcji kompostu | 25,5 | 27,5 | 23,5 | 30,9 | 31 |
| - przekształcone termicznie | 5,9 | 6,0 | 8,9 | 19,8 | 41,6 |
| - składowane | 151,6 | 91,6 | 81,6 | 58,9 | 51,4 |
| ŁĄCZNIE osady z oczyszczalni przemysłowych i komunalnych | 1063,1 | 978,9 | 908,1 | 895,1 | 916,8 |
Źródło: GUS.
Wzrasta ilość osadów komunalnych stosowanych w rolnictwie oraz unieszkodliwianych w procesach termicznych, zmniejsza się natomiast ilość osadów wykorzystywanych do rekultywacji terenów oraz ilość osadów deponowanych na składowiskach.
W ostatnim dziesięcioleciu nastąpiło zmniejszenie energochłonności oczyszczalni ścieków spowodowane przede wszystkim zmianą technologii oczyszczalni ścieków i wprowadzaniem BAT, stosowaniem energooszczędnych urządzeń i wprowadzeniem systemów sterowania ich pracą, dostosowanego do rzeczywistego ładunku zanieczyszczeń w ściekach oczyszczanych oraz wykorzystywanie biogazu z procesów fermentacji osadów do produkcji energii cieplnej i elektrycznej na potrzeby oczyszczalni.
2.5.9. Stan środowiska
Po przemianach gospodarczych w Polsce dla stanu środowiska pierwotnorządne znaczenie mają przeprowadzone procesy restrukturyzacji i unowocześnienia gospodarki sprzyjające zmniejszeniu presji na środowisko. Obecnie w Polsce realizowana jest Polityka Ekologiczna Państwa\(^{34}\), której wdrażanie przynosi efekty w postaci sukcesywnie poprawiającego się stanu poszczególnych elementów środowiska, a także wzrost świadomości ekologicznej społeczeństwa. Wreszcie kolejnym ważnym czynnikiem sprzyjającym rozważnemu korzystaniu ze środowiska i nadrobieniu zaległości w ochronie środowiska są działające w Polsce instytucje prawne, administracyjne i finansowe.
---
\(^{34}\) W 2003 roku Sejm RP przyjął dokument „Polityka ekologiczna Państwa na lata 2003–2006 z uwzględnieniem perspektywy na lata 2007–2010”. Od 2008 r. Polska realizuje „Politykę ekologiczną Państwa” obejmującą okres 2009–2012 z perspektywą do roku 2016.
Nakłady na ochronę środowiska (na środki trwałe służące ochronie środowiska) w 2011 r. wyniosły 12,1 mld zł (w 2007 r. 7,5 mld zł), w tym na ochronę powietrza atmosferycznego i klimatu 3,1 mld zł\textsuperscript{35}. Udział tych nakładów na ochronę środowiska w nakładach inwestycyjnych w gospodarce narodowej w ostatnich latach utrzymuje się na poziomie ok. 5%, a w produkcji krajowym brutto ok. 0,8%.
\subsection*{2.6. Specjalne okoliczności wypełniania zobowiązań przez Polskę}
Zgodnie z artykułem 4.6 Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu oraz paragrafami 4a i 7 decyzji 9 Drugiej Konferencji Stron tej Konwencji Polska uznaje celowość elastycznego podejścia do wypełnienia swoich zobowiązań wynikających z Konwencji Klimatycznej w następujących sprawach:
- za bazowy rok do oceny zobowiązań Polska przyjmuje rok 1988,
- emisja z roku 1990 może być wykorzystywana jedynie do oceny stanu emisji globalnej, natomiast nie może stanowić podstawy do rozliczania Polski z wypełnienia zobowiązań Konwencji,
Powodem przyjęcia przez Polskę założenia dotyczącego zmiany bazowego roku z 1990 na 1988 jest to, że rok 1990 był w Polsce pierwszym rokiem po zasadniczych zmianach politycznych i gospodarczych, a w konsekwencji także ustrojowych, które wyraźnie naruszyły stabilność polskiej gospodarki\textsuperscript{36}. To właśnie w 1990 r. nastąpiło przejściowe załamanie gospodarki. Dlatego też wielkość emisji gazów cieplarnianych w 1990 r. nie odpowiada ani normalnemu poziomowi emisji, jaki wynika z potrzeby rozwoju naszego kraju, ani faktycznemu potencjałowi gospodarczemu Polski. Rok ten jako bazowy nie jest zatem miarodajny do oceny potencjału i kondycji polskiej gospodarki.
Dodatkowe informacje wymagane w ramach artykułu 7.2 Protokołu z Kioto zostały zaprezentowane w różnych rozdziałach niniejszego raportu, szczegółowy ich wykaz podano w załączniku 2.
\textsuperscript{35} Dane GUS
\textsuperscript{36} Szczegółowe uzasadnienie przyjęcia roku 1988 jak bazowego roku przez Polskę zostało zawarte w I Raporcie Rządowym dla Konferencji Stron Konwencji (1994).
ROZDZIAŁ 3. INWENTARYZACJA EMISJI I POCHŁANIANIA GAZÓW CIEPLARNIANYCH
3.1. Informacje dotyczące inwentaryzacji
Jednym z głównych zobowiązań wynikających z ratyfikacji Protokołu z Kioto przez Polskę jest redukcja emisji gazów cieplarnianych o 6% w latach 2008–2012 w stosunku do roku bazowego, za który przyjęto rok 1988, zgodnie z zapisami artykułu 4.6 Konwencji Klimatycznej oraz decyzji 9/CP.2. Dla następujących gazów oraz grup gazów: HFCs, PFCs i SF₆ przyjęto rok 1995 jako bazowy.
Krajowa inwentaryzacja gazów cieplarnianych jest wykonywana corocznie i przedkładana w wymaganym przez Konwencję Klimatyczną formacie i terminie. W ostatnim Krajowym raporcie, złożonym w 2013 r., przedstawiono wyniki krajowej inwentaryzacji emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych w Polsce w roku 2011 wraz z trendem od 1988 r. Krajowa inwentaryzacja obejmuje następujące gazy cieplarniane:
- dwutlenek węgla (CO₂),
- metan (CH₄),
- podtlenek azotu (N₂O),
- grupę gazów HFC (fluorowęglowodory: HFC-23, HFC-32, HFC-43-10mee, HFC-125, HFC-134a, HFC-143a, HFC-152a, HFC-227ea),
- grupę gazów PFC (perflurowęglowodory: perfluorometan – CF₄, perfluoroetan – C₂F₆, perfluorobutan – C₄F₁₀) i
- sześciiofluorek siarki (SF₆).
Krajowa inwentaryzacja i towarzyszące jej tablice w układzie wspólnego formatu raportowania (Common Reporting Format - CRF) przygotowywane są zgodnie z uaktualnionymi Wytycznymi do corocznego raportowania inwentaryzacji (Reporting Guidelines on Annual Inventories – FCCC/SBSTA/2006/9). Wytyczne stosowane do obliczania emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych są zgodne z metodyką zalecaną w podstawowych publikacjach Międzynarodowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC), a mianowicie: Zweryfikowane wytyczne do krajowych inwentaryzacji gazów cieplarnianych (Revised 1996 Guidelines for National Greenhouse Gas Inventories), Przewodnik dobrych praktyk i zarządzania niepewnościami w krajowych inwentaryzacjach gazów cieplarnianych (Good Practice Guidance and Uncertainty Management in National Greenhouse Gas Inventories) oraz Przewodnik dobrych praktyk w użytkowaniu gruntów, zmianach użytkowania gruntów i leśnictwie (Good Practice Guidance for Land Use, Land Use Change and Forestry). Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi IPCC, w celu uzyskania dokładniejszych danych o emisji zastosowano, tam gdzie to było możliwe, krajową metodykę szacowania emisji.
Najważniejsze cechy charakterystyczne dla procesu przygotowywania inwentaryzacji można przedstawić następująco:
- dane o aktywnościach źródeł emisji pochodzą z publikacji statystycznych GUS, z bazy danych Eurostatu, a w przypadku kategorii dla których brak jest oficjalnych danych statystycznych wykorzystywane są wyniki zamawianych opracowań specjalistycznych lub ocen eksperckich,
wskaźniki emisji dla głównych źródeł emisji opracowywane są na podstawie badań krajowych, a w przypadku braku wskaźników krajowych albo w przypadku ich dużej niepewności przyjmowane są domyślne wskaźniki IPCC (np. emisje CH₄ i N₂O ze spalania w źródłach stacjonarnych),
wszystkie dane o aktywnościach, wskaźniki emisji i wyniki emisji są przechowywane w bazie danych KOBiZE, która jest sukcesywnie rozbudowywana.
3.2. Wyniki inwentaryzacji za 2011 rok oraz trendy emisji
Zagregowana emisja wszystkich szacowanych gazów cieplarnianych w 2011 roku wyniosła 399,4 mln ton ekwiwalentu CO₂ (bez uwzględnienia sektora 5). Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo). Natomiast bilans emisji gazów cieplarnianych i pochłaniania dwutlenku węgla w sektorze 5 oszacowano na – 21,9 mln ton ekwiwalentu CO₂, z czego pochłanianie CO₂ (głównie przez grunty leśne) wyniosło 31 mln ton CO₂, natomiast emisja wyniosła 9,1 mln ton ekwiwalentu CO₂.
Największy udział w całkowitej emisji gazów cieplarnianych (wyrażonej w ekwiwalencie CO₂) w Polsce w 2011 roku miał sektor Energia, ponad 81%, przy czym dominującą działalnością jest tu spalanie paliw. Udział głównych sektorów w emisji krajowej wg klasyfikacji źródeł emisji IPCC przedstawiono poniżej:
- **1. Energia** 81,4% w tym:
- 1.A. Spalanie paliw – 95,2%
- 1.A.1. Przemysły energetyczne – 53,7%
- 1.A.2. Przemysł wytwórczy i budownictwo – 9,6%
- 1.A.3. Transport – 15,0%
- 1.A.4. Inne sektory – 16,9%
- 1.B. Emisja lotna z paliw – 4,8%
- **4. Rolnictwo** – 8,8%,
- **2. Procesy przemysłowe** – 7,2%,
- **6. Odpady** – 2,4%,
- **3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów** – 0,2%.
W całkowitej emisji gazów cieplarnianych w 2011 roku dominował dwutlenek węgla, którego udział w emisji ogółem wyniósł 82,7%. Metan stanowił 8,9% zagregowanej emisji gazów cieplarnianych, podtlenek azotu zaś 6,8%. Gazy przemysłowe były odpowiedzialne za 1,6% zagregowanej emisji gazów cieplarnianych. Przedstawione powyżej udziały zagregowanej emisji oraz poszczególnych gazów w dalszej części rozdziału podano bez uwzględnienia bilansu gazów cieplarnianych w sektorze 5. Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo.
Wyniki inwentaryzacji wykazały, że w latach 1988–2011 emisja gazów cieplarnianych zmniejszyła się o 29,1%, przy czym spadek emisji wyniósł odpowiednio: dla dwutlenku węgla – 29,6%, dla metanu – 33,8%, zaś dla podtlenku azotu – 32,5%. Szczególnie drastyczny spadek emisji gazów cieplarnianych widoczny jest w latach 1988–1990, co było spowodowane znaczącymi zmianami w polskiej gospodarce, szczególnie w przemyśle ciężkim. Sytuacja ta była wynikiem rozpoczętej transformacji politycznej i przechodzenia od gospodarki centralnie sterowanej do wolnorynkowej. Spadek emisji trwał do 1993 r., po czym emisje zaczęły rosnąć osiągając lokalne maksimum w 1996 r., co było skutkiem m.in.
modernizacji przemysłu ciężkiego, jak również dynamicznym wzrostem gospodarczym. Kolejne lata charakteryzował powolny spadek emisji aż do 2002 r., któremu towarzyszyły programy i działania na rzecz efektywnego wykorzystania energii. Po 2002 r. nastąpił lekki wzrost emisji, trwający do 2007 r. Od 2008 r. zanotowano stabilizację w emisji poza wyraźnym jej spadkiem w 2009 r. spowodowanym światowym spowolnieniem gospodarczym (tab. 3.1.).
Tabela 3.1. Emisja dwutlenku węgla (CO₂), metanu (CH₄), podtlenku azotu (N₂O), fluorowęglowodorów (HFCs), perflurowęglowodorów (PFCs) i sześciofluorku siarki (SF₆) w latach 1988-2011 wyrażona w ekwiwalencie dwutlenku węgla
| Zanieczyszczenie | 1988* | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 |
|------------------|-------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|
| | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ |
| CO₂ - netto z kategorią 5 | 461 277,99 | 437 704,75 | 353 746,11 | 350 479,75 | 350 467,67 | 350 058,44 | 348 211,13 | 350 447,29 | 362 655,03 | 353 757,57 | 325 835,63 | 315 323,80 |
| CO₂ - bez kategorii 5 | 469 073,95 | 449 431,81 | 372 288,35 | 370 479,67 | 361 097,07 | 361 410,39 | 357 130,66 | 358 302,29 | 371 682,59 | 362 466,34 | 335 326,82 | 326 065,72 |
| CH₄ - netto z kategorią 5 | 55 062,55 | 54 417,43 | 49 362,87 | 47 862,47 | 45 801,77 | 45 365,80 | 45 657,31 | 45 613,49 | 45 685,96 | 46 011,73 | 44 661,45 | 44 528,69 |
| CH₄ - bez kategorii 5 | 52 872,47 | 52 222,97 | 47 166,41 | 45 686,82 | 43 418,00 | 43 156,35 | 43 445,64 | 43 410,47 | 43 445,54 | 43 805,65 | 42 469,64 | 42 314,05 |
| N₂O - netto z kategorią 5 | 40 088,78 | 42 102,69 | 37 453,55 | 30 967,64 | 28 805,22 | 28 981,07 | 29 351,55 | 30 390,65 | 30 089,71 | 30 292,72 | 30 314,33 | 29 386,34 |
| N₂O - bez kategorii 5 | 40 071,30 | 42 085,69 | 37 437,00 | 30 956,80 | 28 748,17 | 28 965,36 | 29 335,75 | 30 378,30 | 30 070,45 | 30 281,46 | 30 306,87 | 29 368,25 |
| HFCs | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | 189,90 | 292,49 | 415,91 | 505,30 | 724,26 |
| PFCs | 127,55 | 127,77 | 122,88 | 122,40 | 116,61 | 125,47 | 132,33 | 148,96 | 139,45 | 149,56 | 150,87 | 145,27 |
| SF₆ | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | 13,91 | 30,53 | 24,02 | 25,09 | 24,64 | |
| Suma - netto z kategorią 5 | 556 556,37 | 534 352,64 | 440 685,41 | 429 432,26 | 425 191,36 | 424 530,79 | 423 366,23 | 426 820,82 | 438 887,58 | 430 651,51 | 401 492,67 | 390 133,00 |
| Suma - bez kategorii 5 | 562 145,27 | 543 806,23 | 457 014,05 | 447 245,69 | 433 379,85 | 433 657,57 | 430 058,30 | 432 460,84 | 445 655,46 | 437 192,93 | 408 784,60 | 398 642,23 |
| Zanieczyszczenie | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
|------------------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|
| | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ |
| CO₂ - netto z kategorią 5 | 305 018,53 | 298 552,68 | 286 198,95 | 297 553,04 | 294 146,08 | 304 269,83 | 308 549,37 | 300 308,23 | 284 431,97 | 305 309,21 | 306 138,93 |
| CO₂ - bez kategorii 5 | 315 539,64 | 312 083,43 | 303 519,63 | 312 481,07 | 316 204,78 | 318 019,54 | 331 550,47 | 332 612,82 | 326 847,15 | 311 773,19 | 332 573,75 | 330 309,43 |
| CH₄ - netto z kategorią 5 | 41 567,84 | 40 927,07 | 39 900,64 | 40 344,32 | 40 092,68 | 40 547,64 | 40 953,95 | 40 243,46 | 39 355,20 | 38 189,86 | 38 682,41 | 37 787,07 |
| CH₄ - bez kategorii 5 | 39 361,03 | 38 742,34 | 37 701,27 | 38 056,54 | 37 885,74 | 38 325,61 | 38 723,15 | 38 023,22 | 37 127,90 | 35 959,16 | 36 448,45 | 35 537,91 |
| N₂O - netto z kategorią 5 | 29 191,09 | 29 337,84 | 28 407,77 | 28 590,99 | 28 897,62 | 29 287,76 | 30 497,23 | 31 402,22 | 30 960,80 | 27 313,07 | 26 868,89 | 27 249,62 |
| N₂O - bez kategorii 5 | 29 176,30 | 29 328,65 | 28 392,43 | 28 558,89 | 28 883,07 | 29 271,96 | 30 483,24 | 31 392,31 | 30 950,55 | 27 302,49 | 26 860,02 | 27 240,63 |
| HFCs | 1 127,78 | 1 719,39 | 2 221,21 | 2 723,42 | 3 482,23 | 4 424,87 | 5 053,80 | 5 641,57 | 5 114,06 | 5 454,34 | 5 684,34 | 6 210,80 |
| PFCs | 151,88 | 168,74 | 177,61 | 172,11 | 175,86 | 160,65 | 166,08 | 158,41 | 139,85 | 59,24 | 56,13 | 49,88 |
| SF₆ | 24,18 | 23,96 | 24,41 | 21,72 | 23,44 | 28,09 | 34,80 | 32,66 | 34,46 | 39,42 | 37,07 | 40,90 |
| Suma - netto z kategorią 5 | 377 083,30 | 370 727,68 | 356 930,59 | 369 405,80 | 370 262,20 | 368 959,05 | 380 975,69 | 386 027,69 | 375 912,60 | 355 486,89 | 376 648,34 | 377 477,20 |
| Suma - bez kategorii 5 | 385 380,81 | 382 064,51 | 369 036,35 | 382 013,94 | 386 655,12 | 390 320,71 | 406 011,53 | 407 860,99 | 400 213,95 | 380 586,83 | 401 670,35 | 399 389,55 |
* emisja dla roku 1988 oszacowana wraz z całą serią do 2011 r. w celu uzyskania spójności danych i zastosowanej metodyki; emisja ta różni się od tej zatwierdzonej na potrzeby rozliczenia krajowego celu redukcyjnego Protokołu z Kioto.
Źródło: KOBiZE IOS-PIB.
Szczegółowe wyniki inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych i pochłaniania za lata 1988–2011 według sektorów IPCC przedstawiono w załączniku 1.
**Dwutlenek węgla**
Podstawowym źródłem emisji dwutlenku węgla w 2011 roku było spalanie paliw w sektorze 1. Energia, odpowiadające za 92,2% emisji, w tym: przemysły energetyczne – 52,6%, przemysł wytwórczy i budownictwo – 9,4%, transport – 14,5%, inne sektory – 15,7%. Za 6,4% emisji CO₂ odpowiadają procesy przemysłowe – sektor 2 (rys. 3.1). Bilans emisji i pochłaniania CO₂ w kategorii 5 w roku 2011 oszacowano na ok. 24,2 milionów ton. Oznacza to, że ok. 7,3% całkowitej emisji CO₂ jest pochłaniane przez lasy.
W latach 1988–2011 emisja CO₂ (bez kategorii 5) spadła o ok. 29,6% w stosunku do roku bazowego. Największy spadek, przekraczający 20%, wystąpił w latach 1988–1990. W latach 1988–2011 miały miejsce następujące zmiany w strukturze zużycia paliw:
- udział paliw stałych spadł z 82,1% w roku 1988 do 55,4% w roku 2011,
- udział paliw ciekłych wzrósł z 11,1% (1988) do 23,9% (2011),
- udział paliw gazowych wzrósł z 6,0% (1988) do 11,8% (2011).
**Metan**
Udział metanu w całkowitej krajowej emisji GC w roku 2011 wyniósł 8,9%. Główne źródła emisji metanu stanowią trzy kategorie: *Emisja lotna z paliw*, *Rolnictwo* i *Odpady*. Ich udziały w krajowej emisji metanu w roku 2011 wynoszą odpowiednio 32,9%, 34,1% i 23,6% (rys. 3.2). Na emisję z pierwszej z wymienionych kategorii składa się emisja z *Kopalń podziemnych* (ok. 20,2% całkowitej emisji CH₄) oraz emisja z *Systemu ropy naftowej i gazowniczego* (łącznie ok. 12,7% emisji). Emisja z kategorii *Fermentacja jelitowa* (4.A) była dominującym źródłem emisji w kategorii *Rolnictwa* z udziałem ok. 26,1% w emisji metanu w roku 2011. Emisja z *Gospodarki ściekami* wyniosła 3,1% emisji krajowej, natomiast emisja ze *Składowisk odpadów* stanowiła ok. 20,5% krajowej emisji metanu.
Emisja metanu w 2011 r. (bez kategorii 5) spadła o ok. 33,8% w stosunku do roku bazowego. Na zmniejszenie emisji miał wpływ przede wszystkim spadek emisji z Fermentacji jelitowej o 40,9% wynikający ze znacznego spadku pogłowa zwierząt gospodarskich (sektor 4. Rolnictwo) oraz spadek Emisji lotnej o 48,6%, wynikający z restrukturyzacji górnictwa i ograniczenia wydobycia węgla (sektor 1. Energia). Wzrost emisji metanu z Odpadów o 26,2% wynikał ze zmiany metodyki – uwzględnione zostały odpady będące poza systemem odpadowym ("dzikie" składowiska itp.).
**Podtlenek azotu**
Udział emisji podtlenku azotu stanowił 6,8% całkowitej emisji GC w roku 2011. Udział głównych źródeł emisji N₂O w roku 2011 wynosił: Gleby rolne – 65,0%, Odchody zwierzęce – 18,8%, Przemysł chemiczny – 3,9% oraz Spalanie paliw – 7,7% (rys. 3.3).
Emisja N₂O (bez kategorii 5) w roku 2011 była o ok. 32,5% mniejsza, niż w roku bazowym. Udział w całkowitej emisji podkategorii *Odchody zwierzęce* spadł z 23,1% w 1988 do 18,8% w 2011, podkategorii *Gleby rolne* wzrósł z 55,5% (1988) do 65,0% (2011) natomiast w podkategorii *Przemysł chemiczny* spadł z 12,4% w 1988 do 3,9% w 2011.
**Gazy przemysłowe**
Emisja HFCs w roku 2011 była 235 razy wyższa niż w roku 1995. Tak znaczący wzrost emisji w tej grupie gazów spowodowany jest wzrostem emisji związanym z użytkowaniem urządzeń chłodzących i klimatyzacyjnych. Emisja PFCs w roku 2011 była o 80,1% niższa niż w roku bazowym (1995). Zmiana emisji zależy od poziomu produkcji aluminium (głównego źródła PFC) i wykorzystania C₄F₁₀ w gaśnicach. Emisja SF₆ w roku 2011 była o 72,1% wyższa niż w roku 1995. Głównym źródłem emisji SF₆ są wycieki ze sprzętu elektrycznego podczas jego użytkowania i produkcji. Tak znaczący wzrost emisji gazów przemysłowych w porównaniu z rokiem bazowym nie wpływa znacząco na trend krajowej emisji, ponieważ łączny udział tych gazów w emisji krajowej wyniósł ok. 1,6% w 2011 r.
### 3.3. Ocena niepewności danych dotyczących emisji gazów cieplarnianych
Analizę niepewności oszacowań emisji GC przeprowadzono zgodnie z obowiązującymi wytycznymi *Good Practice Guidance* (IPCC 2000) na poziomie dokładności 1 (Tier 1). Po przeprowadzeniu analizy danych wejściowych i symulacji propagacji błędu dla roku 2011 otrzymano następujące niepewności emisji całkowitych:
| Gaz | Niepewność (%) |
|--------------|----------------|
| CO₂ | 3,1 |
| CH₄ | −22,2 |
| N₂O | −48,8 |
| HFC | −48,7 |
| PFC | −78,6 |
| SF₆ | −90,0 |
Analizując otrzymane wyniki można stwierdzić, że pokrywają się one z wynikami otrzymywanymi w innych państwach, gdzie niepewności emisji CO₂ wahają się w zakresie 0,2–10%, emisji CH₄ 5–50%, natomiast emisji N₂O od 5 do 300%.
Stosunkowo niska wielkość niepewności emisji całkowitej CO₂ (3,1%) spowodowana jest tym, że znaczna część emisji CO₂ pochodzi z sektora 1.A charakteryzującego się stosunkowo wysoką dokładnością danych o aktywnościach (2–5%) i wskaźnikach emisji CO₂ (1–5%). Wyższa niepewność emisji całkowitej CH₄ (22,2%) zdeterminowana jest tym, że znaczna część emisji tego zanieczyszczenia pochodzi z sektora rolnictwa 4.A i 4B charakteryzującego się stosunkowo wysoką niepewnością wskaźników emisji (ok. 50%). Duża niepewność danych o emisjach całkowitych w Polsce, podobnie jak i w innych państwach, wystąpiła w przypadku N₂O (48,8%). Spowodowane jest to dużą niepewnością wskaźnika w dominujących kategoriach – m.in. gospodarki odchodami w rolnictwie – 4.B.11 i 4.B.12 (150%).
Wysokie wartości niepewności wskaźników emisji spowodowane są m.in. niepewnością pomiarów i analiz, na podstawie których zostały one wyznaczone lub słabą znajomością procesów, w wyniku których powstaje emisja. Niepewność aktywności często ma swoje źródło w braku odpowiednich analiz oraz wybranej metodzie obróbki statystycznej ze strony statystyki publicznej. Poprawę wielkości niepewności danych inwentaryzacyjnych można uzyskać zlecając szczegółowe badania wskaźników emisji – w pierwszej kolejności wybierając wskaźniki o największych niepewnościach przypisane do źródeł kluczowych.
3.4. Główne źródła emisji gazów cieplarnianych
W ocenie poziomu emisji sklasyfikowano 17 źródeł jako główne źródła emisji gazów cieplarnianych w roku 2011. Najważniejsze z nich to: stacjonarne spalanie paliw stałych i gazowych oraz transport drogowy. Spośród źródeł emisji zaklasyfikowanych w ocenie poziomu emisji bez uwzględniania sektora 5, jako główne źródła najważniejszymi są:
- Spalanie paliw stałych - źródła stacjonarne,
- Transport drogowy,
- Spalanie paliw gazowych - źródła stacjonarne.
Emisja gazów cieplarnianych z tych źródeł wyniosła 70,5% całkowitej emisji w kraju, wyrażonej w ekwiwalencie CO₂. Emisja CO₂ ze stacjonarnego spalania paliw stałych, ciekłych i gazowych stanowiła 63,2% całkowitej emisji krajowej, a tylko ze spalania paliw stałych – 52,5% całkowitej emisji krajowej (tab. 3.2).
Tabela 3.2. Ocena poziomu emisji gazów cieplarnianych bez uwzględnienia sektora 5 w 2011 r.
| | Kategorie źródeł wg IPCC | Gaz cieplarniany | Emisja w roku 2011 | Udział w całkowitej emisji | Skumulowany udział w całkowitej emisji |
|---|--------------------------|------------------|--------------------|---------------------------|--------------------------------------|
| 1 | 1.A.1, 2, 4 | CO2 | 209 678,76 | 0,5250 | 0,52 |
| 2 | 1.A.3.b | CO2 | 47 001,15 | 0,1177 | 0,64 |
| 3 | 1.A.1, 2, 4 | CO2 | 24 722,14 | 0,0619 | 0,70 |
| 4 | 1.A.1, 2, 4 | CO2 | 17 997,79 | 0,0451 | 0,75 |
| 5 | 4.D.1 | N2O | 12 480,23 | 0,0312 | 0,78 |
| 6 | 4.A | CH4 | 9 286,65 | 0,0233 | 0,80 |
| 7 | 2.A.1 | CO2 | 7 379,39 | 0,0185 | 0,82 |
| 8 | 6.A | CH4 | 7 290,34 | 0,0183 | 0,84 |
| 9 | 1.B.1.a | CH4 | 6 991,31 | 0,0175 | 0,86 |
|10 | 2.F.1 | HFC | 6 044,53 | 0,0151 | 0,87 |
|11 | 2.C.1 | CO2 | 5 465,93 | 0,0137 | 0,89 |
|12 | 4.B | N2O | 5 108,51 | 0,0128 | 0,90 |
|13 | 4.D.3 | N2O | 4 757,65 | 0,0119 | 0,91 |
|14 | 1.B.2.b | CH4 | 4 444,00 | 0,0111 | 0,92 |
|15 | 1.A.1, 2, 4 | CO2 | 4 181,79 | 0,0105 | 0,93 |
|16 | 2.B.1 | CO2 | 3 968,43 | 0,0099 | 0,94 |
|17 | 4.B | CH4 | 2 809,12 | 0,0070 | 0,95 |
Źródło: KOBiZE IOS-PIB.
3.5. Krajowy System Inwentaryzacji gazów cieplarnianych
Jednostką odpowiedzialną za wykonywanie inwentaryzacji gazów cieplarnianych jest Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami w Instytucie Ochrony Środowiska-Państwowym Instytucie Badawczym. Ośrodek utworzony został na mocy ustawy z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (Dz.U. Nr 130, poz. 1070 z późn. zmianami) w IOS-PIB w Warszawie.
Ustawa o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji stworzyła podstawy prawne do zarządzania krajowym pulapem emisji gazów cieplarnianych lub innych substancji w sposób, który zapewni RP wywiązanie się z zobowiązań międzynarodowych i wspólnotowych oraz umożliwi optymalizację kosztową redukcji zanieczyszczeń. Zakres zadań określony ustawą obejmuje m.in.:
- wykonywanie zadań związanych z funkcjonowaniem Krajowego systemu bilansowania i prognozowania emisji, w tym prowadzenie Krajowej bazy o emisjach gazów cieplarnianych i innych substancji,
- opracowywanie metodyki ustalania wielkości emisji dla poszczególnych rodzajów instalacji lub aktywności oraz metodyki wyznaczania wskaźników emisji,
- sporządzanie raportów i prognoz dotyczących wielkości emisji zanieczyszczeń powietrza,
- prowadzenie Krajowego rejestru jednostek Kioto,
- prowadzenie wykazu projektów wspólnych wdrożeń na terytorium RP posiadających listy popierające lub listy zatwierdzające,
- administrowanie systemem handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (ETS).
Zgodnie z artykułem 11 ww. ustawy Krajowy ośrodek przygotowuje i przekazuje ministrowi właściwemu ds. środowiska, na 30 dni przed terminami wynikającymi z przepisów prawa Unii Europejskiej lub umów międzynarodowych z zakresu ochrony środowiska, roczne inwentaryzacje gazów cieplarnianych wykonanych zgodnie z wytycznymi do Konwencji Klimatycznej oraz substancji określonych w Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości (UNECE CLRTAP). Do zadań Krajowego ośrodka należy także sporządzanie zestawień informacji, w tym o emisjach, na potrzeby statystyki publicznej (art. 3 ust. 3 pkt. 3).
Prace na rzecz inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych, w tym obliczenia emisji, dobór i rozwój metodyki, wybór aktywności oraz współczynników emisji wykonywane są przez Zespół Bilansowania i Raportowania Emisji (ZBiRE) utworzony w Krajowym Ośrodku Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE). Podczas przygotowania inwentaryzacji nawiązywana jest współpraca z indywidualnymi ekspertami, a także instytucjami, do których należą m. in.: Główny Urząd Statystyczny (GUS), Agencja Rynku Energii (ARE SA), Instytut Ekologii i Terenów Uprzemysłowionych (IETU), Instytut Transportu Samochodowego (ITS), Biuro Urządzania Lasu i Gospodarki Leśnej (BULiGL). Wymienione instytucje zaangażowane są przede wszystkim w proces dostarczania danych o aktywnościach. Ekspertci KOBiZE mają dostęp do danych przedkładanych przez przedsiębiorstwa uczestniczące we Wspólnotowym Systemie Handlu Emisjami (EU-ETS). Te zweryfikowane dane są wykorzystywane w pewnych sektorach w inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych (np. w podkategoriach procesów przemysłowych).
Nadzór nad wykonywaniem zadań realizowanych przez KOBiZE sprawuje minister właściwy do spraw środowiska (rys. 3.4). Przed oficjalnym zgłoszeniem krajowa inwentaryzacja przechodzi wewnętrzny proces zatwierdzenia. Jednostką odpowiedzialną za akceptację wyników inwentaryzacji jest Minister Środowiska.
### 3.6. Krajowy rejestr
Polski rejestr został uruchomiony w lipcu 2006 r., a od roku 2008 jest przyłączony do Niezależnego Dziennika Transakcji (ITL – ang. Independent Transaction Log) i realizuje funkcje rozliczenia zobowiązania Protokołu z Kioto. Administratorem rejestru na podstawie krajowych przepisów jest Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami funkcjonujący/działający w ramach Instytutu Ochrony Środowiska – Państwowego Instytutu Badawczego w Warszawie. W bazie rejestru przechowywane są informacje o podmiotach uczestniczących w systemie, instalacjach, zweryfikowanych emisjach, krajowych rachunkach posiadania, rachunkach instalacji i osobistych rachunkach posiadania.
W obecnej chwili polski rejestr jednostek utrzymywany jest wspólnie z rejestrami pozostałych krajów członkowskich Unii Europejskiej. Zmienione przepisy Unii Europejskiej, w szczególności dyrektywa EU ETS – 2009/29/EC, która została przyjęta w 2009 r., przewidują centralizację operacji unijnego systemu handlu emisjami (EU ETS) w jednym rejestrze Unii Europejskiej, jak również włączenie sektora lotniczego do systemu handlu od początku 2012.
roku. Jednocześnie, w celu zwiększenia wydajności operacyjnej rejestrów krajowych, 25 państw członkowskich Unii Europejskiej (będących również stronami Protokołu z Kioto) oraz Islandia, Liechtenstein i Norwegia postanowiły połączyć rejestry krajowe w jeden skonsolidowany rejestr, zgodnie z decyzjami mającymi na celu ustanowienie rejestrów krajowych, w szczególności Decyzji 13/CMP.1 i Decyzji/CP.8. W związku tym w czerwcu 2012 r. doszło do konsolidacji rejestrów krajowych państw Unii Europejskiej. W wyniku połączenia zmienione zostały zarówno lokalizacja polskiego rejestru, jak też wykorzystywane oprogramowanie oraz wszelkie procedury techniczne funkcjonujące dotychczas. Dostawcą i technicznym operatorem wspólnego rejestru w zakresie oprogramowania i infrastruktury jest Komisja Europejska. Rejestr połączony jest siecią teleinformatyczną z administrowanym przez Sekretariat Ramowej Konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie Zmian Klimatu – Niezależnym Dziennikiem Transakcji (ITL) oraz pełniącym rolę dodatkowego dziennika transakcji ze Dziennikiem Transakcji Unii Europejskiej (EUTL – European Union Transaction Log).
Dla uczestników systemu handlu emisjami, jak również administratora, dostęp do rejestru następuje poprzez zabezpieczoną stronę internetową znajdującą się pod adresem https://ets-registry.webgate.ec.europa.eu/euregistry/PL/index.xhtml.
Skonsolidowany rejestr został utworzony w oparciu o następujące założenia:
1. W państwach (w tym również w Polsce) nadal funkcjonują organizacje pełniące role administratorów rejestrów krajowych, które pozostają odpowiedzialne za wypełniane wszelkich zobowiązań Stron realizowanych poprzez wspólny rejestr;
2. Każda jednostka Kioto wydana w polskiej części Rejestru Unii jest oznaczona unikalnym numerem seryjnym zawierającym identyfikator pochodzenia Strony;
3. W obrębie Rejestru Unii Polska jako Strona posiada swoje rachunki krajowe. Każdemu z tych rachunków został nadany unikalny numer, składający się z identyfikatora Strony ("PL") oraz niepowtarzalnego numeru w tej części Rejestru Unii;
4. Transakcje wykonywane z użyciem jednostek Kioto są przekazywane i sprawdzane przez Niezależny Dziennik Transakcji (ITL), który pozostaje odpowiedzialny za weryfikację poprawności i ważności tych transakcji;
5. Porównania danych pomiędzy poszczególnymi częściami nowego rejestru a Niezależnym Dziennikiem Transakcji są w dalszym ciągu przeprowadzane tak, aby zapewnić spójność danych i umożliwić automatyczne kontrolę ITL;
6. Wszystkie części Rejestru Unii znajdują się na skonsolidowanej platformie IT, dzieląc tę samą technologię infrastruktury. Jednakże wybrana architektura systemu zapewnia bezpieczeństwo, odrębność i możliwość jednoznaczonej identyfikacji danej części rejestru. Realizacja tego następuje w oparciu o następujące wytyczne:
- W odniesieniu do wymiany danych, każda część Rejestru Unii administrowana przez daną Stronę Protokołu z Kioto posiada bezpośrednie, odrębne i bezpieczne łącze komunikacyjne poprzez kanał komunikacji ujednoliconej (tunel VPN);
- ITL pozostaje odpowiedzialny za uwierzytelnianie krajowych rejestrów i ostatecznie rejestruje wszystkie transakcje wykonane z udziałem jednostek Kioto, jak również
weryfikuje inne procesy administracyjne, w taki sposób, że zakończone operacje nie mogą zostać zakwestionowane i odrzucone;
- W odniesieniu do przechowywania danych, skonsolidowana platforma gwarantuje, że przechowywane na niej dane są poufne i chronione przed nieupoważnionym dostępem;
- Architektura przechowywania danych zapewnia również, że dane odnoszące się do polskiej części Rejestru Unii są rozróżnialne i jednoznacznie identyfikowalne w stosunku do danych związanych z pozostałymi częściami skonsolidowanego rejestru;
- Ponadto, do każdej z części Rejestru Unii prowadzi odrębne URL oraz odmienne zasady autoryzacji i konfiguracji.
W ślad za pomyślnie zakończonym uruchomieniem platformy rejestru Unii - CSEUR (Consolidated System of European Union Registries), 28 rejestrów krajowych uzyskało akredytację (certyfikacja UNFCCC). Proces certyfikacji skonsolidowanego rejestru obejmował testowanie połączeń, testowanie niezawodności połączeń, badanie odrębności i badanie interoperacyjności mających na celu wykazanie zdolności i zgodności ze standardem wymiany danych (DES). Wszystkie testy zostały wykonane pomyślnie i doprowadziły do zakończenia procesu certyfikacji w dniu 1 czerwca 2012 r.
Powstanie skonsolidowanego systemu rejestrów europejskich spowodowało zmianę oprogramowania rejestrującego oraz wymagało przeprowadzenia nowych testów zgodności.
W związku z powstaniem nowego systemu rejestrowego został utworzony zespół wsparcia technicznego (EU ETS Service Desk), którego zadaniem jest zapewnienie administratorom poszczególnych państw członkowskich pomocy technicznej odnośnie funkcjonowania Rejestru Unii; stanowi on drugi poziom wsparcia w stosunku do lokalnych zespołów utworzonych w państwach członkowskich. EU ETS Service Desk odgrywa również kluczową rolę w komunikacji z zespołem wsparcia technicznego ITL (ITL Service Desk), zwłaszcza w zakresie problemów z połączeniem oraz wykonywaniem codziennych porównań baz danych.
W odniesieniu do publicznie dostępnych informacji Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami udostępnia wymagane informacje (zgodnie z częścią E aneksu I do Decyzji 13/ CMP.1) pod linkiem (http://www.kobize.pl/rejestr-uprawnien/raporty-publiczne.html). Strona jest w pełni kontrolowana przez polskiego administratora. Na stronie zamieszczone zostały oraz są aktualizowane z częstotliwością raz w miesiącu następujące dane:
- informacje o rachunkach (zgodnie z paragrafem 45 części E aneksu I do Decyzji 13/ CMP.1),
- informacje o projektach zdefiniowanych w Artykułe 6 (zgodnie z paragrafem 46 części E aneksu I do Decyzji 13/ CMP.1),
- informacje o jednostkach i ich transferach (zgodnie z paragrafem 47 części E aneksu I do Decyzji 13/ CMP.1), – przygotowane w oparciu o raport SEF,
- lista podmiotów autoryzowanych przez dany kraj (zgodnie z paragrafem 48 części E aneksu I do Decyzji 13/ CMP.1).
Należy nadmienić, iż niektóre z wymaganych zgodnie z ww. Decyzją danych nie zostały upublicznione (np. salda poszczególnych rachunków, dane osobowe przedstawicieli rachunków, itp.) z uwagi na krajowe wymogi bezpieczeństwa, zgodnie z art. 110 Rozporządzenia Komisji (UE) Nr 389/2013 z dnia 2 maja 2013 r. ustanawiającego rejestr Unii zgodnie z dyrektywą 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady, decyzjami nr 280/2004/WE i nr 406/2009/WE Parlamentu Europejskiego i Rady oraz uchylające rozporządzenia Komisji (UE) nr 920/2010 i nr 1193/2011 (Dz. U. L 122 z 03.05.2013, s.1).
Aktualne informacje oraz zmiany w krajowym rejestrze przedstawiane są corocznie w Krajowym raporcie inwentaryzacyjnym (NIR) przedkładanym do Sekretariatu UNFCCC przed 15 kwietnia.
4.1. Krajowy cel redukcyjny
Krajowy cel zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych, objęty załącznikiem B do Protokołu z Kioto (6% w latach 2008–2012 w stosunku do roku bazowego – dla Polski to rok 1988), zostanie przez Polskę osiągnięty.
Rok bazowy 1988 dotyczy emisji następujących gazów cieplarnianych: dwutlenku węgla ($\text{CO}_2$), metanu ($\text{CH}_4$) i podtlenku azotu ($\text{N}_2\text{O}$) natomiast dla gazów przemysłowych z grupy F-gazów\(^{37}\), tj. fluorowęglowodorów (HFCs), perfluorowęglowodorów (PFCs) oraz sześciofluorku siarki ($\text{SF}_6$) rok 1995 jest rokiem bazowym.
W latach 1988–2011 znacząco zmniejszała się emisja gazów cieplarnianych (bez sektora 5. Zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo), osiągając wartość blisko 29% niższą w stosunku do roku bazowego (rys. 4.1). Zmiana emisji została osiągnięta przez wdrożenie całego zestawu działań, mających na celu przede wszystkim poprawę efektywności wykorzystania energii oraz zmianę struktury zużycia nośników paliw i energii (tab.4.8).
Popierając wszelkie działania zmierzające do zmniejszania zanieczyszczenia środowiska Polska kładzie szczególny nacisk na efektywne ograniczanie emisji gazów cieplarnianych, przede wszystkim przez działania krajowe, obok których dodatkową rolę pełnią mechanizmy Protokołu z Kioto.
---
\(^{37}\) Fluorowane gazy cieplarniane (HFC, PFC oraz $\text{SF}_6$) są to substancje chemiczne zawierające w swojej cząsteczce fluor oraz odznaczające się wysokim lub bardzo wysokim współczynnikiem ocieplenia globalnego (GWP), który jest od 140 razy do blisko 23 000 razy większy niż GWP $\text{CO}_2$, a ich produkcja i zużycie na świecie (w tym także w UE i w Polsce) bardzo szybko rośnie. To jedynie gazy cieplarniane objęte Protokołem z Kioto, które nie występują naturalnie, ale są wytwarzane przez człowieka i stosowane m.in. jako: czynniki chłodnicze w chłodnicach oraz klimatyzacji, czynniki spieniające do produkcji pianek i wyrobów zawierających piankę, środki gaśnicze w ochronie przeciwpożarowej, rozpuszczalniki do czyszczenia metalowych części oraz elementów układów elektronicznych, gaz izolujący w rozdzielnicach wysokiego napięcia w elektroenergetyce (dotyczy tylko $\text{SF}_6$), gazy pędne do produkcji aerosoli.
4.2. Polityczne podstawy procesu
Rząd podjął w ostatnich latach wiele inicjatyw na rzecz programowania strategicznego w Polsce oraz stworzenia kompleksowego systemu zarządzania rozwojem. Wypracowane zostały podwaliny nowego systemu dokumentów strategicznych określających wizję i kierunki rozwoju kraju zarówno w perspektywie długookresowej do 2030 r. (w przygotowaniu dokument *Polska 2030. Trzecia fala nowoczesności*), jak i w najbliższej dekadzie (dokument *Strategia Rozwoju Kraju 2020* oraz 9 strategii zintegrowanych).
4.2.1. Dokumenty strategiczne Polski
**Strategie rozwoju kraju**
Główną strategią stabilnego rozwoju kraju w średnim horyzoncie czasowym jest *Strategia Rozwoju Kraju 2020 – Aktywne społeczeństwo, konkurencyjna gospodarka, sprawne państwo*, przyjęta 25 września 2012 r. przez Radę Ministrów. Ten dokument wyznacza trzy obszary strategiczne - Sprawne i efektywne państwo, Konkurencyjna gospodarka, Spójność społeczna i terytorialna, w których koncentrować się będą główne działania oraz określa interwencje w perspektywie średniookresowej niezbędne do przyspieszenia procesów rozwojowych. Celem głównym Strategii staje się więc *wzmocnienie i wykorzystanie gospodarczych, społecznych i instytucjonalnych potencjałów zapewniających szybszy i zrównoważony rozwój kraju oraz poprawę jakości życia ludności*.
Strategia stanowi bazę dla 9 strategii zintegrowanych, które powinny przyczyniać się do realizacji założonych w niej celów, a zaprojektowane w nich działania rozwijać i uszczegóławiać reformy w niej wskazane.
**Rysunek 4.2. Nowy system krajowych dokumentów strategicznych**
Podstawowym dokumentem rządowym formułującym państwową politykę ekologiczną jest *Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko*, jedna z dziewięciu zintegrowanych strategii rozwoju. Stanowi on odpowiedź na najważniejsze wyzwania stojące przed Polską w perspektywie do 2020 r. w zakresie środowiska i energetyki – wynikające z celów Strategii Europa 2020 oraz wyzwań zdefiniowanych w średniookresowej strategii rozwoju kraju.
Głównym celem strategii jest zapewnienie wysokiej jakości życia obecnych i przyszłych pokoleń z uwzględnieniem ochrony środowiska oraz stworzenie warunków do zrównoważonego rozwoju nowoczesnego sektora energetycznego, zdolnego zapewnić Polsce bezpieczeństwo energetyczne oraz konkurencyjną i efektywną energetycznie gospodarkę. Tak sformułowany cel główny realizowany będzie poprzez następujące trzy cele szczegółowe i kierunki interwencji:
- zrównoważone gospodarowanie zasobami środowiska (w tym zasobami kopalin, wody, różnorodności biologicznej i przestrzeni);
- zapewnienie gospodarczej bezpiecznego i konkurencyjnego zaopatrzenia w energię (w tym przez poprawę efektywności energetycznej, modernizację sektora energetyki, rozwój konkurencji na rynku paliw i energii oraz zapewnienie bezpieczeństwa dostaw z importu);
- poprawę stanu środowiska (w tym ochrona wód i powietrza, racjonalna gospodarka odpadami, promocja technologii środowiskowych i zachowań ekologicznych).
Realizacja powyższych celów szczegółowych powinna ułatwić osiągnięcie przez Polskę „zielonego” (sprzyjającego środowisku) wzrostu gospodarczego. Ponadto, ważnym elementem rozwoju sieci energetycznych będzie uwzględnienie rozwoju energetyki prokonsumenckiej.
Strategia określa priorytety w zakresie ochrony środowiska przede wszystkim w takich obszarach, jak:
- ograniczenie zanieczyszczeń powietrza,
- reforma systemu gospodarki wodnej.
W obszarze ograniczenia zanieczyszczeń powietrza, przy jednoczesnym wzroście produkcji energii elektrycznej i cieplnej musi następować redukcja emisji zanieczyszczeń do powietrza takich, jak: związki azotu i siarki, tlenku węgla, czy dwutlenku węgla. Zadanie to będzie realizowane m.in. poprzez modernizację sektora energetyczno-cieplowniczego oraz ograniczenie tzw. niskiej emisji, dzięki zwiększeniu dostępnych mechanizmów wsparcia finansowego takich inwestycji. Strategia wskazuje także na konieczność uwzględnienia kwestii adaptacji do już zachodzących zmian klimatu.
W obszarze ochrony zasobów wodnych kluczowe jest zapewnienie niezbędnej ilości i jakości wody oraz ochrona przeciwpowodziowa. Zadania te będą realizowane m.in. poprzez: budowę nowych oraz modernizację już istniejących oczyszczalni ścieków, opracowanie map terenów zagrożonych powodzią oraz planów zarządzania ryzykiem powodziowym, promocję dobrych praktyk rolniczych.
Narodowy Program Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej (NPRGN), którego założenia Rada Ministrów przyjęła w sierpniu 2011 r., będzie programem wykonawczym do 9 strategii zintegrowanych, w szczególności do Strategii Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko oraz Strategii Innowacyjności i Efektywności Gospodarki.
Opracowanie NPRGN wynika z potrzeby dokonania redukcji emisji gazów cieplarnianych i innych substancji wprowadzanych do powietrza we wszystkich obszarach gospodarki. Osiągnięcie efektu redukcyjnego będzie powiązane z racjonalnym wydatkowaniem środków. Istotą Programu jest zapewnienie korzyści ekonomicznych, społecznych i środowiskowych (zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju) płynących z działań zmniejszających emisje, osiąganych m.in. poprzez wzrost innowacyjności i wdrożenie nowych technologii,
zmniejszenie energochłonności, utworzenie nowych miejsc pracy, a w konsekwencji sprzyjających wzrostowi konkurencyjności gospodarki.
W założeniach NPRGN określony został cel główny jako
- Rozwój gospodarki niskoemisyjnej przy zapewnieniu zrównoważonego rozwoju kraju, oraz cele szczegółowe:
- Rozwój niskoemisyjnych źródeł energii,
- Poprawa efektywności energetycznej,
- Poprawa efektywności gospodarowania surowcami i materiałami,
- Rozwój i wykorzystanie technologii niskoemisyjnych,
- Zapobieganie powstawaniu oraz poprawa efektywności gospodarowania odpadami,
- Promocja nowych wzorców konsumpcji,
określające obszary, w których powinny zostać podjęte działania mające istotny wpływ na wymagane obniżenie poziomu emisyjności.
Zakłada się, że efektem końcowym NPRGN będzie zestaw działań ukierunkowanych bezpośrednio i pośrednio na redukcję emisji gazów cieplarnianych, a także instrumentów, które wspomogą wszystkich uczestników realizacji Programu w przechodzeniu na gospodarkę niskoemisyjną. NPRGN będzie kierowany do przedsiębiorców wszystkich sektorów gospodarki, samorządów gospodarczych i terytorialnych, organizacji otoczenia biznesu oraz organizacji pozarządowych. Program adresowany będzie również bezpośrednio do każdego mieszkańca RP, celem kształtowania właściwych postaw i spowodowania aktywności społecznej w tym zakresie. Jednocześnie w Ministerstwie Środowiska prowadzone są prace w zakresie wspierania zielonych technologii. Planowane jest stworzenie w 2014 r. polskiej platformy gospodarki niskoemisyjnej i zielonych technologii, na podstawie której zidentyfikowane zostaną dostępne w kraju technologie ochrony środowiska.
**Krajowy Program Reform na rzecz realizacji strategii „Europa 2020”**
Przyjęta w 2010 r. strategia „Europa 2020” jest realizowana poprzez Krajowe Programy Reform (KPR). Wyjściowym dokumentem polskim był *Krajowy Program Reform na rzecz realizacji strategii „Europa 2020″*, przyjęty przez Radę Ministrów 26 kwietnia 2011 r., w którym określono jak Polska w perspektywie do roku 2020 będzie realizować zobowiązania podjęte w zakresie pięciu wiodących celów strategii „Europa 2020″, uwzględniając przy tym specyficzne krajowe uwarunkowania i kierunki działań wytyczone w polskich dokumentach strategicznych. W KPR Rząd RP uznał, że należy skupić się na trzech obszarach priorytetowych:
1. Infrastruktura dla wzrostu zrównoważonego;
2. Innowacyjność dla wzrostu inteligentnego;
3. Aktywność dla wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu.
*Aktualizacja KPR 2013/2014* uwzględnia priorytety zawarte w *Rocznej Analizie Wzrostu Gospodarczego na 2013 r.* i potwierdzone w konkluzjach Rady Europejskiej z 14-15 marca 2013 r., dotyczących konsolidacji fiskalnej, działań dla ograniczenia bezrobocia, zwłaszcza wśród młodzieży, wsparcia dla wzrostu gospodarczego i konkurencji na jednolitym rynku oraz redukcji obciążeń regulacyjnych.
– obowiązek pomiarów poziomów substancji w powietrzu (monitoring powietrza w ramach państwowego monitoringu środowiska (PMŚ) obejmuje badania i ocenę jakości powietrza w zakresie zanieczyszczeń ukierunkowane na obserwację zjawisk o charakterze kontynentalnym oraz badania mające na celu obserwację zjawisk o charakterze globalnym);
– system oceny jakości powietrza;
– programy ochrony powietrza w celu dotrzymania dopuszczalnych i docelowych poziomów substancji w powietrzu;
– standardy emisyjne z instalacji – dopuszczalne wielkości emisji;
– obowiązek wykonywania pomiarów emisji zanieczyszczeń;
– pozwolenia na korzystanie ze środowiska;
– systemy zarządzania środowiskowego – dobrowolne zobowiązanie organizacji (przedsiębiorstw produkcyjnych, usługowych, placówek sektora finansów, szkolnictwa i zdrowia, jednostek administracji publicznej itp.) do podejmowania działań mających na celu systematyczne zmniejszanie oddziaływania na środowisko prowadzonych działalności;
– opłaty za wprowadzanie do powietrza gazów lub pyłów (wpływy z opłat stanowią przychody Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz dochody budżetów powiatów i budżetów gmin);
– administracyjne kary pieniężne (wnoszone za przekroczenie ilości lub rodzaju substancji określonych w pozwoleniu jako wartości dopuszczone do wprowadzania do powietrza);
– uprawnienia do emisji dwutlenku węgla;
– informacja o środowisku.
4.2.3. Organy i instytucje zaangażowane w realizację polityki klimatycznej
Odpowiedzialnym w Polsce za realizację zadań wynikających z Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 9 maja 1992 r. (Dz. U. z 1996 r. Nr 53, poz. 238), zwanej dalej Konwencją Klimatyczną i Protokołu z Kioto do Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, sporządzonego w Kioto dnia 11 grudnia 1997 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 203, poz. 1684), zwanym dalej Protokołem z Kioto jest Minister Środowiska. Minister Środowiska zatwierdza program Państwowego Monitoringu Środowiska, którego koordynatorem – na podstawie ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska – jest Główny Inspektor Ochrony Środowiska.
W realizację zadań wynikających dla Polski z Konwencji Klimatycznej i Protokołu z Kioto Minister Środowiska angażuje podlegające mu instytuty badawczo-rozwojowe. Są to przede wszystkim:
– Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy (IOŚ-PIB), w strukturze którego prowadzi działalność Zakład Ochrony Klimatu oraz Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami pełniący rolę koordynatora krajowego dla wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji GC i przygotowujący raporty o emisji zanieczyszczeń do atmosfery;
- Instytut Badawczy Leśnictwa (IBL) – prowadzący działalność dotyczącą zagadnień związanych z pochłanianiem dwutlenku węgla w zakresie użytkowania ziemi, zmian użytkowania ziemi i leśnictwa (LULUCF);
- Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej- Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB)
– prowadzący systematyczne obserwacje zmian klimatu, w strukturze którego działalność prowadzi krajowy punkt kontaktowy Międzynarodowego Zespołu do spraw Zmian Klimatu (National Focal Point for Intergovernmental Panel on Climate Change).
Na poziomie centralnym kompetencje z zakresu Konwencji Klimatycznej, oprócz Ministra Środowiska, mają następujący Ministrowie odpowiedzialni za wprowadzanie strategii zrównoważonego rozwoju, polityki ekologicznej i polityki klimatycznej państwa do polityki sektorowej. Są to przede wszystkim:
- Minister Gospodarki odpowiedzialny za politykę energetyczną oraz przemysł, a także współpracę gospodarczą z zagranicą,
- Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej odpowiedzialny za rozwój sektora transportu oraz budownictwo;
- Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odpowiedzialny za realizację polityki rządu w dziedzinie rolnictwa/rozwoju obszarów wiejskich,
- Minister Rozwoju Regionalnego odpowiedzialny za koordynację i zarządzanie środkami z funduszy Unii Europejskiej.
Kolejnym organem istotnym w realizacji zadań wynikających z Konwencją Klimatyczną i Protokołu z Kioto jest Główny Urząd Statystyczny (GUS) prowadzący badania i udostępniający ich wyniki w ramach statystyki publicznej. Statystyka obejmuje zagregowane dane z zakresu emisji gazów cieplarnianych i innych zanieczyszczeń powietrza, statystyki z zakresu energii, produkcji i zużycia paliw i wiele innych statystyk mających związek z Konwencją Klimatyczną oraz dane dotyczące produkcji, importu i eksportu substancji zubażających warstwę ozonową.
Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, wspólnie z wojewódzkimi funduszami, jako niezależne podmioty, stanowią system finansowania ochrony środowiska w Polsce. Narodowy Fundusz, jest źródłem finansowania przedsięwzięć ekologicznych o charakterze ponadregionalnym m.in. działań związanych z redukcją emisji.
4.3. Monitorowanie emisji i wdrażania postanowień Protokołu z Kioto
Monitoring emisji gazów cieplarnianych jest prowadzony na bieżąco, a wyniki przedstawiane w krajowych raportach inwentaryzacyjnych. Wdrażanie postanowień Protokołu z Kioto jest przedmiotem okresowych analiz i jest prezentowane w Raportach rządowych dla Konferencji Stron Konwencji Klimatycznej.
Zarówno wielkości emisji substancji objętych wspólnotowym systemem handlu uprawnieniami do emisji, jak i emisje z projektów wspólnych wdrożeń czy projektów GIS są ścisłe monitorowane.
Prowadzenie Krajowej bazy o emisjach gazów cieplarnianych i innych substancji jest jednym z zadań powierzonych ustawą Instytutowi Ochrony Środowiska – Państwowemu Instytutowi Badawczemu, pełniącemu funkcję Krajowego Ośrodka Bilansowania i Zarządzania Emisjami (KOBiZE). Podmioty korzystające ze środowiska mają obowiązek sporządzania i wprowadzania do Krajowej bazy raportu za poprzedni rok kalendarzowy w raporcie zawarte
są szczegółowe informacje o wielkościach emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji oraz o parametrach związanych z jej powstaniem. Po raz pierwszy obowiązek sporządzenia raportu dotyczył roku 2010. Obecnie w Krajowej bazie gromadzone są dane dotyczące lat 2010, 2011 i 2012. Do końca lutego 2013 r. w bazie zarejestrowanych zostało 21 000 zakładów.
Dane zgromadzone w Krajowej bazie wykorzystywane są do określenia emisji dla niektórych działalności i procesów, m.in. na potrzeby raportowania do Konwencji w sprawie transgranicznego zanieczyszczania powietrza na dalekie odległości, dyrektywy 2001/81/WE, Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu, decyzji 280/2004/WE oraz systemu ETS.
W Polsce nie jest prowadzony wszechstronny monitoring wdrażania polityk i działań prowadzących do redukcji emisji gazów cieplarnianych. Objęte są nim jedynie te działania, w finansowaniu których zostały zaangażowane środki publiczne lub Unii Europejskiej.
4.4 Mechanizmy finansowe wspierające działania w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych
Podstawowym instytucjonalnym i finansowym mechanizmem wspierającym realizację polityki klimatycznej, zwłaszcza w zakresie poprawy efektywności wykorzystania energii, rozwoju odnawialnych źródeł energii oraz modernizacji procesów wytwarzania energii jest system finansowania działań na rzecz środowiska, opierający się na środkach pochodzących z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW), Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (WFOŚiGW) oraz funduszy europejskich.
Wsparcie finansowe z NFOŚiGW jest udzielone, w zależności od programu, w formie dopłaty do kredytu, bądź dotacji m.in. dla osób fizycznych, wspólnot mieszkaniowych, czy przedsiębiorstw (tab. 4.2).
Tabela 4.2. Programy prowadzone przez NFOŚiGW
| Cel | Program | Finansowanie | Beneficjenci |
|------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------|-----------------------|----------------------|
| Kolektory słoneczne do podgrzewania wody użytkowej | Doplaty na częściowe splaty kapitału kredytów bankowych przeznaczonych na zakup i montaż kolektorów słonecznych | Doplata do 45% kapitału kredytu | Osoby fizyczne, wspólnoty mieszkaniowe |
| Przeprowadzenie audytów energetycznych | Efektywne wykorzystanie energii Dofinansowanie audytów energetycznych i elektroenergetycznych w przedsiębiorstwach (konkurs) | Dotacja do 70 % kosztów kwalifikowanych | Przedsiębiorcy |
| Cel | Program | Finansowanie | Beneficjenci |
|----------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------|---------------------------------------------------|
| Poprawa efektywności wykorzystania energii w nowobudowanych budynkach (dopłaty do kredytów na budowę domów energooszczędnych) | Efektywne wykorzystanie energii. Doplaty do kredytów na budowę domów energooszczędnych | Dotacja na częściową spłatę kapitału kredytu bankowego | Osoby fizyczne |
| Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej | System zielonych inwestycji GIS® Zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej / VI konkurs / | Dotacja do 30% kosztów kwalifikowanych Pożyczka do 60% kosztów kwalifikowanych | Podmioty użyteczności publicznej wymienione w programie |
| Uniknięcie emisji CO₂ w związku z projektowaniem i budową energooszczędnych budynków użyteczności publicznej | Efektywne wykorzystanie energii LEMUR Energooszczędne Budynki Użyteczności Publicznej | Dotacja Pożyczka | Samorządy, Państwowe jednostki budżetowe, Uczelnie/Instytucje naukowe, Organizacje pozarządowe, Inne podmioty |
| Termomodernizacja budynków, wymiana systemów wentylacji i klimatyzacji, wykorzystanie OZE*, wymiana oświetlenia wewnętrznego Część A | System zielonych inwestycji GIS. Zarządzanie energią w budynkach wybranych podmiotów sektora finansów publicznych | Dotacja do 100% kosztów kwalifikowanych | Polska Akademia Nauk i instytuty naukowe, państwowe instytucje kultury, instytucje gospodarki budżetowej, miejskie i powiatowe komendy straży pożarnej |
| Termomodernizacja budynków użyteczności publicznej wraz z wymianą oświetlenia wbudowanego i wykorzystaniem OZE | PL04.Oszczędzanie energii i promowanie odnawialnych źródeł energii. | Dotacja od 170 tys. do 3 mln EUR | Jednostki sektora finansów publicznych, podmioty niepubliczne realizujące zadania publiczne |
Źródło: http://www.nfosigw.gov.pl/oze-i-efektywnosc-energetyczna/
Ponadto z funduszy Polityki Spójności dofinansowywano działania z zakresu zwiększania efektywności energetycznej, zwiększania wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, termomodernizacji budynków, gospodarki zagospodarowania odpadów czy też budowy nowoczesnej infrastruktury transportowej, w tym zrównoważonego rozwoju transportu miejskiego. Ogólna zasada finansowania projektów prowadzących do redukcji emisji gazów cieplarnianych polega na udzielaniu niskooprocentowanych kredytów i dotacji przedsiębiorstwom, samorządom i instytucjom sektora budżetowego. Do najczęściej dofinansowywanych przedsięwzięć należą:
– modernizacja i budowa sieci ciepłowniczych,
– modernizacja kotłowni,
– termomodernizacja obiektów użyteczności publicznej,
– ograniczenie niskiej emisji,
– inwestycje z zakresu instalacji wykorzystujących odnawialne źródła energii.
– oszczędność energii w miejskich systemach zaopatrzenia w ciepło (jedynie w ramach konkursu na oszczędność energii w systemach ogrzewczych),
– wykorzystanie biomasy do celów energetycznych w sektorze komunalno-bytowym i w zakładach przemysłowych,
– gospodarcze wykorzystanie biogazu z sektora rolniczego, ze składowisk odpadów komunalnych i z oczyszczalni ścieków,
– wykorzystanie energii słonecznej (panele fotowoltaiczne oraz kolektory słoneczne w ramach systemu dopłat),
– wykorzystanie płytkiej geotermii (pompy ciepła),
– promocja technologii ogniw paliwowych,
– wykorzystanie energii pochodzącej z termicznego przekształcania odpadów.
4.5 Pakiet energetyczno-klimatyczny
W grudniu 2008 r. został przyjęty Pakiet energetyczno-klimatyczny (Dz.U. UE z dnia 5 czerwca 2009 r.), który stanowi realizację przyjętych przez Radę Europejską w 2007 r. założeń dotyczących przeciwdziałania zmianom klimatu, które przyjmują, że do 2020 r. Unia Europejska:
– zredukuje o 20% emisje gazów cieplarnianych w stosunku do poziomu emisji z 1990 roku;
– zwiększy o 20% udział energii odnawialnej w finalnej konsumpcji energii;
– zwiększy o 20% efektywność energetyczną, w stosunku do prognoz na rok 2020 (cel nieobligatoryjny) oraz
– zwiększy udział biopaliw w ogólnej konsumpcji paliw transportowych co najmniej do 10%.
W skład pakietu energetyczno-klimatycznego wchodzą następujące akty prawne:
– dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/29/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (tzw. dyrektywa EU ETS);
– decyzja Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/406/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wysiłków podjętych przez państwa członkowskie, zmierzających do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do roku 2020 zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych (tzw. decyzja non-ETS);
– dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/31/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniająca dyrektywę Rady 85/337/EWG, Euratom, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE 2008/1/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006 (tzw. dyrektywa CCS);
– dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylającą dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE (tzw. dyrektywa OZE),
– dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/30/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. zmieniająca dyrektywę 98/70/WE odnoszącą się do specyfikacji benzyny i olejów
napędowych oraz wprowadzającą mechanizm monitorowania i ograniczania emisji gazów cieplarnianych oraz zmieniającą dyrektywę Rady 1999/32/WE odnoszącą się do specyfikacji paliw wykorzystywanych przez statki żeglugi śródlądowej oraz uchylającą dyrektywę 93/12/EWG.
4.6. Polityki sektorowe
4.6.1. Energetyka i przemysł
Podstawowymi kierunkami rozwoju polskiej energetyki, określonymi w przyjętej przez Radę Ministrów w dniu 10 listopada 2009 r. „Polityce energetycznej Polski do 2030 roku”, są:
1. Poprawa efektywności energetycznej.
2. Wzrost bezpieczeństwa dostaw paliw i energii.
3. Dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej – wprowadzenie energetyki jądrowej.
4. Rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii (OZE).
5. Rozwój konkurencyjnych rynków paliw i energii.
6. Ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko.
Poprawa efektywności energetycznej jest traktowana w sposób priorytetowy, a postępy w tej dziedzinie będą miały kluczowe znaczenie dla realizacji wszystkich założeń polityki energetycznej. Główne cele w tym obszarze to dążenie do utrzymania zero energetycznego wzrostu gospodarczego oraz konsekwentne zmniejszanie energochłonności polskiej gospodarki do poziomu UE-15.
Racjonalne i efektywne gospodarowanie własnymi złożami surowców energetycznych stanowi podstawę bezpieczeństwa energetycznego Polski. Wspierany będzie rozwój sprawnych i niskoemisyjnych technologii pozwalających na pozyskiwanie paliw płynnych i gazowych z surowców krajowych.
Cele w zakresie krajowego udziału energii ze źródeł odnawialnych (p. rozdz. 2) w sektorze transportowym, sektorze energii elektrycznej, sektorze ogrzewania i chłodzenia w 2020 r. przyjęto w dniu 7 grudnia 2010 r. w dokumencie pn.: „Krajowy Plan Działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych”. Określono środki, które należy podjąć dla osiągnięcia krajowych celów ogólnych w zakresie udziału OZE w wykorzystaniu energii finalnej. Zakłada się, że filarami zwiększenia udziału energii ze źródeł odnawialnych w Polsce będzie większe wykorzystanie biomasy oraz energii elektrycznej z wiatru.
Do głównych narzędzi realizacji polityki energetycznej należy zaliczyć:
– regulacje prawne określające zasady działania sektora paliwowo-energetycznego oraz ustanawiające standardy techniczne;
– systemowe mechanizmy wsparcia realizacji działań zmierzających do osiągnięcia podstawowych celów polityki energetycznej (np. rynek „certyfikatów”, ulgi i zwolnienia podatkowe);
– bieżące monitorowanie sytuacji na rynkach paliw i energii przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów i Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki oraz podejmowanie działań interwencyjnych zgodnie z posiadanymi kompetencjami;
działania informacyjne, prowadzone przez organy rządowe i współpracujące instytucje badawczo-rozwojowe;
wsparcie ze środków publicznych, w tym funduszy europejskich, realizacji istotnych dla kraju projektów w zakresie energetyki (np. projekty inwestycyjne, prace badawczo-rozwojowe).
Działania na rzecz technologii środowiskowych, prowadzące do pełnego wykorzystania potencjału ekoinnovacji, stanowią istotny element wzmocnienia zarówno polityki ochrony środowiska, jak i polityki innowacyjnej państwa. Do rozwoju gospodarki i jej „zazieleńiania” istotny jest rozwój przede wszystkim czystych technologii, odnawialnych źródeł energii, czy też poprawa efektywności energetycznej i materiałowej.
W przemyśle do priorytetowych kierunków działań należą:
wdrącanie najlepszych dostępnych technik (zintegrowane pozwolenia są przyznawane instalacjom i zakładom wdrażającym BAT/BEP);
wspieranie rozwoju przyjaznych środowisku i opłacalnych technicznie metod redukcji emisji gazów cieplarnianych;
poprawa efektywności energetycznej;
rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii;
dywersyfikacja źródeł energii przede wszystkim poprzez rozwój programu energetyki jądrowej;
oszczędzanie energii;
dywersyfikacja paliw;
określenie priorytetów prac badawczo-rozwojowych ukierunkowanych na nowoczesne proekologiczne oraz materiało- i energooszczędne technologie produkcji i zapewnienie ich finansowania;
modernizacja technologiczna w zakładach przemysłowych.
Tabela 4.3 Główne dokumenty dotyczące energetyki i przemysłu w Polsce
| Tytuł dokumentu | Opis dokumentu |
|-----------------|----------------|
| „Polityka energetyczna Polski do 2030 roku” przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 10 listopada 2009 r. | Dokument zawiera długoterminową strategię rozwoju sektora energetycznego, prognozę zapotrzebowania na paliwa i energię oraz program działań wykonawczych do 2012 r. Realizacja wskazanych w dokumencie rozwiązań pomoże zaspokoić rosnące zapotrzebowanie na energię, rozwijać infrastrukturę wytwórczą i transportową, zniewelować uzależnienie od zewnętrznych dostaw gazu ziemnego i ropy naftowej oraz wypełnić międzynarodowe zobowiązania w zakresie ochrony środowiska. |
| Ustawa z dnia 10 kwietnia 1997 r. – Prawo energetyczne (Dz. U. z 2012 r., poz. 1059, z późn. zm.). | Ustawa wprowadza regulacje określające zasady gospodarowania energią i oszczędzania jej zasobów oraz wspierające wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii, ważną rolę odgrywają tu tzw. „zielone certyfikaty”. Istotne znaczenie ma wymóg tworzenia spójnych planów rozwoju przedsiębiorstw i gmin, w których muszą być zawarte m.in. przedsięwzięcia dotyczące wykorzystania odnawialnych źródeł |
| Tytuł dokumentu | Opis dokumentu |
|-----------------|----------------|
| **Ustawa o efektywności energetycznej** (Dz.U. 2011, nr 94, poz. 551, z późn. zm.). | Ustawa określa krajowy cel w zakresie oszczędnego gospodarowania energią do 2016 r. na poziomie 9% średniego krajowego zużycia energii finalnej, przy czym usrednienie obejmuje lata 2001-2005. Ponadto w ustawie sformułowano zasady sporządzania krajowych planów działań dotyczących efektywności energetycznej, które będą przedkładane Komisji Europejskiej w celu weryfikacji oszczędności energii, uzyskanych dzięki stosowaniu programów i środków przewidzianych w ustawie. Jednym z podstawowych mechanizmów ustawy jest wprowadzenie systemu świadectw efektywności energetycznej, tzw. „białych certyfikatów”, które potwierdzają przeprowadzenie działań skutkujących określona oszczędnością energii. System białych certyfikatów wspiera przedsięwzięcia proefektywnościowe, w szczególności takie jak: modernizacja lokalnych sieci cieplowniczych i źródeł ciepła, budynków, oświetlenia, urządzeń przeznaczonych do użytku domowego, oraz wykorzystywanych w procesach przemysłowych. |
| **Krajowy Program Reform na rzecz realizacji strategii „Europa 2020”** Aktualizacja 2012/2013 przyjęty przez Radę Ministrów 25 kwietnia 2012 r. | Dokument wskazuje najważniejsze działania na lata 2012-2013 wspierające wzrost gospodarczy, konkurencyjność i zatrudnienie. |
| **Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o biokomponentach i biopaliwach ciekłych** (Dz. U. Nr 169, poz. 1199, z późn. zm.). | Z dniem 1 stycznia 2008 r. został wprowadzony obowiązek zapewnienia określonego udziału biokomponentów w rynku paliw transportowych, nałożony na przedsiębiorców wykonujących działalność gospodarczą w zakresie wytwarzania, importu lub nabycia wewnątrzwspólnotowego paliw ciekłych lub biopaliw ciekłych, którzy sprzedają je lub zużywają na własne potrzeby. Ustawa wprowadza rozwiązania umożliwiające generowanie środków finansowych na wsparcie produkcji biokomponentów i biopaliw ciekłych. Wpływy z kar pieniężnych wymierzanych na podstawie tej ustawy, stanowią przychód Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej wyznaczający minimalną wysokość zobowiązania wieloletniego tego funduszu związanego z przeznaczeniem środków na wspieranie działalności związanej z wytwarzaniem biokomponentów i biopaliw ciekłych lub innych paliw odnawialnych a także promocje ich wykorzystania.
Ustawa jest nowelizowana w celu wdrożenia przepisów Dyrektywy 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniającej i w następstwie uchylającej dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE w zakresie biopaliw. |
| **Ustawa z dnia 25 sierpnia 2006 r. o systemie monitorowania i kontrolowania jakości paliw** | Ustawa z dniem 1 stycznia 2007 roku umożliwiła zastosowanie w pojazdach i maszynach (grupa co najmniej 10 pojazdów) biopaliw o zwiększonym udziale biokomponentów. |
---
38 Wysokosprawna kogeneracja to wytwarzanie energii elektrycznej lub mechanicznej i ciepła użytkowego w kogeneracji, które zapewnia oszczędność energii pierwotnej. Zgodnie z ustawą – Prawo energetyczne wsparcie wysokosprawnej możliwe było do dnia 31 grudnia 2012 r. Aktualnie Rząd RP proponuje wydłużenie wsparcia dla wysokosprawnej kogeneracji do 2015 r. tj. wsparcie na dotychczasowych zasadach wsparcie dla wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w technologii wysokosprawnej kogeneracji. Projekt nowelizacji ustawy Prawo energetyczne w tym zakresie Rada Ministrów przyjęła 2 stycznia 2013 r.
| Tytuł dokumentu | Opis dokumentu |
|-----------------|----------------|
| | paliwa dla elektrowni, rozwój zaplecza technicznego i naukowo-badawczego dla polskiej energetyki jądrowej oraz komunikacją ze społeczeństwem. Projekt Programu zawiera również analizy ekonomiczne, w tym potencjał redukcji gazów cieplarnianych, związane z rozwojem w Polsce energetyki jądrowej. |
**Działania w energetyce**
**Poprawa efektywności energetycznej**
Energochłonność PKB w ciągu ostatnich 10 lat spadła o 30%, jednakże w dalszym ciągu efektywność polskiej gospodarki, liczona jako PKB (wg kursu euro) na jednostkę energii, jest dwa razy niższa od średniej europejskiej. Rozwój gospodarczy, będący wynikiem stosowania nowych technologii, wskazuje na znaczny wzrost zużycia energii elektrycznej przy relatywnym spadku zużycia innych rodzajów energii.
Największy udział w poprawie efektywnego wykorzystania energii miał sektor przemysłu, gdzie poprawie uległy zarówno wskaźniki branżowe, jak również miały miejsce korzystne zmiany strukturalne. Większość usprawnień wynikała z autonomicznych decyzji podmiotów kierujących się rachunkiem ekonomicznym.
Działania na rzecz poprawy efektywności energetycznej obejmują:
- Stymulowanie rozwoju kogeneracji;
- Modernizację lokalnych sieci ciepłowniczych i podłączanie odbiorców ciepła;
- Modernizację źródeł ciepła;
- Modernizację instalacji przemysłowych;
- modernizację oświetlenia.
**Wzrost bezpieczeństwa dostaw paliw i energii**
Głównym celem jest zapewnienie stabilnych dostaw paliw i energii na poziomie gwarantującym zaspokojenie potrzeb krajowych i po cenach akceptowanych przez gospodarkę i społeczeństwo, przy założeniu optymalnego wykorzystania krajowych zasobów surowców energetycznych oraz poprzez dywersyfikację źródeł i kierunków dostaw ropy naftowej, paliw ciekłych i gazowych.
Dotychczasowe prognozy, dotyczące możliwości pokrycia przyszłego zapotrzebowania na energię elektryczną w kraju, wskazują na konieczność rozbudowy istniejących mocy wytwarzczych. Zobowiązania dotyczące ograniczania emisji gazów cieplarnianych, zmuszają Polskę do poszukiwania rozwiązań niskoemisyjnych w zakresie wytwarzania energii elektrycznej. Energia elektryczna jest wytwarzana w systemie krajowym przy małych – obecnie poniżej 10% – możliwościach wymiany międzynarodowej. Dlatego główne kierunki polityki energetycznej obejmują obok rozwoju mocy wytwórczych energii elektrycznej, zdolności przesyłowych i dystrybucyjnych sieci elektroenergetycznych, również zwiększenie możliwości wymiany energii elektrycznej z krajami sąsiednimi.
Działania na rzecz wzrostu bezpieczeństwa dostaw paliw i energii obejmują m.in.:
- Wsparcie wykorzystania metanu z kopalń węgla kamiennego do produkcji energii elektrycznej i ciepła,
- Opracowanie ekonomicznie efektywnych sposobach odzysku metanu i wykorzystywania go jako źródła czystej energii z sektora górnictwa węgla kamiennego, składowisk odpadów, gospodarki ściekowej, rolnictwa oraz systemów dotyczących ropy i gazu. Prace realizowane są w ramach międzynarodowego programu „Global Methane Initiative”.
- W ramach Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka realizowany jest projekt pt. Proekologiczna technologia utylizacji metanu z kopalń, którego celem jest opracowanie nowoczesnej technologii do utleniania metanu z powietrza wentylacyjnego kopalń.
**Dywersyfikacja struktury wytwarzania energii elektrycznej**
Struktura zużycia nośników energii pierwotnej ulega niewielkiej, ale stopniowej zmianie na przestrzeni ostatnich lat. Udział węgla kamiennego spada, natomiast wzrasta udział ropy naftowej oraz odnawialnych źródeł energii. Wzrost efektywności wykorzystania energii, zwiększenie udziału energii ze źródeł odnawialnych, w tym stosowanie biopaliw, sprzyjają dywersyfikacji struktury wytwarzania energii elektrycznej.
Ochrona klimatu wraz z przyjętym przez UE pakietem klimatyczno-energetycznym powoduje konieczność przestawienia produkcji energii na technologie o niskiej emisji CO₂. Wobec obecnych trendów europejskiej polityki energetycznej, jednym z najbardziej pożądanych źródeł stała się energetyka jądrowa (pierwsza elektrownia tego typu powinna powstać w Polsce do 2024 roku), która oprócz braku emisji CO₂ zapewnia również stabilne dostawy energii w długim horyzoncie czasowym i po konkurencyjnych cenach, jak również niezależność od wahań cen surowców energetycznych na rynkach światowych (z uwagi na fakt, że koszt zakupu uranu niezbędnego dla wytworzenia paliwa jądrowego stanowi jedynie niewielki procent całkowitych kosztów wytworzenia energii elektrycznej).
**Wzrost wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw**
Utrzymanie mechanizmów wsparcia dla producentów energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych zostało zapisane w *Programie działań wykonawczych na lata 2009–2012* stanowiącym załącznik nr 3 do „Polityki energetycznej Polski do 2030 roku”.
Aby wspierać rozwój energii z odnawialnych źródeł w Polsce wdrożono system instrumentów, do których zalicza się, m.in.: obowiązek zakupu energii ze źródeł odnawialnych oraz obowiązek uzyskania i przedstawienia Prezesowi URE do umorzenia świadectwa pochodzenia energii z odnawialnych źródeł, tzw. „zielonych certyfikatów”, albo uiszczenia opłaty zastępczej.
Według Urzędu Regulacji Energetyki w końcu 2012 r. było ogółem 1744 instalacji wykorzystujących odnawialne źródła energii, w tym:
- elektrowni biogazowych/biogas power plants – 199,
- elektrowni biomasowych/biomass power plants – 27,
- wytwarzających z promieniowania słonecznego/solar generation – 9,
- elektrowni wiatrowych/wind power plants – 696,
– elektrowni wodnych/hydro power plants – 770,
– elektrowni realizujących technologię współspalania/co-firing units – 43.
Moc tych instalacji wyniosła [MW]: elektrownie wiatrowe – 2496,748; wodne – 966,103; biomasowe – 820,7; biogazowe – 131,247 oraz wytwarzające energię z promieniowania słonecznego – 1,29.
**Ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko**
W celu ograniczenia oddziaływania energetyki na środowisko stworzono system zarządzania krajowymi pulapami emisji gazów cieplarnianych i innych substancji (na podstawie ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji). Na uwagę zasługują też prowadzone w Polsce kampanie informacyjne i edukacyjne promujące racjonalne wykorzystanie energii.
**Działania w przemyśle**
**Poprawa technicznych standardów urządzeń i wyposażenia** – działania takie skutkują poprawą efektywności energetycznej produkcji przemysłowej (np. w sektorze hutnictwa i stali poprawa jest wynikiem modernizacji pieców tunelowych opalanych gazem ziemnym).
**Fluorowane gazy cieplarniane** - Główne działania Polski dotyczące fluorowanych gazów cieplarnianych (F-gazów)\(^{39}\) to m.in.:
- wykonywanie monitoringu i analiz zużycia w kraju fluorowanych gazów cieplarnianych (F-gazów) oraz inspirowanie działań zmierzających do ograniczenia ich emisji;
- prowadzenie banku danych dotyczących F-gazów;
- prowadzenie rejestru operatorów urządzeń zawierających F-gazy;
- działalność informacyjna w zakresie ograniczania emisji F-gazów
- ustanowienie opłaty za wprowadzanie do obrotu na terytorium Polski fluorowanych gazów cieplarnianych, w tym gazów zawartych w produktach i urządzeniach.
**Wdrażanie najlepszych dostępnych technik** – zintegrowane pozwolenia są przyznawane instalacjom i zakładom wdrażającym BAT/BEP.
**Redukcja emisji metanu z procesów produkcji i dystrybucji paliw** – zostały w tym celu wydane przepisy prawne w sprawie hermetyzacji dystrybucji paliw\(^{40}\).
**Promowanie przyjaznych i skutecznych środowiskowo praktyk i technologii w działalności przemysłowej oraz wspieranie rozwoju przyjaznych środowisku i opłacalnych technicznie metod redukcji emisji gazów cieplarnianych** – w celu promowania technologii przyjaznych środowisku wydano broszury popularyzujące najlepsze dostępne techniki dla poszczególnych dziedzin produkcji.
---
\(^{39}\) F-gazy tj. HFC – **wodorofluorowęglowodory** wykorzystywane w różnych branżach i zastosowaniach, np. jako czynniki chłodnicze w urządzeniach chłodniczych, klimatyzacyjnych i pompach ciepła, jako środki spieniające do wyrobu pianek, jako środki gaśnicze, propelenty aerosolowe i rozpuszczalniki. PFC – **perflurowęglowodory** zwykle wykorzystywane w branży elektronicznej (np. do czyszczenia plazmowego płytek krzemowych) oraz w przemyśle kosmetycznym i farmaceutycznym (uzyskiwanie produktów naturalnych, takich jak odżywki i aromaty). SF\(_6\) – **heksafluorek siarki** zwykle wykorzystywany jako gaz izolacyjny oraz do gaszenia związków lukowych w rozdzielnikach wysokiego napięcia, a także jako gaz osłonowy w produkcji magnezu i aluminium).
\(^{40}\) Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 listopada 2005 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać bazy i stacje paliw płynnych, rurociągi przesyłowe dalekosiężne służące do transportu ropy naftowej i produktów naftowych i ich usytuowanie (Dz. U. Nr 243, poz. 2063).
Modernizacja technologiczna w zakładach przemysłowych. Działania te polegały, m.in. na zamianie paliw w kotłowniach z węgla na gaz, modernizacji pieców grzewczych i do obróbki cieplnej oraz budowie instalacji odzysku gazu konwektorowego.
4.6.2. Transport, budownictwo i gospodarka mieszkaniowa
Transport
Rozwój transportu w latach 2007–2011 koncentrował się przede wszystkim na kontynuacji tworzenia sprawnego systemu połączeń transportowych oraz warunków do zrównoważonego rozwoju, pozwalających wykorzystać istniejący potencjał gospodarczy, społeczny i terytorialny oraz przyczyniających się do stworzenia warunków sprzyjających tworzeniu nowoczesnej i konkurencyjnej gospodarki. Do najważniejszych priorytetów należały: powiązanie głównych ośrodków gospodarczych w Polsce siecią autostrad i dróg ekspresowych oraz nowoczesnymi sieciami kolejowymi, zapewnienie powiązań komunikacyjnych w relacjach europejskich (w ramach sieci TEN-T), poprawa jakości systemu transportowego i jego rozbudowa zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju oraz zwiększenie udziału transportu publicznego w obsłudze mieszkańców.
Ramy strategiczne, programowe i prawne w transporcie
W okresie 2008-2012, podstawowym dokumentem planistycznym w obszarze transportu była Polityka Transportowa Państwa na lata 2006-2025. W dniu 22 stycznia 2013 r. Rada Ministrów przyjęła Strategię Rozwoju Transportu do 2020 roku (z perspektywą do 2030 roku) – SRT, średniookresowy dokument planistyczny, opracowany zgodnie z ustawą z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju, wskazujący cele i kierunki interwencji umożliwiające realizację zamierzeń określonych w Średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju (SRK 2020) oraz – etapowo do 2030 r. – w Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju (DSRK).
Poza celami wytyczonymi w odniesieniu do transportu w długookresowej oraz średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju, w SRT uwzględniono cele i kierunki działań zidentyfikowane w strategicznych dokumentach krajowych oraz unijnych, w tym m.in. w Strategii na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającemu włączeniu społecznemu „Europa 2020”, Krajowym Programie Reform (KPR) na rzecz realizacji Strategii „Europa 2020”.
Głównym celem Strategii Rozwoju Transportu jest zwiększenie dostępności terytorialnej oraz poprawa bezpieczeństwa uczestników ruchu i efektywności sektora transportowego poprzez utworzenie spójnego, zrównoważonego i przyjaznego użytkownikowi systemu transportowego w wymiarze lokalnym, krajowym, europejskim i globalnym. Jednym z celów szczegółowych jest „ograniczenie negatywnego wpływu transportu na środowisko”. W odniesieniu do klimatu przywołano unijną politykę klimatyczną, w tym ograniczanie emisji gazów cieplarnianych w kontekście adaptacji do nich infrastruktury i usług transportowych.
Ustawa z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju nakłada na organy opracowujące strategie rozwoju i programy obowiązek uwzględniania w dokumentach kwestii ochrony środowiska, stosowania przepisów dotyczących udziału społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocen oddziaływania na środowisko. Ponadto, proces wdrażania programów
operacyjnych jest powiązany z wymogiem postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięć współfinansowanych z krajowych lub regionalnych programów operacyjnych.
Wśród najważniejszych aktów prawnych uchwalonych w okresie 2007-2011 należy wskazać **ustawę z dnia 16 grudnia 2010 roku o publicznym transportie zbiorowym**, która wprowadziła obowiązek planowania transportowego mający służyć również optymalizacji przewozów pasażerskich oraz poprawie efektywności energetycznej tych przewozów. Dodatkowo wprowadzono obowiązek uwzględniania czynników dotyczących emisji oraz zużycia energii przy zakupie pojazdów do świadczenia usług transportu publicznego, a rozporządzeniem prezesa Rady Ministrów z 2011 r. nałożono ten obowiązek na wszystkie pojazdy drogowe nabywane w drodze zamówień publicznych.
**Budownictwo i gospodarka mieszkaniowa**
Budownictwo i gospodarka mieszkaniowa są wskazywane jako sektor, w którym potencjalne możliwości zmniejszenia energochłonności oraz – w dłuższej perspektywie czasu – globalnego obniżenia zużycia energii nieodnawialnej i tym samym zmniejszenia poziomu emisji gazów cieplarnianych, są jednymi z największych i najbardziej opłacalnych do osiągnięcia.
**Ramy strategiczne, programowe i prawne w budownictwie i gospodarce mieszkaniowej**
Polityka dotycząca budownictwa mieszkaniowego jest zdecentralizowana i podlega decyzjom samorządów lokalnych\(^{41}\). Od 1 stycznia 2009 r., w wyniku nowelizacji ustawy Prawo budowlane, został wprowadzony system oceny charakterystyki energetycznej budynków, przy pomocy świadectw charakterystyki energetycznej i protokołów z kontroli systemów grzewczych oraz klimatyzacji.
W ocenie prawodawców wprowadzone zmiany, wraz ze zwiększeniem wymagań dotyczących ochrony cieplnej budynków, stymulują podejmowanie działań zmniejszających energochłonność budownictwa, poprawiają charakterystykę całego sektora budynków z punktu widzenia redukcji zużycia paliw nieodnawialnych, ochrony środowiska, bezpieczeństwa, a także zapewnienia komfortu cieplnego użytkownikom.
Wprowadzono zmiany w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Zagadnienia związane z energooszczędnością budynków zawarte są w dziale X - Oszczędność energii i izolacyjność cieplna. Wymagania odnoszą się do wszystkich budynków nowowybudowanych oraz do budynków istniejących podlegających przebudowie. Celem tych uregulowań jest takie projektowanie i wznoszenie budynków wraz z ich instalacjami grzewczymi, wentylacyjnymi i klimatyzacyjnymi, cieplej wody użytkowej, a w przypadku budynków użyteczności publicznej również oświetlenia, aby ilość ciepła, chłodu i energii elektrycznej, potrzebnych do użytkowania zgodnie z jego przeznaczeniem można było utrzymać na racjonalnie niskim poziomie.
Celem prowadzonych działań jest, aby nowowznoszone budynki charakteryzowały się niemal zerowym zużyciem energii. Definicja budynku o niemal zerowym zużyciu energii, czyli
\(^{41}\) W ponad 90% jest to budownictwo o charakterze indywidualnym lub komercyjnym. Inwestycje budowlane podlegają przepisom Prawa budowlanego i kontroli ze strony nadzoru budowlanego.
Działania
Transport
W poszczególnych gałęziach transportu wśród najważniejszych działań sprzyjających ograniczeniu emisji gazów cieplarnianych można wyróżnić:
Zmniejszenie uciążliwości środowiskowej transportu drogowego
Zaostrzono normy emisji dla silników spalinowych. Wymagania norm emisji Euro V objęły w 2012 r. już wszystkie nowe samochody osobowe natomiast wymagania emisyjne Euro VI od początku roku obowiązują dla homologacji typu pojazdów ciężarowych. Dodatkowo wymiana parku pojazdów na pojazdy o niskim zużyciu energii i emisji CO₂ jest stymulowana wymaganiami rozporządzeń WE nr 443/2009 oraz nr 510/2011 w sprawie emisji CO₂ z samochodów osobowych i lekkich pojazdów dostawczych. Ponadto system badań technicznych pojazdów silnikowych i ich przyczep, przyczynia się do eliminacji pojazdów niesprawnych i wyeksploatowanych, które negatywnie wpływają na stan środowiska naturalnego i efektywność energetyczną.
Ponadto wprowadzono zróżnicowane stawki opłat za przejazd po drogach krajowych w zależności od poziomu emisji spalin pojazdów w celu propagowania poruszania się po drogach krajowych „czystszych” pojazdów. Dodatkowym instrumentem są opłaty za korzystanie ze środowiska, które ponoszone są zasadniczo za wykorzystywanie paliw silnikowych wytwarzanych ze źródeł nieodnawialnych. Wspieranie wprowadzania ekologicznie czystych i energooszczędnych pojazdów dokonuje się poprzez: system informacji dla konsumentów o zużyciu paliwa i emisji CO₂ w odniesieniu do marketingu nowych samochodów osobowych. Udzielane jest również wsparcie na zakup ekologicznych pojazdów w ramach regionalnych programów operacyjnych oraz Systemu Zielonych Inwestycji.
Nowoczesne rozwiązania wprowadzane na rynek przez producentów pojazdów drogowych skutkowały poprawą efektywności zużycia paliw w nowych samochodach, pojazdach ciężarowych, autobusach wprowadzanych do eksploatacji w Polsce. W szczególności podkreślić należy rozwój technologii napędu elektrycznego typu plug-in i hybrydowego autobusów, z których ta ostatnia jest już wdrożona do produkcji seryjnej oraz postęp w zakresie poprawy efektywności konwencjonalnych silników spalinowych i napędów. Działalność informacyjno-wychowawcza dotycząca konieczności zmiany zachowań kierowców polegała na prowadzeniu kampanii społecznych. Głównym celem kampanii było uświadomienie uczestnikom ruchu drogowego związku pomiędzy stanem technicznym samochodu a bezpieczeństwem oraz wzrost poziomu akceptacji społecznej wobec konieczności respektowania ograniczeń prędkości. Zarówno eksploatacja sprawnych pojazdów, jak i ograniczanie prędkości poruszania się pojazdów silnikowych, oprócz wpływu na bezpieczeństwo ruchu drogowego, mają bezpośredni wpływ na ograniczenie zanieczyszczenia środowiska, a w tym emisji gazów cieplarnianych. Oprócz kampanii działania na rzecz podnoszenia świadomości ekologiczno-energetycznej kierowców są elementami procesu nauki kierowania pojazdami (amatorskiego i zawodowego), a także egzaminów na prawo jazdy.
Zwiększanie udziału paliw alternatywnych w transporcie
Wprowadzono wiele zachęt w celu zwiększania użytkowania paliw alternatywnych: ulgi podatkowe na LPG i biokomponenty do paliw silnikowych (alkohole odwodnione, etery i
estry), promocyjne ceny gazu ziemnego i obowiązek wprowadzania biokomponentów do paliw, mechanizmy wspomagające budowę instalacji do wytwarzania biokomponentów i biopaliw, a także nowe mechanizmy promujące wykorzystanie tych paliw (wytwarzanie biopaliw na własny użytek, dopuszczenie paliw o dowolnym składzie biokomponentów).
**Transport kolejowy**
Poprzez wiele działań inwestycyjnych, takich jak modernizacja infrastruktury kolejowej (w tym dworców kolejowych), czy też zakup nowoczesnego i modernizację istniejącego taboru kolejowego dokonała się jakościowa poprawa w tej gałęzi transportu.
Modernizacja infrastruktury kolejowej umożliwiła zwiększenie prędkości ruchu pociągów oraz częstotliwości ich kursowania. W transporcie towarowym podejmowane były również działania w celu efektywnej organizacji systemu kolejowego.
Miała miejsce efektywna organizacja systemu kolejowego przez dostosowanie wielkości składów pociągów do potrzeb przewozowych, a w relacjach o mniejszych potokach podróżnych zastępowanie składów tradycyjnych lekkimi pojazdami szynowymi. Monitorowanie zajętości miejsc w poszczególnych pociągach decyduje o zwiększeniu intensywności kursowania pociągów w godzinach wzmożonego ruchu pasażerów, co zwiększa komfort podróżnych, jak również ich możliwości poruszania się. Rozwijany był system ofert przewozowych i taryfowych integrujących kilku operatorów transportu zbiorowego.
Wprowadzane do eksploatacji lekkie pojazdy szynowe, w tym autobusy szynowe przeznaczone do obsługi ruchu lokalnego, dzięki zastosowaniu lekkich komponentów do budowy, zainstalowaniu silników spalinowych o mniejszym zużyciu paliwa oraz wykorzystaniu ciepła z chłodzenia silnika i przekładni do ogrzewania pojazdu zużywają znaczaco mniej energii. Modernizowano lokomotywy elektryczne i spalinowe oraz kupowane były samonapędne pociągi sieciowe z silnikami spalinowymi spełniające najnowsze wymagania w zakresie ograniczania emisji zanieczyszczeń gazowych.
**Transport morski**
Wśród działań związanych z kwestią ograniczania emisji CO₂ prowadzonych w sektorze żeglugi wymienić można opracowanie i przyjęcie międzynarodowych przepisów dotyczących Projektowego Wskaźnika Efektywności Energetycznej dla nowobudowanych statków (Energy Efficiency Design Index, EEDI). Wskaźnik ten jest instrumentem pozwalającym na wspieranie i promowanie rozwiązań konstrukcyjnych mających podwyższoną wydajność energetyczną i tym samym obniżoną emisję CO₂ w trakcie eksploatacji statku. Stosowanie EEDI spowoduje już w najbliższych latach, że na nowobudowanych statkach zastosowanie znajdą rozwiązania techniczne spełniające podwyższone wymogi efektywności energetycznej.
**Transport lotniczy**
Polska intensyfikowała swoje działania na rzecz ustanowienia Jednolitej Europejskiej Przestrzeni Powietrznej (SES), której głównym filarem jest system zarządzania ruchem lotniczym nowej generacji SESAR. Inicjatywa SES powstała w odpowiedzi na gwałtowny wzrost natężenia ruchu lotniczego pod koniec lat dziewięćdziesiątych związany z liberalizacją rynku transportu lotniczego. W chwili obecnej Polska wraz z partnerami prowadzi m.in. prace
nad ustanowieniem Bałtyckiego Funkcjonalnego Bloku Przestrzeni (Baltic FAB), w celu przyczynienia się do realizacji celów określonych w założeniach SES. Działania, które w sposób bezpośredni i pośredni wpływają na ograniczenie emisji gazów cieplarnianych do powietrza z ruchu lotniczego prowadzone są w sposób ciągły (np. port lotniczy im. F. Chopina w Warszawie uczestniczy w programie dobrowolnej redukcji emisji gazów cieplarnianych poprzez tzw. akredytację węglową ACI). Do takich działań należy zaliczyć także modyfikacje istniejących struktur przestrzeni powietrznej prowadzące do skrócenia tras dolotowych oraz zwiększenia pojemności sektorów kontroli ruchu lotniczego. W ostatnich latach przeorganizowano system dróg lotniczych likwidując lub modyfikując kilkadziesiąt z nich. Począwszy od 2012 r. do unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji (EU ETS) zostało włączone także lotnictwo cywilne, jako jedyne z gałęzi transportowych, o czym stanowi dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/101/WE z dnia 19 listopada 2008 roku zmieniająca dyrektywę 2003/87/WE w celu uwzględnienia działalności lotniczej w systemie handlu przydziałami emisji gazów cieplarnianych we Wspólnocie. Jednakże podkreślić należy, że główna składowa redukcji emisji to redukcja emisji u źródła, poprzez sukcesywne zaostrożenia norm emisyjnych i konkurencję cenową przewoźników lotniczych, która wymusza stosowne oszczędności w gospodarowaniu materiałami pędnymi.
Transport w miastach, w tym transport publiczny
Z inicjatywy publicznej i prywatnej tworzone są ogólnodostępne i stopniowo integrowane (międzygałęziowo i obszarowo) systemy informacji pasażerskiej (np. planery podróży o zdalnym dostępie także za pomocą aplikacji na urządzenia mobilne). Zachętą do korzystania z transportu zbiorowego są też zintegrowane bilety na pociąg, tramwaj i autobus na wyznaczonych trasach, bilety strefowe oraz propagowanie transportu zbiorowego w miejsce indywidualnego przemieszczania się samochodami osobowymi (ograniczenia i restrykcje dla samochodów). Kluczowym jest jednak wprowadzanie nowoczesnego taboru o zaostrzonych parametrach emisji. Nowe pojazdy w tym szynowe charakteryzuje bardziej efektywne wykorzystywanie pobranej energii. Jednym z najefektywniejszych rozwiązań jest rozwijanie trakcji szynowej zasilanej elektrycznie (metro, tramwaj, kolej miejska), które przejmują zadania transportu indywidualnego i autobusowego. W transporcie obsługiwany przez autobusy działania ograniczania emisji spalin obejmują zakup autobusów hybrydowych pozwalających na oszczędność energii do napędu na poziomie ok. 30%, stosowanie gazu (CNG i LPG) do napędu, stosowanie biopaliw, zakup taboru o lepszych parametrach emisyjnych. Na liniach o niskich potokach pasażerskich wprowadzany jest tabor o mniejszych pojemnościach w stosunku do dotychczas eksploatowanych. Prowadzone są inwestycje integrujące zlokalizowane w pobliżu węzłów komunikacyjnych (np. dworców kolejowych, pętli komunikacji miejskiej) polegające na budowie nowych parkingów, jak również na adaptacji połączonej z modernizacją już istniejących miejsc postojowych. Parkingi zależnie od lokalizacji działają w formule ogólnodostępnych miejsc postojowych bądź w formule PARK&RIDE. Generalną zasadą jest zachęcanie użytkowników samochodów osobowych do pozostawiania swoich aut na wyznaczonym parkingu i kontynuowanie podróży środkami komunikacji publicznej. Stosowane są promocje związane z możliwością tańszego podróżowania koleją, np.: bezpłatny przewóz roweru w okresie wiosenno-letnim czy tzw. „przejazdy rodzinne” w okresie wakacji, jak też w czasie ferii zimowych. Prowadzone są różnego rodzaju akcje społeczne, np. „Zamień Wóz na Bus”, Europejski Tydzień Zrównoważonego Transportu i Europejski Dzień bez Samochodu, Dni Transportu Publicznego (DTP), które mają przekonać kierowców do częstszego pozostawiania własnych samochodów i przesiadki na coraz nowocześniejszą i coraz sprawniejszą komunikację publiczną, w tym dzięki np. wyznaczaniu bus-pasów. Cyklicznie organizowana jest impreza promująca szynowy transport publiczny.
Poprawa płynności ruchu drogowego i optymalizacja parkowania pojazdów ciężarowych w miastach odbywa się poprzez budowę obwodnic (zarówno wokół miast, jak i tzw. obwodnic śródmiejskich) oraz poprawę stanu nawierzchni dróg oraz odpowiednią zmianę organizacji ruchu (ustanawianie zakazu ruchu dla pojazdów ciężkich na pewnych ulicach lub całych obszarach, także w określonych godzinach, wyznaczanie miejsc parkingowych dedykowanych pojazdom ciężarowym itp.).
**Transport intermodalny**
Trwały prace nad zapewnieniem dalszego rozwoju przewozów intermodalnych, stanowiących alternatywę wobec dominującego transportu drogowego, w ramach wykorzystania różnych programów pomocowych. Wsparcie budowy i modernizacji terminali oraz zakupu taboru do przewozów intermodalnych było możliwe ze środków *Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko 2007–2013*, Działanie 7.4 Rozwój Transportu Intermodalnego. Uznano za celowe dalsze dofinansowywanie transportu intermodalnego w kolejnej perspektywie finansowej UE 2014–2020. W systemie opłat za dostęp do infrastruktury kolejowej były dostępne zniżki dla przewozów intermodalnych.
**Transport rowerowy**
Działania koncentrowały się na zmianie przepisów (*Prawo o Ruchu Drogowym*) tak aby były przyjazne rowerzystom, promocji roweru jako środka transportu oraz na budowie dróg rowerowych, a także wprowadzaniu w miastach systemu publicznych wypożyczalni rowerów. W ramach działań wynikających z realizacji Krajowego Programu Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego 2005 – 2007 – 2013 GAMBIT 2005, Sekretariat Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego prowadził kampanie informacyjne i promocyjne, mające na celu zmianę zachowań użytkowników dróg, w tym korzystanie z roweru jako alternatywnego środka transportu. Organizacje pozarządowe rozpowszechniały poradniki dla projektujących, realizujących i wykorzystujących infrastrukturę rowerową wspomagając tym istniejące przepisy w tym zakresie. W zakresie promocji bezpiecznego poruszania się na rowerze wiele akcji przeprowadzały członkowie Krajowej Rady Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego. W ramach transportu kolejowego istniała powszechna możliwość przewozu rowerów (w sezonie letnim coraz częściej przewoźnicy oferują możliwość bezpłatnego przewozu roweru).
**Budownictwo i gospodarka mieszkaniowa**
W budownictwie i gospodarce mieszkaniowej wśród najważniejszych działań mających na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych można wyróżnić:
**Wymagania dotyczące standardu energetycznego w budownictwie.** Rozszerzono i zmodyfikowano przepisy techniczno-budowlane dotyczące ochrony cieplnej budynków w zakresie ilości ciepła, chłodu i energii elektrycznej, użytkowania budynku zgodnie z przeznaczeniem, ponadto współczynnika przenikania ciepła przez przegrody zewnętrzne, sprawności instalacji ogrzewczych, wentylacyjnych i klimatyzacyjnych oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej. Ma to na celu poprawę efektywności energetycznej budynków nowych oraz istniejących podlegających rozbudowie, przebudowie, nadbudowie i zmianie sposobu użytkowania.
Ocena charakterystyki energetycznej budynku. Wprowadzono świadectwa charakterystyki energetycznej oraz kontrole systemów ogrzewania i klimatyzacji. Ponadto wzór świadectwa charakterystyki energetycznej swoim zakresem obejmuje uwagi w zakresie zapotrzebowania na energię. Wpływa to na podnoszenie świadomości właścicieli i użytkowników w zakresie ewentualnych możliwych do przeprowadzenia prac poprawiających stan istniejący.
Termomodernizacja budynków. Wsparcie jest udzielane w formie spłaty ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów części kredytu zaciągniętego na realizację przedsięwzięcia termomodernizacyjnego. W tej samej formie są również wspierane związane z termomodernizacją przedsięwzięcia remontowe, realizowane w wielorodzinnych budynkach mieszkalnych, których użytkowanie rozpoczęto przed 1961 r.
Podniesienie świadomości zarządców, właścicieli i użytkowników budynków w zakresie oszczędności energii. Popularyzacja działań prowadzących do oszczędności energii, takich jak m.in.: dom energooszczędny, czy termomodernizacja budynków.
4.6.3. Rolnictwo
Ważną rolą przypisywaną obszarom wiejskim w Polsce, poza pełnieniem funkcji ekonomicznych i stwarzaniem dobrych warunków rozwoju społecznego, jest zachowanie i odtwarzanie walorów krajobrazowych oraz zasobów przyrody, tj. zachowanie dobrego stanu ekologicznego wód i gleb, bogactwa siedlisk i różnorodności biologicznej, a także dziedzictwa kulturowego wsi. Podstawowe zasady polityki rozwoju obszarów wiejskich w UE na lata 2007-2013, a także instrumenty finansowe, z jakich mogą korzystać państwa członkowskie i regiony, określono w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. L 277 z 21.10.2005, str. 1). Krajowy Plan Strategiczny dla Polski został przygotowany zgodnie z tym rozporządzeniem, dotyczący on wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez EFRROW oraz stanowi podstawę do realizacji działań w oparciu o koncepcję wielofunkcyjności rolnictwa i obszarów wiejskich.
Tabela 4.5. Zasadnicze przepisy oraz dokumenty programowe kształtujące kierunki w zakresie ochrony środowiska w rolnictwie polskim
| Tytuł dokumentu | Opis dokumentu |
|---------------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r. poz. 173) | Ustawa określa zadania i właściwości organów i jednostek organizacyjnych w zakresie wspierania rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków pochodzących z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, określonym w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 roku. |
| „Program Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013” | Program określa cele, priorytety i zasady wspierania zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. |
| Ustawa z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym | Ustawa określa zadania i właściwości organów administracji publicznej i jednostek organizacyjnych w rolnictwie ekologicznym w zakresie wykonania przepisów rozporządzenia |
| Dokument | Opis |
|------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| (Dz. U. Nr 116, poz. 975). | Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 roku w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych. |
| Ustawa z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych | Ustawa reguluje zasady ochrony gruntów rolnych i leśnych oraz rekultywacji i poprawiania wartości użytkowej gruntów, a także określa możliwe przekształcenia obszarów leśnych na cele nieleśne. |
| (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1266, z późn. zm). | |
| „Kierunki rozwoju biogazowni rolniczych w Polsce w latach 2010–2020” | Dokument zakłada, że w każdej polskiej gminie do 2020 roku powstanie średnio jedna biogazownia wykorzystująca biomasę pochodzenia rolniczego przy założeniu posiadania przez gminę odpowiednich warunków do uruchomienia takiego przedsięwzięcia. Zasadniczym celem dokumentu jest optymalizacja systemu prawno-administracyjnego w zakresie zakładania biogazowni rolniczych w Polsce oraz wskazanie możliwości współfinansowania tego typu instalacji ze środków publicznych, zarówno krajowych jak i Unii Europejskiej, dostępnych w ramach krajowych i regionalnych programów operacyjnych. Przewiduje się, że biogazownie będą powstawać w gminach wiejskich oraz w tych, gdzie występują duże zasoby areału, z którego można pozyskiwać biomasę, co jest swego rodzaju harmonizacją działań krajowych rządu z priorytetami Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej. |
| Krajowy Plan Strategiczny | Dokument stanowi podstawę dla realizacji działań Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 uwzględniający Strategiczne Wytyczne Wspólnoty w zakresie obszarów wiejskich. |
| Strategia Zrównoważonego Rozwoju Wsi, Rolnictwa i Rybactwa | Celem Strategii jest określenie długoterminowej wizji obszarów wiejskich oraz sektora rybackiego w Polsce oraz wskazanie działań, które pozwolą przybliżyć tę wizję do 2020 r. Strategia pełni również rolę platformy koordynującej wsparcie kierowane w ramach poszczególnych polityk do obszarów wiejskich. |
**Źródło:** Ministerstwo Środowiska.
**Działania**
**Racjonalizacja stosowania nawozów, w tym azotowych.** Ustawą regulującą gospodarkę nawozową wprowadzono ograniczenie wielkości dawki nawozów naturalnych do 170 kg N/ha na rok, zakaz stosowania nawozów naturalnych w miesiącach od końca listopada do początku marca, obowiązek szkoleń dla rolników stosujących nawozy, zakaz stosowania nawozów na glebach zalanych wodą, zaśnieżonych i zamarzniętych oraz na polach o nachyleniu >10%. W stosunku do gospodarstw wielkotowarowych ustanowiono wymóg posiadania planu nawożenia. Działania te mają na celu zmniejszenie ryzyka wpływu rolnictwa na zasoby wodne oraz strat składników nawozowych. Upowszechniany jest system doradztwa nawozowego. Do nieodpłatnego wykorzystania udostępniono w Internecie programy umożliwiające obliczenie ilości nawozów naturalnych i składu nawozów wytwarzanych w gospodarstwie oraz kalkulator potrzeb pokarmowych roślin uprawnych na składniki pokarmowe w zależności od plonu, zasobności gleby i uprawianego przedplonu. Prowadzony jest również regularny monitoring zawartości azotu mineralnego w glebach gruntów ornych i użytków zielonych.
Zużycie nawozów w Polsce jest nadal znacznie mniejsze niż w krajach Europy Zachodniej, ale wobec prognoz zwiększenie zużycia nawozów związanego ze wzrostem produktywności racjonalizacja stosowania nawozów staje się sprawą priorytetową w rolnictwie.
**Racjonalizacja gospodarki energetycznej w rolnictwie, w tym produkcja energii z biomasy z odpadów, gnojowicy i obornika.** Trwa proces budowy nowych biogazowni. W ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007–2013 wspierane są inwestycje ukierunkowane między innymi na budowę zbiorników na gnojówkę i gnojowicę oraz płyt obornikowych. W ramach racjonalizacji gospodarki energetycznej w rolnictwie kontynuowany jest proces adaptacji kotłowni miejscowych do spalania biomasy drzewnej i słomy. Udział odnawialnych nośników energii (w tym z biomasy) w pozyskaniu wyniósł w 2010 r. ok. 10%. W rozporządzeniu Rady Ministrów w sprawie *Narodowych Celów Wskaźnikowych na lata 2008–2013* z dnia 15 czerwca 2007 r. określono minimalny wymagany udział energetyczny biokomponentów w paliwach transportowych. W wyniku realizacji tego celu w Polsce zużycie etanolu w paliwach wyniosło w 2008 r. 5 291 TJ, w 2009 r. 8 162 TJ, w 2010 r. 7 909 TJ a w 2011 r. 7 479 TJ, odpowiednio zużycie estrów metylowych (biodiesla) wyniosło w 2008 r. 13 211 TJ, 2009 r. 19 600 TJ, w 2010 r. 29 221 TJ oraz w 2011 r. 31 621 TJ. Należy podkreślić, że do celów paliwowych wykorzystano znaczne ilości bioetanolu i estrów niepochodzących z produkcji krajowej. Udział bioetanolu produkcji krajowej wynosił w 2008 r. – 46%, w 2009 i 2010 odpowiednio 47% i 57%, a w 2011 r. 54%. W przypadku estrów udział w 2008 r. wyniósł 32%, w 2009 r. 71% produkcji krajowej, w 2010 r. 50%, a w 2011 r. zaledwie 44%. W ostatnich latach wykorzystanie krajowych zdolności produkcyjnych bioetanolu kształtowało się na poziomie 23–27% a w przypadku estrów około 44–60%. Prowadzone są prace nad wykorzystaniem do napędu ciągników paliw ze źródeł odnawialnych pochodzenia rolniczego, w tym biogazu, paliw z tłuszczów zwierzęcych i oleju posmażalniczego. Następuje modernizacja techniczna gospodarstw rolnych, polegająca przede wszystkim na zakupie nowych maszyn i urządzeń o większej efektywności energetycznej. W celu ograniczenia zużycia paliw silnikowych prowadzone są prace w zakresie zmian w technologiach prac polowych, w tym głównie uproszczenia uprawy roli, możliwości agregatowania maszyn, zmian w technologiach zbioru, zwłaszcza buraków cukrowych.
Prowadzone są prace badawczo-wdrożeniowe dotyczące opracowania technologii zwiększania wydajności uzysku i zawartości metanu w biogazie z substratów i wsadów pozyskiwanych lokalnie w miejscach budowy biogazowii rolniczych.
Promowane jest wykorzystanie energii odnawialnej w rolnictwie w ramach projektów UE:
- **RAMseS** – wielozadaniowy pojazd rolniczy o napędzie elektrycznym zasilany z fotoogniw;
- **BioMotion** – zwiększenie zużycia i szeroka akceptacja biopaliw w społeczeństwie przez transfer wiedzy, strategie informacji, motywacji i przetwarzania paliw, tworzenie klastrów oraz wspieranie regionalnych strategii wdrożeniowych;
- **Biosire** – inicjowanie wykorzystania w regionach turystycznych Polski pojazdów elektrycznych i zasilanych biopaliwami.
**Poprawa technik karmienia zwierząt i gospodarki paszowej.** Wdrażanie programów hodowlanych oraz norm pyzynnego żywienia zwierząt w połączeniu ze wzrostem wydajności oraz wynikającą z tego redukcją pogłowie powoduje zmniejszanie emisji CO$_2$ i emisji CH$_4$. Przeprowadzono badania, które wykazały zmiany w wielkości pogłowie zwierząt gospodarskich oraz ich efektywniejszą (na drodze postępu genetycznego oraz
udoskonalonego żywienia) fermentację jelitową. Pozwoliło to na blisko 40% obniżenie emisji GHG w przeliczeniu na ekwiwalent CO₂ w roku 2007 w stosunku do bazowego 1988 r.
**Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne.** W latach 2007-2013 kontynuowane jest działanie *Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne* w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW), w latach 2007–2012 rozmiar zalesień wynosił 27 352,21 ha przyczyniając się tym samym do zwiększenia sekwestracji dwutlenku węgla i redukcji emisji CO₂ przy jednoczesnej produkcji biomasy drzewnej.
**Preferowanie upraw o wysokim wskaźniku wychwytu CO₂.** W latach 2007-2009 realizowane były dopłaty ze środków UE do upraw roślin na cele energetyczne w wysokości 45 EUR/ha. Ze środków krajowych przez Agencję Rynku Rolnego wspierane było zakładanie plantacji trwałych przeznaczonych na cele energetyczne, w formie jednorazowych dopłat określonych procentowo względem zryczałtowanych kosztów założenia 1 ha plantacji: wierzby energetycznej (*Salix* sp.) – 50%, topoli (*Populus* sp.) – 30% (20% w 2009 r.), miskanta (*Miscanthus* sp.) – 40% (30% w 2009 r.), ślazowca pensylwańskiego (*Sida hermaphrodita*) – 40% (30% w 2009 r.). Powierzchnia plantacji trwałych roślin uprawianych na cele energetyczne wzrosła w ostatnich latach. W 2009 roku, poza zbiorami z 7210 ha upraw trwałych, na cele energetyczne przeznaczono zbiory z około 22,4 tys. ha upraw jednorocznych. Od 2010 roku, po dokonanym Przeglądzie reformy Wspólnej Polityki Rolnej z 2003 r. (Health Check) uznano, że – w związku z rozwojem sytuacji w sektorze bioenergii (wysokie ceny produktów wykorzystywanych do produkcji biopaliw, duże zapotrzebowanie na te produkty), a także prawnym uregulowaniem udziału biopaliw w rynku paliw – brak jest uzasadnienia dla kontynuowania udzielania szczególnego wsparcia z tytułu upraw energetycznych. Tym samym zlikwidowane zostały dopłaty unijne do upraw roślin energetycznych (rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. Urz. UE L 30 z 31 stycznia 2009, str. 16). Nie ma sygnałów wskazujących na dalszy dynamiczny wzrost plantacji wieloletnich do celów energetycznych.
Doskonalono technologię uprawy i zbioru wierzby, miskanta i ślazowca pensylwańskiego oraz rozpoczęto prace nad opracowaniem technologii i wdrożeniem do uprawy nowych gatunków roślin energetycznych: topoli, robinii akacjowej, palczatki Gerarda, spartiny preriowej, prosa różgowatego. Prowadzone były badania nad opracowaniem technologii zakładania plantacji wierzby i topoli na niewykorzystywanych użytkach zielonych w systemie „żywokołów”, który wyklucza uprawę płucną tych gruntów. Ponadto prowadzone są badania w zakresie technologii upraw roślin rolniczych (kukurydza, sorgo, buraki cukrowe) z przeznaczeniem na substraty do produkcji biogazu. Prowadzone są prace z zakresu oceny efektywności energetycznej upraw rolniczych z wykorzystaniem metody Oceny Cyklu Życia (LCA – Life Cycle Assessment). Realizowany jest temat dotyczący opracowywania indeksów gatunkowych przydatności wybranych roślin do celów energetycznych oraz optymalizacji ich agrotechniki.
**Prowadzenie racjonalnej gospodarki na gruntach rolnych.** Wymóg przestrzegania praktyk dobrej kultury rolnej, takich jak, minimalna pokrywa glebowa, zmianowanie, przez wszystkich beneficjentów wsparcia bezpośredniego, a także innych płatności
powierzchniowych w ramach Wspólnej Polityki Rolnej UE (tzw. zasada wzajemnej zgodności) funkcjonuje od 2005 roku. Niesie to pozytywne implikacje zarówno dla bilansu CO₂ w glebie jak i dla racjonalnej gospodarki nawozami azotowymi (wzrost efektywności stosowanych nawozów i ograniczanie zanieczyszczenia wód biogenami). Istotne znaczenie ma tutaj duża skala oddziaływania (potencjalny efekt bezwzględny) związana z objęciem tym instrumentem większości użytków rolnych w kraju – ponad 14 mln ha. Upowszechniane są konserwujące, bez orkowe metody uprawy gleby dla emisji gazów z mineralizacji materii organicznej. Następuje zwiększenie efektywności wykorzystania systemów mulczowania w zróżnicowanych warunkach siedliskowych i produkcyjnych polowej produkcji roślinnej, poprzez:
- ograniczenie intensywności uprawy gleby a w efekcie ograniczenie mineralizacji materii organicznej w glebie,
- zwiększanie materii organicznej w glebie ulegającej rozkładowi na składniki pokarmowe a w efekcie zmniejszanie nawożenia mineralnego,
- zwiększanie materii organicznej w glebie poprawiającej zdolności sorpcyjne, a w efekcie m.in. pojemności magazynowania nawożenia mineralnego.
Prowadzone wieloletnie prace badawcze nad określeniem optymalnego, ze względu na zahamowanie ubytków masy organicznej w glebach torfowo-murszowych, położenia zwierciadła wody gruntowej umożliwiły opracowanie zaleceń w tym zakresie. Rekonstrukcja i modernizacja systemów melioracyjnych przywracają należyte zawilgocenie gleb organicznych ograniczające ich mineralizację doprowadziłaby do zmniejszenia emisji CO₂ z tych gleb o 22%.
**Doskonalenie systemów utrzymywania zwierząt gospodarskich, redukcja emisji metanu z odchodów zwierzęcych.** Prowadzono prace badawczo-wdrożeniowe dotyczące opracowania nowych układów technologicznych budynków i nowych metod utrzymania zwierząt gospodarskich. Zmiana technik utrzymania świń z tradycyjnych wysokoemisyjnych na niskoemisyjne (emisja na stanowisko – 0,8 kg CH₄/rok i 0,65 N₂O/rok), polegająca na częściowym zaruszstowaniu kojca oraz zwiększeniu kąta nachylenia posadzek (szybszy odpływ odchodów) spowodowała zmniejszenie emisyjności produkcji zwierzeczej o 15% w stosunku do 2004 roku. Postęp we wdrażaniu przepisów dotyczących przechowywania i utylizacji odchodów zwierząt istotnie wpłynął na redukcję emisji metanu. Prowadzono prace badawcze związane z określeniem wpływu na emisję gazów cieplarnianych nowych układów technologicznych budynków i metod utrzymania zwierząt inwentarskich w celu wytypowania rozwiązań określanych jako najlepsze dostępne techniki (BAT) w chowie trzody chlewnej i drobiu.
Na podstawie przeprowadzonych badań w zakresie emisji szkodliwych gazów z obór dla krów mlecznych stwierdza się, że w wyniku zastosowania technologii mniej emisyjnych można zredukować emisję CH₄ o 10%, emisję NH₃ o około 30%.
**Eliminacja zanieczyszczeń gazowych emitowanych z budynków drobiarskich przez wykorzystanie fitoremediacji i wentylacji solarnej.** Prowadzono prace badawcze nad szacowaniem i doborem roślin najodpowiedniejszych do tego typu zastosowań, ponadto przewiduje się opracowanie zmodyfikowanych kurników z wentylacją solarną. Poziom redukcji emisji CO₂ został określony na 30–40%. Kontynuowano prace badawcze nad doborem roślin o najskuteczniejszych właściwościach pochłaniania zanieczyszczeń powietrza wentylacyjnego z kurników.
4.6.4. Odpady
Zasady gospodarowania odpadami, w tym hierarchię sposobów postępowania z odpadami, określa ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2013 poz. 21 i 888) stanowiąca transpozycję do polskiego prawa dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy (Dz. Urz. UE L 312 z 22.11.2008, str. 3).
Aktualny stan gospodarki odpadami w kraju opisuje Krajowy plan gospodarki odpadami 2014 (Kpgo 2014), który wpisuje się w strategiczne dokumenty przyjęte na poziomie Unii Europejskiej i krajowym. Zawarte w Kpgo 2014 cele i zadania dotyczą okresu 2011–2014 oraz perspektywicznie okresu 2015–2022.
Polska jest zobowiązana do ograniczenia składowania odpadów komunalnych ulegających biodegradacji zgodnie z art. 5 pkt. 2 dyrektywy Rady 1999/31/WE z dnia 26 kwietnia 1999 r. w sprawie składowania odpadów (Dz. Urz. L 182, z 16.07.1999, str. 1, z późn. zm.). Zgodnie z przepisami w/w art. państwa członkowskie powinny ograniczyć składowanie komunalnych odpadów ulegających biodegradacji w stosunku do masy tych odpadów wytworzonych w 1995 r. do:
- 75% w 2006 r.,
- 50% w 2009 r.,
- 35% w 2016 r.
Dla państw członkowskich (w tym dla Polski), dla których dostępne są standardowe dane Eurostat i które w 1995 r. lub w ostatnim roku przed 1995 r. umieściły więcej niż 80% swych odpadów komunalnych na składowisku, została wprowadzona 4-letnia derogacja od w/w terminów.
Polska transponowała powyższe cele dyrektywy w drodze przepisów ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2012 r., poz. 391), jednocześnie korzystając z derogacji, przesunęła terminy osiągnięcia odpowiednich poziomów o 4 lata.
Ponadto, Polska jest zobowiązana osiągnąć do roku 2020:
1. poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia następujących frakcji odpadów komunalnych: papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w wysokości co najmniej 50% wagowo;
2. poziom recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami innych niż niebezpieczne odpadów budowlanych i rozbiórkowych w wysokości co najmniej 70% wagowo.
Obowiązek ten wynika z art. 11 dyrektywy 2008/98/WE w sprawie odpadów oraz uchylającej niektóre dyrektywy i został transponowany do ustawodawstwa polskiego ustawą z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2012 r., poz. 391, z późn. zm.).
W Strategii tematycznej w sprawie zapobiegania powstawaniu odpadów i ich recyklingu COM(2005)666 zwrócono uwagę na promowanie zrównoważonego wykorzystania zasobów.
| Tytuł dokumentu | Opis dokumentu |
|-----------------|----------------|
| | 4) procedury związane z zapobieganiem poważnym wypadkom w obiektach unieszkodliwiania odpadów wydobywczych kategorii A. |
**Źródło:** Ministerstwo Środowiska.
Celem dalekosiężnym tworzenia krajowego planu gospodarki odpadami jest dojście do systemu gospodarki odpadami zgodnego z zasadą zrównoważonego rozwoju, w którym w pełni realizowane są zasady prawidłowej, z punktu widzenia ochrony zdrowia ludzkiego i środowiska, gospodarki odpadami. W szczególności należy postępować zgodnie z hierarchią postępowania z odpadami, według której najbardziej pożądanym sposobem postępowania jest zapobieganie powstawaniu odpadów, a następnie kolejno przygotowanie do ponownego użycia, recykling, inne metody odzysku (np. odzysk energii) oraz unieszkodliwianie. Realizacja tego celu umożliwi osiągnięcie innych celów takich, jak: ograniczenie składowania odpadów, w szczególności odpadów ulegających biodegradacji, ograniczenie zmian klimatu powodowanych przez gospodarkę odpadami czy też zwiększenie udziału w bilansie energetycznym kraju energii ze źródeł odnawialnych poprzez zastępowanie spalania paliw kopalnych różnego rodzaju metodami odzysku energii z odpadów.
**Działania**
**Zwiększanie recyklingu odpadów komunalnych.** Zwiększanie recyklingu wybranych frakcji odpadów komunalnych. Osiągnięcie do końca 2020 r. poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w wysokości min 50% wagowo.
**Odpady jako źródło energii.** Pozyskiwanie energii w wyniku prowadzenia procesów termicznego przetwarzania odpadów oraz wykorzystanie składowisk odpadów komunalnych jako źródła wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej – przetwarzania gazu składowiskowego.
**Redukcja ilości odpadów, w tym ulegających biodegradacji, deponowanych na składowiskach odpadów innych niż niebezpieczne i obojętne (komunalnych), poprzez promowanie technologii bezodpadowych/niskoodpadowych, przetwarzanie odpadów metodami bardziej korzystnymi z punktu widzenia ochrony środowiska (np. recykling), podniesienie stawek opłat za składowanie odpadów zawierających frakcję ulegającą biodegradacji.**
**4.6.5. Leśnictwo**
Informacja o stanie lasów oraz realizacji „Krajowego programu zwiększania lesistości” (KPZL) w Polsce jest corocznie przedmiotem oceny rządu i parlamentu. Polityka leśna państwa (PLP) przyjęta przez Radę Ministrów 22 kwietnia 1997 r. jest dokumentem ukierunkowującym działania w obszarze leśnictwa, wskazującym na powiązanie leśnictwa w układach międzysektorowych i międzynarodowych.
Celem polityki leśnej jest wyznaczenie kompleksu działań kształtujących stosunek człowieka do lasu, zmierzających do zachowania w zmieniającej się rzeczywistości przyrodniczej i społeczno-gospodarczej warunków do trwałej w nieograniczonej perspektywie czasowej wielofunkcyjności lasów, ich wszechstronnej użyteczności i ochrony oraz roli w kształtowaniu środowiska przyrodniczego zgodnie z obecnymi i przyszłymi oczekiwaniami.
społecznością. Polityka leśna państwa kładzie także duży nacisk na zwiększanie powierzchni leśnej.
Zwiększenie zasobów leśnych będzie następować przez:
- zwiększenie lesistości kraju do 30% w 2020 r. i 33% w połowie XXI w., sukcesywnie w miarę przekazywania do zalesienia gruntów nieprzydatnych dla rolnictwa i osiągania przestrzennie optymalnej struktury lasów w krajobrazie przez ochronę i pełne wykorzystanie produkcyjnych możliwości siedlisk,
- restytucję i rehabilitację ekosystemów leśnych, głównie przez przebudowę, na odpowiednich siedliskach, drzewostanów jednogatunkowych na mieszane oraz na drodze zabiegów biomelioracyjnych,
- regenerację zdewastowanych i zaniedbanych drzewostanów w lasach prywatnych, a następnie ich rehabilitację ekologiczną.
Realizacja tych działań przyczyni się do zwiększenia potencjału sekwestracyjnego polskich lasów. Polityka leśna obejmuje lasy wszystkich form własności i określa drogi do realizacji wszystkich funkcji lasu – produkcyjnych, ekologicznych i społecznych. Wykonanie PLP należy głównie do Lasów Państwowych, dla których podstawą działań jest ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2011 r. Nr 12, poz. 59, z późn. zm.). Gospodarkę leśną prowadzi się wg następujących zasad:
- powszechnej ochrony lasów;
- trwałości utrzymania lasów;
- ciągłości i zrównoważonego wykorzystania wszystkich funkcji lasów;
- powiększania zasobów leśnych.
Prowadzenie zrównoważonej, wielofunkcyjnej gospodarki leśnej, wiąże się bezpośrednio z zachowaniem i powiększaniem zasobów leśnych i bogactwa różnorodności lasów. Wyrazem ochrony i zachowania różnorodności biologicznej w lasach jest zaliczenie znacznych obszarów leśnych do Europejskiej Sieci Ekologicznej Natura 2000 (blisko 40% powierzchni lasów w Polsce).
W marcu 2010 r. Komisja Europejska przedstawiła zieloną księgę „Ochrona lasów i informacje o lasach w UE: przygotowanie lasów na zmianę klimatu. Zielona księga jest pewnego rodzaju kompendium wiedzy o wpływie, jaki wywierają lasy na zjawiska klimatyczne. Przedstawia ogólną sytuację lasów, ich znaczenie na świecie oraz cechy i funkcje lasów w UE. Wykaz najważniejszych dokumentów w zakresie leśnictwa przedstawiono w tabeli 4.7.
Tabela 4.7. Główne dokumenty w zakresie leśnictwa obowiązujące w Polsce
| Tytuł dokumentu | Opis dokumentu |
|-----------------|----------------|
| Ustawa z dnia 28 września 1991 r. o lasach (Dz. U. z 2011 r. Nr 12, poz. 59, z późn. zm.). | Ustawa określa zasady zachowania, ochrony i powiększania zasobów leśnych oraz zasady gospodarki leśnej w powiązaniu z innymi elementami środowiska i gospodarką narodową. |
| Polityka leśna państwa (PLP), przyjęta przez Radę Ministrów w dniu 22 kwietnia 1997 r. | Jest dokumentem kierunkującym działania w obszarze leśnictwo, wskazującym na powiązanie leśnictwa w układach międzysektorowych i międzynarodowych. |
| Krajowy program zwiększania lesistości (KPZL) przyjęty przez Radę Ministrów w 1995 r. i | Program wyznacza zadania, których celem jest powiększenie lesistości kraju do 30% do 2020 roku i 33% po roku 2050. Określa ilościowy transfer gruntów z rolnictwa do leśnictwa |
uaktualniony w 2003 r.
oraz przedstawia kompleksowy plan działań mających na celu racjonalizację struktury użytkowania przestrzeni przyrodniczej kraju. Nowe zalesienia są elementem realizacji wielofunkcyjnego i zrównoważonego rozwoju kraju.
**Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody**
(Dz. U. z 2009 r. Nr 151, poz. 1220, z późn. zm.).
Ostatnie zmiany ustawy rozszerzają zapisy określające zakres planu ochrony (niezbędne dla skutecznej ochrony obszarów Natura 2000) – wykonanie obowiązku wynikającego z art. 6 (1) dyrektywy siedliskowej oraz z art. 4 dyrektywy ptasiej i realizacji w odpowiednim zakresie celu dyrektyw – utrzymania lub przywrócenia właściwego stanu ochrony przedmiotów ochrony w sieci Natura 2000.
*Źródło: Ministerstwo Środowiska.*
### Działania
**Przeciwdziałanie zmianom sposobu użytkowania ziemi.** Przekształcenia obszarów leśnych na cele nieleśne mają marginalne znaczenie w odniesieniu do stale rosnącej powierzchni lasów ogółem i są nieznaczne.
**Racjonalizacja gospodarki leśnej, zachęty i działania wspierające zalesianie oraz ochrona ekologicznej stabilności lasów.** Gospodarka leśna jest prowadzona zgodnie z ustawą z dnia 28 września 1991 r. o lasach i obejmuje zarówno zalesianie terenów nieleśnych, ponowne zalesianie, powiększanie zasobów na pniu jak i pozyskiwanie drewna, które kształtuje się na poziomie 50–60% bieżącego przyrostu rocznego.
Zalesienia wykonane w 2011 r. wynosiły: ogółem 5277 ha, w tym na gruntach Skarbu Państwa 594 ha. Łącznie w latach 1995–2010 zalesiono (sztucznie) 132,4 tys. ha gruntów własności Skarbu Państwa, z czego 127,7 tys. ha w PGL Lasy Państwowe.
### Tabela 4.8 Podsuwanie wpływu krajowych działań na gazy cieplarniane
| Tytuł polityki/działania | Cel i sposób realizacji | GC | Rodzaj instrumentu | Status | Instytucja wdrażająca | Ilościowa ocena wpływu polityki/działań w latach [Gg] |
|--------------------------|------------------------|----|--------------------|--------|-----------------------|--------------------------------------------------|
| | | | | | | 2010 | 2015 | 2020 | 2025 |
| **ENERGETYKA** | | | | | | | | | |
| Stymulowanie rozwoju kogeneracji | System mechanizmów wsparcia skojarzonej produkcji energii elektrycznej i ciepła. | CO₂ | prawny, finansowy, organizacyjny | W | min. właściwy ds. gospodarki | 223,474<sup>43</sup> | 199,890 | 30,005 | 30,005 |
| Modernizacja lokalnych sieci cieplowniczych i podłączanie odbiorców ciepła | System mechanizmów wsparcia poprawy efektywności energetycznej | CO₂ | prawny, finansowy | W | min. właściwy ds. gospodarki | 84,956<sup>50</sup> | 143,063 | 127,140 | 171,565 |
| Modernizacja źródeł ciepła | System mechanizmów wsparcia poprawy efektywności energetycznej | CO₂ | prawny, finansowy | W | min. właściwy ds. gospodarki | 60,885<sup>50</sup> | 287,556 | 96,601 | 119,971 |
| Modernizacja instalacji przemysłowych | System mechanizmów wsparcia poprawy efektywności energetycznej | CO₂ | prawny, finansowy | W | min. właściwy ds. gospodarki | 4,352<sup>51</sup> | 5,719 | | |
| Modernizacja oświetlenia | System mechanizmów wsparcia poprawy efektywności energetycznej | CO₂ | prawny, finansowy | W | min. właściwy ds. gospodarki | 0,221<sup>51</sup> | 0,609 | | |
<sup>43</sup> Efekt przedsięwzięć wspieranych ze środków Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
| Wsparcie wykorzystania metanu z kopalni węgla kamiennego do produkcji energii elektrycznej i ciepła | Przemysłowe wykorzystanie metanu z odmetanowienia kopalń węgla kamiennego | CH₄ | prawny, finansowy, organizacyjny | W | min. właściwy ds. gospodarki | 265,322⁴⁰ | | | |
| Wsparcie rozwoju energii z odnawialnych źródeł | Zwolnienie z akcyzy sprzedaży energii elektrycznej z OZE i obowiązek posiadania przez przedsiębiorstwa energetyczne świadectw pochodzenia energii elektrycznej z OZE. | CO₂, CH₄ | prawny, finansowy, organizacyjny | W | min. właściwy ds. gospodarki | 135,087⁴¹ | 187,048 | 163,846 | 169,853 |
| Poprawa technicznych standardów urządzeń i wyposażenia | Poprawa efektywności energetycznej produkcji przemysłowej. | CO₂ | | | | | | | |
| Fluorowane gazy cieplarniane | | | | | | | | | |
| Wdrażanie najlepszych dostępnych technik | | CO₂ | | | | | | | |
| Redukcja emisji metanu z procesów produkcji i dystrybucji paliw | Wprowadzenie systemów hermetyzacji na stacjach paliw w celu uzyskania oszczędności w obrocie paliwami płynnymi (śr. 0,37%). | CH₄ | | | | | | | |
| Promowanie przyjaznych skutecznych środowiskowo praktyk i technologii w działalności przemysłowej oraz wspieranie rozwoju przyjaznych środowisku i opłacalnych technicznie metod redukcji emisji gazów cieplarnianych | Popularyzacja najlepszych dostępnych technik w poszczególnych dziedzinach produkcji. | CO₂ | | | | | | | |
| Modernizacja technologiczna w zakładach przemysłowych | Zwiększenie efektywności energetycznej i zamiana paliw na paliwa niskoemisyjne | CO₂ | prawny, finansowy, organizacyjny | W | min. właściwy ds. gospodarki | | | | |
**TRANSPORT**
| Zmniejszenie uciążliwości środowiskowej towarowego transportu drogowego | Pakiet działań mających na celu zmniejszenie emisji spalin pojazdów | CO₂, N₂O | prawny, finansowy, techniczny, edukacyjny | W | min. właściwy ds. transportu/ min. właściwy ds. środowiska/ min. właściwy ds. rozwoju regionalnego/ Knajowa Rada Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego/ NFOŚiGW | - | 2 241,39⁴² | 3 246,50 | 4 |
---
⁴⁰ Wyliczenia własne na podstawie „Prognozy eksperckie zmian aktywności sektora transportu drogowego (w kontekście ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji)”, Instytut Transportu Samochodowego, Warszawa 2012; „Prognozy popytu na transport w Polsce do roku 2020 i 2030”, Jan Bumewicz, Sopot 2012. Przewidywana redukcja emisji została określona w odniesieniu do roku 2010.
⁴¹ Wyliczenia własne na podstawie: „Edukacja energetyczna w Polsce 2012-2015”, Instytut Energetyki, Warszawa 2012.
⁴² Wyliczenia własne na podstawie: „Edukacja energetyczna w Polsce 2012-2015”, Instytut Energetyki, Warszawa 2012.
| Aktywności | Opis aktywności | Gazy cieplarniane | Rodzaj | Sposób | Instytucje | Wartość | 5,75%<sup>45</sup> | 7,10% | 10% |
|------------|-----------------|------------------|--------|--------|------------|---------|-----------------|-------|-----|
| Zwiększanie udziału paliw alternatywnych w transporcie | Zwiększanie wykorzystania LPG i biopaliw | CO₂ | finansowy | W | min. właściwy ds. gospodarki/ min. właściwy ds. finansów/ min. właściwy ds. transportu/ min. właściwy ds. rozwoju regionalnego/ min. właściwy ds. środowiska/ NFOŚiGW | | | |
| Transport kolejowy | Pakiet działań mających na celu zwiększenie efektywności energetycznej | CO₂ | prawny, finansowy | W | min. właściwy ds. transportu / PKP / PLK/ jednostki samorządu terytorialnego | | | |
| Transport morski | Zwiększenie efektywności energetycznej nowobudowanych statków | CO₂, N₂O | prawny | W | min. właściwy ds. transportu | | | |
| Transport lotniczy | Działania na rzecz ustanowienia Jednolitej Europejskiej Przestrzeni Powietrznej (SES), akredytacje węglowe ACI, przeregłowanie systemu dróg lotniczych, zaostreć norm emisyjnych, oszczędne gospodarowanie materiałami pędnymi. | CO₂, N₂O | prawny, techniczny | W | min. właściwy ds. transportu | | | |
| Transport w miastach, w tym transport publiczny | System zachęt do korzystania z transportu zbiorowego oraz działania usprawniające ruch pojazdów. | CO₂, N₂O | prawny, administracyjny, techniczny | W | jednostki samorządu terytorialnego oraz inne podmioty gl. GDDKiA | | | |
| Transport intermodalny | Rozwój przewozów intermodalnych jako alternatywy dla dominującego transportu drogowego | CO₂, N₂O | prawny, administracyjny, finansowy | W | min. właściwy ds. transportu, przewoźnicy, zarządcy terminali | | | |
| Transport rowerowy | System mechanizmów wsparcia transportu rowerowego | CO₂, N₂O | prawny, administracyjny | W | min. właściwy ds. transportu/ min. właściwy ds. rozwoju regionalnego/ min. właściwy ds. sportu/ jednostki samorządu terytorialnego | | | |
**BUDOWNICTWO**
| Aktywności | Opis aktywności | Gazy cieplarniane | Rodzaj | Sposób | Instytucje | Wartość |
|------------|-----------------|------------------|--------|--------|------------|---------|
| Wymagania dotyczące standardu energetycznego w budownictwie | Rozszerzenie i zmodyfikowanie przepisów techniczno-budowlanych dotyczących ochrony cieplnej budynków | CO₂ | prawny | W | min. właściwy ds. budownictwa | | |
---
<sup>45</sup> Odnotowany lub przewidywany udział biokomponentów i innych paliw odnawialnych w ogólnej ilości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zużywanych w ciągu roku kalendarzowego w transporcie. Na podstawie: Wartości Narodowego Celu Wskaźnikowego zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 23 lipca 2013 r. w sprawie Narodowych Celów Wskaźnikowych na lata 2013-2018 (Dz. U. z dnia 13 sierpnia 2013 r.) oraz informacji wskazanych w Raporcie dla Komisji Europejskiej dotyczący wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych za 2012 r.
| Aktywność | Opis | Gazy温室效应气体 | Typ | Status | Współpracownicy | Kwota | Kwota | Kwota |
|-----------|------|-----------------|-----|--------|-----------------|-------|-------|-------|
| Termomodernizacja budynków | Wsparcie finansowe przedsięwzięć termomodernizacyjnych. | CO₂ | prawny, finansowy | W | min. właściwy ds. budownictwa | 15 673 | 16 000 | 16 000 |
| Podniesienie świadomości zarządców i właścicieli budynków w zakresie oszczędności energii | Popularyzacja działań prowadzących do oszczędności energii | CO₂ | edukacyjny | W | min. właściwy ds. budownictwa | | | |
| **ROLNICTWO** | | | | | | | | |
| Racionalizacja stosowania nawozów, w tym azotowych | System działań wspierających efektywne stosowanie nawozów | N₂O | prawny, organizacyjny | W | instytuty/stacje chemiczno-rolnicze/rolnicy | | | b.d. | b.d. |
| Racionalizacja gospodarki energetycznej w rolnictwie, w tym produkcja energii z biomasy z odpadów, gnojowicy i obornika | Pakiet mechanizmów wspierających pozyskanie energii z OZE oraz zwiększenie efektywności energetycznej produkcji rolniczej | CO₂, CH₄ | prawny, organizacyjny, badawczy i edukacyjny | W | administracja samorządowa/doradcy/przedsiębiorcy/rolnicy/instytuty | 16,390 | 16,390 | b.d. | CO₂ – o 3,47424 CH₄ – o 0,01302 |
| Poprawa technik karmienia zwierząt i gospodarki paszowej | Wdrażanie programów hodowlanych oraz norm precyzyjnego żywienia zwierząt w połączeniu ze wzrostem wydajności oraz wynikającą z tego redukcją pogłowie. | CO₂, CH₄ | prawny, organizacyjny | W | rolnicy | | | b.d. | CO₂ – o 0,800 CH₄ – o 0,100 |
| Zalesianie gruntów rolnych oraz innych niż rolne | Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW). | CO₂ | prawny, organizacyjny, finansowy | W | ARMR/rolnicy | 2008-60,253 | 2009-200,409 | 2010-368,634 | 2011-432538 |
| Preferowanie upraw o wysokim wskaźniku wychwytu CO₂ | System mechanizmów wspierających uprawy roślin do celów energetycznych. | CO₂ | prawny, finansowy, badawczy, edukacyjny | W | Agencja Nieruchomość i Rolnych/rolnicy/instytut y | | | b.d. | CO₂ – o 16,640 |
| Prowadzenie racjonalnej gospodarki na użytkach rolnych (gruntach ornych i trwałych użytkach zielonych) | Przestrzeganie praktyk dobrej kultury rolnej w celu zahamowaniem mineralizacji gleb organicznych | CO₂ | prawny, organizacyjny, finansowy, badawczy, edukacyjny | | instytuty/porolni/doradcy/przemysł maszyn rolniczych | | | b.d. | b.d. |
---
46 Efekt przedsięwzięć termomodernizacyjnych wspieranych ze środków Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
47 Wielkość pochłaniania CO₂ określona w oparciu o metodykę i dane stosowane w krajowej inwentaryzacji do oceny bilansu węgla w zalesieniach pod KP-LULUCF
| Aktywności | Opis | Gazy | Typ | Instytucja | Wartości | Przyczyniające się do zmiany | Przyczyniające się do utrzymania |
|------------|------|------|-----|------------|----------|-----------------------------|-------------------------------|
| Doskonalenie systemów utrzymania zwierząt gospodarskich, redukcja metanu z odpadów zwierzęcych | Prace badawczo-wdrożeniowe dotyczące opracowania nowych układów technologicznych budynków i nowych metod utrzymania zwierząt gospodarskich | CH₄, N₂O, NH₃ | badawczy | W | instytuty/rolnicy | utrzymanie zwierząt: CH₄ – o 3,285 NH₃ – o 0,13 | przecho wywani e i utylizacja odchodów CH₄ – o 0,600 N₂O – o 1,000 utrzymanie zwierząt: CH₄ – o 3,285 NH₃ – o 0,13 |
| Eliminacja zanieczyszczeń gazowych emitowanych z budynków drobiarskich przez wykorzystanie fitoremediacji i wentylacji solarnej | Prace badawcze nad szacowaniem i doborem najodpowiedniejszych roślin do tego typu zastosowań, oraz opracowanie zmodyfikowanych kurników z wentylacją solarną. | CO₂, NH₃ | badawczy | W | Instytuty/przedsiębiorstwo produkcyjne | b.d. | b.d. |
| Zwiększenie recyklingu odpadów komunalnych | Zwiększanie recyklingu wybranych frakcji odpadów komunalnych. Osiągnięcie do końca 2020 r. poziomu recyklingu i przygotowania do ponownego użycia papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła w wysokości min 50% wagowo. | CH₄, CO₂, N₂O | prawny, organizacyjny | S | Administracja samorządowa | ³⁰ emisja „uniknietą” w Gg CO₂ eq: 2008 r.: 641,3 2009 r.: 574,1 2010 r.: 663,5 2011 r.: 779,2 | ¹⁰ emisja „uniknietą” Gg CO₂ eq/Mg odpadów: 3000 - 3500 | ¹⁰ emisja „uniknietą” Gg CO₂ eq/Mg odpadów: 4000 - 4500 |
| Odpady jako źródło energii | Pozyskiwanie energii w wyniku prowadzenia procesów termicznego przetwarzania odpadów oraz przetwarzania gazu składowiskowego. | CH₄, CO₂ | prawny, organizacyjny | S | Administracja samorządowa/Służby kontrolne (inspekcja ochrony środowiska/Przedsiębiorcy) | ³⁰ Emisja „uniknietą” Gg CO₂ eq: 2008 r.: 159,2 2009 r.: 210,8 2010 r.: 271,0 2011 r.: 373,9 | ¹⁰ emisja „uniknietą” Gg CO₂ eq/Mg odpadów: 3000 - 3500 | ¹⁰ emisja „uniknietą” Gg CO₂ eq/Mg odpadów: 4000 - 4500 |
| Redukcja ilości odpadów, w tym ulegających biodegradacji, deponeowanych na składowiskach odpadów innych niż niebezpieczne i obojęte (komunalnych) | Redukcja ilości odpadów (w tym ulegających biodegradacji) kierowanych do deponeowania na składowiskach odpadów komunalnych. | CH₄, CO₂ | prawny, organizacyjny | S | Administracja rzadowa/Administracja samorządowa (urzędy marszałkowskie) /Służby kontrolne (Inspekcja ochrony środowiska) | ³⁰ redukcja min 5-10% w stosunku do 2010r. (o 383-766 Gg CO₂ eq) | ⁴⁰ redukcja min 5-10% w stosunku do 2015r. (o 345-728 Gg CO₂ eq) |
**LEŚNICTWO**
| Aktywności | Opis | Gazy | Typ | Instytucja | Wartości | Przyczyniające się do zmiany | Przyczyniające się do utrzymania |
|------------|------|------|-----|------------|----------|-----------------------------|-------------------------------|
| Przeciwdziałanie zmianom sposobu użytkowania ziemi | Utrzymanie istniejących powierzchni leśnych | CO₂ | prawny | W | Państwowe Gospodarstwo Leśne – Lasy Państwowe | | |
| Racionalizacja gospodarki leśnej, zachęty i działania wspierające zalesianie oraz ochronę ekologicznej stabilności lasów | Zalesianie terenów nieleśnych, ponowne zalesianie, powiększanie zasobów na pniu oraz pozyskiwanie drewna, które nie może przekraczać 50–60% przyrostu rocznego. | CO₂ | prawny | W | Państwowe Gospodarstwo Leśne – Lasy Państwowe | | |
Uwaga: W – działanie wdrożone, S – działanie stałe
1) Ocena eksperska – szacunki na podstawie danych statystycznych GUS dot. ilości poszczególnych frakcji odpadów komunalnych zebranych selektywnie w danym roku (przy założeniu liniowego wzrostu); dokument “Waste and Climate Change: Global Trends and Strategy Framework”, UNEP 2010
2) Obliczenia na podstawie danych z roczników GUS oraz dokumentu „Recykling dla ochrony klimatu. Ograniczenie emisji gazów cieplarnianych – dowód odpowiedzialności względem przyszłych pokoleń” ALBA Group
3) Obliczenia na podstawie:
- danych GUS dot. ilości energii cieplnej [GJ] i elektrycznej [MWh] wyprodukowanej w danym roku
- założenia (źródła: „Methane Tracking and Mitigation Options - EPA-CMOP”, www.epa.gov; „Optimising anaerobic digestion”, C. Banks, www.forestry.gov.uk);
4) Ocena eksperska – szacunek na podstawie obliczeń dot. emisji CO₂ eq w latach 2005-2011, powodowanej składowaniem odpadów.
Wykorzystane informacje: na kg odpadów składowanych emisja CO₂ eq = 0,39m³ (źródło: http://marekpilawski.com, dostęp dnia 24 maja 2013 r.), gęstość CO₂=1,96 kg/m³, dane GUS dot. ilości odpadów składowanych w danym roku
Do oceny wpływu działań w zakresie recyklingu zastosowano następujące wskaźniki
| Rodzaj materiału poddawanego recyklingowi | Emisja CO₂ eq (t), „uniknięta” na 1t materiału poddanego recyklingowi |
|------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------|
| | UNEP¹ |
| | ALBA Group² |
| Sprzęt elektroniczny | 1,016 |
| Tworzywa sztuczne | 0,500 | 0,958 |
| Aluminium | 10,000 |
| Stal | 2,000 |
| Papier | 1,550 | 0,402 |
| Szkle | 0,500 | 0,295 |
¹ Waste and Climate Change: Global Trends and Strategy Framework”, UNEP 2010
² Recykling dla ochrony klimatu. Ograniczenie emisji gazów cieplarnianych – dowód odpowiedzialności względem przyszłych pokoleń
Natomiast do oceny emisji z gazu składowiskowego przyjęto następujące założenia
wartość opałowa CH₄= 37 MJ/m³ = 0,037 GJ/m³
1m³ CH₄= 0,662 kg CH₄,
1 kg CH₄ = 21 kg CO₂ eq
1m³ CH₄= 10 kWh = 0,01 MWh
Źródła: „Methane Tracking and Mitigation Options - EPA-CMOP”, www.epa.gov; „Optimising anaerobic digestion”, C. Banks, www.forestry.gov.uk):
4.7 Zdezaktualizowane polityki i działania
Biorąc pod uwagę fakt, że wymienione polityki mają charakter długookresowy, a ich realizacja rozpoczęła się stosunkowo niedawno nie można jeszcze wskazać, które z nich są najmniej efektywne i powinny być wstrzymane. Ponadto, wymienione polityki i działania spełniają wiele funkcji i oddziaływają nie tylko na redukcje emisji lub zwiększenie sekwestracji i nawet przy niewielkim wpływie na emisję gazów cieplarnianych musza być realizowane.
4.8 Wpływ polityk i działań na długookresowe trendy emisji
Ocena potencjału redukcji emisji gazów cieplarnianych w długim horyzoncie czasowym do roku 2030 została w 2009 r. przeprowadzona przez McKinsey&Company i była prezentowana w czasie przeglądu piątego raportu rządowego w 2011 r. Kolejna ekspertyza przygotowana przez Instytut Badań Strukturalnych w 2013 r. obejmuje okres do 2050 r. Z analizy wynika, że emisja gazów cieplarnianych w Polsce może zostać zredukowana o 55% po ujemnych kosztach bez stosowania technologii drogich lub słabo poznanych. Zidentyfikowane najbardziej korzystne ekonomicznie i najbardziej efektywne polityki i działania umożliwiające osiągnięcie tego celu zaprezentowano na rysunku 4.3.
Rysunek 4.3. Najbardziej efektywne działania redukcyjne do osiągnięcia 55% redukcji emisji gazów cieplarnianych do roku 2050, Źródło: IOŚ-PIB na podstawie IBS.
Największy potencjał redukcyjny ma wdrażanie energetyki rozproszonej, w tym prokonsumenckiej. Kolejne cztery działania związane są z rolnictwem, budownictwem i transportem samochodowym.
4.9 Wdrażanie mechanizmów Protokołu z Kioto (PzK)
Ustawa z dnia 17 lipca 2009 roku o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (Dz. U. Nr 130, poz. 1070 z późn. zm.) wprowadza do polskiego porządku prawnego trzy mechanizmy wynikające z Protokołu z Kioto: mechanizm wspólnych wdrożeń, mechanizm czystego rozwoju, handel emisjami.
4.9.1. Mechanizm wspólnych wdrożeń JI (Joint Implemetation) – art. 6 PzK
Obecnie stosowana w Polsce procedura zatwierdzania projektów wspólnych wdrożeń jest zgodna z międzynarodowymi wytycznymi i została określona w ustawie z dnia 17 lipca 2009 roku o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych. Przepisy regulują zagadnienia dotyczące projektów JI, dając podstawy prawne do ich zatwierdzania i realizacji. Polska może realizować projekty wspólnych wdrożeń w ramach Ścieżki I (Track I), która pozwala na zatwierdzanie projektów w ramach procedur krajowych (zawartych w omawianej ustawie), bez konieczności udziału Komitetu Nadrzędującego JISC (Joint Implementation Supervisory Committee). Realizacja projektów wspólnych wdrożeń w Polsce wymaga
uzyskania listu popierającego (Letter of Endorsement), a następnie listu zatwierdzającego (Letter of Approval). Oba rodzaje listów wydaje, w formie decyzji administracyjnej, Minister Środowiska.
4.9.2. Mechanizm Czystego Rozwoju – art. 12 PzK
Zasady i procedury realizacji przez Polskę projektów w ramach mechanizmu czystego rozwoju (CDM) zostały określone w ustawie z dnia 17 lipca 2009 r. o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji. Udział w realizacji projektu CDM wymaga uzyskania zgody Ministra Środowiska wydawanej w formie decyzji administracyjnej. Zgoda jest udzielna na wniosek podmiotu zainteresowanego udziałem w projekcie.
4.9.3. Międzynarodowy Handel Emisjami – art. 17 PzK
Zgodnie z postanowieniami decyzji 11/CMP.1 określającej zasady i wytyczne dla handlu emisjami w ramach Protokołu z Kioto (FCCC/KP/CMP/2005/8/Add.3) każdy kraj musi spełnić określone warunki do udziału w handlu emisjami (art. 17 Protokołu z Kioto). Z dniem 29 kwietnia 2008 r. Polska stała się krajem spełniającym te wymogi bez zastrzeżeń ze strony Oddziału ds. Wdrożeń (Compliance Committee Enforcement Branch) (http://unfccc.int/kyoto_protocol/compliance/items/2875.php).
4.10. Handel uprawnieniami do emisji w Unii Europejskiej
Zgodnie z wymaganiami dyrektywy 2003/87/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 października 2003 r., a następnie kilkakrotnie nowelizowanej, w Polsce został stworzony system handlu uprawnieniami do emisji (SHE). Ostatnia zmiana została wprowadzona mocą postanowień dyrektywy 2009/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2009 r. Zmiany wprowadzone przepisami dyrektywy 2009/29/WE w istotny sposób zmieniły zasady działania systemu handlu uprawnieniami do emisji, zwanego dalej „systemem ETS”. Nowe zasady działania systemu ETS obowiązują od 1 stycznia 2013 r. Zasadniczą przyczyną zmian jest wyznaczenie nowych ambitnych celów redukcyjnych przez UE. Od 2013 r. za główną zasadę alokacji uprawnień w systemie EU ETS przyjęto sprzedaż uprawnień na aukcjach. W poprzednich okresach rozliczeniowych system EU ETS opierał się zasadniczo na bezpłatnych przydziałach ustalanych na podstawie emisji historycznych, a sprzedaż uprawnień miała miejsce jedynie w przypadku uprawnień niewydanych.
System ETS działa na obszarze UE od dnia 1 stycznia 2005 r., a dyrektywa 2003/87/WE do krajowego porządku prawnego została transponowana przepisami ustaw o handlu uprawnieniami do emisji do powietrza gazów cieplarnianych i innych substancji, a następnie o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych (p. tab.4.1).
W systemie handlu uprawnieniami do emisji zobowiązane są uczestniczyć instalacje spełniające wymogi wynikające z dyrektywy, odnoszące się do rodzaju działalności oraz zdolności produkcyjnych. Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 27 lipca 2009 r. w sprawie rodzajów instalacji objętych wspólnotowym systemem handlu uprawnieniami do emisji (Dz. U. Nr 136, poz. 1120) są to zaliczane do największych w kraju instalacje wytwarzające energię elektryczną, ciepło, koks, stal, cement, wapno, szkło, papier.
Liczba instalacji objętych SHE oraz ogólną emisję CO₂ w SHE w latach 2005–2011 przedstawiano w tabeli 4.9.
Tabela 4.9. Liczba instalacji uczestniczących w SHE, wielkość emisji CO₂ w SHE w latach 2005–2011 oraz porównanie z PKB
| Rok | Liczba instalacji | Emisja CO₂ [Mg CO₂] | Zmiana emisji CO₂ w stosunku do roku poprzedniego [%] | PKB⁴⁸ | Zmiana dynamiki PKB w stosunku do roku poprzedniego [%] |
|-----|------------------|---------------------|------------------------------------------------------|-------|------------------------------------------------------|
| 2008| 832 | 204 107 419 | -2,63 | 5,1 | -1,7 |
| 2009| 828 | 191 174 249 | -6,34 | 1,6 | -3,5 |
| 2010| 810 | 199 726 907 | 4,47 | 3,9 | 2,3 |
| 2011| 813 | 203 026 525 | 1,65 | bd | - |
Źródło: KOBiZE, IOŚ-PIB.
W kolejnych latach nieznacznie zmieniała się liczba instalacji objętych ETS z uwagi na zmiany w Krajowym Planie Rozdziału Uprawnień (KPRU)⁴⁹ wynikające z włączenia nowych instalacji spełniających kryteria uczestnictwa w SHE oraz wykreślania instalacji kończących działalność lub znacząco zmniejszających zdolności wytwórcze. W większości przypadków dotyczy to instalacji o niewielkiej emisji i wpływa w nieznaczny sposób na całkowitą emisję z SHE.
W trzecim okresie rozliczeniowym, obejmującym lata 2013-2020, przyjęte zasady przydziału uprawnień mają zapewnić równe warunki wszystkim sektorom i instalacjom. Główne różnice w podejściu do przydziału bezpłatnych uprawnień między okresami rozliczeniowymi przedstawiono w tabeli 4.10.
Tablica 4.10. Porównanie zasad przydziału uprawnień pomiędzy dwoma pierwszymi i trzecim okresem rozliczeniowym
| I i II okres rozliczeniowy | III okres rozliczeniowy |
|--------------------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------|
| Limity krajowe | Limit dla całej UE |
| Stały limit | Limit zmniejszany co roku |
| 3- i 5-letnie okresy rozliczeniowe | 8-letni okres rozliczeniowy |
| Ograniczony aukcjoningu (< 4 %) | Duży udział sprzedaży uprawnień na aukcji |
| Bezplatny przydział uprawnień dla przemysłu i na produkcję energii elektrycznej | Przejściowe bezpłatne przydziały dla przemysłu i na produkcję ciepła (brak przydziałów na produkcję energii elektrycznej) |
| Bezplatny przydział w oparciu o emisję na poziomie instalacji | Bezplatny przydział w oparciu o emisyjność na poziomie produktu |
| Bezplatny przydział oparty o emisję historyczną | Bezplatny przydział obliczany za pomocą wskaźników emisyjności dla produktów |
| Podstawa prawna: | Podstawa prawna: |
| • Dyrektywa 2003/87/WE | • Zmieniona dyrektywa 2003/87/WE |
| • Krajowe Plany Rozdziału Uprawnień | • Zasady dotyczące zharmonizowanego przydziału uprawnień w całej Unii (CIMs) |
| • Decyzje KE dotyczące KPRU | • Krajowe Środki Wykonawcze (KŚW) |
| • Decyzje o wczytaniu tabeli KPRU do ogólno wspólnotowego rejestru | |
Źródło: KOBiZE, IOŚ-PIB
⁴⁸ http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbrcr/gus/rn_komunikat_skor_szac_war_nom_i_pkb_za_lata_2009-2010.pdf.
⁴⁹ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 lipca 2008 roku w sprawie przyjęcia Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień do emisji dwutlenku węgla na lata 2008–2012 dla wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji (Dz. U. Nr 202, poz. 1248). Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 25 października 2012 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przyjęcia Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień do emisji dwutlenku węgla na lata 2008-2012 dla wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji.
4.11. Krajowy system zielonych inwestycji (GIS)
Systemu zielonych inwestycji (GIS – Green Investment Scheme) jest pochodną mechanizmu handlu uprawnieniami do emisji. Idea i cel GIS sprowadzają się do stworzenia i wzmacniania proekologicznego efektu wynikającego ze zbywania nadwyżek jednostkach przyznanej emisji – AAU (Assigned Amount Units)\(^{50}\).
Polska posiada nadwyżkę jednostek AAU w wysokości około 500 mln. System Zielonych Inwestycji (tzw. Green Investment Scheme – GIS), to mechanizm sprzedaży nadwyżki AAU, krajom lub podmiotom, które potrzebują jednostek do wywiązania się ze swojego celu redukcyjnego wynikającego z Protokołu z Kioto, gwarantujący ulokowanie pieniędzy pochodzących z omawianej sprzedaży na cele związane z ochroną środowiska, a szczególnie na działania związane z ograniczaniem negatywnych skutków zmian klimatu i prowadzące do dalszych redukcji emisji gazów cieplarnianych. W Polsce ramy prawne dla Systemu Zielonych Inwestycji wprowadziła ustawa z dnia 17 lipca 2009 roku o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji (Dz. U. Nr 130, poz. 1070 z późn. zm.). Ustawa reguluje zasady funkcjonowania Systemu Zielonych Inwestycji, w tym: podpisywania umów, organizacji systemu oraz wyboru projektów. Natomiast rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 20 października 2009 r. w sprawie rodzajów programów i projektów przeznaczonych do realizacji w ramach Krajowego systemu zielonych inwestycji (Dz. U. Nr 187, poz. 1445) określa rodzaje projektów i programów przeznaczonych do realizacji w ramach Krajowego systemu zielonych inwestycji. Są to projekty związane z unikaniem lub ograniczeniem emisji gazów cieplarnianych, pochłanianiem lub sekwesracją CO\(_2\), działania adaptacyjne do zmian klimatu i inne działania związane z ochroną powietrza. Wybór konkretnych obszarów jest każdorazowo ustalany w czasie negocjacji z kupującym.
Programy priorytetowe realizowane w ramach GIS:
- zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej;
- zarządzanie energią w budynkach wybranych podmiotów sektora finansów publicznych;
- elektrociepłownie i ciepłownie na biomasę;
- biogazownie rolnicze;
- budowa, rozbudowa i przebudowa sieci elektroenergetycznych w celu przyłączenia źródeł wytwórczych energetyki wiatrowej (OZE);
- niskoemisyjny transport miejski;
- energooszczędne oświetlenie uliczne.
Minister Środowiska podpisał dotychczas dziesięć umów sprzedaży AAU, na łączną kwotę ponad 190 mln euro. Prowadzone są negocjacje z kolejnymi partnerami zainteresowanymi zakupem polskiej nadwyżki jednostek AAU.
Krajowy system zielonych inwestycji jest związany ze znakowaniem środków finansowych pozyskanych ze zbycia nadwyżki jednostek emisji w celu zagwarantowania przeznaczenia ich na realizację ściśle określonych celów związanych z ochroną środowiska w państwie zbywcy jednostek. Wykonywanie zadań Krajowego operatora powierzono Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Nadzór nad wykonywaniem zadań przez Krajowego operatora sprawuje minister właściwy do spraw Środowiska.
---
\(^{50}\)AAU – jednostki przyznanej emisji.
Środki finansowe pochodzące ze zbycia jednostek przyznanej emisji, są gromadzone na Rachunku klimatycznym, stanowiącym wyodrębniony rachunek bankowy NFOŚiGW. Środki Rachunku klimatycznego są przeznaczane na dofinansowanie zadań związanych ze wspieraniem przedsięwzięć realizowanych w ramach programów i projektów objętych Krajowym systemem zielonych inwestycji. W tabeli 4.11 przedstawiono przewidywane efekty umów o dofinansowanie zawartych do 31.12.2012 r.
Tabela 4.11. Przewidywane efekty umów o dofinansowanie zawartych do 31.12.2012 r.
| Zadania | Liczba projektów | Energia elektryczna | Energia cieplna | Oszczędność energii | Redukcja emisji CO₂ [Mg/r] | Koszt całkowity [PLN] |
|-------------|------------------|---------------------|-----------------|---------------------|---------------------------|-----------------------|
| | | Moc zainstalowana [MWe] | Produkcja [MWh/r] | Moc zainstalowana [MWt] | Produkcja [GJ/r] | Liczba budynków | Oszczędność energii [GJ/r] | | |
| Biogaz | 11 | 13,46 | 105 748,77 | 7,54 | 108 081,60 | 0,00 | 0,00 | 98 342,50 | 195 641 |
| Biomasa | 2 | 2,81 | 22 488,00 | 13,94 | 321 178,00 | 0,00 | 0,00 | 38 392,20 | 45 785 000 |
| Termomodernizacja | 236 | nd | nd | nd | nd | 1 240,00 | 1 913 272,31 | 176 762,47 | 1 254 878 |
| Razem | 249 | 16,27 | 128 236,77 | 21,48 | 429 259,60 | 1 240,00 | 1 913 272,31 | 313 497,17 | 1 496 305 |
Źródło: NFOŚiGW.
4.12. Krajowe zobowiązania w ramach pakietu energetyczno-klimatycznego
Pakiet energetyczno-klimatyczny odzwierciedla możliwości oraz dotychczasowe wysiłki redukcyjne państw członkowskich, czego wyrazem jest w szczególności sposób rozdziału uprawnień do emisji gazów cieplarnianych przeznaczonych do sprzedaży na aukcji przez poszczególne państwa członkowskie oraz podział zobowiązań w zakresie non-ETS. Zgodnie z podjętymi decyzjami Polska zobowiązana jest do ograniczenia, w ramach systemu EU ETS, w latach 2013-2020 emisji gazów cieplarnianych o 21% w porównaniu do roku 2005 i zwiększenia emisji z sektorów nieobjętych systemem o 14%. Ponadto Polska zobowiązała się do zwiększenia udziału finalnej produkcji energii elektrycznej odnawialnych źródeł energii o 15%, 10% udziału biopaliw w rynku paliw transportowych oraz zwiększenia efektywności energetycznej gospodarki do 2016 r. na poziomie 9% średniego krajowego zużycia energii finalnej.
ROZDZIAŁ 5. PROJEKCJE EMISJI I POCHLANIANIA GAZÓW CIEPLARNIANYCH ORAZ EFEKTY POLITYKI I DZIAŁAŃ
5.1. Założenia do projekcji
Krajowe projekcje objęły przewidywaną wielkość emisji gazów cieplarnianych do roku 2030 (z podziałem na lata: 2015, 2020, 2025 i 2030) z uwzględnieniem przyjętych i wdrażanych polityk i działań mających na celu ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Projekcje te stanowią tzw. scenariusz „z działaniami”. Główne założenia do projekcji emisji stanowi Polityka Energetyczna Polski do 2030 roku, opracowana w 2009 r. przez Ministerstwo Gospodarki. Obecnie w opracowaniu jest nowa Polityka energetyczna Polski do 2050 r.
Projekcje emisji wykonano dla następujących gazów cieplarnianych: dwutlenku węgla (CO₂), metanu (CH₄), podtlenku azotu (N₂O), grupy gazów HFC (fluorowęglowodory), grupy gazów PFC (perflurowęglowodory) i sześciofluorku siarki – SF₆ oraz dla następujących sektorów według klasyfikacji źródeł IPCC: Energii (w tym transportu), Procesów przemysłowych, Użytkowania rozpuszczalników i innych produktów, Rolnictwa oraz Odpadów. W przypadku sektora Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo uwzględniono odmienne założenia metodyczne zgodnie z wymogami Konwencji UNFCCC oraz Protokołu z Kioto, w tym te odnoszące się do antropogenicznych działalności określonych w ramach artykułu 3.3 (zalesianie, ponowne zalesianie i wylesianie) oraz działania w ramach art. 3.4 (gospodarka leśna).
Decydujące dla krajowej emisji CO₂ są dane o prognozowanym zużyciu paliw (odpowiedzialne za 92,2% krajowej emisji CO₂ w 2011 r.), które określono na podstawie Prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku (Agencja Rynku Energii S.A., 2009) leżącej u podstaw Polityki Energetycznej Polski do 2030 roku (Załącznik do uchwały nr 202/2009 Rady Ministrów z dnia 10 listopada 2009 r.).
W ww. prognozie założono realizację podstawowych kierunków polityki energetycznej Polski, uwzględniających wymagania Unii Europejskiej:
- poprawę efektywności energetycznej;
- wzrost bezpieczeństwa dostaw paliw i energii;
- dywersyfikację struktury wytwarzania energii elektrycznej poprzez wprowadzenie energetyki jądrowej,
- rozwój wykorzystania odnawialnych źródeł energii, w tym biopaliw;
- rozwój konkurencyjnych rynków paliw i energii;
- ograniczenie oddziaływania energetyki na środowisko.
W zakresie efektywności energetycznej uwzględniono następujące, istotne dla prognozy, cele polityki energetycznej:
- dążenie do utrzymania zeroenergetycznego wzrostu gospodarczego, tj. rozwoju gospodarki następującego bez wzrostu zapotrzebowanie na energię pierwotną;
- konsekwentne zmniejszanie energochłonności polskiej gospodarki do poziomu UE-15.
Zgodnie z przewidywanymi wymaganiami Unii Europejskiej założono wzrost udziału energii odnawialnej w strukturze energii finalnej do 15% w roku 2020 oraz osiągnięcie w tym roku 10% udziału biopaliw w rynku paliw transportowych. Dodatkowo założono ochronę lasów przed nadmiernym pozyskiwaniem biomasy oraz zrównoważone wykorzystanie obszarów
rolniczych do wytwarzania energii odnawialnej, w tym biopaliw, tak aby nie doprowadzić do konkurencji pomiędzy energetyką odnawialną i rolnictwem.
Główne założenia prognozy makroekonomicznej objęły projekcję rozwoju gospodarczego do 2030 r. uwzględniającą korektę wynikającą z kryzysu finansowego z 2008 r. i przewidywanego spowolnienia gospodarki w kolejnych latach (tab. 5.1).
Tabela 5.1. Synteza prognozy dynamiki zmian Produktu Krajowego Brutto i wartości dodanej
| Lata | 2016-2020 | 2021-2025 | 2026-2030 | 2007-2030 |
|------------|-----------|-----------|-----------|-----------|
| PKB | 105,2 | 105,7 | 104,6 | 105,1 |
| Wartość dodana | 105,0 | 105,4 | 104,4 | 104,9 |
**Źródło:**
Założono, że najszybciej rozwijającym się sektorem gospodarki w Polsce w okresie prognozy będą usługi, których udział w wartości dodanej wzrosnie z 58% w 2008 r. do 65,8% w 2030 r. Udział przemysłu w wartości dodanej zmniejszy się z 24,3% w roku 2008 do 19,3% w roku 2030. Nieznacznie zmniejszy się udział transportu i budownictwa, a udział rolnictwa spadnie z 3,7% do około 2,2%.
Do opracowania prognozy zapotrzebowania na energię użyteczną zastosowano model zużycia końcowego (end-use) o nazwie MAED. W modelu tym są tworzone projekcje zapotrzebowania na energię użyteczną, dla każdego kierunku użytkowania energii w ramach każdego sektora gospodarki.
Prognozowany wzrost zużycia energii finalnej w horyzoncie prognozy (tab. 5.2) wynosi ok. 29%, przy czym największy wzrost 90% przewidywany jest w sektorze usług. W sektorze przemysłu ten wzrost wyniesie ok. 15%. W horyzoncie prognozy przewiduje się wzrost finalnego zużycia energii elektrycznej o 55%, gazu o 29%, ciepła sieciowego o 50%, produktów naftowych o 27%, energii odnawialnej bezpośredniego zużycia o 60% (tab. 5.3). Tak duży wzrost zużycia energii odnawialnej wynika z konieczności spełnienia wymagań Pakietu Klimatyczno–Energetycznego.
Tabela 5.2. Zapotrzebowanie na energię finalną w podziale na sektory gospodarki
| Sektor | Zapotrzebowanie na energię finalną w latach [Mtoe] |
|-----------------|-----------------------------------------------------|
| | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| Przemysł | 19,0 | 20,9 | 23,0 | 24,0 |
| Transport | 16,5 | 18,7 | 21,2 | 23,3 |
| Rolnictwo | 4,9 | 5,0 | 4,5 | 4,2 |
| Usługi | 7,7 | 8,8 | 10,7 | 12,8 |
| Gospodarstwa domowe | 19,1 | 19,4 | 19,9 | 20,1 |
| **RAZEM** | **67,3** | **72,7** | **79,3** | **84,4** |
**Źródło:**
Tabela 5.3. Zapotrzebowanie na energię finalną w podziale na nośniki
| Wyszczególnienie | Zapotrzebowanie na energię finalną w latach [Mtoe] |
|------------------|-----------------------------------------------------|
| | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| Węgiel | 10,1 | 10,3 | 10,4 | 10,5 |
| Produkty naftowe | 23,1 | 24,3 | 26,3 | 27,9 |
| Gaz ziemny | 10,3 | 11,1 | 12,2 | 12,9 |
| Energia odnawialna | 5,0 | 5,9 | 6,2 | 6,7 |
| Energia elektryczna | 9,9 | 11,2 | 13,1 | 14,8 |
| Ciepło sieciowe | 8,2 | 9,1 | 10,0 | 10,5 |
| Pozostałe paliwa | 0,6 | 0,8 | 1,0 | 1,2 |
| **RAZEM** | **67,3** | **72,7** | **79,3** | **84,4** |
**Źródło:**
Ponadto prognozuje się wzrost wszystkich nośników energii ze źródeł odnawialnych w rozpatrywanym okresie (energii elektrycznej niemal dziesięciokrotnie, ciepła prawie dwukrotnie oraz paliw ciekłych dwudziestokrotnie).
Wymagania ekologiczne powodują, że w optymalnej kosztowo strukturze źródeł energii elektrycznej pojawiają się elektrownie jądrowe, których tempo rozwoju jest ograniczone względami organizacyjno technicznymi. Założono, że pierwszy blok jądrowy pojawi się w roku 2020. Do 2030 r. powinny pracować trzy bloki jądrowe o sumarycznej mocy netto 4500 MW (4800 MW brutto).
Osiągnięcie celów unijnych w zakresie energii odnawialnej wymagać będzie produkcji energii elektrycznej brutto z OZE w 2020 r. na poziomie ok. 31 TWh, co będzie stanowić 18,4% produkcji całkowitej, a w 2030 r. - poziom 39,5 TWh, co oznacza ok. 18,2% produkcji całkowitej. Największy udział będzie stanowić energia z elektrowni wiatrowych – w 2030 r. ok. 18 TWh, co będzie stanowić ok. 8,2% przewidywanej produkcji całkowitej brutto.
Przewiduje się stopniowy wzrost produkcji energii elektrycznej netto z poziomu ok. 140 TWh w 2008 r. do ponad 201 TWh w 2030 r. Zmiany w prognozowanej produkcji energii elektrycznej netto w podziale na paliwa zaprezentowano w tabeli 5.4
| Wyszczególnienie | Produkcja energii elektrycznej netto w latach [TWh] |
|------------------------|-----------------------------------------------------|
| | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| Węgiel kamienny | 62,9 | 62,7 | 58,4 | 71,8 |
| Węgiel brunatny | 51,1 | 40,0 | 48,4 | 42,3 |
| Gaz ziemny | 5,0 | 8,4 | 11,4 | 13,4 |
| Produkty naftowe | 2,5 | 2,8 | 2,9 | 3,0 |
| Paliwo jądrowe | 0,00 | 10,5 | 21,1 | 31,6 |
| Energia odnawialna | 17,0 | 30,1 | 36,5 | 38,0 |
| Wodne pompowe | 1,00 | 1,00 | 1,00 | 1,00 |
| Odpady | 0,6 | 0,6 | 0,7 | 0,7 |
| **RAZEM** | **140,1** | **156,1** | **180,3** | **201,8** |
| Udział energii z OZE [%] | 12,2 | 19,3 | 20,2 | 18,8 |
**Źródło:**
Źródłem informacji dla danych wejściowych do projekcji emisji były przede wszystkim oficjalne prognozy aktywności, w tym *Prognоза запотребowania на палива i енергию до 2030 року* w sektorze energii, ale także informacje o produkcji wyrobów przemysłowych, produkcji rolnej, ilości wygenerowanych odpadów itp. w rozbiciu na lata i na typy źródeł dostarczone do Ministerstwa Środowiska przez właściwe resorty. W przypadku braku danych wejściowych o aktywnościach, dla części rodzajów działalności, wykorzystano uśrednione dane historyczne za lata 2009–2011 wykorzystane w krajowej inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych zgłoszonej w 2013 r.
I tak szczegółowe dane dla sektora 1.A. *Spalanie paliw o zużyciu paliw w źródłach stacjonarnych*, określone na podstawie *Prognоза запотребowania на палива i енергию до 2030 року*, wykorzystane do oceny przyszłych zmian emisji gazów cieplarnianych, przedstawiono w tabeli 5.5. Wielkości zaznaczone w tabeli czcionką pochyłą zostały uzupełnione na podstawie średniego zużycia danego paliwa w danej kategorii w latach 2009-2011.
| Paliwa | Zużycie paliw w latach [PJ] |
|---------------------------------------------|-----------------------------|
| | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| **1.A. Spalanie paliw** | | | | |
| **1.A.1.a Produkcja energii elektrycznej i ciepła** | | | | |
| Węgiel kamienny | 907,95 | 849,55 | 798,40 | 891,52 |
| Węgiel brunatny | 504,97 | 388,98 | 465,56 | 403,61 |
| Gaz ziemny | 62,27 | 84,16 | 105,43 | 120,65 |
| Drewno opalone i odpady pochodzenia drzewnego | 87,68 | 150,39 | 160,74 | 169,36 |
| Biogaz | 19,89 | 41,30 | 62,80 | 66,99 |
| Odpady przemysłowe | 4,68 | 6,16 | 7,84 | 9,74 |
| Odpady komunalne - niebiogeniczne | 0,38 | 0,38 | 0,38 | 0,38 |
| Inne produkty naftowe | 0,05 | 0,05 | 0,05 | 0,05 |
| Koks i półkoks (w tym gazowy) | 1,00 | 1,16 | 1,33 | 1,50 |
| Gaz ciekły | 0,05 | 0,06 | 0,07 | 0,07 |
| Olej napędowy | 1,38 | 1,21 | 1,18 | 1,13 |
| Oleje opalone | 33,27 | 35,92 | 36,74 | 38,17 |
| Gaz koksoowniczy | 15,26 | 15,44 | 16,72 | 16,38 |
| Gaz wielkopiecowy | 6,45 | 6,45 | 6,55 | 6,57 |
| **1.A.1.b Rafinerie** | | | | |
| **1.A.1.c Produkcja paliw stałych i inne przemysły energetyczne** | | | | |
| Węgiel kamienny | 14,76 | 14,40 | 13,90 | 14,00 |
| Węgiel brunatny | 0,15 | 0,16 | 0,15 | 0,13 |
| Gaz ziemny | 23,70 | 25,05 | 26,26 | 27,47 |
| Odpady przemysłowe | 0,28 | 0,29 | 0,31 | 0,32 |
| Inne produkty naftowe | 1,22 | 1,22 | 1,22 | 1,22 |
| Koks i półkoks (w tym gazowy) | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| Gaz ciekły | 1,84 | 1,86 | 1,88 | 1,90 |
| Olej napędowy | 0,56 | 0,59 | 0,62 | 0,65 |
| Oleje opalone | 27,79 | 28,49 | 29,21 | 29,95 |
| Gaz rafineryjny | 17,46 | 19,57 | 19,57 | 19,57 |
| Gaz koksoowniczy | 36,80 | 36,99 | 37,17 | 37,36 |
| Gaz wielkopiecowy | 1,33 | 1,37 | 1,38 | 1,38 |
| **1.A.2 Przemysł wytwórczy i budownictwo** | | | | |
| Węgiel kamienny | 93,42 | 100,68 | 106,33 | 106,63 |
| Węgiel brunatny | 0,10 | 0,12 | 0,13 | 0,13 |
| Brykiety węgla kamiennego | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 |
| Brykiety węgla brunatnego | 0,13 | 0,13 | 0,13 | 0,13 |
| Gaz ziemny | 102,64 | 112,26 | 119,62 | 119,90 |
| Drewno opalone i odpady pochodzenia drzewnego | 35,99 | 40,19 | 43,26 | 45,48 |
| Odpady przemysłowe | 18,85 | 21,26 | 23,54 | 25,19 |
| Odpady komunalne - niebiogeniczne | 4,65 | 4,65 | 4,65 | 4,65 |
| Odpady komunalne - biogeniczne | 0,50 | 0,50 | 0,50 | 0,50 |
| Inne produkty naftowe | 0,09 | 0,09 | 0,09 | 0,09 |
| Koks naftowy | 1,54 | 1,54 | 1,54 | 1,54 |
| Koks i półkoks (w tym gazowy) | 20,45 | 22,22 | 27,54 | 31,94 |
| Gaz ciekły | 5,13 | 4,95 | 4,79 | 4,33 |
| Paliwa odrzutowe | 0,04 | 0,04 | 0,04 | 0,04 |
| Olej napędowy | 20,01 | 20,91 | 14,31 | 21,16 |
| Oleje opalone | 12,41 | 13,10 | 13,27 | 12,64 |
| Gaz rafineryjny | 26,47 | 29,66 | 29,66 | 29,66 |
| Paliwa | Zużycie paliw w latach [PJ] |
|---------------------------------------------|-----------------------------|
| | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| Gaz koksoowniczy | 21,56 | 22,88 | 25,56 | 29,18 |
| Gaz wielkopiecowy | 14,71 | 14,44 | 16,33 | 17,60 |
| **1.A.4 Inne sektory (w tym: instytucje, handel, usługi, gospodarstwa domowe, rolnictwo)** | | | | |
| Węgiel kamienny | 267,78 | 243,34 | 243,34 | 203,25 |
| Węgiel brunatny | 3,84 | 3,73 | 3,73 | 3,13 |
| Brykiety węgla kamiennego | 0,04 | 0,04 | 0,04 | 0,04 |
| Gaz ziemny | 240,77 | 261,84 | 289,53 | 310,55 |
| Drewno opałowe i odpady pochodzenia drzewnego | 133,94 | 141,94 | 150,29 | 161,01 |
| Biogaz | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| Odpady przemysłowe | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| Odpady komunalne – niebiogeniczne | 0,01 | 0,01 | 0,01 | 0,01 |
| Koks i półkoks (w tym gazowy) | 7,60 | 7,76 | 7,70 | 7,73 |
| Gaz ciekły | 23,69 | 21,18 | 19,02 | 17,05 |
| Olej napędowy | 133,44 | 134,12 | 50,35 | 123,64 |
| Oleje opałowe | 2,88 | 2,73 | 2,20 | 1,87 |
**Źródło:** „Prognosa zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku” (ARE, 2009); wielkości zaznaczone czcionką pochyłą uzupełniono na podstawie średniego zużycia danego paliwa w danej kategorii w latach 2009-2011
Do oceny przyszłej emisji gazów cieplarnianych ze zużycia paliw w źródłach mobilnych, a przede wszystkim w transporcie drogowym odpowiedzialnym za 98% emisji w sektorze transportu (1.A.3), wykorzystano dane z opracowania Instytutu Transportu Samochodowego (ITS) pt. „Prognozy eksperskie zmian aktywności transportu drogowego” (tab. 5.6). Opracowanie wykonano na zlecenie Ministerstwa Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w październiku 2012 roku. Dla pozostałych podkategorii sektora 1.A.3. (lotnictwo, kolej, żeglugi, inny transport pozadrogowy oraz międzynarodowy bunkier paliwowy) przyjęto wielkości średnie zużytych paliw z lat 2009-2011.
**Tabela 5.6. Dane wejściowe dla sektora 1.A3.b Transport drogowy**
| Paliwo | Zużycie paliw w latach [PJ] |
|---------------------------------------------|-----------------------------|
| | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| **1.A.3.b. Transport drogowy** | | | | |
| Benzyna samochodowa | 164,18 | 157,16 | 149,65 | 134,55 |
| Olej napędowy | 398,84 | 444,53 | 461,65 | 462,71 |
| LPG | 89,50 | 93,17 | 94,79 | 175,94 |
| Biopaliwa | 39,24 | 57,74 | 75,01 | 89,89 |
**Źródło:** „Prognozy eksperskie zmian aktywności transportu drogowego” (ITS, 2012)
Dane wejściowe dla sektora 2. Procesy przemysłowe przedstawiono w tabeli 5.6. Pochodzą one przede wszystkim z Ministerstwa Gospodarki (produkcja sody kalcynowanej, amoniaku, kwasu azotowego, karbidu, metanolu, sadzy styrenu, etylenu, kaprolaktamu, spieku rud żelaza, odlewów staliwnych i żeliwnych, surówki wielkopiecowej, stali z pieców konwertorowych i elektrycznych oraz żelazostopów), jak również z prognoz opracowanych przez stowarzyszenia branżowe (produkcja wapna i cementu). W przypadku źródeł, dla których nie uzyskano prognoz wielkości produkcji dla lat 2015–2030 wykorzystano wartość średnią z aktywności użytych w krajowej inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych dla lat 2009-2011. Dane te zaznaczono w tabeli czcionką pochyłą.
Tabela 5.6. Dane wejściowe dla sektora 2. Procesy przemysłowe [Gg]
| 2. Procesy Przemysłowe | Produkcja przemysłowa w latach [Gg] |
|------------------------|-------------------------------------|
| | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| **A. Produkty mineralne** | | | | |
| 1. Produkcja klinkieru cementowego | 15000 | 16500 | 18500 | 20500 |
| 2. Produkcja wapna | 2350 | 2350 | 2350 | 2350 |
| 3. Stosowanie wapieni i dolomitów | 4079 | 4079 | 4079 | 4079 |
| 4. Soda kalcynowana - użytkowanie | 1275 | 1400 | 1400 | 1415 |
| **B. Przemysł chemiczny** | | | | |
| 1. Produkcja amoniaku | 2700 | 3000 | 3000 | 3100 |
| 2. Produkcja kwasu azotowego | 2250 | 2300 | 2350 | 2600 |
| 4. Produkcja karbidu | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 5. Inne | | | | |
| 5.a Produkcja metanolu | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 5.b Produkcja sadzy | 60 | 60 | 60 | 60 |
| 5.c Produkcja styrenu | 130 | 130 | 300 | 300 |
| 5.e Produkcja etylenu | 640 | 680 | 1200 | 1200 |
| 5.j Kaprolaktam | 160 | 160 | 160 | 160 |
| **C. Produkcja metali** | | | | |
| 1. Produkcja żelaza i stali | | | | |
| 1.a Spiek | 12000 | 12000 | 12000 | 12000 |
| 1.c Odlewy staliwne | 112 | 132 | 136 | 143 |
| 1.d Odlewy żeliwne | 1244 | 1276 | 1341 | 1422 |
| 1.e Surówka żelaza | 6200 | 6200 | 6200 | 6200 |
| 1.f Stal konwertorowa | 7000 | 7000 | 7000 | 7000 |
| 1.g Stal elektryczna | 4208 | 5810 | 6100 | 6200 |
| 2. Produkcja żelazostopów | 78 | 78 | 78 | 78 |
| 3. Produkcja aluminium (metodą elektrolityczną) | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 5. Inne | | | | |
| 5.b Ołów rafinowany | 85 | 85 | 85 | 85 |
| 5.c Cynk technicznie czysty | 106 | 106 | 106 | 106 |
*Zródl: dane Ministerstwa Gospodarki (2013); wielkości zaznaczone czcionką pochyloną uzupełniono na podstawie średniego zużycia danego paliwa w danej kategorii w latach 2009-2011*
Ze względu na brak danych prognozytycznych dla sektora 3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów do obliczenia emisji przyjęto tu wartość średnią z aktywności użytych w krajowej inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych dla lat 2009-2011 dla całego okresu prognozowanego (tab. 5.7).
Tabela 5.7 Dane wejściowe dla sektora 3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów
| 3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów | Emisja niemetanowych lotnych związków organicznych [Gg] |
|---------------------------------------------------|------------------------------------------------------|
| | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| A. Zastosowanie farb | 107,40 | 107,40 | 107,40 | 107,40 |
| B. Odtłuszczanie i czyszczenie chemiczne | 23,68 | 23,68 | 23,68 | 23,68 |
| C. Produkcja i przetwórstwo produktów chemicznych | 23,95 | 23,95 | 23,95 | 23,95 |
| D. Inne zastosowanie rozpuszczalników | 53,25 | 53,25 | 53,25 | 53,25 |
*Zródl: IOŚ-PIB,KOBIZE*
Szczegółowe dane dotyczące przewidywanej dynamiki zmian aktywności w sektorze 4. Rolnictwo zaprezentowano w tabeli 5.8. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez
Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokładna prognoza rozwoju sytuacji w rolnictwie do 2030 r. jest trudna do przewidzenia ze względu na długi okres czasu oraz dynamicznie zmieniające się uwarunkowania rynkowe, a także ciągłe zmiany w polityce rolnej, w tym także Wspólnej Polityce Rolnej. Prognozy dotyczące pogłowie zwierząt mogą istotnie różnić się od realiów, ze względu na nieprzewidywalność cen pasz oraz podaży i popytu jaki może wystąpić w tak długiej perspektywie czasowej. Trudno jest także przewidzieć jak ukształtuje się koniunktura na rynku mleka po zniesieniu kwot mlecznych. W sektorze wieprzowym występuje obecnie sytuacja kryzysowa i w 2013 r. pogłowie spadło do około 10,7 mln szt. Było to spowodowane wysokimi cenami zbóż we wcześniejjszym okresie. Obecnie liczba koni szacowana jest na 250 tys. szt. i systematycznie spada. Zmiany strukturalne na wsi (koncentracja produkcji w większych gospodarstwach) powoduje spadek pogłowie koni zimnokrwistych (pociągowych). Rosnące pogłowie koni gorącokrwistych (hodowlanych, wyścigowych, reparacyjnych) nie zrekompensuje spadku pogłowie w małych gospodarstwach rolnych. Dane dotyczące średniorocznej ilości mleka uzyskanej od krów zostały wykorzystane do modyfikacji wskaźnika emisji metanu dla krów mlecznych dla prognozowanych lat.
Tabela 5.8. Dane wejściowe dla sektora 4. Rolnictwo
| 4. Rolnictwo | Jednostka | Lata |
|--------------|-----------|------|
| | | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| Areal użytków rolnych* | tys. ha | 15000 | 14600 | 14500 | 14350 |
| Powierzchnia zasiewów ogółem* | tys. ha | 10450 | 10400 | 10350 | 10300 |
| Powierzchnia użytkowanych gleb* | tys. ha | 14500 | 14150 | 14050 | 14000 |
| Zużycie nawozów azotowych* | tys. ton | 1110 | 1175 | 1210 | 1250 |
| Średnioroczna ilość mleka od krowy** | kg | 5200 | 5650 | 6200 | 6850 |
| Pogłowie bydła** | tys. szt. | 5600 | 5800 | 6000 | 6200 |
| w tym krów mlecznych** | | 2500 | 2300 | 2100 | 1900 |
| Pogłowie owiec** | tys. szt. | 250 | 250 | 300 | 300 |
| Pogłowie koni** | tys. szt. | 250 | 230 | 210 | 200 |
| Pogłowie trzody chlewnej** | tys. szt. | 11000 | 11500 | 12500 | 13000 |
| Pogłowie drobiu** | tys. szt. | 150000 | 160000 | 165000 | 171000 |
| Powierzchnia uprawy roślin motylkowych (razem)* | tys. ha | 390 | 380 | 400 | 420 |
| Powierzchnia upraw roślin nie motylkowych* | tys. ha | 10060 | 10020 | 9950 | 9880 |
| Powierzchnia gleb organicznych użytkowanych rolnicz* | tys. ha | 680 | 675 | 670 | 665 |
Źródło: * dane Instytutu Uprawy Naożenia i Gleboznawstwa (IUNG)
** dane Instytutu Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej (IERiGŻ)
W tabeli 5.9 przedstawiono dane o aktywnościach stanowiących podstawę do oszacowania emisji gazów cieplarnianych w sektorze 6. Odpady. Wykorzystano tu dane z Krajowego Planu Gospodarki Odpadami 2014 (KPGO 2014), w którym podano prognozowane ilości odpadów komunalnych (dla lat 2013, 2014, 2020 i 2022) oraz wielkość wytworzonych komunalnych osadów ściekowych (dla lat 2014, 2015, 2016, 2018, 2019 i 2022). Przy użyciu interpolacji i ekstrapolacji dokonano oszacowania powyższych wielkości dla lat 2015, 2020, 2025 oraz 2030. Na ich podstawie oraz uszerejonych danych historycznych z lat 2009-2011 oszacowano ilości zebranych odpadów komunalnych oraz ilości stałych odpadów komunalnych zdeponowanych na składowiskach. W podobny sposób oszacowano prognozy ilości stałych odpadów komunalnych zdeponowanych na składowiskach spełniających dyrektywę 1999/1/WE (tzw. „well-managed solid waste disposal sites” wg metodyki IPCC 2006), ilości składowanych odpadów przemysłowych oraz ilości metanu odzyskiwanego na wysypiskach.
Prognozę liczby ludności kraju zaczerpnięto z Notatki informacyjnej z serii „Wyniki badań GUS” wydanej przez Główny Urząd Statystyczny pt. „Prognoza ludności Polski na lata 2008-2035”. Ilości odprowadzanych ścieków, liczby ludności obsługiwane przez oczyszczalnie
oraz ilości ścieków oczyszczonych, wobec braku stosownych prognoz, przyjęto na poziomie uśrednionych wartości z lat 2009-2011 zastosowanych w inwentaryzacji emisji. Analogicznie oszacowano roczne ilości spalania odpadów komunalnych, medycznych i przemysłowych oraz osadów ściekowych. Roczne spożycie białka w przeliczeniu na mieszkańca przyjęto jak w 2009 roku z powodu braku nowszych danych w bazie FAOSTAT oraz danych prognozowanych.
Tabela 5.9. Dane wejściowe dla sektora 6. Odpady
| 6. Odpady | Jednostka | Lata |
|--------------------------------------------------------------------------|-----------|------------|
| | | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| Ilość stałych odpadów komunalnych wytworzonych na terenie kraju* | Gg | 13246 | 14254 | 15399 | 16544 |
| Ilość stałych odpadów komunalnych zdeponowanych na składowiskach | Gg | 7398 | 7398 | 7398 | 7398 |
| Ilość stałych odpadów komunalnych zdeponowanych na składowiskach spełniających dyrektywę 1999/31/WE | Gg | 6640 | 6640 | 6640 | 6640 |
| Ilość składowanych odpadów przemysłowych | Gg | 83 | 83 | 83 | 83 |
| Ilość składowanych osadów ściekowych* | Gg | 695 | 773 | 799 | 825 |
| Ilość odprowadzonych ścieków przemysłowych | mln m3 | 131,25| 131,25| 131,25| 131,25|
| Ilość odprowadzonych ścieków komunalnych | mln m3 | 1260,4| 1260,4| 1260,4| 1260,4|
| Liczba ludności miast obsługiwana przez oczyszczalnie | tys. | 20597,3| 20597,3| 20597,3| 20597,3|
| Liczba ludności wsi obsługiwana przez oczyszczalnie | tys. | 4316,1| 4316,1| 4316,1| 4316,1|
| Ilość ścieków oczyszczonych | mln m3 | 1208,8| 1208,8| 1208,8| 1208,8|
| Białko zwierzęce – spożycie** | g/os/dzień| 52,2 | 52,2 | 52,2 | 52,2 |
| Białko roślinne – spożycie** | g/os/dzień| 48,9 | 48,9 | 48,9 | 48,9 |
| Liczba ludności kraju*** | mln | 38,02 | 37,83 | 37,44 | 36,80 |
| Ilość spalanych odpadów komunalnych | Gg | 40,20 | 40,20 | 40,20 | 40,20 |
| Ilość spalanych odpadów przemysłowych | Gg | 116,31| 116,31| 116,31| 116,31|
| Ilość spalanych odpadów medycznych | Gg | 29,39 | 29,39 | 29,39 | 29,39 |
| Ilość spalanych osadów ściekowych | Gg | 34,94 | 34,94 | 34,94 | 34,94 |
Źródło: * Krajowy Plan Gospodarki Odpadami
** FAO Food and Agriculture Organization
*** Główny Urząd Statystyczny, notatka informacyjna z serii „Wyniki badań GUS” - pt. „Prognoza ludności Polski na lata 2008-2035”
Pozostałe dane pochodzą z roczników statystycznych Ochrona środowiska bądź są obliczeniami IOS PIB KOBIZE.
Dane dotyczące przewidywanej dynamiki zmian aktywności w sektorze: 5.Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo zaprezentowano w tabeli 5.10. Użytkowanie gruntów w Polsce zdominowane jest przez rolnictwo i leśnictwo, jednak w ostatnich latach zachodziły znaczne zmiany w tym zakresie. Dlatego też, na potrzeby prognoz, podjęto próbę przedstawienia zmian w użytkowaniu gruntów z uwzględnieniem zróżnicowania zachodzących procesów. W tym celu w oparciu o dostępne dane statystyczne przeprowadzono analizę dynamiczną kierunków zmian użytkowania gruntów dla lat 1988-2011. W omawianym okresie zaobserwowano trwałą tendencję do zmniejszania powierzchni użytków rolnych na rzecz innych form wykorzystania przestrzeni, np. lasów, infrastruktury itp. Obserwowane zmiany w powierzchni upraw trwałych wskazują, że po akcesji do UE na przemiany strukturalne rolnictwa w coraz większym stopniu oddziałuje Wspólna Polityka Rolna (WPR) i wdrażane z tego tytułu mechanizmy finansowe. Przeprowadzona analiza wskazuje również, że na dynamikę i kierunek zmian w użytkowaniu gruntów zasadniczy wpływ ma intensywność produkcji rolniczej.
Tabela 5.10. Zmiany powierzchni poszczególnych form użytkowania gruntów
| 5. Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo (LULUCF) | Zmiana powierzchni w latach [kha] |
|---------------------------------------------------------------|----------------------------------|
| | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| 5.A. grunty leśne | 9427 | 9549 | 9671 | 9793 |
| 5.B. grunty uprawne | 14049 | 13882 | 13712 | 13549 |
| 5.C. grunty trawiaste | 4149 | 4200 | 4090 | 4060 |
| 5.D. grunty podmokłe | 1373 | 1379 | 1384 | 1390 |
| 5.E. grunty zamieszkałe | 2183 | 2263 | 2343 | 2423 |
| 5.F. inne grunty | 85 | 74 | 64 | 53 |
Źródło: szacunki własne IOŚ-PIB.KOBIZE.
W przypadku rozwoju zasobów drzewnych, uzależnionego od przyjętych w polityce leśnej Państwa nadrzędnych zasad realizacji wielofunkcyjnego gospodarstwa leśnego, w praktyce zauważalne są uwarunkowania pomiędzy aktualną strukturą wiekową lasów i stanem zasobów oraz związaną z tym intensywnością użytkowania rębnego.
Tabela 5.11. Przewidywana struktura miąższości zasobów drzewnych na pniu wg klas wieku*
| Zasoby drzewne na pniu wg klas wieku: | jednostka | Lata |
|--------------------------------------|-----------|------------|
| | | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| - ogółem | mln m³ | 2237,15 | 2352,30 | 2436,00 | 2519,70 |
| - I (1-20 lat) | mln m³ | 13,72 | 12,60 | 16,28 | 19,96 |
| - II (21-40 lat) | mln m³ | 206,72 | 199,39 | 198,60 | 197,80 |
| - III (41-60 lat) | mln m³ | 581,36 | 544,58 | 486,75 | 428,92 |
| - IV (61-80 lat) | mln m³ | 587,33 | 664,28 | 733,20 | 802,12 |
| - V (81-100 lat) | mln m³ | 423,41 | 456,99 | 477,51 | 498,03 |
| - VI+VII (100-120 + lat) | mln m³ | 169,07 | 173,74 | 191,88 | 210,01 |
| - VII i wyższych(121 lat i więcej) | mln m³ | x | x | x | x |
| - drzewostany pozostałe: | | | | | |
| 1) w klasie odnowienia, w klasie do odnowienia, o budowie przerębowej | mln m³ | 152,69 | 191,29 | 202,20 | 213,11 |
| 2) w klasie do odnowienia | mln m³ | x | x | x | x |
| 3) o budowie przerębowej | mln m³ | x | x | x | x |
Źródło:* dane Departamentu Leśnictwa i Ochrony Przyrody; Ministerstwo Środowiska
Metodyka wykorzystana do oszacowania projekcji emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych dla wszystkich sektorów IPCC przedstawionych powyżej jest tożsama z metodyką zastosowaną w opracowywaniu inwentaryzacji gazów cieplarnianych opisaną w Krajowym raporcie inwentaryzacyjnym 2013 (NIR 2013). W przypadku braku danych prognoстycznych koniecznych do aktualizacji wskaźników emisji zastosowano wielkości średnie z lat 2009–2011, podobnie jak w przypadku aktywności.
5.2. Wyniki projekcji emisji
Prognozowana emisja gazów cieplarnianych, a przede wszystkim CO₂ zmniejsza się do roku 2020, po czym wzrasta w roku 2025 i 2030 (tab. 5.12), co jest zgodne z trendem prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię, leżącej u podstaw Polityki energetycznej Polski do 2030 r. Największy udział w emisji będzie należeć do dwutlenku węgla — ponad 81%, udziały
metanu i podtlenku azotu wyniosą odpowiednio ok. 9,2% i 7,5%, za ok. 2,1% emisji odpowiadają będą gazy przemysłowe.
Tabela 5.12. Zbiorcze wyniki projekcji emisji GC wg gazów dla lat: 2011, 2015, 2020, 2025 i 2030
| Gazy cieplarniane* | Projekcje emisji gazów w latach [Gg ekw. CO₂] |
|-------------------|---------------------------------------------|
| | 2011 | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| CO₂ | 330 309,43 | 317 413,47 | 306 518,06 | 316 826,60 | 323 722,53 |
| CH₄ | 35 537,91 | 34 757,92 | 35 516,85 | 36 217,26 | 36 692,06 |
| N₂O | 27 240,63 | 26 631,77 | 27 526,86 | 29 127,42 | 29 708,27 |
| HFCs | 6 210,80 | 7 828,26 | 8 002,73 | 8 177,20 | 8 351,67 |
| PFCs | 49,88 | 49,88 | 49,88 | 49,88 | 49,88 |
| SF₆ | 40,90 | 40,90 | 40,90 | 40,90 | 40,90 |
| **Razem** | **399 389,55** | **386 722,20** | **377 655,28** | **390 439,27** | **398 565,31** |
* W podanych wartościach nie uwzględniono emisji i pochłaniania z sektora 5. Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo
Na wielkość **prognozowanej sumarycznej emisji gazów cieplarnianych** największy wpływ ma sektor 1. *Energia* (tab. 5.13), przy czym prognozuje się, że do roku 2020 emisja w tym sektorze będzie stopniowo maleć, po czym zacznie stopniowo wzrastać do roku 2030. Zgodnie z wynikami wstępnej inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych dla 2012 r. wykonanej na podstawie kwartalnych bilansów paliw (*Sytuacja energetyczna w IV kw. 2012*, Agencja Rynku Energii), emisja w sektorze 1.*Energia* spadła o 6% w stosunku do 2011 r. i wyniosła ok. 305 mln ton ekw. CO₂, co koreluje z prognozowaną emisją dla 2015 r. Z kolei emisja z sektorów: *Rolnictwo, Procesy przemysłowe* i *Odpady* będzie systematycznie wzrastać w prognozowanych latach.
Tabela 5.13. Projekcje emisji gazów cieplarnianych w zestawieniu z rokiem bazowym 1988, 1990 oraz 2011
| Kategorie źródeł | Emisja [Gg ekw. CO₂] | Projekcje emisji [Gg ekw. CO₂] |
|------------------|----------------------|-------------------------------|
| | 1988 | 1990 | 2011 | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| 1. Energia | 470 309,06 | 374 069,28 | 325 205,95 | 305 699,14 | 293 319,50 | 302 664,86 | 308 189,19 |
| 2. Procesy przemysłowe | 32 832,19 | 22 024,98 | 28 719,88 | 36 571,03 | 38 311,64 | 39 630,49 | 41 178,61 |
| 3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów | 1 006,46 | 629,23 | 788,67 | 773,16 | 773,16 | 773,16 | 773,16 |
| 4. Rolnictwo | 50 893,90 | 49 655,35 | 34 929,80 | 34 031,63 | 35 138,64 | 37 041,55 | 37 804,60 |
| 5. Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo | -32 926,48 | -16 329,24 | -21 912,35 | -21 166,23 | -15 196,91 | -11 457,42 | -7 921,09 |
| 6. Odpady | 8 401,16 | 10 635,81 | 9 745,25 | 9 647,24 | 10 112,33 | 10 329,21 | 10 619,75 |
| **Razem** | **563 442,77** | **457 014,65** | **399 389,55** | **386 722,20** | **377 655,28** | **390 439,27** | **398 565,31** |
*Całkowita emisja nie uwzględnia emisji i pochłaniania z sektora 5. Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo; emisja dla 1988 zatwierdzona na potrzeby rozliczenia krajowego celu redukcyjnego Protokołu z Kioto; wielkości zaznaczone czcionką pochyłą oszacowano na podstawie średniego zużycia danego paliwa w latach 2009-2011
Porównanie emisji w latach prognozowanych 2015-2030 z danymi dla roku bazowego 1988 wykazało spadek emisji o ok. 30% łącznie dla wszystkich sektorów, przy czym największa redukcja emisji wystąpiła w sektorach *Energia* i *Rolnictwo*. *Procesy przemysłowe* oraz *Odpady* charakteryzuje wyższa emisja w latach 2015–2030 niż w roku bazowym (tab. 5.13). Należy zwrócić uwagę, że prognozowana emisja do 2030 r. jest znacznie niższa od krajowego
celu redukcyjnego wynikającego z Protokołu z Kioto (redukcja emisji o 6% w latach 2008–2012 w stosunku do roku bazowego 1988) (rys. 5.1).
Rys. 5.1. Obecna (1988–2011) i prognozowana (2015, 2020, 2025, i 2030) emisja gazów cieplarnianych wyrażona w ekwiwalencie CO₂ w Polsce w odniesieniu do krajowego celu redukcyjnego Protokołu z Kioto (dla lat 2008–2012). Źródło: IOS-PIB, KOBiZE
Zmiany w strukturze emisji gazów cieplarnianych w roku 1988 oraz 2030 wg kategorii źródeł IPCC (tab. 5.14) wykazują spadek udziału sektora Energia z ponad 83% do ok. 77% na korzyść wzrostu udziału Procesów przemysłowych i Odpadów.
Tabela 5.14. Struktura emisji GC w roku 1988 oraz 2030
| Kategorie źródeł | Struktura emisji GC [%] |
|------------------|-------------------------|
| | 1988 | 2030 |
| 1. Energia | 83,47 | 77,32 |
| 2. Procesy przemysłowe | 5,83 | 10,33 |
| 3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów | 0,18 | 0,19 |
| 4. Rolnictwo | 9,03 | 9,49 |
| 6. Odpady | 1,49 | 2,66 |
Źródło: IOŚ-PIB, KOBiZE
W tabeli 5.15 przedstawiono szczegółowe wyniki projekcji emisji dwutlenku węgla według kategorii źródeł IPCC. I tak emisja CO₂ osiąga poziom ok. 317 mln ton w 2015 r., a następnie spada o ok. 3,4% do poziomu ok. 306 mln ton w roku 2020. Do roku 2030 emisja ponownie rośnie o ok. 5,6%. W stosunku do roku bazowego 1988 następuje znaczny spadek emisji: o 32% dla roku 2015, o 33% dla roku 2020, o 32% dla roku 2025 oraz o 31% dla roku 2030. Największy wpływ na fluktuacje emisji ma sektor 1. Energia i związane z nim prognozowane zmiany w strukturze i wielkości zużycia paliw.
Tabela 5.15. Emisje CO₂ w podziale na szczegółowe kategorie źródeł IPCC dla lat 1988, 2011 oraz lat prognozowanych 2015, 2020, 2025 i 2030
| Kategorie źródeł | 1988 | 2011 | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
|-----------------|------------|------------|------------|------------|------------|------------|
| **1. Energia** | | | | | | |
| A. Spalanie paliw| 440 437,35| 308 389,70| 289 309,92| 276 904,36| 286 114,82| 291 748,50|
| 1. Przemysły energetyczne | 268 294,61| 173 821,99| 158 616,89| 142 381,12| 147 517,67| 151 008,66|
| 2. Przemysł wytwórczy i budownictwo | 42 536,34| 31 062,53| 28 673,95| 30 656,78| 33 042,75| 34 117,87|
| 3. Transport | 21 846,92 | 47 987,70 | 47 398,08 | 50 479,04 | 51 304,87 | 55 440,83 |
| 4. Inne sektory | 107 711,40| 51 695,95 | 51 622,86 | 50 389,28 | 51 251,40 | 48 183,00 |
| B. Emisja lotna z paliw | 48,08 | 3 821,52 | 2 998,13 | 2 998,13 | 2 998,13 | 2 998,13 |
| 1. Paliwa stałe | 2,17 | 2 097,42 | 1 573,90 | 1 573,90 | 1 573,90 | 1 573,90 |
| 2. Ropa naftowa i gaz ziemny | 45,91 | 1 724,10 | 1 424,23 | 1 424,23 | 1 424,23 | 1 424,23 |
| **2. Procesy przemysłowe** | 27 244,74 | 21 029,08 | 27 161,08 | 28 671,23 | 29 769,30 | 31 031,56 |
| A. Produkty mineralne | 10 802,63 | 10 711,41 | 12 669,41 | 13 526,40 | 14 599,89 | 15 679,60 |
| B. Przemysł chemiczny | 4 801,70 | 3 968,60 | 4 685,01 | 5 205,56 | 5 205,72 | 5 379,23 |
| C. Produkcja metali | 11 640,41 | 6 006,06 | 9 446,95 | 9 579,56 | 9 603,98 | 9 613,01 |
| D. Inne wyroby | NA,NE | 8,20 | 8,47 | 8,47 | 8,47 | 8,47 |
| E. Produkcja HFC, PFC i SF₆ | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| F. Stosowanie HFC, PFC i SF₆ | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| G. Inne procesy | NE | 334,81 | 351,23 | 351,23 | 351,23 | 351,23 |
| **3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów** | 882,46 | 664,67 | 649,16 | 649,16 | 649,16 | 649,16 |
| **4. Rolnictwo** | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| **5. Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo** | -32 934,72 | -24 170,50 | -23 426,04 | -17 484,66 | -13 760,67 | -10 246,07 |
| **6. Odpady** | 579,27 | 225,98 | 293,31 | 293,31 | 293,31 | 293,31 |
| A. Składowanie odpadów stałych | NE | NA,NO | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| B. Gospodarka ściekami | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| C. Spalanie odpadów | 579,27 | 225,98 | 293,31 | 293,31 | 293,31 | 293,31 |
Całkowita emisja CO₂ bez uwzględnienia sektora 5: 469 143,82
Emisja CO₂ z biomasy: 3 866,95
**Zródło:** IOŚ-PIB, KOBIŻE
Zmiany struktury emisji dwutlenku węgla w latach 1988, 2011 oraz 2030 według kategorii źródeł IPCC przedstawiono w tabeli 5.16. Widoczny jest spadek udziału sektora energii w całkowitej emisji przy jednoczesnym wzroście udziału sektorów: procesy przemysłowe i odpady.
Tabela 5.16. Struktura emisji CO₂ w latach 1988, 2011 oraz 2030
| Kategorie źródeł | Struktura emisji CO₂ w latach [%] |
|-----------------|----------------------------------|
| | 1988 | 2011 | 2030 |
| 1. Energia | 93,88 | 93,36 | 90,12 |
| 2. Procesy przemysłowe | 5,81 | 6,37 | 9,59 |
| 3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów | 0,19 | 0,20 | 0,20 |
| 6. Odpady | 0,12 | 0,07 | 0,09 |
**Zródło:** IOŚ-PIB, KOBIŻE
Prognozowana emisja metanu stopniowo rośnie, od poziomu ok. 34,8 mln ton w roku 2015 do ok. 36,7 mln ton w roku 2030. Zmiany emisji są niewielkie – prognozowany jest wzrost o 2,2% w okresie 2015–2020, o 2% w latach 2020–2025 i o 1,3% w latach 2025–2030. W porównaniu do roku 1988 emisja CH₄ spadła o ok. 35% dla 2015, 34% dla 2020, o 33% dla 2025 i o 32% dla 2030. Za największy przyrost emisji metanu w prognozowanym okresie odpowiada sektor 6.Odpady. W tabeli 5.17 przedstawiono szczegółowe wyniki projekcji emisji metanu według kategorii źródeł IPCC.
Tabela 5.17. Emisja CH₄ w podziale na kategorie źródeł IPCC dla lat 1988, 2011 oraz lat prognozowanych 2015, 2020, 2025 i 2030
| Kategorie źródeł | 1988 | 2011 | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
|----------------------------------|----------|----------|----------|----------|----------|----------|
| **1. Energia** | | | | | | |
| A. Spalanie paliw | | | | | | |
| 1. Przemysły energetyczne | | | | | | |
| 2. Przemysł wytwórczy i budownictwo | | | | | | |
| 3. Transport | | | | | | |
| 4. Inne sektory | | | | | | |
| B. Emisja lotna z paliw | | | | | | |
| 1. Paliwa stałe | | | | | | |
| 2. Ropa naftowa i gaz ziemny | | | | | | |
| **2. Procesy przemysłowe** | | | | | | |
| A. Produkty mineralne | | | | | | |
| B. Przemysł chemiczny | | | | | | |
| C. Produkcja metali | | | | | | |
| **3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów** | | | | | | |
| **4. Rolnictwo** | | | | | | |
| A. Fermentacja jeliotwa | | | | | | |
| B. Odchody zwierzęce | | | | | | |
| C. Uprawa ryżu | | | | | | |
| D. Gleby rolne | | | | | | |
| E. Wypalanie sawanny | | | | | | |
| F. Spalanie odpadów roślinnych | | | | | | |
| G. Inne procesy | | | | | | |
| **5. Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo** | | | | | | |
| **6. Odpady** | | | | | | |
| A. Składowanie odpadów stałych | | | | | | |
| B. Gospodarka ściekami | | | | | | |
| C. Spalanie odpadów | | | | | | |
| **Calkowita emisja CH₄ bez uwzględnienia sektora 5** | | | | | | |
**Źródło:** IOS-PIB, KOBIŻE
Strukturę emisji metanu w latach 1988, 2011 oraz 2030 wg kategorii źródeł IPCC przedstawiono w tabeli 5.18. Widoczny jest tu znaczący wzrost udziału sektora 6. **Odpady** w krajowej emisji metanu przy jednoczesnym wyraźnym spadku udziału sektora 1. **Energia**.
Tabela 5.18. Struktura emisji CH₄ w latach 1988, 2011 oraz 2030
| Kategorie źródeł | Struktura emisji CH₄ w latach [%] |
|----------------------------------|----------------------------------|
| | 1988 | 2011 | 2030 |
| 1. Energia | 51,35 | 41,41 | 39,16 |
| 2. Procesy przemysłowe | 0,55 | 0,86 | 1,16 |
| 3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 4. Rolnictwo | 35,70 | 34,09 | 34,45 |
| 6. Odpady | 12,41 | 23,64 | 25,23 |
**Źródło:** IOS-PIB, KOBIŻE
W tabeli 5.19. przedstawiono wyniki **projekcji emisji podtlenku azotu**. Emisja N₂O w roku 2015 przekracza poziom 26,6 mln ton, a następnie rośnie o ok. 3,4% w roku 2020, 5,8% w 2025 oraz o ok. 2,0% do roku 2030 osiągając poziom blisko 30 mln ton. Prognozy emisji przewidują spadek odpowiednio o ok. 34%, 32%, 27% i 26% w latach 2015, 2020, 2025 i
2030 w stosunku do roku 1988. Największy spadek w emisji N₂O od roku bazowego odnotowano w sektorze 4. *Rolnictwo* wraz ze zmniejszającym się pogłowiem zwierząt gospodarskich, stosowanymi nawozami oraz powierzchnią zasiewów.
Tabela 5.19. Emisja N₂O w podziale na kategorie źródeł IPCC w porównaniu z danymi dla lat 1988, 2011 oraz lat prognozowanych 2015, 2020, 2025 i 2030
| Kategorie źródeł | Emisje N₂O w latach [Gg] |
|------------------|--------------------------|
| | 1988 | 2011 | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| **1. Energia** | | | | | | |
| A. Spalanie paliw| 2 315,86 | 2 098,26 | 1 920,75 | 1 984,17 | 2 048,22 | 2 071,20 |
| 1. Przemysły energetyczne | 1 192,18 | 854,35 | 797,44 | 797,94 | 826,23 | 854,93 |
| 2. Przemysł wytwórczy i budownictwo | 226,41 | 160,44 | 138,13 | 151,04 | 163,11 | 169,95 |
| 3. Transport | 278,17 | 593,62 | 575,25 | 623,25 | 638,68 | 632,15 |
| 4. Inne sektory | 619,11 | 489,65 | 409,93 | 411,76 | 420,01 | 414,18 |
| B. Emisja lotna z paliw | 0,00 | 0,19 | 0,20 | 0,20 | 0,20 | 0,20 |
| 1. Paliwa stałe | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2. Ropa naftowa i gaz ziemny | 0,00 | 0,19 | 0,20 | 0,20 | 0,20 | 0,20 |
| **2. Procesy przemysłowe** | 4 993,43 | 1 083,42 | 1 139,75 | 1 159,86 | 1 179,96 | 1 280,47 |
| A. Produkty mineralne | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| B. Przemysł chemiczny | 4 993,43 | 1 064,65 | 1 139,75 | 1 159,86 | 1 179,96 | 1 280,47 |
| C. Produkcja metali | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| **3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów** | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 |
| **4. Rolnictwo** | 31 736,85 | 22 816,40 | 22 344,18 | 23 161,29 | 24 688,98 | 25 164,60 |
| A. Fermentacja jelitowa | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| B. Odchody zwierzęce | 9 335,10 | 5 108,51 | 4 768,90 | 4 901,85 | 5 600,49 | 5 669,33 |
| C. Uprawa ryżu | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| D. Gleby rolne | 22 378,37 | 17 697,57 | 17 564,60 | 18 248,76 | 19 077,80 | 19 484,59 |
| E. Wypalanie sawanny | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| F. Spalanie odpadów roślinnych | 23,38 | 10,31 | 10,68 | 10,68 | 10,68 | 10,68 |
| G. Inne procesy | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| **5. Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo** | 0,76 | 8,99 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| **6. Odpady** | 1 163,38 | 1 118,55 | 1 102,90 | 1 097,54 | 1 086,27 | 1 067,80 |
| A. Składowanie odpadów stałych | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| B. Gospodarka ściekami | 1 142,28 | 1 108,44 | 1 093,42 | 1 088,07 | 1 076,80 | 1 058,33 |
| C. Spalanie odpadów | 21,10 | 10,11 | 9,47 | 9,47 | 9,47 | 9,47 |
| **Całkowita emisja N₂O bez uwzględnienia sektora 5** | 40 333,53 | 27 240,63 | 26 631,77 | 27 526,86 | 29 127,42 | 29 708,27 |
*Źródło: IOŚ-PIB, KOBIZE*
Zmiany w strukturze emisji podtlenku azotu w latach 1988, 2011 oraz 2030 wg sektorów IPCC przedstawiono w tabeli 5.20. Widoczny jest spadek udziału rolnictwa na korzyść pozostałych kategorii źródeł IPCC.
Tabela 5.20. Struktura emisji N₂O w latach 1988, 2011 oraz 2030
| Kategorie źródeł | Struktura emisji N₂O w latach [%] |
|------------------|-----------------------------------|
| | 1988 | 2011 | 2030 |
| **1. Energia** | 5,74 | 7,70 | 6,97 |
| **2. Procesy przemysłowe** | 12,38 | 3,98 | 4,31 |
| **3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów** | 0,31 | 0,46 | 0,42 |
| **4. Rolnictwo** | 78,69 | 83,76 | 84,71 |
| **6. Odpady** | 2,88 | 4,11 | 3,59 |
*Źródło: IOŚ-PIB, KOBIZE*
Bilans emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych dla okresu 2011-2030 w podziale na działania związane z użytkowaniem gruntów, zmianami użytkowania gruntów i leśnictwem (LULUCF) w ramach artykułu 3.3 i 3.4 Protokołu z Kioto przedstawiono w tabeli 5.21. W przypadku działań związanych z zalesianiem gruntów innych niż leśne oraz gospodarką leśną bilans ten jest ujemny, co oznacza pochłanianie CO₂ netto.
Tabela 5.21. Bilans emisji i pochłaniania gazów cieplarnianych dla działań LULUCF w ramach Protokołu z Kioto
| Zakres działania | Aktywność | Bilans emisji i pochłaniania gazów w latach [Gg CO₂ ekw.] |
|------------------|----------------------------|--------------------------------------------------------|
| | | 2011 | 2015 | 2020 | 2025 | 2030 |
| Art. 3.3 P. z K.| Zalesienie/ponowne zalesienie | -6 192,1 | -7 126,3 | -8 040,8 | -9 123,9 | -10 230,7 |
| | Wylesienie | 235,6 | 244,9 | 244,9 | 244,9 | 244,9 |
| Art. 3.4 P. z K.| Gospodarka leśna | -25 232,7 | -21 285,2 | -14 537,2 | -9784,96 | -5270,8 |
| | Gospodarka gruntami uprawnymi | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy |
| | Gospodarka gruntami trawiastymi | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy |
| | Odnawianie roślinności | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy | nie dotyczy |
Źródło: IOŚ-PIB, KOBIZE
5.3. Porównanie wyników projekcji z projekcjami emisji zamieszczonymi w Piątym Raporcie Rządowym
W tabelach 5.22 i 5.23 porównano wyniki ww. projekcji emisji gazów cieplarnianych z danymi zamieszczonymi w Piątym Raporcie Rządowym dla lat 2015, 2020 i 2030. Obydwa scenariusze to scenariusze „z działaniami”.
Całkowita emisja gazów cieplarnianych dla wszystkich prognozowanych lat w obecnym raporcie jest wyższa niż w Piątym Raporcie Rządowym. I tak w 2015 r. różnica ta wyniosła 9,1 mln ton ekw. CO₂, w 2020 r. – 11,6 mln ton ekw. CO₂, a w 2030 r. – 10,6 mln ton ekw. CO₂. Wzrost obecnie prognozowanej emisji w stosunku do Piątego Raportu Rządowego wyniósł zatem odpowiednio: 2,4%, 3,2% i 2,7% w latach 2015, 2020 i 2030. Generalnie prognozowane emisje przedstawione w Piątym Raporcie Rządowym były niższe dla CO₂ i gazów przemysłowych, natomiast wyższe dla CH₄ i N₂O.
Tabela 5.22. Porównanie obecnych projekcji emisji gazów cieplarnianych ze scenariuszem „z działaniami” z Piątego Raportu Rządowego według gazów cieplarnianych
| Gazy cieplarniane | VI Raport Rządowy | V Raport Rządowy |
|-------------------|-------------------|------------------|
| | 2015 | 2020 | 2030 | 2015 | 2020 | 2030 |
| | Gg ekw. CO₂ | Gg ekw. CO₂ |
| CO₂ | 317 413,47 | 306 518,06 | 323 722,53 | 307 273,58 | 294 833,04 | 314 690,16 |
| CH₄ | 34 757,92 | 35 516,85 | 36 692,06 | 35 512,22 | 36 204,12 | 37 621,78 |
| N₂O | 26 631,77 | 27 526,86 | 29 708,27 | 31 263,42 | 31 435,00 | 32 073,56 |
| HFCs | 7 828,26 | 8 002,73 | 8 351,67 | 3 254,27 | 3 265,85 | 3 265,85 |
| PFCs | 49,88 | 49,88 | 49,88 | 265,82 | 260,92 | 260,92 |
| SF₆ | 40,90 | 40,90 | 40,90 | 30,94 | 35,72 | 35,72 |
| Razem bez sektora 5 | 386 722,20 | 377 655,28 | 398 565,31 | 377 600,26 | 366 034,66 | 387 948,00 |
Źródło: IOŚ-PIB, KOBIZE
Tabela 5.23. Porównanie obecnych projekcji emisji gazów cieplarnianych ze scenariuszem „z działaniami” z Piątego Raportu Rządowego według głównych kategorii źródeł
| Kategorie źródeł | VI Raport Rządowy | V Raport Rządowy |
|------------------|-------------------|------------------|
| | 2015 | 2020 | 2030 | 2015 | 2020 | 2030 |
| **Gg ekw. CO₂** | | | | | | |
| 1. Energia | 305 699,14 | 293 319,50 | 308 189,19 | 296 830,12 | 284 392,39 | 304 900,95 |
| 2. Procesy przemysłowe | 36 571,03 | 38 311,64 | 41 178,61 | 35 604,20 | 35 716,69 | 35 716,69 |
| 3. Użytkowanie rozpuszczalników i innych produktów | 773,16 | 773,16 | 773,16 | 835,53 | 835,53 | 835,53 |
| 4. Rolnictwo | 34 031,63 | 35 138,64 | 37 804,60 | 35 269,29 | 35 650,66 | 36 560,52 |
| 5. Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo | -21 166,23 | -15 196,91 | -7 921,09 | -4 006,67 | -4 006,67 | -4 006,67 |
| 6. Odpady | 9 647,24 | 10 112,33 | 10 619,75 | 9 061,13 | 9 439,39 | 9 934,32 |
| **Razem bez sektora 5** | 386 722,20 | 377 655,28 | 398 565,31 | 377 600,26 | 366 034,66 | 387 948,00 |
Źródło: IOS-PIB, KOBIZE.
Główne założenia dla sektora energii dotyczące zużycia paliw w źródłach stacjonarnych pozostały te same w obu raportach, które określono na podstawie Prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię do 2030 roku (Agencja Rynku Energii S.A., 2009) leżącej u podstaw Polityki Energetycznej Polski do 2030 roku. Nowe założenia do Polityki energetycznej Polski do 2050 r., w tym aktualizacja prognozy zapotrzebowania na paliwa i energię, są w trakcie opracowania przez Ministerstwo Gospodarki. Na potrzeby niniejszego raportu zaktualizowano natomiast wielkości zużycia paliw w sektorze transportu drogowego w oparciu o nowe opracowanie z 2012 r., co spowodowało zwiększenie prognozowanej emisji gazów cieplarnianych w sektorze 1.Energia. Wyższe wielkości spodziewanej produkcji przemysłowej (w tym klinkieru cementowego, sody kalcynowanej, amoniaku, kwasu azotowego, żelaza i stali) przyczyniły się do wyższej emisji w sektorze 2.Procesy przemysłowe, podobnie jak zwiększone prognozowane ilości wytworzonych odpadów komunalnych podwyższyły emisję w sektorze 6.Odpady w stosunku do Piątego Raportu Rządowego. Aktualizacja pogłowia zwierząt gospodarskich zgodnie z obecnymi trendami przyczyniła się do obniżenia emisji gazów cieplarnianych w sektorze 4.Rolnictwo w latach 2015–2020. W niniejszym raporcie uzupełniono również projekcje dla międzynarodowego bunkra paliwowego oraz dla sektora 5.Użytkowanie gruntów, zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo (LULUCF), jak również zaktualizowano projekcje dla działań LULUCF w ramach artykułów 3.3 i 3.4 Protokołu z Kioto.
5.4. Analiza wrażliwości dla danych za rok 2030
Odnosząc się do definicji przedstawionej przez Morgana i Henriona (1990) analiza wrażliwości może zostać zdefiniowana jako modelowanie wpływu zmian w parametrach wejściowych lub założeniach na wyniki końcowe obliczeń. W przypadku Polski analizę wrażliwości dla rocznych inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych do powietrza wykonano po raz pierwszy w roku 2007. Obecna analiza wrażliwości opiera się na zmodyfikowanych założeniach, wynikających przede wszystkim z aktualizacji dostępnych
---
51 Morgan, M.G., Henrion, M. (1990). Uncertainty. A Guide to Dealing with Uncertainty in Quantitative Risk and Policy Analysis. Cambridge University Press. ISBN 0-521-42744-4.
informacji, a także ze zmiany układu danych wejściowych do modelu obliczeniowego projekcji. Po utworzeniu modelu obliczeniowego zostaje on poddany analizie numerycznej mającej na celu badanie, jaki wpływ mają zmiany w wybranych parametrach wejściowych i pewnych początkowych założeniach na całkowite wyniki inwentaryzacji emisji gazów cieplarnianych.
Zmiany parametrów zostały zgrupowane w cztery podstawowe scenariusze – co pozwoliło na badanie „sily” oddziaływania poszczególnych danych wejściowych oraz czytelne przedstawienie wyników takiego oddziaływania. Przygotowanie scenariuszy analizy wrażliwości zostało poprzedzone pogłębną analizą trendów danych inwentaryzacyjnych ze szczególnym uwzględnieniem sektora 1.Energia oraz 2.Procesy Przemysłowe. Do analizy numerycznej wybrano uproszczoną metodę analizy deterministycznej, w której zmianom poddawano więcej niż jeden parametr wejściowy jednocześnie.
Poniżej omówiono cztery warianty analizy zwane dalej scenariuszami.
**Scenariusz A** – „Zmiana paliw węglowych na gaz” – został oparty na założeniach, że część ze spalanego węgla kamiennego i brunatnego zostanie zastąpiona gazem ziemnym. Taka zmiana w strukturze zużycia paliw jest brana pod uwagę ze względu na znacznie niższe wskaźniki emisji CO₂ dla paliw gazowych niż stałych. Na potrzeby scenariusza przyjęto, w sektorze 1.A.1.a Przemysły energetyczne, że zużycie węgla kamiennego spadnie o 300 PJ a węgla brunatnego o 200 PJ. Powstała luka w zapotrzebowaniu na energię zostanie wypełniona podwyższonym o 500 PJ zużyciem gazu ziemnego. Taka zmiana wykorzystania paliw będzie owocowała redukcją emisji CO₂ i N₂O.
Wynik: emisja całkowita zmalała o 5,8%.
**Scenariusz B** – „Redukcja CO₂” – został oparty na założeniu, że wzrost cen pozwoleń na emisję CO₂ wymusi u największych emitentów wprowadzanie nowych technologii i systemów kontroli emisji zanieczyszczeń do powietrza (np. Carbon Capture and Storage – CCS) a w szczególności odnośnie ograniczania emisji CO₂. Założono, że w efekcie wystąpi 5% redukcja emisyjności CO₂ w sektorze 1.A Spalanie Paliw oraz 2. Procesy przemysłowe (podkategorie 2.A Przemysł mineralny, 2.B Przemysł chemiczny oraz 2.C Produkcja metali)
Wynik: emisja całkowita zmalała o 4,1%.
**Scenariusz C** – „Redukcja GHG” – został oparty na założeniach, że wprowadzone zostają nowe technologie produkcji energii takie, jak elektrownie jądrowe a także, że wdrożona zostanie technologia przechwytywania CO₂ w systemie CCS. Aktywności dla źródeł emisji w kategorii 1.A.1 Przemysły energetyczne zostały obniżone o 10%.
Wynik: emisja całkowita zmalała o 3,9%
**Scenariusz D** – „Rozwój transportu” – został oparty na założeniach 20% wzrostu mineralnych paliw w transporcie w kategorii 1.A.3 Transport.
Wynik: emisja całkowita wzrosła o 2,9%
Należy podkreślić fakt, iż wykorzystane scenariusze są zaprojektowane specjalnie na potrzeby analizy wrażliwości, aby pokazać specyficzne właściwości modelu obliczeniowego stosowanego w inwentaryzacjach emisji. Przedstawione scenariusze nie powinny być traktowane jako rzeczywiste i oficjalne założenia do polityk środowiskowych wdrażanych przez Polskę. W tabeli 5.24 przedstawiono ogólny opis scenariuszy analizy wrażliwości wraz z założeniami. Natomiast zbiorcze wyniki analizy wrażliwości przedstawia tabela 5.25 oraz rysunek 5.2.
Tabela 5.24. Ogólny opis scenariuszy wraz z podaniem warunków początkowych oraz głównych założeń
| Scenariusz | Nazwa | Opis | Założenia | Główne rezultaty |
|------------|------------------------------|----------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------|
| A | Zmiana paliw węglowych na gaz| Scenariusz zakłada częściowe przejście z paliw stałych na gazowe w sektorze energetycznym (1.A.1.a) | Spadek zużycia paliw WK o 300 PJ, WB o 200 PJ, wzrost zużycia gazu ziemnego o 500 PJ. Dotyczy sektora IPCC 1.A.1.a | Spadek emisji całkowitej o ok.5,8% |
| B | Redukcja CO₂ | Scenariusz zakłada zastosowanie lepszych systemów kontroli procesów przemysłowych i oczyszczania spalin wyłotowych w sektorze energetycznym i procesów przemysłowych (np. CSS) | 5% spadek wskaźników emisji w IPCC 1.A oraz 2.A, 2.B i 2.C | Spadek emisji całkowitej o ok.4,1% |
| C | Redukcja GHG | Wzrost udziału innych źródeł energii niż elektrownie węglowe (np. elektrownie atomowe) | 10% spadek aktywności w sektorze IPCC 1.A.1 Przemysły energetyczne | Spadek emisji całkowitej o ok. 3,9% |
| D | Rozwój transportu | Scenariusz zakłada gwałtowny rozwój transportu i znaczny wzrost zużycia paliw | Założono 20% wzrost zużycia paliw w sektorze IPCC 1.A.3 Transport | Wzrost emisji całkowitej o ok. 2,9% |
Tabela 5.25. Wyniki zbiorcze analizy wrażliwości i wpływ zmian parametrów wejściowych na emisje
| Scenariusze | Emisja całkowita [%] | Emisja całkowita [Gg ekw. CO2] |
|--------------------------------------------------|----------------------|-------------------------------|
| Wyniki inwentaryzacji (projekcji) emisji za rok 2030 | 100,0 % | 390 653,54 |
| Scenariusz A - zmiana emisji w stosunku do inwentaryzacji | 94,2 % | 368 144,50 |
| Scenariusz B - zmiana emisji w stosunku do inwentaryzacji | 95,9 % | 374 682,43 |
| Scenariusz C - zmiana emisji w stosunku do inwentaryzacji | 96,1 % | 375 452,02 |
| Scenariusz D - zmiana emisji w stosunku do inwentaryzacji | 102,9 % | 401 894,19 |
Analiza wrażliwości wykazała, że dla scenariuszy związanych z dominującymi sektorami energetyki szczególnie ważne jest odpowiednie dobieranie danych o aktywnościach źródeł i przyporządkowywanie im odpowiednich wskaźników emisji. Zmiany parametrów wejściowych dla sektorów 3. Rozpuszczalniki i zastosowanie innych produktów, 4. Rolnictwo, 5. Zmiany użytkowania gruntów i leśnictwo oraz 6. Odpady nie mają tak dużego wpływu na wyniki końcowe.
Analiza niepewności danych dla sektora energii wykazuje niską niepewność danych wyjściowych jednak jego dominujący wkład w emisję całkowitą powoduje, że powinien on być poddawany dalszym badaniom numerycznym m.in. z wykorzystaniem rozkładów prawdopodobieństwa i modelowania metodą Monte Carlo.
5.5. Wykorzystanie mechanizów Protokołu z Kioto
5.5.1. Mechanizm wspólnych wdrożeń JI (Joint Implementation) – art. 6 PzK
Do końca 2012 r. w Polsce zostało zatwierdzonych 38 projektów wspólnych wdrożeń. Oczekiwana łączna wielkość redukcji emisji gazów cieplarnianych z tych projektów określona w listach zatwierdzających wynosi 25 411 076 t CO₂ekw. Zbiorcze informacje o wszystkich projektach zaprezentowano w tabeli 5.26.
Tabela 5.26. Wielkość redukcji emisji gazów cieplarnianych oraz wielkość transferów jednostek ERU w 38 zatwierdzonych projektach wspólnych wdrożeń (JI), w okresie 2008–2012
| Okres | Wielkość redukcji emisji gazów cieplarnianych [Gg ekw. CO₂], stan na 31.07.2013 r. | Transfery jednostek ERU, stan na 31.07.2013 r. |
|-------------|---------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------|
| | Oczekiwane (wg listów zatwierdzających [LoA]) | Zweryfikowane (przez akredytowane niezależne jednostki [AIE]) | Łączna liczba jednostek ERU przekazanych nabywcom |
| 2008-2012 | 24 797,007 | 20 825,702 | 18 894 336 |
Źródło: KOBiZE, IOŚ-PIB.
Projekty JI realizowane w Polsce są związane z następującymi rodzajami działalności:
a) wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii (20 projektów),
b) odmetanowieniem kopalni (8 projektów),
c) procesami przemysłowymi (4 projekty).
d) zastąpieniem produkcji energii za pomocą spalania metanu kopalnianego (3 projekty),
e) zastąpieniem materiałów (1 projekt),
f) modernizacją kotłów (1 projekt),
g) efektywnością energetyczną (1 projekt).
Pod względem rodzajów gazów cieplarnianych, których emisje są redukowane, projekty JI dotyczą w 67% emisji podtlenku azotu ($\text{N}_2\text{O}$), w 17% emisji metanu ($\text{CH}_4$) oraz w 16% emisji dwutlenku węgla ($\text{CO}_2$) – w stosunku do całkowitej oczekiwanej wielkości redukcji emisji. Projekty są realizowane w następujących sektorach: w energetyce, górnictwie, przemyśle chemicznym, gospodarce odpadami, ciepłownictwie, rolnictwie, budownictwie i mieszkalnictwie. Najważniejszymi partnerami zagranicznymi zaangażowanymi w projekty JI w Polsce, są takie kraje Unii Europejskiej jak Dania, Niemcy i Holandia, a spoza Unii – Japonia. Jednym z partnerów jest również Bank Światowy.
Spośród projektów JI zatwierdzonych i realizowanych w Polsce, 6 zostało uwzględnionych w rezerwie w KPRU II na zatwierdzone projekty JI, które wpływają na obniżenie emisji gazów cieplarnianych w EU ETS, a 12 – w rezerwie w KPRU II na planowane projekty JI. Pozostałe 20 projektów pozostaje bez wpływu na emisję w EU ETS.
5.5.2. Mechanizm Czystego Rozwoju – art. 12 PzK
Do tej pory Polska nie uczestniczyła w realizacji projektów CDM.
5.5.3. Handel uprawnieniami do emisji w Unii Europejskiej
Wielkość emisji $\text{CO}_2$ z instalacji objętych SHE jest obliczona zgodnie z decyzją Komisji z dnia 18 lipca 2007 r., która została transponowana do polskiego prawa rozporządzeniem Ministra Środowiska z dnia 12 września 2008 r. w sprawie sposobu monitorowania wielkości emisji substancji objętych wspólnotowym systemem handlu uprawnieniami do emisji (Dz. U. Nr 183, poz. 1142). Wyliczenia emisji $\text{CO}_2$ przez prowadzących instalacje objęte SHE są weryfikowane przez zewnętrznych, niezależnych i akredytowanych audytorów. Wiarygodne określenie wielkości emisji $\text{CO}_2$ z instalacji ma kluczowe znaczenie dla handlu nadwyżką uprawnień i zbilansowania systemu handlu uprawnieniami do emisji. Zweryfikowane wielkości emisji $\text{CO}_2$ przekazywane są do Wspólnotowego Rejestru Uprawnień, gdzie pomniejszają pulę uprawnień do emisji przyznaną danej instalacji.
Instalacje spalania, między innymi elektrownie zawodowe, elektrociepłownie zawodowe, elektrociepłownie przemysłowe i ciepłownie zawodowe są odpowiedzialne za największą część emisji $\text{CO}_2$ w SHE (tab. 5.27). W kolejnych latach wzrasta wykorzystanie biomasy, której wskaźnik emisji w SHE wynosi 0 Mg CO$_2$/TJ. W kluczowych sektorach, tj. energetyce zawodowej, hutnictwie żelaza i stali, przemyśle cementowym, przemyśle rafineryjnym, wapienniczym i papierniczym emisje w ostatnich latach wzrastają, co wiąże się z intensywnym programem rozwoju kraju m.in. dzięki funduszom Unii Europejskiej (np. budowa dróg i autostrad, rozwój transportu i in.).
Tabela 5.27. Wielkość emisji z poszczególnych branż objętych EU ETS
| Branża | Emisja CO$_2$ [Mg] |
|--------|-------------------|
| | |
| Przemysł | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
|--------------------------------|----------|----------|----------|----------|----------|----------|----------|
| Elektrownie zawodowe | 118 470 414 | 123 053 990 | 121 955 867 | 118 302 161 | 113 789 798 | 117 327 018 | 120 622 780 |
| Elektrociepłownie zawodowe | 28 859 995 | 27 991 099 | 27 601 665 | 26 179 298 | 25 270 775 | 25 871 876 | 24 199 285 |
| Ciepłownie zawodowe | 10 011 752 | 9 679 235 | 9 172 572 | 8 598 964 | 8 550 105 | 9 441 325 | 7 802 577 |
| Elektrociepłownie przemysłowe | 6 263 744 | 6 045 494 | 6 374 067 | 5 801 152 | 5 290 086 | 6 054 284 | 5 852 178 |
| Hutnictwo żelaza i stali | 7 535 683 | 8 812 301 | 9 169 996 | 10 280 827 | 6 807 220 | 7 565 141 | 8 131 369 |
| Przemysł cementowy | 8 085 961 | 9 637 971 | 11 423 789 | 10 465 611 | 8 795 565 | 9 448 720 | 11 425 789 |
| Przemysł cukrowniczy | 1 547 461 | 1 334 122 | 1 451 129 | 1 206 587 | 1 153 003 | 1 251 199 | 1 223 907 |
| Przemysł chemiczny | 4 829 201 | 4 762 923 | 4 469 550 | 4 113 194 | 4 109 148 | 4 214 402 | 4 093 360 |
| Przemysł drewnopochodny | 621 354 | 607 492 | 611 735 | 701 579 | 587 531 | 614 623 | 554 437 |
| Przemysł koksowniczy | 2 471 325 | 2 912 315 | 3 251 754 | 2 924 693 | 2 091 712 | 2 744 642 | 2 714 007 |
| Przemysł pozostały | 2 168 276 | 2 111 445 | 2 129 943 | 2 787 371 | 2 501 492 | 2 446 039 | 2 382 381 |
| Przemysł rafineryjny | 6 757 279 | 6 983 691 | 6 552 459 | 7 520 287 | 7 406 534 | 7 550 881 | 8 264 992 |
| Przemysł szklarski | 1 454 544 | 1 447 301 | 1 480 676 | 1 704 867 | 1 399 538 | 1 521 811 | 1 725 331 |
| Przemysł wapienniczy | 1 434 526 | 1 642 481 | 1 856 818 | 1 651 930 | 1 560 764 | 1 599 642 | 1 808 687 |
| Przemysł ceramiczny | 1 134 430 | 1 141 011 | 700 079 | 659 035 | 519 322 | 518 521 | 500 837 |
| Przemysł papiermicy | 1 503 631 | 1 453 419 | 1 416 258 | 1 209 863 | 1 341 656 | 1 556 783 | 1 724 608 |
**Źródło:** KOBiZE, IOŚ-PIB.
Zwiększone wykorzystanie biomasy wiąże się bezpośrednio z realizacją polityki zwiększenia wykorzystania OZE i mechanizmów wsparcia dla producentów energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych poprzez system świadectw pochodzenia oraz z możliwością obniżenia wielkości emisji CO₂, a tym samym zaoszczędzenie uprawnień do emisji mających wymierną wartość ekonomiczną. Zwiększające się wykorzystanie biomasy znajduje swoje odzwierciedlenie w ustabilizowaniu lub zmniejszeniu zużycia węgla kamiennego przez elektrownie zawodowe, elektrociepłownie zawodowe oraz ciepłownie zawodowe.
Zmiana struktury paliwowej jest jednym z działań podejmowanych przez instalacje objęte SHE wpływającym bezpośrednio na wielkość emisji CO₂. Pośrednie działania, to m.in. wykorzystanie kogeneracji, wymiana sieci cieplowniczej oraz podłączanie nowych odbiorców ciepła. Kogeneracja jest istotnym sposobem zwiększenia efektywności wykorzystania paliw kopalnych.
Funkcjonowanie systemu handlu uprawnieniami do emisji poza bezpośrednim wpływem na wielkość emisji CO₂ wpływa również na zwiększenie świadomości dotyczącej zmian klimatu i możliwości przeciwdziałania wśród prowadzących instalacje i w całym społeczeństwie. Dodatkową wartością funkcjonowania SHE są raportowane do systemu dane środowiskowe o zużyciu paliw i emisjach z uwagi na ich zewnętrzną i niezależną weryfikację przez akredytowanych audytorów. Dane te stwarzają możliwość częściowego sprawdzenia danych.
środowiskowych uzyskiwanych w ramach innych wymogów sprawozdawczych niepodlegających tak silnej kontroli oraz stwarzają liczne możliwości ich wykorzystania w modelowaniu i ocenie skutków oddziaływań na środowisko.
5.5.4. Ocena efektów funkcjonowania systemu ETS
Właściwym wskaźnikiem do oceny funkcjonowania systemu EU ETS jest wskaźnik emisyjności produktów, gdyż odzwierciedla on rzeczywistą emisję związaną z wyprodukowaniem jednostkowego produktu i nie jest wrażliwy na zmianę liczby instalacji objętych systemem czy zmianę PKB. Zmiany wartości tego wskaźnika ukazują faktyczne działania podejmowane przez prowadzących instalacje objęte EU ETS w celu zmniejszenia emisji CO₂. Wskaźniki emisyjności w latach 2008–2011 dla wybranych branż przedstawiono w tabeli 5.28. W przypadku elektrowni, elektrociepłowni i ciepłowni zastosowano wskaźnik emisyjności produkcji równoważnej z uwagi na konieczność uwzględnienia w niektórych instalacjach z tych grup produkcji zarówno energii elektrycznej, jak i ciepła.
Tabela 5.28. Wskaźniki emisyjności dla wybranych branż
| Branża | Wskaźnik emisyjności [MgCO₂/GJ] PRODUKCJA RÓWNOWAŻNA | Wskaźnik emisyjności [MgCO₂/Mg] PRODUKT GŁÓWNY |
|------------------------------|-----------------------------------------------------|-----------------------------------------------|
| | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
| Ciepłownie zawodowe | 0,113 | 0,110 | 0,108 | 0,107 | - | - | - | - |
| Elektrociepłownie przemysłowe| 0,134 | 0,133 | 0,137 | 0,125 | - | - | - | - |
| Elektrociepłownie zawodowe | 0,115 | 0,112 | 0,108 | 0,108 | - | - | - | - |
| Elektrownie zawodowe | 0,252 | 0,251 | 0,249 | 0,252 | - | - | - | - |
| Przemysł koksowniczy | - | - | - | - | 0,314 | 0,287 | 0,282 | 0,278 |
| Przemysł cementowy | - | - | - | - | 0,845 | 0,840 | 0,842 | 0,847 |
| Przemysł ceramiczny | - | - | - | - | 0,165 | 0,158 | 0,153 | 0,145 |
| Przemysł papierniczy | - | - | - | - | 0,449 | 0,468 | 0,481 | 0,527 |
| Przemysł wapienniczy | - | - | - | - | 1,062 | 1,077 | 1,070 | 1,067 |
Źródło: KOBiZE, IOŚ-PIB.
Nastąpiło zmniejszenie emisyjności produkcji sektora energetycznego, tj. elektrowni zawodowych, elektrociepłowni zawodowych i przemysłowych oraz ciepłowni zawodowych (rys. 5.3). Ocena zmiany wskaźnika emisyjności w pozostałych gałęziach przemysłu nie jest jednoznaczna (rys. 5.4). Przemysł cementowy, koksowniczy, ceramiczny charakteryzują się spadkiem wskaźnika emisyjności, natomiast przemysł wapienniczy czy papierniczy cechują się dużą zmiennością z tendencją wzrostową. Bardzo różnorodna i zmieniająca się w poszczególnych latach produkcja wyrobów w niektórych rodzajach przemysłu (np. szklarskim) w zasadzie uniemożliwia wyznaczenia obiektywnego współczynnika emisyjności dla całej branży, bez zagłębiania się w podział na konkretne rodzaje produktów, np. szkła opakowaniowego, szkła płaskiego, szkła gospodarskiego, szkła specjalnego czy węlny mineralnej. Należy przy tym podkreślić, że możliwości poprawy wskaźnika emisyjności instalacji przemysłowych, które wykazują emisję CO₂ głównie z procesów technologicznych, a nie ze spalania paliw są w zasadzie ograniczone z uwagi na wymagania procesu technologicznego i wymagane surowce.
Rysunek 5.3. Wskaźniki emisyjności dla elektrowni, elektrociepłowni i ciepłowni w odniesieniu do produkcji równoważnej, Źródło: KOBiZE, IOŚ-PIB.
Rysunek 5.4. Wskaźniki emisyjności dla wybranych branż przemysłowych, Źródło: KOBiZE, IOŚ-PIB.
Na zmianę wskaźnika emisyjności w instalacjach wykazujących emisję CO₂ ze spalania paliw znaczący wpływ ma zwiększenie wykorzystania biomasy, która w EU ETS jest traktowana jako zeroemisyjna pod względem emisji CO₂. W tabeli 5.29 przedstawiono ilość biomasy
zużytej w instalacjach objętych systemem ETS, w podziale na biogaz, ług czarny (ług powarzelnny) oraz biomasę stałą.
Tabela 5.29. Wykorzystanie biomasy w EU ETS
| Rok | Paliwo | Biogaz [m³] | Ług czarny [m³] | Biomasa [Mg] | Biomasa [m³] | Biomasa [TJ] |
|-----|-----------------|-------------|-----------------|--------------|--------------|--------------|
| | | | | | | |
| 2008| Biogaz | 6 038 038.50| 523 130.70 | 3 990 159.50 | 3 653.23 | 8 735.09 |
| | Ług czarny | | | | | |
| | Biomasa | | | | | |
| 2009| Biogaz | 8 050 817.03| 532 565.25 | 4 908 096.39 | 5 708.03 | 12 097.06 |
| | Ług czarny | | | | | |
| | Biomasa | | | | | |
| 2010| Biogaz | 11 123 453.03| 561 301.53 | 5 475 183.69 | 13 268.87 | 35 013.77 |
| | Ług czarny | | | | | |
| | Biomasa | | | | | |
| 2011| Biogaz | 13 009 995.15| 540 770.65 | 6 166 673.58 | 1 931.70 | 23 124.59 |
| | Ług czarny | | | | | |
| | Biomasa | | | | | |
Źródło: KOBiZE, IOŚ-PIB.
Na uwagę zasługuje również fakt wykorzystania gazu z odmetanowania kopalń (tab. 5.30).
Tabela 5.30. Wykorzystanie gazu z odmetanowania kopalń w EU ETS
| Gaz z odmetanowania kopalń w latach | Ilość paliwa [m³] | Emisja [Mg CO₂] |
|------------------------------------|-------------------|-----------------|
| 2008 | 270 579 070 | 287 660 |
| 2009 | 277 795 569 | 278 481 |
| 2010 | 265 518 039 | 265 322 |
| 2011 | 268 971 793 | 267 397 |
Źródło: KOBiZE, IOŚ-PIB
5.5.5. Wyniki II Krajowego Planu Rozdziału Uprawnień
Na wielkość emisji CO₂ w EU ETS (por. tab. 5.27) mają wpływ m.in.
- zmiana liczby instalacji objętych EU ETS,
- zmiana PKB,
- zmiany w strukturze paliw i surowców wykorzystywanych przez instalacje,
- zmiany technologiczne poprawiające wskaźnik emisyjności.
Znajduje to odzwierciedlenie w znaczącym obniżeniu emisji w kryzysowym 2009 r. do 191,2 mln Mg CO₂.
Liczba instalacji objętych EU ETS jest zmienna z powodu włączania do systemu nowopowstałych instalacji oraz wykluczania instalacji zaprzestających produkcji. Liczba instalacji objętych EU ETS w Polsce zmniejszyła się z 832 w 2008 r. do 813 w roku 2011. Część instalacji wykluczono z EU ETS nie z powodu zaprzestania produkcji lecz ze względu
na dokonaną modernizację i związany z tym spadek zdolności produkcyjnych poniżej progów zobowiązujących do uczestnictwa w EU ETS. W 2012 r. systemem handlu uprawnieniami został poszerzony o udział operatorów statków powietrznych. Emisja operatorów statków powietrznych przypisanych Polsce wyniosła 641 424 Mg CO₂.
118
ROZDZIAŁ 6. OCENA WRAŻLIWOŚCI, KONSEKWENCJE ZMIAN KLIMATU ORAZ DZIAŁANIA ADAPTACYJNE
6.1. Wprowadzenie
Od czasu 5 raportu rządowego nastąpił znaczący postęp w dostosowaniu polskiej gospodarki i społeczeństwa do aktualnych i oczekiwanych skutków zmian klimatu. W roku 2009 rozpoczęto przygotowanie do opracowania pierwszej strategii adaptacji do zmian klimatu (Strategicznego Planu Adaptacyjnego). Podstawą do takich działań było stanowisko Rządu przyjęte w dniu 3 lipca 2009 r. przez Komitet Europejski Rady Ministrów jako wypełnienie postanowień dokumentu strategicznego Komisji Europejskiej (KOM 2009 147) – Białej Księgi ws. adaptacji do zmian klimatu, który nakreśla ramy i ukierunkowuje przygotowanie Europy do skuteczniejszego reagowania na skutki zmian klimatu na poziomie UE i krajów członkowskich.
W stanowisku Rząd stwierdza:
„W Polsce w związku ze zmianami klimatu można się spodziewać intensyfikacji powodzi zarówno na rzekach nizinnych jak i rzekach górskich oraz długotrwałe susze związane z niedoborem wód. Także wzrost poziomu Bałtyku stanowi m.in. zagrożenie dla infrastruktury technicznej portów, obszarów depresyjnych, spowoduje wzmożenie erozji wybrzeży oraz istotne zmiany ekosystemów morskich i strefy brzegowej. Nasiął się również już obserwowane ekstremalne zjawiska pogodowe, takie jak fale upałów, trąby powietrzne, nawalnice.
Z tego względu w Polsce na szczeblu rządowym należy opracować strategię działań na rzecz adaptacji w sektorach, uwzględniając ocenę podatności sektorów na zmiany klimatu oraz biorąc pod uwagę analizę kosztów i korzyści możliwych działań adaptacyjnych. Na tej podstawie należy uzupełnić istniejące strategie społeczno-gospodarcze na poziomie kraju jak i poszczególnych sektorów gospodarczych…….”
Stanowisko Rządu stworzyło podstawy do uruchomienia w latach 2011–2013 projektu „Opracowanie i wdrożenie strategicznego planu adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu” o akronimie KLIMADA. Rezultaty tego projektu stanowiły podstawę do przygotowania Strategicznego Planu Adaptacji do roku 2020 (SPA 2020) z perspektywą do roku 2030.
Strategia powinna umożliwiać przygotowanie do adaptacji w sektorach najbardziej wrażliwych na zmiany klimatu, w tym: rolnictwa i obszarów wiejskich; wody, obszarów brzegowych i morskich; zdrowia człowieka, zwierząt i roślin oraz infrastruktury (transport, budownictwo, energetyka i in.). SPA 2020 stanowi pierwszy krok w kierunku zdefiniowania długofalowej wizji adaptacji do zmian klimatu do roku 2070.
W przypadku Polski główne zagrożenia obejmują m.in. utratę różnorodności biologicznej, zmiany bilansu wodnego, w tym zwłaszcza zwiększenie zmienności opadów i parowania, spadek plonowania zbóż i ziemniaków, zwiększenie częstotliwości występowania ekstremalnych zjawisk pogodowych, w tym powodzi, susz i huraganów, wzrost ryzyka pożarów w lasach, szybszą erozję gleb, a także wyższymi stratami w drzewostanach w następstwie częstych ekstremalnych zjawisk wiatrowych. Dodatkowe wyzwania pojawią się także przed systemem ochrony zdrowia w konsekwencji większego narażenia populacji na
skutki ekstremalnych zjawisk pogodowych oraz choroby do tej pory nie występujące w naszej strefie klimatycznej.
6.2 Obserwowane i przewidywane zmiany klimatu
6.2.1. Współczesne zmiany klimatu w Polsce
Dwa ostatnie 10-lecia XX w. i pierwsza dekada XXI w. są najcieplejszymi w historii instrumentalnych obserwacji na ziemiach polskich, ze średnimi rocznymi wartościami temperatury w Warszawie, odpowiednio: +8,7°C, +8,9°C i +9,2°C. We wszystkich porach roku obserwowany jest wzrost temperatury powietrza, najsilniejszy w zimie, najsłabszy w lecie. Takie same tendencje zmian obserwowano w przypadku temperatury maksymalnej i minimalnej Zdecydowany wzrost temperatur ekstremalnych ma miejsce od roku 1981. Najcieplejszymi latami w okresie 230 lat w porównaniu do średniej wieloletniej (1779–2000) były z kolei 4 lata: 2008, 2000, 2007 i 1989.
Rosnącemu trendowi temperatury od połowy XIX w. towarzyszy duża zmienność roczna Do roku 2000 trend wzrostowy temperatury wyniósł 0,058°C/10 lat, a w ciągu ostatnich 12 lat temperatura wzrosła o 0,12°C.
Na większości obszaru Polski obserwuje się tendencje spadkowe liczby dni mroźnych i bardzo mroźnych (dni z temperaturą minimalną ≤-10°C, dni z temperaturą maksymalną ≤-10°C).
Struktura opadów na przeważającym obszarze Polski uległa zmianie polegającej na zdecydowanym wzroście liczby dni z opadem o dużym natężeniu, np. opad dobowy ≥30 mm – ponad 3 dni/dekadę, ≥50 mm o 2 dni/dekadę. Opady ulewnie o natężeniach przekraczających 5 mm/min, z prawdopodobieństwem sezonowym (V–IX) ≥10% występują najczęściej w Polsce Południowej.
6.2.2. Nadzwyczajne zagrożenia
Pod pojęciem nadzwyczajnych zagrożeń rozumie się zjawiska ekstremalne występujące z małym prawdopodobieństwem i o charakterze lokalnym takie, jak ulewy, silne wiatry i fale upałów, a także osuwiska, lawiny lub pożary lasów. Wspólną cechą tych zdarzeń jest ich nieprzewidywalność i relatywnie krótki czas trwania, a małoskalowy charakter sprawia, że nie są w wystarczający sposób rozpoznawane w modelach prognoстycznych. Do nadzwyczajnych zjawisk o innej skali czasowej i przestrzennej zalicza się powodzie i susze. Zaliczane są do zjawisk nadzwyczajnych ze względu na charakter i skalę strat jakie powodują.
Powodzie
Powodzie i podtopienia są najczęstszym i najgroźniejszym zjawiskiem związanym z warunkami klimatycznymi i stanowią zagrożenie na obszarze niemal całej Polski (rys. 6.1.).
Rysunek 6.1. Zagrożenie powodziowe w Polsce, Źródło: KPZK-MRR.
Powodzie opadowo-nawalne (powodzie nagle) są bardzo groźne i powodują znaczne szkody, lecz mają charakter lokalny. Ze względu na zwiększanie się wraz ze zmianami klimatu częstości występowania opadów o dużym natężeniu, również zwiększa się częstość takich powodzi (rys. 6.2.). Tego rodzaju powodzie są szczególnie niebezpieczne w terenach górskich i podgórskich, gdzie prowadzą do znacznych zniszczeń poprzez erozję zboczy, niszczenie drzewostanów i powodowanie osuwisk oraz w obszarach zurbanizowanych, gdzie powodują podtopienia i zalania.
Rysunek 6.2. Liczba zjawisk powodujących nagle powodzie i ich wystąpienie w latach 1971-2010, Źródło: Ostrowski i in. 2012\textsuperscript{52}.
Powodzie na Odrze, Wiśle oraz ich większych dopływach są następstwem wielu wzajemnie powiązanych ze sobą czynników i procesów naturalnych. Zasadniczą przyczyną są jednak opady deszczu, ich wysokość, przestrzenny rozkład i natężenie. Istotne znaczenie ma również retencja glebowa i koryt rzecznych, układ sieci rzecznej, ukształtowanie morfologiczne i stan zalesienia oraz stan systemu ochrony przeciwpowodziowej. Jak wynika z przeprowadzonych analiz dla Odry w przypadku prawdopodobieństwa występowania maksymalnych przepływów (rys. 6.3.) nie można określić wyraźnej tendencji zmian, aczkolwiek na górnej Odrze częstość występowania przepływów maksymalnych wzrasta.
Rysunek 6.3. Przepływy maksymalne katastrofalnych fal powodziowych Odry na tle $p_{\%}=10$, 1 i 0,1, Źródło: Dubicki A.
\textsuperscript{52} Ostrowski J. I in. 2012 Nagłe powodzie lokalne (flush flood) w Polsce i skala ich zagrożeń w: Projekt KLIMAT, t.3 IMGW-PIB
W przypadku odpływów minimalnych należy się spodziewać dalszego spadku we wszystkich województwach (od 10 do 30%).
Zmniejszenie przepływow rzek i potoków górskich będzie powodować niedobory wody w miejscowoścach podgórskich i pogłębiać problemy gospodarcze, a podwyższona temperatura wody będzie powodować eutrofizację w jeziorach i zbiornikach przeciwpowodziowych. W połączeniu ze zwiększoną częstością ulew, powodującą gwałtowne wezbrania i erozje zboczy, spowoduje zwiększony transport materiału wleczonego i unoszonego, nastąpi zamulanie znaczących odcinków rzek i zbiorników. Sprzyjać to będzie spłyceniu koryt rzecznych, zwiększeniu ryzyka powodzi.
Zależne od warunków klimatycznych powodzie roztopowe i zimowe wraz ze wzrostem temperatury powietrza i zmniejszaniem grubości i trwałości pokrywy śnieżnej wykazują i będą nadal wykazywać zmniejszającą się częstotliwość występowania.
**Osuwiska**
Szczególnie niebezpiecznym zjawiskiem są nasilające się przede wszystkim w obszarach górskich i podgórzskich osuwiska (rys. 6.4.) będące wynikiem pełnego nasączenia powierzchniowej warstwy gleby lub skał w wyniku długotrwałych opadów ulewnych. Opady już obecnie powodują tego rodzaju zjawiska w skali dotąd niespotykanej i ta tendencja utrzyma się nadal. Obszarem szczególnie narażonym jest Polska południowa, stoki w Karpatach, w mniejszym stopniu strome skarpy rzek i obszary wyżynne.
Rysunek 6.4. Mapa osuwisk w Polsce, Źródło: PIG-PIB.
Susze i deficyt wody
Okresowe pojawianie się susz jest cechą charakterystyczną klimatu Polski. W ciągu ostatnich 60 lat obserwuje się rosnącą częstotliwość tego zjawiska, i tak w latach 1951-1981 na terenie Polski susze wystąpiły 6 razy, a 18 razy w latach 1982-2011. W tym okresie susze występowaly prawie nieprzerwanie w różnych regionach kraju. Od początku XXI w., tj. w latach 2001–2011, susze wystąpiły 9 razy w różnych okresach roku.
W ostatnich 12. latach w całej Polsce wschodniej (od Wisły na wschód), wydłużał się okres bezdeszczowy, nawet o 5 dni/dekadę. To jest rejon kraju, który w okresie 1991-2002 był najczęściej nawiedzany klęską suszy. W okresie 1982–2011 było 18 lat posusznych. W konsekwencji prowadzi to do suszy glebowej skutkującej stratami w rolnictwie, obniżeniem zwierciadła wód podziemnych, a w efekcie do suszy hydrologicznej objawiającej się spadkiem przepływów w rzekach, a w konsekwencji do niedoborów wody.
W rolnictwie obserwowany jest postępujący, chociaż nierównomierny wzrost zagrożenia suszą rolniczą na obszarze Polski. Uzyskane wyniki analiz wskazują na wzrost strat w plonach niektórych roślin w wyniku wzrostu zagrożenia suszą rolniczą w latach 2021–2050 oraz 2071–2100. W uprawach największe straty potencjalnego plonu spodziewane są w Polsce centralnej i południowo-zachodniej, a najmniejsze w Polsce północno-wschodniej.
Niedobory wody są zróżnicowane przestrzennie i czasowo. Największe deficyty wody w przypadku większości upraw występują w pasie centralnym Polski, od wschodu do północo-zachodu (rys. 6.5.).
Rysunek 6.5. Wskaźnik częstotliwości (w %) susz rolniczych (CDI) w uprawie ziemniaków późnych (rys. lewy) i pszenicy ozimej (rys. prawy), Źródło: Łabędzki i Bąk i in.
Zróżnicowanie przestrzenne niedoborów wody, jak również susz rolniczych kwantyfikowanych wskaźnikiem CDI, wskazuje na potrzeby nawodnień w celu uzyskania wysokich plonów. Realizacja tych nawodnień wymaga zapewnienia odpowiednich zasobów wody w postaci przepływów bieżących w ciekach, retencji jeziorowej lub w sztucznych zbiornikach wodnych.
Silne wiatry
Od 2005 r. wystąpiło w Polsce 11 huraganów, przede wszystkim w latach 2009, 2011 i 2012, w których prędkości wiatru okresowo przekraczały 30–35 m/s na obszarze Polski. Obszarami najbardziej narażonymi na takie zjawiska są środkowa i wschodnia część Pobrzeża Śląwińskiego, od Koszalina po Rozewie i Hel, oraz szeroki, równoleżnikowy pas Polski północnej sięgający po Suwalszczyznę, rejon Beskidu Śląskiego, Beskidu Żywieckiego, Pogórza Śląskiego i Podhala oraz Pogórza Dynowskiego, centralna część Polski z Mazowszem i wschodnią częścią Wielkopolski (rys. 6.6).
Rysunek 6.6. Strefy ryzyka wystąpienia wiatru o maksymalnych prędkościach,
Źródło: IMGW-PIB.
W chłodnej porze roku (X-IV) wzrasta udział prędkości wiatru w porywach ≥ 17 m/s, stanowiących znaczne zagrożenie, natomiast w okresie lata (VI-VII) pojawiają się huraganowe prędkości wiatru. W strukturze czasu trwania prędkości maksymalnych obserwuje się coraz częstsze pojawianie się bardzo dużych prędkości wiatrów trwających wiele godzin lub nawet kilka dni.
W miesiącach od czerwca do sierpnia występują w różnych regionach kraju **trąby powietrzne**. Zdarzają się średnio 6 razy w roku, przy czym w ostatnich 3 latach ich częstość wzrosła do 7–20. Zmiany częstotliwości występowania tego zjawiska zilustrowano na rysunku 6.7. W trąbach powietrznych wiatr osiąga prędkości od 30–120 m/s powodując znaczne szkody w skali lokalnej.
Fale upałów
Do niekorzystnych i uciążliwych dla środowiska i społeczeństwa zjawisk termicznych należą fale upałów i dni upalnych ($t_{\text{max}} \geq 30^\circ C$). Najdłuższa fala upałów, obejmująca w całej Polsce 15-20 dni wystąpiła na przełomie lipca i sierpnia 1994 roku (rys. 6.8.).
Fale upałów najczęściej występujących w rejonie południowo-zachodniej Polski, najrzadziej w rejonie wybrzeża i górach, a najdłuższe ciągi dni upalnych trwają $\geq 17$ dni w południowej Polsce.
Rysunek 6.8. Zmienność liczby dni upalnych ($t_{\text{max}} \geq 30^\circ C$) w Polsce w okresie 1971–2010. Źródło: IMGW-PIB.
Grad występuje najczęściej w maju i czerwcu. W okresie 2000–2010 zauważyć można spadek liczby dni z gradem w porównaniu z okresem 1971–1980. Średnia roczna liczba dni z gradem na obszarze całej Polski (w okresie 1960–1978) wyniosła 0,14 na każde 100 km$^2$. Powyżej tej średniej kształtuję się średnia przede wszystkim w województwach: Małopolskim – 196% średniej krajowej, Śląskim – 180%, Świętokrzyskim – 141%, Opolskim – 137%. Występowanie gradu jest związane z burzami i ulewami. Ze względu na spodziewany wzrost częstotliwości i natężenia tych zjawisk trzeba się liczyć także ze wzrostem częstości występowania opadów gradu.
Inne zjawiska (oblodzenie, pożary,) mają charakter incydentalny.
### 6.2.3. Scenariusze klimatyczne Polski w 21. wieku
Scenariusze zmian klimatu dla Polski są przygotowane w oparciu o symulacje przeprowadzone w projekcie UE ENSEMBLES. Na potrzeby oceny zmian klimatu w Polsce wykorzystano wyniki 8 modeli regionalnych z warunkami brzegowymi z 4 modeli globalnych (ARPEGE, ECHAM5, BCM, HadCM3Q0). Uwzględniono szerokie spektrum dostępnych modeli regionalnych oraz globalnych generujących warunki brzegowe dla symulacji scenariuszowych. Wiązka zawiera po dwie różne symulacje regionalne dla każdego modelu globalnego.
Projekcje zmian klimatu w Polsce zostały wykonane przy założeniach scenariusza emisji gazów cieplarnianych SRES A1B (Nakicenovic, Swart, 2000).
### Oczekiwane zmiany klimatu w Polsce
Do analizy zmian temperatury powietrza zastosowano metodę percentylu 10, 50 i 90. Percentyl 10 wskazuje wartości temperatury, poniżej których występuje 10% wszystkich wartości temperatury w danym trzydziestoleciu, percentyl 50 to wartość środkowa (mediana), dzieli wszystkie możliwe wartości na połowę, natomiast percentyl 90 odcina 10% najwyższych wartości temperatury w badanym okresie.
Rysunek 6.9. Różnice wartości percentylu (10, 50, 90) temperatury powietrza [°C], pomiędzy okresami 2021–2050 oraz 2071–2100 a okresem referencyjnym 1971–2000, dla zimy (lewy panel) i lata (prawy panel).
Z rysunku 6.9. wynika, że spodziewane ocieplenie w obu okresach i obu sezonach jest wyraźnie większe w ostatnim trzydziestoleciu. W przypadku zimy zdecydowanie większych przyrostów należy oczekiwać w zakresie niskich wartości temperatury (percentyl 10), największych w Polsce północno-wschodniej – do 2,5°C w środkowym okresie i powyżej 4,5°C w ostatnim trzydziestoleciu. Wzrost środkowych i wysokich wartości temperatury w porze zimowej jest bardziej jednorodny na obszarze całego kraju i wynosi od około 1,5°C w latach 2021-2050 do około 3,5°C w okresie 2071–2100 w przypadku percentyla 90. W lecie wzrost niskich wartości temperatury, reprezentowanych przez percentyl 10, dochodzi do około 1°C w latach 2021–2050 i do około 3°C w 2071–2100. Większy jest wzrost wysokich wartości temperatury, zwłaszcza w Polsce południowo-wschodniej, od 2,5°C w pierwszym badanym okresie do ponad 4,5°C pod koniec stulecia.
Rozkład przestrzenny względnych zmian opadu (rys. 6.10.) wskazuje na zwiększenie opadu zimą dochodzące do około 15% w części północnej kraju w latach 2021–2050 i do ponad 20% w części wschodniej w latach 2071–2100. W lecie oczekiwane jest zmniejszenie opadu pod koniec stulecia, największe na południowym wschodzie.
Przebiegi czasowe uśrednionych wartości temperatury powietrza oraz opadu w Polsce w lecie i zimie dla całego okresu 1971–2100 przedstawiono na rysunku 6.11. Szare obszary ilustrują zakres zmienności obu zmiennych dla ośmiu rozważanych symulacji i wskazują na skalę niepewności obliczonych scenariuszy. Tendencja temperatury jest wyraźnie rosnąca. W przypadku opadu tendencje nie są wyraźne, jakkolwiek można zauważyć zmniejszenie opadu latem i niewielki wzrost zimą.
Rysunek 6.11. Temperatura powietrza (lewy panel) i opad (prawy panel) uśrednione w Polsce w lecie i zimie.
Symulacje wskazują (rys. 6.12.) na wydłużenie okresów letnich (temp.max>25°C), a skrócenie okresów mroźnych (temp.min.<0°C). W okresie referencyjnym 1971-2000 występuje ponad dwa razy więcej dni mroźnych niż dni ciepłych, natomiast pod koniec stulecia ta tendencja się odwraca.
Rysunek 6.12. Liczba dni w roku z temperaturą minimalną mniejszą od 0°C (lewy panel) oraz z temperaturą maksymalną wyższą od 25°C (prawy panel) dla Polski środkowej. Wykresy dla okresu 1951-2010 są to dane obserwacyjne, dalsze lata stanowią scenariusze.
Liczba dni bardzo gorących (z temperaturą maksymalną przewyższającą 25°C), a tym samym fale upałów, znacznie wzrasta. Wzrost ten ma miejsce w całym kraju aczkolwiek jest zróżnicowany regionalnie.
Termiczny okres wegetacyjny (T > 5°C) ulega stopniowemu wydłużeniu w ciągu XXI w., przede wszystkim ze względu na wcześniejszy początek (rys. 6.13.).
Rysunek 6.13. Długość okresu wegetacyjnego dla kryterium T>5°C, dla Polski środkowej. Wykresy dla okresu 1951-2010 są na podstawie danych obserwowanych (EOBS), dalsze lata stanowią scenariusze.
Długość okresu grzewczego (wyrażanego liczbą stopniodni) ulega skróceniu (rys. 6.14). Spadek zapotrzebowania na ogrzewanie pomieszczeń, jest zróżnicowany regionalnie, liczba
stopniodni ulega zmniejszeniu, zwłaszcza w Polsce północnej i wschodniej.
Rysunek 6.14. Stopniodni dla kryterium $T < 17^\circ C$ dla Polski środkowej. Seria dla okresu 1951-2010 - dane obserwowane (EOBS), dalsze lata stanowią scenariusze
W sumach rocznych opadów zróżnicowanie przestrzenne nie ulega zmianie w stosunku do obecnego (rys. 6.15). W przypadku okresów mokrych (najdłuższych okresów z opadem > 1 mm/dobę) brak jest wyraźnej tendencji zmian wewnątrz kraju. Widoczne jest natomiast wydłużenie okresów bezopadowych (najdłuższych okresów z opadem < 1 mm/dobę).
Rysunek 6.15. Okresy suche w latach 1971-2000 i 2041-2070 oraz różnica między tymi okresami.
Liczba dni z opadami ulewnymi (> 20 mm/dobę) zwiększa się w Polsce południowej, zwłaszcza w regionie Bieszczadów, a zmniejsza w Polsce środkowej, szczególnie w jej części zachodniej (rys. 6.16).
Rysunek 6.16. Liczba dni z dużymi opadami dobowymi >20 mm w okresie 1971-2000 i 2041-2070 oraz różnica między tymi okresami.
Ogólną charakterystykę oczekiwanych zmian wybranych charakterystyk klimatycznych w Polsce środkowej przedstawiono w tabeli 6.1.
Tabela 6.1. Zmiany wybranych charakterystyk klimatu do końca XXI w.
| Charakterystyka | Wartość średnia w latach |
|------------------------------------------------------|---------------------------|
| | 2010 | 2030 | 2050. | 2070 |
| liczba dni w roku z temperaturą $T_{min} \leq 0^\circ C$ | 101,70 | 96,82 | 81,93 | 72,15 |
| liczba dni w roku z temperaturą $T_{min} < -10^\circ C$ | 13,39 | 11,12 | 7,56 | 6,38 |
| liczba dni w roku z temperaturą $T_{min} < -20^\circ C$ | 0,7 | 0,68 | 0,34 | 0,3 |
| liczba stopniodni w roku, $T_{progowa} < 17^\circ C$ | 3379 | 3236 | 3005 | 2803 |
| liczba dni w roku z pokrywą śnieżną | 75,37 | 63,43 | 51,16 | 43,6 |
| maksymalny opad dobowy [mm/d] | 28,59 | 31,11 | 32,17 | 32,93 |
| długość najdłuższego okresu z opadem większym niż 1mm/d [dni] | 8,72 | 8,77 | 8,84 | 8,66 |
| liczba okresów z opadem większym niż 1mm/d, dłuższych niż 5 dni [-] | 2,77 | 2,99 | 3,11 | 2,91 |
| liczba dni z opadem większym niż 10mm | 9,96 | 9,76 | 10,35 | 10,53 |
| liczba dni z opadem większym niż 20mm | 1,76 | 2 | 2,2 | 2,24 |
| średnia dobowa prędkość wiatru $v$ [m/s] | 4,22 | 4,22 | 4,22 | 4,21 |
| liczba dni w roku z wiatrem o prędkości $v_{max}> 10$m/s] | 43,1 | 42,88 | 42,66 | 42,51 |
| liczba dni w roku z wiatrem o prędkości $v_{max}> 15$m/s | 6,58 | 6,34 | 6,37 | 6,33 |
| liczba dni w roku z wiatrem o prędkości $v_{max}> 20$m/s | 0,76 | 0,74 | 0,78 | 0,77 |
| Charakterystyka | Wartość średnia w latach |
|---------------------------------------|--------------------------|
| | 2010 | 2030 | 2050. | 2070 |
| 20m/s | | | | |
| średnia dobowa temperatura $T$ [°C] | 8,11 | 8,63 | 9,33 | 10,10|
| liczba dni w roku z temperaturą $T_{max} > 25^\circ C$ | 29,80 | 35,56 | 37,49 | 46,28 |
**Podsumowanie**
- Klimat Polski cechuje od końca XIX w. systematyczna tendencja wzrostu temperatury powietrza, ze znaczącym wzrostem od roku 1989.
- Opady nie wykazują jednokierunkowych tendencji i charakteryzują się okresami mniej lub bardziej wilgotnymi. Zmieniła się natomiast struktura opadów głównie w cieplej porze roku; opady są bardziej gwałtowne, krótkotrwałe, niszczycielskie, powodujące coraz częściej gwałtowne powodzie. Jednocześnie zanikają opady poniżej 1 mm/dobę.
- Skutkami ocieplania się klimatu jest wzrost występowania groźnych zjawisk pogodowych.
- Temperatura wykazuje wyraźną tendencję wzrostową na obszarze całego kraju, większe ocieplenie jest spodziewane pod koniec stulecia; przyrosty temperatury są zróżnicowane regionalnie i sezonowo, najsilniejsze w ostatnim trzydziestoleciu 21. w., powyżej 4,5°C, w zakresach niskich wartości temperatury są widoczne zimą w regionie północno-wschodnim kraju oraz latem w przypadku wartości wysokich w Polsce południowo-wschodniej;
- Ze wzrostem temperatury związane są zmiany w przebiegu wszystkich wskaźników klimatycznych opartych na tej zmiennej, np. wyraźna jest tendencja wydłużenia termicznego okresu wegetacyjnego, poprzez wcześniejszy początek, maleje liczba dni z temperaturą minimalną mniejszą od 0°C a rośnie liczba dni z temperaturą maksymalną wyższą od 25°C, oczywiście wartości tych charakterystyk są zróżnicowane regionalnie.
- W przypadku opadu tendencje są mniej wyraźne, symulacje wskazują na pewne zwiększenie opadów zimowych i zmniejszenie opadów letnich pod koniec stulecia.
- Charakterystyki będące pochodnymi temperatury takie, jak liczba dni z wysoką temperaturą wykazują wzrost, natomiast okres z temperaturą ujemną ulega skróceniu, a charakterystyki opadowe wskazują na wydłużenie okresów bezopadowych, wzrost sumy opadów maksymalnych oraz skrócenie okresu zalegania pokrywy śnieżnej.
6.3. Ocena wrażliwości sektorów na zmiany klimatu
6.3.1. Zasoby i gospodarka wodna
Zasoby wodne
Polska wyróżnia się stosunkowo małymi zasobami wód, a efektywność ich użytkowania jest niska - zużywa się ponad dwa razy więcej wody na 1000 USD PKB niż w większości państw OECD. W niektórych częściach Polski występują okresowo trudności w zaopatrzeniu w wodę, a w wielu obszarach kraju występują poważne zagrożenia powodziowe.
Zasoby wodne w przeliczeniu na jednego mieszkańca Polski są trzykrotnie mniejsze niż średnia europejska (średnio 1660 m$^3$/rok/mieszkańca). Wobec wyraźnego spadku w ostatnim dziesięcioleciu wielkości poboru wody przez przemysł i gospodarstwa domowe, problemy ilościowe gospodarki wodnej (poza zagrożeniem powodziowym i rolnictwem) znacznie straciły na ostrości.
Zasoby wód powierzchniowych w Polsce są szczególnie wrażliwe na warunki klimatyczne przede wszystkim na wahania opadów i parowanie. Zasilanie przez wody podziemne odgrywa marginalną rolę.
Średnie przepływy roczne na większości analizowanych rzek w wielolecie 1951–2000 miały nieznaczną tendencję rosnącą. Wzrost przepływu jest obserwowany przeważnie na rzekach położonych we wschodnich częściach dorzecza Wisły i Odry oraz rzekach Przymorza, a jego spadek na rzekach w zachodnich częściach tych dorzeczy, nie licząc górnych odcinków sudeckich dopływów Odry.
Wyniki symulacji z różnych modeli RCM/GCM wskazują na znaczne zróżnicowanie kierunku i intensywności prognozowanych zmian. Większość modeli wskazuje na wzrost o różnym natężeniu średniego rocznego odpływu, zwłaszcza na terenach górskich oraz brak zmian na pozostałym obszarze.
Względne zmiany przestrzenne odpływu średniego rocznego dla obu okresów względem okresu referencyjnego (ref) dla wartości środkowej przedstawione są na rysunku 6.17.
Rysunek 6.17. Względna zmiana średniego rocznego odpływu w obu okresach (clim1 – 2021–2050, clim 2 – 2071–2100).
Oszacowania zmian średniego rocznego odpływu (SSQ) na podstawie wartości maksymalnej, wskazują na wzrost ich wartości. W okresie 2021–2050 prognozowany jest wzrost SSQ od 14,83% do 111,92%. W drugim okresie zmienionego klimatu prognozowane zmiany są mniej intensywne niż dla pierwszego okresu zmienionego klimatu i wahają się od 10,76% do 58,76%.
Częste i głębokie niżówki, przy stosunkowo niskich odpływach średnich, były charakterystyczne dla lat 1983–1997. W okresie 1997–2003 ponownie odnotowano wzrost częstości występowania wezbrań, a jednocześnie wyraźny wzrost odpływu i to zarówno w półroczu zimowym, jak i letnim. W tych latach Polska doświadczała szeregu katastrofalnych powodzi (1997, 1998, 2001, a ostatnio w 2010). W ujęciu sezonowym, najbardziej zmieniły się majowe ekstrema rzek środkowej Polski (spadek) i ekstremum styczeniowe (wzrost). Z przeprowadzonej analizy wynika, że zróżnicowanie skali przemian w układzie przestrzennym jest znacznie większe niż w układzie sezonowym, co może wskazywać, iż obserwowane zmiany w badanych charakterystykach odpływu są, jak dotąd, głównie wynikiem antropogenicznych przeobrażeń w zlewniach i zmian w sposobie gospodarowania wodą w tej części Polski.
Przepływy maksymalne o prawdopodobieństwie 1% (woda stuletnia) nie wykazują znaczących trendów, jednak ich częstotliwość wzrosła dwukrotnie w latach 1981–2000 w porównaniu z latami 1961–1980.
Tendencję spadkową śnieżności zim zaobserwowana w latach 1971-2000 zostanie utrzymana. W okresie 2021-2050 pokrywa śnieżna będzie zalegała średnio o 28 dni krócej niż w okresie 1971-2000. Pod koniec XXI w. (w okresie 2071-2100) pokrywa śnieżna będzie zalegała średnio tylko 37 dni, średnio o 51 dni krócej niż w okresie referencyjnym.
Temperatura wody w większości rzek ma tendencje rosnącą. Najwyższy wzrost temperatury wody nawet o 4°C prognozowany jest dla miesięcy wiosennych (kwiecień, maj) oraz w grudniu.
Gospodarka wodna
Pobór wody na początku XXI w. cechuje stabilizacja z kilkoma wahnięciami. (rys. 6.18.) Średnia wielkość poboru wody wynosi 11 062 hm³/rok.
Rysunek 6.18. Pobór wody na potrzeby gospodarki narodowej i ludności w okresie referencyjnym 2000-2011, Źródło: GUS.
Zmiany potrzeb wodnych kraju w XXI w., w tym w dwóch okresach prognoстycznych: 2021-2050 i 2071-2100, przedstawiono na rysunku 6.19. Oceniając dynamikę tych zmian należy zauważyć, że bez względu na przyjęty scenariusz, do połowy bieżącego dziesięciolecia średnie wartości tych potrzeb nieznacznie rosną, a następnie do końca pierwszego okresu prognoстycznego stale maleją. W dalszych latach potrzeby wodne stabilizują się i nieznacznie rosną w drugim okresie prognoстycznym – lata 2071-2100.
Rysunek 6.19. Szacunkowe potrzeby wodne w okresach 2021-2050 i 2071-2100.
Dla oceny przyszłych potrzeb wodnych wykorzystano trzy scenariusze społeczno-gospodarczego rozwoju Polski. Scenariusz LOW przewiduje wyhamowanie wzrostu ok. roku 2020 – jest to scenariusz stagnacji przewidujący w znacznej mierze utrzymanie status quo z
roku 2012. W scenariuszu MED przewiduje się wyhamowanie wzrostu ok. roku 2030. Wreszcie w scenariuszu HIGH – kraj rozwija się do ok. 2040 r., w którym osiąga poziom rozwiniętych krajów Europy Zachodniej.
W scenariuszu HIGH wartość potrzeb wodnych w końcu XXI w. jest bliska średniej z okresu referencyjnego, natomiast w pozostałych scenariuszach suma potrzeb wodnych kraju jest o 1,5-2,0 hm$^3$ mniejsza od tej wartości. Ten wynik pozwala na sformułowanie ogólnego wniosku, że oszacowane średnie roczne potrzeby wodne gospodarki i ludności Polski nie będą w XXI w. przekraczały ich obecnych wartości, a raczej będą małe.
W przemyśle, energetyce i gospodarce komunalnej, obserwuje się stały spadek potrzeb wodnych we wszystkich scenariuszach rozwoju, rozpoczynający się jeszcze w okresie referencyjnym, co wynika przede wszystkim z poprawy wodochłonności produkcji, niemal dwukrotnie przekraczającej jej poziom w krajach Europy Zachodniej. Stopniowe przejmowanie mniej wodochłonnych technologii i bardziej efektywne wykorzystywanie zasobów spowoduje, że zużycie wody w tym sektorze będzie spadać w całym okresie prognostycznym pomimo znacznego zwiększenia wolumenu produkcji przemysłowej.
Rolnictwo jest jedynym z omawianych sektorów w którym średnie roczne potrzeby wodne wykazują stałą tendencję rosnącą. Obecnie potrzeby wodne rolnictwa są znacznie niższe w porównaniu z rolnictwem całej Unii Europejskiej. Wraz z rozwojem technicznym rolnictwa zakłada się, że będzie rosła jego efektywność ekonomiczna, pociągając za sobą zwiększone zużycie wody. Jednocześnie nastąpiwać będzie spadek wodochłonności rolnictwa indukowany postępem technologicznym. W kolejnych latach tempo spadku zużycia wody na jednostkę produkcji zostanie spowolnione w wyniku wyczerpywania się możliwości dalszego zmniejszania zużycia wody w rolnictwie oraz stabilizacji struktury demograficznej populacji. Zmiany klimatu powodujące zmniejszenie opadów i wzrost parowania powodują konieczność intensyfikacji sztucznych nawodnień rolnych, co szczególnie wyraźnie zaznacza się w drugim okresie prognostycznym (trend rosnących potrzeb wodnych, od 30% w pierwszym okresie do ok. 40-125% w końcu XXI w.)
Potrzeby wodne są zróżnicowane regionalnie i są funkcją strategii rozwojowych. Największy wzrost potrzeb w stosunku do stanu aktualnego w pierwszym okresie będzie w województwach centralnych i wschodnich oraz lubuskim, a w drugim tendencja ta utrzyma się z wyjątkiem województw centralnych, gdzie zapotrzebowanie na wodę będzie na poziomie dostępnych zasobów.
Analiza różnic pomiędzy prognozowanymi zasobami a potrzebami w skali wojewódzkiej (rys. 6.20.) wskazuje na potencjalne zagrożenia niedoborami wody. Dla pierwszego okresu sytuacja najgorzej przedstawia się w województwie mazowieckim i świętokrzyskim, gdzie potrzeby nieomal zrównują się z zasobami. W drugim sytuacja pogorszy się w województwach opolskim, kujawsko-pomorskim i lubelskim. Podobnie jak w pierwszym analizowanym okresie województwa o najmniejszej różnicy pomiędzy prognozowanymi zasobami a potrzebami to: mazowieckie, świętokrzyskie i opolskie.
6.3.2 Rolnictwo
Wraz ze wzrostem temperatury polepszyły się warunki klimatyczne do uprawy roślin ciepłolubnych w Polsce. Wzrost temperatury w okresie późno-zimowym i wczesnowiosennym przyspiesza początek okresu wegetacyjnego i stwarza możliwość wcześniejszego rozpoczęcia prac polowych oraz wypasu bydła. Wcześniejszy siew odbywa się często w warunkach dostatecznego uwilgotnienia gleby, co pozwala uniknąć negatywnych skutków ewentualnych susz wiosennych.
Wydłużenie sezonu wegetacyjnego, wpływa na wydłużenie okresu wypasu oraz produktywność gatunków i odmian roślin wchodzących w skład bazy paszowej. W okresie zimowym łagodniejszy przebieg temperatury sprzyja obniżeniu kosztów ogrzewania budynków w chowie drobiu i trzody chlewnej.
Większa zmienność plonowania roślin uprawnych z roku na rok powodowana niekorzystnym przebiegiem pogody zwiększyła ryzyko prowadzenia gospodarstwa. Wzrasta ryzyko braku lub wysokich cen pasz w latach niekorzystnych dla produkcji roślinnej. Większe zagrożenie dla roślin i zwierząt spowodowane nowymi chorobami i szkodnikami generuje dodatkowe koszty.
Pogłębiający się niedobór wody w rolnictwie może powodować stopniowe zmniejszanie się efektywności nakładów na produkcję. W produkcji roślinnej przejawia się to występowaniem dużych wań plonów (lata urodzaju i nieurodzaju). Zarówno dane empiryczne, jak i praktyczne obserwacje wykazują prostą zależność między skutecznością nawożenia, a stanem wilgotności gleby. Niedobór wody w glebie będzie tym wyraźniej dawał znać o sobie, im wyższe będą dawki nawozów, a takich wymagają wydajne gatunki i odmiany roślin uprawnych, oraz im nowocześniejsze będą stosowane technologie produkcji. W miarę podnoszenia się ogólnego poziomu agrotechniki i plonów coraz większego znaczenia nabiera ilość i jakość wody dostępnej dla roślin. Niedobór wody, rzadziej jej nadmiar, staje się coraz częściej przyczyną niewykorzystania możliwości produkcyjnych, jakie stwarzają warunki termiczno-energetyczne środowiska przyrodniczego i nowoczesne technologie. Dotyczy to
przede wszystkim środkowej części Polski, gdzie obecnie woda staje się czynnikiem ograniczającym wydajność produkcji roślinnej.
Wyższa temperatura w okresie letnim powoduje ograniczenie wypasu, pozostawianie bydła w budynkach, co wiąże się z koniecznością zwiększenia izolacji termicznej stropów i wiat na okres lata oraz z koniecznością wyposażenia pomieszczeń inwentarskich w systemy schładzania powietrza i większe moce wentylacji, co spowoduje wzrost kosztów zużycia energii elektrycznej. Stres termiczny będzie zwiększać zapotrzebowanie na wodę w produkcji zwierzęcej, a także może wpływać na zmniejszenie produktywności stad, a w przypadku bydła mlecznego zmniejszać mleczność oraz cechy jakościowe mleka.
Wyższa temperatura wymaga rozbudowy urządzeń chłodniczych, także w przechowalnictwie surowców zwierzęcych (jaj, mleka i mięsa).
6.3.3 Leśnictwo
Jednym z czynników silnie różnicujących występowanie lasów w Polsce, obok zróżnicowanych warunków glebowych, są warunki klimatyczne. Obserwowane i prognozowane zmiany dotyczą przesunięcia się optimum ekologicznego gatunków drzewiastych na północny-wschód. Zmiany zachodzące współcześnie, głównie zmiany temperatury i opadu, nie odpowiadają warunkom klimatycznym, w których kształtowało się optimum ekologiczne gatunków współczesnych ekosystemów, a tempo tych zmian przekracza zdolności adaptacyjne ekosystemów. Przez terytorium kraju przebiegają naturalne granice zasięgów głównych, lasotwórczych gatunków drzew: sosny zwyczajnej (zasięg południowy), świerka (zasięg północno-zachodni i południowo zachodni), modrzewia europejskiego (zasięg północny), cisa (zasięg wschodni), jodły (zasięg północny), topoli białej i topoli czarnej (zasięg północny), buka (zasięg wschodni), dębu bezszypułkowego (zasięg wschodni), klonu jawora (zasięg wschodni), lipy szerokolistnej (zasięg północny). Na nagle zmiany tych granic gospodarka leśna nie jest przygotowana. Zwłaszcza, że w Polsce dominują słabe siedliska borowe, co ogranicza możliwości doboru bardziej odpowiedniego składu gatunkowego. Przekształceniem ulegną dotychczasowe relacje międzygatunkowe a zmiany, również na poziomie krajobrazu, będą dotyczyły reakcji gatunków na środowisko abiotyczne.
Obserwowane jest także przyspieszanie faz fenologicznych (w latach 1971-2000 średnio o 2,5 dnia na dekadę). Jako skutek zmian klimatycznych w fenologii roślin wskazuje się wcześniejszy okres pylenia. Ocieplenie klimatu silnie wpływa na fenologię zwierząt takich grup, jak: motyle, ważki, chrząszcze. Wzrost liczebności i przeżywalności obserwuje się w przypadku ciepłolubnych gatunków, co powoduje m.in. zamieranie dębów.
Wraz ze zmianami klimatu obserwuje się częstsze, bardziej groźne i niemożliwe do przewidzenia wybuchy gradacji owadów liściożernych oraz kambiofagów. Zmiany klimatyczne sprzyjają wzrostowi zagrożenia ze strony gatunków inwazyjnych (np. szrotówek kasztanowcowiaczek Cameraria ohridella).
Pod wpływem zmian klimatu pojawiają się zagrożenia i zmieniają się struktury biologiczne na różnych szczęblach organizacji, począwszy od poziomu genetycznego (możliwe zmiany genomu w różnych fazach cyklu rozmnożeniowego, co rzuca się na różnorodność genetyczną drzew), przez gatunki i populacje do ekosystemów i biomów. Zmieniają się warunki
produkcji leśnej i jej trwałość, relacje ekonomiczne i funkcje społeczne lasów. Zmiany mogą mieć wpływ zarówno pozytywny jak, np. okresowe polepszenie warunków produkcji jako skutek efektu szklarniowego, jak i negatywny w postaci abiotycznych (pożary, powodzie, huragany, susze, itp.) i biotycznych (owady, grzyby) szkód i zagrożeń.
Najbardziej wrażliwe na zmiany klimatyczne są ekosystemy górskie. Dzisiejsze górskie zbiorowiska leśne mogą stracić do 60% gatunków, a produktywność drzewostanów i ich trwałość może się gwałtownie zalaćać. Silnie zagrożone są niektóre subalpejskie typy lasów z udziałem limby i modrzewia.
Dotkliwe susze, które wystąpiły w latach 2003-2004 oraz 2005-2006, spowodowały osłabienie drzewostanów świerkowych i przyczyniły się do gwałtownego wzrostu zagrożeń. Dodatkowym czynnikiem, który wpłynął na stan zdrowotny świerczyn, były zniszczenia spowodowane przez huragany, z których najważniejszy przeszedł przez lasy Beskidów w listopadzie 2004 r. Wszystko to spowodowało potężny wzrost populacji kornika drukarza i wymarcie około 2 mln drzew w latach 2006-2010.
6.3.4 Bioróżnorodność i ekosystemy
W Polsce istnieją 23 parki narodowe, 1465 rezerwatów przyrody, 122 parki krajobrazowe, które wraz z obszarami Natura 2000, obszarami chronionego krajobrazu i innymi formami ochrony przyrody (użytki ekologiczne, stanowiska dokumentacyjne, zespoły przyrodniczo-krajobrazowe, pomniki przyrody, obszary chronione w wyniku umów międzynarodowych podpisanych przez Polskę) zajmują ok. 30% powierzchni kraju. Podstawową funkcją różnych form ochrony przyrody jest ochrona bioróżnorodności, ale jednocześnie w poważnym zakresie obszary te mogą wspomóc łagodzenie skutków zmian klimatycznych.
Wrażliwość gatunków i siedlisk jest nie tylko uwarunkowana zmianami temperatury czy opadów, lecz także zmianami w zasięgu, wielkości populacji, parametrach rozrodu, a w konsekwencji całej bioróżnorodności, wynikają ze zmian częstotliwości i amplitudy zjawisk ekstremalnych, takich jak powodzie, wichury, ulewy.
Z punktu widzenia ochrony siedlisk najistotniejsze są zagrożenia związane z utrzymaniem obszarów wodno-błotnych. Zanik bagiennych, małych zbiorników wodnych, a także potoków i małych rzek jest największym zagrożeniem dla licznych gatunków, które bądź to bezpośrednio bytują na tych terenach, bądź korzystają z nich jako rezerwuarów wody pitnej. Dotyczy to też łąk wilgotnych i pastwisk, będących siedliskiem dla wielu roślin łąkowych, które zostały w ostatnich dekadach wytrzebione na rzecz monokultur trawy, oraz będących ważną bazą pokarmową dla licznych gatunków zwierząt.
Spodziewane ocieplanie klimatu spowoduje intensyfikację migracji gatunków z Europy Południowej z równoczesnym wycofywaniem się tych gatunków, które nie są przystosowane do wysokiej temperatury i suszy latem, a dobrze znoszą ostre mrozy.
Wpływ zmian klimatu powinien być rozpatrywany w dwóch aspektach: z punktu widzenia siedlisk przyrodniczych i gatunków oraz zmienności przestrzennej wynikającej z położenia geograficznego. Większości siedlisk wymienionych w Dyrektywie Siedliskowej UE można przypisać określone kategorie zagrożenia, zależne od lokalnych wymagań siedliskowych oraz charakterystyki ekologicznej typu siedliska.
Jedną z najbardziej wrażliwych na zmiany klimatu jest grupa siedlisk nadbrzeżnych i słonaw, obejmująca siedliska morskie i przymorskie. Podwyższenie poziomu morza, wzrost temperatury wody, zwiększenie częstotliwości i intensywności sztormów stanowi główne zagrożenie.
Grupa siedlisk wód słodkich płynących i stojących jest bardzo wrażliwa na zmiany klimatyczne takie, jak wzrost opadów nawałnich, okresy suche, intensyfikacja procesów eutrofizacji wód stojących i płynących. Biorąc pod uwagę tempo zanikania jezior, a także prognozowane zmiany klimatyczne, można oczekiwać, że zdecydowana większość jezior mazurskich zaniknie w ciągu najbliższych 100 lat.
Grupa wrzosowisk i zarośli jest zagrożona przez obniżenie poziomu wód gruntowych i częste susze, podobnie jak grupa naturalnych i półnaturalnych formacji łąkowych i muraw. Zjawiska te szczególnie intensywnie występuować mogą w pasie nizinnym oraz na wyżynach. W górach wrażliwe na zmiany klimatu są zbiorowiska muraw alpejskich, szczególnie narażone na zanikanie w miarę przesuwania w górę pięter termicznych w Karkonoszach i Karpatach.
Siedliska z grupy torfowisk, trzęsawisk i źródlisk śródlądowych są szczególnie wrażliwe na zmiany w reżimie opadowym i wzrost ewapotranspiracji, w połączeniu z antropogenicznymi odwodnieniami.
Spośród siedlisk leśnych do najbardziej zagrożonych należy zaliczyć siedliska lasów bagiennych, z powodu spadku poziomu wód gruntowych, lasy wysokogórskie i silnie termofilne lasy dębowe oraz niektóre lasy stokowe, na stokach południowych i zachodnich, szczególnie narażone na skutki susz wiosenno-letnich.
Silnie narażone na utratę wartości będą obszary Natura 2000 desygnowane dla ochrony pojedynczego przedmiotu, który jednocześnie jest silnie zagrożony zmianami klimatycznymi, w wyniku których może on doznać znaczącego pogorszenia parametrów struktury i funkcji, w stosunkowo krótkim czasie. Obszary Natura 2000 leżące w pasie Nizin Polskich należy generalnie uznać za silnie narażone, co jest związane z obniżaniem poziomu wód gruntowych.
Grupą ekosystemów szczególnie podatną na zmiany klimatu są ekosystemy górskie. Potencjalne w tych ekosystemach zmiany są stosunkowo powolne, niemniej silnie zależne od warunków lokalnych. Prawdopodobnie bezpośredni wpływ czynników klimatycznych jest mniej istotny, biorąc pod uwagę dużą plastyczność fenotypową roślin górskich i odporność na zmienne oraz trudne warunki środowiskowe. Istotniejszy jest wpływ pośredni, w tym przede wszystkim sukcesja roślinności prowadząca do zmniejszenia powierzchni siedlisk oraz zmian w ich strukturze i funkcji.
Jednymi z najbardziej zagrożonych zmianami klimatu gatunków ptaków są gatunki związane ekologicznie z dolinami rzek, mokradłami i torfowiskami, przede wszystkim ptaki siewkowe i szponiaste, np. orlik grubodzioby (Aquila Langa), rycyk (Limosa limosa), biegus zmienny (Calidris alpina) czy blaszkodziobe związane z zalewowymi łąkami, np. płaskonos (Anas clypeata). Najbardziej zagrożone spośród ssaków są susel perelkowaty (Spermophilus suslicus), susel moregowaty (Spermophilus citellus) oraz smuzka stepowa (Sicista subtilis), a spośród płazów i gadów - żółw błotny (Emys orbicularis). Zmiana warunków klimatycznych będzie stanowiła również zagrożenie dla ryb i krajgoustnych i bezkręgowców, szczególnie
ucierpieć mogą takie gatunki, jak minóg strumieniowy (*Lampetra planeri*), strzebla błotna (*Phoxinus percnurus*), strzepotek edyptus (*Coenonympha oedippus*), poczwarówka Geyera (*Vertigo geyeri*), łątka ozdobna (*Coenagrio ornatum*), i sówka Puszczykówca (*Xylomoia strix*).
Największą wrażliwość na zmiany klimatu wykazują gatunki roślin związane z siedliskami wodnymi i wilgotnymi, takie jak mieczyk błotny (*Gladiolus palustris*), kaldezia dziewięćciornikowi (*Caldesia parnassifolia*), skalnica torfowiskowa (*Saxifraga hirculus*) i lipiennik Loesela (*Liparis loeselii*). W grupie najbardziej zagrożonych są również endemity: warzucha polska (*Cochlearia polonica*), tojad mocno morawski (*Aconitum firmum moravicum*), oraz gatunki górskie - warzucha tatrzańska (*Cochlearia tatrae*), dzwonek karkonoski (*Campanula bohemia*).
### 6.3.5 Zdrowie
W Polsce wzrost ryzyka zgonu lub choroby podczas fal gorąca jest związany nie tylko z wysoką temperaturą powietrza, ale także dużym natężeniem promieniowania słonecznego oraz wysoką wilgotnością powietrza. Najwyższy wzrost towarzyszy dużemu stresowi gorąca i wynosi dla zgonów z ogółu przyczyn +23% w stosunku do warunków termoneutralnych i +24% dla zgonów z powodu chorób układu krążenia. Wiosną fale upałów występują sporadycznie, ale prowadzą wtedy do znacznego wzrostu umieralności wśród niezaadaptowanych jeszcze do warunków gorąca mieszkańców miast. Średnio w Polsce powodują wzrost umieralności ogólnej o 15%, a umieralności z powodu chorób układu krążenia o 18%. W dniach z odczuciem termicznym „bardzo gorąco” oraz „ekstremalnie gorąco”, w każdym mieście obserwowano wzrost liczby zgonów sięgający 18% w Warszawie, 26% w Krakowie i aż 31% w Poznaniu. Do końca wieku można się spodziewać wzrostu liczby zgonów spowodowanych dysfunkcjami układu krążenia średnio o około 20-30%.
Grupami szczególnie wrażliwymi na wpływ wysokiej temperatury są osoby starsze i małe dzieci, u których łatwo dochodzi do zaburzeń gospodarki cieplnej organizmu, oraz osoby ze specyficznymi schorzeniami. Analiza zgonów z powodu chorób układu krążenia w 6 największych miastach Polski w powiązaniu z temperaturą maksymalną powietrza w latach 1999-2006 wykazała dodatnią zależność jedynie w grupie osób powyżej 70 roku życia: wraz ze wzrostem temperatury maksymalnej o 1°C ryzyko zgonu wzrastało od 0,9% do 1,5%.
Fale zimna w klimacie umiarkowanym także prowadzą do wzrostu liczby zgonów, jednak z większym opóźnieniem niż fale upałów. Najbardziej niebezpieczne dla organizmu są duże, nagłe spadki temperatury powietrza, które mogą stać się przyczyną nagłych zgonów, zwłaszcza osób starszych z chorobami tętnic czy z chorobą niedokrwieniową serca. W warunkach zmieniającego się klimatu i zwiększonej zmienności zjawisk takie sytuacje będą się nasilać. Średnio w całej Polsce wzrost liczby zgonów z ogółu przyczyn i z powodu chorób układu krążenia w falach zimna wynosi 8%. W związku z postępującym ociepleniem należy oczekiwać zmniejszenia zachorowań na grypę i zgonów z tych przyczyn o 10-12%. Pozytywnym skutkiem postępującego ocieplenia okresów zimowych jest wyraźne zmniejszenie liczby zgonów z wychłodzenia organizmu. Pod koniec XXI w. liczba takich zdarzeń może się zmniejszyć o 45-80%.
W Polsce notuje się kilka jednostek chorobowych, które są przenoszone przez zakażone kleszcze, a do najczęstszych i najgroźniejszych należą: kleszczowe zapalenie mózgu (KZM), borelioza (choroba z Lyme) oraz babesjoza. Liczba zachorowań na kleszczowe zapalenie mózgu wzrasta i podczas, gdy przed rokiem 1993 obserwowano w Polsce rocznie od 4 do 27 przypadków tej choroby, to obecnie notuje się ich 200-300. Główne rejony endemiczne jej występowania znajdują się w północno-wschodniej Polsce. Inwazja chorób odkleszczowych wiąże się ze wzrostem temperatury powietrza. W ciągu ostatnich 10 lat obserwuje się wzrost zarejestrowanych zachorowań na boreliozę i w pewnym zakresie przyrost zachorowań wiąże się także ze zmianami klimatycznymi. Do obszarów szczególnie narażonych na zakażenie boreliozą należy Polska północno-wschodnia, pas pojezierzy oraz Polska południowo-zachodnia i południowa. Wszystkie symulacje zakładają wzrost liczby zachorowań na boreliozę od 20 do 50%.
W Polsce od kilkudziesięciu lat notuje się wzrost zachorowalności na alergię pyłkową, której główną przyczyną jest występowanie w powietrzu alergenów pyłku roślin wiatropylnych, przede wszystkim traw, na które jest uczulonych prawie 90% pacjentów z alergią pyłkową. W okresie lata objawy alergicznego nieżytu nosa są dodatkowo nasilane przez wysokie stężenia zarodników grzybów anamorficznych. Szczególnie wyraźnie obserwuje się zwiększony udział procentowy chorych na alergię pyłkową i astmę oskrzelową na obszarach zurbanizowanych. Zanieczyszczenie powietrza w mieście dodatkowo przyczynia się do wzrostu częstości chorób alergicznych.
Pod wpływem zmian klimatu, a zwłaszcza wzrostu temperatury obserwuje się m.in. coraz wcześniejszy początek sezonów pyłkowych, zwłaszcza na wiosnę – średnio o 6 dni, wydłużenie sezonu pyłkowego o 10-11 dni oraz wzrost stężenia rocznego pyłku.
Warunki pogodowe, a zwłaszcza nadmierne opady i wysoka temperatura powietrza są czynnikami ułatwiającymi rozwój w wodzie niektórych bakterii i drobnoustrojów patogennych. W Polsce najpowszechniejszą chorobą przenoszoną drogą pokarmową jest salmonelloza. Do zakażeń najczęściej dochodzi w cieplej porze roku, która sprzyja namnażaniu się bakterii. Latem, gdy średnia temperatura maksymalna sięga 25°C, zatruc takich jest kilkakrotnie więcej (około 2500 miesięcznie). Wzrost zachorowań na salmonellozy jest szacowany na 8% na stopień. Prognozowany dla lata wzrost temperatury powietrza oraz wzrost liczby dni gorących o 12-32%, przy zachowaniu obecnego ogólnego poziomu sanitarnego społeczeństwa, będzie skutkował wzrostem zatruc salmonellą średnio o około 85% pod koniec wieku.
6.3.6 Strefa brzegowa
Zmiany klimatu i związane z nimi procesy fizyczne (wzrost poziomu morza, zanik pokrywy lodowej, wzrost intensywności falowania i spiętrzeń sztormowych), w przypadku odstąpienia od jakichkolwiek działań adaptacyjnych w obszarze przybrzeżnym, będą mieć negatywny wpływ.
Powodzie sztormowe spowodują zalanie obszaru o powierzchni 2200 km², którego ponad 20% stanowią tereny o unikalnych wartościach przyrodniczych w skali europejskiej lub krajowej, a ponad 7% to tereny wysoko zurbanizowane i zindustrializowane.
Podwyższenie poziomu wód gruntowych w nisko położonych obszarach do +1,25 m n.p.m. spowoduje ograniczenia przyszłego wykorzystania wielu terenów do celów mieszkalnych i przemysłowych.
W wyniku erozji brzegów należy oczekiwać utraty przynajmniej 120 km$^2$ powierzchni, a także dużych osuwisk na klifach w wyniku erozji przez wody opadowe po długich okresach suszy i głębokiej penetracji wody. Intensyfikacja procesów erozyjnych spowoduje brak możliwości kontynuacji zasadniczego elementu obecnego programu ochrony brzegów morskich, tj. utrzymania konfiguracji linii brzegowej z roku 2000. Szacuje się, że jedynie 30% polskich brzegów morskich będzie objęte pełną ochroną, a reszta będzie podlegać różnym wariantom kontrolowanego odstąpienia. Ustalenie metod i wybór odcinków przeznaczonych do pełnej ochrony oraz wypracowanie właściwej strategii kontrolowanego odstąpienia dla pozostałych odcinków brzegu staną się więc głównymi zagadnieniami adaptacji polskich stref brzegowych do zmian klimatycznych, począwszy od 3. dekady XXI w.
Około 300 tys. osób będzie narażone na bezpośrednie ryzyko związane ze skutkami zmian klimatu (utrata mieszkań), o około 1,7 mln osób będzie narażonych na pośrednie skutki zmian klimatu (utrata miejsc pracy).
Spośród terenów o unikalnej wartości przyrodniczej zagrożone są obszary Słowińskiego Parku Narodowego i Wolińskiego Parku Narodowego oraz Nadmorskiego Parku Krajobrazowego. Zmiany klimatu spowodują ogromne zakłócenia funkcjonowania ekosystemów w ich obszarach i wzrost kosztów utrzymania funkcji związanych z ochroną przyrody.
Wzrost poziomu morza oraz coraz większa niestabilność pogodowa może generować sytuacje wiatrowe prowadzące do podniesienia poziomu morza w strefie przybrzeżnej. Skutkować to będzie zwiększeniem zagrożenia powodziowego miast, a zwłaszcza rejonu Szczecina i Gdańska, Świnoujścia i Kołobrzegu. Wielkość szkód na terenach miast jest wysoka z powodu dużego zagęszczenia zabudowy miejskiej, dodatkowo rozmiary powodzi zwiększają uszczelnienia powierzchni terenu, a co za tym idzie zmniejszenia lub całkowitego wyeliminowania infiltracji.
Na skutek spiętrzeń sztormowych, spowodowanych większą ilością i rosnącą siłą sztormów, fragmentacją zagrożony jest obszar Półwyspu Helskiego oraz mierzeje jezior przymorskich. Zagrożenie dla części regionu gdańskiego i Żuław zwiększa dodatkowo położenie w depresji oraz w strefie deltowej Wisły. (Sztobryn in. 2012\textsuperscript{53})
Powodzie sztormowe występujące w polskiej strefie brzegowej Bałtyku są szczególnie groźne jeśli silne oddziaływanie wiatru na stan morza zbiega się z wezbraniem, a zwłaszcza falą powodziową w ujściu Odry lub Wisły.
Zagrożenie wezbraniami na południowym Bałtyku wzrosło pod koniec XX w. prawie dwukrotnie w porównaniu do połowy XX w. W ciągu ostatnich 25 lat znacznie wzrosła częstość występowania wezbran sztormowych na zachodnim wybrzeżu i nastąpiło przesunięcie największej intensywności występowania sztormów z listopada (w okresie 1950-1978) na styczeń (w okresie 1979-2007). W ostatnim 25-leciu XX wieku zaobserwowano
\textsuperscript{53} Sztobryn i in 2012 Wezbrania sztormowe –geneza, tendencje i skutki działania w strefie brzegowej Bałtyku Projekt KLIMAT t.3
także wzrost częstości występowania bardzo wysokich wezbran sztormowych (z maksimum powyżej 640 cm), przy jednoczesnym spadku wezbran sztormowych o maksymalnych wartościach poziomu morza około 570 cm.
Zmiany klimatyczne będą także generować straty związane z ekologią Morza Bałtyckiego istotnie wpływając na funkcjonowanie stref brzegowych w Polsce. Obserwowane w ostatnich dekadach zmniejszenie się wlewów dobrze natlenionej powierzchniowej wody słonej z Morza Północnego do Bałtyku spowoduje pogłębianie się jego wrażliwości na niekorzystne zmiany ekologiczne. Może to doprowadzić do zaniku cennych gatunków ryb, ogólne zmniejszenie się bioróżnorodności, inwazję gatunków obcych oraz pogorszenie warunków do rekreacji i turystyki, a zatem spadek dochodów tych sektorów.
6.3.7 Budownictwo
Wrażliwość sektora budownictwa na warunki klimatyczne jest zróżnicowana w zależności od rozpatrywanych elementów, takich jak: lokalizacja obiektu budowlanego, posadowienie i fundamentowanie, konstrukcja nośna obiektu, obudowa zewnętrzna obiektu i jej termoizolacyjność, instalacje wewnętrzne, wykonawstwo budowlane, a także od stadiów budowy i eksploatacji obiektów, jak: projektowanie, wykonawstwo robót budowlanych i technologii wykonawczych, wyrobów i materiałów budowlanych oraz utrzymania obiektów budowlanych.
Za najbardziej narażone na zmiany klimatu należy uznać budownictwo mieszkaniowe na terenach zurbanizowanych (miejskie) oraz na terenach wiejskich (zagrodowe budownictwo kubaturowe). Pozostałe dwa rodzaje, tj. budownictwo przemysłowe i użyteczności publicznej, wykazują większą odporność na zmiany klimatu.
Na budownictwo mieszkaniowe składają się budynki mieszkalne wielokondygnacyjne przede wszystkim w centrach miast oraz budownictwo jednorodzinne na obrzeżach lub w małych miastach. Ten ostatni rodzaj budownictwa pod względem wrażliwości na zmiany klimatu jest zbliżony do budownictwa wiejskiego.
Historyczne uwarunkowanie sprawia, że miasta położone w dolinach rzecznych są narażone na powodzie związane z przepływem rzecznym, jak i podtopienia w wyniku silnych opadów deszczu i niewielkich spadków terenu uniemożliwiających szybki odpływ wody opadowej. Tereny w miastach, na których obecnie są lokalizowane budynki, to tereny wcześniej nie zabudowane ze względu na słabonośne podłoże lub uznawane wcześniej za tereny zalewowe. Stanowi to główne zagrożenie dla tego rodzaju budownictwa.
Konstrukcja nośna obiektów budownictwa mieszkaniowego na terenach zurbanizowanych jest wrażliwa na czynniki klimatyczne. Musi ona być odporna na takie zagrożenia jak: zmiany temperatury, obciążenie wiatrem i śniegiem. Przy zmieniających się warunkach klimatycznych stosowane obecnie normy i wskaźniki będzie trzeba dostosować do tych zmian. O ile tendencja wzrostu temperatury utrzyma się w drugiej połowie stulecia, wyrażona kilkustopniowym podwyższeniem średniej temperatury dobowej oraz skróceniem okresu grzewczego i zwiększeniem częstotliwości wystąpienia upałów w lecie, będzie konieczna analiza adekwatności obecnie stosowanych norm w zakresie termoizolacji, zasad ogrzewania, wentylacji i klimatyzacji budynków lub zasad odśnieżania dachów.
W tradycyjnym budownictwie mieszkaniowym w ciągu ostatnich 100 lat stosowano obudowę ścian zewnętrznych i stropodachy charakteryzujące się słabą izolacyjnością termiczną. Jest ono obarczone błędami systemowymi ujawniającymi się w postaci niejednorodności termoizolacji obudowy, a tym samym podatnym na zmiany temperatury i nie zapewniającym komfortu termicznego w warunkach niskich lub wysokich temperatur. W użytkowanych obecnie budynkach mieszkalnych najbardziej wrażliwe na zmiany klimatu są instalacje: wodno-kanalizacyjna, grzewcza oraz wentylacyjno-klimatyzacyjna.
Budownictwo wiejskie obejmuje budynki mieszkalne, z reguły jedno lub dwu kondygnacyjne oraz budynki produkcyjne gospodarstw rolnych. Budynki wiejskie najczęściej są budowane w technologii tradycyjnej, tzn. mają ściany murowane z elementów drobnowymiarowych i stropy gęsto żebrowe z wypełnieniem z pustaków lub płytowe żelbetowe. Więźba dachowa z reguły jest drewniana, rzadziej ze stalowych kształtowników. Budownictwo wiejskie charakteryzuje się specyficznymi cechami takimi, jak:
- rozproszenie przestrzenne co sprawia, że budynki są szczególnie podatne na ekstremalne zjawiska klimatyczne (przede wszystkim oddziaływanie wiatru),
- brak podpiwniczenia umożliwiającego ochronę przed trąbami powietrznymi,
- łączenie funkcji inwestora, wykonawcy i użytkownika obiektu, a także często projektanta nie zawsze przez osoby mające ku temu uprawnienia,
- bliskie sąsiedztwo nieuregulowanych cieków wodnych,
- niski poziom kultury technicznej zarówno wykonawców, jak i przyszłych użytkowników, przejawiający się np. w niestosowaniu wieńców lub izolacji, braku właściwych zabezpieczeń antykorozyjnych czy odwodnień,
- słaby lub niedostateczny nadzór budowlany.
Lokalizacja budynku może mieć decydujące znaczenie dla oceny zagrożenia budynku zjawiskami związanymi z warunkami klimatycznymi, np. zalaniem, podtopieniem wodą gruntową lub powodziową, deficytem wody, osuwiskami, zniszczeniami wywołanymi przez wiatr. Sprzyja temu brak dostatecznej wiedzy o metodach zapobiegania takim zjawiskom na etapie projektowania i wznoszenia budynków (np. budowa na terenach zalewowych, osuwiskowych lub w rejonach podatnych na silne wiatry) oraz oszczędności wprowadzanych przez inwestora. Zwiększenie ilości ulewnych opadów deszczu, gwaltowność tych opadów, podniesienie poziomu wód gruntowych, podnoszenie się poziomu morza, z możliwością zalewania terenów przybrzeżnych, podnoszenie się poziomu rzek ze zwiększeniem ilości powodzi, stwarzają nowe zagrożenia dla budynków istniejących oraz wymuszają przeanalizowanie nowego podejścia przy projektowaniu nowych inwestycji.
Na terenach wiejskich są budowane obiekty (np. magazynowe), które mogą mieć konstrukcję nietypową: stosunkowo wysokie zewnętrzne ściany nośne lub słupy (żelbetowe lub stalowe), lekką konstrukcję dachu (dach nieocieplany), z małą liczbą usztywnień poprzecznych. Konstrukcje takie są wrażliwe na silne podmuchy wiatru lub na intensywne opady śniegu. Na oddziaływania wiatru są także wrażliwe: szklarnie, napowietrzne linie energetyczne oraz naziemne stalowe zbiorniki na gnojowicę. Natomiast zbiorniki zagłębione w gruncie wykazują wrażliwość na wahania poziomu wody gruntowej, która w wypadku wysokiego poziomu może doprowadzić do wyparcia konstrukcji z podłoża i awarii zbiornika.
Budownictwo przemysłowe z racji swojego przeznaczenia i kosztów już na etapie projektowania musi uwzględniać warunki klimatyczne i gruntowo-wodne. Oprócz odporności
na wahania temperatury powietrza i opady obiekty te muszą być odporne na obciążenie wiatrem oraz śniegiem. Instalacje nieosłonięte są szczególnie wrażliwe na warunki klimatyczne, zwłaszcza na opady, silny wiatr czy wyładowania atmosferyczne (wieże, maszty, dźwigi, zbiorniki i in.). Wzrost gwałtowności działania porywów wiatru jest szczególnie niebezpieczny dla obiektów wysokich i wysokościowych. Oprócz budynków wysokościowych na oddziaływanie wiatru szczególnie narażone są konstrukcje halowe, wieże, mosty, w tym mosty podwieszone i wiszące, wiadukty, estakady.
Wrażliwość na warunki klimatyczne obiektów użyteczności publicznej jest identyczna jak pozostałych rodzajów budownictwa, zwłaszcza budownictwa mieszkaniowego na terenach zurbanizowanych. Wyjątkową wrażliwością na podwyższoną temperaturę charakteryzują się: szpitale, hospicja, domy opieki i przedszkola, które w okresie lata muszą być wyposażone w klimatyzację ze względu na stres termiczny. Narażone na czynniki klimatyczne są szczególnie takie obiekty, jak: skocznie i wyciągi narciarskie, schroniska górskie, przystanie jachtowe, które są zagrożone powodziami, podtopieniami i szkwałowym wiatrem. W zmienionych warunkach klimatycznych należy się liczyć z nasileniem się takich zjawisk. Obiekty takie są wrażliwe na bardzo wysoką lub bardzo niską temperaturę powietrza oraz silne wiatry i intensywne opady atmosferyczne, szczególnie na etapie prowadzenia robót budowlanych i remontowych.
Grupą podatną na zagrożenia związane ze zmianami klimatu są obiekty zabytkowe, na które w sposób destrukcyjny mogą wpływać również: częstość występowania i gwałtowność opadów, z dużą ich zmiennością w czasie, silne wiatry, wzrost poziomu wód gruntowych, zwiększenie liczby powodzi będących następstwem ulewnych, gwałtownych deszczu. W obliczu prognozowanych zmian klimatycznych, budowlane obiekty zabytkowe, będące znaczącą częścią dziedzictwa narodowego, wymagają specjalnej troski. Elementami konstrukcji szczególnie narażonymi na dynamiczne działanie porywów wiatru, nasilenie wiatru, występowanie trąb powietrznych są konstrukcje dachów obiektów zabytkowych.
Wysoki poziom wód gruntowych jest szczególnie niebezpieczny dla budynków istniejących, w tym przede wszystkim budynków starych, w tym zabytkowych, nieposiadających izolacji przeciwvodnej, zarówno poziomej, jak i pionowej lub posiadających ją uszkodzoną.
6.3.8 Transport
Transport to jedna z najbardziej wrażliwych na zmiany klimatu dziedzina gospodarki. We wszystkich jego kategoriach, tj. transporcie drogowym, kolejowym, lotniczym i żegludze śródlądowej wrażliwość na warunki klimatyczne należy rozpatrywać z punktu widzenia trzech podstawowych elementów, tj. infrastruktury, środków transportu oraz komfortu socjalnego. O ile urządzenia transportowe oraz komfort socjalny można na bieżąco dostosować do zmieniających się warunków, o tyle w odniesieniu do infrastruktury transportowej, która jest budowana na długi okres funkcjonowania (np. 100 lat) zdefiniowanie wrażliwości na zmiany oraz działania adaptacyjne należy wprowadzać sukcesywnie z dużym wypredzeniem.
Największym zagrożeniem dla transportu, wskazanym w scenariuszach klimatycznych w perspektywie końca XXI w. mogą być zmiany w strukturze występowanie zjawisk ekstremalnych oraz zwiększenie opadu zimowego. W okresie do 2070 r. należy się liczyć przede wszystkim ze zdarzeniami ekstremalnymi, które będą utrudniać funkcjonowanie
sektora. Analiza przewidywanych zmian klimatu dowodzi, że oczekiwane zmiany w dalszej perspektywie będą oddziaływać na transport negatywnie.
Analiza wrażliwości infrastruktury transportowej wskazuje, że najbardziej wrażliwa na deszcz i wiatr będzie nadal infrastruktura drogowa i kolejowa. Ze względu na prognozowane zmiany dotyczące struktury opadów jeszcze większego znaczenia nabierze m.in. poprawne określanie światła mostów i przepustów, projektowanie niwelety drogi na dojazdach do mostów, problem osuwisk i zagadnienia związane z odwodnieniem powierzchni transportowych oraz przejść podziemnych, tuneli i stacji metro.
Większość czynników klimatycznych ma wpływ na wszystkie rodzaje transportu, jednak jak wykazują analizy niektóre czynniki klimatyczne mają szczególne znaczenie dla jednego rodzaju transportu. Z analizy wynika, że infrastruktura transportu drogowego i kolejowego jest najbardziej wrażliwa przede wszystkim na: silny wiatry, opady śniegu, deszcz i mróz.
**Transport drogowy**
Ze względu na przestrzenny charakter, infrastruktura jest szczególnie wrażliwa na zmiany zjawisk klimatycznych. Należą do nich przede wszystkim opady i silny wiatr, a także upały i temperatura oscylująca wokół zera stopni.
Silne wiatry powodują między innymi: tarasowanie dróg przez powalone drzewa i słupy energetyczne, zamknięcie dróg, uszkadzanie pojazdów i obiektów budowlanych, utrudnienia w prowadzeniu prac załadunkowych, uszkodzenia ekranów przeciwwałasowych.
Ulewy i wywołane nimi powodzie dezorganizują prace transportu poprzez: wyłączenie z ruchu tras komunikacyjnych, uszkodzenia infrastruktury drogowej, obsunięcia ziemi i podtopienia, a wraz z nimi szlaków komunikacyjnych, tuneli i innych obiektów, środków transportu a także utrudnienia w komunikacji miejskiej.
Opady śniegu, zwłaszcza mokrego oraz oblodzenie dróg i ulic stanowią poważne utrudnienie w pracy tego rodzaju transportu powodując nieprzejezdność dróg, opóźnione lub niezrealizowane kursy, wypadki drogowe, pogorszenie warunków jezdnych poprzez zmniejszenie przyczepności kół do nawierzchni dróg, wzrost kosztów utrzymania przejezdności tras.
Jednym z najbardziej dokuczliwych zjawisk są wahania temperatury, w szczególności tzw. przejścia przez zero w połączeniu z opadami lub topniejącym śniegiem sprzyjają zjawisku gołoledzi, a także intensyfikują korozyjne oddziaływanie wody na infrastrukturę transportową.
Niskie wartości temperatury ujemnej są czynnikiem ograniczającym możliwości transportu drogowego. Sprzyjają zwiększeniu awaryjności sprzętu, zmniejszają sprawność działania środków transportu, zmniejszają komfort podróżowania, powodują uszkodzenia nawierzchni drogowej (przełomy zimowe) oraz utrudniają prace przeładunkowe, wydłużając czas załadunku i wyładunku.
Równie niekorzystne jest oddziaływanie wysokiej temperatury (upałów) szczególnie długotrwałe, które powoduje przegrzewanie się silników i innych urządzeń technicznych, obniżenie komfortu pracy kierowców i pracowników obsługi, a także pasażerów. W związku
przewidywanym ociepleniem, nowego znaczenia nabiera problem oddziaływania wysokiej temperatury na nawierzchnie powierzchni komunikacyjnych. W doborze materiałów i projektowaniu mieszanki mineralno-asfaltowej oraz ocenie jej trwałości należy brać pod uwagę m.in. jej odporność na pękanie w niskiej temperaturze i na deformacje trwałe w wysokiej temperaturze. Wymaga to także będzie weryfikacji map stref klimatycznych Polski ze względu na dobór lepiszcza asfaltowego do nawierzchni asfaltowych i opracowania uproszczonej metody projektowania nowych nawierzchni asfaltowych dla warunków odpowiadających najwyższej średniej 7-dniowej maksymalnej temperaturze powietrza.
Czynnikiem klimatycznym powodującym utrudnienia w ruchu drogowym jest mgła, szczególnie często występująca w warunkach jesiennio-zimowych przy temperaturze bliskiej zera. Ograniczenie widoczności powoduje zmniejszenie prędkości eksploatacyjnej i opóźnienia w ruchu drogowym szczególnie w transporcie publicznym, a także zwiększa ryzyko wypadków drogowych.
**Transport kolejowy**
W transporcie kolejowym, wrażliwość infrastruktury na warunki klimatyczne jest podobna jak w transporcie drogowym. Intensywne opady śniegu, oblodzenie, deszcze ulewne i nawałne oraz silne wiatry powodują zakłócenia przejezdności szlaków komunikacyjnych, sprawności urządzeń sterowniczych i in.
Wysoka temperatura oddziałuje nie tylko na infrastrukturę poprzez deformacje toru w wyniku wydłużania się szyn i pożary powodujące uszkodzenia infrastruktury kolejowej, ale przede wszystkim oddziałuje na warunki pracy (stres termiczny), a także przyczynia się do obniżenia komfortu podróży.
Silne wiatry i trąby powietrzne towarzyszące burzom powodują uszkodzenia sieci trakcyjnych i linii energetycznych, tarasowanie dróg kolejowych przez powalone drzewa, zrywanie dachów i uszkodzenia budynków zaplecza technicznego. Podobnie jak w wypadku opadów ulewnych należy oczekiwać zwiększenia częstości występowania takich zjawisk.
Szczególnie uciążliwe w warunkach zmienionego klimatu będą okresy z silnymi spadkami temperatury i krótkotrwałymi silnymi opadami śniegu i oblodzeniem przewodów, które będą mieć charakter incydentalny, a przez to mogą być groźniejsze, bo mała częstotliwość występowania nie sprzyja mobilizacji służb do zapobiegania skutkom takich zjawisk i ich usuwania.
**Transport lotniczy**
Jego zależność od warunków klimatycznych największe znaczenie ma przede wszystkim w momencie startu i lądowania samolotów. Infrastruktura lotnicza podlega takim samym wpływom klimatu, jak każda infrastruktura budowlana i techniczna omówiona wcześniej.
Dla samolotów przyziemionych podstawowe zagrożenie stanowi silny wiatr (jego porywy) oraz oblodzenie. Pozostałe zjawiska, jak ulewy czy silny opad śniegu, mogą opóźnić operacje i wpływać negatywnie na ich regularność, jednak nie stanowią bezpośredniego zagrożenia. Natomiast wyższa temperatura powietrza będzie rzutować na gęstość powietrza i tym samym na konieczność zwiększenia szybkości samolotów, zwłaszcza w fazie wznoszenia.
i zużycia większej ilości paliwa, a w fazie startu rzadsze powietrze wymagać będzie dłuższych pasów startowych lub ograniczenia ładunku.
**Żegluga śródlądowa**
W Polsce śródlądowy transport wodny obsługuje mniej niż 1% ogólnokrajowych potrzeb przewozowych i stanowi margines w systemie transportu. Ten rodzaj transportu jest ściśle uzależniony od warunków wodnych na rzekach i jest wrażliwy na wysokie powodziowe stany rzek oraz niskie stany związane z okresami suszy. W analizowanym okresie należy się liczyć ze wzrostem częstotliwości obu niekorzystnych zjawisk, a tym samym utrudnienia w działaniach żeglugi. Kolejnym elementem klimatycznym mającym wpływ na żegluge jest zamarszczanie rzek. Jednakże wraz z rozwojem procesu ocieplenia częstotliwość tych zjawisk zmalaże.
### 6.3.9 Energetyka
Sektor energetyki jest relatywnie mało wrażliwy na zmiany klimatu. Wzrost temperatury jest korzystny z punktu widzenia zapotrzebowania na energię elektryczną i ciepło. Zmniejsza zapotrzebowanie, wyrównuje zmiany obciążenia. Zmniejszenie zapotrzebowania dotyczy przede wszystkim potrzeb na ogrzewanie pomieszczeń. Zmniejszenie różnic między zapotrzebowaniem minimalnym i maksymalnym dotyczy zarówno energii elektrycznej, jak i ciepła. W przypadku zapotrzebowania nie można zatem wskazać prawdopodobnych zagrożeń i strat.
Najczulszą, z punktu widzenia zmian klimatu, składową sektora energetyki jest infrastruktura wykorzystywana do dystrybucji energii elektrycznej. Już obecnie obfite opady śniegu połączone z przezechodzeniem temperatury przez wartość 0°C powodują masowe awarie sieci niskiego napięcia i nawet kilkudniowe braki zasilania, głównie na obszarach wiejskich. Wzrost temperatury w warunkach krajowych spowoduje, że zimą dni o temperaturze 0°C znacznie przybędzie. Wzrastały będą zatem straty spowodowane brakiem zasilania w energię elektryczną. Oszacowanie ich jest niezmiernie trudne. Zależą bowiem od rejonu w jakim wystąpią, pory dnia itd. Można je oszacować posługując się wielkościami usrednionymi, przy założeniu, że przy współczesnym uzależnieniu od zasilania w energię elektryczną brak zasilania powoduje utratę możliwości „wytwarzania” produktu krajowego brutto (PKB). Przyjmując, że krajowy PKB na mieszkańca wynosi około 1,4 bln zł/rok, to statystyczny Polak wytwarza w ciągu godziny PKB o wartości około 4,2 zł. Brak zasilania przez 10 godzin obszaru, na którym mieszka 100 tys. osób oznacza średnią stratę na poziomie 4,20 mln zł, bez uwzględnienia pojawiających się zawsze w takim przypadku kosztów usuwania uszkodzeń. Dostępne publicznie dane nie pozwalają jednoznacznie oszacować kosztów usuwania uszkodzeń.
Elektrownie, elektrociepłownie i ciepłownie wytwarzające energię elektryczną i ciepło są mało zależne od prognozowanych zmian klimatu. W przypadku elektrowni i elektrociepłowni gazowych wraz ze wzrostem temperatury powietrza następuje niewielka utrata mocy osiągalnej i sprawności. W przypadku technologii parowych wpływ ten jest praktycznie pomijalny. Istotnym problemem w elektrowniach cieplnych jest natomiast dostępność wody dla potrzeb chłodzenia i uzupełniania obiegu.
Można przypuszczać, że przyszłe technologie energetyczne – OZE, praktycznie nie będą wrażliwe na zmiany klimatu, co zapewni odpowiedni rozwój poszczególnych technologii i ich adaptację do nowych warunków. Niektóre, jak energetyka wodna, czy technologie spalania biomasy naturalnej (w tym plantacji energetycznych) nie będą wykorzystywane w związku ze znacznie ograniczonymi ich zasobami.
Zmiany klimatu związane ze wzrostem temperatury spowodują w sposób naturalny zmniejszenie zapotrzebowania na ciepło. Jednocześnie rozwój technologiczny zmniejszy energoochłonność poszczególnych sektorów gospodarki. Sektor budownictwa, który obecnie jest odpowiedzialny za przeszło 40% zużycie energii końcowej, zarówno w Polsce, jak i w całej Europie, już w okresie kilkudziesięciu lat (około 2050 r.) nie będzie wykazywał potrzeb na ciepło do ogrzewania i chłodu do chłodzenia, czy klimatyzacji budynków. Energooszczędność struktur budowlanych, odpowiednie materiały, inteligentna obudowa budynku, systemy odpowiednio zarządzane i sterowane spowodują, że budynki będą zero energetyczne w odniesieniu do ciepła na potrzeby ogrzewania pomieszczeń. Natomiast będą produkować energię elektryczną i ciepło do podgrzewania c.w.u. na miejscu korzystając z zasobów OZE. Ze wzrostem temperatury wzrośnie efektywność działania cieplnych systemów słonecznych.
Spalanie biomasy niezależnie od zmian klimatycznych będzie zaprzestane, przede wszystkim ze względu na emisje CO₂. Sposób zerowania emisji CO₂ pochodzącej ze spalania biomasy pochodzenia roślinnego musi być zlikwidowany, jako nie oddający rzeczywistego efektu emisji zanieczyszczeń do otoczenia.
W przypadku energetyki współczesne technologie rozwijają się bardzo szybko i szczególnie w przypadku technologii OZE widać ogromny postęp zwiększający sprawność wykorzystania zasobów i źródeł, i efektywność działania urządzeń i instalacji. Jednakże już za kilkadziesiąt lat mogą pojawić zupełnie nowe przełomowe technologie umożliwiające pozyskiwanie i magazynowanie energii poprzez zmiany właściwości materiałowych ośrodków.
Opracowanie i wdrożenie właściwego systemu wsparcia technologii minimalizujących ocieplenie klimatu jest jednym z najważniejszych elementów gwarantujących w przyszłości właściwe funkcjonowanie sektora
6.3.10 Gospodarka przestrzenna
Zaburzeniom równowagi w systemie środowiska geograficznego wywołanym ocieplaniem się klimatu, towarzyszą zmiany, które w sposób bezpośredni lub pośredni wpływają na gospodarowanie przestrzenią. Dotyczą one wielu aspektów o charakterze horyzontalnym, od ekosystemów (zmiany funkcji, zasięgów gatunków, zmniejszanie różnorodności biologicznej, wymieranie gatunków), poprzez gospodarkę rolną, leśną i wodną (susze, pożary, powodzie i podtopienia, zmiana okresu wegetacji, zasięgów upraw, spadek produkcyjności roślin i in.), przemysł i energetykę (zmiany technologii i zapotrzebowania na wodę i energię, i in.), bezpieczeństwo ludzi i mienia (eksponycja na powodzie i podtopienia, silną insolację i upady, erozję wybrzeży, wzrost poziomu morza, osuwiska i pożary), infrastrukturę (eksponycja na nadmiar lub niedobór wód, wichury) do turystyki, które wymieniono jako przykładowe obszary powiązań.
Wobec zmian klimatycznych istotna staje się ochrona struktur przyrodniczych oraz zachowanie spójności i drożności sieci ekologicznej na poziomie krajowym, regionalnym, subregionalnym (obszaru metropolitalnego) i lokalnym, która poza funkcjami przyrodniczymi pełni również inne funkcje – m.in. społeczne i klimatyczne, gdyż poprawia jakość życia, szczególnie mieszkańców dużych miast (schładzanie miast, zacienianie, poprawa warunków aerosanitarnych, tereny rekreacyjne).
Obserwując konsekwencje zmian klimatu, jakie zachodzą w środowisku należy zakładać, że doprowadzą one do narastania problemów związanych z gospodarowaniem przestrzenią, w tym konkurencji o wykorzystanie przestrzeni. Większość następstw dotyczy wszystkich regionów Polski, część z nich odnosi się jednak głównie do wybranych regionów geograficznych, lub obszarów funkcjonalno-przestrzennych. W zależności od uwarunkowań geograficznych mogą one występować z różnym nasileniem. Polityka adaptacyjna do zmian klimatu wymaga zatem uwzględnienia aspektu regionalnego, ze szczególnym odniesieniem do najbardziej istotnych dla zagospodarowania przestrzennego obszarów, a zwłaszcza obszarów górskich, wybrzeża oraz dolin rzecznych, a także obszarów metropolitalnych.
6.3.11 Miasta
Zmiany klimatu nie stanowią bezpośredniego problemu środowiskowego w miastach, jednak związane z nimi inne zjawiska, jak np. zanieczyszczenie powietrza, podtopienia, czy powodzie są poważnym problemem dla wielu miast. Na globalne zmiany klimatu nakłada się wpływ procesów urbanizacyjnych i intensywna działalność gospodarcza, co pogłębia negatywne oddziaływanie klimatu. Procesy te sprzyjają rozrostowi miast i zajmowaniu nowych obszarów często marginalnych, szczególnie wrażliwych na konsekwencje zmian klimatu (np. obszary zalewowe). Duża gęstość zaludnienia i różnorodność grup społecznych i wiekowych sprawia, że wrażliwość na takie zmiany jest wyższa niż w regionach pozamiejskich.
**Zagrożenia wynikające z warunków termicznych w miastach**
Zagrożenie związane z wysokimi temperaturami powietrza w dużych miastach zwiększa efekt miejskiej wyspy ciepła (MWC). Intensywność MWC wzrasta liniowo wraz ze wzrostem wielkości miasta, od wartości niewiele przekraczających 0°C w miastach do 5 tys. mieszkańców do 1,5 do 2,5°C w Warszawie, liczącej blisko 2 mln mieszkańców. Jednakże, w ekstremalnych warunkach termicznych, gdy temperatura osiąga wartości ponad 35°C w mieście do 600 tys. mieszkańców intensywność MWC sięgać może 7,6°C, natomiast w miastach około 1-2 mln mieszkańców różnica temperatury powietrza pomiędzy miastem a terenami otwartymi może wynosić nawet 9-10°C.
Wyniki badań prowadzonych dla Warszawy wskazują, że intensywność MWC jest wyraźnie zależna od udziału terenów biologicznie czynnych w osiedlu i systemu wentylacji, w nieco mniejszym zaś stopniu istotny jest wskaźnik intensywności zabudowy czy funkcja odległości od centrum miasta. Wielkość powierzchni biologicznie czynnej nie powinien być niższy niż 45-50%.
Należy spodziewać się, że prognozowane zwiększenie częstotliwości i intensywności fal upałów może pogłębiać zjawiska związane z MWC i jej skutkami dla warunków życia i zdrowia ludzi. Wysoka temperatura powietrza w lecie 1994 r. (w Warszawie temperatura przekroczyła 36°C) spowodowała w Polsce wzrost śmiertelności o 50–230% w stosunku do
przeciętnej. Liczba ofiar tej fali upałów w samej Warszawie, po uwzględnieniu naturalnego zmniejszenia umieralności występującego po okresie wzrostu w czasie upałów wyniosła 47 przypadków.
**Zagrożenia związane z nadmiarem i niedoborem wody**
Zagrożenie związane z nadmiarami wody w miastach sprowadza się do dwóch kwestii: powodzi i podtopień. O ile powodzie zagrożają większości miast położonych w dolinach rzecznych (powodzie rzeczne) i w strefie wybrzeża (powodzie sztormowe), o tyle podtopienia mogą wystąpić w każdym miejscu jako efekt gwałtownych ulew (powodzie nagłe), intensywnych długotrwałych opadów, mogą także być spowodowane przez wody roztopowe.
Głównymi przyczynami wysokich szkód są: duże zagęszczenie zabudowy miejskiej oraz uszczelnienie powierzchni terenu, a co za tym idzie zmniejszenie lub całkowite wyeliminowanie infiltracji. Skutki klęski żywiołowej może jeszcze pogarszać rytm życia w wielkim mieście: godziny pracy i związane z tym godziny szczytu komunikacyjnego, pory handlu, nauki itp. Jednocześnie podczas powodzi w miastach generowane są zagrożenia związane z systemem infrastruktury (m.in. zaopatrzenia w wodę, kanalizację i oczyszczanie ścieków, wysypiska odpadów i in.) Większość obszarów metropolitalnych zlokalizowana jest w dolinach dużych rzek.
W obliczu zmian klimatu można oczekiwać coraz częstszych powodzi miejskich generowanych głównie przez nawałne opady deszczu. Zagrożenie tym rodzajem powodzi zwiększa niewydolność systemu odwadniającego, a w mniejszym zakresie także ograniczone możliwości retencji wodnej. Nadmierne ilości wody spowodowane gwałtownymi deszczami stanowią duży problem dla branży kanalizacyjnej ze względu na za małą przepustowość istniejących (lub projektowanych) instalacji. Może to powodować dodatkowo zalewanie wszelkiego rodzaju studniówek oraz piwnic. Dachy i tarasy, a także zagłębiania przy ścianach zewnętrznych budynku powinny mieć odprowadzenie wody opadowej do wyodrębnionej kanalizacji deszczowej lub kanalizacji ogólnospławnej. Przy przewidywanych zmianach klimatycznych, konieczne jest zwiększenie możliwości przepustowej kanalizacji deszczowej przez zwiększenie średnic sieci instalacyjnej lub jej ilości, co wymaga modernizacji infrastruktury wodno-kanalizacyjnej na terenie całego kraju.
Bardzo istotnym elementem funkcjonowania miasta jest zaopatrzenie jego mieszkańców w wodę. W warunkach zmieniającego się klimatu, brak wody może być jedną z barier rozwoju miast. Wraz ze wzrostem temperatury i związanych z nim fal gorąca i długich okresów bezopadowych zwiększać się będzie zagrożenie suszami, pogłębiające niedobór wody. Długie okresy bezopadowe skutkują zarówno spadkiem wilgotności gleby w wyniku intensywnego parowania, jak i obniżeniem się przepływów w rzekach i zwierciadła wód podziemnych.
Problemem w miastach związanym z niedoborem wody jest natomiast spadek wilgotności gleby, co przejawia się przede wszystkim przesuszeniem zespołów roślinnych i zieleni miejskiej, a także ogranicza możliwości roślinności w łagodzeniu wpływu wysokiej temperatury.
**6.3.12 Społeczności lokalne**
Cechą adaptacji do zmian klimatu jest w odróżnieniu od działań mitygacyjnych jej regionalny i lokalny charakter. Społeczności lokalne są grupą najbardziej wrażliwą na zmiany klimatu,
zwłaszcza na zdarzenia nadzwyczajne. Skuteczność działań adaptacyjnych zależy w dużym stopniu od zaangażowania w ich realizację społeczności i władz lokalnych. Z tego względu edukacja na tym poziomie ma szczególne znaczenie i powinna obejmować zarówno problematykę zmian klimatu, jak i wskazywać na konkretne metody zabezpieczenia przed nimi z uwzględnieniem specyfiki lokalnej. Świadomość konieczności podejmowania działań zapobiegawczych stopniowo wzrasta zwłaszcza na terenach często nawiedzanych przez zjawiska nadzwyczajne. Krótki przegląd podejmowanych inicjatyw obejmuje zarówno działania podejmowane przez organizacje pozarządowe, jak i samorządy i inne instytucje.
Organizacje pozarządowe spełniają ważną rolę w działaniach na rzecz ochrony klimatu oraz adaptacji do zmian klimatu.
Dobrym wzorem współpracy władz lokalnych z organizacjami pozarządowymi są Komisje Dialogu Społecznego, czyli gremia inicjatywno-doradcze, utworzone przez zainteresowane organizacje pozarządowe oraz m.st. Warszawę. Komisje są też forum wymiany wiedzy, doświadczeń i współpracy między organizacjami. W interesie władz lokalnych jest więc współpraca z organizacjami pozarządowymi i innymi partnerami dotycząca adaptacji do zmian klimatu. Komisja do spraw adaptacji do zmian klimatu może być najlepszym forum debaty, konsultacji i wymiany wiedzy między reprezentantami społeczności lokalnej a organami władzy w gminie.
Organizacje pozarządowe skupiają się przede wszystkim na prowadzeniu działalności edukacyjnej i zwiększającej świadomość społeczeństwa w zagadnieniach zmian klimatu. Do takich działań należy projekt Life+ „Dobry Klimat dla Powiatów”, który jest projektem realizowanym przez Instytut na Rzecz Ekorozwoju, skierowanym do samorządów.
Mazowiecka Agenda Klimatyczna to projekt zrealizowany przez Stowarzyszenie Pierwsza Warszawska Agenda 21 ze środków Funduszu Inicjatyw Obywatelskich. Mazowiecka Agenda Klimatyczna pełni rolę forum współpracy, wymiany wiedzy i dobrych praktyk różnych podmiotów oraz integracji różnych działań służących wzrostowi świadomości społecznej o czynnikach kształtujących klimat aglomeracji miejskiej – na przykładzie aglomeracji warszawskiej.
Związek Stowarzyszeń Polska Zielona Sieć jest ogólnopolską organizacją pożytku publicznego zrzeszającą organizacje ekologiczne działające w największych miastach Polski. Polska Zielona Sieć realizuje obecnie projekt „Klimat dla rolników”. Projekt angażuje w działania i dyskusje różnorodne grupy, których temat dotyczy – stowarzyszenia rolników i przetwórców, lokalne grupy działania, indywidualnych rolników i przetwórców, przedstawicieli lokalnych samorządów i izb rolniczych, studentów, ekologiczne organizacje pozarządowe, naukowców, ekspertów, osoby zainteresowane zrównoważonym rozwojem, konsumentów oraz użytkowników Internetu. Projekt jest częścią międzynarodowego projektu „ClimATE change”, której partnerami są organizacje pozarządowe z Niemiec, Włoch, Malty, Francji, Afryki oraz Ameryki Południowej.
Celem Platformy „Partnerstwo dla Klimatu” jest prowadzenie wspólnie z partnerami kompleksowych, innowacyjnych działań edukacyjnych i promocyjnych związanych z problematyką zmian klimatu. W ramach Platformy organizowane są różnego rodzaju wydarzenia o zróżnicowanym charakterze, m.in. konferencje, debaty, happeningi, wystawy, które mają na celu zwiększanie świadomości społecznej z zakresu ochrony klimatu. Partnerami „Partnerstwa dla Klimatu” są organizacje i instytucje reprezentujące bardzo
różnorodne środowiska, m.in. jednostki administracji rządowej i samorządowej, ambasady, organizacje pozarządowe oraz instytucje, dla których ochrona klimatu stanowi priorytet.
Na szczeblu lokalnym inicjatywy związane z adaptacją dotyczą przed wszystkich zabezpieczeń przed powodzią i łączą różne środowiska i organizacje lokalne. Poniższe przykłady stanowią ilustracje takiej aktywności.
„Społeczna ochrona przeciwpowodziowa – związki walowe wracają” to projekt realizowany przez Stowarzyszenie Żuławy, w ramach którego zostaną przeprowadzone szkolenia przygotowujące ochotników do roli strażnika walowego. Strażnik wałowy jest historycznym, odpowiedzialnym zajęciem, ściśle związanym ze społeczną ochroną przeciwpowodziową. Z uczestnikami szkolenia zostanie podpisana umowa zobowiązująca do odpłatnej organizacji i przeprowadzenia samodzielnie przynajmniej jednego szkolenia w swoim środowisku (np. w szkole, urzędzie, instytucji, organizacji) przy pełnym wsparciu technicznym Stowarzyszenia Żuławy. Każdy z uczestników otrzyma certyfikat Strażnika Walowego. Cel szkoleniowy to nabycie przez uczestników szkolenia wiedzy i umiejętności do upowszechniania profilaktyki, kierowania i organizowania w podstawowym zakresie społecznej ochrony przeciwpowodziowej mieszkańców, zamieszkałych tereny bezpośrednio zagrożone powodzią oraz stworzenie kadry zdolnej do samodzielnego przeprowadzania szkolenia lub lekcji z podstawowych zasad ochrony przeciwpowodziowej.
Pomoc sąsiadzka jako działanie adaptacyjne w gminie Gnojnik. Gmina Gnojnik (woj. Małopolskie) została w latach 1997-2001 aż 6 razy dotknięta powodziami. W efekcie tak częstych klęsk powodziowych mieszkańcy gminy wypracowali system pomocy sąsiadzkiej. W ramach pomocy sąsiadzkiej, każda rodzina zamieszkująca w wyższych partiach obszaru gminy sprawuje awaryjną opiekę nad jedną rodziną zamieszkującą obszary objęte zagrożeniem powodziowym. Oznacza to, że tym samym rodzina ta podejmuje się udzielić konkretnej pomocy poszkodowanym sąsiadom, np.: udzielić im schronienia we własnym domu, przewieźć ich dobytek poza teren zagrożony etc. System ten funkcjonuje sprawnie już wiele lat.
Serwis Naprawmyto.pl Inicjatorem i fundatorem budowy serwisu jest Fundacja im. Stefana Batorego. Za koordynację prac nad powstaniem serwisu odpowiada Pracownia Badań i Innowacji Społecznych „Stocznia”. Serwis Naprawmyto.pl umożliwia swoim użytkownikom zgłaszanie problemów w przestrzeni publicznej, zaobserwowanych w najbliższym otoczeniu. Podstawową funkcją serwisu jest mapowanie i zgłaszanie problemów i spraw wymagających załatwienia w przestrzeni publicznej, m.in. w takich obszarach jak infrastruktura, bezpieczeństwo czy źle działające usługi publiczne (np. uszkodzone wały przeciwpowodziowe). Każde zgłoszenie jest rejestrowane w systemie, a odpowiedni komunikat przekazywany do instytucji publicznych odpowiedzialnych za daną kwestię. Tym sposobem serwis może służyć jako kanał dwustronnej komunikacji na linii władza-obywatele. W pracach serwisu bierze udział na razie 8 gmin (Czerwonak, Lublin, Marki, Nysa, Przemyśl, Szczecin, Toruń, Zamość), użytkownicy zgłosili 13200 alertów z czego 4285 jest już naprawionych. Wiele ze zgłoszonych alertów dotyczyło stanu rowów melioracyjnych, kanalizacji deszczowej, etc. Dzięki zgłoszeniom mieszkańców, władze podejmowały stosowne interwencje.
Powiatowy Urząd Pracy w Górze w 2009 r. zrealizował program „Bezrobotni dla gospodarki wodnej i ochrony przeciwpowodziowej”. Program powstał na mocy porozumień w sprawie współpracy z zakresu gospodarki wodnej i ochrony
przeciwpowodziowej oraz ograniczenia bezrobocia na terenie gmin Powiatu Górowskiego, zawartych pomiędzy Dolnośląskim Zarządem Melioracji i Urządzeń Wodnych we Wrocławiu a Powiatowym Urzędem Pracy w Górze oraz Urzędem Miasta i Gminy Góra, Urzędem Gminy Jemielno, Urzędem Gminy Niechlów i Urzędem Miejskim Wąsosza. Celem programu było zapewnienie bezpieczeństwa przed lokalnymi podtopieniami powodziowymi oraz tworzenie na obszarze gmin dodatkowych miejsc pracy poprzez organizację robót publicznych, w ramach których zatrudnienie na okres 5,5 miesiąca uzyskały 24 osoby bezrobotne zarejestrowane w Powiatowym Urzędzie Pracy w Górze. Zakres wykonywanych prac przez zatrudnione osoby polegał na czyszczaniu i konserwacji cieków wodnych, wałów przeciwpowodziowych i rowów. Program realizowany był w okresie od maja 2009 r. do listopada 2009 r., a pozyskane środki finansowe na jego realizację kształtują się na poziomie 230 400 zł.
6.3.13 Kierunki działań adaptacyjnych
Identyfikacja niezbędnych działań jakie należy podjąć aby skutecznie realizować Strategie adaptacji do zmian klimatu stanowi jej kluczowy element. Zidentyfikowane działania stanowią podstawę zarówno do przygotowania programu realizacyjnego strategii, jak i do oceny kosztów jej wdrażania. Przygotowanie wykazu działań miało charakter wielostopniowy. Podstawę stanowiły eksperckie oceny wrażliwości badanych dziedzin życia społecznego i gospodarczego na zmiany klimatu i zdefiniowanie koniecznych przedsięwzięć ograniczających negatywny wpływ. Wstępna lista została oceniona i uzupełniona przez zainteresowane resorty, a następnie porównana z kierunkami interwencji strategii rządowych i przekazana do ekspertów do powtórnej oceny. Proponowane działania szczegółowe zostały zagregowane tworząc listę kierunków działań, która poziomem agregacji jest zbliżona do kierunków interwencji w strategiach rządowych.
Wykaz pozwolił na zdefiniowanie pojęcia działań adaptacyjnych pod którym kryją się działania skierowane na ograniczanie skutków zmian klimatu, natomiast nie obejmują likwidacji szkód i odbudowy po zniszczeniach.
Zaproponowane działania obejmują następujące sektory: gospodarka wodna, rolnictwo, gospodarka przestrzenna, ochrona zdrowia, obszary miejskie, gospodarka przestrzenna, budownictwo, transport, energetyka, strefa wybrzeża, ochrona bioróżnorodności, leśnictwo i ochrona zabytków. W większości przypadków przyjęte kierunki działań mają charakter horyzontalny i w różnym stopniu oddziaływają na badane sektory.
Kierunki zostały pogrupowane w cztery kategorie: regulacji prawnych i politycznych, inwestycyjne i techniczne, edukacyjne i kształtowania świadomości oraz B+R. Oddzielną kategorię stanowią kierunki dotyczące monitoringu różnych aspektów adaptacji i dotyczą przede wszystkim ostrzeżeń przed zmianami krótko i długo okresowymi, a także wrażliwości i reakcji na zmiany klimatu.
Kierunki działań prawnych w większości są zgodne z obowiązującym prawem jednak niektóre wymagają albo nowych regulacji prawnych na poziomie ustawowym (np. obowiązek przygotowywania lokalnych planów zagospodarowania przestrzennego lub zasady gospodarowania na terenach zagrożonych) albo na poziomie rozporządzeń i innych aktów wykonawczych. Kierunki polityczne koncentrują się na przygotowywaniu nowych strategii i planów na rożnych szczeblach zarządzania krajem.
Kierunki inwestycyjne i techniczne mają wspierać wdrażanie kierunków prawnych i politycznych poprzez przygotowywanie i stosowanie wytycznych, procedur, a także bezpośrednią realizację inwestycji.
Edukacja i zwiększenie świadomości społeczeństwa na temat aktualnych i spodziewanych zmian klimatu oraz ich negatywnych oddziaływań na społeczeństwo i gospodarkę, a także metod ich ograniczania stanowi kluczowy warunek powodzenia wdrażania strategii adaptacyjnej. Kierunki edukacyjne mają zapewnić wzrost takiej świadomości. Prowadzone mają być zarówno na wszystkich poziomach edukacji formalnej, jak i szeroko pojętej edukacji nieformalnej, zwłaszcza na poziomie lokalnym (rolnicy, społeczności gminne), jak i decydenckim (administracja państwowa i samorządowa).
Wdrażanie strategicznego planu adaptacji jest procesem długotrwałym, który powinien rozpoczynać się niezwłocznie i trwać nieprzerwanie. W niektórych dziedzinach proces ten już trwa (ochrona przeciwpowodziowa, ograniczanie skutków suszy czy ochrona strefy nadmorskiej) jednak strategiczny plan intensyfikuje te działania i wprowadza nowe elementy. Wprawdzie horyzont czasowy strategii jest ograniczony do roku 2030 jednakże proponowane działania będą wdrażane także poza wyznaczonym horyzontem. Ich wdrażanie jest związane z wysokimi kosztami i posiadanym potencjałem technicznym i ludzkim.
Z uwagi na wysokie koszty działań adaptacyjnych konieczne było wyznaczenie priorytetów. Jako najważniejsze uznano działania zapobiegawcze powodziom, ochronne wybrzeża, a następnie działania w sektorze rolnictwa.
Strategiczny plan adaptacyjny, a zwłaszcza kierunki działań adaptacyjnych nie mogą być skutecznie wdrażane, o ile nie zostaną zintegrowane z innymi strategiami państwowymi. Z tego względu niezbędne było zidentyfikowanie relacji pomiędzy kierunkami interwencji określonymi w strategiach rządowych i kierunkami działań adaptacyjnych, aby umożliwić ich włączenie do tych strategii. Poszczególnym kierunkom interwencji (celom, priorytetom) w strategiach rządowych, których cele odpowiadają celom adaptacji, zostały przypisane odpowiednie kierunki działań.
6.3.14 Badania naukowe
Badania obecnych i przyszłych zmian klimatu
Badania minionych i aktualnych warunków klimatycznych są najbardziej rozpowszechnionym typem badań nad klimatem. Prowadzone są na większości uczelni i instytutów mających w swoich zadaniach statutowych problemy klimatu. Literatura na ten temat jest znacząca, choć w większości dotyczy problemów bardzo specjalistycznych lub lokalnych. Pomimo tego stan wiedzy o niektórych zjawiskach klimatycznych, ich zmienności czasowej i przestrzennej jest niewystarczający do weryfikacji symulacji modelowych i określenia aktualnych tendencji zmian. Dotyczy to zwłaszcza zjawisk rzadkich i ekstremalnych.
Znacznie mniej badań prowadzonych jest nad scenariuszami przyszłych zmian klimatu na poziomie krajowym i regionalnym. Zajmują się tym dwa ośrodki, tj. Interdyscyplinarne Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego (ICM) oraz IMGW-PIB, a także w pewnym zakresie Uniwersytet Łódzki. Badania dotyczą opracowania scenariuszy krajowych w oparciu o scenariusze emisji IPCC oraz o globalne i
regionalne modele klimatu. W najbliższym czasie zajdzie konieczność opracowania nowych scenariuszy ze względu na zmiany w scenariuszach emisji przygotowywanych przez IPCC.
**Badania wpływu zmian klimatu i wrażliwości gospodarki i społeczeństwa**
Ten temat jest stosunkowo często przedmiotem badań, które w większości dotyczą takich obszarów jak zasoby wodne, strefa wybrzeża, rolnictwo, bioróżnorodność i ekosystemy.
**Zasoby i gospodarka wodna:** Przedmiotem analiz były wybrane dorzecza zarówno pod kątem zaopatrzenia w wodę, jak i jej jakości, a także zagrożeń powodziowych. Badania takie są prowadzone stosunkowo często w wielu ośrodkach naukowych, w tym m.in. w Instytucie Geofizyki oraz Instytucie Środowiska Rolniczego i Leśnego (Poznań) PAN, Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej - PIB, Politechnice Krakowskiej, Politechnice Warszawskiej oraz w Instytucie Techniczno-Przemysłowym.
**Rolnictwo:** Podstawowe badania związane z adaptacją rolnictwa prowadzone są w licznych ośrodkach naukowych zajmujących się naukami rolniczymi. Szczególny dorobek w zakresie zmian plonów roślin uprawnych ma Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa-PIB, SGGW, Instytut Ochrony Środowiska-PIB, Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN (Poznań). Badania specjalistyczne w zakresie adaptacji prowadzone są m.in. w Instytucie Ochrony Roślin w zakresie rozprzestrzeniania się szkodników i chorób roślin, a w zakresie trwałych użytków zielonych w Instytucie Techniczno-Przyrodniczym i in.
**Leśnictwo:** Badania dotyczą między innymi: koncentracji CO₂ w atmosferze i zdolności sekwestracji węgla przez lasy (Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu); zmian zasięgów występowania gatunków drzew leśnych (Instytut Badawczy Leśnictwa); zagrożenia lasów zależne od stanu atmosfery (udział Instytutu Badawczego Leśnictwa w projekcie PROZA); Zawartość węgla w drewnie (Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu) (inne badania patrz: Nadzwyczajne zagrożenia)
**Zdrowie:** W tym sektorze badania prowadzone przez Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania PAN koncentrują się na identyfikacji występowania chorób klimatozależnych i ich częstości występowania wraz z tendencją zmian w czasie, a także nad wpływem miejskiej wyspy ciepła na zdrowie i stresie termicznym.
**Strefa brzegowa:** Problemy zmian klimatu i związanych z tym zmian poziomu morza na strefę brzegową są przedmiotem analiz w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej-PIB Oddział w Gdyni, w Instytucie Budownictwa Wodnego PAN w Gdańsku, a także w Oddziale Państwowego Instytutu Geologicznego w Gdyni.
**Ekosystemy:** Badania zachowań i migracji ptaków w związku ze zmianami klimatu prowadzone są w Instytucie Biologii Środowiska UAM i w Uniwersytecie Przyrodniczym w Poznaniu, w Muzeum Przyrodniczym Uniwersytetu Wrocławskiego, Instytucie Badawczym Leśnictwa, Instytucie Ochrony Środowiska-PIB oraz parkach narodowych: Białowieskim, Biebrzańskim i Ujścia Warty. Inne badania w zakresie zmian w ekosystemach, gatunkowych i inwazji obcych gatunków, a także ekosystemów terenów podmokłych i bagiennych prowadzone są w Instytucie Ochrony Przyrody PAN, w parkach narodowych, na większości uniwersytetów, w SGGW, IOS-PB, a w zakresie monitorowania zmian fenologicznych w IMGW-PIB.
Właściwie brak jest tego rodzaju analiz w odniesieniu do innych działań gospodarczych, zwłaszcza infrastruktury i aspektów społecznych, a także analiz ekonomicznych. Zagadnieniami niewzględnianymi niemal we wszystkich prowadzonych badaniach (z wyjątkiem ochrony strefy brzegowej) są koszty strat spowodowanych zjawiskami związanymi ze zjawiskami klimatycznymi oraz oceny kosztów i korzyści proponowanych działań adaptacyjnych.
**Nadzwyczajne zagrożenia:** Badania sprowadzają się do monitorowania takich zjawisk, jak powodzie, susze, huragany i analizy wyników. Jest to zadanie statutowe Służby Hydrologiczno-Meteorologicznej w Instytucie Meteorologii i Gospodarki Wodnej-PIB. W zakresie suszy monitoring i badania prowadzi także Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa-PIB. Badania nad występowaniem pożarów, powodzi oraz huraganów w lasach są prowadzone w Instytucie Badawczym Leśnictwa-PIB. Monitoring jest także prowadzony przez inne służby w kraju np. urzędy morskie.
W dwóch obszarach: **ochronie przeciwpowodziowej oraz ochronie wybrzeża**, badania wpływu weszły w fazę realizacji w formie przygotowania map ryzyka zagrożenia powodziowego i wdrażania programu ochrony brzegów morskich i Żuław.
**Badania nad metodami adaptacji**
Badania nad metodami ocen wpływu i wrażliwości w oparciu o analizy scenariuszowe, modelowanie ilościowe i symulacje komputerowych znajdują się w początkowej fazie rozwoju. W chwili obecnej badania takie prowadzone są przede wszystkim w sektorze rolnictwa. Nieliczne inne opracowania mają charakter ekspertyz wykonywanych na konkretne potrzeby, są elementem projektów UE, w których uczestniczą polscy naukowcy lub są wynikiem współpracy polskich naukowców, w projektach prowadzonych przez instytucje naukowe innych krajów Unii Europejskiej.
Badania naukowe i rozwojowe wspierające proces adaptacji powinny koncentrować się na następujących kierunkach:
- diagnoza warunków klimatycznych i wodnych,
- stworzenie zintegrowanego systemu gromadzenia informacji o zmianach klimatu i ich skutkach,
- opracowanie nowych scenariuszy klimatycznych,
- ocena aktualnych i przyszłych kosztów zmian klimatu oraz ocena kosztów i korzyści związanych z procesem adaptacji, w pierwszej kolejności dla następujących sektorów: strefa wybrzeża, rolnictwo, ochrona przeciwpowodziowa, energetyka, ochrona zdrowia, gospodarka wodna, infrastruktura (transport i budownictwo), leśnictwo i bioróżnorodność,
- ocena ryzyka zagrożeń dla najbardziej wrażliwych sektorów i dziedzin życia,
- opracowanie narzędzi umożliwiających dokonywanie oceny adaptacji jako elementu podejmowania decyzji w celu ustalenia priorytetów działań adaptacyjnych,
- identyfikacja wpływu przyjętych działań adaptacyjnych na ograniczenie ryzyka i ich skuteczności,
- czynniki wspierające zwiększenie odporności i zdolności adaptacyjnych.
Wraz z postępem prac i rozwojem badań kierunki te będą ulegać ewolucji, aby dostosować badania do aktualnych potrzeb.
160
ROZDZIAŁ 7 POMOC FINANSOWA I TRANSFER TECHNOLOGII ZGODNE
Z ART.4.3, 4.4, 4.5 KONWENCJI KLIMATYCZNEJ
Rzeczpospolita Polska nie należy do Stron wymienionych w załączniku II do Konwencji klimatycznej, nie ma więc obowiązku wypełniania zobowiązań wynikających z artykułów 4.3, 4.4 oraz 4.5 Konwencji. Od czasu przystąpienia RP w 2004 r. do UE nasz kraj przyjął na siebie zobowiązania międzynarodowe dotyczące wielkości pomocy rozwojowej oraz jej jakości.
7.1. Międzynarodowa pomoc rozwojowa
Polska realizuje wiele zadań pomocowych dostrzegając i rozmawiając konieczność wsparcia zrównoważonego rozwoju w krajach rozwijających się oraz krajach z gospodarką w okresie przejściowym. Jako członek Unii Europejskiej większą część pomocy przekazuje poprzez wpłatę do jej budżetu ogólnego.
W ramach pomocy wielostronnej środki przeznaczane są także na składki w ramach systemu Narodów Zjednoczonych. Pozostałe środki rozdysponowywane są w ramach pomocy dwustronnej, realizowanej według priorytetów ustalanych przez MSZ na podstawie oceny potrzeb poszczególnych państw czy regionów świata. Pomoc wielostronna systematycznie wzrastała w okresie sprawozdawczym, a bilateralna wahala od 84 do 104 M USD. Należy zaznaczyć, że obciążenia dla polskiego budżetu wynikały także ze znacznie zmieniających się kursów złotego w stosunku do innych walut. Wysokość polskiej pomocy rozwojowej w poszczególnych latach objętych sprawozdaniem przedstawione są w tabeli 7.1.
Tabela 7.1. Pomoc rozwojowa udzielana przez Polskę w latach 2008–2011
| Rok | Pomoc wielostronna | Pomoc bilateralna |
|-----|-------------------|------------------|
| | mln PLN | mln USD | mln PLN | mln USD |
| 2008 | 661 | 274 | 202 | 84 |
| 2009 | 841 | 270 | 324 | 104 |
| 2010 | 848 | 281 | 290 | 96 |
| 2011 | 978 | 330 | 261 | 88 |
Działania w zakresie ochrony środowiska i przeciwdziałań zmianom klimatu stanowią tylko niewielką część ogólnej pomocy rozwojowej, która w większości przeznaczana jest na instrument sąsiedztwa i partnerstwa, pomoc przedakcesyjną, pomoc humanitarną oraz szereg innych działań rozwojowych. W załączonym do raportu zestawieniu przedstawiono dane odnośnie finansowania pomocy rozwojowej w dziedzinach związanych z ochroną środowiska, w szczególności klimatu. Inicjatywy wspierane przez Polskę w roku 2011 są powiększone o składnik związany z ochroną zasobów naturalnych, co można także kojarzyć z działaniami o charakterze adaptacyjnym w rejonach świata wytypowanych jako priorytetowe przez polskie MSZ. Ze środków polskiej pomocy rozwojowej bezpośrednio finansowane są projekty o charakterze adaptacyjnym i z zakresu budowy potencjału (szkolenia). Do polskiej pomocy rozwojowej w dziedzinie ochrony środowiska i klimatu zaliczone zostały także preferencyjne pożyczki dla Chin, udzielane w latach 2010 i 2011.
Środki dystrybuowane za pośrednictwem instytucji europejskich lokowane są w działaniach wybieranych zgodnie z priorytetami tych instytucji i trudne jest je jednoznacznie zakwalifikować do określonej kategorii działalności.
Do kategorii działań związanych z ochroną klimatu włączono także składki Polski na organizacje międzynarodowe zajmujące się zagadnieniami związanymi z ochroną klimatu, w tym z najszerzym jej aspektem, czyli adaptacją do zmian klimatu.
Tradycyjnymi kierunkami udzielanej pomocy rozwojowej w ramach działań bilateralnych są państwa Partnerstwa Wschodniego jak Ukraina, Gruzja, Mołdawia, Białoruś, Azerbejdżan i Armenia, państwa afrykańskie (Angola, Kamerun, Kongo, Etiopia, Sudan, Tanzania) a także Afganistan, Palestyna. Polska sfinansowała także pojedyncze projekty w innych państwach rozwijających się.
Przeważająca liczna finansowanych przez Polskę działań dotyczy adaptacji do zmian klimatu, przy czym część z nich ma charakter inwestycyjny a część związana jest z budową potencjału. Szczegółowe informacje podane są w załączniku 3 w formacie CTF.
7.2. Informacje dotyczące zmian minimalizowania niekorzystnych skutków zmian klimatu zgodnie z artykułem 3.14 Protokołu z Kioto
Ministerstwo Środowiska w roku 2009 przygotowało projekt Greenevo – Akcelerator Zielonych Technologii w ramach 14. Konferencji Narodów Zjednoczonych w Sprawie Zmian Klimatu, która odbyła się w Polsce w grudniu 2008 r. Jest on zbliżny z ideą poznańskiej strategii transferu technologii, przyjętej na zakończenie szczycetu. Zakłada ona zwiększanie efektywności transferu technologii przez dobre rozpoznanie potrzeb krajów rozwijających się w tym zakresie. Ministerstwo Środowiska prowadząc projekt, w praktyczny sposób realizuje założenia najważniejszego strategicznego dokumentu środowiskowego, polityki ekologicznej państwa, dotyczące transferu technologii oraz prowadzenia działań proekologicznych. W trakcie 4 edycji projektu wyłoniono 48. firm-liderów zielonych technologii w Polsce w obszarze technologii wodno-ściekowych, oszczędności energii, ochrony powietrza, odnawialnych źródeł energii, gospodarki odpadami i ochrony bioróżnorodności. Współpraca w zakresie technologii, polegająca także na przeprowadzeniu projektu pilotażowego lub wdrożeniowego własnego rozwiązania, prowadzona jest przez te firmy również z krajami rozwijającymi, m.in. Ukrainą, Mołdawią, Białorusią, Kazachstanem, Armenią, Azerbejdżanem, Wietnamem, Malezją, Angolą, Marokiem, Mongolią, Sudanem Północnym.
Ministerstwo Środowiska widząc potencjał polskich firm na rynku technologii przyjaznych środowisku, stara się w jak najbardziej efektywny sposób wesprzeć rozwój i promocję zielonych przedsiębiorców. Oprócz wspominanego już GreenEvo w roku 2013, wspólnie z Narodowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) oraz Narodowym Centrum Badań i Rozwoju (NCBiR) uruchomiony został programu GEKON – Generator Koncepcji Ekologicznych. Jego celem jest wsparcie finansowe konsorcjów naukowo-przemysłowych na poszukiwanie i wdrożenie technologii przyjaznych środowisku. Ponadto do podejmowanych przez Polskę działań mających na celu minimalizowanie szkodliwych społecznie, ekologicznie i gospodarczo oddziaływań na kraje rozwijające się zaliczyć można realizację deklaracji polskiego Rządu w zakresie pomocy fast start financing. Stanowi ona jeden z elementów tzw. Porozumienia Kopenhaskiego (Copenhagen Accord) z grudnia 2009 r. i dotyczy udzielenia przez państwa rozwinięte w latach 2010-2012 finansowego wsparcia państwom rozwijającym się na realizację celów prowadzonej przez nie polityki klimatycznej. W ramach ww. deklaracji w latach 2010-2012, Polska zmobilizowała 12,75 mln EUR.
W 2012 r. Polska klimatyczna pomoc rozwojowa wyniosła 7,546 mln EUR. Zrealizowano działania w ramach współpracy dwustronnej na łączną kwotę 6,656 mln EUR. Polska kontynuowała projekt w obszarze adaptacji do zmian klimatu realizowany w Chinach z wykonaniem w 2012 r. na wartość 5,816 mln EUR. Inne projekty adaptacyjne zostały zrealizowane w Armenii, Etiopii, Kenii, Kirgistanie, Nigerii i Palestynie na łączną kwotę 380 tys. EUR.
Zrealizowano również projekty na rzecz łagodzenia emisji gazów cieplarnianych (mitygacja) w Autonomicznej Republice Krymskiej, Egipcie, Mołdowie, Tanzanii, Ukrainie o wartości 400 tys. EUR. Wykonano projekty dotyczące łącznie obszarów adaptacji i mitygacji w Azerbejdżanie i Korei Płn. o wartości 60 tys. EUR.
Ponadto dokonano wpłat do organizacji międzynarodowych działających na rzecz walki ze zmianami klimatu w kwocie 890 tys. EUR.
We wrześniu 2012 r. Ministerstwo Spraw Zagranicznych powołało międzyresortową grupę koordynacyjną ds. spójności polityki na rzecz rozwoju (z j. ang. *Policy Coherence for Development- PCD*). Koordynacja międzyresortowa w zakresie PCD ma na celu wyeliminowanie niespójności działań państwa w zakresie polityki rozwojowej i tym samym przyczynia się do minimalizacji negatywnego oddziaływania na kraje rozwijające się.
ROZDZIAŁ 8. BADANIA I SYSTEMATYCZNE OBSERWACJE
8.1. Działania krajowe
8.1.1. Badania klimatu w polityce naukowej państwa
Krajowy Program Ramowy. W roku 2005 został przyjęty Krajowy Program Ramowy, który stanowił podstawę ogłaszania przez ministra właściwego ds. nauki konkursów na projekty badawcze zamawiane. Jednym ze strategicznych obszarów badawczych było środowisko, w ramach którego utworzono kierunek badań „Gospodarka jako czynnik zmian klimatycznych”. Przedmiotem badań z tego zakresu było określenie sposobów ograniczania emisji gazów cieplarnianych w Polsce oraz zwiększania ich pochłaniania, ograniczanie zużycia nieodnawialnych źródeł energii na rzecz źródeł odnawialnych, a także przeciwdziałanie negatywnym konsekwencjom emisji tych gazów dla gospodarki i przyrody.
Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego ustanowił 30 października 2008 r. Krajowy Program Badań Naukowych i Prac Rozwojowych (KPBNiPR). Celem programu strategicznego „Zaawansowane technologie pozyskiwania energii”, realizowanego w ramach KPBNiPR jest wsparcie prac badawczo-rozwojowych i wdrożeniowych związanych z przyjaznymi środowisku naturalnemu nowoczesnymi technologiami wydobycia i przetwórstwa węgla.
Kolejnym obszarem rozszerzającym priorytety ustalone w 7 Programie Ramowym jest przyjęty w lipcu 2013 r. program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji na lata 2014-2020 – Horyzont 2020. Program „Horyzont 2020” zawiera, poza zadaniami realizowanymi dotychczas w ramach 7. Programu Ramowego UE (7. PR UE), także priorytety Programu Ramowego na rzecz Konkurencyjności i Innowacji w części dotyczącej innowacyjności. Kluczowym elementem programu „Horyzont 2020” jest integracja badań naukowych i innowacji poprzez stworzenie jednolitego i spójnego systemu finansowania od etapu koncepcji do wprowadzenia na rynek. Trzeci filar programu – „Wyzwania społeczne” zawiera obszary w ramach których powinna być realizowana także tematyka adaptacyjna:
– zdrowie, zmiany demograficzne, dobrostan,
– bezpieczeństwo żywności, zrównoważone rolnictwo i leśnictwo, gospodarka morska, wody śródlądowe i biogospodarka,
– bezpieczna, czysta i wydajna energia,
– inteligentny, zielony i zintegrowany transport,
– działania na rzecz klimatu, środowisko, efektywne wykorzystanie zasobów i surowców.
KPB obejmuje siedem strategicznych, interdyscyplinarnych kierunków badań naukowych i prac rozwojowych:
1. nowe technologie w zakresie energetyki,
2. choroby cywilizacyjne, nowe leki oraz medycyna regeneracyjna,
3. zaawansowane technologie informacyjne, telekomunikacyjne i mechatroniczne,
4. nowoczesne technologie materiałowe,
5. środowisko naturalne, rolnictwo i leśnictwo,
6. społeczny i gospodarczy rozwój Polski w warunkach globalizujących się rynków,
7. bezpieczeństwo i obronność państwa.
W każdym ze strategicznych kierunków badań można realizować sektorowe badania związane z adaptacją. Jednak celowe byłoby utworzenie strategicznego programu
badawczego o charakterze interdyscyplinarnym, obejmującego kompleksowo problematykę zmian klimatu, w tym także zagadnienia adaptacji.
8.1.2. Kierunki badań naukowych w zakresie zmian klimatu
Prace naukowo-badawcze z zakresu klimatologii w Polsce obejmują szerokie spektrum, które w zasadzie od lat nie ulega zmianom. Wśród głównych kierunków badawczych można wyróżnić:
- klimatologię fizyczną,
- topoklimatologię (w szczególności klimatologię obszarów zurbanizowanych oraz wybranych obszarów o ograniczonej antropopresji lokalnej),
- klimatologię dynamiczną,
- klimatologię regionalną,
- klimatologię stosowaną
- badanie zmian klimatu.
W zakresie badań zmian klimatu, można wydzielić następujące główne zagadnienia:
- badania zmian klimatu w przeszłości,
- modelowanie procesów klimatycznych oraz opracowywanie scenariuszy przewidywanych zmian,
- oddziaływanie zmian klimatu na środowisko naturalne, gospodarkę i społeczeństwo,
- wpływ działalności człowieka na klimat,
- społeczne i polityczne aspekty zmian klimatu.
Zmiany klimatu w przeszłości są przedmiotem zainteresowania wielu klimatologów w Polsce, podobnie jak ma to miejsce w innych krajach, większość badań obejmuje głównie okres pomiarów instrumentalnych, tj. mniej więcej od przełomu XVIII i XIX w. i dotyczy najczęściej wybranych rejonów kraju, a niekiedy jedynie poszczególnych miejscowości. Badania te są ograniczone do analiz zmienności charakterystyk termicznych i pluwiальных. Opracowane zostały wieloletnie ciągi temperatury powietrza i wysokości opadów atmosferycznych dla Warszawy, Krakowa, Puław, Gdańska, Helu, Koszalina, Szczecina, Bydgoszczy, Łodzi oraz szczytu w Sudetach (Śnieżki) i Karpatach Zachodnich (Hala Gąsienicowa – górna granica lasu).
Prace nad rekonstrukcją warunków klimatycznych w okresie historycznym mają na celu poszukiwanie trendów zmian klimatu w przeszłości oraz ewentualnych okresowości występowania tych zmian i na ogół potwierdzają wyniki uzyskiwane w krajach sąsiednich. Badania kontynuowano w zakresie atrybucji przyczyn obserwowanych na terenie Polski zmian klimatycznych, których efektem jest uzyskanie nowych faktów naukowych potwierdzających związek owych zmian z procesami regionalnymi i globalnymi (zmiany regionalnej cyrkulacji atmosferycznej, Oscylacja Północnego Atlantyku, Oscylacja Arktyczna, zmiana temperatury powierzchniowej warstwy Północnego Atlantyku itp.).
Kontynuowano badania dotyczące klimatologii zanieczyszczeń (Śląsk, Kraków, Trójmiasto), ewolucji miejskiej warstwy granicznej (Kraków, Łódź, Wrocław), ozonu atmosferycznego i promieniowania UV (Belsk, Legionowo), a także zmian koncentracji gazów cieplarnianych i chlorowców (Kraków, Kasprów Wierch - Tatry, Śnieżka - Karkonosze) oraz aerosoli i właściwości optycznych atmosfery (Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk, Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk, IMGW). Badania te, korzystające ze stosunkowo
krótkich serii danych ale współczesnych, stanowią jednak ważne i w pewnym sensie nowoczesne przyczynki do wiedzy o klimacie Polski.
Systematycznie intensyfikowane są badania w zakresie modelowania zmian klimatu i prób jego prognozowania, jednak dorobek polskiej klimatologii jest w tym zakresie ciągle niewystarczający. Wynika to przede wszystkim z kosztów, jakich tego rodzaju badania wymagają, ich interdyscyplinarnego charakteru oraz braku odpowiednio licznego zespołu doświadczonych specjalistów. Badania w zakresie wpływu zmian klimatu na działalność człowieka są najczęściej prowadzone przez polskie środowisko naukowe, głównie skoncentrowane na kilku dziedzinach najbardziej wrażliwych na zmiany klimatu takich, jak m.in.: zasoby wodne, rolnictwo, strefa brzegowa, ekosystemy, leśnictwo oraz energetyka. Od roku 1994 zrealizowanych zostało ok. 100 projektów badawczych z zakresu zmian klimatu i procesu ocieplenia globalnego, zarówno o znaczeniu krajowym, jak i europejskim.
Bardzo szczególną pozycję w polskich badaniach naukowych zajmują badania dotyczące obszarów położonych w wysokich szerokościach geograficznych. Dwie polskie stacje polarne (w Hornsundzie, SW Spitsbergen oraz na Wyspie Króla Jerzego, Sztetlandy Pld.) kontynuowały swoją regularną pracę. W obu wypadkach kwestie związane z globalną zmianą klimatu są dominujące. Ponadto polskie uniwersytety w okresie letnim na Spitsbergenie prowadzą bardzo różnorodne badania z zakresu klimatologii obszarów polarnych, glacjologii oraz geoekologii.
Badania w zakresie oceanografii oraz fizyki i chemii atmosfery koncentrują się zasadniczo na zagadnieniach dotyczących cyrkulacji wód, transportu energii i masy w wysokie szerokości geograficzne półkuli północnej, transportu energii słonecznej w głąb oceanu, aerosoli i związanych z nimi zmian właściwości optycznych atmosfery, a także wspomnianego wcześniej ozonu (troposferycznego i stratosferycznego) oraz zmian w zakresie promieniowania UVB. Ważne miejsce zajmują badania koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze.
Ponadto wzorem lat ubiegłych naukowcy z wielu polskich ośrodków uczestniczyli w licznych projektach finansowanych ze środków zagranicznych, głównie UE, a dotyczących zmian klimatu i ich konsekwencji. Naukowcy z IMGW-PIB, Uniwersytetu Łódzkiego (UL) oraz Uniwersytetu Śląskiego (UŚ) kontynuowali prace w międzynarodowym zespole opracowującym regionalną analizę dotyczącą zmian klimatu i ich konsekwencji w regionie bałtyckim (Assessment of the Climate Change for the Baltic Sea Basin) będącą podsumowaniem kilkunastoletnich prac prowadzonych przez wiele europejskich ośrodków badawczych w ramach regionalnego projektu BALTEX będącego częścią składową ogólnoświatowego projektu GEWEX.
Prace dotyczące charakterystyk warunków klimatycznych w Polsce południowej ze szczególnym uwzględnieniem okolic Krakowa zarówno w okresie przedinstrumentalnym, jak i instrumentalnym były kontynuowane w ramach finansowanego ze środków UE projektu Millennium. W ramach Polsko-Szwajcarskiego Programu Badawczego (CLIMPOL, 2011-2015) opracowywany jest „Klimat północnej Polski w okresie ostatniego 1000-lecia” na Uniwersytecie Gdańsku.
Projekty badawcze z zakresu adaptacji do zmian klimatu, jak i zmian klimatu realizowane w ramach Programów Ramowych, Programów Operacyjnych UE, Polsko-Norweskiej Współpracy Badawczej i innych międzynarodowych:
- Opracowanie metodycznych podstaw adaptacji produkcji roślinnej w gospodarstwach rolniczych o różnych typach gospodarowania i skali produkcji do oczekiwanych zmian klimatycznych, Instytut Ochrony Środowiska-PIB.
- Developing Policies & Adaptation Strategies to Climate Change in the Baltic Sea Region" (ASTRA), Państwowy Instytut Geologiczny-PIB, Gdynia (2006-2007).
- Global Climate Change Impact on Building Heritage and Cultural Landscapes (NOAH ARK), Instytut Katalizy i Fizykochemii Powierzchni PAN (2004–2006).
- Central and Eastern Europe Climate Change Impact and Vulnerability Assessment (CECILIA), Politechnika Warszawska (2006-2009).
- Adaptation of Agriculture in European Regions at Environmental Risk under Climate Change (ADAGIO), Uniwersytet Przyrodniczy Poznań (2007-2009).
- Projection of Economic impacts of climate change in Sectors of the European Union based on boTtom-up Analysis (PESETA II), SGGW.
- Innovative technologies for safer European coasts in a changing climate (THESEUS), IMGW-PIB, IBW PAN (2009-2013).
- Hydrological cycle in the CADSES area (HYDROCARE), IMGW-PIB (2006-2007).
- Wpływ zmian klimatu na społeczeństwo, środowisko i gospodarkę (zmiany, skutki i sposoby ich ograniczania, wnioski dla nauki, praktyki inżynierskiej i planowania gospodarczego) – [Impact of climate change on environment, economy and society (changes, effects and methods of reducing them, conclusions for science, engineering practice and economic planning)], IMGW-PIB (2009-2012).
- Adaptive management of climate-induced changes of habitat diversity in protected areas (HABIT-CHANGE), IOŚ-PIB, SGGW, Biebrzański Park Narodowy (2010-2013).
- ENvironmental Optimization of IRrigAtion Management with the Combined uSe and Integration of High PrecisIon Satellite Data, Advanced Modeling, Process Control and Business Innovation (ENORASIS), IUNG-PIB (2012-2014).
- Integrated water resources and coastal zone management in European lagoons in the context of climate change (LAGOONS), IBW PAN (2011-2013).
- Development and application of mitigation and adaptation strategies and measures for counteracting the global Urban Heat Islands phenomenon (UHI), IGiPZ PAN (2011-2014).
- Assessing the sensitivity of water resources to global change at the regional, national and global scale- Flood risk on the northern foothills of the Tatra Mountains (FLORIST) Polish-Swiss Research Programme (Zagrożenia powodziowe na przedpolu Tatr), Institute of Geological Sciences, University w Bernie, UŚ, Instytut Ochrony Przyrody PAN w Krakowie, Instytut Środowiska Rolniczego i Leśnego PAN w Poznaniu, we współpracy z Potsdam Institute for Climatic Impact Research (PIK), Niemcy, Z.Kundzewicz, http://www.isrl.poznan.pl/ 2011.
- Raport Climate change impacts and adaptation for international transport networks B. Rymsza IBDiM 2012 EKG ONZ (ECONOMIC COMMISSION FOR EUROPE).
- Projekt Platforma wspomagania decyzji operacyjnych zależnych od stanu atmosfery (PROZA), ICM UW, IBL, Instytut Ogrodnictwa, Instytut Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego 2008-2013.
- Towards an Integrated Framework for Climate Impact Assessments for International Market Systems with Long-Term Investments”, ICM UW, (CLIMARK US-European project, NSF Award CNH 0909378).
- Climate change impact on hydrological extremes” (CHINE), Instytut Geofizyki PAN, 2013 -2015.
Programy krajowe
- Program Wieloletni IUNG-PIB, zadanie 1.1. System informacji o wpływie zmian klimatycznych na rolnictwo oraz metodach adaptacji.
- System Monitoringu Suszy Rolniczej w Polsce (SMSR), realizowany na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi od 2007 r. IUNG-PIB.
- Adaptacja wrażliwych sektorów i obszarów Polski do zmian klimatu do roku 2070 (KLIMADA), IOS-PIB na zlecenie Ministra Środowiska (2011-2013).
- Ocena wpływu zmian klimatu na stan zdrowia społeczeństwa w różnych regionach Polski oraz prognoza do roku 2100 OPUS Projekt NCN, K. Błażejczyk IGiPZ PAN (2011-2014).
8.2. Udział w programach międzynarodowych
8.2.1. Wkład Polski w problematykę badawczą Międzynarodowego Programu Geosfera-Biosfera (IGBP) oraz jego podprogramów
**Polski Komitet Narodowy (PKN) IGBP** kontynuował swoją wieloletnią działalność obejmującą szeroką problematykę badawczą i organizacyjną, a w szczególności:
- badanie oddziaływania zmian globalnych geosfery, biosfery i antroposfery na całokształt środowiska przyrodniczego kraju,
- prognozowanie i określanie wpływu tych zmian na rozwój gospodarczy i społeczny kraju,
- badanie przebiegu, prognozowanie i przeciwdziałanie skutkom środowiskowym, gospodarczym i społecznym niszących się zjawisk ekstremalnych takich, jak powodzie, szybkie powodzie, susze, huragany, osuwiska, gradobicia, sztormy, pożary i pozostałe.
**Biologiczne aspekty cyklu hydrologicznego (BAHC).** W Polsce kontynuowano rozpoczęte wcześniej prace badawcze skupione na zagadnieniach wpływu niestacjonarności procesów geofizycznych na zasoby wodne kraju ze szczególnym uwzględnieniem ekstremalnych zjawisk hydrologicznych, jak powodzie i susze. Prowadzone prace dostarczyły nowe wyniki potwierdzające wcześniejsze rezultaty, wskazujące na zagrożenia zasobów wodnych i występowanie ekstremalnych zjawisk hydrologicznych powodowanych przez zmiany temperatury. Badaniami szczegółowymi objęto wybrane obszary kraju, głównie obszary pojezierzy oraz błot i rozlewisk. W dalszym ciągu prowadzono prace dotyczące zmian bilansu wodnego i cieplnego wybranych obszarów (Wielkopolska, Pojezierze Kaszubskie) oraz zmian klimatycznego bilansu wodnego Polski. Rozwijano metodykę dotyczącą oceny ryzyka wystąpienia negatywnych procesów w strefie brzegowej Morza Bałtyckiego, zwłaszcza w rejonie dużych aglomeracji (Szczecin, Trójmiasto), delty Wisły oraz Żuław, w wyniku globalnego ocieplenia.
**Zmiany globalne ekosystemów lądowych (GCTE).** W ramach programu GCTE prowadzono prace dotyczące obiegu węgla w wybranych śródlądowych ekosystemach wodnych (Pojezierze Wielkopolskie, północno-wschodnia Polska), kontynuowano studia nad wpływem globalnych zmian klimatu na obieg węgla w ekosystemach leśnych i nad wpływem rekultywacji lasów w obszarach przemysłowych. W ramach współpracy kilku europejskich i amerykańskich ośrodków badawczych kontynuowano monitoring wymiany jonowej, jak też analizowano zmiany zachodzące w zbiorowiskach borów sosnowych w południowym przekroju Europy (od Laponii po Karpaty) potwierdzając zauważoną wyraźną tendencję do przesuwania się granic zasięgu lasów ku północy wraz z postępującym ociepleniem klimatu.
W Karpatach oraz Sudetach analizowano zmiany piętrowości zbiorowisk roślinnych w efekcie wzrostu temperatury powietrza. Oddzielną i niezwykle ciekawą obszar badań stanowią torfowiska, zwłaszcza te położone w północnej Polsce. W dalszym ciągu były prowadzone prace dotyczące wpływu zmian klimatu na produkcję roślinną w Polsce oraz w zakresie leśnictwa.
**Łądowa biosfera a skład chemiczny atmosfery (IGAC).** W ramach programu IGAC kontynuowano monitoring izotopów stabilnych i radioaktywnych w atmosferze zmierzający do poznania składu izotopowego CO₂ i CH₄ oraz postępujących zmian związanych z ingerencją człowieka. Zakres prowadzonego monitoringu rozszerzono o pomiar ilościowy i jakościowy aerosoli, zarówno na obszarach morskich (Północny Atlantyk, Morze Bałtyckie), jak i w strefie brzegowej oraz na lądzie. Dzięki temu możliwe było monitorowanie właściwości optycznych atmosfery i modelowanie ich wpływu na dopływ promieniowania do powierzchni Ziemi. Prowadzono również badania nad położeniem warstwy granicznej w profilu pionowym atmosfery w miastach przy zastosowaniu sodaru i metod teledetekcji. Do badań tych nawiązują studia nad zmianami ozonu w atmosferze (zarówno w profilu pionowym, jak i w całej kolumnie) i promieniowania UV-B, oraz zmiennością występowania ozonu w warstwie przygruntowej. Część badań w omówionych wcześniej dziedzinach dotyczy metod oceny oddziaływania poszczególnych rodzajów działalności na klimat oraz ustalenia dla nich odpowiednich wskaźników i norm emisji gazów cieplarnianych, a także opracowania metod redukcji jej skutków. Wiele prac w tym zakresie ma charakter nowatorski i są prowadzone na poziomie światowym.
**Zmiany środowiska w przeszłości (PAGES).** Badania nad zmianami środowiska w przeszłości w dalszym ciągu były skoncentrowane na poznaniu mechanizmów zmian w okresie ostatniego glacjału i holocenu. Szczególną uwagę w okresie glacjału skoncentrowano na zmianach klimatycznych zarejestrowanych w osadach lessowych, przebiegu deglacjaacji i recesji zmarzliny. Kontynuowano badania osadów Jeziora Gościaż oraz próbek pobranych z kilkunastu jezior położonych na Pomorzu. W związku z licznymi inwestycjami prowadzonymi na obszarze całego kraju możliwe było prowadzenie szeroko zakrojonych badań archeologicznych miejsc inwestycji. Dzięki temu możliwe było przeprowadzenie rekonstrukcji warunków klimatycznych w obszarze badań na podstawie śladów biologicznych. W dalszym ciągu polskie ośrodki naukowe uczestniczyły w interdyscyplinarnych programach badawczych nad historią jeziora Bajkał i jezior w Skandynawii oraz europejskim banku danych patologicznych.
**Morska biosfera a atmosfera (JGOFS).** Kontynuowano prowadzone od szeregu lat badania nad integracją promieniowania słonecznego i biosfery środowiska morskiego, modelowania struktur pola hydrofizycznego oraz dostawą energii do mórz przez fotosyntezę. Badania te prowadzono zarówno w rejonie Północnego Atlantyku, jak i na Morzu Bałtyckim. Opracowano i wdrożono szereg nowych metod, m.in. wykorzystujących technikę satelitarną, przydatnych w monitoringu środowiska Morza Bałtyckiego (IMGW-PIB, IO PAN, Uniwersytet Gdański - UG). Istotny wkład w poznanie wpływu globalnego ocieplenia na ekosystemy oceaniczne mają tradycyjnie polskie badania w obszarach polarnych.
**Przemiany w strefie wybrzeża (LOICZ).** Tradycyjnie, szczególną uwagę zwrócono na strefę wybrzeża w perspektywie globalnego ocieplenia, prowadzącego do podnoszenia poziomu morza oraz ewentualnego wzrostu częstotliwości występowania sztormów i ich siły oraz związanego z tym częstszego zalewania obszarów przybrzeżnych. Kontynuowano badania nad dynamiką strefy wybrzeża (zmiana linii brzegowej oraz transport rumowiska) i osadów morskich, ewolucją południowo-bałtyckiego wybrzeża w dłuższym okresie, modelowaniem procesów fizycznych u ujść rzek, wymianą soli i CO₂ w strefach kontaktowych morza oraz chemizmu i zanieczyszczeń wód przybrzeżnych.
8.2.2. Współpraca w ramach Światowego Programu Klimatycznego (WCP)
Polscy naukowcy i eksperci biorą czynny udział w pracach Światowej Organizacji Meteorologicznej (WMO) zarówno w jej Komisjach jak i Programach. Tradycyjnie kontynuowano działalność badawczą w ramach World Climate Programme - Water oraz w zakresie klimatologii morskiej (JCOMM, WMO/IOC). Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej-Państwowy Instytut Badawczy (IMGW-PIB) był organizatorem konferencji „Advances in Marine Climatology, CLIMAR-III”, w której wzięło udział ponad 70 naukowców, z ponad 20 krajów, zajmujących się klimatologią morską.
W IMGW-PIB kontynuowano, prowadzony od 2005 r. program ratowania danych z terenu Polski z przed II Wojny Światowej. Dokumenty nadal są skanowanie oraz digitalizowane. Analogiczne programy w zakresie ratowania danych prowadzone są przez Uniwersytet Gdański w odniesieniu do Gdańska i okolic oraz przez Uniwersytet Mikołaja Kopernika (UMK) w odniesieniu do regionów Polski północnej i obszarów polarnych. Stale prowadzone są badania nad zmiennością warunków klimatycznych w Polsce na podstawie długoletnich ciągów danych klimatycznych (IMGW-PIB i uniwersytety).
8.2.3. Globalny System Obserwacji Klimatu (GCOS)
Prace objęte programem oraz harmonogramem Globalnego Systemu Obserwacji Klimatu były kontynuowane. W 2008 r. został przygotowany raport na temat wdrożenia GCOS w Polsce. Szczegółowe informacje o bieżących pracach i systemach obserwacji w ramach GCOS: GOOS, GTOS i GAW przedstawiono w rozdziale 8.3.
8.2.4. Udział w pracach Międzynarodowego Zespołu ds. Zmian Klimatu (IPCC)
Praca IPCC była kontynuowana przez usytuowany w IMGW-PIB w Warszawie Polski Punkt Kontaktowy IPCC powołany przez Ministra Środowiska w 1990 r. w celu koordynacji prac na rzecz IPCC w Polsce, opiniowania dokumentów IPCC, nominowania ekspertów do udziału w sesjach grup roboczych i spotkaniach ekspertów. Polscy naukowcy uczestniczyli w opracowywaniu i recenzowaniu dokumentów i raportów IPCC. Jeden z reprezentantów polskich naukowców pełnił rolę autora wiodącego wydanego w roku 2008 raportu technicznego „Water and Climate”. Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej Państwowy Instytut Badawczy zorganizował warsztaty IPCC w Polsce podczas, których zarówno przedstawiciele mediów, administracji i świata nauki mogli zapoznać się z najważniejszymi rezultatami Czwartego Raportu IPCC. Uczestnicy warsztatów wysłuchali prezentacji specjalistów omawiających wyniki polskich badań zgodnych z zakresem poszczególnych grup roboczych IPCC.
8.2.5. Udział w pracach Europejskiego Programu Obserwacji i Pomiarów Oceanograficznych (EuroGOOS)
Polskie instytuty (IO PAN, Instytut Morski - IM) będące członkami EuroGOOS w dalszym ciągu współuczestniczą w pracach nad rozwijaniem europejskiej oceanografii operacyjnej, która ma stanowić istotny wkład do globalnego systemu obserwacji oceanu - GOOS. Kluczowym elementem prac w ramach EuroGOOS jest budowanie i rozwój stabilnego systemu obserwacji i pomiarów oceanograficznych w obrębie Morza Bałtyckiego.
8.3. Systematyczne obserwacje
Część zadań z zakresu monitoringu wybranych Istotnych Zmiennych Klimatycznych jest prowadzona przez instytuty naukowo-badawcze, wśród których wymienić należy, m.in.: Instytut Geofizyki Polskiej Akademii Nauk (IGF PAN), Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk (IO PAN), Instytut Ochrony Środowiska-PIB (IOŚ-PIB), Akademię Górniczo-Hutniczą (AGH), oraz wyższe uczelnie - Uniwersytety: Adama Mickiewicza w Poznaniu (UAM), Gdański w Gdańsku (UG), Jagielloński w Krakowie (UJ), Marii Skłodowskiej-Curie w Lublinie (UMSC), Mikołaja Kopernika w Toruniu (UMK), Śląski w Sosnowcu (UŚ), Warszawski w Warszawie (UW), Wrocławski we Wrocławiu (UWr) oraz Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach (UJK), a także Parki Narodowe - Wigierski (WPN) i Kampinoski (KPN).
Zaawansowanie rozwoju poszczególnych składowych systemu obserwacji jest różny. Zdecydowanie najwyższy jest w obszarze systemów naziemnych pomiarów istotnych zmiennych klimatycznych z zakresu meteorologii (na lądzie i w oceanach oraz w wyższych warstwach atmosfery) i hydrologii (monitoring pokrywy śnieżnej oraz rzek i jezior), prowadzonych zasadniczo w ramach Państwowej Służby Hydrologiczno-Meteorologicznej (PSHM) przez IMGW-PIB. Bardzo wysoki jest stopień wykorzystania systemów satelitarnych w zakresie zmiennych meteorologicznych i oceanograficznych, słabszy w zakresie zmiennych hydrologicznych i innych charakterystyk lądowych. Także i w tym wypadku dominującą rolę odgrywa IMGW-PIB. Jednak działania innych instytucji, takich jak: Instytut Oceanologii PAN w Sopocie i Instytut Oceanografii Uniwersytetu Gdańskiego, głównie w zakresie optycznych właściwości atmosfery oraz obserwacji powierzchni morza, istotnie wzbogacają ten obszar. Bardzo ważny jest także wkład polskich instytucji, głównie Instytutu Geofizyki PAN i Uniwersytetu Śląskiego, w program obserwacji klimatu w wysokich szerokościach geograficznych.
8.3.1. Meteorologiczne systemy obserwacyjne
W Polsce obserwacje i pomiary w ramach globalnego systemu sieci obserwacji meteorologicznych i klimatycznych wykonuje PSHM IMGW-PIB. Działania te są prowadzone na 1259 punktach pomiarowych na terenie całego kraju. Cała sieć realizuje program pomiarowo-obserwacyjny zgodny ze standardami WMO, a zainstalowana tam aparatura pomiarowo-obserwacyjna podlega ustawicznej kontroli i okresowemu wzorcowaniu w Centralnym Laboratorium Aparatury Pomiarowej IMGW-PIB.
Stan ilościowy etatowej i ryczałtowej sieci pomiarowo-obserwacyjnej IMGW-PIB przedstawiono w tabeli 8.1.
| Nazwa jednostki i rodzaj stacji | liczba |
|----------------------------------|--------|
| stacje meteorologiczne I-V rzędu | 1259 |
| stacje meteorologiczne I rzędu – wysokogórskie obserwatoria meteorologiczne | 2 |
| stacje meteorologiczne I i II rzędu (synoptyczne) | 60 |
| stacje klimatologiczne III i IV rzędu | 210 |
| stacje opadowe V rzędu | 987 |
| stacje pomiarów aerologicznych (GUAN) | 3 |
| Radary meteorologiczne | 8 |
| Stacje lokalizacji wyładowań atmosferycznych | 9 |
| Stacja odbioru danych satelitarnych | 1 |
Sieć obserwacyjna jest wzbogacona siecią aktynometryczną założoną w początku lat sześćdziesiątych, która obecnie składa się z 25 stacji. Dane z czterech stacji aktynometrycznych wysyłane są kwartalnie do WRDC (światowe centrum danych o promieniowaniu - World Radiation Data Centre) w Sankt Petersburgu w Federacji Rosyjskiej.
Informacje z sieci stacji i posterunków pomiarowo-obserwacyjnych IMGW są, po weryfikacji i kontroli, gromadzone w krajowej bazie danych historycznych IMGW, bez określania daty ważności, w formie papierowej (najstarsze od końca XVIII w.), na mikrofilmach i nośnikach elektronicznych (dane cyfrowe obejmują okres od 1951 r., a dla większego zakresu pomiarowego od 1966 r.).
8.3.2. Oceaniczne systemy obserwacji
Badania środowiska morskiego polskiej strefy Morza Bałtyckiego są realizowane przez wiele instytucji. Dominującą rolę odgrywa Ośrodek Oceanografii i Monitoringu Bałtyku IMGW-PIB w Gdyni, który na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska wykonuje monitoring strefy głębokomorskiej w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Badania monitoringowe strefy przybrzeżnej, zatok i zalewów Morza Bałtyckiego są realizowane od 2007 r. przez Wojewódzkie Inspektoraty Ochrony Środowiska. W ramach programu obok obserwacji meteorologicznych wykonuje się pomiary parametrów fizycznych, takich jak temperatura wody morskiej, zasolenie, prądy morskie, i parametrów chemicznych, tj. stężenie tlenu, zawartość biogenów, metali ciężkich, związków organicznych, oraz parametrów biologicznych i zawartości radionuklidów. Program badań dostosowywany jest do wymogów Ramowej Dyrektywy strategii Morskiej (MSFD).
Dane z monitoringu Morza Bałtyckiego przekazywane są do Europejskiej Agencji Środowiska (EEA), Komisji Helsińskiej (HELCOM) oraz Międzynarodowej Rady ds. Badania Mórz (ICES). Badania środowiska morskiego polskiej strefy Morza Bałtyckiego i na morzu są realizowane wspólnie IMGW-PIB z Morskim Instytutem Rybackim wykorzystując morski statek badawczy r/v Baltica oraz specjalną jednostkę pływającą o nazwie „Littorina” oraz w Gdyni (MIR), IO PAN, UG, IM.
Rzeczpospolita Polska prowadzi bardzo ograniczone badania oceanograficzne poza obszarem Morza Bałtyckiego. Statek badawczy IO PAN w Sopocie „Oceania”, odbywający regularne rejsy po wodach Północnego Atlantyku oraz Arktyki (Norweskiej) należy do wyjątków. Podczas rejsów mierzone są parametry: temperatura wody morskiej, zasolenie, prądy morskie i stan morza oraz zawartość węgla w wodzie morskiej, biogenów i fitoplanktonu. Ponadto pobierane są próbki aerosoli morskich.
Rzeczpospolita Polska bierze udział w globalnym systemie obserwacji oceanu w ramach programów VOS i SOOR Znaczna część polskiej floty handlowej (82 statki) uczestniczy w programie obserwacji meteorologicznych na morzu, większość z nich przesyła na bieżąco dane do centrów ich gromadzenia (ok. 60 statków). W programie SOOP uczestniczą dwie jednostki, obydwie pływające po Morzu Bałtyckim.
Od grudnia 2008 r. pracuje w trybie całkowicie autonomicznym stacja zlokalizowana na platformie wiertniczej przedsiębiorstwa eksploatacji gazu Petrobaltic Beta, na Morzu Bałtyckim (w odległości ok. 70 km od lądu), w okolicach przylądka Rozewie rejestrująca wszystkie zamierzone parametry.
Sieć posterunków nadmorskich IMGW-PIB składa się z 36 stacji, przy czym 13 posterunków zlokalizowanych jest w ujściowych odcinkach rzek, 5 kolejnych na brzegach zalewów
(Zalewy Wiślański i Szczeciński), pozostałe natomiast w strefie brzegu otwartego morza. Dane dotyczące poziomu morza są rutynowo poddawane kontroli jakości, a następnie przechowywane w historycznej bazie danych morskich w IMGW-PIB.
Polska przekazuje obecnie operacyjnie dane o poziomach morza z jednej stacji w ramach działalności sieci projektu ESEAS.
Prace w dziedzinie odbioru i interpretacji zdjęć satelitarnych dotyczących oceanicznych ECV są prowadzone w Polsce przez wspomniane już IMGW-PIB oraz UG, UŚ i IO PAN. Dotyczą one jednak jedynie wybranych aspektów (pole wiatru nad akwenami morskimi, SST, zlodzenie, barwa wody w morzu).
8.3.3. Systemy obserwacji powierzchni Ziemi
System obserwacji Lądowych Istotnych Zmiennych Klimatycznych obejmuje następujące komponenty: hydrologię (GTN-H), przepływy (GTN-R), jeziora (GTN-L), lodowce (GTN-G), wieczną zmarzlinę (GTN-P). W ramach GTN-H Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowy Instytut Badawczy prowadzi pomiary poziomu wody na 893 stanowiskach śródlądowych. Podstawowy zakres pomiarowy obejmuje obserwację stanu wody, zjawisk lodowych i grubości pokrywy lodowej, zarastania koryta rzeki roślinnością oraz ewentualną rejestrację dobowego przebiegu stanu wody i pomiar temperatury wody (na ponad 210 stanowiskach).
Gęstość sieci pomiarów hydrologicznych jest zależna od stopnia zagrożenia danego terenu powodziami. Z tego względu jest ona zdecydowanie większa na południu kraju.
Grubość pokrywy śnieżnej jest wyznaczana na 1314 stanowiskach w Polsce oraz na 1 stacji zlokalizowanej na SW Spitsbergenie - stacji Hornsund (IGF PAN). Na wielu stacjach poza codziennymi pomiarami grubości pokrywy śnieżnej wyznacza się gęstość pokrywy śnieżnej w formie wodnego ekwiwalentu (mm H₂O/cm grubości pokrywy).
Na posterunkach wodowskazowych, w celu ustalenia zależności stan wody-przepływ, wykonywane są pomiary hydrometryczne w ramach GTN-R.
Sieć hydrologicznych pomiarów śródlądowych uzupełniają pomiary limnologiczne (GTN-L) prowadzone na 15 jeziorach rozmieszczonych w północnej i zachodniej części kraju. Pomiary te dotyczą bilansu wodnego monitorowanych jezior. Na wszystkich jeziorach włączonych do sieci limnologicznej prowadzone są pomiary dopływu i odpływu. Dodatkowo, na trzech z nich prowadzone są pomiary parowania z powierzchni jeziora. W przypadku niektórych jezior składowe bilansu wodnego są wyznaczane systematycznie od początku lat sześćdziesiątych XX w. Ponadto na niektórych jeziorach prowadzone są pomiary temperatury wody powierzchniowej lub w przekroju pionowym, oraz okresowo określana jest przezroczystość wody oraz jej jakość.
Polskie jednostki naukowe w wysokich szerokościach geograficznych prowadzą w ramach GTN-G monitoring lodowców lądowych. W przypadku Arktyki Norweskiej (SW Spitsbergen) program monitoringu lodowców prowadzony jest od wielu lat i obejmuje wiele parametrów. Program ten prowadzony jest przez UŚ oraz IGF PAN. W przypadku Antarktyki badania lodowców prowadzone są przez PAN okresowo i w ograniczonym zakresie w okolicach stacji im. H. Arctowskiego. Badania te pozwalają jednak na określenie tempa cofania się lodowców (od lat pięćdziesiątych XX w.) oraz intensywności letniego odpływu.
Regularne pomiary głębokości letniego odmarzania oraz systematyczne pomiary temperatury gruntu (do 1,0 m) prowadzone są od roku 1977 w rejonie stacji w Hornsundzie, SW Svalbard, przez IGF PAN w ramach GTN-P.
Rzeczpospolita Polska jest członkiem International Permafrost Association (IPA), tj. Międzynarodowego Stowarzyszenia ds. Wieloletniej Zmarzliny i uczestniczy w programie Monitoringu Okołobiegunowej Warstwy Czynnej (CALM - Circumpolar Active Layer Monitoring), będącego częścią globalnego systemu obserwacyjnego klimatu GTN-P (UMK i UMSC). Wyniki pomiarów przekazywane są do centrum danych CALM przy Uniwersytecie w Cincinnati (USA) oraz do National Snow and Ice Data Center, Boulder Colorado (USA).
Tradycja obserwacji fenologicznych w Polsce sięga końca XIX w. Wznowione przez IMGW-PIB (dawniej PIM) po II wojnie światowej obserwacje te zostały przerwane w 1992 r. i ponownie wznowione je w 2005 r. Sieć obserwacji fenologicznych prowadzonych pod nadzorem IMGW-PIB liczy obecnie 70 stanowisk. Własne sieci obserwacji fenologicznych prowadzą także niektóre uczelnie i Ośrodki Doradztwa Rolniczego.
W rolnictwie badania koncentrowały się na ocenie wpływu zmian klimatu na produkcję roślinną, rolnictwo oraz zasięg ekotonów czyli granic stref klimatyczno-roślinnych oraz ekosystemów w Polsce. Prace te prowadzone były przede wszystkim w Puławach i Poznaniu.
8.3.4. Satelitarne systemy obserwacji klimatu
Badania w zakresie wykorzystania produktów satelitarnych w meteorologii (obecnie operacyjnie na potrzeby prognoz hydrologicznych i meteorologicznych: Land-SAF) i pośrednio w klimatologii prowadzone są w Ośrodku Teledetekcji Satelitarnej IMGW-PIB w Krakowie. Początek działalności Ośrodka miał miejsce w latach sześćdziesiątych, od 1967 r. produkty satelitarne są generowane operacyjnie.
Ośrodek od lat sześćdziesiątych posiada stację odbioru i przetwarzania danych satelitarnych, która pozwala na korzystanie z kilkunastu satelitów systemów geostacjonarnych i okołobiegunowych. W roku 2012 OTS prowadził odbiór i przetwarzanie danych z satelitów geostacjonarnych: METEOSAT-7, 8 i 9 oraz pośrednio z: GOES-E, GOES-W, MTSAT2 oraz z satelitów polarnych: NOAA-16, 17, 18, 19, METOPA, Fen-gYun-1D, z satelitów okołobiegunowych TERRA i AQUA oraz z nowego satelity amerykańskiego NPP umieszczonego na orbicie w październiku 2011 r. Archiwum obrazów satelitarnych w formie zdjęć fotograficznych z wcześniejszych fotorrejestratorów (METEOSAT i NOAA) oraz surowe dane satelitarne (Raw data) są od 1987 r. w postaci cyfrowej, co pozwala na przetwarzanie ich do finalnych produktów przy wykorzystaniu dowolnej metody (reprocessing). Obecnie produkty satelitarne zasilają systemy wizualizacji i animacji LEADS i VMET.
Działalność badawcza w tym zakresie koncentruje się na wykorzystaniu informacji satelitarnej na potrzeby meteorologii i hydrologii. Ponadto prowadzone są prace nad zastosowaniem danych satelitarnych w klimatologii, oceanologii, rolnictwie i badaniach środowiska naturalnego.
Rzeczpospolita Polska należy do międzynarodowego konsorcjum EUMETSAT i czynnie uczestniczy w projektach rozwijanych w ramach jego działalności. Udział delegatów Polski w pracach komisji: STG – Komisja Naukowo Techniczna, STG-SWG – Komisja Naukowa, STG-OPSWG – Komisja ds. Operacyjnych, DPG – Komisja ds. Polityki Udostępniania Danych, oraz współpraca z WMO w pracach CAgM Task Team (Komisja Agrometeorologii)
Ośrodek prowadzi obok działań związanych z wdrażaniem obecnych produktów EUMESAT również prace zmierzające do implementacji rezultatów projektowanych programów, jak np. od 2015 r. MTG (Meteosat Trzeciej Generacji).
Prace w dziedzinie odbioru i interpretacji zdjęć satelitarnych są prowadzone w ograniczonym zakresie także w kilku wyższych uczelniach oraz w instytutach naukowych PAN. Odbierane dane są przetwarzane do formy obrazów z możliwością ich animacji i udostępniane użytkownikom. Produkty satelitarne zasilają systemy obsługi klienta oraz prognoztyczne. Spośród produktów satelitarnych najważniejsze ich rodzaje tworzone i aktualizowane operacyjnie to:
- obrazy satelitarne we wszystkich kanałach spektralnych czujników satelitarnych (kalibrowane i korygowane geometrycznie),
- wybrane kompozycje barwne RGB z 3 kanałów,
- produkty satelitarnego sondażu atmosfery czujnikami ATOYS/NOAA,
- produkty SatRep – analiza obrazu satelitarnego,
- specjalizowane produkty dotyczące powierzchni Ziemi (zlodzenie morza, pokrywa śnieżna itp.),
- produkty z innych satelitów retransmitowane przez systemy Meteosat i MSG: obrazy GOES-E, GOES-W, GMS, JNDOEX,
- produkty satelitarne na użytek mediów.
8.3.5. Monitoring gazów cieplarnianych
Spośród polskich stacji pomiarowo-obserwacyjnych sześć wchodzi w skład utworzonej w 1989 r. Globalnej Sieci Nadzoru Atmosfery (Global Atmosphere Watch -GAW). Na tych stacjach są prowadzone pomiary zgodnie z wymogami programu stacji regionalnych GAW o rozszerzonym zakresie. Na stacjach w Jarczewie, Śnieżce, Diablej Górze/Puszczu Borecka i Łebie, dodatkowo jest prowadzony monitoring tła zanieczyszczenia atmosfery według programu EMEP realizowanego na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Na wszystkich polskich stacjach realizowany jest w tym zakresie pomiarowy program podstawowy (tzw. poziom 1), a na stacji Puszczu Borecka elementy poziomu rozszerzonego.
Wyniki pomiarów ze stacji GAW są przekazywane do archiwalnych zasobów baz danych systemów obserwacyjnych europejskich: EMEP i COMBINE/HELCOM, a za pośrednictwem EMEP do systemu ogólnoświatowego WMO/GAW z centrami danych: gazów cieplarnianych World Data Centre for Greenhouse Gases (WDCGG, Tokio - Japonia), składu chemicznego opadów atmosferycznych World Data Centre for Precipitation Chemistry (WDCPC, Albany - USA), składu chemicznego aerosolu atmosferycznego World Data Centre for Aerosols (WDCA, Ispra - Włochy), ozonu w przyziemnej warstwie atmosfery World Data Centre for Surface Ozone (WDCSO3, Tokio - Japonia).
Badania stanu warstwy ozonowej nad Polską oraz pomiary natężenia promieniowania UV, realizowane na zlecenie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska, obejmują:
- pomiary całkowitej zawartości ozonu w atmosferze oraz rozkładu pionowego ozonu,
- pomiary profili ozonowych metodą sondażową,
- wyznaczanie pól całkowitej zawartości ozonu nad Europą metodą obserwacji satelitarnych (opracowanie satelitarnej mapy),
oraz
- pomiary natężenia promieniowania UV na stacjach: Łeba, Katowice, Legionowo, Mikołajki i Zakopane. Wyniki tych pomiarów przekazywane są do Norweskiego Instytutu Ochrony Powietrza w Oslo (NILU), Światowego Centrum Ozonowego w Toronto – Kanada oraz do Laboratorium Fizyki Atmosfery Uniwersytetu w Salonikach.
Pomiary stężenia CO₂ w przyziemnej warstwie atmosfery wykonywane są na stacji monitoringu tła zanieczyszczenia atmosfery "Puszcza Borecka" przez Instytut Ochrony Środowiska - PIB na zlecenie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Średnie roczne stężenie dwutlenku węgla wykazuje od 10 lat stałą tendencję wzrostową i w roku 2012 osiągnęło rekordową wartość 415 ppm. Największe wartości wystąpiły w okresie wrzesień-listopad, który określony został jako ponadprzeciętnie ciepły i wilgotny. W ciągu tych kilkunastu lat wzrost wartości rocznej stężenia CO₂ wynosi około 4,5 ppm/rok.
**Rysunek 8.1.** Przebieg stężenia CO₂ na stacji Puszcza Borecka (północno-wschodnia część Polski) w latach 2001-2012: roczny, w ciepłej (IV-IX) i chłodnej (X-III) połowie roku, Źródło: Główny Inspektorat Ochrony Środowiska w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska.
Średnie stężenia miesięczne CO₂ osiągają najwyższe wartości najczęściej w chłodnej połowie roku, a najniższe wartości przypadły na ciepłą połowę roku. Cykl ten jest związany ze wzmożonym spalaniem paliw energetycznych w sezonie grzewczym (zima) i aktywnością biosfery w okresie wegetacyjnym (lato). Wzrost stężenia CO₂ dla ciepłej połowy roku wynosi około 5 ppm/rok, natomiast dla chłodnej połowy roku tylko około 3,5 ppm/rok.
Analiza średnich godzinnych wartości stężeń CO₂ pokazuje inny obraz zmienności sezonowej: najwyższe i najniższe wartości występują w ciepłej połowie roku, a przeciętne w chłodnej połowie roku. Poziom stężenia dobowego zależy przede wszystkim od parametrów meteorologicznych (temperatura i wilgotność względna powietrza), częstości występowania
inwersji termicznej i wielkości glebowej emisji CO₂. Stężenia średnie dla cieplej i chłodnej połowy roku kształtowały się różnie w zależności od emisji CO₂ i warunków meteorologicznych. Generalnie, w wieloleciu 2001-2012 stężenia CO₂ były wyższe dla chłodnej połowy roku.
W Polsce stężenia dwutlenku węgla i metanu głównych gazów cieplarnianych w atmosferze, mierzone są regularnie od 1994 r. na stacji pomiarowej znajdującej się w Wysokogórskim Obserwatorium Meteorologicznym na Kasprowym Wierchu w Tatrach (49°14'N, 19°56'E, 1987 m n.p.m.). Pomiary te wykonuje Zespół Fizyki Środowiska, Wydziału Fizyki i Informatyki Stosowanej Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, przy współpracy Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej – Państwowego Instytutu Badawczego.
Obserwatorium jest unikatową w skali kraju placówką badawczą. Jego lokalizacja w niezaburzonym środowisku kwalifikuje go do sieci referencyjnych stacji klimatycznych Międzynarodowej Organizacji Meteorologicznej oraz częścią systemu Wysokogórskich Obserwatoriów Europy.
Polożenie obserwatorium w oddaleniu od lokalnych źródeł gazów cieplarnianych gwarantuje, że przynajmniej w niektórych godzinach doby (godziny nocne) stacja mierzy stężenia CO₂ i CH₄ charakterystyczne dla tzw. swobodnej troposfery. Oznacza to, że obserwowane stężenia gazów cieplarnianych są w tych okresach reprezentatywne dla znacznego obszaru Europy Środkowej i Wschodniej.
Zapis zmienności stężenia dwutlenku węgla i metanu na Kasprowym Wierchu w okresie od 1994 r. do 2012 r. przedstawiono na rysunkach 8.2 i 8.3. Jest to zapis uśredniony, na podstawie wyselekcjonowanych danych pomiarowych reprezentujących pomiary w swobodnej troposferze po odrzuceniu pomiarów błędnych i po odfiltrowaniu efektów lokalnych. W celu porównania przedstawiono również zmiany stężenia tych gazów na stacji pomiarowej Mace Head, zlokalizowanej w Irlandii.
Stężenie dwutlenku węgla na Kasprowym Wierchu wzrosło z ok. 361 ppm (1 ppm = 10⁻⁶ mol/mol) w 1997 r. do 394 ppm w 2012 r. (tab.8.2., rys. 8.2.), to jest prawie o 9%. Podobne tempo wzrostu obserwowano na stacji Mace Head. Wzrost ten nie był równomierny, w niektórych latach nie zaobserwowano znaczącej zmiany stężenia (np. lata 1999-2001). Wynika to głównie z wahania intensywności globalnego obiegu węgla związanych ze zmieniającymi się emisjami CO₂ do atmosfery (zarówno antropogenicznymi, jak i naturalnymi), a także ze zmiennej intensywnością pochłaniania CO₂ przez oceany Ziemi.
Tabela 8.2. Zmiany stężenia CO₂ i CH₄ w atmosferze mierzone na stacji Kasprowy Wierch w latach 1995-2012
| Rok | Średnie roczne stężenie CO₂ [ppm] | Amplituda zmian sezonowych CO₂ [ppm] | Średnie roczne stężenie CH₄ [ppb] |
|-----|----------------------------------|--------------------------------------|----------------------------------|
| 1995| 361.8 | 20.7 | 1849.9 |
| 1996| 361.9 | 20.2 | 1851.8 |
| 1997| 361.2 | 18.5 | 1843.3 |
| 1998| 364.7 | 16.0 | 1851.6 |
| 1999| 368.1 | 18.2 | 1860.5 |
| 2000| 368.0 | 19.9 | 1870.7 |
| 2001| 369.5 | 18.6 | 1868.2 |
| 2002| 372.9 | 18.6 | 1888.6 |
| Rok | Średnie roczne stężenie CO₂ [ppm] | Amplituda zmian sezonowych CO₂ [ppm] | Średnie roczne stężenie CH₄ [ppb] |
|-----|---------------------------------|-----------------------------------|----------------------------------|
| 2003| 376,8 | 14,4 | 1866,4 |
| 2004| 377,7 | 17,9 | 1861,4 |
| 2005| 380,8 | 16,5 | 1862,5 |
| 2006| 382,9 | 19,5 | 1860,7 |
| 2007| 385,6 | 17,3 | 1865,9 |
| 2008| 387,4 | 16,1 | 1880,8 |
| 2009| 388,4 | 17,2 | 1882,7 |
| 2010| 390,2 | 13,6 | 1885,3 |
| 2011| 391,3 | 14,8 | 1880,4 |
| 2012| 394,1 | 13,4 | 1888,4 |
Źródło: AGH.
Rysunek 8.2. Zmiany stężenia dwutlenku węgla na Kasprowym Wierchu w latach 1994–2012. Na rysunku przedstawiono odpowiednio wyszczególnione i uśrednione miesięczne dane pomiarowe reprezentujące stężenie CO₂ w swobodnej troposferze (kolor czerwony). Dla porównania przedstawiono również zmiany stężenia CO₂ obserwowane na stacji Mace Head (MHD) w Irlandii (kolor zielony, dane z NOAA), Źródło: AGH.
Rysunek 8.3. Zmiany stężenia metanu na Kasprowym Wierchu w latach 1994–2012. Na rysunku przedstawiono odpowiednio wyselekcyjowane i uśrednione dobowych wartości pomiarowe reprezentujące stężenie CH₄ w swobodnej troposferze (kolor czerwony). Dla porównania przedstawiono również zmiany stężenia CH₄ obserwowane na stacji Mace Head (MHD) w Irlandii (kolor zielony, dane z NOAA), Źródło: AGH.
Od 1997 r. zespół z Zakładu Fizykochemii Ekosystemów, Instytutu Fizyki Jądrowej PAN (IFJ PAN) w Krakowie prowadzi pomiary stężenia i badania związków chlorowcowych w powietrzu Krakowa, które mają wpływ na ubytek stratosferycznego ozonu oraz na nasilenie się efektu cieplarnianego. W tabeli 8.3. i 8.4. przedstawiono roczne wartości stężeń freonu F-11, F113, chloroformu (CHCl₃), trójchloroetylenu (CH₃CCl₃) i czterochlorku węgla (CCl₄), a od 1999 r. freon F-12 i SF6. Celem pomiarów jest określenie wpływu obszaru zurbanizowanego na stężenie wymienionych związków, ocena ich emisji i źródeł pochodzenia.
Prowadzone są również prace badawcze dotyczące wykorzystania SF6, freonu F-11 i F-12 do oceny wieku wód podziemnych.
Tabela 8.3. Zmiany stężeń związków chlorowcowych i freonów w powietrzu Krakowa w latach 1997-2012 - Średnia ważona z non-polluted
| DATA | F11 | F113 | CHCl₃ | CH₃CCl₃ | CCl₄ | SF6 | F12 |
|------|-------|-------|-------|---------|-------|-------|-------|
| 1997 | 275,3 | 80,2 | 29,3 | 80,0 | 105,0 | | |
| 1998 | 270,9 | 82,3 | 51,4 | 73,0 | 106,1 | | |
| 1999 | 268,0 | 82,2 | 44,4 | 64,7 | 102,2 | 4,3 | 551,9 |
| 2000 | 266,4 | 87,7 | 38,6 | 48,6 | 108,7 | 4,4 | 542,8 |
| 2001 | 264,0 | 80,6 | 34,7 | 39,3 | 103,0 | 4,9 | 546,3 |
| DATA | F11 | F113 | CHCl3 | CH3CCl3 | CCl4 | SF6 | F12 |
|------|------|------|-------|---------|------|-----|-----|
| 2002 | 261,0| 85,9 | 24,0 | 30,8 | 102,4| 5,2 | 547,6|
| 2003 | 262,4| 86,8 | 24,0 | 24,9 | 100,5| 5,6 | 546,4|
| 2004 | 257,4| 87,6 | 27,3 | 20,5 | 99,9 | 5,8 | 543,4|
| 2005 | 252,0| 94,7 | 28,1 | 18,2 | 98,1 | 6,4 | 544,0|
| 2006 | 253,1| 85,6 | 28,8 | 13,9 | 98,9 | 6,8 | 546,9|
| 2007 | 259,8| 78,3 | 20,7 | 11,9 | 96,9 | 7,1 | 543,0|
| 2008 | 272,0| 75,4 | 18,1 | 10,0 | 96,3 | 7,4 | 533,8|
| 2009 | 269,2| 80,9 | 13,7 | 8,1 | 93,7 | 7,8 | 529,9|
| 2010 | 267,3| 88,9 | 19,3 | 7,4 | 92,7 | 7,7 | 522,5|
| 2011 | 261,7| 78,6 | 19,8 | 7,2 | 86,7 | 8,4 | 523,3|
| 2012 | 259,0| 69,9 | 21,2 | 4,7 | 87,8 | 8,7 | 525,9|
*Źródło: IFJ PAN.*
Tabela 8.4. Zmiany stężeń związków chlorowcowych i freonów w powietrzu Krakowa w latach 1997-2012 - Średnia arytmetyczna polluted
| DATA | F11 | F113 | CHCl3 | CH3CCl3 | CCl4 | SF6 | F12 |
|------|------|------|-------|---------|------|-----|-----|
| 1997 | 278,1| 80,5 | 57,0 | 86,9 | 117,1| | |
| 1998 | 274,7| 84,6 | 106,6 | 78,6 | 116,5| | |
| 1999 | 274,8| 85,7 | 65,4 | 63,1 | 112,0| 4,4 | 572,5|
| 2000 | 279,6| 105,2| 136,2 | 49,5 | 175,0| 4,8 | 554,7|
| 2001 | 283,8| 122,8| 173,9 | 39,5 | 188,2| 5,1 | 588,8|
| 2002 | 265,2| 90,7 | 39,1 | 32,8 | 106,6| 5,3 | 556,1|
| 2003 | 263,8| 89,5 | 50,5 | 25,0 | 104,5| 5,7 | 554,2|
| 2004 | 257,9| 91,6 | 47,5 | 20,6 | 104,0| 5,9 | 549,0|
| 2005 | 252,3| 97,0 | 39,2 | 18,2 | 99,7 | 6,5 | 548,0|
| 2006 | 255,9| 93,8 | 42,8 | 14,4 | 104,9| 6,9 | 551,5|
| 2007 | 262,8| 87,4 | 34,1 | 12,0 | 102,2| 7,3 | 558,5|
| 2008 | 272,2| 86,9 | 23,9 | 10,5 | 98,2 | 7,7 | 539,4|
| 2009 | 269,4| 98,6 | 18,6 | 8,2 | 93,6 | 7,9 | 529,2|
| 2010 | 274,7| 115,1| 30,6 | 7,8 | 97,7 | 8,1 | 524,8|
| 2011 | 283,6| 110,7| 26,8 | 7,4 | 104,8| 9,1 | 542,5|
| 2012 | 260,7| 83,1 | 32,8 | 5,6 | 87,9 | 8,7 | 536,7|
*Źródło: IFJ PAN.*
ROZDZIAŁ 9 EDUKACJA, SZKOLENIA I ŚWIADOMOŚĆ SPOŁECZNA
9.1. Polityka edukacyjna
Wszystkie dokumenty końcowe Konferencji Narodów Zjednoczonych Środowisko i Rozwój zakładają, że edukacja jest podstawą tworzenia i rozszerzania możliwości ludzi w rozwiązywaniu problemów ochrony środowiska i wprowadzaniu zrównoważonego, trwałego rozwoju. Także Ramowa konwencja NZ w sprawie zmian klimatu podkreśla zobowiązania Stron dotyczące konieczności podnoszenia świadomości społecznej i przedstawia stosowne zadania w Artykule 6. Zaleca się w nim popieranie wdrażania na poziomie całego kraju odpowiednich programów edukacyjnych, zapewnienie powszechnego dostępu do informacji dotyczącej środowiska, szkolenie kadr oraz współdziałanie i wymianę doświadczeń w skali międzynarodowej.
Edukacja jest procesem, który może być realizowany w formie zinstytucjonalizowanej, jako edukacja formalna na różnych poziomach nauczania, regulowana odpowiednimi dokumentami programowymi. Może też być wspierana przez wiele form edukacji niesformalizowanej prowadzonej przez różne instytucje naukowe i społeczne poza systemem oświaty oraz przez organizacje pozarządowe i kościołne. Dużą rolę odgrywa też edukacja zdobywana dzięki kampaniom edukacyjno-promocyjnym, w tym m.in. spotom, programom edukacyjnym w mediach oraz edukacja mimowolna docierająca dzięki reklamie, filmom, rozrywkowym programom telewizyjnym i w wyniku różnych sytuacji prowadzących do wymiany doświadczeń. Wielką też rolę przywiązuje się do edukacji zdobywanej w rodzinie. Każdy z tych typów oddziaływań edukacyjnych powinien we właściwy mu sposób objąć wszystkich obywateli w procesie kształcenia przez całe życie.
W Polsce konieczność podnoszenia ekologicznej świadomości obywateli jest podkreślana we wszystkich dokumentach strategicznych dotyczących szeroko pojętej ochrony środowiska. Uwzględnia to II Polityka ekologiczna, Polska 2025: Długookresowa strategia trwałego i zrównoważonego rozwoju oraz Polityka klimatyczna Polski. Przyjęta przez Radę Ministrów w grudniu 2008 Nowa Polityka Ekologiczna Państwa w latach 2009-2012 z perspektywą do roku 2016 duży nacisk kładzie na edukację konsumencką zalecając prowadzenie ogólnopolskiej kampanii społecznej kształtującej zrównoważone wzorce konsumpcji. W kierunkach działań Nowa Polityka zaleca rozwój edukacji szkolnej w zakresie ochrony środowiska, ułatwienie dostępu do informacji o środowisku oraz kształtowanie zachowań zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju. Zaleca też ściślejszą współpracę z dziennikarzami w zakresie edukacji wszystkich grup społecznych. W ustawie Prawo Ochrony Środowiska konieczności edukacji poświęcono Dział VIII Edukacja ekologiczna, badania z zakresu ochrony środowiska oraz reklama. Z kolei dostęp do informacji zapewnia obowiązująca od listopada 2008 r. Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa oraz o ocenach oddziaływania na środowisko.
Obowiązujący, jako wynik porozumienia między ministrem właściwym do spraw edukacji oraz ministrem środowiska, dokument Narodowa Strategia Edukacji Ekologicznej – przez Edukację do Zrównoważonego Rozwoju, został uaktualniony w 2001 r. i wzmocniony programem wykonawczym. Opracowany w nim plan działania obejmuje poszczególne grupy wiekowe i zawodowe oraz wyznacza podmiotom prowadzącym edukację odpowiednie zadania i proponuje sposoby ich finansowania. W myśl Narodowej Strategii za edukację ekologiczną, a w tym edukację w dziedzinie ochrony klimatu, odpowiadają jako wiodące
Ministerstwo Edukacji Narodowej i Ministerstwo Środowiska przy udziale wszystkich pozostałych resortów (zwłaszcza rolnictwa czy obrony narodowej) w zakresie zgodnym z ich kompetencjami. Szczególna rola przypada tu również Ministerstwu Spraw Zagranicznych rozwiążającemu dział zwany edukacją rozwojową traktującą sprawy klimatu w skali globalnej łącznie z odpowiedzialnością Polski za wspomaganie procesu podnoszenia umiejętności adaptacji do zmian klimatu w krajach rozwijających się. W 2005 r. w Wilnie na spotkaniu wysokiego szczebla Ministerstw ds. Edukacji oraz Środowiska przyjęta została Strategia Europejskiej Komisji Gospodarczej ONZ dotycząca Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju. Strategia, przetłumaczona na język polski udostępniona jest od 2008 r. na stronach Ministerstwa Środowiska stanowiąc cenny drogowskaz dla wdrażania kompleksowych działań edukacyjnych także w obszarze ochrony klimatu. W ramach Ministerstwa Środowiska sprawy edukacji leżą w kompetencji dawnego Departamentu Edukacji Ekologicznej, który w 2012 r. zmienił nazwę na Departament Informacji o Środowisku.
9.2. Edukacja w formalnym systemie kształcenia
System edukacji w Polsce obejmuje wychowanie przedszkolne, szkoły podstawowe (I i II etap kształcenia) i ponadpodstawowe: gimnazja, szkoły ponadgimnazjalne: licea ogólnokształcące i licea profilowane, zasadnicze szkoły zawodowe, szkoły policealne oraz szkolnictwo wyższe. W ustawie o systemie oświaty (znowelizowanej w 2003 r.) wprowadzono przepis mówiący „System oświaty zapewnia w szczególności (...) upowszechnianie wśród dzieci i młodzieży wiedzy o zasadach zrównoważonego rozwoju oraz kształtowanie postaw sprzyjających jego wdrażaniu w skali lokalnej, krajowej i globalnej”. Już sam ten zapis daje zielone światło edukacji związanej z klimatem.
Głównym dokumentem określającym obowiązkowe treści kształcenia w placówkach oświatowych jest Podstawa programowa wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego w poszczególnych typach szkół. Podstawa programowa jest zasadniczym instrumentem regulującym realizowane w szkołach programy nauczania, zawartość podręczników, a także sposób oceniania wewnętrznego i zewnętrznego. Podstawa obowiązująca od lutego 2002 r. (wraz z wprowadzonym szeregiem dodatkowych zmian – ostatnie ogłoszone w Dz. Ustaw z sierpnia 2007 r.) jest od 30 stycznia 2009 r. sukcesywnie zastępowana przez rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 23 grudnia 2008 r. I tak nowa podstawa z 2009 r. objęła wychowanie przedszkolne od 2009 r. i jest tam już wprowadzona w pełni. W szkołach podstawowych nową podstawę programową kształcenia ogólnego dla szkół podstawowych, określoną w załączniku do rozporządzenia wprowadzono w roku szkolnym 2009/2010 w I klasach, tak więc w roku szkolnym 2012/2013 objęci są nią już wszyscy uczniowie na I etapie nauczania (klasy I-III). Podstawę programową kształcenia ogólnego dla gimnazjum stosuję się od roku 2009/2010 w I klasach gimnazjum, w pozostałych klasach, do zakończenia cyklu kształcenia obowiązywała poprzednia podstawa. Począwszy od roku szkolnego 2012/2013 podstawa z 2009 r. zaczęła obowiązywać w klasach I liceum ogólnokształcącego, liceum profilowanego i technikum, a od roku 2015/2016 zacznie obowiązywać w klasach I uzupełniającego liceum ogólnokształcącego i technikum.
Tak więc w klasach szkół ponad-gimnazjalnych gdzie jeszcze stara podstawa jest kontynuowana, tematy dotyczące problematyki zrównoważonego rozwoju i zmian klimatu reprezentowane są na różnych przedmiotach przyrodniczych, a także w trakcie realizacji międzyprzedmiotowej ścieżki „edukacja ekologiczna”. Wśród treści nauczania dla tych szkół zawarte są m.in. takie tematy jak: przyczyny i skutki niepożądanych zmian w atmosferze,
biosferze, hydrosferze i litosferze; zagrożenia dla środowiska wynikające z produkcji i transportu energii, energetyka jądrowa – bezpieczeństwo i składowanie odpadów; funkcjonowanie systemu przyrodniczego Ziemi – zjawiska, procesy, zmienność środowiska w czasie i przestrzeni, zmiany pogody, klęski żywiołowe, równowaga ekologiczna; zagrożenia cywilizacyjne związane z energetyką konwencjonalną i jądrową. Odnawialne źródła energii.
Do oczekiwanych osiągnięć ucznia należy znajomość przyczyn aktualnego stanu środowiska, znajomość przeciwdziałania niekorzystnym zmianom, a także dostrzeganie relacji między elementami środowiska a działalnością człowieka w skali globalnej. Celem edukacji ma być przyjęcie odpowiedzialności za podejmowane działania mogące mieć wpływ na środowisko.
Te przedstawione wyżej zapisy przestały już obowiązywać na tych etapach kształcenia gdzie wdrożona jest już podstawa programowa obowiązująca od 30 stycznia 2009 r. W nowej podstawie programowej różnorodnym aspektom zmian klimatu poświęca się też dużo miejsca. W wychowaniu przedszkolnym jednym z celów jest: pomaganie dzieciom w rozumieniu zjawisk atmosferycznych i w unikaniu zagrożeń. Jeśli chodzi o szkoły podstawowe to zarówno na I etapie edukacyjnym (klasy I –III), jak i II etapie (klasy IV –VI), wymagane treści nauczania i zdobyte umiejętności ucznia obejmują wyjaśnienie wpływu codziennych zachowań na stan środowiska naturalnego oraz propozycje działań sprzyjających jakości środowiska.
Nowa Podstawa programowa kształcenia ogólnego dla gimnazjów i szkół ponadgimnazjalnych wskazuje jako ważny cel osiągnięcie efektywności kształcenia w zakresie nauk przyrodniczych i ścisłych, zgodnie z priorytetami Strategii Lizbońskiej. W dziale: lokalne i globalne problemy środowiska nowa Podstawa zakłada, że: uczeń omawia przyczyny i analizuje skutki globalnego ocieplenia klimatu. Jako osiągnięcie edukacji uczeń proponuje m.in. działania ograniczające zużycie wody i energii elektrycznej w gospodarstwie domowym.
Uczniowie, którzy na etapie IV edukacyjnym nie wybrali zajęć w zakresie rozszerzonym z poszczególnych przedmiotów przyrodniczych mają jako jego substytut przedmiot Przyroda gdzie poruszane będą zagadnienia problemowe. Może to być np. efekt cieplarniany od strony fizycznej – kontrowersje wokół wpływu człowieka na jego pogłębianie się. Ogólnie, treści kształcenia w ramach tego przedmiotu mają za zadanie wydobycie poszczególnych wątków wiedzy przyrodniczej odnoszących się do ważnych zagadnień naszej cywilizacji.
W podstawie programowej dla zasadniczych szkół zawodowych również wiele miejsc poświęca się efektywności kształcenia w zakresie nauk przyrodniczych i ścisłych – zgodnie z priorytetami Strategii Lizbońskiej. Poza oferowaniem kwalifikacji zawodowych szkoły te mają wyposażyć absolwentów w podstawowy zasób wiedzy ogólnej.
Według Podstawy z 2009 r. we wszystkich typach szkół do oczekiwnych osiągnięć uczniów należyć będzie: ocenianie zmian zachodzących w środowisku przyrodniczym w wyniku oddziaływania człowieka i ich wpływ na jakość życia oraz umiejętność odnajdywania środków zaradczych.
Trudno jeszcze ocenić jak w praktyce będzie sprawdzało się nieco inne umiejscowienie działań edukacji służących podnoszeniu wiedzy dotyczącej środowiska – zaniepokojenie może budzić tu brak ścieżek edukacji ekologicznej integrujących zagadnienia przyrodnicze i społeczne. W związku z tym, w celu znaczniejszego uwzględnienia spraw związanych z
szeroko pojętym zakresem zrównoważonego rozwoju, Ministerstwo Środowiska zainicjowało w 2013 r. prace nad przygotowaniem uzupełnień tematycznych podstawy programowej do negocjacji z resztem oświaty.
Wg raportu „Propozycja zmian Podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz kształcenia ogólnego w szkołach podstawowych, gimnazjach i liceach w zakresie treści dotyczących ochrony środowiska i zrównoważonego rozwoju”, przeprowadzonego na zlecenie Ministerstwa Środowiska w 2013 r. podstawa programowa umożliwia prowadzenie edukacji klimatycznej ucznia polskiej szkoły – pozwala na poznanie przyczyn i skutków zmian klimatu.
Podstawa programowa może być skutecznie wprowadzana w życie kiedy istnieją kompetentne podręczniki, atrakcyjne materiały pomocnicze i dobrze przygotowani nauczyciele. Przygotowanie i produkcję dobrych materiałów pomocnych w procesie dydaktycznym wspierają dotacje z Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz z Funduszy Wojewódzkich. Jako dobry przykład takiego wzbogacenia edukacji klimatycznej można podać zalecaną przez ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania i sfinansowaną przez NFOSiGW pomoc dydaktyczną o charakterze multimedialnym (podręcznik, scenariusze lekcji, zestaw filmów na DVD) „Pod kloszem czyli prognoza pogody” Witolda Lenarta.
W celu podnoszenia kwalifikacji nauczycieli w zakresie prowadzenia zajęć i włączania do tematyki nauczania zasad i praktyki zrównoważonego rozwoju a w tym zagadnień dotyczących zapobieganiu zmianom klimatu i adaptacji do zmian, Departament Edukacji Ekologicznej Ministerstwa Środowiska zlecił w 2010 r. przeprowadzenie szkoleń dla nauczycieli szkół ponadgimnazjalnych z całego kraju. W roku szkolnym 2011 r. taką serię szkoleń w 5 miastach wojewódzkich przeprowadzili nauczyciele akademicy z Uniwersyteckiego Centrum Badań nad Środowiskiem UW, powstał też internetowy kurs dla nauczycieli „Jak uczyć o zrównoważonym rozwoju” funkcjonujący na stronach internetowych Ministerstwa Środowiska w dziale poświęconym edukacji.
Oprócz edukacji wynikającej z realizacji Podstawy programowej, w kształtowaniu postaw uczniów ogromną rolę odgrywa także naoczny przykład wprowadzania zasad zrównoważonego rozwoju w praktyce zarządzania szkołą. Takie dobre wzorce stanowią różnorodne działania dyrekcji szkół prowadzące do oszczędności energii czy segregacji odpadów. Wysilki te oceniane są w trakcie procesu ubiegania się o Zielony Certyfikat. Jest to prowadzony przez Fundację Ośrodka Edukacji Ekologicznej pod patronatem Ministra Środowiska system ewaluacji placówek oświatowych pod kątem całościowego podejścia do zagadnień ekologicznych, zarówno od strony innowacji dydaktycznych, jak i dbałości o środowisko. Do tej pory w całej Polsce przyznano kilkaset Zielonych Certyfikatów, niestety z braku środków program zakończył działalność w 2010 r. W systemie międzynarodowym certyfikację szkół prowadzi Fundacja Partnerstwo dla Środowiska w ramach programu Szkoły dla Ekorozwoju. W drodze ewaluacji zgłoszonych kompleksowych działań placówek oświatowych przyznawany jest tytuł Lokalnego Ośrodka Aktywności Ekologicznej. To pierwszy stopień do ubiegania się o przyznanie międzynarodowy znaku Zielonej Flagi I i II stopnia. Jest to certyfikat oparty na systemach zarządzania środowiskiem, a rolę krajowego koordynatora pełni Partnerstwo dla Środowiska. W samym roku 2010 Kapituła Zielonej Flagi przyznała Flagę aż 69 szkolom w Polsce. Trzy szkoły otrzymały najwyższy stopień Flagi przyznawany na trzy lata.
Formalny system edukacji tworzą też szkoły wyższe. Uczelnie mają stanowić ukoronowanie przygotowania specjalistów zdolnych do wprowadzania w praktyce zasad zrównoważonego rozwoju i działań związanych z ochroną klimatu. Kierunek ochrona środowiska prowadzony jest na większości uczelni państwowych oraz niepublicznych jako specjalizacja lub osobny wydział, a wiele tego typu studiów ma charakter międzywydziałowy jak Międzywydziałowe Studia Ochrony Środowiska na Uniwersytecie Warszawskim a nawet międzyczelniany. W przypadku uniwersytetów, w celu ulepszaniem procesu dydaktycznego co roku w innym ośrodku akademickim organizowane są Konferencje metodyczne: Ochrona Środowiska na uniwersyteckich studiach przyrodniczych. Według danych Ministerstwa nauki i szkolnictwa wyższego w 2010 r. na polskich wyższych uczelniach spośród prawie 2 mln studiujących studenci ochrony środowiska stanowili 1,4% (28 tysięcy studentów na wszystkich latach łącznie) z czego ponad połowa na technicznych kierunkach jak inżynieria ochrony środowiska. Zajęcia prowadzone w systemie studiów dziennych oraz studiów zaocznych i wieczorowych dają szanse zdobycia dyplomu także osobom pracującym. Za pozytywny fakt należy uznać, że również w programach studiów przygotowujących kadry dla administracji znajdują się w pewnym zakresie planowe zajęcia z zarządzania ochroną środowiska. Oprócz studiów kierunkowych w wielu szkołach wyższych oferowane są także wykłady ogólnouczelniane pozwalające ogółowi studentów na zapoznanie się z najważniejszymi cywilizacyjnymi wyzwaniemi środowiskowymi. Charakter takich zajęć mają od lat prowadzone przez Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem na Uniwersytecie Warszawskim oraz Centrum Studiów nad Człowiekiem i Środowiskiem Uniwersytetu Śląskiego serię otwartych wykładów popularno-naukowych. W ostatnich latach większość z tych wykładów poświęcona była różnym aspektom globalnych zmian klimatu. Uczelnie wyższe prowadzą również działalność edukacyjno – popularyzatorską dla szerszej publiczności organizując sesje popularnonaukowe, dni otwarte i uczestnicząc w Festiwalach Nauki organizowanych przez Centrum Nauki Kopernik czy Piknikach Naukowych Polskiego Radia. Dodatkowo, wiele ciekawych projektów edukacyjnych w dziedzinie ochrony klimatu podnoszących świadomość ekologiczną pozostałych studentów podejmują Studenckie Koła Naukowe. Przykładem może być zorganizowana w 2013 r. wspólnie przez Koła Naukowe Międzywydziałowych Studiów Ochrony Środowiska na UW i kilku innych uczelni konferencja „Zanieczyszczenie światłem” ukazująca min. skutki dla środowiska, w tym i zużycia energii, wynikające z nadmiernego oświetlania przestrzeni niezabudowanej.
9.3. Ogólne informacje w zakresie szkoleń
Oprócz edukacji formalnej na wszystkich poziomach oraz aktywności edukacyjnych skierowanych do szerokich grup społeczeństwa w celu kształtowania przyjaznych środowisku nawyków, niezbędne są także specjalistyczne szkolenia zawodowe. Są to różnorodne formy doskonalenia, które pozwalają podnosić poziom wiedzy zawodowej we wszystkich aspektach związanych z ochroną środowiska. Szkolenia takie stosują firmy, które chcą wdrożyć normy jakości, np. ISO 140001, przeprowadzają powszechny trening pracowników. Organizowane są też szkolenia całych sektorów, jak np. w programie Odpowiedzialność i Troska, w którym uczestniczy kilkaset firm z branży chemicznej. Wiele szkoleń obejmuje poszczególne grupy zawodowe, a organizowane są przez różne instytucje jak np. szkolenia w dziedzinie zrównoważonego rozwoju (a zwłaszcza oszczędności energii) prowadzone dla rzemieślników w ramach programu UE Grundtvig. Niektóre ośrodki akademickie i organizacje pozarządowe prowadzą szkolenia w dziedzinie ocen oddziaływania na środowisko zarówno dla instytucji przeprowadzających oceny, jak i dla odbiorców ocen. Szkolenia prowadzone są też dla przedstawicieli władz lokalnych i samorządu, np. stosowanie w praktyce dostępu do
informacji o środowisku oraz szkolenia w zakresie ochrony powietrza, zrównoważonego rozwoju miast. Do rolników skierowane są szkolenia w zakres których wchodzą także przykłady „dobrych praktyk” minimalizujących szkodliwy wpływ rolnictwa na zwiększanie emisji gazów cieplarnianych oraz korzystanie z odnawialnych źródeł energii. W zakresie szkoleń dla rolników szczególnie znany jest Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Przysieku.
Szkolenia z zakresu ochrony powietrza organizowane są w ramach programu szkolenia kadr ochrony środowiska i prowadzone były w Centralnym Ośrodku Doskonalenia Kadr Ochrony Środowiska w Dębem koło Warszawy. Natomiast szkolenia dotyczące zrównoważonego rozwoju miast są organizowane w ramach projektu Zielone miasta – w stronę przyszłości! skierowanego do przedstawicieli władz samorządowych. Podczas szkoleń prezentowane były przykłady nowoczesnego, przyjaznego mieszkańcom i środowisku zarządzania przestrzenią miejską oraz wynikających z tego korzyści dla mieszkańców. Ministerstwo Środowiska wdraża również program praktyk zawodowych dla studentów oraz absolwentów państwowych i niepaństwowych uczelni wyższych w samym ministerstwie oraz nadzorowanych instytutach resortowych.
Z punktu widzenia podnoszenia poziomu edukacji formalnej kluczowe znaczenie mają różnorodne szkolenia uzupełniające wiedzę w dziedzinie ochrony klimatu i podnoszące kwalifikacje metodyczne nauczycieli i edukatorów (czyli osób prowadzących edukację w placówkach poza-szkolnych). Szkolenia takie prowadzą Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli (CODN), Wojewódzkie Ośrodki Metodyczne oraz uczelnie wyższe. Można tu zaliczyć także studia podyplomowe dla nauczycieli kształcące w treściach i metodach edukacji ekologicznej, jak te prowadzone na Uniwersytecie Warszawskim lub na Uniwersytecie Kardynała Stefana Wyszyńskiego. W ostatnich latach jednym z podstawowych tematów szkoleń są zagadnienia związane z wyjaśnianiem przyczyn i skutków zmian klimatu. Szkolenia te dotyczą nie tylko nauczycieli przedmiotów przyrodniczych. Dobrym przykładem jest wymieniony poprzednio cykl szkoleń dla nauczycieli zorganizowany z inicjatywy Ministerstwa Środowiska w 2011 r. „Jak uczyć o zrównoważonym rozwoju” w którym z samego założenia brali udział zarówno nauczyciele przedmiotów przyrodniczych jak i humanistycznych. Także zagadnienia metodyki nauczania m.in. o roli lasów w adaptacji do zmian klimatu obejmowało szkolenie, które zorganizowało w 2013 r. dla swych członków Stowarzyszenie Edukatorów Leśnych.
W przypadku nauczycieli wiele programów szkoleniowych zakłada ich kaskadowy charakter to znaczy osoby przeszkolone są zobowiązane do przekazania zdobytej wiedzy kolegom w swoich placówkach edukacyjnych.
9.4. Edukacja poza placówkami edukacji formalnej
Poza programowymi działaniami w systemie oświaty, różnego rodzaju działania edukacyjne, promocyjne i informacyjne w dziedzinie ochrony klimatu prowadzą też instytucje administracji państwowej, placówki naukowe oraz ekologiczne organizacje pozarządowe (POE). Duża część tych działań prowadzona jest przez Ministerstwo Środowiska lub pod patronatem Ministra.
Przykładem takiego działania realizowanego przez Ministerstwo Środowiska jest przeprowadzona w 2012 r. ogólnopolska kampania edukacyjna nt. zmian klimatu i redukcji emisji gazów cieplarnianych pn. „Wyłączamy prąd, włączamy oszczędzanie”, jako jeden z
elementów długofalowego programu edukacyjnego MŚ. Celem kampanii było zachęcenie Polaków do oszczędzania energii w gospodarstwach domowych. Komponentowi telewizyjnemu towarzyszyła kampania internetowa.
Kolejnym przykładem jest projekt „Działania edukacyjne i promocyjne w zakresie efektywności energetycznej i wykorzystania odnawialnych źródeł energii, włączając ideę domów przyjaznych środowisku”, dofinansowany ze środków MF EOG.
Do takich działań należy ogłoszona przez Komisję Europejską kampania edukacyjno-promocyjna na temat zmian klimatu. Jej celem jest kształtowanie świadomości, że każdy poprzez swoje działania może wpływać na zmniejszenie emisji gazów cieplarnianych. W ramach tej kampanii powstały m.in. telewizyjne spoty reklamowe i szereg sponsorowanych audycji radiowych. Dużą kampanią, która prowadzona jest w całej Europie, jest Europejski Dzień bez Samochodu obchodzony co roku we wrześniu. Celem tej kampanii jest uświadomienie wpływu transportu na emisję gazów cieplarniach i promowanie zbiorowej komunikacji miejskiej oraz rowerów jako alternatywy dla indywidualnego transportu samochodowego. Ministerstwo Środowiska przygotowuje plakaty promocyjne i zapewnia oprawę medialną Dnia. W tej dziedzinie duże znaczenie ma też promocja systemu wypożyczalni rowerów zorganizowanego w 2013 r. w Warszawie.
Jedną z największych imprez promujących w szerokich kręgach społecznych ochronę środowiska są organizowane od 1990 r. w Polsce ogólnopolskie obchody Światowego Dnia Ziemi. Obchody Dnia Ziemi, koordynowane przez Fundację Ośrodka Edukacji Ekologicznej, w każdy rok zawierają jakieś elementy związane z oszczędnością energii (w 2008 r. odbywały się nawet pod hasłem działań dla klimatu) i ograniczaniem emisji CO₂. Bardzo rozbudowany program obchodów Dnia Ziemi ma na celu podnoszenie świadomości ekologicznej w różnych grupach społecznych i z zastosowaniem bardzo różnorodnych środków. Do wszystkich mieszkańców Warszawy informacje o działaniach na rzecz zmniejszania skutków zmian klimatu docierają dzięki różnorodnym formom przekazu (warsztaty, koncerty, zabawy edukacyjne) podczas festynu na Polu Mokotowskim transmitowanym na cały kraj przez TVP. Ocenia się, że w imprezie uczestniczy corocznie kilkanaście tysięcy osób.
Okazję do szerokiego prezentowania ogólnopolskich i lokalnych działań na rzecz ochrony klimatu daje też obchodzony 5 czerwca Międzynarodowy Dzień Ochrony Środowiska. Centralne obchody organizowane co roku w innym województwie eksponują działania lokalne a także przedstawiają wysiłki służb i szczególnie zasłużonych profesjonalistów. Podobnie dużo seminariów i wydarzeń edukacyjnych towarzyszy odbywającym się corocznie w Poznaniu Międzynarodowym Targom POLEKO. Ekspozycje targowe prezentujące najnowsze rozwiązania technologiczne służące m.in. oszczędności energii i pozyskiwania jej z alternatywnych źródeł odwiedzane są nie tylko przez profesjonalistów ale i przez młodzież szkolną.
Silną bazę edukacyjną stanowi sieć regionalnych ośrodków edukacji ekologicznej prowadzonych przez samorządy lub organizacje społeczne oraz ośrodki działające przy parkach narodowych i krajobrazowych. Prowadzone tam różnorodne formy aktywności – regularne zajęcia, warsztaty dla nauczycieli czy konkursy i kampanie tematyczne – angażują lokalne środowiska i stanowią wsparcie dla kształcenia formalnego. Indywidualne działania poszczególnych organizacji pozarządowych zajmujących się popularyzacją wiedzy o zagrożeniach związanych ze zmianami klimatu zostały wzmocnione przez współdziałanie w
ramach Koalicji Klimatycznej. Koalicja to otwarte porozumienie, które zawarła duża grupa aktywnych POE (m.in. Dolnośląska Fundacja Ekorozwoju, Fundacja Aeris Futuro, Fundacja Efektywnego Wykorzystania Energii, Fundacja Ekologiczna Ziemi Legnickiej Zielona Akcja, Greenpeace, Fundacja Ekologiczna Arka, Instytut na rzecz Ekorozwoju, Klub Gaja, Liga Ochrony Przyrody, Polska Zielona Sieć, Polski Klub Ekologiczny 4 Okręgi, Społeczny Instytut Ekologiczny, Stowarzyszenie Ekologiczne „Eko-Unia”, WWF, Zielone Mazowsze). Koalicja organizuje warsztaty, konferencje i szkolenia tematyczne związane ze zmianami klimatu oraz prowadzi akcje informacyjne poprzez stronę internetową. Oprócz wspólnych działań każda z organizacji ma swoją specyfikę wyrażającą się w formach prowadzonej edukacji.
Szczególnie dużą aktywność w zakresie tematów związanych z ochroną klimatu wykazuje organizacja ekspercka Instytut na rzecz Ekorozwoju (InE) np. od 2012 r. InE realizuje ogólnopolski projekt edukacyjny pod nazwą „Klimat a rolnictwo” a także projekt „Klimat dla Powiatów”. Szczególnie cenną inicjatywą wspierającą popularyzację kwestii klimatycznych w mediach jest przygotowanie „Małego leksykonu dla dziennikarzy o energetyce opartej na odnawialnych źródłach energii”. Wiele innych działalności popularyzacyjno-edukacyjnych Instytut prowadzi w ramach projektu „Innowacje dla ochrony klimatu”. Dla odmiany Fundacja Aeris Futuro prowadzi projekt „Czas na las” dający możliwość rekompensaty emisji CO₂ przez sadzenie drzew w różnych regionach kraju. We współpracy z Lasami Państwowymi Fundacja zorganizowała akcję sadzenia 7000 drzew w okolicach Łodzi. Projekt jest częścią międzynarodowej kampanii prowadzonej pod patronatem UNEP, a w Polsce Ministra Środowiska. Podobnie Klub Gaja postawił na drzewa jako źródło rekompensaty dwutlenku węgla prowadząc kampanię Dzień Drzewa 10 października, kiedy czynią to ludzie na całym świecie. Program, którego partnerem strategicznym są Lasy Państwowe ma za zadanie aktywizację lokalnych środowisk, zwłaszcza dzieci i młodzieży. Zresztą temat lasu jako sprzymierzeńca w walce z globalnym ociepleniem jest ważnym wątkiem kształcenia na zajęciach prowadzonych w bardzo rozbudowanym systemie edukacji prowadzonej i finansowanej z własnych środków przez Lasy Państwowe. Jest on także popularzowany podczas centralnych obchodów nowej akcji popularyzującej lasy- Święta Polskiej Niezapominajki.
Na granicy edukacji w szkołach i prowadzonej przez organizacje społeczne jest program Ekozespołów zapoczątkowany w kraju przez Fundację GAP Polska. Polega on między innymi na tworzeniu szkolnych zespołów i ich współzawodnictwie w zmniejszaniu marnotrawstwa energii i przyswajaniu proekologicznego stylu życia. Fundacja GAP adaptuje do polskich warunków kalkulator śladu ekologicznego, prowadzi też szkolenia liderów szkolnych kampanii ekologicznych. Dużą aktywność edukacyjną, zwłaszcza w kształtowaniu etyki ekologicznej, przejawia organizacja Ruch Świętego Franciszka z Asyżu (REFA). Edukacja klimatyczna oraz promocja indywidualnych działań zapobiegawczych obejmowała też seniorów. Np. Fundacja Ziemia i Ludzie prowadzi od roku 2012 program Zielona Wiedza na temat zrównoważonego rozwoju dla słuchaczy Uniwersytetów Trzeciego Wieku pt „Przyszłość jakiej chcemy dla naszych wnuków”. Program ten w istotnej części obejmuje zagadnienia związane z ograniczaniem skutków globalnego ocieplenia oraz adaptacji do zmian klimatu i przeznaczony jest dla ludzi starszych z założeniem, że będą się tą wiedzą dzielić także z wnukami. Wydana została broszura edukacyjna i w kilkudziesięciu UTW prowadzona była ciesząca się wielką frekwencją seria wykładów i dyskusji. Także następne Uniwersytety Trzeciego Wieku zrzeszone w Federacji UTW obejmującej ponad 800 placówek na terenie całej Polski zachęcane są do skorzystania z oferty Zielonej Wiedzy. Program został sfinansowany z Funduszu Inicjatyw Obywatelskich.
Nie sposób wymienić wszystkich inicjatyw edukacyjnych prowadzonych w ramach edukacji pozaformalnej. Nawet tylko garść wybranych przykładów świadczy o dużej aktywności organizacji i instytucji, ich potencjale oraz o zróżnicowaniu form prowadzonej edukacji. Wszystkie te działania wpisują się też w realizację ogłoszonej przez ONZ na lata 2005-2014 Dekady Edukacji dla Zrównoważonego Rozwoju. Jednym z zadań Dekady jest bowiem wzmocnienie i koordynacja edukacji prowadzonej zgodnie z zaleceniami obu konwencji, zarówno konwencji dotyczącej różnorodności biologicznej, jak i Ramowej konwencji NZ w sprawie zmian klimatu, ponieważ wiele z pól edukacji jest wspólnych. W celu koordynacji i lepszego przepływu informacji o przebiegu Dekady w Polsce z inicjatywy Uniwersyteckiego Centrum Badań nad Środowiskiem powstała Grupa Robocza ds. Dekady EZR. W skład Grupy, którą objął patronatem Polski Komitet UNESCO, wchodzą przedstawiciele kluczowych ministerstw, instytucji edukacyjnych i organizacji pozarządowych zajmujących się edukacją dla zrównoważonego rozwoju.
9.5. Udział w działalności międzynarodowej
Nie ma praktycznie żadnego dużego programu międzynarodowego dotyczącego ochrony środowiska, w którym by w mniejszym lub większym stopniu nie uczestniczyły polskie szkoły. Jako przykład można tu podać program GLOBE (Global Learning and Observations to Benefit the Environment) obecny w polskich szkołach od roku 1997 kiedy to została podpisana umowa między polskim Ministerstwem Edukacji Narodowej a Agencją ds. Atmosferycznych i Oceanicznych ze Stanów Zjednoczonych. Program, w którym uczestniczy ponad 20 000 szkół ze 110 krajów jest w Polsce koordynowany przez Centrum Informacji o Środowisku GRID-UNEP działającym przy Narodowej Fundacji Ochrony Środowiska. Istotną część programu stanowią metodycznie prowadzone obserwacje środowiska dotyczące także zanieczyszczeń atmosfery i pomiarów temperatury przesyłane potem i gromadzone w bazie informacyjnej NASA. Jak wykazują statystyki, największa liczba danych pochodzi z obserwacji wykonanych przez polskie szkoły. Innym ważnym międzynarodowym programem jest dotyczący krajów nadbałtyckich Baltic Sea Project angażujący sieć Szkół UNESCO. Baltic Sea Project polega na wymianie informacji i współpracy szkół w projektach mających na celu poznawanie i ochronę różnych elementów środowiska w tym również ochronę powietrza i oszczędność energii. Kolejno każdy kraj koordynuje współpracę i jest odpowiedzialny za wydawanie jego biuletynu (w 2007 r. koordynacja przypadła Polsce).
Należy tu przedstawić działalności przedstawicielstw ONZ w Polsce, które zaangażowane są w promocję działań swoich agend wydając odpowiednie materiały edukacyjne oraz organizując akcje edukacyjne. Centrum Informacji o Środowisku UNEP-GRID we współpracy z Bankiem Ochrony Środowiska przygotowało materiał edukacyjny będący tłumaczeniem oficjalnego przewodnika ONZ „Porzuć złe nawyki – bądź przyjazny dla klimatu”.
Swoje działania z zakresu edukacji klimatycznej prowadzą też w Polsce różne międzynarodowe organizacje, instytucje naukowe oraz ambasady i przedstawicielstwa kulturalne. Jeden z najbardziej całościowych i długoterminowych oraz skierowanych do różnych grup społecznych programów prowadzi British Council. Odbiorcami programu British Council na lata 2007-2011 pt. Challenge Europe byli młodzi absolwenci uczelni w wieku 20-30 lat tworzący grupę „rzeczników klimatu”. Program obejmował specjalne szkolenia, wizyty studyjne i spotkania ze specjalistami oraz pomoc w prowadzeniu
różnorodnych własnych projektów pozwalających na przekazywanie zdobytej wiedzy w środowiskach zawodowych każdego z „rzeczników”.
Innym dobrym przykładem współpracy międzynarodowej i bilateralnej są edukacyjne działania prowadzone pod patronatem ambasad krajów europejskich. Taki charakter miała kampania informacyjna prowadzona przez Ambasadę Danii na temat energii przyjaznej środowisku, promująca też edukację poświęconą zwiększaniu wydajności energetycznej w gospodarstwach domowych. Kampania ta odbywała się pod patronatem ministrów środowiska Danii i Polski. Także aktywność innych ambasad przejawia się skierowaną do różnych grup odbiorców serią seminariów i warsztatów, wyjazdów studyjnych i konferencji. Podczas tych aktywności eksperci z poszczególnych krajów prezentują konkretne rozwiązania służące rozwojowi energetyki z odnawialnych źródeł oraz nowych niskoemisyjnych technologii. W działaniach edukacyjnych uczestniczą także i inne międzynarodowe lub reprezentujące poszczególne kraje organizacje. Jako przykład można tu podać serię seminariów, warsztatów i konferencji organizowanych przez Fundację im Heinricha Bölla w ramach programu regionalnego (Polska, Niemcy, Rep. Czeska) Polityka Energetyczna i Ochrona Klimatu. Celem programu jest zarówno edukacja, jak i zwrócenie uwagi publicznej na wagę zagadnień związanych z zapobieganiem zmianom klimatycznym.
Podobnie regionalny charakter ma wiele programów prowadzonych przez Fundację Partnerstwo dla Środowiska. Fundacja będąca kontynuatorem programu „Environmental Partnership for Central Europe” (realizowanego przez amerykańską Fundację the German Marshall Fund of the US w latach 90. w Polsce i innych krajach Europy Środkowej) wspiera działania na rzecz rozwoju zrównoważonego poprzez budowanie partnerstwa i upowszechnianie wzorów działań przyjaznych dla środowiska. W dziedzinie ochrony klimatu szczególne znaczenie ma program „Zielone Szlaki Greenways” propagujący przyjazny środowisku transport i sadzenie drzew przy dawnych szlakach łączących Środkową Europę. Podobnie do ochrony klimatu przyczynia się program Czysty Biznes propagując wśród małych i średnich firm nowatorskie inicjatywy pro-ekologiczne, w tym oszczędność energii. Szczególną rolę w kreowaniu „czystego Biznesu” odgrywa współpraca Fundacji Partnerstwo dla Środowiska z brytyjską organizacją ekologiczną Groundworks. Fundacja koordynuje także omawiany już uprzednio program - przyznawanie międzynarodowego certyfikatu Green Flag (Zielona Flaga) dla szkół.
Przykładem wymiany doświadczeń edukacyjnych w układach bilateralnych jest program stypendialny dla absolwentów ochrony środowiska z polskich uczelni oferowany przez niemiecką fundację DBU. Wybrani w drodze eliminacji stypendyści mogą dalej podnosić swoje kwalifikacje w niemieckich instytucjach i przedsiębiorstwach zdobywając praktykę w różnych dziedzinach ochrony środowiska. W roku 2013 odbyła się 17 edycja stypendialna. Szczególnie aktywna w polsko-niemieckiej edukacyjnej współpracy bilateralnej jest też organizacja Polsko –Niemiecka Współpraca Młodzieży. Co trzy lata organizacja ta rozpisuje konkurs o Polsko-Niemiecką Nagrodę Młodzieży. W 2013 r. tematem były zagadnienia w dziedzinie tematycznej Dekady ONZ Edukacji dla zrównoważonego rozwoju. Edukacyjne spotkania młodzieży dostarczyły wiele impulsów, które przełożyły się na realizację różnorodnych projektów także w dziedzinie ochrony klimatu. Wręczenie nagród odbyło się w lutym 2013 r. w Berlinie podczas Polsko-Niemieckiego Szczytu Młodzieży pt. „Projektanci Przyszłości”.
Międzynarodowa wymiana doświadczeń w dziedzinie edukacji dla klimatu jest szczególnie oczywista w przypadku Regionalnego Centrum Ekologicznego na Europę Środkową i
Wschodnią (REC) ze względu na ściśłą współpracę wszystkich biur krajowych REC. Na przykład polskie biuro REC upowszechnia adaptowany do naszych warunków multimedialny zestaw edukacyjny dla szkół „Zielony Pakiet” dotyczący zagadnień zrównoważonego rozwoju i problemów globalnych, takich jak zmiany klimatu. W końcu 2012 r. REC przygotował następny kompleksowy materiał edukacyjny – „Błękitny Pakiet” poświęcony wodzie – także w kontekście globalnego ocieplenia.
Polskie organizacje i uczelnie wyższe uczestniczą jako partnerzy w wielu projektach, których zadaniem jest szerzenie wiedzy na temat zmian klimatu i stylu życia finansowanych z europejskich funduszy takich jak Grundtvig, czy Sokrates. W wyniku tych projektów powstają materiały dydaktyczne lub kursy i szkolenia adresowane do różnych odbiorców. Przykładem międzynarodowej współpracy w ramach programu UE Comenius Lifelong Learning może być edukacyjny projekt BEAGLE przeprowadzany przez konsorcjum 6 krajów: Polski, Wlk. Brytanii, Słowacji, Niemiec, Norwegii i Węgier. Polegał on na przygotowaniu nauczycieli do prowadzenia przez uczniów szkolnych obserwacji wpływu zmian klimatu na terminy faz fenologicznych tych samych gatunków drzew w różnych krajach Europy. Projekt zakończony w 2010 r. wydaniem materiałów edukacyjnych i funkcjonującą stroną internetową gromadzącą dane z uczniowskich obserwacji koordynowany był przez Uniwersyteckie Centrum Badań nad Środowiskiem.
Podobnie włączeniem się w międzynarodową aktywność jest koordynowana w Polsce przez WWF akcja Godzina dla Ziemi polegająca na jednoczesnym wyłączaniu na całym świecie wszystkich światel na znak solidarności z działaniami na rzecz ochrony klimatu.
Podane przykłady współpracy międzynarodowej to tylko wybrana część realizowanych w ostatnich latach wspólnych projektów jednak dobrinnie ilustrująca stopień wykorzystania szerokiej gamy możliwości globalnego przepływu wiedzy i doświadczeń w dziedzinie edukacji dotyczącej zmian klimatu.
9.6. Edukacja i podnoszenie świadomości ekologicznej sektora biznesu
Wyróżnia się tendencja zaangażowania sektora prywatnego i różnych instytucji o charakterze biznesowym w działania sprzyjające podnoszeniu świadomości we własnym przedsiębiorstwie oraz prowadzenie lub sponsorowanie działań zewnętrznych – edukacji społeczeństwa w dziedzinie klimatu. Często może to mieć charakter eksponowania własnych osiągnięć w dziedzinie oszczędności energii i redukcji emisji zanieczyszczeń powietrza jako przykład dobrej praktyki. Bank Ochrony Środowiska wspólnie z Instytutem na rzecz Ekorozwoju jest autorem pilotażowego projektu „Zero emisji” zgodnie z którym jest pierwszą instytucją finansową w Polsce, która poddała się szerokiemu, kompleksowemu audytowi badającemu wpływ działalności banku na stan klimatu. Rezultaty audytu będą miały wpływ na świadomość ekologiczną pracowników, prowadząc do zmiany zarządzania na bardziej pro-ekologiczne. Podobnie działania właściciele małych i średnich przedsiębiorstw zrzeszonych w Klubach Czystego Biznesu nastawione są na takie zarządzanie firmą lub przestawienie jej na taką działalność, która minimalizuje niekorzystny wpływ na środowisko. Firmy uczestniczące w Programie Czysty Biznes angażują się w rozwój miejscowości i regionu, w których działają, pokazując w ten sposób, że rozwój oparty na ekologicznej i społecznej odpowiedzialności jest możliwy i stanowi warunek dla budowy nowoczesnej gospodarki. W latach 1998–2008 z programu tego skorzystało ponad 5000 przedsiębiorstw tak, że wpływ ich przykładu na rozwój świadomości ekologicznej innych przedsiębiorców może być bardzo
duży. Biznes jest też inicjatorem wielu działań mających na celu kształtowanie świadomości dzieci i młodzieży. Dobrym tego przykładem są konkursy o charakterze edukacyjnym oraz konkursy inspirujące do obserwacji środowiska: fotograficzne dla młodzieży i rysunkowe dla dzieci ogłaszane przez firmę Bayer. Konkurs prac magisterskich w dziedzinie ochrony środowiska organizuje Hewlett-Packard, a Fundacja Forda wyróżnia nagrodami najciekawsze działania organizacji pozarządowych. Coraz większą rolę odgrywa w kształtowaniu świadomości ekologicznej korporacyjny wolontariat pracowniczy jak np. indywidualne działania pracowników na rzecz środowiska inspirowane przez Fundację Banku Ochrony Środowiska. Podobną rolę edukacyjną wobec pracowników odgrywają starania biznesu o przyznanie certyfikatów zrównoważonego zarządzania Zielone Biuro i ustanowione 2012 r. certyfikatu Zielony Sklep o które stara się w Polsce coraz więcej przedsiębiorstw.
9.7. Rola mediów
Badania Burgera przeprowadzone w 2005 roku wskazują, że średnio ponad 63% wiedzy na tematy środowiska Polacy czerpią z mediów i rola mediów jako głównego źródła informacji rośnie wraz z upływem czasu od ukończenia edukacji formalnej aż do ponad 75%. Rola mediów dynamicznie wzrasta i badania TNS Polska z 2012 r. wskazują, że głównym źródłem informacji na temat środowiska dla 77% Polaków jest telewizja.
Szczególną rolę odgrywają telewizja i radio bowiem w odróżnieniu od prasy obecne są niemal w każdym gospodarstwie domowym, pozwalają też na bieżąco śledzić doniesienia z miejsc objętych skutkami zmian klimatu oraz na żywo przedstawiać debaty specjalistów i polityków. Poprzez komunikaty w radiu, audycje tematyczne Ministerstwo Środowiska zachęca kierowców do racjonalnego korzystania z indywidualnego transportu samochodowego na rzecz komunikacji miejskiej, jazdy na rowerze, spacerów, co przyczyni się do ograniczenia emisji CO₂ i poprawy jakości powietrza w mieście.
Przykładem może być kampania telewizyjna „Wyłączamy prąd! Włączamy oszczędzanie!”, która dotarła do 93,4% grupy celowej (taki procent przynajmniej raz widziało spot telewizyjny kampanii) – grupa ta liczy w sumie 3 453 588 osób.
Oprócz produkcji powstałych z inicjatywy samych mediów, wiele regularnych audycji radiowych (m.in. cykl dotyczący odnawialnych źródeł energii) i programów telewizyjnych zostało sfinansowane przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Do takich programów należy m.in. 12 odcinkowy cykl filmów edukacyjnych dla młodzieży „Pod kloszem czyli prognoza pogody” emitowanych przez TVP. Choć jednak Telewizja Polska S.A. deklaruje, że traktuje emisję programów ekologicznych jako integralną część spełniania misji publicznej, to przeważnie nie zapewnia im dobrego czasu antenowego.
Zmniejszyła się wprawdzie rola prasy ale i tak 22% respondentów z niej dowiaduje się o środowisku. Stąd tak ważny w edukacji dotyczącej klimatu jest udział mediów (zapisany w artykule 6 UNFCCC). W ostatnich latach zaangażowanie mediów w edukację dla klimatu zintensyfikowało się, jednak przejawia się w różny sposób w każdym z ich rodzajów. Najwięcej miejsca poświęca jej prasa specjalistyczna, której wychodzi ok. 90 tytułów. Tworzą ją zarówno czasopisma branżowe, takie jak Kwartalnik Ocen Oddziaływania na Środowisko czy Gospodarka Wodna, oraz skierowane do administracji ochrony środowiska, takie jak np. Środowisko, czy też do przedsiębiorców, jak Biznes i Ekologia. Do grupy zainteresowanej ekologią zwracają się pisma popularno-naukowe jak Aura czy periodyki organizacji pozarządowych jak Dzikie Życie czy Biuletyn Polskiego Klubu Ekologicznego.
Pisma te pełnią ważną rolę w przepływie informacji w kręgach zawodowo lub hobbystycznie związanych z ochroną środowiska, choć w świetle badań prasoznawczych mogą liczyć na nie więcej niż 2% czytelników prasy w Polsce. W docieraniu do szerokich kręgów społeczeństwa największą rolę odgrywa prasa ogólnopolska – główne krajowe dzienniki *Rzeczpospolita* i *Gazeta Wyborcza* z coraz większą częstotliwością publikują artykuły zajmujące się przyczynami i skutkami globalnego ocieplenia i ich implikacjami ekonomicznymi i społecznymi. *Gazeta Wyborcza* swoimi publikacjami jako jedna z pierwszych włączyła się do akcji Partnerstwo dla Klimatu podkreślając swoje wieloletnie zaangażowanie w informowanie o zmianach klimatu. W *Rzeczpospolitej* zamieszczana jest okresowo wkładka sponsorowana przez Ministerstwo Środowiska przedstawiająca kierunki polskich działań związanych z ochroną klimatu np. stan i zalety energetyki ze źródeł odnawialnych. Także duże magazyny opiniotwórcze jak, np. tygodnik *Polityka* wpływają swymi artykułami na kształtowanie społecznej świadomości zagrożeń wynikających z globalnego ocieplenia.
W docieraniu do mieszkańców mniejszych miejscowości dużą rolę odgrywa kilkaset tytułów prasy lokalnej poruszającej regionalne problemy, np. emisji zanieczyszczeń powietrza czy udzielającej praktycznych rad dotyczących oszczędzania energii i innych pro-ekologicznych działań konsumentkich. Niewątpliwie szczególną rolę we wzmacnianiu społecznego zainteresowania skutkami i przyczynami globalnego ocieplenia odgrywają międzynarodowe wydarzenia jak organizacja w Poznaniu 14. Konferencji Stron Ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu zwanej popularnie Szczytem Klimatycznym. To, że ta ważne międzynarodowe spotkanie odbywało się właśnie w Polsce spowodowało, że częstotliwość informacji w mediach rosła. Podobnie następną Konferencję Klimatyczną w Kopenhadze uaktywniła media. Częściej niż zazwyczaj odbywały się telewizyjne debaty, w prasie ukazywały się artykuły informacyjne i dyskusyjne. Należy mieć nadzieję, że ożywienie medialne spowoduje także Konferencja Klimatyczna w Warszawie w listopadzie 2013 r.
Dziennikarze specjalizujący się w tematyce ekologicznej, w tym w zagadnieniach polityki energetycznej i ochronie klimatu, tworzą w Polsce Klub Dziennikarzy Ekologicznych EKOS. Klub organizuje szkolenia i wyjazdy studyjne pozwalające na rozszerzanie wiedzy w sprawach zmian klimatu oraz doskonalenie warsztatu dziennikarskiego. Sporo cennych materiałów powstało w wyniku ogłoszonego przez Koalicję Klimatyczną w 2008 r. konkursu *Klimat dla klimatu* pod patronatem klubu EKOS dla dziennikarzy prasy radia i telewizji na najlepszy materiał na temat zmian i ochrony klimatu.
### 9.8. Wykorzystanie Internetu w edukacji
Z roku na rok rośnie rola nowoczesnego medium służącego powszechnemu udostępnianiu informacji oraz wspomagającego edukację ekologiczną jakim jest Internet.
Według badań TNS z 2012 r. prowadzonych na zlecenie Ministerstwa Środowiska Internet jest głównym źródłem informacji o środowisku dla 23% Polaków. Dotyczy to zwłaszcza młodszych grup wiekowych. Zgodnie z tą tendencją Ministerstwo Środowiska prowadzi portal informacyjny [www.ekoportal.gov.pl](http://www.ekoportal.gov.pl), w którym zamieszczane są min. informacje dotyczące aktualności polityki ekologicznej i spraw związanych z ochroną klimatu. Równolegle, Ministerstwo prowadzi stronę edukacyjną skierowaną do dzieci [http://dzieci.mos.gov.pl](http://dzieci.mos.gov.pl) przekazując w formie edukacyjnych gier i zabaw wiedzę o środowisku oraz promując przyjazne mu zachowania. W zakładce dla nauczycieli tego
serwisu udostępniane są informacje dotyczące edukacji dla zrównoważonego rozwoju oraz scenariusze zajęć edukacyjnych.
Kampanie telewizyjne Ministerstwo Środowiska wspiera zazwyczaj kampanią Internetową. Przykładowy zasięg wygenerowany kampanii internetowej, liczony jako liczba unikalnych użytkowników wyniósł w kampanii "Wyłączamy prąd! Włączamy oszczędzanie!" ponad 5 mln.
Ministerstwo prowadzi ponadto serwis www.ekoszyk.pl promujący modę na właściwe zachowanie konsumenckie, prezentujący praktyczne wskazówki jak żyć w zgodzie ze środowiskiem.
W 2013 r. Ministerstwo Środowiska we współpracy z Instytutem Ochrony Środowiska-Państwowym Instytutem Badawczym uruchomiło portal informacyjno-edukacyjny klimada.mos.gov.pl poświęcony zagadnieniom adaptacji do zmian klimatu, który ma stać się platformą wymiany informacji w skali kraju pomiędzy gminami, instytucjami badawczymi, przedsiębiorstwami i organizacjami proekologicznymi w zakresie działań adaptacyjnych, ich finansowaniu, kosztach i korzyściach oraz aktualnych wydarzeniach. Jako źródło dostępnych informacji i danych wyjściowych przydatnych na różnych etapach edukacji i popularyzacji wiedzy o zagadnieniach klimatycznych służą też strony internetowe instytutów resortowych (IOŚ-PIB, IMGW-PIB) oraz Ministerstwa Środowiska.
Oprócz częstszego uwzględniania problemów klimatycznych na od dawna działających stronach poświęconych szeroko pojętej edukacji ekologicznej, w ostatnim czasie powstało też wiele nowych specjalistycznych portali. Jako przykład tej pierwszej kategorii można podać prowadzoną przez Centrum Badań nad Środowiskiem Przyrodniczym stronę www.ekoedu.uw.edu.pl poświęconą edukacji dla zrównoważonego rozwoju i adresowaną do nauczycieli i edukatorów. Wiele informacji i artykułów dyskusyjnych dotyczących zagadnień klimatycznych można też znaleźć na prywatnej platformie serwisów internetowych Polski portal ekologiczny www.ekologia.pl.
Podobnie wiele miejsca zagadnieniom związanym z klimatem poświęcają strony internetowe dużych organizacji pozarządowych, takich jak WWF czy Nasza Ziemia. Swoją stronę internetową prowadzi też Koalicja Klimatyczna: www.koalicjaklimatyczna.org.
W 2008 r. został uruchomiony portal klimatyczny profesjonalnie prowadzony przez Instytutu na rzecz Ekorozwoju www.chronmyklimat.pl stanowiący uzupełniającą się całość z wychodzącym cyklicznie w elektronicznej edycji Biuletynem Klimatycznym.
Nie sposób wymienić wszystkich stron internetowych bowiem pojawia się coraz więcej portali specjalistycznych poświęconych poszczególnym zagadnieniom z szerokiej gamy problemów związanych z ochroną i adaptacją do zmian klimatu.
9.9. Finansowanie edukacji
Realizacja wszystkich wymienionych programów i formy edukacji wymaga dużych nakładów finansowych. Oprócz wspierania edukacji ekologicznej ze środków samorządowych, co obejmuje zwłaszcza szkoły i lokalne organizacje społeczne, największym sponsorem edukacji ekologicznej jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
(NFOŚiGW). W kolejnych latach od powstania systematycznie wzrastała wielkość środków przeznaczonych na edukację osiągając w 2010 r. wartość ok. 50 mln zł rocznie i na tym mniej więcej poziomie utrzymuje się przez kolejne lata. Dotacje obejmują różnorodne projekty edukacyjne: szkolenia, materiały dydaktyczne, filmy i audycje radiowe, kampanie, konkursy itp. Bardzo istotny jest też program pozwalający na wspieranie POE, co wzmacnia potencjał do działań obywatelskich. Podobnego wsparcia finansowego dla projektów o zasięgu lokalnym udziela 17 Funduszy Wojewódzkich. W 2012 r. przyjęta została Wspólna Strategia Działania Narodowego Funduszu i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej na lata 2013-2016 z perspektywą do roku 2020. Wspólna Strategia zakłada, że do roku 2020 priorytetem będzie przejście na niskoemisyjną gospodarkę i efektywne korzystanie z zasobów mając na uwadze zagrożenia wynikające ze zmian klimatu. Celem horyzontalnym realizowanym w tym (tak jak i innych priorytetowych obszarach) obszarze jest: promowanie zachowań ekologicznych, działań i przedsiewzięć służących zachowaniu różnorodności biologicznej oraz adaptacji do zmian klimatu. Strategia zakłada też wzrost wyplat środków na finansowanie o ok. 15% w perspektywie 2013-2116 w porównaniu do wypłat w latach 2009-2012. Planowane wypłaty na edukację ekologiczną w latach 2013-2016 to duża suma 238 000 tys. zł. Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska sam też stara się umożliwić wpływ beneficjentów na kierunki polityki finansowania edukacji organizując od 2012 r. cykliczne spotkania dyskusyjne Ekologia –Edukacja -Ekoinnowacje.
Pewna część środków, które zainicjowały trwające do tej pory inwestycje i przedsięwzięcia mające charakter demonstracyjno-edukacyjny np. kształtujące świadomość beneficjentów w dziedzinie oszczędności energii pochodzi też z finansowania ze środków Funduszu na rzecz Globalnego Środowiska (GEF UNDP). Zwłaszcza efektem popularnych wśród polskich organizacji ekologicznych małych grantów GEF są, mimo zakończenia w 2008 r. działalności GEF w Polsce, wciąż aktualne elementy edukacyjne. Dużo środków na edukację przeznaczają też Lasy Państwowe utrzymując liczne ośrodki edukacji leśnej, przygotowując infrastrukturę (np. ścieżki dydaktyczne) i prowadząc zajęcia z młodzieżą.
Coraz większego znaczenia w finansowaniu edukacji ekologicznej nabierają środki europejskie. Możliwości takie daje program LIFE+ (komponent III-Informacja i komunikacja). Duży potencjał istnieje w ramach programu Unii Europejskiej Infrastruktura i Środowisko. Środkami z tego programu zarządza funkcjonujące w strukturze Lasów Państwowych Krajowe Centrum Koordynacji Projektów Środowiskowych. Można się tu w drodze konkursu ubiegać o dofinansowanie projektów w dziedzinie kształtowania postaw ekologicznych i budowania partnerstwa w celu integracji społeczności lokalnych w procesie podejmowania decyzji. Projekty z dziedziny edukacji mogą też uzyskać finansowanie z Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego. W sferze edukacji formalnej korzysta się z możliwości udziału w finansowanych europejskich programach edukacyjnych, jak Minerva czy Grundtvig. Ponadto, wiele projektów edukacji w dziedzinie ochrony klimatu znajduje sponsorów w ambasadach różnych krajów, polskich i zagranicznych fundacjach oraz jest finansowanych przez instytucje biznesowe. W tej grupie jednym z aktywniejszych sponsorów jest Bank Ochrony Środowiska, który oprócz własnych działań edukacyjnych wspomagał projekty organizacji ekologicznych, np. Zielony Certyfikat. Obecnie małe granty na cele projektów edukacyjnych w szkołach udziela w drodze konkursu Fundacja Banku Ochrony Środowiska. Na projekty edukacyjne związane z ochroną klimatu ale przeznaczone dla specyficznych grup społecznych można też w drodze konkursu uzyskać finansowanie z Funduszu Inicjatyw Społecznych.
W sumie, środki przeznaczone na edukację pochodzą z bardzo różnorodnych źródeł, a wiele dużych przedsięwzięć i kampanii, jak np. organizacja Dnia Ziemi, ma równocześnie wielu sponsorów. Nie oznacza to niestety, że wyczerpuje to potrzeby edukacji, a zdobycie pieniędzy jest łatwe.
9.10. Świadomość społeczna dotycząca globalnych zmian klimatu
Skuteczność wszystkich prezentowanych działań edukacyjnych i rezultaty komunikacji społecznej dotyczącej zmian klimatu można oceniać dopiero na podstawie ich wpływu na świadomość ekologiczna społeczeństwa. Świadomość ekologiczna jest zespołem informacji i przekonań na temat środowiska naturalnego oraz postrzeganiem związków między stanem i charakterem środowiska naturalnego a warunkami i jakością życia człowieka i przekładaniem tego na własne postawy i zachowania.
Świadomość ekologiczna, zwłaszcza w sferze dotyczącej zmian klimatu jest przedmiotem badań socjologicznych, sondaży prowadzonych przez redakcje gazet i ośrodki badania opinii publicznej. Od 2011 r. na zlecenie Ministerstwa Środowiska prowadzone są systematyczne badania świadomości i zachowań ekologicznych mieszkańców Polski jako element wieloletniego programu badawczego (tzw. badania trackingowe). O ochronie środowiska jako o istotnym problemie który nasz kraj ma do rozwiązania mówi zaledwie 7% ankietowanych co pokazuje, że na liście najbardziej „palących trudności” nie ma spraw środowiska. Kiedy jednak pada pytanie o największe problemy środowiska naturalnego w Polsce to zmiany klimatu znajdują się na piątej pozycji. Wyprzedzane są przez problemy z odpadami, zanieczyszczenie wód, powietrza oraz katastrofy naturalne. (W sondażu przeprowadzonego na zlecenie redakcji dziennika Rzeczpospolita w końcu listopada 2008 roku, w przeddzień COP 14. w opinii 30% ankietowanych była to pozycja 3 po zanieczyszczeniu wód i powietrza). Tylko dla 25% ankietowanych zmiany klimatu są najważniejszym zagrożeniem środowiska. Jednak, co charakterystyczne, uważa tak 31% dwudziestoletków. Na pytanie czy zna Pan(i) i rozumie pojęcie zmiany klimatu pozytywnie odpowiada 84% ankietowanych (dla porównania - tylko 38% zna i rozumie pojęcie bioróżnorodności). Równocześnie wg raportu Flash Erobrometer Attitudes of Europeans towards the issue of biodiversity z badań prowadzonych w 2010 r na zlecenie Komisji Europejskiej wynika, że świadomość Polaków na temat związków utraty bioróżnorodności ze zmianami klimatu jest wyższa od przeciętnej dla Europy. Choć zmiany klimatu nie są spostrzegane społecznie jako jedno z głównych zagrożeń dotyczących środowiska, to jako problem są niemal przez wszystkich (87%) uważane za ważne. Polacy są też zdania, że działania na rzecz minimalizacji skutków zmian klimatu, poza władzami powinien podejmować każdy. Zdecydowana większość Polaków (68%) widzi potrzebę zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych a względna większość (42%) uważa, że należy to zrobić jak najszybciej. W tym temacie opinie badanych są zgodne i nie różnią się w poszczególnych grupach społeczno-demograficznych. Mniej niż co dziesiąta osoba uważa, że Polska nie powinna redukować emisji gazów. Trudno ocenić, czy ze względu na wzrost świadomości, czy ze względu na zmianę sytuacji ekonomicznej, w roku 2012 mniej niż w roku 2011 Polaków nie oszczędza energii (11% w 2011 i 6% w 2012). W obu latach wśród osób młodszych większy jest odsetek tych, którzy nie oszczędzają energii. W co piątym domu planuje się w najbliższym roku podjęcie dodatkowych działań, które zwiększają efektywność energetyczną i umożliwiają zmniejszenie rachunków za energię. Co pozytywnie, 94% respondentów deklaruje, że oszczędza energię i to zazwyczaj na kilka sposobów. Najpopularniejszym sposobem jest gaszenie światel w nieużywanych pomieszczeniach (78%) i stosowanie energooszczędných źródeł światła (53%) oraz uszczelnianie okien (48%). Z
systemów do pozyskiwania energii z odnawialnych źródeł korzysta jednak zaledwie 2% ankietowanych.
Motywy związane z szeroko pojętą ochroną środowiska w mniejszym stopniu wpływają na wybory rynkowe konsumentów. Trudno jest wskazać grupę społeczną, która wyraźnie preferuje pro-środowiskowe kryteria wyboru. Także w odniesieniu do produktów przemysłowych – sprzęt AGD i RTV – podstawowe kryterium wyboru stanowi cena (70%). Jeśli chodzi o rozpoznawalność oznaczeń ekologicznych to co czwarty respondent (23%) nigdy nie zwraca uwagi na oznaczenia ekologiczne, a spośród takich oznaczeń to związane z wydajnością energetyczną „Energy Star” rozpoznaje zaledwie 29% ankietowanych. O odpowiedzialności społeczeństwa za zmiany klimatyczne najbardziej przekonani są pracownicy umysłowi, uczniowie i studenci oraz mieszkańcy największych miast.
Wyniki te świadczą o skuteczności działań edukacyjnych w sferze wzrostu zainteresowania i wiedzy dotyczącej globalnego ocieplenia, stosunkowo wolniej przekłada się to jednak na zmianę zachowań konsumenckich choć proces ten przyspiesza przeświadczenie o pogarszającej się sytuacji ekonomicznej nakłaniającej do oszczędności.
| Skrót | Opis |
|-------|------|
| AAU | Jednostki przyznanej emisji |
| AGH | Akademia Górniczo-Hutnicza |
| ARE SA| Agencja Rynku Energii |
| BAHC | Biologiczne aspekty cyklu hydrologicznego |
| BULiGL| Biuro Urządzania Lasu i Gospodarki Leśnej |
| CALM | Program Minitoringu Okołobiegunowej Warstwy Czynnej |
| CBOS | Centrum Badania Opinii Publicznej |
| CDI | Wskaźnik suszy rolniczej |
| CDM | Mechanizm czystego rozwoju |
| CODN | Centralny Ośrodek Doskonalenia Nauczycieli |
| COP 14| Czternasta sesja Konferencji Stron UNFCCC |
| CRF | Wspólny format raportowania (Common Reporting Format) |
| DSRK | Długookresowej Strategii Rozwoju Kraju |
| Dz.U. | Dziennik Ustaw |
| EEA | Europejska Agencja Środowiska |
| EFROW | Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich |
| EMEP | Wspólny programu monitoringu i oceny przenoszenia zanieczyszczeń powietrza na dalekie odległości w Europie |
| EU ETS| Wspólnotowy Systemem Handlu Emisjami |
| EuroGOOS| Europejski Program Obserwacji i Pomiarów Oceanograficznych |
| Euro00| wartość euro wyrażona w kursie rynkowym w roku 2000 |
| GAW | Globalna Sieć Nadzoru Atmosfery |
| GC | gazy cieplarniane |
| GCOS | Globalny System Obserwacji Klimatu |
| GCM | Model ogólnej cyrkulacji atmosfery |
| GCTE | Zmiany globalne ekosystemów lądowych |
| GEF | Fundusz na rzecz Globalnego Środowiska |
| GIOŚ | Główny Inspektor Ochrony Środowiska |
| GIS | Systemu zielonych inwestycji |
| GOOS | Globalny system obserwacji oceanu |
| GUGiK | Główny Urząd Geodezji i Kartografii |
| GUS | Główny Urząd Statystyczny |
| HELCOM| Komisja Helsińska |
| IBL | Instytut Badawczy Leśnictwa |
| ICES | Międzynarodowa Rada ds. Badania Mór |
| IETU | Instytut Ekologii i Terenów Uprzemysłowionych |
| IFJ PAN| Instytutu Fizyki Jądrowej PAN |
| IGAC | Lądowa biosfera a skład chemiczny atmosfery |
| IGBP | Międzynarodowy Program Geosfera-Biosfera |
| IGF PAN| Instytutu Geofizyki Polskiej Akademii Nauk |
| IM | Instytut Morski |
| IMGW-PIB| Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy |
| IOC | Międzynarodowa Komisja Oceanograficzna |
| IO PAN| Instytut Oceanologii Polskiej Akademii Nauk |
| IOŚ-PIB| Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy |
| IPA | Międzynarodowe Stowarzyszenie ds. Wieloletniej Zmarzliny |
| IPCC | Międzynarodowy Zespół ds. Zmian Klimatu |
| IT | Technologia informacyjna |
| ITS | Instytut Transportu Samochodowego |
| Akronim | Opis |
|---------|------|
| JCOMM | Komisja Wspólna WMO i IOC ds. Oceanografii i Meteorologii Morskiej |
| JGOFS | Morska biosfera a atmosfera |
| JI | Mechanizm Wspólnych Wdrożeń |
| KOBiZE | Krajowy Ośrodek Bilansowania i Zarządzania Emisjami |
| KCIE | Krajowe Centrum Inwentaryzacji Emisji |
| KPGO | Krajowy plan rozdziału uprawnień do emisji CO₂ |
| KPN | Kampinoski Park Narodowy |
| KPRU | Krajowy plan rozdziału uprawnień do emisji CO₂ |
| KPZK | Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju |
| KPZL | Krajowy Program Zwiększania Lesistości |
| LOICZ | Przemiany w strefie wybrzeża |
| LULUCF | Użytkowanie ziemi, zmiany użytkowania ziemi i leśnictwo |
| MWC | Miejska Wyspa Ciepła |
| MIR | Morski Instytut Rybacki |
| MSZ | Ministerstwo Spraw Zagranicznych |
| MŚ | Ministerstwo Środowiska |
| MTBiGM | Ministerstwo Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej |
| NFOŚiGW | Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej |
| NILU | Norweski Instytut Ochrony Powietrza |
| NPRGN | Narodowy Program Rozwoju Gospodarki Niskoemisyjnej |
| ONZ | Organizacja Narodów Zjednoczonych |
| OZE | Odnawialne Źródła Energii |
| PAGES | Zmiany środowiska w przeszłości |
| PGNiG S.A. | Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo S.A. |
| PKB | Produkt Krajowy Brutto |
| PLP | Polityka leśna państwa |
| PGL LP | Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe |
| POE | Pozarządowe organizacje ekologiczne |
| PROW | Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich |
| PSHM | Państwowa Służba Hydrologiczno-Meteorologiczna |
| PzK | Protokół z Kioto |
| REC | Regionalne Centrum Ekologiczne na Europę Środkową i Wschodnią |
| RP | Rzeczpospolita Polska |
| SGGW | Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego |
| SHE | System handlu uprawnieniami do emisji |
| SRK 2020 | Średniookresowej Strategii Rozwoju Kraju |
| SRT | Strategię Rozwoju Transportu do 2020 roku (z perspektywą do 2030 roku) |
| SZWO | Substancje zubażające warstwę ozonową |
| UAM | Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu |
| UE | Unia Europejska |
| UG | Uniwersytet Gdański |
| UJ | Uniwersytet Jagielloński |
| UJK | Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego |
| UMK | Uniwersytet Mikołaja Kopernika |
| UMSC | Uniwersytet Marii Skłodowskiej-Curie |
| UNEP | Program Ochrony Środowiska Narodów Zjednoczonych |
| UNESCO | Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Oświaty, Nauki i Kultury |
| UNFCCC | Ramowa konwencja Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu |
| UNIC | Ośrodek Informacji ONZ |
| URE | Urząd Regulacji Energetyki |
| Akronim | Opis |
|---------|------|
| UŚ | Uniwersytet Śląski |
| UW | Uniwersytet Warszawski |
| UWr | Uniwersytet Wrocławski |
| WCP | Światowy Program Klimatyczny |
| WDCA | Światowe Centrum Danych o Aerozolach |
| WDCGG | Światowe Centrum Danych o Gazach Cieplarnianych |
| WDCPC | Światowe Centrum Danych o Składzie Chemicznym Opadów Atmosferycznych |
| WDCSO₃ | Światowe Centrum Danych o Stężeniu Ozonu w Przyziemnej Warstwie Atmosfery |
| WIOŚ | Wojewódzki Inspektorat Ochrony Środowiska |
| WMO | Światowa Organizacja Meteorologiczna |
| WPN | Wigierski Park Narodowy |
| WRDC | Światowe Centrum Danych o Promieniowaniu |
| WSCH | Wielka Synteza Chemiczna |
| ZBA PAN | Zakład Badań Antarktyki Polskiej Akademii Nauk |
| ZMŚP | Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego |
ZAŁĄCZNIK 1. TRENDY EMISJI GAZÓW CIEPLARNIANYCH W LATACH 1988–2011
204
## Dwutlenek węgla [Gg ekwiwalentu CO₂] cd.
| KATEGORIA EMISSIJI/POCHŁANIANIA | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
|---------------------------------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| Suma (z uwzgl. sektora 5) | 298 552,68 | 286 198,95 | 297 553,04 | 297 590,37 | 294 146,08 | 304 269,83 | 308 549,37 | 308 308,23 | 284 431,97 | 305 309,21 | 306 138,93 |
| Suma (bez uwzgl. sektora 5) | 312 083,43 | 300 519,43 | 312 481,07 | 316 204,78 | 318 019,54 | 331 550,47 | 332 612,82 | 326 847,15 | 311 773,19 | 332 573,75 | 330 309,43 |
| 1. ENERGIA | 297 570,45 | 287 419,81 | 297 829,37 | 300 843,24 | 298 781,93 | 310 370,93 | 309 920,87 | 304 011,12 | 294 182,46 | 312 978,65 | 308 389,70 |
| A. Spalanie paliw | 295 335,83 | 285 005,28 | 294 914,47 | 298 159,50 | 295 615,43 | 306 887,04 | 306 635,23 | 301 187,72 | 291 900,22 | 310 172,94 | 304 568,18 |
| 1. Przemysły energetyczne | 178 213,13 | 172 063,48 | 180 391,51 | 178 395,28 | 177 244,80 | 182 473,24 | 179 195,90 | 173 440,85 | 166 021,42 | 172 549,98 | 173 821,99 |
| 2. Przemysł wytwórczy i budownictwo | 42 379,07 | 39 783,58 | 38 859,35 | 39 630,19 | 33 284,99 | 33 312,80 | 36 295,77 | 32 133,99 | 29 297,79 | 30 764,05 | 31 062,53 |
| 3. Transport | 26 955,10 | 26 028,98 | 28 461,71 | 32 188,24 | 34 597,84 | 38 369,57 | 42 408,22 | 44 574,67 | 45 002,70 | 47 425,62 | 47 987,70 |
| 4. Inne sektory | 47 788,53 | 47 129,23 | 47 201,91 | 47 945,79 | 50 487,79 | 52 731,44 | 48 735,35 | 51 038,21 | 51 578,31 | 59 433,28 | 51 695,95 |
| 5. Inne | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO |
| B. Emisja lotna z paliw | 2 234,61 | 2 414,53 | 2 914,90 | 2 683,73 | 3 166,51 | 3 483,88 | 3 285,64 | 2 823,40 | 2 282,24 | 2 805,72 | 3 821,52 |
| 1. Paliwa stałe | 2 023,77 | 2 214,55 | 2 705,12 | 2 440,53 | 2 851,09 | 2 121,67 | 2 130,33 | 1 523,97 | 999,56 | 1 624,73 | 2 097,42 |
| 2. Ropa naftowa i gaz ziemny | 210,84 | 199,98 | 209,78 | 243,20 | 1 315,42 | 1 362,21 | 1 155,32 | 1 299,43 | 1 282,68 | 1 180,98 | 1 724,10 |
| 2. PROCESY PRZEMYSŁOWE | 13 886,85 | 12 128,77 | 13 776,84 | 14 533,90 | 18 374,08 | 20 248,94 | 21 800,30 | 21 927,06 | 16 732,33 | 18 717,85 | 21 029,08 |
| A. Produkty mineralne | 6 911,99 | 6 548,78 | 6 520,35 | 7 136,33 | 7 785,66 | 8 929,59 | 10 168,99 | 9 850,75 | 8 433,09 | 9 221,91 | 10 711,41 |
| B. Przemysły chemiczny | 3 691,03 | 2 862,28 | 4 150,89 | 4 248,42 | 4 502,52 | 4 276,75 | 4 244,16 | 4 276,37 | 3 493,24 | 3 622,92 | 3 968,60 |
| C. Produkcja metali | 2 358,23 | 2 192,63 | 2 566,01 | 2 694,56 | 5 698,99 | 6 680,44 | 7 027,37 | 7 412,21 | 4 406,07 | 5 536,84 | 6 006,06 |
| D. Inne wyroby | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | 0,08 | 0,05 | 0,08 | 6,32 | 8,62 | 8,60 | 8,20 |
| G. Inne | 625,61 | 525,07 | 539,59 | 454,59 | 386,83 | 362,12 | 359,70 | 381,41 | 391,31 | 327,58 | 334,81 |
| 3. UŻYTKOWANIE ROZPUSZCZAŃNIKÓW I INNYCH PRODUKTÓW | 507,77 | 537,01 | 521,02 | 553,09 | 563,75 | 637,46 | 597,65 | 673,18 | 627,41 | 655,40 | 664,67 |
| 4. ROLNICTWO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| 5. UŻYTKOWANIE GRUNTÓW, ZMIANY UŻYTKOWANIA GRUNTÓW I LEŚNICTWO | -13 530,75 | -14 320,48 | -14 928,03 | -18 614,41 | -23 873,45 | -27 280,64 | -24 063,44 | -26 538,91 | -27 341,22 | -27 264,54 | -24 170,50 |
| A. Grunty leśne | -19 311,08 | -20 118,38 | -21 046,92 | -24 942,42 | -30 163,49 | -33 267,43 | -29 942,77 | -32 691,70 | -33 859,75 | -34 019,81 | -31 019,63 |
| B. Użytki rolne | 2 109,42 | 2 191,21 | 2 364,18 | 2 656,24 | 2 734,65 | 2 342,88 | 2 315,25 | 2 538,62 | 2 960,49 | 3 214,99 | 3 316,34 |
| C. Łąki i pastwiska | 584,78 | 551,47 | 508,49 | 429,76 | 378,73 | 416,78 | 305,71 | 334,05 | 266,06 | 251,28 | 220,88 |
| D. Grunty podmokłe | 2 931,93 | 2 946,56 | 3 026,86 | 3 042,36 | 3 053,04 | 3 057,81 | 3 084,06 | 3 099,08 | 3 100,62 | 3 141,07 | 3 145,92 |
| E. Grunty zamieszkałe | 154,20 | 108,65 | 219,36 | 199,65 | 123,62 | 169,31 | 174,30 | 181,03 | 191,36 | 147,92 | 165,99 |
| F. Pozostałe grunty | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| G. Inne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| 6. ODPADY | 418,36 | 433,85 | 353,83 | 274,56 | 299,78 | 293,14 | 294,00 | 235,79 | 230,99 | 221,84 | 225,98 |
| A. Składowanie odpadów stałych | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| B. Gospodarka ściekami | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| C. Spalanie odpadów | 418,36 | 433,85 | 353,83 | 274,56 | 299,78 | 293,14 | 294,00 | 235,79 | 230,99 | 221,84 | 225,98 |
| D. Inne | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
*wychwyty netto*
NA – nie dotyczy, NO - nie występuje, NE - nie oszacowane, IE – włączone w inną kategorię
## Metan [Gg ekwiwalentu CO₂]
| KATEGORIA EMISJI/POCHLANIANIA | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 |
|-------------------------------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| **Suma (z uwzgl. sektora 5)** | 55 062,55 | 54 417,43 | 49 362,87 | 47 862,47 | 45 801,77 | 45 365,80 | 45 657,31 | 45 613,49 | 45 685,96 | 46 011,73 | 44 661,45 | 44 528,69 | 41 567,84 |
| **Suma (bez uwzgl. sektora 5)** | 52 872,47 | 52 222,97 | 47 166,41 | 45 686,82 | 43 418,00 | 43 156,35 | 43 445,64 | 43 410,47 | 43 445,54 | 43 805,65 | 42 469,64 | 42 314,05 | 39 361,03 |
| **1. ENERGIA** | 24 799,40 | 23 081,41 | 18 989,46 | 18 665,28 | 17 700,33 | 18 723,86 | 19 122,46 | 19 671,58 | 20 152,66 | 19 844,35 | 17 817,97 | 18 024,54 | 17 055,39 |
| A. Spalanie paliw | 4 601,32 | 4 132,76 | 2 565,80 | 3 175,85 | 3 296,43 | 4 144,17 | 3 743,05 | 3 723,97 | 3 848,22 | 3 444,58 | 2 922,46 | 2 944,86 | 2 396,49 |
| 1. Przemysły energetyczne | 77,39 | 75,40 | 69,11 | 66,98 | 66,23 | 60,37 | 60,63 | 48,34 | 50,04 | 48,69 | 47,84 | 45,80 | 45,25 |
| 2. Przemysł wytwórczy i budownictwo | 82,42 | 81,07 | 66,91 | 69,19 | 64,64 | 87,39 | 88,60 | 123,87 | 133,17 | 121,86 | 104,02 | 91,66 | 89,32 |
| 3. Transport | 100,92 | 107,76 | 96,97 | 109,36 | 113,46 | 115,89 | 127,78 | 126,44 | 128,79 | 127,84 | 117,89 | 125,55 | 95,29 |
| 4. Inne sektory | 4 340,59 | 3 868,52 | 2 332,82 | 2 930,32 | 3 052,10 | 3 880,52 | 3 466,04 | 3 425,31 | 3 536,21 | 3 146,19 | 2 652,71 | 2 681,84 | 2 166,63 |
| 5. Inne | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO |
| B. Emisja lotna z paliw | 20 198,08 | 18 948,66 | 16 423,66 | 15 489,44 | 14 403,90 | 14 579,69 | 15 379,41 | 15 947,61 | 16 304,44 | 16 399,77 | 14 895,51 | 15 079,68 | 14 658,90 |
| 1. Paliwa stałe | 16 745,00 | 15 584,63 | 13 328,41 | 12 555,16 | 11 663,31 | 11 649,63 | 12 452,89 | 12 760,34 | 12 968,01 | 13 072,08 | 11 524,38 | 11 810,70 | 11 122,52 |
| 2. Ropa naftowa i gaz ziemny | 3 453,08 | 3 364,02 | 3 095,25 | 2 934,27 | 2 740,60 | 2 930,06 | 2 926,51 | 3 187,27 | 3 336,43 | 3 327,69 | 3 371,13 | 3 268,99 | 3 536,38 |
| **2. PROCESY PRZEMYSŁOWE** | 314,97 | 315,19 | 213,09 | 201,66 | 193,06 | 207,58 | 242,29 | 277,74 | 271,14 | 280,32 | 254,67 | 223,76 | 274,12 |
| A. Produkty mineralne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| B. Przemysł chemiczny | 276,84 | 280,84 | 181,69 | 178,45 | 171,02 | 186,08 | 217,82 | 252,26 | 246,22 | 253,75 | 231,33 | 202,10 | 248,67 |
| C. Produkcja metali | 38,12 | 34,35 | 31,40 | 23,20 | 22,04 | 21,50 | 24,46 | 25,47 | 24,92 | 26,58 | 23,34 | 21,66 | 25,45 |
| G. Inne | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| **3. UŻYTKOWANIE ROZPUSZCZALNIKÓW I INNYCH PRODUKTÓW** | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| **4. ROLNICTWO** | 19 100,98 | 19 892,41 | 18 889,02 | 17 405,58 | 16 013,57 | 14 590,17 | 14 417,42 | 13 893,14 | 13 304,13 | 13 658,77 | 14 038,06 | 13 446,06 | 12 539,87 |
| A. Fermentacja jelitowa | 15 665,63 | 16 396,06 | 15 561,56 | 13 862,06 | 12 559,01 | 11 572,93 | 11 348,30 | 10 764,15 | 10 413,35 | 10 772,05 | 11 035,20 | 10 445,20 | 9 717,92 |
| B. Odczody zwierzęce | 3 418,28 | 3 478,16 | 3 310,64 | 3 527,18 | 3 440,34 | 3 000,27 | 3 054,85 | 3 112,30 | 2 874,54 | 2 871,08 | 2 985,57 | 2 985,03 | 2 807,11 |
| D. Gleby rolne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| E. Spalanie odpadów roślinnych | 17,06 | 18,20 | 16,82 | 16,35 | 14,23 | 16,97 | 14,28 | 16,70 | 16,24 | 15,65 | 17,29 | 15,84 | 14,84 |
| **5. UŻYTKOWANIE GRUNTÓW, ZMIANY UŻYTKOWANIA GRUNTÓW I LEŚNICTWO** | 2 190,08 | 2 194,47 | 2 196,45 | 2 175,65 | 2 383,77 | 2 209,46 | 2 211,67 | 2 203,02 | 2 240,42 | 2 206,08 | 2 191,81 | 2 214,64 | 2 206,81 |
| A. Grunty leśne | 35,79 | 35,74 | 35,83 | 12,90 | 217,05 | 38,36 | 40,79 | 23,91 | 64,36 | 29,76 | 18,25 | 36,49 | 31,08 |
| B. Użytki rolne | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO |
| C. Łąki i pastwiska | 8,69 | 8,69 | 8,69 | 8,69 | 8,69 | 8,69 | 12,58 | 4,40 | 6,06 | 3,01 | 6,23 | 2,26 | |
| D. Grunty podmokłe | 2 145,60 | 2 150,03 | 2 151,93 | 2 154,07 | 2 158,03 | 2 162,40 | 2 162,19 | 2 166,53 | 2 171,66 | 2 170,26 | 2 170,54 | 2 171,91 | 2 173,47 |
| E. Grunty zamieszkałe | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| F. Pozostałe grunty | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| G. Inne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| KATEGORIA EMISJI/POCHŁANIANIA | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 |
|-------------------------------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| 6. ODPADY | 8 657,12 | 8 933,96 | 9 074,84 | 9 414,2924 | 9 511,04 | 9 634,74 | 9 663,47 | 9 568,02 | 9 717,60 | 10 022,21 | 10 358,94 | 10 619,68 | 9 491,65 |
| A. Składowanie odpadów stałych | 6 933,95 | 7 193,54 | 7 414,08 | 7 537,11 | 7 612,61 | 7 676,05 | 7 721,59 | 7 775,78 | 7 899,23 | 8 037,86 | 8 230,53 | 8 394,13 | 8 539,68 |
| B. Gospodarka ściekami | 1 723,17 | 1 740,41 | 1 660,76 | 1 877,18 | 1 898,43 | 1 958,69 | 1 941,88 | 1 792,24 | 1 818,38 | 1 984,35 | 2 128,41 | 2 225,56 | 951,97 |
| C. Spalanie odpadów | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| D. Inne | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
*wychwyty netto
NA – nie dotyczy, NO - nie występuje, NE - nie oszacowane, IE – włączone w inną kategorię
### Metan [Gg ekwiwalentu CO₂] cd.
| KATEGORIA EMISJI/POCHLANIANIA | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
|-------------------------------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| **Suma (z uwzgl. sektora 5)** | 40 927,07 | 39 900,64 | 40 344,32 | 40 092,68 | 40 547,64 | 40 953,95 | 40 243,46 | 39 355,20 | 38 189,86 | 38 682,41 | 37 787,07 |
| **Suma (bez uwzgl. sektora 5)** | 38 742,34 | 37 701,27 | 38 056,54 | 37 885,74 | 38 325,61 | 38 723,15 | 38 023,22 | 37 127,90 | 35 959,16 | 36 448,45 | 35 537,91 |
| **1. ENERGIA** | | | | | | | | | | | |
| A. Spalanie paliw | 17 090,96 | 16 087,77 | 16 560,91 | 16 717,95 | 16 666,98 | 16 719,82 | 15 844,09 | 15 515,98 | 14 581,78 | 15 208,49 | 14 718,00 |
| 1. Przemysły energetyczne | 2 592,24 | 2 444,51 | 2 386,91 | 2 479,77 | 2 622,21 | 2 907,97 | 2 721,77 | 2 871,31 | 2 914,97 | 3 406,04 | 3 037,86 |
| 2. Przemysł wytwórczy i budownictwo | 82,06 | 79,95 | 76,78 | 76,65 | 67,52 | 68,30 | 70,92 | 69,44 | 74,33 | 77,73 |
| 3. Transport | 91,59 | 89,34 | 92,18 | 100,29 | 97,04 | 104,42 | 106,22 | 106,85 | 105,77 | 107,49 | 105,90 |
| 4. Inne sektory | 2 371,78 | 2 228,93 | 2 170,25 | 2 253,00 | 2 401,95 | 2 676,18 | 2 483,65 | 2 627,16 | 2 662,72 | 3 138,20 | 2 759,67 |
| 5. Inne | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO |
| B. Emisja lotna z paliw | 14 498,72 | 13 643,26 | 14 174,00 | 14 238,18 | 14 044,77 | 13 811,85 | 13 122,32 | 12 644,67 | 11 666,81 | 11 802,44 | 11 680,13 |
| 1. Paliwa stałe | 10 803,01 | 10 035,58 | 10 201,26 | 10 026,74 | 9 725,53 | 9 384,98 | 8 722,82 | 8 237,25 | 7 426,05 | 7 341,22 | 7 182,86 |
| 2. Ropa naftowa i gaz ziemny | 3 695,71 | 3 607,68 | 3 972,73 | 4 211,44 | 4 319,24 | 4 426,87 | 4 399,50 | 4 407,42 | 4 240,76 | 4 461,22 | 4 497,28 |
| **2. PROCESY PRZEMYSŁOWE** | 257,66 | 206,38 | 274,64 | 304,82 | 315,08 | 306,73 | 319,09 | 321,10 | 260,19 | 270,51 | 305,79 |
| A. Produkty mineralne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| B. Przemysł chemiczny | 234,62 | 184,17 | 250,35 | 277,31 | 281,69 | 269,44 | 280,31 | 283,81 | 234,42 | 240,26 | 270,88 |
| C. Produkcja metali | 23,04 | 22,21 | 24,30 | 27,51 | 33,39 | 37,29 | 38,77 | 37,29 | 25,76 | 30,25 | 34,91 |
| G. Inne | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| **3. UŻYTKOWANIE ROZPUSZCZALNIKÓW I INNYCH PRODUKTÓW** | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| **4. ROLNICTWO** | 12 165,88 | 12 215,07 | 12 188,25 | 11 821,81 | 12 207,24 | 12 576,94 | 12 710,82 | 12 401,03 | 12 188,24 | 12 204,23 | 12 113,40 |
| A. Fermentacja jelitowa | 9 342,69 | 9 067,86 | 9 017,41 | 8 761,54 | 8 945,48 | 9 164,34 | 9 301,38 | 9 303,81 | 9 200,47 | 9 227,18 | 9 286,65 |
| B. Odpady zwierzęce | 2 805,76 | 3 131,31 | 3 155,67 | 3 041,58 | 3 245,61 | 3 396,94 | 3 394,00 | 3 078,02 | 2 967,12 | 2 959,23 | 2 809,12 |
| D. Gleby rolne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| F. Spalanie odpadów roślinnych | 17,43 | 15,90 | 15,16 | 18,70 | 16,15 | 15,66 | 15,44 | 19,19 | 20,65 | 17,82 | 17,62 |
| **5. UŻYTKOWANIE GRUNTÓW, ZMIANY UŻYTKOWANIA GRUNTÓW I LEŚNICTWO** | 2 184,73 | 2 199,37 | 2 287,78 | 2 206,94 | 2 222,04 | 2 230,80 | 2 220,24 | 2 227,31 | 2 230,70 | 2 233,96 | 2 249,16 |
| A. Grunty leśne | 15,01 | 22,91 | 93,98 | 16,80 | 25,53 | 25,96 | 15,44 | 13,33 | 19,66 | 9,73 | 12,48 |
| B. Użytki rolne | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO |
| C. Łąki i pastwiska | 2,63 | 4,42 | 6,63 | 4,21 | 4,02 | 8,70 | 1,30 | 5,12 | 0,99 | 1,25 | 1,21 |
| D. Grunty podmokłe | 2 167,09 | 2 172,05 | 2 187,17 | 2 185,93 | 2 192,49 | 2 196,15 | 2 203,50 | 2 208,86 | 2 210,04 | 2 222,98 | 2 235,46 |
| E. Grunty zamieszkałe | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| F. Pozostałe grunty | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| G. Inne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| KATEGORIA EMISJI/POCHŁANIANIA | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
|-------------------------------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| **6. ODPADY** | | | | | | | | | | | |
| A. Składowanie odpadów stałych | 8 280,87 | 8 228,62 | 8044,97 | 8 037,19 | 8 118,27 | 8 088,74 | 8 095,46 | 7 821,02 | 7 841,93 | 7 660,88 | 7 290,34 |
| B. Gospodarka ściekami | 946,97 | 963,42 | 987,77 | 1 003,97 | 1 018,04 | 1 030,92 | 1 053,76 | 1 068,78 | 1 087,03 | 1 104,35 | 1 110,38 |
| C. Spalanie odpadów | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| D. Inne | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
* wychwyt netto
NA – nie dotyczy, NO - nie występuje, NE - nie oszacowane, IE – włączone w inną kategorię
## Podtlenek azotu [Gg ekwiwalentu CO₂]
| KATEGORIA EMISJI/POCHLANIANIA | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 |
|-------------------------------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| **Suma (z uwzgl. sektora 5)** | 40 088,78 | 42 102,69 | 37 453,55 | 30 967,64 | 28 805,22 | 28 981,07 | 29 351,55 | 30 390,65 | 30 089,71 | 30 292,72 | 30 314,33 | 29 386,34 | 29 193,09 |
| **Suma (bez uwzgl. sektora 5)** | 40 071,30 | 42 085,69 | 37 437,00 | 30 956,80 | 28 748,17 | 28 965,36 | 29 335,75 | 30 378,30 | 30 070,45 | 30 281,46 | 30 306,87 | 29 368,29 | 29 176,30 |
| **1. ENERGIA** | | | | | | | | | | | | | |
| A. Spalanie paliw | 2 131,88 | 2 046,30 | 1 754,32 | 1 788,25 | 1 781,05 | 1 930,80 | 1 897,99 | 1 916,50 | 2 029,89 | 1 998,37 | 1 891,40 | 1 866,97 | 1 783,03 |
| 1. Przemysły energetyczne | 1 184,17 | 1 166,38 | 1 063,01 | 1 049,71 | 1 011,44 | 948,24 | 937,64 | 861,84 | 894,27 | 867,89 | 838,23 | 811,09 | 794,83 |
| 2. Przemysł wytwórczy i budownictwo | 177,37 | 174,16 | 142,74 | 147,48 | 137,82 | 188,13 | 190,25 | 266,34 | 287,75 | 263,33 | 224,71 | 197,45 | 191,04 |
| 3. Transport | 177,29 | 176,93 | 198,20 | 205,44 | 213,26 | 206,95 | 212,42 | 227,07 | 270,44 | 290,25 | 315,94 | 343,58 | 299,68 |
| 4. Inne sektory | 592,93 | 528,73 | 350,28 | 385,52 | 418,42 | 587,36 | 557,55 | 561,12 | 577,30 | 576,77 | 512,39 | 514,71 | 497,29 |
| 5. Inne | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO |
| B. Emisja lotna z paliw | 0,12 | 0,11 | 0,08 | 0,09 | 0,10 | 0,12 | 0,13 | 0,13 | 0,14 | 0,15 | 0,19 | | |
| 1. Paliwa stałe | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| 2. Ropa naftowa i gaz ziemny | 0,12 | 0,11 | 0,08 | 0,09 | 0,10 | 0,12 | 0,13 | 0,13 | 0,14 | 0,15 | 0,19 | | |
| **2. PROCESY PRZEMYSŁOWE** | 4 993,43 | 5 067,65 | 3 678,35 | 3 278,15 | 3 225,42 | 3 674,02 | 3 667,29 | 4 057,55 | 4 056,94 | 3 818,76 | 3 544,07 | 3 485,43 | 4 242,10 |
| A. Produkty mineralne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| B. Przemysł chemiczny | 4 993,43 | 5 067,65 | 3 678,35 | 3 278,15 | 3 225,42 | 3 674,02 | 3 667,29 | 4 057,55 | 4 056,94 | 3 818,76 | 3 544,07 | 3 485,43 | 4 242,10 |
| C. Produkcja metali | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| D. Inne wyroby | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| G. Inne | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| **3. UŻYTKOWANIE ROZPUSZCZALNIKÓW I INNYCH PRODUKTÓW** | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 |
| **4. ROLNICTWO** | 31 662,86 | 33 695,11 | 30 766,32 | 24 635,11 | 22 486,05 | 22 114,55 | 22 563,96 | 23 184,70 | 22 760,83 | 23 258,56 | 23 637,28 | 22 781,90 | 21 922,97 |
| A. Fermentacja jelitowa | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| B. Odczody zwierzęce | 8 033,03 | 8 141,94 | 7 911,00 | 7 518,50 | 7 154,61 | 6 535,95 | 6 569,89 | 6 490,73 | 6 178,27 | 6 327,84 | 6 541,42 | 6 268,90 | 5 831,47 |
| D. Gleby rolne | 23 618,32 | 25 541,41 | 22 844,44 | 17 106,22 | 15 321,86 | 15 566,52 | 15 984,79 | 16 683,64 | 16 571,66 | 16 920,63 | 17 084,83 | 16 503,26 | 16 081,74 |
| F. Spalanie odpadów roślinnych | 11,51 | 11,75 | 10,88 | 10,38 | 9,59 | 12,08 | 9,29 | 10,33 | 10,90 | 11,03 | 9,74 | 9,76 | |
| **5. UŻYTKOWANIE GRUNTÓW, ZMIANY UŻYTKOWANIA GRUNTÓW I LEŚNICTWO** | 17,48 | 17,00 | 16,55 | 10,83 | 57,05 | 15,71 | 15,80 | 12,35 | 19,26 | 11,26 | 7,46 | 18,05 | 16,79 |
| A. Grunty leśne | 8,19 | 8,17 | 8,19 | 2,95 | 49,64 | 8,77 | 9,33 | 5,47 | 14,72 | 6,81 | 4,17 | 8,35 | 7,11 |
| B. Użytki rolne | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO |
| C. Łąki i pastwiska | 1,99 | 1,99 | 1,99 | 1,99 | 1,99 | 1,99 | 2,88 | 1,01 | 1,39 | 0,69 | 1,42 | 0,52 | |
| D. Grunty podmokłe | 7,31 | 6,84 | 6,37 | 5,90 | 5,42 | 4,95 | 4,48 | 4,01 | 3,54 | 2,59 | 8,28 | 9,16 | |
| E. Grunty zamieszkałe | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| F. Pozostałe grunty | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| G. Inne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| KATEGORIA EMISJI/POCHŁANIANIA | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 |
|-------------------------------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| **6. ODPADY** | | | | | | | | | | | | | |
| A. Składowanie odpadów stałych | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| B. Gospodarka ściekami | 1 140,13 | 1 135,17 | 1 099,31 | 1 118,19 | 1 119,19 | 1 109,67 | 1 070,16 | 1 083,02 | 1 086,06 | 1 069,05 | 1 093,44 | 1 096,37 | 1 087,21 |
| C. Spalanie odpadów | 18,99 | 17,46 | 14,70 | 13,11 | 12,45 | 12,31 | 12,35 | 12,53 | 12,72 | 12,72 | 16,68 | 13,61 | 17,01 |
| G. Inne | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
* wychwyt netto
NA – nie dotyczy, NO - nie występuje, NE - nie oszacowane, IE – włączone w inną kategorię
### Podtlenek azotu [Gg ekwiwalentu CO₂] cd.
| KATEGORIA EMISJI/POCHLANIANIA | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
|-------------------------------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| **Suma (z uwzgl. sektora 5)** | 29 337,84 | 28 407,77 | 28 590,99 | 28 897,62 | 29 287,76 | 30 497,23 | 31 402,22 | 30 969,80 | 27 313,07 | 26 868,99 | 27 249,62 |
| **Suma (bez uwzgl. sektora 5)** | 29 328,65 | 28 392,43 | 28 558,89 | 28 883,07 | 29 271,96 | 30 483,24 | 31 392,31 | 30 950,55 | 27 302,49 | 26 860,62 | 27 240,63 |
| **1. ENERGIA** | | | | | | | | | | | |
| A. Spalanie paliw | 1 777,20 | 1 719,29 | 1 771,47 | 1 812,07 | 1 845,98 | 1 886,11 | 1 911,36 | 1 941,49 | 1 953,40 | 2 088,21 | 2 098,26 |
| 1. Przemysły energetyczne | 804,03 | 773,61 | 809,74 | 799,77 | 811,72 | 836,41 | 827,40 | 810,19 | 803,04 | 837,71 | 854,35 |
| 2. Przemysł wytwórczy i budownictwo | 174,72 | 169,55 | 162,16 | 161,62 | 142,09 | 142,43 | 147,90 | 144,29 | 143,72 | 153,64 | 160,44 |
| 3. Transport | 294,27 | 277,27 | 303,84 | 344,87 | 374,16 | 419,73 | 480,42 | 519,95 | 539,34 | 580,59 | 593,62 |
| 4. Inne sektory | 503,97 | 498,65 | 495,51 | 505,57 | 517,78 | 487,31 | 455,43 | 466,85 | 467,10 | 516,08 | 489,65 |
| 5. Inne | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO |
| B. Emisja lotna z paliw | 0,21 | 0,21 | 0,21 | 0,24 | 0,23 | 0,22 | 0,21 | 0,21 | 0,20 | 0,20 | 0,19 |
| 2. Ropa naftowa i gaz ziemny | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| 2. Paliwa stałe | 0,21 | 0,21 | 0,21 | 0,24 | 0,23 | 0,22 | 0,21 | 0,21 | 0,20 | 0,20 | 0,19 |
| **2. PROCESY PRZEMYSŁOWE** | 4 350,09 | 3 612,10 | 4 296,27 | 4 400,66 | 4 631,36 | 4 607,06 | 4 780,36 | 4 033,44 | 1 096,93 | 1 174,57 | 1 083,42 |
| A. Produkty mineralne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| B. Przemysł chemiczny | 4 350,09 | 3 612,10 | 4 296,27 | 4 400,66 | 4 608,38 | 4 579,85 | 4 753,97 | 4 009,45 | 1 083,76 | 1 160,48 | 1 064,65 |
| C. Produkcja metali | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | 22,98 | 27,20 | 26,39 | 23,99 | 13,17 | 14,09 | 18,78 |
| D. Inne wyroby | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| G. Inne | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| **3. UŻYTKOWANIE ROZPUSZCZALNIKÓW I INNYCH PRODUKTÓW** | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 | 124,00 |
| **4. ROLNICTWO** | 21 973,31 | 21 822,16 | 21 251,71 | 21 453,56 | 21 579,81 | 22 772,93 | 23 458,76 | 23 765,29 | 23 021,37 | 22 356,33 | 22 816,40 |
| A. Fermentacja jelitowa | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| B. Odchody zwierzęce | 5 701,37 | 5 839,84 | 5 687,05 | 5 362,46 | 5 483,39 | 5 673,56 | 5 653,51 | 5 385,68 | 5 165,52 | 5 206,16 | 5 108,51 |
| D. Gleby rolne | 16 260,94 | 15 972,47 | 15 554,95 | 16 079,97 | 16 087,03 | 17 090,04 | 17 796,91 | 18 368,39 | 17 844,09 | 17 140,20 | 17 697,57 |
| F. Spalanie odpadów roślinnych | 11,00 | 9,85 | 9,71 | 11,13 | 9,39 | 9,33 | 8,35 | 11,23 | 11,76 | 9,97 | 10,31 |
| **5. UŻYTKOWANIE GRUNTÓW, ZMIANY UŻYTKOWANIA GRUNTÓW I LEŚNICTWO** | 9,19 | 15,34 | 32,11 | 14,55 | 15,79 | 13,99 | 9,90 | 10,25 | 10,58 | 8,37 | 8,99 |
| A. Grunty leśne | 3,43 | 5,24 | 21,49 | 3,84 | 5,84 | 5,94 | 3,53 | 3,05 | 4,50 | 2,22 | 2,86 |
| B. Użytki rolne | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO | IE,NO |
| C. Łąki i pastwiska | 0,60 | 1,01 | 1,52 | 0,96 | 0,92 | 1,99 | 0,30 | 1,17 | 0,23 | 0,29 | 0,28 |
| D. Grunty podmokłe | 5,15 | 9,09 | 9,10 | 9,75 | 9,04 | 6,07 | 6,07 | 6,03 | 5,86 | 5,86 | 5,86 |
| E. Grunty zamieszkałe | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| F. Pozostałe grunty | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO | NA,NO |
| G. Inne | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA | NA |
| KATEGORIA EMISJI/POCHŁANIANIA | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
|-------------------------------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| **6. ODPADY** | | | | | | | | | | | |
| A. Składowanie odpadów stałych| NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
| B. Gospodarka ściekami | 1 083,60 | 1 093,82 | 1 097,37 | 1 077,32 | 1 075,77 | 1 078,13 | 1 103,06 | 1 078,43 | 1 097,77 | 1 108,20 | 1 108,44 |
| C. Spalanie odpadów | 20,44 | 21,06 | 18,07 | 15,46 | 15,04 | 15,01 | 14,78 | 7,90 | 9,01 | 9,31 | 10,11 |
| G. Inne | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
* wychwyt netto
NA – nie dotyczy, NO - nie występuje, NE - nie oszacowane
### Gazy przemysłowe: HFCs PFCs SF₆ [Gg ekwiwalentu CO₂]
| GAZ LUB GRUPA GAZÓW | 1988 | 1989 | 1990 | 1991 | 1992 | 1993 | 1994 | 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 |
|---------------------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|------|
| HFCs | NA.NO| NA.NO| NA.NO| NA.NO| NA.NO| NA.NO| NA.NO| 189,90| 292,49| 415,91| 505,30| 724,26| 1 127,78|
| PFCs | 127,55| 127,77| 122,88| 122,40| 116,61| 125,47| 132,33| 148,96| 139,45| 149,56| 150,87| 145,27| 151,88|
| SF₆ | NA.NO| NA.NO| NA.NO| NA.NO| NA.NO| NA.NO| 13,91| 30,53| 24,95| 24,02| 25,09| 24,64| 24,18|
### Gazy przemysłowe: HFCs PFCs SF₆ [Gg ekwiwalentu CO₂] cd.
| GAZ LUB GRUPA GAZÓW | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 |
|---------------------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| HFCs | 1 717,39| 2 221,21| 2 723,42| 3 482,23| 4 424,87| 5 053,80| 5 641,57| 5 114,06| 5 453,34| 5 694,34| 6 210,80|
| PFCs | 168,74| 177,61| 172,31| 175,86| 160,65| 166,08| 158,41| 139,85| 59,24| 56,13| 49,88|
| SF₆ | 23,96| 24,41| 21,72| 23,44| 28,09| 34,80| 32,66| 34,46| 39,42| 37,07| 40,90|
NA – nie dotyczy, NO - nie występuje, NE - nie oszacowane, IE – włączone w inną kategorię
216
ZAŁĄCZNIK 2. DWULETNI RAPORT DLA KONFERENCJI STRON RAMOWEJ KONWENCJI NZ W SPRAWIE ZMIAN KLIMATU
| Lp. | Name of mitigation action | Sector(s) affected | GHG(s) affected | Objective and/or activity affected | Type of instrument | Status of implementation | Brief description | Start year of implementation | Implementing entity or entities | Estimate of mitigation impact (not cumulative, in kt CO2eq) |
|-----|---------------------------|--------------------|-----------------|-----------------------------------|-------------------|-------------------------|------------------------|-----------------------------|--------------------------------|--------------------------------------------------|
| 1 | Zmniejszenie uciążliwości środowiskowej towarowego transportu drogowego | Transport | CO₂, N₂O | zmniejszenie emisji spalin pojazdów | prawny, finansowy, techniczny, edukacyjny | wdrożone | Zróżnicowanie stawek opłat za przejazd po drogach krajowych w zależności od poziomu emisji spalin pojazdów, opłaty za wykorzystywanie paliw silnikowych wytwarzanych ze źródeł nieodnawialnych, system informacji o zużyciu paliwa i emisji CO₂ z nowych samochodów osobowych, obligatoryjna kontrola emisji spalin w ramach kontroli stanu technicznego pojazdów, udzielanie wsparcia na zakup ekologicznych pojazdów w ramach regionalnych programów operacyjnych oraz Systemu Zielonych Inwestycji, zastrzeżenie norm emisji dla silników spalinowych. Ulgi podatkowe na LPG i biokomponenty do paliw silnikowych (alkohole odwodnione, etery i estry), promocyjne ceny paliwa gazowego, mechanizmy wspomagające budowę instalacji do wytwarzania biokomponentów i biopaliw, a także promujące wykorzystanie tych paliw (wytwarzanie biopaliw na własny użytek, wybrane floty, akcyza). Poprawa efektywności zużycia paliw w nowych samochodach, pojazdach ciężarowych, autobusach wprowadzanych do eksploatacji (rozwój napędu elektrycznego typu plug-in oraz hybrydowego autobusu). Prowadzenie kampanii społecznych dot. wpływu | minister właściwy ds. transportu, minister właściwy ds. gospodarki, minister właściwy ds. rozwoju regionalnego, minister właściwy ds. finansów, minister właściwy ds. środowiska, Krajowa Rada Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, NFOŚiGW | 2015 r.: 241,39 Gg¹ | 2020 r.: 3246,5 Gg¹ 2025 r.: 4982,59 Gg² |
| | | | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 2 | Zwiększanie udziału paliw alternatywnych w transporcie | Transport | CO₂ | Zwiększenie wykorzystania LPG i biopaliw | finansowy | wdrożone | eksplotacja sprawnych pojazdów i ograniczanie prędkości poruszania się pojazdów silnikowych na ograniczenie zanieczyszczenia środowiska, a w tym emisję gazów cieplarnianych | min. właściwy ds. gospodarki/ min. właściwy ds. finansów/ min. właściwy ds. transportu/ min. właściwy ds. rozwoju regionalnego/ min. właściwy ds. środowiska/ NFOŚiGW | 5,75%<sup>54</sup> | 2015 r.: 7,10% 2020 r.: 10% |
| 3 | Transport kolejowy | Transport | CO₂ | prawny, finansowy | wdrożone | Modernizacja infrastruktury kolejowej (w tym dworców kolejowych), zakup i modernizacja taboru kolejowego. Wprowadzenie do eksploatacji lekkich pojazdów szynowych, tj. autobusów szynowych przeznaczonych do obsługi ruchu lokalnego. Dostosowywanie wielkości składów pociągów do potrzeb przewozowych i zastępowanie składów tradycyjnych lekkimi pojazdami szynowymi w relacjach o mniejszych potokach podróżynych. Modernizacja infrastruktury kolejowej umożliwiająca zwiększenie prędkości ruchu pociągów oraz częstotliwości ich kursowania | minister właściwy ds. transportu, PKP PLK, jednostki samorządu terytorialnego | bd | bd |
| 4 | Transport morski | Transport | CO₂, N₂O | prawny | wdrożone | Opracowanie i przyjęcie międzynarodowych przepisów dotyczących Projektowego Wskaźnika Efektywności Energetycznej dla | minister właściwy ds. transportu | bd | bd |
<sup>54</sup> Odnotowany lub przewidywany udział biokomponentów i innych paliw odnawialnych w ogólnej ilości paliw ciekłych i biopaliw ciekłych zużywanych w ciągu roku kalendarzowego w transporcie. Na podstawie: Wartości Narodowego Celu Wskaźnikowego zgodnie z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 23 lipca 2013 r. w sprawie Narodowych Celów Wskaźnikowych na lata 2013-2018 (Dz. U. z dnia 13 sierpnia 2013 r.) oraz informacji wskazanych w Raporcie dla Komisji Europejskiej dotyczący wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych za 2012 r.
| | | Podniesienie świadomości zarządców i właścicieli budynków w zakresie oszczędności energii | Budownictwo | CO₂ | edukacyjny | wdrożone | Popularyzacja działań prowadzących do oszczędności energii. | minister właściwy ds. budownictwa | Gg | bd | bd |
|---|---|------------------------------------------------------------------------------------------|-------------|--------|------------|-----------|-------------------------------------------------------------|---------------------------------|----|----|----|
| 1 | 1 | | | | | | | | | | |
| | | Racionalizacja stosowania nawozów, w tym azotowych | Rolnictwo | N₂O | prawny, organizacyjny | wdrożone | Wprowadzono ograniczenie wielkości dawki nawozów naturalnych do 170 kg N/ha na rok, zakaz stosowania nawozów naturalnych w miesiącach od końca listopada do początku marca, obowiązek szkoleń dla rolników stosujących nawozy, zakaz stosowania nawozów na glebach zalanych wodą, zaśnieżonych i zamarzniętych oraz na polach o nachyleniu >10%. W stosunku do gospodarstw wielokotwarowych ustanowiono wymóg posiadania planu nawożenia. Upowszechniany jest system doradztwa nawozowego. Prowadzony jest również regularny monitoring zawartości azotu mineralnego w glebach gruntów ornych i użytków zielonych. | instytuty, stacje chemiczno-rolnicze, rolnicy | bd | bd |
| | 2 | | | | | | | | | | |
| | | Racionalizacja gospodarki energetycznej w rolnictwie, w tym produkcja energii z biomasy z odpadów, gnojowicy i obornika | Rolnictwo | CO₂, CH₄ | prawny, organizacyjny, badawczy i edukacyjny | wdrożone | Kontynuacja procesu budowy nowych biogazowi, zbiorników na gnojówkę i gnojowice oraz płyt obornikowych; dostosowywanie kotłowni miejscowych do spalania biomasy drzewnej i słomy; wzrost zużycia etanolu i bioetanolu w paliwach; stosowanie maszyn i urządzeń rolniczych o większej efektywności energetycznej; doskonalenie procesów produkcji biogazu w biegażowniach rolniczych; prace badawczo-wdrożeniowe dotyczące opracowania technologii zwiększania wydajności uzysku i zawartości metanu w biogazie z substratów i wsadów pozyskiwanych lokalnie w miejscach budowy biogazowi rolniczych; promowanie wykorzystania | administracja samorządowa, doradcy, przedsiębiorcy, rolnicy, instytuty | bd | w 2025r.: CO₂ – o 3,47424 Gg CH₄ – o 0,01302 Gg |
| Nr | Tytuł | Sektor | Gazy温室效应气体 | Przedmiot | Typ | Opis | Instytucje | Terminy | Efekty |
|----|-------|--------|-----------------|----------|------|-------|------------|---------|--------|
| 14 | Poprawa technik karmienia zwierząt i gospodarki paszowej | Rolnictwo | CO₂, CH₄ | prawny, organizacyjny | wdrożone | Wdrażanie programów hodowlanych oraz norm precyzyjnego żywienia zwierząt w połączeniu ze wzrostem wydajności oraz wynikającą z tego redukcją pogłowa. | rolnicy | bd | w 2025r.: CO₂ – o 0,800 Gg CH₄ – o 0,100 Gg |
| 15 | Zalesianie gruntów rolnych oraz innych niż rolne | Rolnictwo | CO₂ | prawny, organizacyjny, finansowy | wdrożone | Zalesianie gruntów rolnych oraz zalesianie gruntów innych niż rolne w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW). | ARIiMR, rolnicy | 2008-60,253 2009-200,409 2010-368,634 2011-432538 | bd |
| 16 | Preferowanie upraw o wysokim wskaźniku wychwytu CO₂ | Rolnictwo | CO₂ | prawny, finansowy, badawczy, edukacyjny | wdrożone | Wspieranie upraw roślin przeznaczonych na cele energetyczne. Doskonalenie technologii uprawy i zbioru upraw roślin i prowadzenie prac nad opracowaniem technologii i wdrożeniem do uprawy nowych gatunków roślin energetycznych. | Agencja Nieruchomości Rolnych, rolnicy, instytuty | bd | 2025 r.: CO₂ – o 16,640 Gg |
| 17 | Prowadzenie racjonalnej gospodarki na użytkach rolnych (gruntach ornych i trwałych użytkach zielonych) | Rolnictwo | CO₂ | prawny, organizacyjny, finansowy, badawczy, edukacyjny | | Wymóg przestrzegania praktyk dobrej kultury rolnej, takich jak, minimalna pokrywa glebową, zmianowanie w ramach Wspólnej Polityki Rolnej Upowszechnienie konserwujących, bez orkowych metod uprawy gleby dla zmniejszenia emisji gazów z mineralizacji materii organicznej. Prowadzenie prac badawczych nad zahamowaniem mineralizacji gleb organicznych użytkowanych jako łąki i pastwiska przez ich nawadnianie oraz ograniczenia odpływu wód gruntowych | instytuty, rolnicy, doradcy, przemysł maszyn rolniczych | bd | |
| 18 | Doskonalenie systemów utrzymywania zwierząt gospodarskich, redukcja metanu z odpadów zwierzęcych | Rolnictwo | CH₄, N₂O, NH₃ | badawczy | wdrożone | Prace badawczo-wdrożeniowe dotyczące opracowania nowych układów technologicznych budynków i nowych metod utrzymania zwierząt gospodarskich - częściowo zaruszowanie kojca, zwiększenie kąta nachylenia posadzek (szybszy odpływ odchodów), przechowywanie i utylizacji odchodów zwierząt. | instytuty, rolnicy | bd | w 2020r.: 1) Utrzymanie zwierząt: CH₄ – o 3,285Gg NH₃ – o 0,13 Gg w 2025r.: 1) Przechowywanie i utylizacja odchodów CH₄ – o 0,600 Gg |
| nr | opis | sektor | gaz | prawo | finansowanie | realizacja | cele | instytucja | rok 2010 | rok 2020 |
|----|------|--------|-----|-------|--------------|------------|------|-------------|----------|----------|
| 23 | Przeciwdziałanie zmianom sposobu użytkowania ziemi | Leśnictwo | CO₂ | | | wdrożone | Przekształcenia obszarów leśnych na cele nieleśne mają marginalne znaczenie w odniesieniu do stale rosnącej powierzchni lasów ogółem i są nieznaczne. | Państwowe Gospodarstwo Leśne – Lasy Państwowe | bd | bd |
| 24 | Racionalizacja gospodarki leśnej, zachęty i działania wspierające zalesianie oraz ochronę ekologicznej stabilności lasów | Leśnictwo | CO₂ | | | wdrożone | Zalesianie terenów nieleśnych, ponowne zalesianie, powiększanie zasobów na pniu oraz pozyskiwanie drewna, które nie może przekraczać 50–60% przyrostu rocznego. W 2006 r. zalesiono ogółem 22,8 tys. ha gruntów, w tym 4,8 tys. ha gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, a w 2007 r. odpowiednio 9 tys. ha i 3,2 tys. ha gruntów. | Państwowe Gospodarstwo Leśne – Lasy Państwowe | bd | bd |
| 25 | Stymulowanie rozwoju kogeneracji | Energetyka | CO₂ | prawny, finansowy, organizacyjny | wdrożone | System mechanizmów wsparcia skojarzonej produkcji energii elektrycznej i ciepła | minister właściwy ds. gospodarki | w 2010r.: 223,474 Gg w 2015r.: 199,890 Gg | w 2020r.: 30,005 Gg w 2025r.: 30,005 Gg |
| 26 | Modernizacja lokalnych sieci cieplowniczych i podłączanie odbiorców ciepła | Energetyka | CO₂ | prawny, finansowy | wdrożone | System mechanizmów wsparcia poprawy efektywności energetycznej | minister właściwy ds. gospodarki | w 2010r.: 84,956 Gg w 2015r.: 143,063 Gg | w 2020r.: 127,140 Gg w 2025r.: 171,565 Gg |
| 27 | Modernizacja źródeł ciepła | Energetyka | CO₂ | prawny, finansowy | wdrożone | System mechanizmów wsparcia poprawy efektywności energetycznej | minister właściwy ds. gospodarki | w 2010r.: 60,885 Gg w 2015r.: 287,556 Gg | w 2020r.: 96,601 Gg w 2025r.: 119,971 Gg |
| 28 | Modernizacja instalacji przemysłowych | Energetyka | CO₂ | prawny, finansowy | wdrożone | System mechanizmów wsparcia poprawy efektywności energetycznej | minister właściwy ds. gospodarki | w 2010r.: 4,352 Gg w 2015r.: 5,719 Gg | bd |
| 29 | Modernizacja oświetlenia | Energetyka | CO₂ | prawny, finansowy | wdrożone | System mechanizmów wsparcia poprawy efektywności energetycznej | minister właściwy ds. gospodarki | w 2010r.: 0,221 Gg w 2015r.: | bd |
| Nr | Tytuł | Sektor | Gaz | Przyczynnik | Typ | Status | Opis | Minister | Wartość 2010r. | Wartość 2020r. | Wartość 2025r. |
|----|-------|--------|-----|-------------|------|--------|------|----------|----------------|----------------|----------------|
| 30 | Wsparcie wykorzystania metanu z kopalń węgla kamiennego do produkcji energii elektrycznej i ciepła | Energetyka | CH₄ | prawno-finansowo-organizacyjny | wdrożone | Przemysłowe wykorzystanie metanu z odmetanowienia kopalń węgla kamiennego | minister właściwy ds. gospodarki | 0,609 Gg | 265,322 Gg | bd |
| 31 | Wsparcie rozwoju energii z odnawialnych źródeł | Energetyka | CO₂, CH₄ | prawno-finansowo-organizacyjny | wdrożone | Wprowadzono zwolnienia z akcyzy sprzedaży energii elektrycznej z OZE. Natożono na przedsiębiorstwa energetyczne, zajmujące się sprzedażą energii elektrycznej odbiorcom końcowym, obowiązek uzyskania określonej liczby świadectw pochodzenia energii elektrycznej wytwarzanej z odnawialnych źródeł energii | minister właściwy ds. gospodarki | 135,087 Gg | 187,048 Gg | 163,846 Gg | 169,853 Gg |
---
1 Wyliczenia własne na podstawie „Prognozy eksperckie zmian aktywności sektora transportu drogowego (w kontekście ustawy o systemie zarządzania emisjami gazów cieplarnianych i innych substancji)”, Instytut Transportu Samochodowego, Warszawa 2012: „Prognozy popytu na transport w Polsce do roku 2020 i 2030”. Jan Burnewicz, Sopot 2012. Przewidywana redukcja emisji została określona w odniesieniu do roku 2010.
2 Efekt przedsięwzięć termodernizacyjnych wspieranych ze środków Wojewódzkich Funduszy Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
3 Obliczenia na podstawie danych z roczników GUS oraz dokumentu „Recykling dla ochrony klimatu. Ograniczenie emisji gazów cieplarnianych – dowód odpowiedzialności względem przyszłych pokoleń” ALBA Group. Wykorzystane wskaźniki (obliczone na podstawie dokumentu ALBA Group):
| Rodzaj materiału poddawanego recyklingowi | Emisja GHG [t] „uniknięta” na 1t materiału poddanego recyklingowi |
|------------------------------------------|---------------------------------------------------------------|
| WEEE | 1,016 |
| tworzywa sztuczne | 0,958 |
| papier, tektura, karton | 0,402 |
| szkło | 0,295 |
|-------|-------|
4 Ocena ekspercka – szacunki na podstawie danych statystycznych GUS dot. ilości poszczególnych frakcji odpadów komunalnych zebranych selektywnie w danym roku (przy założeniu liniowego wzrostu); dokument “Waste and Climate Change: Global Trends and Strategy Framework”, UNEP 2010
Wykorzystane wskaźniki:
| Rodzaj materiału poddawanego recyklingowi | Emisja kg CO₂ eq „uniknięta” na 1t materiału poddanego recyklingowi |
|------------------------------------------|---------------------------------------------------------------|
| tw. sztuczne | 500 |
| aluminium | 10000 |
| stal | 2000 |
| papier | 1550 |
| szkło | 500 |
5 Obliczenia na podstawie:
- danych statystycznych GUS dot. ilości energii cieplnej [GJ] i elektrycznej [MWh] wyprodukowanej w danym roku
- założeń (źródła: „Methane Tracking and Mitigation Options - EPA-CMOP”, www.epa.gov; „Optimising anaerobie digestion”, C. Banks, www.forestry.gov.uk):
wartość opałowa CH₄= 37 MJ/m³ = 0,037 GJ/m³
1m³ CH₄= 0,662 kg CH₄
1 kg CH₄ = 21 kg CO₂ eq
1m³ CH₄= 10 kWh = 0,01 MWh
6 Ocena ekspercka – szacunek na podstawie obliczeń dot. "nieunikniętej" emisji CO₂ eq w latach 2005-2011, powodowanej składowaniem odpadów. Wykorzystane informacje: na kg odpadów składowanych emisja CO₂ eq – 0,39m³ (źródło: http://marekpilawski.com, dostęp dnia 24 maja 2013 r.), gęstość CO₂ 1,96 kg/m³, dane GUS dot. ilości odpadów składowanych w danym roku
Ad 14 w oparciu o metodykę i dane stosowane w krajowej inwentaryzacji do oceny bilansu węgla w zalesieniach pod KP-LULUCF
### Table 4
**Reporting on progress**
| Year | Total emissions excluding LULUCF (kt CO₂ eq) | Contribution from LULUCF (kt CO₂ eq) | Quantity of units from market based mechanisms under the Convention (number of units) | Quantity of units from other market based mechanisms (number of units) |
|------|---------------------------------------------|-------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------|
| Base year/base period | 563 442,77 | NA | NA | NA |
| 2011 | 399 389,55 | -8 963,15 | 200 110 158,00 | 200 110,00 |
| 2012 | | | 1 000,00 | 1,00 |
**Abbreviation:** GHG = greenhouse gas, LULUCF = land use, land-use change and forestry.
---
<sup>a</sup> Reporting by a developed country Party on the information specified in the common tabular format does not prejudge the position of other Parties with regard to the treatment of units from market-based mechanisms under the Convention or other market-based mechanisms towards achievement of quantified economy-wide emission reduction targets.
<sup>b</sup> For the base year, information reported on the emission reduction target shall include the following: (a) total GHG emissions, excluding emissions and removals from the LULUCF sector; (b) emissions and/or removals from the LULUCF sector based on the accounting approach applied taking into consideration any relevant decisions of the Conference of the Parties and the activities and/or land that will be accounted for; (c) total GHG emissions, including emissions and removals from the LULUCF sector. For each reported year, information reported on progress made towards the emission reduction targets shall include, in addition to the information noted in paragraphs 9(a–c) of the UNFCCC biennial reporting guidelines for developed country Parties, information on the use of units from market-based mechanisms.
<sup>c</sup> Parties may add additional rows for years other than those specified below.
<sup>d</sup> Information in this column should be consistent with the information reported in table 4(a)I or 4(a)II, as appropriate. The Parties for which all relevant information on the LULUCF contribution is reported in table 1 of this common tabular format can refer to table 1.
**Custom Footnotes**
Progress in achievement of the quantified economy-wide emission reduction targets – further information on mitigation actions relevant to the counting of emissions and removals from the land use, land-use change and forestry sector in relation to activities under Article 3, paragraphs 3 and 4, of the Kyoto Protocol
| GREENHOUSE GAS SOURCE AND SINK ACTIVITIES | BY(5) | Net emissions/removals(1) | Accounting Parameters(7) | Accounting Quantity (8) |
|------------------------------------------|-------|---------------------------|--------------------------|------------------------|
| | | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | Total(6) | | |
| **A. Article 3.3 activities** | | | | | | | | |
| **A.1. Afforestation and Reforestation** | | | | | | | | |
| A.1.1. Units of land not harvested since the beginning of the commitment period(2) | | -5 158.57 | -5 515.64 | -5 819.83 | -6 192.16 | -22 686.20 | | -22 686.20 |
| A.1.2. Units of land harvested since the beginning of the commitment period(2) | | | | | | | | IE,NO |
| **A.2. Deforestation** | | 258.02 | 268.07 | 229.03 | 235.67 | 990.78 | | 990.78 |
| **B. Article 3.4 activities** | | | | | | | | |
| **B.1. Forest Management (if elected)** | | -27 408.87 | -28 168.61 | -28 043.34 | -25 232.72 | -108 853.53 | | -15 033.33 |
| 3.3 offset(3) | | | | | | | | 0.00 |
| FM cap(4) | | | | | | | | 15 033.33 |
| **B.2. Cropland Management (if elected)**| 0.00 | NA | NA | NA | NA | NA | | 0.00 |
| **B.3. Grazing Land Management (if elected)** | 0.00 | NA | NA | NA | NA | NA | | 0.00 |
| **B.4. Revegetation (if elected)** | 0.00 | NA | NA | NA | NA | NA | | 0.00 |
(1) All values are reported in table 5(KP) of the CRF for the relevant inventory year as reported in the current submission and are automatically entered in this table.
(2) In accordance with paragraph 4 of the annex to decision 16/CMP.1, debits resulting from harvesting during the first commitment period following Afforestation and Reforestation since 1990 shall not be greater than credits accounted for on that unit of land.
(3) In accordance with paragraph 10 of the annex to decision 16/CMP.1, for the first commitment period, a Party included in Annex I that incurs a net source of emissions under the provisions of Article 3.3 may account for anthropogenic greenhouse gas emissions by sources and removals by sinks in areas under Forest Management under Article 3.4, up to a level that is equal to the net source of emissions under the provisions of Article 3.3, but not greater than 9.0 megatonnes of carbon times five, if the total anthropogenic greenhouse gas emissions by sources and removals by sinks in the managed forest since 1990 is equal to, or larger than, the net source of emissions incurred under Article 3.3.
(4) In accordance with paragraph 11 of the annex to decision 16/CMP.1, for the first commitment period only, additions to and subtractions from the assigned amount of a Party resulting from Forest Management under Article 3.4, after the application of paragraph 10 of the annex to decision 16/CMP.1 and resulting from Forest Management project activities undertaken under Article 6, shall not exceed the value inscribed in the appendix of the annex to decision 16/CMP.1, times five.
(5) Net emissions and removals in the Party’s base year, as established by decision 9/CP.2.
(6) Cumulative net emissions and removals for all years of the commitment period reported in the current submission.
(7) The values in the cells “3.3 offset” and “FM cap” are absolute values.
(8) The accounting quantity is the total quantity of units to be added to or subtracted from a Party’s assigned amount for a particular activity in accordance with the provisions of Article 7.4 of the Kyoto Protocol.
| Quantity of units | AAUs 2011 | AAUs 2012 | ERUs 2011 | ERUs 2012 | CERs 2011 | CERs 2012 | tCERs 2011 | tCERs 2012 | ICERs 2011 | ICERs 2012 | Units from market-based mechanisms under the Convention 2011 | Units from market-based mechanisms under the Convention 2012 | Units from other market-based mechanisms 2011 | Units from other market-based mechanisms 2012 |
|------------------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|-----------|------------|------------|------------|------------|-------------------------------------------------|-------------------------------------------------|---------------------------------------------|---------------------------------------------|
| Total | 184,381,734 | 0 | 816,297 | 1 | 912,127 | 1,000 | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO | NO |
Note: 2013 is the latest reporting year
a Reporting by a developed country Party on the information specified in the common tabular format does not prejudice the position of other Parties with regard to the treatment of units from market-based mechanisms under Convention or other market-based mechanisms towards achievement of quantified economy-wide emission reduction targets.
b For each reported year, information reported on progress made towards the emission reduction target shall include, in addition to the information noted in paragraphs 9 (a-c) of the reporting guidelines, on the use of units from market-based mechanisms.
c Parties may include this information, as appropriate and if relevant to their target.
d Units surrendered by the Party for that year that have not been previously surrendered by that or any other Party.
e Additional columns for each market-based mechanism should be added, if applicable.
| Allocation channels | Core/general | Climate-specific | Core/general | Climate-specific |
|---------------------|--------------|------------------|--------------|------------------|
| | Mitigation | Adaptation | Cross-cutting| Other | Mitigation | Adaptation | Cross-cutting| Other |
| Total contributions through multilateral channels: | | | | | | | | |
| Multilateral climate change funds | 1 021 501 | 1 021 501 | 424 000 | | | | | |
| Other multilateral climate change funds | | | | | | | | |
| Multilateral financial institutions, including regional development banks | 0 | 0 | 0 | | 0 | 0 | 0 | |
| Specialized United Nations bodies | 1 446 131 | 1 446 131 | 600 254 | | | | | |
| Total contributions through bilateral, regional and other channels | 16 547 516 | 16 547 516 | 6 868 813 | | | | | |
| Total | 19 015 148 | 0 | 19 015 148 | 0 | 0 | 7 893 066 | 0 | 7 893 066 | 0 | 0 |
| Allocation channels | Core/general | Climate-specific | Core/general | Climate-specific |
|---------------------|--------------|------------------|--------------|------------------|
| | Mitigation | Adaptation | Cross-cutting| Other | Mitigation | Adaptation | Cross-cutting| Other |
| Total contributions through multilateral channels: | | | | | | | | |
| Multilateral climate change funds | 0 | 0 | 0 | | 0 | 0 | 0 | |
| Other multilateral climate change funds | | | | | | | | |
| Multilateral financial institutions, including regional development banks | 0 | 0 | 0 | | 0 | 0 | 0 | |
| Specialized United Nations bodies | 1 144 481 | 1 144 481 | 367 268 | | | | | |
| Total contributions through bilateral, regional and other channels | 18 958 762 | 18 958 762 | 6 083 936 | | | | | |
| Total | 20 103 243 | 0 | 20 103 243 | 0 | 0 | 6 451 204 | 0 | 6 451 204 | 0 | 0 |
| Provision of public financial support: summary information in 2010 | PLN | USD |
|---------------------------------------------------------------|-----|-----|
| Allocation channels | | |
| Core/general | | |
| Climate-specific | | |
| Mitigation | | |
| Adaptation | | |
| Cross-cutting | | |
| Other | | |
| Core/general | | |
| Climate-specific | | |
| Mitigation | | |
| Adaptation | | |
| Cross-cutting | | |
| Other | | |
| Total contributions through multilateral channels: | | |
| Multilateral climate change funds | 0 | 0 |
| Other multilateral climate change funds | | |
| Multilateral financial institutions, including regional development banks | 0 | 0 |
| Specialized United Nations bodies | 3 706 724 | 3 706 724 |
| Total contributions through bilateral, regional and other channels | 22 095 920 | 22 095 920 |
| Total | 25 802 644 | 25 802 644 |
| Provision of public financial support: summary information in 2011 | PLN | USD |
|---------------------------------------------------------------|-----|-----|
| Allocation channels | | |
| Core/general | | |
| Climate-specific | | |
| Mitigation | | |
| Adaptation | | |
| Cross-cutting | | |
| Other | | |
| Core/general | | |
| Climate-specific | | |
| Mitigation | | |
| Adaptation | | |
| Cross-cutting | | |
| Other | | |
| Total contributions through multilateral channels: | | |
| Multilateral climate change funds | 594 700 | 594 700 |
| Other multilateral climate change funds | | |
| Multilateral financial institutions, including regional development banks | 0 | 0 |
| Specialized United Nations bodies | 3 357 643 | 3 357 643 |
| Total contributions through bilateral, regional and other channels | 34 647 002 | 34 647 002 |
| Total | 38 599 345 | 38 599 345 |
| Donor Funding | Total amount | Status | Funding source | Financial instrument | Type of support | Sector |
|---------------|--------------|--------|----------------|----------------------|----------------|--------|
| | Core/general | Climate specific | Provided Committed Pledged | ODA OOF Other | Grant Concessional loan Non concessional loan Equity Other | Mitigation Adaptation Cross-cutting Other |
| Multilateral Climate Change Funds | | | | | | |
| Global Environmental Facility | | | | | | |
| Least Developed Countries Fund | | | | | | |
| Special Climate Change Fund | | | | | | |
| Adaptation Fund | | | | | | |
| Green Climate Fund | | | | | | |
| UNFCCC Trust Fund for supplementary Activities | | | | | | |
| Other multilateral climate change funds: Multilateral Fund for the Implementation of the Montral Protocol | 1 021 501 | 424 000 | 1 021 501 | 424 000 | Provided | ODA | Grant |
| Subtotal | 1 021 501 | 424 000 | 1 021 501 | 424 000 | | | |
| Multilateral financial institutions, including regional development banks | | | | | | |
| World Bank | | | | | | |
| International Finance Corporation | | | | | | |
| European Bank for Reconstruction and Development | | | | | | |
| Other | | | | | | |
| Subtotal | 0 | 0 | 0 | 0 | | | |
| Specialized | | | | | | |
| United Nations bodies | |
|-----------------------|---|
| United Nations Development Programme | |
| United Nations Environment Programme | 465 930 | 193 396 | 465 930 | 193 396 | Provided | ODA | Grant |
| Subtotal | 465 930 | 193 396 | 465 930 | 193 396 | | | |
| Other: | |
| UNFCCC | 95 645 | 39 700 | 95 645 | 39 700 | Provided | ODA | Grant |
| WMO | 638 877 | 265 182 | 638 877 | 265 182 | Provided | ODA | Grant |
| UNCCCD | 122 598 | 50 887 | 122 598 | 50 887 | Provided | ODA | Grant |
| ITTO | 123 081 | 51 088 | 123 081 | 51 088 | Provided | ODA | Grant |
| IRENA | | | | | | | |
| ESP | | | | | | | |
| Subtotal | 980 201 | 406 857 | 980 201 | 406 857 | | | |
| Razem | 2 467 632 | 1 024 254 | 2 467 632 | 1 024 254 | | | |
Provision of public financial support: contribution through multilateral channels in 2009-3a 1 USD = 3,1162 PLN
| Donor Funding | Total amount | Status | Funding source | Financial instrument | Type of support | Sector |
|---------------|--------------|--------|----------------|----------------------|----------------|--------|
| | Core/general | Climate specific | | | | |
| | PLN | USD | PLN | USD | | |
| | Provided | Committed | Pledged | ODA OOF Other | Grant Concessional loan Non concessional loan Equity Other | Mitigation Adaptation Cross-cutting Other | Energy Transport Industry Agriculture Forestry Water and Sanitation Cross-cutting Other Not applicable |
Multilateral Climate Change Funds
Global Environmental Facility
Least Developed Countries Fund
Special Climate Change Fund
Adaptation Fund
Green Climate Fund
UNFCCC Trust Fund for supplementary Activities
Other multilateral climate change funds:
Multilateral Fund for the Implementation of the Montreal Protocol
Subtotal | 0 | 0 | 0 | 0 | | | |
| Donor Funding | Total amount | Status | Funding source | Financial instrument | Type of support | Sector |
|---------------|--------------|--------|----------------|----------------------|----------------|--------|
| | Core/general | Climate specific | Provided Committed Pledged | ODA OOF Other | Grant Concessional loan Non concessional loan Equity Other | Mitigation Adaptation Cross-cutting Other |
| PLN | USD | PLN | USD | | | |
| Multilateral Climate Change Funds |
|-----------------------------------|
| Global Environmental Facility |
| Least Developed Countries Fund |
| Donor Funding | Total amount | Status | Funding source | Financial instrument | Type of support | Sector |
|---------------|--------------|--------|----------------|----------------------|----------------|--------|
| | Core/general | Climate specific | Provided Committee | ODA OOF Other | Grant Concessional loan | Mitigation Adaptation | Energy Transport Industry |
| | PLN | USD | PLN | USD | | | |
| Special Climate Change Fund | | | | | | | |
| Adaptation Fund | | | | | | | |
| Green Climate Fund | | | | | | | |
| UNFCCC Trust Fund for supplementary Activities | | | | | | | |
| Other multilateral climate change funds: Multilateral Fund for the Implementation of the Montral Protocol | | | | | | | |
| Subtotal | 0 | 0 | 0 | 0 | | | |
| Multilateral financial institutions, including regional development banks | | | | | | | |
| World Bank | | | | | | | |
| International Finance Corporation | | | | | | | |
| European Bank for Reconstruction and Development | | | | | | | |
| Other | | | | | | | |
| Subtotal | 0 | 0 | 0 | 0 | | | |
| Specialized United Nations bodies | | | | | | | |
| United Nations Development Programme | | | | | | | |
| United Nations Environment Programme | 454 285 | 150 640 | 454 285 | 150 640 | Provided | ODA | Grant |
| Subtotal | 454 285 | 150 640 | 454 285 | 150 640 | | | |
| Other: | | | | | | | |
| UNFCCC | 1 306 791 | 433 329 | 1 306 791 | 433 329 | Provided | ODA | Grant |
| WMO | 836 526 | 277 390 | 836 526 | 277 390 | Provided | ODA | Grant |
| UNCCCD | 292 122 | 96 867 | 292 122 | 96 867 | Provided | ODA | Grant |
| ITTO | | | | | | | |
| IRENA | 52 000 | 17 243 | 52 000 | 17 243 | Provided | ODA | Grant |
| ESP | 765 000 | 253 672 | 765 000 | 253 672 | | | |
| Subtotal | 3 252 439 | 1 078 502 | 3 252 439 | 1 078 502 | | | |
| Razem | 3 706 724 | 1 229 142 | 3 706 724 | 1 229 142 | | | |
Provision of public financial support: contribution through multilateral channels in 2011-3a 1 USD =2,9634 PLN
| Multilateral Climate Change Funds | Pledged | Non concessional loan | Cross-cutting Other | Agriculture | Forestry | Water and Sanitation | Cross-cutting Other | Not applicable |
|----------------------------------|---------|-----------------------|---------------------|-------------|----------|----------------------|---------------------|---------------|
| Global Environmental Facility | | | | | | | | |
| Least Developed Countries Fund | | | | | | | | |
| Special Climate Change Fund | | | | | | | | |
| Adaptation Fund | | | | | | | | |
| Green Climate Fund | | | | | | | | |
| UNFCCC Trust Fund for supplementary Activities | | | | | | | | |
| Other multilateral climate change funds: Multilateral Fund for the Implementation of the Montreal Protocol | 594 700 | 200 682 | 594 700 | 200 682 | Provided | ODA | Grant | | |
Subtotal 594 700 200 682 594 700 200 682
Multilateral financial institutions, including regional development banks
World Bank
International Finance Corporation
European Bank for Reconstruction and Development
Other
Subtotal 0 0 0 0
Specialized United Nations bodies
United Nations Development Programme
United Nations Environment Programme 435 570 146 983 435 570 146 983 Provided ODA Grant
| | Subtotal | | | | | | |
|----------------|----------|--------|--------|--------|--------|--------|--------|
| Other: | | | | | | | |
| UNFCCC | 797 100 | 268 982| 797 100| 268 982| Provided| ODA | Grant |
| WMO | 1 604 173| 541 329| 1 604 173| 541 329| Provided| ODA | Grant |
| UNCCCD | 397 700 | 134 204| 397 700| 134 204| Provided| ODA | Grant |
| ITTO | 123 100 | 41 540 | 123 100| 41 540 | Provided| ODA | Grant |
| IRENA | | | | | | | |
| ESP | | | | | | | |
| Subtotal | 2 922 073| 986 054| 2 922 073| 986 054| | | |
| Razem | 3 952 343| 1 333 719| 3 952 343| 1 333 719| | | |
UNFCCC UN Framework Convention on Climate Change
WMO World Meteorological Organization
UNCCCD UN Convention to Combat Desertification
ITTO International Tropical Timber Organization
IRENA International Renewable Energy Agency
ESP Eastern Europe Energy Efficiency and Environmental Partnership
| Recipient country/region/project/programme | Total amount | Status | Funding source | Financial instrument | Type of support | Sector | Additional Information |
|-------------------------------------------|--------------|--------|----------------|----------------------|----------------|--------|-----------------------|
| | Mio PLN | Mio USD| Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Concessional loan Non-concessional loan Equity Other | Mitigation Adaptation Cross-cutting Other | Energy Transport Industry Agriculture Forestry Water and sanitation Cross-cutting Other |
| Share in EU ODA | 8,229 | 3,416 | Provided | ODA | Grant | | |
| Afghanistan | 0,172 | 0,071 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Afghanistan | 0,055 | 0,023 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Energy |
| Afghanistan | 0,013 | 0,005 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Energy |
| Afghanistan | 0,493 | 0,205 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Albania (10%), Angola (10%), BELARUS (10%), CROATIA (10%), GEORGIA (10%), KYRGYSTAN (10%), MOLDOVA (10%), TAJIKISTAN (10%), UKRAINE(20%) | 0,308 | 0,128 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| ALGERIA (5%), Antigua and Barbuda (5%), SAUDI ARABIA (5%), ARGENTINA (5%), Barbados (5%), Benin (5%), BRAZIL (5%), CHINA (5%), DOMINIKAN REPUBLIC (5%), Philippines (5%), Ghana (5%), Grenada (5%), INDIA (5%), INDONESIA (5%), Iran (5%), COSTA RICA (5%), Maldives (5%), Republic of South Africa (5%), Tanzania (5%), Tuvalu (5%) | 0,447 | 0,186 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Angola | 0,096 | 0,040 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Australia | 0,035 | 0,015 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Azerbaijan | 0,187 | 0,078 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Belarus | 0,121 | 0,050 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Brazil | 0,066 | 0,027 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Cameroon | 0,040 | 0,016 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Democratic Republic of Congo | 0,017 | 0,007 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Ethiopia | 0,494 | 0,205 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Ethiopia | 0,001 | 0,001 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Georgia | 0,036 | 0,015 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Georgia | 0,272 | 0,113 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for |
| Country | ODA 1 | ODA 2 | Source | Type | Sector | Funding Area |
|-------------|-------|-------|----------|---------|--------------|---------------------------------------------------|
| Georgia | 0,040 | 0,017 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Georgia | 0,192 | 0,080 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Georgia | 0,102 | 0,042 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Georgia | 0,026 | 0,011 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Kazakhstan | 0,163 | 0,067 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Kenya | 0,015 | 0,006 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Kenya | 0,286 | 0,119 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Agriculture and water |
| Kirgistan | 0,179 | 0,074 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Agriculture and water |
| Mexico | 0,068 | 0,028 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Mexico | 0,028 | 0,012 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Moldova | 0,336 | 0,140 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Moldova | 0,389 | 0,162 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Moldova | 0,027 | 0,011 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Agriculture and water |
| Moldova | 0,083 | 0,034 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Agriculture and water |
| Moldova | 0,104 | 0,043 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Agriculture and water |
| Moldova | 0,331 | 0,137 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Palestine | 0,610 | 0,253 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Agriculture and water |
| Palestine | 0,610 | 0,253 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Agriculture and water |
| Senegal | 0,033 | 0,014 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Agriculture and water |
| Serbia | 0,035 | 0,015 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Sudan | 0,764 | 0,317 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Agriculture and water |
| Tajikistan | 0,066 | 0,027 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Ukraine | 0,400 | 0,166 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Ukraine | 0,112 | 0,046 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Ukraine | 0,233 | 0,097 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Capacity building for adaptation |
| Ukraine | 0,013 | 0,005 | Provided | ODA | Grant | Adaptation |
| | | | | | | Agriculture and water |
| Recipient country/region/project/programme | Total amount Mio PLN | Status Provided, Committed, Pledged | Funding source ODA OOF Other | Financial instrument Grant Concessional loan Non-concessional loan Equity Other | Type of support Mitigation Adaptation Cross-cutting Other | Sector Energy Transport Industry Agriculture Forestry Water and sanitation Cross-cutting Other | Additional Information |
|-------------------------------------------|----------------------|-------------------------------------|-------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|------------------------|
| Share in EU ODA | 10,083 | 3,236 | Provided, | ODA | Grant | | |
| Afghanistan | 0,055 | 0,018 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Afghanistan | 0,561 | 0,180 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Afghanistan | 1,356 | 0,435 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Adaptation investment project |
| Armenia | 0,066 | 0,021 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Azerbaijan | 0,177 | 0,057 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Azerbaijan | 0,147 | 0,047 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Brazil | 0,057 | 0,018 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Ethiopia | 0,404 | 0,130 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Ethiopia | 0,189 | 0,061 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Georgia | 0,102 | 0,033 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Georgia | 0,120 | 0,039 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Adaptation investment project |
| Georgia | 0,246 | 0,079 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Georgia | 0,199 | 0,064 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Ghana | 0,174 | 0,056 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| India | 0,201 | 0,065 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Kyrgyzstan | 0,139 | 0,045 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Moldova | 0,239 | 0,077 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Moldova | 0,028 | 0,009 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Agriculture and water |
| Moldova | 0,229 | 0,074 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Moldova | 0,250 | 0,080 | Provided, | ODA | Grant | Adaptation | Capacity building for adaptation |
| Recipient country/region/project/programme | Total amount (Mio PLN) | Total amount (Mio USD) | Status | Funding source | Financial instrument | Type of support | Sector | Additional information |
|-------------------------------------------|------------------------|------------------------|--------|----------------|----------------------|----------------|-------|------------------------|
| Moldova | 0,149 | 0,048 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Concessional loan Non-concessional loan Equity Other | Mitigation Adaptation Cross-cutting Other | Energy Transport Industry Agriculture Forestry Water and sanitation Cross- | |
| Moldova | 0,241 | 0,077 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| Maroko | 0,135 | 0,043 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| North Korea | 0,040 | 0,013 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Agriculture and water | |
| North Korea | 0,056 | 0,018 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Agriculture and water | |
| Rep. of South Africa | 0,053 | 0,017 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Agriculture and water | |
| Serbia | 0,120 | 0,039 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Agriculture and water | |
| Tanzania | 0,090 | 0,029 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Agriculture and water | |
| Tanzania | 0,380 | 0,122 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| Ukraine | 0,210 | 0,067 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| Ukraine | 0,139 | 0,045 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Agriculture and water | |
| Ukraine | 0,140 | 0,045 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| Ukraine | 0,346 | 0,111 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Adaptation investment project | |
| Ukraine | 0,158 | 0,051 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Adaptation investment project | |
| Ukraine | 0,292 | 0,094 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| Ukraine | 0,166 | 0,053 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| Ukraine | 0,084 | 0,027 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| Ukraine | 0,114 | 0,037 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| Ukraine | 0,458 | 0,147 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| Ukraine | 0,345 | 0,111 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
| Ukraine | 0,223 | 0,071 | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Adaptation | Capacity building for adaptation | |
**TOTAL** 18,959 6,084
Provision of public financial support: contribution through bilateral, regional and other channels in 2010-3a 1 USD = 3,0157 PLN
| Recipient country/region/project/programme | Total amount (Mio PLN) | Total amount (Mio USD) | Status | Funding source | Financial instrument | Type of support | Sector | Additional information |
|-------------------------------------------|------------------------|------------------------|--------|----------------|----------------------|----------------|-------|------------------------|
| Climate-specific | | | | | | | | |
| Mio PLN | Mio USD | Provided, Committed, Pledged | ODA OOF Othe | Grant Concessional loan Non-concessional loan Equity Other | Mitigation Adaptation Cross-cutting Other | Energy Transport Industry Agriculture Forestry Water and sanitation Cross- | |
| Recipient country/region/project/programme | Total amount (Mio PLN) | Status | Funding source | Financial instrument | Type of support | Sector | Additional Information |
|------------------------------------------|------------------------|--------|----------------|----------------------|----------------|--------|------------------------|
| Share in EU ODA | 27,603 | 9,315 | Provided | ODA | Grant | | |
| China | 6,881 | 2,322 | Provided | ODA | Loan | Adaptation | Other |
| Developing Countries (educational program)| 0,163 | 0,055 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Other |
**TOTAL** 34,647 11,692
Provision of public financial support: contribution through bilateral, regional and other channels in 2011-3a 1 USD =2,9634 PLN
| Recipient country/region/project/programme | Total amount (Mio PLN) | Status | Funding source | Financial instrument | Type of support | Sector | Additional Information |
|------------------------------------------|------------------------|--------|----------------|----------------------|----------------|--------|------------------------|
| Climate-specific | | | | | | | |
| Share in EU ODA | 27,603 | 9,315 | Provided | ODA | Grant | | |
| China | 6,881 | 2,322 | Provided | ODA | Loan | Adaptation | Other |
| Developing Countries (educational program)| 0,163 | 0,055 | Provided | ODA | Grant | Adaptation | Other |
**TOTAL** 34,647 11,692 | ef7fbc65-406e-49c1-ad06-214f4f7515bd | finepdfs | 3.544922 | CC-MAIN-2021-04 | https://bip.mos.gov.pl/g2/big/2013_11/60213b79d44f7bb62f34d6b006c8c4bf.pdf | 2021-01-18T20:46:01+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703515235.25/warc/CC-MAIN-20210118185230-20210118215230-00374.warc.gz | 244,775,650 | 0.950526 | 0.999864 | 0.999864 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn... | pol_Latn | {} | true | [
260,
418,
5415,
12150,
14375,
14378,
17720,
19548,
21779,
24849,
28523,
29948,
31638,
34723,
36580,
37768,
39315,
41036,
41345,
43095,
43510,
47444,
50331,
51893,
54805,
57269,
61284,
64499,
67341,
70419,
74371,
77825,
79923,
82674,
85562,
91475,... | 1 | 0 |
Morawiecki – człowiek wolności
GRAŻYNA ŚLĘZAK
Wypowiedzi w formie tzw. wywiadu-rzeki bywają lekturami wciągającymi, stanowiąc zarazem cenne źródło wiedzy o przeszłości. Tak jest też w przypadku książki pt. „Kornel" – zapisu rozmowy, jaką Artur Adamski przeprowadził z jedną z najciekawszych postaci Dolnego Śląska ostatnich kilku dziesięcioleci.
Krótko po wprowadzeniu stanu wojennego Kornel Morawiecki stał się osobą powszechnie znaną, mimo że publicznie w ogóle się nie pojawiał. Spotykali się z nim nieliczni, aktualne miejsce jego pobytu znały tylko pojedyncze osoby. Ze sporządzonego w kwietniu 1990 roku raportu z zamknięcia Sprawy Operacyjnego Rozpracowana (SOR) „Ośmiornica" jednoznacznie wynika, że to Morawiecki był człowiekiem najintensywniej poszukiwanym przez służby specjalne PRL-u. Niepowodzenia tych działań naprawdę bardzo musiały irytować ówczesnego ministra spraw wewnętrznych, gen. Czesława Kiszczaka, skoro w 1985 roku doszedł do wniosku, że wrocławska SB jest w dużym stopniu spenetrowana przez ludzi Morawieckiego. W wyniku przeprowadzonej czystki pracę straciło kilkudziesięciu funkcjonariuszy. Pytany o to przywódca Solidarności Walczącej – najsilniejszej struktury solidarnościowego podziemia – mówi: „Mieliśmy swoje źródła informacji wśród oficerów SB, ale to nie było kilkadziesiąt osób. Ustalenia komisji Kiszczaka były zresztą nietrafne – wśród wydalonych ze służby nie było naszych współpracowników".
Rok później minister spraw wewnętrznych w sprawie Solidarności Walczącej i jej przywódcy podpisuje tajne rozporządzenie, jakiego nie wydano w Polsce od czasów stalinowskich. W celu rozbicia organizacji i schwytania jej przywódcy zarządza „wykorzystanie wszystkich sił i środków". Równocześnie wydaje zgodę na prowadzenie działań operacyjnych na terenie zachodniej Polski przez NRD-owską Stasi. Jednym z kroków MSW jest wysłanie do Wrocławia specjalnej jednostki dysponującej najlepszymi kadrami i nieograniczoną ilością najnowocześniejszego sprzętu. Zakazano jej jakichkolwiek kontaktów z funkcjonariuszami dolnośląskiej SB i postawiono jedno zadanie — wytropić Morawieckiego.
O tym, że dzieje się coś nadzwyczajnego, przywódca Solidarności Walczącej dowiaduje się bardzo szybko. Kontrwywiad jego organizacji od razu odnotowuje pojawienie się na częstotliwościach radiowych, wykorzystywanych przez służby PRL-u, mnóstwa nowych głosów, należących do ludzi słabo znających topografię Wrocławia. „Polowanie", prowadzone przez elitę służb Kiszczaka, trwa ponad rok. 9 listopada 1987 w mieszkaniu, do którego przed chwilą wszedł Kornel Morawiecki, z hukiem wylatują drzwi. W ciągu paru minut w całej okolicy roi się od samochodów z niebieskimi „kogutami" i komandosów z bronią gotową do strzału.
We wrocławskim areszcie przywódca Solidarności Walczącej spędzi jednak tylko parę godzin. Kiszczak nie ufa tutejszej SB i znów trochę przecenia możliwości podziemia. Obawia się próby odbicia Morawieckiego lub tego, że we Wrocławiu ktoś umożliwi mu ucieczkę. J^owalkada pojazdów przewozi go więc na wojskowe lotnisko Strachowice, gdzie już grzeje silniki śmigłowiec. Morawiecki, przykuty kajdankami do jego wnętrza, trafia bezpośrednio do stołecznego Pałacu Mostowskich.
Pytany, dlaczego „dał się złapać", odpowiada, że w wyniku popełnionego błędu. Wiedział, że blok przy ul. Zielińskiego parę lat wcześniej znajdował się pod esbecką obserwacją. Nie przypuszczał jednak, że po tak długim czasie może ona być jeszcze kontynuowana i że może zostać rozpoznany, idąc przez podwórko tonące w mroku. Nie docenił więc skali wymierzonej przeciwko niemu operacji. A z akt SOR „Ośmiornica" wynika jednoznacznie, że specjalna brygada Kiszczaka przez 24 godziny każdego z 365 dni roku śledziła ruch w każdym z dziesiątek miejsc, o których wiadomo było, że pojawił się w nich kiedyś Morawiecki. Punkty obserwacyjne wyposażone były m.in. w noktowizory. Szczelne zamknięcie kwartału ulic i sprowadzenie na miejsce uzbrojonego po zęby komanda było możliwe w ciągu kilku minut.
Kim jest człowiek, przeciw któremu PRL-owski reżim zmobilizował tak licznych siepaczy? Obraz wyłaniający się z przeprowadzonego z nim wywiadu może zdumiewać. Kornel Morawiecki to urodzony w Warszawie i wychowujący się na gruzach stolicy syn żołnierza AK, jako licealista zaczytujący się w filozofii Simone Weil i zamierzający zostać lekarzem. Nie z fascynacji medycyną, lecz z pragnienia służenia cierpiącym. W tamtych latach zewsząd otaczali go ludzie schorowani i mrowie okaleczonych ofiar wojny. Maturę zalicza w wieku siedemnastu lat. Egzaminy na Wydział Lekarski zdaje świetnie, ale konkurencja jest potężna i do zostania studentem brakuje mu jednego punktu.
O trafieniu na Dolny Śląsk decyduje przypadek. Rekrutacja na uczelnie wrocławskie odbywa się nieco później niż w Warszawie i do tego nieznanego mu miasta wybiera się na nie właśnie jego kuzyn. Po miesiącu Kornel Morawiecki jest już studentem fizyki, z której kilkanaście lat później zrobi doktorat.
Z Wrocławiem już się nie rozstanie, tu przyjdą na świat jego dzieci i wnuki. Tu stanie się pierwszoplanową postacią przedsierpniowego drugiego obiegu, a po wprowadzeniu stanu wojennego zbuduje podziemną strukturę, która stanie się istną „wydawniczą lawiną". Złoży się na nią ponad tysiąc konspiracyjnych drukarzy i setki mobilnych punktów poligraficznych. W miejsce likwidowanych przez SB – błyskawicznie pojawiać się będą kolejne.
W podziemiu Morawiecki urzeczywistnia swą ideę „niezniszczalnego wolnego słowa". Nie interesują go drukarnie wyposażone w kosztowne offsety. Stawia na mistrzów sitodruku, potrafiących na składanych ramkach powielać gazetki i książki niemal wszędzie. Tytułów nielegalnych gazet ze znakiem stworzonej przez niego organizacji ukazywać się będzie ponad sto. Niektóre w nakładach liczonych w dziesiątkach tysięcy egzemplarzy i powtarzających się w setkach wydań. Jego podziemne Radio Solidarność Walcząca pojawi się w eterze ponad sześćset razy i – mimo obstawienia miasta antenami pelengatorów – nikt z obsługi kilkunastu nadajników nigdy nie trafi w łapy SB. Jaruzelski z Kiszczakiem naprawdę mieli powody do wściekłości.
W obszernej rozmowie uderzają jeszcze co najmniej dwa fakty. Pierwszym jest to, że w tych wypowiedziach nie sposób doszukać się jakichkolwiek złych uczuć. Nie tylko nie pojawia się nic, co mogłoby przypominać nienawiść, ale nie ma nawet niczego z kategorii niechęci. O esbekach Morawiecki mówi, że „to też ludzie", a przywódców Związku Sowieckiego ceni za to, że w obronie rozpadającego się imperium nie sięgnęli do atomowych przycisków. „Nie zrobili tego i trzeba to docenić" -stwierdza człowiek, który przeciw sowieckiemu panowaniu zrobił tyle, co mało kto. Drugim, co uderza w jego wypowiedziach, jest to, że najmniej mówi o sobie. Jego opowieść miejscami przypomina strumień imion i nazwisk ludzi, z którymi współpracował. Jedni zorganizowali podziemną radiofonię, inni siatkę konspiracyjnego kontrwywiadu, kolejni – tworzyli ogniwa organizacji na głębokiej prowincji. A kiedy przychodzi mówić o przywództwie Solidarności Walczącej – Morawiecki znów wymienia nazwiska przyjaciół, o których stwierdza: „lepsi i mądrzejsi ode mnie". Na pytanie o ryzyko, poświęcenie, zasługi odpowiada opowieścią o doktorze Zdzisławie Ojrzyńskim, który w latach okupacji hitlerowskiej jako nastolatek należał do konspiracyjnej organizacji w Wieluniu. Śledztwo przeżył tylko on, bo był najmłodszy i w czasie tortur tracił przytomność. Wszystkich jego współpracowników gestapo zatłukło na przesłuchaniach. „Ileż my mieliśmy szczęścia w porównaniu z tamtym pokoleniem..." – mówi przewodniczący Solidarności Walczącej.
Wśród ludzi, o których opowiada Morawiecki, jest i najmłodsze pokolenie solidarnościowych konspiratorów. Ci w stanie wojennym byli najbardziej radykalni. Chcieli walczyć i niektórzy z nich mieli już broń. „Gdybyśmy wtedy nie trafili do organizacji Kornela, który przekonał nas do innych zadań, mogła się wtedy na polskich ulicach rozlać krew". Okazuje się więc, że człowiekowi tak długo odsądzanemu od czci i wiary w istocie Polska zawdzięcza także zapanowanie nad wygenerowanym w stanie wojennym potencjałem przemocy.
Wywiad z Kornelem Morawieckim warto przeczytać i po to, by przekonać się, jak bardzo rzeczywistość może być odmienna od utrwalonych, powszechnych o niej wyobrażeń.
(„Odrodzone Słowo Polskie", grudzień 2014) | <urn:uuid:884e144b-47ad-491a-a1e5-34ce9ff840cf> | finepdfs | 3.173828 | CC-MAIN-2017-30 | http://glosmawiekszosc.pl/pdf/morawiecki.pdf | 2017-07-27T08:46:21Z | crawl-data/CC-MAIN-2017-30/segments/1500549427750.52/warc/CC-MAIN-20170727082427-20170727102427-00215.warc.gz | 126,355,177 | 0.99989 | 0.999928 | 0.999928 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3989,
7608,
8337
] | 2 | 3 |
## ZAPYTANIE OFERTOWE
1. Zamawiający Katowickie Towarzystwo Budownictwa Społecznego Sp. z o. o. ponownie zaprasza do złożenia oferty na: wykonanie prac remontowych w lokalu mieszkalnym przy ul. 1 Maja 93b/3 w Katowicach. Zakres niezbędnych do wykonania prac remontowych zgodnie z poniższym przedmiarem:
| Przedmiot: | Lp | Kod | Opis | Jn | Ilość składkowe | Ilość robót |
|------------|----|-----|------|----|-----------------|-------------|
| | | | | | | |
| **1** | | | | | | |
| **1.1** | | | | | | |
| **1.2** | | | | | | |
| **1.3** | | | | | | |
| **1.4** | | | | | | |
| **1.5** | | | | | | |
| **1.6** | | | | | | |
| **1.7** | | | | | | |
| **1.8** | | | | | | |
| **1.9** | | | | | | |
| **2** | | | | | | |
| **2.1** | | | | | | |
| **2.2** | | | | | | |
| **2.3** | | | | | | |
| **2.4** | | | | | | |
| **2.5** | | | | | | |
| **2.6** | | | | | | |
| **2.7** | | | | | | |
| **2.8** | | | | | | |
| **2.9** | | | | | | |
---
**str. 1**
| Lp | Kod | Opis | Jm | Ilości składowe | Ilość robót |
|----|--------------|----------------------------------------------------------------------|-----|-----------------|-------------|
| | | | | szt. | |
| 1 | | | | 3,000 | |
| 2.10 | KNR 2-02 1118-0100 | Posadzki płytkowe z gresu układanych na klej - przygotowanie podłoża (B.I.nr 8/96) Przedpokój łazienka i kuchnia 5,33+5,49+2,8 | m² | 13,590 | |
| 2.11 | KNR 2-02 1118-0800 | Posadzki z płytek gresowych, o wymiarach 30x30 cm układanych na klej metodą zwykłą (B.I.nr 8/96) 13,590 | m² | 13,590 | |
| 2.12 | KNR 2-02 1105-0400 | Cokołki z płytek ceramicznych podłogowych,terakotowych 10x30 cm. Przedpokój, Kuchnia M2,7+2,0*2+H,5+2,2)*2 | m | 18,800 | |
| 2.13 | KNR 2-02 1512-0100 | Dwukrotnie malowane (z przygotowaniem powierzchni i zagęszczeniem) farbą olejną,rur stalowych – gazowych na żółto o średnicy do 50 mm. 20 | m | 20,000 | |
| 2.14 | KNR 4-01 1215-0800 | Mycie posadzek po robociech malarskich 37,71 | m² | 37,710 | |
| 3 | | Roboty instalacyjne | | | |
| 3.1 | KNR-W 4-01 0324-0200 | Wymiana kratek wentylacyjnych - kuchnia i łazienka. 2 | szt.| 2,000 | |
| 3.2 | KNR-W 2-15 0314-0800 | Wymiana - Kuchnie gazowe z piekniukiem 4-palnikowe 1 | szt.| 1,000 | |
| 3.3 | KNR-W 2-15 0312-0200 | Wymiana - Kurki gazowe przełożowe o średnicy 20 mm,o połączeniach gwintowanych 1 | szt.| 1,000 | |
| 3.4 | KNR-W 2-15 0228-0510 | Wymiana - zlewoczyniawka z blachy nierdzewnej z syfonem do podłączenia zmywarki. 1 | szt.| 1,000 | |
| 3.5 | KNR-I 0-31 0111-0100 | Wymiana - baterie umywalkowe i zlewoczyniawkowe typu stojącego, średnica nominalna baterii 15 mm 2 | szt.| 2,000 | |
| 3.6 | KNR-I 0-31 0111-0300 | Bateria wannowa z słuchawką montowane na ścianie, średnica nominalna baterii 15 mm 1 | szt.| 1,000 | |
| 3.7 | KNR 2-15 0222-0400 | Wymiana wanny akrylowej asymetrycznej z okładową i syfonem. 1 | kpl.| 1,000 | |
| 3.8 | KNR 4-02 0219-0200 | Wymiana umywalki fajansowej ze wspornikiem z syfonem z tworzywa 1 | kpl.| 1,000 | |
| 3.9 | KNR 4-02 0224-0300 | Wymiana ustępu z miską fajansową typu "Kompakt" 1 | kpl.| 1,000 | |
| 3.10 | KNR 4-02 0224-0300 | Wymiana sedesu z tworzywa 1 | szt.| 1,000 | |
| 3.11 | KNR 2-15 0208-0100 | Dostawa i montaż podleścia odpływowego z PCW z syfonem do podłączenia pralki (do wykonanej instalacji odpływowej). 1 | szt.| 1,000 | |
| 3.12 | KNR 4-02 0126-0100 | Wymiana zaworu czerpiącego wypływowego do podłączenia pralki kompaktu WC i zmywarki średnicy 15 mm 3 | szt.| 3,000 | |
| 3.13 | KNR 4-02 0120-0100 | Wymiana zaworów pod baterie średnicy 15 mm Umywalka 2 zlewoczyniawek 2 wannina 2 | szt.| 6,000 | |
| 3.14 | KNR-W 4-02 0316-0300 | Wymiana termy gazowej do ciepłej wody. 1 | szt.| 1,000 | |
str. 2
| Lp | Kod | Opis | Jm | Ilości składowe | Ilość robót |
|----|-----|----------------------------------------------------------------------|----|-----------------|-------------|
| 1 | | | | | |
| 3.15 | Kal. własna | Demontaż grzejnika, ponowny montaż grzejnika łazienkowego na wysokości umożliwiającej postawienie pralki. 1 | kpl. | 1,000 | 1,000 |
| 3.16 | Kal. własna | Wykonanie w mieszkaniu nowej instalacji wodociągowo-sanitarniej do podłączenia wszystkich przyborych mieszkalowych, umywalek, wanny, zlewu, kompakt WC, zmywarki, pralki oraz instalacji odpływowej z syfonem do pralki w łazience. 1 | kpl. | 1,000 | 1,000 |
| 3.17 | Kal. własna | Wykonanie generalnej próby szczelności wraz z odkompletowaniem (kuchennej gazowej) w kuchni oraz podgrzewacza gazowego w łazience z wc z koniecznością przedłożenia protokołu z próbą dla Zamawiającego. Wykonawca winien bezwzględnie dostarczyć Zamawiającemu karty gwarancyjne oraz instrukcję obsługi kuchenni gazowej oraz podgrzewacza gazowego. 1 | kpl. | 1,000 | 1,000 |
| 4 | | Robiny instalacyjne - elektryczne | | | |
| 4.1 | Kal. własna | Wymiana instalacji elektrycznej w mieszkaniu: tablica bezpieczeństwa, wymiana całego oprzewodnienia, Otwory: 1. oświetlenie górne, w wszystkich pomieszczeniach wyłączniki podwójne (serwiny), w kuchni i łazience podświetle pod płaflantery. 2. W łazience - gniazdka - 2 szt. hematyckie. 3. W kuchni gniazdka - 5 szt., 4. W pokoju - gniazdka - 4 szt., 5. Przedpokój - 1 szt. Do montażu przyjmujemy wszystkie gniazdka podwójne z uziemiением. 1 | kpl. | 1,000 | 1,000 |
| 5 | | Robiny krańcowe | | | |
| 5.1 | Kal. własna | Posprzątanie terenu budowy, wywiezienie materiałów z rozbiórki. 1 | kpl. | 1,000 | 1,000 |
2. Adres nieruchomości której dotyczy zamówienie: ul. 1 Maja 93b/3 w Katowicach.
3. Wymagany termin realizacji zamówienia: do dnia 14.02.2018r.
4. Wymagany okres rękojmi lub i gwarancji: 3 lata
5. Składanie ofert za pośrednictwem email@example.com w tytule temacie należy wpisać nr zamówienia 1/2018/MH
Oferty winny być składane w sekretariacie Spółki w zamkniętej i opisanej kopercie. Opis powinien zawierać nr i nazwę przedmiotu zamówienia oraz dane firmy składającej ofertę.
6. Termin składania ofert 11.01.2018r. do godz. 10.00
7. Warunki płatności 14 dni od daty spisania bezustertkowego protokołu odbioru końcowego, przelewem z konta zamawiającego
8. Osoba upoważniona do kontaktu z wykonawcami Patryk Łaskawiec 797-134-328; Mariusz Hyliński 517-360-098
9. Termin związania z ofertą 30 dni
10. Dodatkowe wymagania zamawiającego względem wykonawcy*:
- oferta winna bezwzględnie zawierać adres nieruchomości której dotyczy zamówienie określony w niniejszym zapytaniu,
- wniesienie przez wykonawcę zabezpieczenia należytego wykonania umowy w wysokości % wartości oferty brutto w formie gotówkowej, wzajemnych potrafić-wierzytelności, gwarancji-bankowych lub ubezpieczeniowych, wpłaty kwoty zabezpieczenia na rachunek zamawiającego, z czego 75% zostanie zwrocone w terminie 14 dni od daty spisania protokołu odbioru, 25% zostanie zwrocone w terminie 14 dni od daty zakończenia obowiązywania rękojmi i gwarancji;
- posiadanie przez wykonawcę aktualnej polisy ubezpieczeniowej od odpowiedzialności cywilnej na kwotę min. 50 000,00 zł. Kserokopia dołączona do oferty.
- posiadanie uprawnień budowlanych w specjalności
- posiadanie przez wykonawcę koncesji:
- posiadanie innych uprawnień tj.:
- posiadanie licencji na:
- posiadanie przez wykonawcę certyfikatu dopuszczenia do stosowania w budownictwie:
st. Z.
posiadanie referencji: TAK; kserokopie dołączone do oferty.
do oferty należy dołączyć oświadczenie o nie zaleganiu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i Urzędu Skarbowego.
11. Sposób przygotowania oferty: ofertę należy sporządzić w formie pisemnej (komputerowej), w języku polskim.
Uwaga!!! Do oferty cenowej należy dołączyć szczegółowy kosztorys cenowy, a całość oferty powinna być złożona w zamkniętej i opisanej kopercie.
12. Treść oferty zgocinie z załączonym formularzem – OFERTA.
Wyjaśnienia:
1. Jeżeli dane pole tekstowe nie będzie wypełniane wpisać „nie dotyczy”
Kierownik Sekcji
Zasoby własne/Remonty
Stanisław Aleksander | <urn:uuid:c7f8f46b-3e2b-4b0c-a853-96765780b146> | finepdfs | 1.036133 | CC-MAIN-2022-27 | https://tbs.katowice.pl/wp-content/uploads/2018/01/Zapytanie_ofertowe_1_maja_93b_3.pdf | 2022-06-25T04:55:44+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656103034170.1/warc/CC-MAIN-20220625034751-20220625064751-00594.warc.gz | 614,827,963 | 0.999944 | 0.999976 | 0.999976 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1931,
5452,
9372,
10013
] | 1 | 0 |
Wzór umowy
zawarta w dniu …………………………….. r. w Poznaniu pomiędzy:
MIASTO POZNAŃ Dom Pomocy Społecznej ul. Konarskiego 11/13
61-114 Poznań
NIP 209-00-01-440
REGON 631257822
reprezentowanym przez Jerzego Dłużaka - Dyrektora zwanym w dalszym tekście umowy „Zamawiającym", a reprezentowanym przez: zwanym w dalszym tekście umowy „Wykonawcą",
wybranym bez zastosowania przepisów ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r. poz. 1986 ze zm.), została zawarta umowa następującej treści:
§ 1
1. Zamawiający nabywa, a Wykonawca sprzedaje i zobowiązuje się dostarczać własnym transportem do siedziby Zamawiającego (Domu Pomocy Społecznej w Poznaniu przy ul. Konarskiego 11/13 oraz Oddziału Domu Pomocy Społecznej w Poznaniu przy ul. Zamenhofa 142a) materiały medyczne jednorazowego użytku, zgodnie z przedłożoną ofertą.
2. Zakup produktów stanowiących przedmiot zamówienia, będzie następował sukcesywnie, zgodnie z bieżącym zapotrzebowaniem Zamawiającego. Dostawy realizowane będą w godzinach 7 00 – 12 00 . Zamawiający przewiduje minimum dwie dostawy w miesiącu. Ilość, rodzaj i miejsce dostawy (Dom Pomocy Społecznej przy ul. Konarskiego 11/13 w Poznaniu oraz Oddział Domu Pomocy Społecznej, przy ul. Zamenhofa 142a w Poznaniu), Zamawiający określi w każdorazowo składanym zamówieniu.
3. Wykonawca będzie przyjmował zapotrzebowanie Zamawiającego w formie elektronicznej na adres e-mail: …………………………………………………………….
4. Wykonawca zobowiązuje się dostarczyć przedmiot umowy w terminie do 3 dni roboczych od daty złożenia zamówienia.
5. Wykonawca oświadcza, że przedmiot umowy będzie dostarczany w nieuszkodzonych opakowaniach, został dopuszczony do obrotu gospodarczego na terenie RP oraz posiada co najmniej roczny termin przydatności do użycia, liczony od dnia dostarczenia produktu do siedziby Zamawiającego.
6. Wykonawca na każde żądanie w terminie do 3 dni roboczych licząc od dnia złożenia żądania przez Zamawiającego, dostarczy dokumenty potwierdzające dopuszczenie do obrotu i stosowania na terenie Polski, na wszystkie produkty objęte umową. Naruszenie powyższego terminu uprawnia Zamawiającego do rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.
§ 2
Umowa zostaje zawarta na czas określony od dnia ……….……. r. do dnia 31.12.2019 r.
1. Zamawiający zapłaci Wykonawcy za przedmiot umowy określony w § 1 ust. 1 umowy, kwotę nie większą niż ………………… złotych brutto (słownie: ………………………).
2. Ceny jednostkowe poszczególnych produktów, określone zostały w formularzu ofertowym Wykonawcy.
3. Należności za dostarczone towary, Zamawiający zobowiązuje się uiszczać przelewem na konto Wykonawcy, w terminie do 14 dni od daty doręczenia Zamawiającemu prawidłowo sporządzonej faktury.
4. Termin zapłaty stanowi dzień dokonania przez Zamawiającego polecenia przelewu bankowego.
5. Zamawiający zastrzega sobie prawo zakupu większej ilości danego asortymentu niż określona w formularzu ofertowym, przy zachowaniu wartości umowy określonej w § 3 ust.1
6. Zamawiający zastrzega sobie prawo zakupu mniejszej ilości produktów określonych w § 1 ust. 1 umowy bez wskazania przyczyny, a Wykonawcy nie przysługują jakiekolwiek roszczenia z tego tytułu.
§ 4
1. Zamawiającemu przysługuje uprawnienie weryfikacji jakości i ilości każdorazowej dostawy, w terminie nie przekraczającym 3 dni roboczych od daty otrzymania produktów.
2. Ilościowy i jakościowy odbiór towaru, dokonywany będzie przez Zamawiającego w jego siedzibie.
3. W przypadku, jeżeli Zamawiający uzna, że dostarczone wyroby są przeterminowane lub złej jakości lub pozbawione atestów lub bez oznakowań opakowań lub z uszkodzeniem mechanicznym opakowań (wyrobów) lub z zabrudzeniami lub o jakości niezgodnej ze wskazaną w przedmiotowej umowie, poinformuje o powyższym Wykonawcę e-mailem na adres: ……, wysłanym z e-maila……….. w odpowiedzi na co Wykonawca zobowiązuje się do dostarczenia w miejsce towarów wadliwych, towary pełnowartościowe, w terminie do jednego dnia od dnia przekazania informacji przez Zamawiającego, bez prawa żądania dodatkowego wynagrodzenia z tego tytułu.
4. W przypadku dostarczenia towaru, który będzie niezgodny ze złożonym zapotrzebowaniem, Wykonawca zobowiązany będzie do dostarczenia wymaganego, pełnowartościowego towaru w czasie do jednego dnia roboczego od dnia przekazania informacji przez Zamawiającego, bez prawa żądania dodatkowego wynagrodzenia z tego tytułu. Co do sposobu informowania o niezgodności, stosuje się § 4 pkt 3.
§ 5
1. Wykonawca gwarantuje, że towar dostarczany będzie w opakowaniach zgodnych z obowiązującymi przepisami, gwarantujących należyte zabezpieczenie przedmiotu dostawy przed czynnikami pogodowymi, uszkodzeniami, utratą właściwego działania produktu.
2. Wykonawca gwarantuje, że towar jest przechowywany i transportowany w warunkach gwarantujących najwyższą jakość, bez śladów uszkodzeń mechanicznych opakowań towaru.
3. W przypadku powierzenia przedmiotu zamówienia podwykonawcom, Wykonawca odpowiada za ich działania lub zaniechania jak za swoje własne.
§ 6
Osobami uprawnionymi do kontaktów w sprawie realizacji przedmiotowej umowy są: ze strony Zamawiającego: ………………………………………………………………… ze strony Wykonawcy: ……………………………………………………………………
1. W przypadku wystąpienia zwłoki Wykonawcy w realizacji któregokolwiek z zamówień lub zwłoki w dostarczeniu towarów w miejsce zakwestionowanych przez Zamawiającego o której mowa w § 4 ust. 3 i 4, Zamawiającemu przysługuje prawo żądania zapłaty przez Wykonawcę kary umownej w wysokości 3% wartości nie zrealizowanej dostawy za każdy dzień zwłoki. Za zwłokę uznaje się również dostarczenie niepełnego asortymentu zamówionych produktów. Wykonawca uznaje, iż wysokość kary umownej nie jest wygórowana.
2. Zamawiający zastrzega sobie prawo do rozwiązania Umowy bez zachowania terminu wypowiedzenia, zachowując prawo do naliczenia Wykonawcy kary umownej w wysokości 10% wartości umowy określonej w § 3 ust. 1, w przypadku zaistnienia chociażby jednej z następujących okoliczności:
a) trzykrotna zwłoka Wykonawcy w realizacji przedmiotu umowy,
b) trzykrotna reklamacja dostarczanych przez Wykonawcę towarów z uwagi na jakość niezgodną z obowiązującymi normami, warunkami przedmiotowej umowy, brak wymaganych prawem atestów lub certyfikatów, nieaktualne terminy ważności lub braki ilościowe,
c) podwyżka cen przez Wykonawcę. Wykonawca uznaje, iż wysokość kary umownej nie jest wygórowana. Zamawiający jest uprawniony do naliczenia kary umownej w tożsamej wysokości w przypadku niezasadnego rozwiązania umowy lub odstąpienia od niej przez Wykonawcę.
3. Zamawiający zastrzega sobie prawo dochodzenia odszkodowania przewyższającego kary umowne.
4. Zapisy dotyczące kar umownych obowiązują mimo odstąpienia lub rozwiązania umowy.
§ 8
1. Wszelkie zmiany i uzupełnienia niniejszej umowy wymagają dla swej ważności formy pisemnej pod rygorem nieważności.
2. Rozwiązanie umowy może nastąpić przez każdą ze stron, z zachowaniem jednomiesięcznego okresu wypowiedzenia, ze skutkiem na koniec miesiąca bez podania przyczyny.
§ 9
W sprawach nie uregulowanych w niniejszej umowie mają zastosowanie przepisy Kodeksu Cywilnego.
§ 10
Sprawy sporne wynikłe na tle realizacji niniejszej umowy, rozstrzygane będą przez sąd powszechny właściwy miejscowo dla Zamawiającego.
§ 11
Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.
Załączniki:
1. Formularz ofertowy.
Zamawiający: Wykonawca: | <urn:uuid:5421737e-c372-4c18-981a-2ef281b728ad> | finepdfs | 1.083008 | CC-MAIN-2019-09 | http://dpskonarskiego.pl/images/zampub/190128/zal1_wzor_umowy.pdf | 2019-02-23T15:53:34Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550249504746.91/warc/CC-MAIN-20190223142639-20190223164639-00574.warc.gz | 81,433,939 | 0.999971 | 0.999971 | 0.999971 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2317,
5290,
7619
] | 1 | 0 |
Ulotka dołączona do opakowania: informacja dla pacjenta
Scorbolamid, 300 mg + 100 mg + 5 mg, tabletki drażowane
Salicylamidum + Acidum ascorbicum + Rutosidum
Należy uważnie zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku, ponieważ zawiera ona informacje ważne dla pacjenta.
- Należy zachować tę ulotkę, aby w razie potrzeby móc ją ponownie przeczytać.
Lek ten należy zawsze stosować dokładnie tak, jak to opisano w tej ulotce dla pacjenta lub według zaleceń lekarza lub farmaceuty.
- Jeśli potrzebna jest rada lub dodatkowa informacja, należy zwrócić się do farmaceuty.
- Jeśli nie nastąpiła poprawa lub pacjent czuje się gorzej, należy skontaktować się z lekarzem.
- Jeśli u pacjenta wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, w tym wszelkie objawy niepożądane niewymienione w tej ulotce, należy powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie. Patrz punkt 4.
Spis treści ulotki
1. Co to jest lek Scorbolamid i w jakim celu się go stosuje
3. Jak stosować lek Scorbolamid
2. Informacje ważne przed zastosowaniem leku Scorbolamid
4. Możliwe działania niepożądane
6. Zawartość opakowania i inne informacje
5. Jak przechowywać lek Scorbolamid
1. Co to jest lek Scorbolamid i w jakim celu się go stosuje
Scorbolamid jest lekiem wieloskładnikowym o skojarzonym działaniu:
Kwas askorbowy (witamina C) - uzupełnia niedobór witaminy C, wspomagającej odporność organizmu w czasie infekcji.
Salicylamid - działa przeciwgorączkowo, przeciwbólowo i przeciwzapalnie.
Rutozyd - pobudza układ odpornościowy i wspiera organizm podczas infekcji wirusowej. Zwiększa wchłanianie witaminy C, a także przedłuża jej działanie.
Wskazaniem do stosowania leku są: gorączka i ból związane z przeziębieniem lub grypą, bóle głowy, nerwobóle.
2. Informacje ważne przed zastosowaniem leku Scorbolamid
Kiedy nie stosować leku Scorbolamid
- jeśli pacjent ma astmę z polipami nosa;
- jeśli pacjent ma uczulenie na salicylamid, kwas askorbowy, rutozyd, niesteroidowe leki przeciwzapalne lub którykolwiek z pozostałych składników tego leku (wymienionych w punkcie 6);
- jeśli pacjent ma czynną chorobę wrzodową żołądka i (lub) dwunastnicy i (lub) stany zapalne przewodu pokarmowego;
- jeśli pacjent ma zaburzenia krzepliwości krwi (np. hemofilia, trombocytopenia);
- jeśli pacjent ma zaburzenia równowagi kwasowo-zasadowej (cukrzyca, mocznica, tężyczka);
- jeśli pacjent ma genetycznie uwarunkowany niedobór dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej;
- jeśli pacjent ma hemochromatozę (cukrzyca brązowa), niedokrwistość syderoblastyczną, .nadmierną ilość kwasu moczowego we krwi lub szczawianów w moczu;
- jeśli pacjent ma kamicę nerkową;
- jeśli pacjentka jest w ciąży;
- jeśli pacjentka karmi piersią;
- u dzieci w wieku poniżej 16 lat, (poza rzadkimi chorobami, takimi jak np. choroba Kawasaki), ze względu na możliwość wystąpienia zespołu Reye'a, rzadkiej, ale ciężkiej choroby powodującej uszkodzenie wątroby i mózgu).
Ostrzeżenia i środki ostrożności
- jeśli pacjent ma astmę oskrzelową;
Przed rozpoczęciem stosowania leku Scorbolamid należy omówić to z lekarzem lub farmaceutą. Należy zachować szczególną ostrożność stosując lek Scorbolamid:
- jeśli pacjent ma niewydolność wątroby lub nerek;
- u pacjentów po przebytej chorobie wrzodowej i krwawieniach z przewodu pokarmowego.
Scorbolamid a inne leki
Należy powiedzieć lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich lekach przyjmowanych przez pacjenta obecnie lub ostatnio, a także o lekach, które pacjent planuje przyjmować.
Należy zachować ostrożność stosując lek Scorbolamid z:
- kortykosteroidami (silne leki przeciwzapalne), ponieważ salicylamid może nasilać objawy niepożądane ze strony przewodu pokarmowego;
- lekami zawierającymi kwas acetylosalicylowy, ani innymi lekami z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych (np. ibuprofen, diklofenak);
- doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi, lekami przeciwzakrzepowymi, metotreksatem (lek stosowany w chorobach nowotworowych), kwasem walproinowym (lek stosowany w leczeniu padaczki), sulfonamidami (leki przeciwbakteryjne), lekami stosowanymi w dnie moczanowej, przed zastosowaniem leku należy zasięgnąć opinii lekarza;
- kwasem askorbowym, który może zmniejszać skuteczność warfaryny (lek przeciwzakrzepowy) oraz stężenie flufenazyny (lek stosowany w leczeniu schizofrenii) w osoczu.
Scorbolamid z jedzeniem, piciem i alkoholem
Alkohol może nasilać działania niepożądane.
Lek najlepiej przyjmować w czasie posiłku, albo z dużą ilością wody lub mleka.
Ciąża i karmienie piersią
Jeśli pacjentka jest w ciąży lub karmi piersią, przypuszcza, że może być w ciąży lub gdy planuje mieć dziecko, powinna poradzić się lekarza lub farmaceuty przed zastosowaniem tego leku.
Lek jest przeciwwskazany u kobiet w okresie ciąży i karmienia piersią.
Prowadzenie pojazdów i obsługiwanie maszyn
Brak informacji dotyczących przeciwwskazań do prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn w czasie stosowania leku Scorbolamid.
Lek Scorbolamid zawiera sacharozę i żółcień chinolinową (E104)
Lek może powodować reakcje alergiczne.
Jeśli stwierdzono wcześniej u pacjenta nietolerancję niektórych cukrów, pacjent powinien skontaktować się z lekarzem przed przyjęciem leku.
3. Jak stosować lek Scorbolamid
Ten lek należy zawsze stosować dokładnie tak, jak to opisano w tej ulotce dla pacjenta lub według zaleceń lekarza lub farmaceuty. W razie wątpliwości należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty.
Dorośli i młodzież w wieku powyżej 16 lat:
Lek najlepiej przyjmować w czasie posiłku, albo popić szklanką wody lub mleka.
Doustnie, zwykle 1 do 2 tabletek drażowanych 3 razy na dobę.
Należy stosować najmniejsze skuteczne dawki. Leczenie objawowe bez porady lekarskiej należy
prowadzić najkrócej jak to możliwe.
Jeśli objawy utrzymują się lub nasilają, lub jeśli wystąpią nowe objawy, należy skontaktować się z lekarzem.
Zastosowanie większej niż zalecana dawki leku Scorbolamid
W wyniku przedawkowania leku Scorbolamid mogą wystąpić przemijające objawy niepożądane, jakie występują w czasie leczenia tym lekiem (patrz punkt 4. „Możliwe działania niepożądane").
W razie przyjęcia większej niż zalecana dawki leku, należy niezwłocznie zwrócić się do lekarza lub farmaceuty.
Po przedawkowaniu salicylamidu może wystąpić depresja ośrodkowego układu nerwowego objawiająca się sennością, niewyraźną mową, niedociśnieniem, zatrzymaniem oddechu, kwasicą metaboliczną (zaburzenie polegające na obniżeniu pH krwi objawiające się przyspieszonym oddechem, zaburzeniem świadomości) lub hipoprotrombinemią (objawiającą się skłonnością do krwawień).
W przypadku ostrego zatrucia wywołać wymioty. Następnie podać węgiel aktywowany oraz zastosować leczenie objawowe, którego podstawą jest uzupełnienie płynów.
Pominięcie zastosowania leku Scorbolamid
W przypadku pominięcia dawki leku należy przyjąć kolejną dawkę o wyznaczonej porze. Nie należy stosować dawki podwójnej w celu uzupełnienia pominiętej dawki.
W razie jakichkolwiek dalszych wątpliwości związanych ze stosowaniem tego leku należy zwrócić się do lekarza lub farmaceuty.
4. Możliwe działania niepożądane
Jak każdy lek, lek ten może wywołać działania niepożądane, chociaż nie u każdego one wystąpią.
Najczęstsze działania niepożądane występują ze strony przewodu pokarmowego i ośrodkowego układu nerwowego.
Zaburzenia żołądka i jelit
Nie obserwowano wyraźnego związku między stosowaniem salicylamidu i krwawieniem z przewodu pokarmowego.
nudności, wymioty, skurcze w obrębie jamy brzusznej, uczucie palenia za mostkiem, brak łaknienia, biegunka, podrażnienie błony śluzowej żołądka i dwunastnicy (nadżerki i owrzodzenia), suchość w jamie ustnej.
Zaburzenia układu nerwowego
zawroty głowy, senność, bóle głowy.
Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej
zaczerwienienie twarzy, wysypka, nadmierna potliwość.
Lek należy stosować ostrożnie u pacjentów, u których kwas acetylosalicylowy lub inne niesteroidowe leki przeciwzapalne wywoływały wysypkę, obrzęk naczynioruchowy (opuchnięcie twarzy, języka i tchawicy, które powodują zaburzenia oddychania), skurcz oskrzeli, nieżyt nosa lub wstrząs, gdyż istnieje możliwość wystąpienia tych działań niepożądanych po zastosowaniu leku Scorbolamid.
Zgłaszanie działań niepożądanych
Jeśli wystąpią jakiekolwiek objawy niepożądane, w tym wszelkie objawy niepożądane niewymienione w tej ulotce, należy powiedzieć o tym lekarzowi lub farmaceucie. Działania niepożądane można zgłaszać bezpośrednio do Departamentu Monitorowania Niepożądanych Działań Produktów
Leczniczych Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych
02-222 Warszawa
Al. Jerozolimskie 181C
Tel.: + 48 22 49 21 301
Strona internetowa: https://smz.ezdrowie.gov.pl
Faks: + 48 22 49 21 309
Dzięki zgłaszaniu działań niepożądanych można będzie zgromadzić więcej informacji na temat bezpieczeństwa stosowania leku.
5. Jak przechowywać lek Scorbolamid
Lek należy przechowywać w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci.
Nie stosować tego leku po upływie terminu ważności zamieszczonego na pudełku i blistrze. Termin ważności oznacza ostatni dzień podanego miesiąca.
Lek przechowywać w suchym miejscu, w temperaturze do 25°C.
Leków nie należy wyrzucać do kanalizacji ani domowych pojemników na odpadki. Należy zapytać farmaceutę, jak usunąć leki, których się już nie używa. Takie postępowanie pomoże chronić środowisko.
6. Zawartość opakowania i inne informacje
Co zawiera lek Scorbolamid
- Pozostałe składniki to: skrobia ziemniaczana, żelatyna, talk, woda oczyszczona (stanowiące rdzeń tabletki drażowanej) oraz sacharoza, talk, guma arabska, żółcień chinolinowa (E104), wosk Carnauba i woda oczyszczona (stanowiące otoczkę).
- Substancjami czynnymi leku są salicylamid, kwas askorbowy i rutozyd. Każda tabletka drażowana zawiera 300 mg salicylamidu, 100 mg kwasu askorbowego oraz 5 mg rutozydu.
Jak wygląda lek Scorbolamid i co zawiera opakowanie
Okrągłe, obustronnie wypukłe tabletki drażowane, barwy żółtej.
Opakowanie zawiera 6, 10, 20 lub 40 tabletek drażowanych.
Podmiot odpowiedzialny i wytwórca
Zakłady Farmaceutyczne POLPHARMA S.A. ul. Pelplińska 19, 83-200 Starogard Gdański tel. + 48 22 364 61 01
Data ostatniej aktualizacji ulotki:
lipiec 2023 r. | <urn:uuid:f5966c78-65de-4d43-a182-90de26a4c839> | finepdfs | 1.176758 | CC-MAIN-2024-33 | https://polpharma.pl/wp-content/uploads/2023/07/246785_.pdf | 2024-08-12T07:20:21+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722641036271.72/warc/CC-MAIN-20240812061749-20240812091749-00507.warc.gz | 366,822,757 | 0.999954 | 0.999972 | 0.999972 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2681,
5657,
8437,
10164
] | 1 | 0 |
Załącznik nr 1
REGULAMIN WSPARCIA ROZWOJU ZAWODOWEGO UCZNIÓW I NAUCZYCIELI W RAMACH PROJEKTU „CZAS ZAWODOWCÓW BIS - ZAWODOWA WIELKOPOLSKA"
§ 1 PODSTAWY REALIZACJI WSPARCIA ROZWOJU ZAWODOWEGO UCZNIÓW I NAUCZYCIELI
Wsparcie rozwoju zawodowego uczniów i nauczycieli prowadzone jest w ramach realizacji Projektu pt. „Czas zawodowców BIS – zawodowa Wielkopolska", w ramach Wielkopolskiego Regionalnego Programu Operacyjnego na lata 2014-2020, Priorytet Inwestycyjny 10iv Lepsze dostosowanie systemów kształcenia i szkolenia do potrzeb rynku pracy, ułatwianie przechodzenia z etapu kształcenia do etapu zatrudnienia oraz wzmacnianie systemów kształcenia i szkolenia zawodowego i ich jakości, w tym poprzez mechanizmy prognozowania umiejętności, dostosowania programów nauczania oraz tworzenia i rozwoju systemów uczenia się poprzez praktyczną naukę zawodu realizowaną w ścisłej współpracy z pracodawcami, Działanie 8.3. Wzmocnienie oraz dostosowanie kształcenia i szkolenia zawodowego do potrzeb rynku pracy, Poddziałanie 8.3.3 Czas zawodowców BIS – zawodowa Wielkopolska – tryb pozakonkursowy, określonego we wniosku o dofinansowanie projektu nr RPWP.08.03.03-30-0001/15, realizowanego na podstawie Uchwały Zarządu Województwa Wielkopolskiego nr 1825/2016 z dnia 31.03.2016 przez Departament Edukacji i Nauki Urzędu Marszałkowskiego Województwa Wielkopolskiego w partnerstwie z Politechniką Poznańską.
§ 2 DEFINICJE I POJĘCIA OGÓLNE
Występujące w regulaminie pojęcia oznaczają:
Projekt – projekt zgodny z aktualną wersją wniosku o dofinansowanie „Czas zawodowców BIS – zawodowa Wielkopolska" nr RPWP.08.03.03-30-0001/15.
Politechnika Poznańska – organizator staży zawodowych.
Szkoła – szkoła ponadpodstawowa prowadząca kształcenie zawodowe, uczestnicząca w realizacji Projektu, której uczniowie/uczennice uczestniczą w stażach zawodowych w Podmiotach przyjmujących (współorganizator staży zawodowych).
Podmiot przyjmujący – pracodawca przyjmujący na staż.
Stażysta/Stażystka – uczeń/uczennica szkoły ponadpodstawowej prowadzącej kształcenie zawodowe, który/a realizuje staż zawodowy w Podmiocie przyjmującym.
Staż zawodowy – nabywanie przez Stażystę/Stażystkę umiejętności praktycznych do wykonywania określonego zawodu w Podmiocie przyjmującym w ramach Projektu.
Stypendium stażowe – stypendium otrzymywane przez Stażystę/Stażystkę po odbyciu stażu finansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.
Umowa o staż – umowa zawarta między Politechniką Poznańską, Stażystą/Stażystami i Podmiotem przyjmującym, w celu odbycia stażu zawodowego określająca w szczególności: liczbę godzin stażu, okres realizacji stażu, miejsce odbywania stażu, wynagrodzenie Stażysty/Stażystów, opiekuna Stażysty/Stażystów wskazanego przez Podmiot przyjmujący.
Program stażu – dokument opracowany i przygotowany w formie pisemnej, wskazujący konkretne cele edukacyjne (kompetencje i umiejętności), które osiągnie Stażysta/Stażystka, treści edukacyjne, zakres obowiązków Stażysty/Stażystki, a także harmonogram realizacji stażu zawodowego. Przy ustalaniu programu stażu powinny być uwzględnione predyspozycje psychofizyczne i zdrowotne, poziom
wykształcenia oraz dotychczasowe kwalifikacje zawodowe Stażysty/Stażystki. Program stażu zawodowego zawiera szczegółowe zasady dotyczące wyposażenia stanowiska pracy Stażysty/Stażystki podczas stażu zawodowego oraz procedury wdrażania Stażysty/Stażystki do pracy i monitorowania stopnia realizacji treści i celów edukacyjnych.
Dokumenty deklarujące uczestnictwo w Projekcie – komplet dokumentów potwierdzających udział Stażysty/Stażystki w Projekcie, w skład których wchodzą: oświadczenie uczestnika Projektu, ankieta – zakres danych przekazywanych do systemu SL2014 (wzór – Załącznik nr 2 – dostępny na stronie zawodowcy.org).
Opiekun – osoba wyznaczona przez Podmiot przyjmujący do opieki nad Stażystą/Stażystką, do którego zadań należą w szczególności: określenie celu i programu stażu (we współpracy z nauczycielem), udzielanie Stażyście/Stażystce informacji zwrotnej w trakcie realizacji oraz po zakończeniu stażu zawodowego, nadzór nad prawidłową realizacją stażu i harmonogramem stażu.
Dokument (Certyfikat) potwierdzający odbycie stażu zawodowego – dokument wydawany Stażyście/Stażystce przez Opiekuna w ostatnim dniu trwania stażu zawierający: datę rozpoczęcia i zakończenia stażu, cel i program stażu, opis zadań wykonywanych przez Stażystę/Stażystkę, opis kompetencji uzyskanych przez Stażystę/Stażystkę, ocenę Stażysty/Stażystki dokonaną przez Opiekuna.
System Zawodowcy – platforma kompleksowo wspomagająca proces rekrutacji, rozwój umiejętności Uczniów/Uczennic i bieżącą pracę Szkół.
§ 3
Celem staży zawodowych jest podniesienie lub nabycie umiejętności lub kompetencji zawodowych przez Stażystę/Stażystkę, a także nawiązanie lub pogłębienie współpracy pomiędzy Stażystą/Stażystką a Podmiotem przyjmującym, a także wzmocnienie relacji pomiędzy Szkołą a jej otoczeniem społecznogospodarczym. Współpraca przyczyni się do zdobycia praktycznego doświadczenia zawodowego i umiejętności zawodowych przez Stażystę/Stażystkę oraz zwiększenia szans na zatrudnienie, poprzez poprawę pozycji Stażysty/Stażystki na rynku pracy.
CEL REALIZACJI STAŻU
§ 4
POSTANOWIENIA OGÓLNE
2. W ramach Projektu nie ma możliwości finansowania praktyk zawodowych/zajęć praktycznych realizowanych zgodnie z Rozporządzeniem Ministerstwa Edukacji Narodowej z dnia 15 grudnia 2010 r. o praktycznej nauce zawodu (Dz. U. 2010 Nr 244, poz. 1626 ze zm.).
1. Regulamin określa warunki udziału, realizacji oraz zaliczenia staży zawodowych w ramach Projektu. Praktyki zawodowe dla uczniów zasadniczych szkół zawodowych uczestniczących w Projekcie są organizowane na analogicznych zasadach jak staże zawodowe. Zapisy w regulaminie dotyczące staży należy stosować odpowiednio do praktyk zawodowych.
3. Staże organizowane są w technikach i szkołach policealnych. W szkołach, w których kształcenie zawodowe praktyczne nie jest realizowane u pracodawców lub przedsiębiorców ze względu na brak środków finansowych, można realizować staże zawodowe organizowane w ramach tego kształcenia. Jeżeli natomiast szkoły dysponują takimi środkami, mogą realizować staże zawodowe, wykraczające poza zakres kształcenia zawodowego praktycznego, w celu zwiększenia wymiaru praktyk zawodowych, objętych podstawą programową nauczania danego zawodu. Oznacza to, że jeżeli szkoły realizują praktyki u pracodawców, można wówczas ze środków WRPO 2014+ sfinansować wyłącznie zwiększenie ich wymiaru w formie stażu.
4. Staże kierowane są do szkół z terenu województwa wielkopolskiego i realizowane są u pracodawców z otoczenia społeczno–gospodarczego szkół, w tym przede wszystkim u pracodawców działających na ich rynku lokalnym.
5. Staże odbywają się na podstawie Umów o współpracy w ramach Projektu „Czas zawodowców BIS – zawodowa Wielkopolska" zawartych pomiędzy Województwem Wielkopolskim, Politechniką Poznańską, a Szkołami prowadzącymi kształcenie zawodowe oraz Umów o staż, zawieranych każdorazowo pomiędzy Politechniką Poznańska, Stażystą/Stażystką a Podmiotem przyjmującym.
6. Staż zawodowy Stażysty/Stażystki u pracodawcy trwa 150 godzin i może być realizowany w okresie całego roku szkolnego.
8. Stażyści/Stażystki odpowiadają za wszelkie szkody powstałe wskutek ich działań lub zaniechań zgodnie z zasadami Kodeksu Cywilnego.
7. W wyniku pozytywnej realizacji stażu, uczeń może otrzymać stypendium stażowe w wysokości 1250 złotych. Stypendium stażowe jest wypłacane zgodnie z zasadami określonymi w Umowie o staż.
9. W szczególnie uzasadnionych sytuacjach, uwzględniając uwarunkowania projektowe, Politechnika Poznańska zastrzega sobie prawo do indywidualnego uzgadniania zasad realizacji wsparcia, określonego w niniejszym regulaminie, na podstawie odrębnych porozumień.
§ 5
1. Staże zawodowe są realizowane zgodnie z zasadą równości szans poprzez kierowanie wsparcia do całych klas i preferowanie w doborze miejsc stażowych kobiet (zwłaszcza w zawodach, gdzie są niedoreprezentowane) oraz przez działania świadomościowe wśród pracodawców.
ZASADY UDZIAŁU STAŻYSTÓW/STAŻYSTEK W STAŻU ZAWODOWYM
2. Staże zawodowe kierowane są w szczególności do uczniów/uczennic szkół ponadpodstawowych, w których kierunki kształcenia są zgodne z zapotrzebowaniem rynku pracy w branżach o największym potencjale rozwojowym i/lub branżach strategicznych określonych w RSI (Regionalny System Innowacji).
4. Warunkiem uczestnictwa w Projekcie jest złożenie przez Stażystę/Stażystkę poprawnie wypełnionych dokumentów deklarujących uczestnictwo w Projekcie (wzór – Załącznik nr 2 – dostępny na stronie www.zawodowcy.org) najpóźniej w momencie rozpoczęcie udziału w pierwszej formie wsparcia w projekcie.
3. W stażach mogą wziąć udział wyłącznie uczniowie/uczennice szkół współpracujących w ramach Projektu, które zostały zakwalifikowane w procesie diagnozy i podpisały Umowę o współpracy w ramach Projektu.
5. Warunkiem uczestnictwa w stażach jest rejestracja Stażysty/Stażystki w Systemie Zawodowcy na stronie www.zawodowcy.org.
6. Stażysta/Stażystka może wziąć udział stażach, realizowanych w ramach innych projektów finansowanych ze środków publicznych, ale wyłącznie w zakresie różnych kwalifikacji składających się na jeden zawód, z zastrzeżeniem zdania następnego. W przypadku, gdy staż w ramach projektu „Czas zawodowców BIS- zawodowa wielkopolska" jest realizowany jako drugi lub kolejny, Stażysta/Stażystka zobowiązany/a jest do poinformowania Politechniki Poznańskiej o kwalifikacjach, w ramach których realizowany był staż lub staże poprzedzające udział w Projekcie.
§ 6 ZASADY WSPÓŁPRACY Z PODMIOTEM PRZYJMUJĄCYM STAŻYSTĘ/STAŻYSTKĘ NA STAŻ
1. Staże zawodowe w ramach Projektu „Czas zawodowców BIS – zawodowa Wielkopolska" realizowane są w Podmiotach przyjmujących.
2. Pracodawca, który zadeklaruje współpracę w ramach Projektu wskazuje liczbę Stażystów/Stażystek, których planuje przyjąć na staż zawodowy oraz stanowiska, na których będą realizowane staże zawodowe.
3. Stażyści/Stażystki niepełnosprawni/-e zostaną skierowani/-e na stanowiska pracy uwzględniające ich potrzeby i możliwości.
4. Podmiot przyjmujący jest zobowiązany do zapewnienia opiekuna Stażystów/Stażystek.
5. Liczba Stażystów/Stażystek realizujących jednocześnie staż zawodowy u jednego pracodawcy jest uzależniona od wielkości przedsiębiorstwa oraz jego zdolności do zapewnienia jakości realizowanych staży zawodowych. Stopień zaangażowania osoby pełniącej funkcję opiekuna Stażystów/Stażystek powinien umożliwić realizację wszystkich działań wynikających z pełnionej funkcji, bez uszczerbku dla jakości tych działań. W związku z powyższym na jednego opiekuna stażu zawodowego nie może przypadać jednocześnie więcej niż 6 Stażystów/Stażystek.
6. W przypadku, gdy staże zawodowe odbywają się w dużych przedsiębiorstwach (zatrudniających więcej niż 250 pracowników oraz których roczny obrót przekracza 50 mln. EUR lub całkowity bilans roczny
przekracza 43 mln. EUR) premiowani są pracodawcy, którzy wnoszą minimum 5% wartości stypendium stażysty w formie pieniężnej lub niepieniężnej. Staże zawodowe u takiego pracodawcy obejmują jedynie stanowiska dodatkowe, w porównaniu z sytuacją przed rozpoczęciem Projektu.
7. Staż odbywa się bez nawiązania stosunku pracy pomiędzy Stażystą/Stażystką a pracodawcą. Staż jest realizowany na podstawie Umowy o staż zawartej między Politechniką Poznańską, Podmiotem przyjmującym i Stażystą/Stażystką/Stażystami. Umowa określa m.in. liczbę godzin stażu zawodowego, okres realizacji i miejsce odbywania stażu, warunki otrzymania i wysokość stypendium stażowego oraz pracownika wskazanego przez pracodawcę do pełnienia funkcji opiekuna Stażysty/Stażystki.
8. Politechnika Poznańska będzie prowadzić działania świadomościowe związane z realizacją zasady równości szans wśród pracodawców poprzez monitorowanie ewentualnych odmów przyjęcia na staż/praktykę ze względu na czynniki dyskryminujące.
9. Pracodawca, który przyjmuje Stażystów/Stażystki na staż, może wystąpić z wnioskiem o refundację poniesionych kosztów w związku z pełnieniem przez wyznaczonego/-ych pracownika/-ów funkcji opiekuna Stażysty/Stażystki, pod warunkiem, że opiekun Stażysty/Stażystki nie został w czasie sprawowania opieki zwolniony od obowiązku świadczenia pracy. Refundacja może nastąpić w przypadku opieki nad grupą Stażystów/Stażystek liczącą minimum 2 i maksymalnie 6 osób przypadających na jednego Opiekuna.
10. Refundacja kosztów wynikających ze zwiększonego zakresu zadań opiekuna (opieki nad grupą Stażystów/Stażystek) obejmuje dodatek do wynagrodzenia opiekuna Stażystów/Stażystek w wysokości nieprzekraczającej 10% jego zasadniczego wynagrodzenia wraz ze wszystkimi składnikami wynagrodzenia, jednakże nie więcej niż 500 zł brutto za 150 godzin stażu zrealizowanego przez grupę Stażystów/Stażystek uczestniczących w Projekcie. Poprzez składniki wynagrodzenia, o których mowa w zdaniu powyżej, należy rozumieć w szczególności wynagrodzenie brutto, składki pracodawcy na ubezpieczenia społeczne, składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz wydatki ponoszone na Pracowniczy Program Emerytalny zgodnie z ustawą z dnia 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz. U. z 2014 r, poz. 710). Wysokość dodatku będzie każdorazowo wynikała z indywidualnych uzgodnień, uwzględniających możliwości partycypacji pracodawcy w kosztach stażu, specyfiki zawodu itp.. Ostateczna wysokość dodatku jest każdorazowo określana w Umowie o staż.
11. Dodatek przysługujący opiekunowi Stażysty/Stażystki odnosi się do zrealizowanych zadań, w tym w szczególności przysługuje za:
a) diagnozę kompetencji i kwalifikacji Stażysty/Stażystki
b) określenie celu i programu stażu (we współpracy z nauczycielem),
c) udzielenie Stażystom/Stażystkom informacji zwrotnej w trakcie realizacji oraz po zakończeniu stażu zawodowego,
d) nadzór nad prawidłową i zgodną z harmonogramem realizacją stażu zawodowego.
Dodatek dla opiekuna nie zależy od liczby Stażystów/Stażystek, wobec których świadczy w/w zadania.
12. Refundacja dodatku do wynagrodzenia nastąpi na podstawie złożonego przez pracodawcę Wniosku o refundację dodatku do wynagrodzenia opiekuna stażysty, wynikającego ze zwiększonego zakresu zadań (wzór – Załącznik nr 3 – dostępny na stronie www.zawodowcy.org).
13. Wniosek o refundację musi zostać przekazany do Politechniki Poznańskiej najpóźniej 60 dni po zakończeniu realizacji Umowy o staż. Przekazanie wniosku w późniejszym terminie wyklucza możliwość wnioskowania o refundację.
14. Politechnika Poznańska dokonuje refundacji po stwierdzeniu prawidłowości realizacji stażu, na podstawie programu stażu, potwierdzającego zrealizowanie stażu zawodowego oraz listy obecności Stażysty/Stażystki.
15. Refundacja dodatku do wynagrodzenia Opiekuna z ramienia pracodawcy nie przysługuje w przypadku niezrealizowania programu stażu, braku przekazania Wniosku o refundację pracodawcy dodatku do wynagrodzenia Opiekuna, zmiany osoby Opiekuna w trakcie realizacji stażu oraz w innych przypadkach
uniemożliwiających wypłatę stypendium stażowego Stażyście/Stażystce, w szczególności w przypadku przerwania realizacji stażu przez Stażystę/Stażystkę.
16. W przypadku nieobecności wyznaczonego Opiekuna pracodawca ma obowiązek zapewnić zastępstwo innego Opiekuna. Pracodawca ma obowiązek niezwłocznego poinformowania Politechniki Poznańskiej o wyznaczeniu zastępcy Opiekuna Stażysty/Stażystki. W przypadku zmiany w trakcie realizacji stażu Opiekuna nie przysługuje refundacja dodatku do jego wynagrodzenia.
§ 7
1. Zakres merytoryczny stażu jest każdorazowo uzgadniany przez nauczyciela oraz dyrektora szkoły we współpracy z Podmiotem przyjmującym Stażystę/Stażystkę na staż zawodowy oraz wyznaczonym przez niego opiekunem i opisany w programie stażu.
ORGANIZACJA STAŻU ZAWODOWEGO
2. Staż realizowany jest w oparciu o Umowę o staż.
4. Politechnika Poznańska zapewnia Stażyście/Stażystce możliwość otrzymania stypendium stażowego w wysokości 1250 zł. Warunkiem otrzymania stypendium jest prawidłowość realizacji stażu, zgodnie z zasadami określonymi w niniejszym regulaminie, ze szczególnym uwzględnieniem § 8.
3. Staż realizowany jest według zasad organizacji pracy w Podmiocie przyjmującym. Przed rozpoczęciem realizacji stażu Podmiot przyjmujący wraz z Stażystą/Stażystką są zobowiązani do ustalenia, w których dniach i w jakich godzinach staż będzie realizowany oraz przekazania tych informacji opiekunowi po stronie Politechniki Poznańskiej wskazanemu w Umowie o staż. O każdej zmianie ustaleń, w w/w zakresie, pomiędzy Podmiotem przyjmującym a Stażystą, Stażysta/Stażystka jest zobowiązany bezzwłocznie zawiadomić opiekuna po stronie Politechniki Poznańskiej, z zastrzeżeniem zdania następnego. Zawiadomienie powinno nastąpić nie później niż w terminie 5 dni przed planowaną zmianą daty lub godzin realizacji stażu.
1. Podstawą zaliczenia stażu jest:
§ 8 ZALICZENIE STAŻU
a) realizacja zadań określonych w harmonogramie stażu w terminach i godzinach określonych zgodnie z §7 ust. 3, w wymiarze 150 godzin, potwierdzona podpisami w Programie stażu,
2. Uzyskanie pozytywnej oceny jest podstawą do wypłacenia stypendium stażowego, po przekazaniu do Politechniki Poznańskiej, przez Stażystę/Stażystkę, w/w dokumentów.
b) pozytywna ocena wystawiona przez opiekuna ze strony podmiotu przyjmującego w dokumencie potwierdzającym realizację stażu, wg kryterium oceniania (wzór – Załącznik nr 4 – dostępny na stronie zawodowcy.org) którego oryginał wraz z programem stażu oraz z listą obecności (wzór – Załącznik nr 5 – dostępny na stronie zawodowcy.org) Stażysta/Stażystka przekazuje do opiekuna po stronie Politechniki Poznańskiej wskazanego w Umowie o staż w terminie 14 dni od zakończenia stażu.
§ 9 PRZERWANIE I KONTYNUACJA STAŻU
2. Podstawą do usprawiedliwienia nieobecności jest spełnienie łącznie następujących warunków:
1. Nieobecność na stażu musi być usprawiedliwiona przez Stażystę/Stażystkę.
a) zwolnienie lekarskie (druk ZUS ZLA nie jest wymagany) lub dostarczenie pisemnego usprawiedliwienie wyjaśniające przyczyny nieobecności i przewidywany czas jej trwania: w szczególności choroba, śmierć lub pogrzeb bliskiej osoby,
3. O formie i zasadności usprawiedliwienia decyduje Podmiot przyjmujący.
b) bezzwłoczne przekazanie przez Stażystę/-kę informacji o swojej nieobecności Podmiotowi przyjmującemu i Politechnice Poznańskiej.
4. W przypadku usprawiedliwionej nieobecności Stażysty/Stażystki, za zgodą podmiotu przyjmującego dopuszczalne jest odbycie stażu w innym terminie, w wymiarze pozwalającym na realizację 150 godzin stażu, pod warunkiem, że będzie to zgodne z zapisami zawartymi w Umowie o staż oraz nie zakłóci organizacji pracy w Podmiocie przyjmującym.
5. Niezrealizowanie stażu w wymiarze 150 godzin, w terminie określonym w Umowie o staż, skutkuje uzyskaniem przez Stażystę/Stażystkę oceny niedostatecznej. Stażyście/Stażystce nie przysługują z tego tytułu żadne roszczenia wobec Politechniki Poznańskiej, w szczególności żądanie wypłaty stypendium stażowego.
§ 10
PRAWA I OBOWIĄZKI POLITECHNIKI POZNAŃSKIEJ
a) współpraca ze Szkołą i Podmiotem przyjmującym w zakresie realizacji stażu,
1. Do podstawowych obowiązków Politechniki Poznańskiej należy:
b) doradztwo edukacyjno-zawodowe dla uczniów/uczennic,
d) pomoc Stażystom/Stażystkom w rejestracji w Systemie Zawodowcy i wypełnieniu profili kompetencyjnych,
c) przekazywanie dodatkowych informacji dotyczących realizacji staży poprzez stronę internetową www.zawodowcy.org,
e) sporządzanie i przekazywanie dokumentacji dotyczącej realizacji Projektu,
2. Politechnika Poznańska zastrzega sobie prawo do:
f) informowanie Szkół drogą mailową o ewentualnym dodatkowym naborze na staże.
a) odsunięcia Stażysty/Stażystki od uczestnictwa w stażu w przypadku naruszenia postanowień niniejszego regulaminu lub zasad współżycia społecznego. Stażyście/Stażystce nie przysługują z tego tytułu żadne roszczenia wobec Politechniki Poznańskiej, w szczególności żądanie wypłaty stypendium stażowego.
b) przeprowadzenia kontroli w miejscu odbywania stażu oraz kontroli dokumentów obowiązujących w Projekcie (np. program stażu, lista obecności).
§ 11
1. Do podstawowych obowiązków podmiotu przyjmującego należy:
PRAWA I OBOWIĄZKI PODMIOTU PRZYJMUJĄCEGO
a) współpraca z Politechniką Poznańską i Szkołą w zakresie organizacji i realizacji stażu,
c) zapewnienie odpowiedniego stanowiska pracy Stażyście/Stażystce, wyposażonego w niezbędne sprzęty, narzędzia i zaplecze, udostępnienie warsztatów, pomieszczeń, zaplecza technicznego, zapewnienie urządzeń i materiałów zgodnie z programem stażu zawodowego i potrzebami Stażysty/Stażystki wynikającymi ze specyfiki zadań wykonywanych przez Stażystę/Stażystkę, wymogów technicznych miejsca pracy, a także z niepełnosprawności lub stanu zdrowia,
b) uczestnictwo przedstawiciela podmiotu przyjmującego oraz opiekuna Stażysty/Stażystki w tworzeniu Programu stażu we współpracy ze Szkołą,
d) przeszkolenie Stażysty/Stażystki na zasadach przewidzianych dla pracowników w zakresie BHP, przepisów przeciwpożarowych oraz zapoznanie go z obowiązującym regulaminem pracy na stanowisku, którego dotyczy staż zawodowy,
f) monitorowanie postępów i nabywania nowych umiejętności przez Stażystę/Stażystkę, nadzór nad stopniem realizacji treści i celów edukacyjnych oraz regularne udzielanie Stażyście/Stażystce informacji zwrotnej,
e) prowadzenie nadzoru nad odbywaniem stażu zawodowego w postaci wyznaczenia, w uzgodnieniu z Politechniką Poznańską, opiekuna ze strony Podmiotu przyjmującego,
g) wydanie Stażyście/Stażystce - niezwłocznie po zakończeniu stażu zawodowego tj. w ostatnim dniu stażu - prawidłowo wypełnionych i podpisanych dokumentów potwierdzających odbycie stażu zawodowego, w tym w szczególności: Certyfikatu, Programu stażu i Listy obecności,
h) powiadomienie Szkoły i Politechniki Poznańskiej o naruszeniu przez Stażystę/Stażystkę postanowień niniejszego Regulaminu,
sporządzenie, w razie wypadku podczas realizacji stażu, dokumentacji powypadkowej.,
i) powiadomienie Politechniki Poznańskiej o chorobie Stażysty/Stażystki i innych zdarzeniach powodujących przerwanie stażu,
j) umożliwienie odrobienia usprawiedliwionej nieobecności Stażyście/Stażystce w okresie obowiązywania Umowy o staż,
k) zapoznawanie się na bieżąco z informacjami dotyczącymi realizacji staży, także poprzez stronę internetową www.zawodowcy.org,
m) poddanie się kontrolom dokonywanym przez Politechnikę Poznańską oraz instytucję zarządzającą Projektem w zakresie prawidłowej realizacji stażu. Prawo kontroli przysługuje uprawnionym podmiotom zarówno w siedzibie Podmiotu przyjmującego jak i w miejscu realizacji stażu, w dowolnym terminie w trakcie realizacji stażu.
l) sporządzanie i przekazywanie dokumentacji związanej z realizacją Projektu,
2. Podmiotowi przyjmującemu przysługuje prawo do wystąpienia do Politechniki Poznańskiej z wnioskiem o refundację pracodawcy dodatku do wynagrodzenia opiekuna stażysty (wzór – Załącznik nr 3 – dostępny na stronie www.zawodowcy.org).
§ 12
1. Do podstawowych obowiązków opiekuna Stażysty/Stażystki należy:
PRAWA I OBOWIĄZKI OPIEKUNA STAŻYSTY/STAŻYSTKI
a) diagnoza kompetencji i kwalifikacji Stażysty/Stażystki,
c) udzielenie Stażystom/Stażystkom informacji zwrotnej w trakcie realizacji oraz po zakończeniu stażu zawodowego,
b)
określenie celu i programu stażu (we współpracy z nauczycielem),
d) nadzór nad prawidłową realizacją i harmonogramem stażu zawodowego.
§ 13 PRAWA I OBOWIĄZKI SZKOŁY
a) współpraca z Podmiotem przyjmującym i Politechniką Poznańską w zakresie realizacji staży;
1. Do podstawowych obowiązków szkoły należy:
b) przekazanie Politechnice Poznańskiej wstępnej deklaracji liczby uczniów na staż (wzór – Załącznik nr 1a – dostępny na stronie zawodowcy.org) do 30 września roku szkolnego, w którym będą odbywać się staże dla uczniów/uczennic;
d) Diagnoza kompetencji i kwalifikacji Stażysty/Stażystki.
c) przekazanie Politechnice Poznańskiej ostatecznej listy uczniów na staż (wzór – Załącznik nr 1b – dostępny na stronie zawodowcy.org) w terminie wskazanym przez Politechnikę Poznańską. Po analizie otrzymanych ww. terminie ostatecznych list uczniów na staż Politechnika Poznańska zastrzega sobie prawo do ogłoszenia dodatkowego naboru na staże, o czym poinformuje Szkoły drogą mailową;
e) opracowanie programu stażu we współpracy z Podmiotem przyjmującym oraz jego udostępnienie Politechnice Poznańskiej;
g) pomoc w uzupełnieniu Dokumentów deklarujących uczestnictwo w Projekcie (wzór – Załącznik nr 2 – dostępny na stronie zawodowcy.org) przez Stażystów/Stażystki;
f) udostępnienie i zapoznanie stażystów/stażystek z Dokumentami deklarującymi uczestnictwo w Projekcie (wzór – Załącznik nr 2 – dostępny na stronie zawodowcy.org) oraz niniejszym Regulaminem;
h) umożliwienie Politechnice Poznańskiej zakładania profili kompetencyjnych w Systemie Zawodowcy uczniom/uczennicom deklarującym chęć uczestnictwa w stażach;
i) umożliwienie Politechnice Poznańskiej przeprowadzenia doradztwa edukacyjno-zawodowego dla uczniów/uczennic deklarujących chęć uczestnictwa w stażach.;
j) zapoznawanie się na bieżąco z informacjami dotyczącymi staży na stronie internetowej www.zawodowcy.org;
l) poddanie się kontrolom dokonywanym przez Politechnikę Poznańską oraz instytucję zarządzającą Projektem w zakresie prawidłowej realizacji staży. Prawo kontroli przysługuje uprawnionym podmiotom zarówno w siedzibie Szkoły jak i w miejscu realizacji stażu, w dowolnym terminie w trakcie realizacji staży oraz po zakończeniu ich realizacji;
k) zapewnienie Politechnice Poznańskiej oraz innym uprawnionym podmiotom pełnego wglądu do wszystkich dokumentów związanych bezpośrednio lub pośrednio z realizacją staży objętych niniejszym Regulaminem;
m) sporządzanie i przekazywanie dokumentacji związanej z realizacją Projektu.
§ 14 PRAWA I OBOWIĄZKI STAŻYSTY/STAŻYSTKI
1. Do podstawowych obowiązków Stażysty/Stażystki należy:
b) posiadanie zaświadczenie lekarskie o braku przeciwskazań medycznych do udziału w stażu, jeśli jest wymagane przez podmiot przyjmujący;
a) posiadanie statusu ucznia;
c) posiadanie ubezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadków w zakresie obejmującym udział w stażu;
d) przestrzeganie i sumienne wykonywanie postanowień Umowy o staż i zapisów niniejszego regulaminu;
f) poinformowanie Politechniki Poznańskiej i Podmiotu przyjmującego o wszelkich zdarzeniach losowych utrudniających lub uniemożliwiających realizację stażu;
e) zapoznanie się z obowiązującymi w Podmiocie przyjmującym regulaminami i zasadami pracy na poszczególnych stanowiskach pracy, programem stażu oraz kryteriami oceniania stażu;
g) dbałość o sprzęt udostępniony podczas realizacji stażu;
i) usprawiedliwianie nieobecności na zasadach określonych przez Podmiot przyjmujący;
h) potwierdzanie obecności podczas odbywania stażu poprzez składanie podpisu na liście obecności (wzór – Załącznik nr 5 – dostępny na stronie www.zawodowcy.org);
j) rzetelne wykonywanie wszystkich zadań wynikających z harmonogramu realizacji stażu i ich potwierdzenie własnoręcznym podpisem w Programie stażu;
− przestrzeganie przepisów regulaminowych Szkoły oraz regulaminów i przepisów organizacyjno-porządkowych obowiązujących w Podmiocie przyjmującym,
k) zachowanie dyscypliny podczas realizacji stażu, w szczególności poprzez:
− odbycie w wyznaczonym terminie szkolenia BHP i P.POŻ,
− właściwą postawę i kulturę osobistą,
− przestrzeganie przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy oraz przepisów przeciwpożarowych,
− odpowiedni ubiór,
− punktualne rozpoczynanie i kończenie stażu,
− dążenie do uzyskania jak najlepszych wyników w nauce,
− dostosowanie się do ustalonego harmonogramu dnia stażu,
− odnoszenie się z szacunkiem do przełożonych i przestrzeganie zasad koleżeńskiej współpracy;
m) dostarczenie na Politechnikę Poznańską na adres Pl. Marii Skłodowskiej – Curie 5, 60-965 Poznań (z dopiskiem Czas Zawodowców BIS – zawodowa Wielkopolska) dokumentu potwierdzającego odbycie stażu, wraz z Programem stażu oraz Listą obecności w terminie 14 dni po jego zakończeniu, w celu uzyskania zaliczenia stażu i wypłaty stypendium. Dokumenty powinny być dostarczone w formie umożliwiającej ich weryfikację (tzn. niezniszczone, czytelne) w oryginale;
l) terminowe wypełnienie, podpisanie i dostarczenie Dokumentów deklarujących uczestnictwo w Projekcie (wzór – Załącznik nr 2 – dostępny na stronie zawodowcy.org) na Politechnikę Poznańską;
n) przekazanie Politechnice Poznańskiej w terminie do 4 tygodni po zakończeniu udziału w Projekcie danych dotyczących statusu na rynku pracy oraz informacji na temat udziału w kształceniu lub szkoleniu oraz uzyskaniu kwalifikacji lub nabycia kompetencji;
2. Uczeń ma prawo do otrzymania stypendium stażowego na zasadach określonych w niniejszym Regulaminie i Umowie o staż.
o) wypełnianie i przekazywanie dokumentacji związanej z realizacją Projektu.
§ 15
WSPARCIE NAUCZYCIELI PRZEDMIOTÓW ZAWODOWYCH
Szczegółowe zapisy dotyczące wsparcia zawodowego dla nauczycieli przedmiotów zawodowych znajdują się w załączniku nr 6 do niniejszego Regulaminu.
§ 16
POSTANOWIENIA KOŃCOWE I ZMIANY W REGULAMINIE
2. W przypadku potrzeby interpretacji zapisów niniejszego Regulaminu, wiążącej interpretacji dokonuje Politechnika Poznańska.
1. W sprawach spornych, nieuregulowanych niniejszym Regulaminem organem rozstrzygającym jest Politechnika Poznańska.
3. Zmiany w Regulaminie mogą być dokonywane na następujących zasadach: Politechnika Poznańska dokonuje zmian w zapisach Regulaminu poprzez ich opublikowanie na stronie internetowej www.zawodowcy.org. Przed wejściem w życie planowanych zmian w Regulaminie, Politechnika Poznańska informuje Szkoły biorące udział w Projekcie o proponowanej treści zmian. W przypadku niezakwestionowania planowanych zmian w formie pisemnej w terminie 7 dni od dnia ich opublikowania na stronie internetowej, zmiany w Regulaminie uznaje się za zaakceptowane, z dniem następnym wchodzą one w życie. W przypadku zgłoszenia uzasadnionych zastrzeżeń do zmian w treści Regulaminu, Szkoła zgłaszająca zastrzeżenia oraz Politechnika Poznańska zobowiązują się niezwłocznie wyjaśnić ich zasadność. Ostateczna ocena w tym zakresie należy do Politechniki Poznańskiej.
4. Realizując działania wynikające z niniejszego Regulaminu należy wykorzystywać wzory dokumentów zamieszczane z stronie internetowej www.zawodowcy.org:
Załącznik nr 1 a– Wstępna deklaracja liczby uczniów na staż
Załącznik nr 2 – Dokumenty deklarujące uczestnictwo w Projekcie
Załącznik nr 1 b – Ostateczna lista uczniów na staż
Załącznik nr 3 – Wniosek o refundację pracodawcy dodatku do wynagrodzenia opiekuna stażysty
Załącznik nr 5 – Lista obecności
Załącznik nr 4 – Kryterium oceniania
Załącznik nr 6 - Szczegółowe zasady wsparcia rozwoju zawodowego nauczycieli w ramach projektu „Czas zawodowców BIS - zawodowa Wielkopolska" | <urn:uuid:28a04eec-8af2-4b42-a8cb-f7018402a999> | finepdfs | 1.990234 | CC-MAIN-2019-43 | https://zawodowcy.org/wp-content/uploads/2019/08/REGULAMIN-WSPARCIA-ROZWOJU-ZAWODOWEGO-UCZNI%C3%93W-I-NAUCZYCIELI_ver-5_08_2019.pdf | 2019-10-15T06:04:52Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-43/segments/1570986657586.16/warc/CC-MAIN-20191015055525-20191015083025-00360.warc.gz | 1,187,757,236 | 0.999989 | 0.999994 | 0.999994 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3169,
7812,
13946,
15037,
19027,
23006,
25797,
29037,
30811
] | 1 | 0 |
Ocena pracy doktorskiej
mgr Michała Michalaka pt.:
„Badania nad procesami utleniania biopolimerów alifatycznych i ich syntetycznych analogów”
Przedłożona do recenzji praca dotyczy istotnego z punktu widzenia chemii i technologii materiałów polimerowych, a w szczególności zawiera wyniki badań nad opracowaniem metody otrzymywania. Jak powszechnie wiadomo, problematyka ta jest niezmiernie aktualna, dlatego należy stwierdzić, że temat pracy został bardzo dobrze sformułowany. Doktorant wykonał badania pod kierunkiem doświadczonego badacza w jednym z najwybitniejszych w zakresie chemii polimerów ośrodku w kraju, co gwarantowało wysoką ich jakość.
Formalnie recenzowana praca składa się z następujących rozdziałów: WPROWADZENIA (dwie strony), CZĘŚCI LITERATUROWEJ (czterdzieści siedem stron), CEL I ZAKRES PRACY (jedna strona) OMÓWIENIA WYNIKÓW BADAŃ (siedemdziesiąt siedem stron, PODSUMOWANIA (trzy strony), WNIOSKÓW KOŃCOWYCH (jedna strona), CZĘŚCI DOŚWIADCZALNEJ (siedemnaście stron), SPISU LITERATURY obejmującego dwieście trzy pozycji. Należy więc stwierdzić, że układ pracy jest zgodny z ogólnie przyjętymi zwyczajami a proporcje poszczególnych jej części prawidłowe.
Odnosząc się do poszczególnych części pracy stwierdzam co następuje:
W części zatytułowanej WPROWADZENIE Autor przedstawił w sposób bardzo jasny, chociaż skrótowy, znaczenie podjętych badań, jak również krótko zapowiedział co zawierają dalsze rozdziały przedstawionego do recenzji manuskryptu. Autor również
przedstawił swój dorobek naukowy, na który składają się dwie publikacje wydrukowane w czasopismach naukowych jedna wysłana do druku, dwa zgłoszenia patentowe, rozdział w monografii oraz dwadzieścia komunikatów na konferencjach naukowych. Wykazał również, że badania będące podstawą rozprawy były dobrze finansowane, na co składały się dwa projekty badawcze.
CZĘŚĆ LITERATUROWA pracy składa się z dwóch zasadniczych działów, jeden dotyczy szeroko pojętej tematyki polihydroksyalkanianów, drugi natomiast wybranych problemów dotyczących procesów utleniania alkenów.
Część dotycząca polihydroksyalkanianów zawiera informacje niezbędne do zrozumienia pracy, w szczególności są to informacje dotyczące ogólnej charakterystyki tych materiałów, metod ich syntezy oraz właściwości. W trakcie lektury tego rozdziału można się również zorientować jak ważną pozycję w problematyce polihydroksyalkanianów zajmują prace grupy, z której wywodzi się doktorant.
Część dotycząca procesów utleniania alkenów została napisana w sposób bardzo klasyczny. Zaczyna się bowiem od omówienia zaproponowanych w literaturze naukowej mechanizmów utleniania alkenów a następnie charakteryzuje procesy w zależności od zastosowanego czynnika utleniającego. Autor szeroko cytuje literaturę dotyczącą tematu, aczkolwiek zabrakło mi odniesień do książki E.T. Denisova i I. B Afanasi’eva pt. Oxidation and Antioxidats in Organic Chemistry and Biology, Taylor & Francis, London 2004, którą my chemicy zajmujący się procesami utleniania traktujemy jako jedno z fundamentalnych dzieł w tym zakresie. Wynika to z roli jaką szkoła rosyjska wywodząca się jeszcze od N.M. Emanuela wniosła do poznania tych zagadnień.
Część OMÓWIENIE WYNIKÓW składa się z trzech wyraźnie zaznaczonych części. Pierwsza zawiera wyniki badań nad opracowaniem syntezy poli(3-hydorksymaślanów) (PHB) funkcjonalizowanych grupami epoksydowymi. Funkcjonalizacja ta polegała na utlenianiu odpowiednich makromonomerów zawierających w grupach końcowych podwójne wiązanie. Proces utleniania był realizowany z użyciem typowych czynników utleniających, w tym wybranych nadtlenokwasów i nadtlenków organicznych oraz oxonu. Druga część poświęcona jest badaniom nad ozonolizą krotonianowej grupy końcowej w modelowych (PHB) a
następnie rozkładu uzyskanych produktów nadtlenowych w celu uzyskania makromonomerów zawierających grupy monoszczawianowej lub glioksalowej. Trzecia część zawiera wyniki badań stabilności poli(3-hydroksyalkenianów) wobec stosowanych utleniaczy.
Układ tej części pracy nie budzi zastrzeżeń. Jednakże w trakcie lektury poszczególnych rozdziałów nasunęły mi się następujące uwagi krytyczne:
- Wyniki badań nie zawierają analizy błędów pomiarów. Toteż niektóre wnioskowania można uznać za nieuprawnione. Np. Dane zamieszczone w tabelicach 1, 2 i 3.
- Proszę o wyjaśnienie myśli zawartej w akapicie drugim na str. 63. (Dane literaturowe …… ). Myślę sobie, że nie jest to reakcja pierwszego rzędu. Co więcej Autor podpiera się pracą (179), w której nie znalazłem wyraźnej wzmianki na temat rzędowości reakcji utleniania nadtlenokwasami.
- Str. 66. Proszę o wyjaśnienie w jakiej postaci stosowano węglan i wodorowęglan potasu. Nie zostało to wyraźnie stwierdzone. Nasuwa się przypuszczenie, że reakcja przebiega w układzie dwufazowym ze wszystkimi wynikającymi z tego faktu konsekwencjami.
- Proszę o wyjaśnienie w jaki sposób wydzielano, oczyszczano i analizowano nieprzereagowany kwas m-chloronadbenzoesowy (str. 70). Autor w uzasadnieniu tej części badań pisze, że chciał zbadać, czy odzyskany nadtlenokwas będzie się nadawał do ponownego użycia. Myślę, że ta część pracy jest zbędna, gdyż prawidłowo oczyszczony nieprzereagowany nadtlenokwas powinien być równie dobrym utleniaczem jak świeży ze słoika.
Poza powyższymi nie dostrzegłem istotnych usterek merytorycznych. Pragnę podkreślić, że Autor swobodnie posługiwał się w prezentowanych badaniach nowoczesnymi technikami, o których jeszcze wspomnę w konkluzji.
Kolejne części pracy zatytułowane PODSUMOWANIE i WNIOSKI KOŃCOWE można było z powodzeniem połączyć w jeden rozdział.
CZĘŚĆ EKSPERYMENTALNA pracy jest napisana w zasadzie poprawnie. Mam uwagę krytyczną odnośnie charakterystyki, a właściwie jej braku, substancji nadtlenowych stosowanych w badaniach. W zestawieniu stosowanych odczynników chemicznych Autor pisze, że używał je bez oczyszczania. Niestety w przypadku
wodoronadtlenków, nadtlenków a zwłaszcza nadtlenokwasów organicznych oznaczenie zawartości substancji nadtlenowej w stosowanym surowcu jest niezbędne, ponieważ wszystkie te związki ulegają rozpadowi. Rozpad ten postępuje z różną szybkością i zależy od budowy użytego związku. Co więcej, powstające w wyniku tego rozpadu produkty mogą wpływać na przebieg procesu – np. mogą katalizować reakcje niepożądane, albo prowadzić do powstawania produktów ubocznych. Np. Autor pisze, że stosował kwas m-chloronadbenzoësowy, produkt firmy Sigma-Aldrich o czystości 77%. Podstawowym zanieczyszczeniem tego odczynnika jest woda oraz odpowiedni kwas karboksylowy. Obydwa te związki nie są obojętne dla badanych reakcji.
Należy podkreślić, że praca zredagowana bardzo starannie. Autor zamieścił w niej szereg ilustracji, które są przydatne w lekturze manuskryptu. Wzory chemiczne zostały napisane również bardzo starannie i co ważniejsze według jednego systemu, przez co praca wygląda bardzo estetycznie, chociaż znalazłem kilka tzw. literówek, które proponuję Doktorantowi wybaczyć.
Reasumując uważam, że przedstawiona do recenzji praca zawiera bardzo cenny materiał doświadczalny zwłaszcza dotyczący syntezy biopoliestrów alifatycznych i szeregu ich analogów. Część wyników badań została opublikowana i stanowi przedmiot publikacji naukowych, zgłoszeń patentowych oraz wystąpień na konferencjach naukowych. Autor wykazał się dużą wiedzą z zakresu chemii polimerów. Poznał i z sukcesem stosował nowoczesne techniki badawcze w tym TGA, ESI-MS, SEC, $^1$H NMR, $^{13}$C NMR i FTIR.
Na tej podstawie stwierdzam, że przedstawiona do recenzji praca spełnia wymogi ustawowe stawiane pracom doktorskim. Zwracam się więc do Wysokiej Rady Wydziału Chemicznego Politechniki Śląskiej o dopuszczenie mgr Michała Michalaka do dalszych części przewodu doktorskiego. | <urn:uuid:0ec9870b-dbdc-43dc-a5bd-cf4dd3e4ede9> | finepdfs | 1.228516 | CC-MAIN-2022-05 | https://repolis.bg.polsl.pl/Content/64317/Michalak_Michal_PhD_review_Baj.pdf | 2022-01-28T02:04:55+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320305341.76/warc/CC-MAIN-20220128013529-20220128043529-00251.warc.gz | 531,520,526 | 0.999981 | 0.999982 | 0.999982 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1486,
3739,
5872,
7714
] | 1 | 0 |
Synteza organiczna jako użyteczne narzędzie do badania mechanizmów reakcji chemicznych
dr Anna Piątek
Autoreferat przedstawiający opis dorobku i osiągnięć naukowych w związku z ubieganiem się o nadanie stopnia doktora habilitowanego
Warszawa, kwiecień 2016
1. Imię i Nazwisko 3
2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe 3
3. Informacje o dotychczasowym zatrudnieniu w jednostkach naukowych 3
4. Wskazanie osiągnięcia wynikającego z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. nr 65, poz. 595 ze zm.):
4.1 Tytuł osiągnięcia naukowego 3
4.2 Publikacje tworzące jednotematyczny cykl publikacji opublikowane w czasopismach z bazy Journal Citation Reports 3
4.3 Omówienie celu naukowego ww. pracy/prac i osiągniętych wyników wraz z omówieniem ich ewentualnego wykorzystania 4
Wstęp 4
Badania kinetycznego efektu izotopowego związku 1 5
Wpływ budowy chiralnych substratów na przebieg diastereoselektywnych procesów chemicznych. 7
1,4-addycja związków magnezoorganicznych do para-podstawionych (2R)-N-cynamoilobornano-10,2-sultamów (16a-m). Synteza Tapentadolu (17). 19
Wnioski 28
5. Omówienie pozostałych osiągnięć naukowo-badawczych 30
5.1 Podsumowanie dorobku naukowego 30
5.2 Publikacje stanowiące dorobek naukowy (poza cyklem publikacji wymienionym w pkt. 4) przed uzyskaniem stopnia doktora opublikowane w czasopismach z bazy Journal Citation Reports: 30
5.3 Publikacje stanowiące dorobek naukowy (poza cyklem publikacji wymienionym w pkt. 4) po uzyskaniu stopnia doktora opublikowane w czasopismach z bazy Journal Citation Reports: 30
1. Imię i Nazwisko
Anna Maria Piątek (z domu Kucharska)
2. Posiadane dyplomy, stopnie naukowe
doktor nauk chemicznych, Warszawa, 07.11.2001
tytuł rozprawy: *Wpływ rozpuszczalników i katalizatorów na indukcję asymetryczną [4+2]cykloaddycji.*
promotor: prof. dr hab. Janusz Jurczak
3. Informacje o dotychczasowym zatrudnieniu w jednostkach naukowych
Październik 2004-obecnie: adiunkt, Wydział Chemii, Uniwersytet Warszawski
4. Wskazanie osiągnięcia wynikającego z art. 16 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki (Dz. U. nr 65, poz. 595 ze zm.):
4.1 Tytuł osiągnięcia naukowego
Synteza organiczna jako użyteczne narzędzie do badania mechanizmów reakcji chemicznych
4.2 Publikacje tworzące jednotematyczny cykl publikacji opublikowane w czasopismach z bazy Journal Citation Reports
(gwiazdką oznaczono autorstwo korespondencyjne habilitanta)
H1. Piątek, A.M., Gray, M., Anslyn, E.V.
“Guanidinium Groups Act as General-Acid Catalysts in Phosphoryl Transfer Reactions: A Two-Proton Inventory on a Model System”
*Journal of the American Chemical Society*, **2004**, *126* (32), 9878-9879. IF=6.903
H2. Koszewska, K.; Piątek, A.; Chapuis, Ch.; Jurczak, J., “X-ray structure analyses of syn/anti-conformers of N-furfuroyl-, N-benzoyl-, and N-picolinoyl-substituted (2R)-bornane-10,2-sultam derivatives.”
*Helvetca Chimica Acta*, **2008**, *91*, 1409-1418, IF=1.396
H3. Piątek, A., Chapuis, Ch.
“Influence of norbornanone substituents on both the Wagner-Meerwein skeletal rearrangements under sulfonation conditions and the diastereoselectivity of the corresponding N,N’-bis-fumaroyl sultams in uncatalyzed Diels-Alder cycloadditions to cyclopenta-1,3-diene.”
*Tetrahedron Letters*, **2013**, *54*, 4247-4249. IF=2.68
H4. Piątek, A.M., Chojnacka, A., Chapuis, C., Jurczak, J.
“Synthesis and [4 + 2] cycloaddition of (2R,2′R)-N, N′-fumaroylbis[fenchane-8,2-sultam]
=(2E)-1,4-bis[(3aS,6S,7aR)-1,4,5,6,7, 7a-hexahydro-7,7-dimethyl-2,2-dioxido-3H-3a,6-
methano-2,1-benzothiazol-1-yl] but-2-ene-1,4-dione) to cyclopentadiene.”
Helvetica Chimica Acta, 2005, 88 (9), 2441-2453. IF= 1.650
H5. Chojnacka, A., Piatek, A.M., Chapuis, C., Jurczak, J.
“Influence of Lewis acids on the [4+2] cycloaddition of (2R,2′R)-N,N′- fumaroylbis[fenchane-
8,2-sultam] to cyclopentadiene and cyclohexadiene”
Tetrahedron Asymmetry, 2006, 17 (5), 822-828. IF=2.468
H6. Piątek, A.M., Sadowska, A., Chapuis, C., Jurczak, J.
“Diastereoselective alkyl Grignard 1,4-additions to para-substituted (2R)-N-
cinnamoylbornane-10,2-sultam derivatives: Influence of N-atom pyramidalization”
Helvetica Chimica Acta, 2011, 94 (12), 2141-2167. IF=1.478
H7. Piątek, A., Chapuis, C.,
“Diastereoselectivity During Ethyl Grignard 1,4-Additions to Fluorine Containing para-
Substituted (2R)-N-Cinnamoylbornane-10,2-sultam Derivatives”
Helvetica Chimica Acta, 2016, w druku, DOI: hlca.201500521R1. IF= 1.138
H8. Rzymkowski, J., Piątek, A.,
“The development of a stereoselective method for the synthesis of tetrasubstituted
derivatives of α,β-unsaturated carboxylic acids”
Helvetica Chimica Acta, 2016, w druku, DOI: 10.1002/hlca.201600079. IF= 1.138
Sumaryczny IF 18.85
4.3 Omówienie celu naukowego ww. pracy/prac i osiągniętych wyników wraz z
omówieniem ich ewentualnego wykorzystania
Synteza organiczna jako użyteczne narzędzie do badania mechanizmów reakcji
chemicznych
1. Wstęp
We współczesnej syntezie organicznej można wydzielić dwa główne nurty: jeden zajmujący
się planowaniem i syntezą biologicznie czynnych związków naturalnych i ich pochodnych,
drugi zaś zajmujący się poszukiwaniem nowych reagentów, katalizatorów oraz procesów
pozwalających na bardziej efektywne i ekonomiczne przeprowadzenie reakcji chemicznych.
Jednakże, synteza organiczna może być również narzędziem pomocnym w wyjaśnianiu
przebiegów reakcji chemicznych oraz procesów biologicznych. Jej rola polega na planowaniu
oraz otrzymywaniu związków modelowych, a następnie ich wykorzystaniu w badaniach
fizykochemicznych mających na celu wyjaśnianie przebiegu danego procesu chemicznego.
Następnym krokiem w badaniu mechanizmu reakcji jest modyfikacja wcześniej uzyskanego
związku modelowego pozwalająca na zmianę jego właściwości stereoelektronowych i zbadanie
wpływu tych zmian na przebieg badanego procesu. Właśnie ten obszar badań pozostaje w strefie moich zainteresowań badawczych i stanowi główną część poniższego opracowania.
2. Badania kinetycznego efektu izotopowego związku 1.
Kwasy rybonukleinowe odgrywają różną rolę w organizmach żywych, od kopiowania DNA (mRNA), poprzez łączenie kodu genetycznego i bloków budulcowych białek (tRNA), aż po funkcję strukturalną w rybosomach (rRNA).\(^1\)
Degradacja RNA jest głównym procesem w metabolizmie kwasów rybonukleinowych i odgrywa ważną rolę w utrzymaniu odpowiedniego stężenia różnych rodzajów RNA w komórce. Proces degradacji wymaga działania rybonukleaz – enzymów (RNAsy), które katalizują rozcinanie wiązania fosfodiestrowego w RNA. W roku 1997, Anslyn i współpracownicy dokonali próby zebrania i krytycznego przeglądu dotychczasowej wiedzy na temat reakcji degradacji RNA.\(^2\) Jak wynika z powyższego opracowania proponuje się dwa mechanizmy tego procesu: klasyczny i tzw. triestrowy.
Proces degradacji RNA zakłada istnienie dwóch następujących po sobie etapów: transfosforylacji i hydrolizy (Schemat 1).\(^2,\^3\) W pierwszym etapie, nukleofilowy atak atomu tlenu przy atomie węgla w pozycji 2' na atom fosforu powoduje rozpad wiązania 5'CH₂O-P i wytworzenie 2',3'-cyklicznego fosforanu. W drugim etapie, w wyniku nukleofilowego ataku cząsteczki wody, następuje otwarcie cyklicznego fosforanu i odtworzenie grupy hydroksylowej w pozycji 2'.
Klasyczny mechanizm zakłada działanie katalizy kwasowo-zasadowej (Schemat 2).\(^4\) Grupa imidazolowa (His12) pochodząca z RNAsy A odrywa proton z nukleofilowej grupy hydroksylowej 2', pełniąc w ten sposób rolę zasady i wspomagając atak nukleofilowy na atom fosforu. Następnie, bądź równocześnie, inna grupa imidazoniowa (His119) odgrywa rolę kwasu, protonując atom tlenu grupy opuszczającej, co pozwala na wytworzenie cyklicznego fosfodiestru. Następujący potem proces hydrolizy również jest katalizowany przez różne formy grupy imidazolowej, zaś ujemny ładunek produktu końcowego – nukleozydo-3'-fosforanu – stabilizowany jest przez grupę amoniową lisyny, wchodzącej w skład rybonukleazy A.
---
\(^1\) Murray, R.K., Granner, D.K., Mayes, P.A., Rodwell, V.W., *Harper’s Illustrated Biochemistry*, 2003, McGraw-Hill Companies.
\(^2\) D. M. Perreault, E. V. Anslyn, *Angew. Chem. Int. Ed. Engl.*, 1997, 36, 432.
\(^3\) D. Herschlag, *J. Am. Chem. Soc.*, 1994, 116, 11631.
\(^4\) (a) X. Lopez, D. M.York, A. Dejaegere, M. Karplus, *Intern. J. Quant. Chem.*, 2002, 86, 10 (b) D. Findlay, D. Herries, A. Mathias, B. Rabin, C. Ross, *Nature*, 1961, 190, 781.
Schemat 2. Mechanizm klasyczny vs. mechanizm triestrowy degradacji RNA przez rybonukleazę A.
Założenia mechanizmu klasycznego były jednak wielokrotnie kwestionowane. Jako przeciwstawny został sformułowany tzw. mechanizm triestrowy (Schemat 2), który zakłada strukturę produktu pośredniego w postaci fosfotriestru, a nie jak w mechanizmie klasycznym diestru. Mechanizm triestrowy zakłada, w pierwszej kolejności, protonowanie fosforanu przez grupę imidazoniową (His119), co ułatwia odszczepienie protonu z atomu tlenu przy atomie węgla 2' i atak nukleofilowy na atom fosforu.
Mechanizm klasyczny i triestrowy występują równolegle w reakcji hydrolizy RNA. W przypadku RNasy A większość badaczy skłania się w kierunku mechanizmu klasycznego i zakłada, że grupa His-12 jest katalizatorem zasadowym, His-119 katalizatorem kwasowym, zaś Lys-41 odgrywa rolę bądź katalizatora kwasowego bądź grupy stabilizującej ładunek ujemny fosforanu w stanie przejściowym poprzez oddziaływanie elektrostatyczne. Mechanizm triestrowy jest częściej przypisywany reakcji przebiegającej z udziałem RNasy T1, i zakłada się, że grupy Glu-58 i His-92 odgrywają rolę odpowiednio katalizatora zasadowego i kwasowego, podczas gdy Arg-77 spełnia rolę podobną do Lys-41 w mechanizmie RNasy A (Schemat 3).
Schemat 3. Mechanizm triestrowy degradacji RNA przez rybonukleazę T1.
---
5 K. N. Dalby, A. J. Kirby, F. J. Hollfelder, *Chem. Soc., Perkin Trans.*, **1993**, 1269.
6 R. T. Raines, *Chem. Rev.*, **1998**, 98, 1045.
7 S. Loveriz, A. Winquist, R. Stromberg, Steyaert, *J. Chem. and Biol.*, **2000**, 7, 651.
Określenie roli poszczególnych grup znajdujących się w centrum aktywnym rybonukleaz (RNAsa A i RNAsa T1) w procesie degradacji RNA wymaga odpowiedzi na pytanie: czy pełnią one rolę katalizatorów kwasowo-zasadowych (dawca-biorca protonu), czy też są to katalizatory elektrostatyczne (stabilizujące ładunek poprzez wytworzenie wiązania wodorowego).
W celu próby odpowiedzi na powyższe pytania zaprojektowałam związek modelowy 1, który w swej strukturze łączy elementy łańcucha RNA i części aktywnych enzymu (RNasa T1). (H1\(^8\)) Związek ten zawiera część estru difosforowego (naśladowuje RNA) połączonego z pierścieniem fenylowym, który w pozycji orto posiada grupę guanidynową (naśladowuje RNAsę T1) (Rysunek 1). Grupa guanidynowa została wybrana, ponieważ jest ona najmniej kwaśna z grup uczestniczących w degradacji RNA. Jeśli wykażemy że pełni ona rolę katalizatora kwasowo-zasadowego w tym procesie, to uzyskane wyniki, z dużą dozą prawdopodobieństwa, możemy przenieść na pozostałe grupy (amoniowa, imidazoniowa).
**Rysunek 1. Struktura związku modelowego.**
Obliczenia teoretyczne przeprowadzone dla zaproponowanego układu wykazały, że grupa guanidynowa może tworzyć wewnątrzcząsteczkowe wiązanie wodorowe z atomem tlenu fosfodiestru, jakkolwiek wykluczona została możliwość koordynacji grupy guanidynowej do anionu fenolanowego powstającego po hydrozlie fosfodiestru.
Niezbytny do otrzymania związku 1 fenol 7, zawierający zabezpieczoną grupą guanidynową, otrzymałem na drodze czteroetapowej syntezy (Schemat 4).
I tak, z handlowo dostępnego tiomocznika 2, w reakcji alkilowania jodkiem metylu uzyskałam sól 3, w której następnie grupy aminowe zabezpieczyłam grupami di-tertbutoksy
---
\(^8\) Piątek, A.M., Gray, M., Anslyn, E.V. *J.Am.Chem.Soc.*, **2004**, *126* (32), 9878–9879. (H1)
karbaminianowymi, uzyskując związek 4. Równolegle, oksym aldehydu salicylowego (5) poddałem reakcji redukcji (H₂, Pd/C), uzyskując 2-etylkoaminofenol 6. W wyniku nukleofilowego ataku grupy aminowej pochodnej 6 na elektrofilowy atom węgla związku 4 i odejściu grupy opuszczającej (CH₃S-), uzyskałem fenol 7.
Drugim niezbędnym do syntezy związku 1 substratem jest pochodna 11. Otrzymałem ją poprzez selektywne zabezpieczenie pierwszorzędowej grupy hydroksylowej 2,3-dihydroksypropanu, a następnie w wyniku reakcji z handlowo dostępnym chlorkiem fosfodimu 10 uzyskałem pochodną 11. Nukleofilowa substytucja fenolu 7 na atom fosforu związku 11 doprowadziła do esteru kwasu fosforowego 12 w wyniku odejścia grupy diizopropylaminoowej i następczego utlenienia atomu fosforu przy użyciu nadtlenku tert-butyłu. Ostateczne usunięcie wcześniej wprowadzonych grup zabezpieczających doprowadziło do otrzymania modelowego związku 1.
W celu określenia roli grupy guanidynowej w procesie hydrolizy fosfodiestru 1 zastosowałem metodę kinetycznych badań izotopowych (Rysunek 2, Wykres A).⁹ Hydrolizie poddałem zarówno związek modelowy 1 jak również związek nie posiadający grupy guanidynowej - fosforan-2-hydroksypropylo-p-nitrofenolu (HPNP)(Wykres B).
**Rysunek 2.**
- ■ Punkty eksperymentalne (kn/k0);
- ▲ Pierwiastek kwadratowy z kn/k0; n-ulamek molowy deuteru;
kn-szybkość reakcji w próbie o danej zawartości deuteru; k0-szybkość reakcji w czystej wodzie.
Szybkość reakcji hydrolizy związku 1 w mieszaninach o różnej zawartości H₂O i D₂O wyznaczalam przy użyciu spektroskopii Uv/vis. Do analizy danych założyłam kinetykę reakcji pierwszego rzędu do przynajmniej trzech pierwszych czasów połowicznej przemiany substratu 1. Uzyskany „lukowany kształt” krzywej zależności szybkości reakcji hydrolizy związku 1 od ulamka molowego deuteru w badanej próbce, świadczy o przeniesieniu dwóch protonów w etapie limitującym szybkość reakcji. Przeniesienie dwóch protonów w reakcji hydrolizy 1, w porównaniu do przeniesienia jednego protonu dla hydrolizy HPNP udowodniło, że grupa guanidyniowa pełni rolę katalizatora kwasowego w reakcji roszczepienia/transestryfikacji, a nie rolę katalizator elektrostatycznego. Analiza uzyskanych wyników pokazała, że obecność w związku 1 grupy guanidynowej powoduje 420-krotne przyspieszenie reakcji hydrolizy związku modelowego 1, w porównaniu do pochodnej nie zawierającej grupy guanidynowej (HPNP). Na Rysunku 3 przedstawiałam proponowany mechanizm hydrolizy związku modelowego 1.
---
⁹ (a) Schowen, K.B.; Schowen, R. L. *Methods Enzymol.* **1982**, *87*, 551-606. (b) Anslyn, E.V.; Breslow, R. *J. Am. Chem. Soc.* **1989**, *111*, 8931-8932. (c) Nakano, S.; Bevilacqua, P. C. *J. Am. Chem. Soc.* **2001**, *123*, 11333-11334.
Rysunek 3. Mechanizm hydrolizy związku modelowego I.
Powyższe badania udowodniły, że grupa guanidynowa może pełnić rolę katalizatora kwasowo-zasadowego w procesie hydrolizy RNA, a nie tylko, jak dotychczas zakładano, elektrostatycznie wspomaga odejście grupy hydroksylowej rybozy. Pozwala to również przypuszczać, że bardziej kwasowe grupy amoniowa (Lys) i imidazoniowa (His) działają w podobny sposób, jeśli koordynują one do peryferyjnego atomu tlenu grupy fosfoestrowej.
Powyżej przedstawione opracowanie zawarłam w niniejszym autoreferacie, między innymi dlatego, że zdobyte podczas ich wykonywania doświadczenie, pozwoliło mi na nowo spojrzeć na do tej pory prowadzone przez mnie prace w obszarze syntezy asymetrycznej. Przeprowadzone, podczas stażu podoktorskiego, badania poszerzyły mój warsztat naukowy w szczególności w obszarze badań fizykochemicznych, który mogłam wykorzystać w połączeniu z dotychczas przez mnie stosowanymi technikami czysto syntetycznymi. Poniższa część opracowania przedstawia więc badania nad stereochemicznym przebiegiem reakcji z udziałem pomocników chiralnych, w których to badaniach techniki syntetyczne zostały połączone z metodami fizykochemicznymi.
W dalszej części autoreferatu skupiałam się na syntezie nowych pomocników chiralnych 14 i 15, analogów sultamu Oppolzera (13), posiadających inne usytuowanie podstawników gem-dimetylowych. Napotkane problemy syntetyczne podczas otrzymywania analogu 15, zainspirowały mnie do szczegółowego opisu oraz wyjaśnienia mechanizmu reakcji sulfonowania kamfory i jej pochodnych. Następnie pochodne pomocnika chiralnego 14 wykorzystałam w reakcji [4+2]cycloaddycji, pokazując jego wpływ na stereochemiczny przebieg procesu. Wyjaśniłam wpływ zmian w strukturze pomocnika chiralnego 14 na budowę kompleksu dienofil:kwas Lewisa, tworzonego podczas reakcji cykloaddycji katalizowanej kwasami Lewisa. (H2, H3, H4, H5)
Rysunek 4
W ostatniej części referatu skupiałam się na badaniu procesu 1,4-addycji związków Grignarda do chiralnych pochodnych kwasu cynamonowego (16a-m). Badania te miały na celu określenie elektronowego wpływu podstawników w pozycji para pierścienia benzenowego na przebieg
---
10 Koszewska, K.; Piatek, A.; Chapuis, Ch.; Jurczak, J., Helv.Chim.Acta, 2008, 91, 1409-1418. (H2)
11 Piatek, A., Chapuis, Ch., Tetrahedron Letters, 2013, 54, 4247-4249. (H3)
12 Piatek, A.M., Chojnacka, A., Chapuis, C., Jurczak, J., Helv.Chim.Acta, 2005, 88 (9), 2441-2453. (H4)
13 Chojnacka, A., Piatek, A.M., Chapuis, C., Jurczak, J., Tetrahedron Asymmetry, 2006, 17 (5), 822-828. (H5)
reakcji. Studia te zainicjowały poszukiwania nowych dróg syntetycznych silnego leku przeciwdziałającego bólow neuropatycznym - Tapentadolu (17). (H6, H7, H8)
3. Wpływ budowy chiralnych substratów na przebieg diastereoselektywnych procesów chemicznych.
Pomocniki chiralne to chiralne grupy czasowo wprowadzane w strukturę achiralnego związku w celu kontrolowania stereochemicznego przebiegu reakcji. Chirale otoczenie generowane przez pomocnik chiralny indukuje konfigurację nowo tworzonego centrum stereogenicznego w produkcie (Schemat 5). Odbija się to najczęściej na drodze wytworzenia kompleksu chelatowego metalu z pomocnikiem chiralnym oraz grupą funkcyjną należącą do pozostalej części cząsteczki. W ten sposób następuje uszytnienie konformacji, co pozwala na osłonięcie jednej ze stron prochiralnego centrum reakcyjnego. Podejście reagenta od nieosłoniętej strony kompleksu i reakcja z prochirальным centrum reakcyjnym prowadzi do wytworzenia diastereomerycznego produktu.
Po oddzieleniu głównego diastereoizomeru, usunięcie pomocnika chiralnego pozwala na uzyskanie czystego enancjomerycznie/diastereomerycznie produktu oraz odzyskanie pomocnika chiralnego. Taka ścieżka syntetyczna była wielokrotnie wykorzystywana do syntezy wielu związków naturalnych lub farmaceutyków.
Znanymi i powszechnie stosowanymi pomocnikami chiralnymi są np.: 8-fenylomentol, oksazolidynony, sulfonamidy czy bornano-10,2-sulmat. Ten ostatni, którego synteza została zaproponowana w 1984 roku przez Oppolzera, zwyczajowo nazywany sultamem Oppolzera, jest związkiem krystalicznym, stabilnym oraz łatwym w syntezie z taniej i dostępnej w obu formach enancjomerycznych kamfory. Dlatego, też jest jednym z szeroko eksplorowanych pomocników chiralnych w syntezie asymetrycznej. Dwoma najważniejszymi
---
14 Piątek, A.M., Sadowska, A., Chapuis, C., Jurczak, J., *Helv.Chim.Acta*, **2011**, 94 (12), 2141-2167. (H6)
15 Piątek, A., Chapuis, C., *Helv.Chim.Acta*, **2016**, w druku. DOI: hlca.201500521R1 (H7)
16 Rzymkowski, J., Piątek, A., *Helv.Chim.Acta*, **2016**, w druku. DOI: 10.1002/hlca.201600079 (H8)
17 (a) Schultz A. G., Holoboski M. A. and Smyth M. S., *J. Am. Chem. Soc.*, **1996**, 118, 6210. (b) Paquette L. A., Tae J., Arrington M. P. and Sadoun A. H., *J. Am. Chem. Soc.*, **2000**, 122, 2742. (c) Miyata O., Shinada T., Ninomiya I. and Naitu T., *Tetrahedron Lett.*, **1991**, 32, 3519.
18 Turner, S. T.; et al., *J. Med. Chem.*, **1998**, 41, 3467–3476.
19 Corey, E. J.; Ensley, H. E., *J. Am. Chem. Soc.*, **1975**, 97, 6908–6909.
20 Evans, D. A.; Chapman, K. T.; Bisaha, J., *J. Am. Chem. Soc.*, **1984**, 106, 4261–4263.
21 Ellman, J. A.; Owens, T. D.; Tang, T. P., *Acc. Chem. Res.*, **2002**, 35, 984–995.
22 Oppolzer W., *Pure&Appl. Chem.*, **1990**, 62, 1241-1250.
23 Oppolzer W., Chapuis C.and Bernardinelli G., *Helv. Chim. Acta*, **1984**, 1397-1401.
elementami sultamu Oppolzera są: pierścień norbornanowy, stanowiący zatłoczenie przestrzenne oraz ugrupowanie sulfonamidowe pozwalające na funkcjonalizację pomocnika chiralnego jak również umożliwiający tworzenie kompleksów z metalami.
Jak wykazały nasze wstępne badania, zastosowanie pochodnej sultamu Oppolzera całkowicie pozbawionej grup gem-dimetylowych przekłada się na praktycznie całkowitą utratę diastereoselektywności w reakcji [4+2]cykloaddycji.(H3)\textsuperscript{11} Jak do tej pory brak było doniesień literaturowych na temat wpływu położenia podstawników gem-dimetylowych na stereochemiczny przebieg reakcji z udziałem pochodnych sultamów. Swoje badania rozpoczynałem więc od próby syntezy dwóch nowych pomocników chiralnych 14 i 15. Pomocniki te są izomerami konstytucyjnymi sultamu Oppolzera 13, w których ugrupowanie gem-dimetylowe usytuowane jest odpowiednio w pozycji C(3) lub C(5) (Rysunek 5).(H3)\textsuperscript{11} Otrzymanie tych analogów sultamu Oppolzera miało na celu wykazanie, jak zmiana usytuowania grup gem-dimetylowych w pierścieniu bornanowym wpłynie na wydajność i stereochemię modelowej reakcji [4+2]cykloaddycji.
\textbf{Rysunek 5. Różnice strukturalne pomocników chiralnych 13, 14 i 15.}
W pierwszym etapie syntezy nowych pomocników chiralnych, odpowiednie chiralne ketony: (1R,4R)-fenchon (19) i (-)-(1S,4S)-izo-fenchon (20) poddałam reakcji sulfonowania przy użyciu stężonego kwasu siarkowego (Schemat 6).
\textbf{Schemat 6. Reakcja sulfonowania kamfory 18 i jej pochodnych 19 i 20.}
Analiza produktów reakcji sulfonowania odpowiednich ketonów wykazała, że możliwe było uzyskanie tylko kwasu sulfonowego 22, zaś sulfonowanie ketonu 20 prowadzi jedynie do drugorzędowego kwasu sulfonowego 24, nie zaś do oczekiwanego produktu 23 (Schemat 6). Wyniki te skłoniły mnie do głębszej analizy mechanizmu procesu sulfonowania.
W pierwszym etapie reakcji, obecny w środowisku kwas siarkowy protonuje grupę karbonyłową, co prowadzi do wytworzenie karbokationu A0 (Schemat 7).
**Schemat 7. Mechanizm reakcji sulfonowanie (część 1).**
Karbokation ten ulega następnie przegrupowaniu Meerweina-Wagnera, co prowadzi do karbokationu A. Proces ten polega na 1,2-przegrupowaniu karbokationu z przeniesieniem atomu wodoru, bądź grupy alkilowej lub arylowej. Zakładamy, że ta część mechanizmu jest analogiczna dla każdego z użytych ketonów 19, 20, jak również ketonu 18, który prowadzi do sultamu Oppolzera.
Karbokation A ulega eliminacji, prowadzącej do wytworzenia pośredniego egzocyklicznego alkoholu allilowego B (Schemat 8). Gdy w reakcji używano (+)-(1R,4R)-kamfory (18) lub (−)(1R,4R)-fenchonu (19), możliwa była addycja kationu HSO₃⁺ do egzocyklicznego wiązania podwójnego, co prowadziło do struktury C i kolejnego przegrupowania Meerweina-Wagnera prowadzącego do końcowego produktu sulfonowania 21 lub 22.
**Schemat 8. Mechanizm reakcji sulfonowanie (część 2).**
Jeśli natomiast jako substratu użyto (−)-(1S,4S)-izofenchonu (20), możliwa była izomeryzacja pośredniego egzocyklicznego alkoholu allilowego B do termodynamicznie bardziej stabilnego endocyklicznego izomeru D. Związek ten po addycji kationu sulfonioowego i przegrupowaniu Meerweina-Wagnera prowadzi do drugorzędowego kwasu sulfonowego 24, a nie do oczekiwanej związku 23.
Powyższe wyniki pokazały, że synteza pomocnika chiralnego z ugrupowaniem gem-dimetylowym w pozycji C(5) (23) nie jest możliwa. Dlatego, też dalsze badania prowadziłam przy zastosowaniu pomocnika 14.(H4)¹². Z handlowo dostępnego (1R,4R)-fenchonu (19) otrzymałam kwas sulfonowy 22 (66%), który następnie przekształciłam w chlorek kwasowy 25 (66%) (Schemat 9). Chlorek ten poddalałam reakcji z wodą amoniakalną, co pozwoliło na wytworzenie sulfonamidu 26 (89%), który w reakcji cyklizacji prowadził do sulfoiminy 27 (58%). Redukcja wiązania podwójnego przy użyciu borowodorku sodu pozwoliła na otrzymanie pomocnika chiralnego (2R)-fenchano-8,2-sultamu 14 z 83% wydajnością.
Schemat 9. Synteza dienofila 28a.
Pomocnik chiralny 14, w reakcji z chlorkiem fumaroilu w obecności NaH, doprowadził do otrzymania $N,N$-fumaroilo-bis-fenchano-8,2-sultamu (28a). Związek 28a jest chiralnym, symetrycznym dienofilem, który zastosowałem w serii reakcji [4+2]cykloaddycji z cyklopenta-1,3-dienem (Schemat 10). W modelowej reakcji, chciałam zbadać wpływ kwasów Lewisa, temperatury, jak również polarności użytego rozpuszczalnika na przebieg procesu. Wyniki te skonfrontowałam z wynikami uzyskanymi dla analogicznej pochodnej sultamu Oppolzera 28b. Rezultaty badań z zastosowaniem dienofilu 28a i 28b zebrałam w poniższej Tabeli 1.
Schemat 10. Niekatalizowana reakcja [4+2]cykloaddycji fumaroilowych pochodnych 28a i 28b.
Tabela 1. Wpływ rozpuszczalnika na przebieg[4+2]cykloaddycji fumaroilowych pochodnych 28a i 28b.
| Rozpuszczalnik | T [°C] | $E_t(30)$ | $N,N$-Fumaroilo-bis-fenchano-8,2-sultamu (28a) | $N,N$-Fumaroilo-bis-bornano-10,2-sultamu (28b) |
|----------------|--------|-----------|-----------------------------------------------|-----------------------------------------------|
| | | | Konwersja [%] | d.e. [%] | Konwersja [%] | d.e. [%] |
| CH$_2$Cl$_2$ | -78 | 40.7 | 92 | 82 | 95 | 89 |
| MeCN | +20 | 45.6 | 11 | 65 | 100 | 88 |
| DMF | +20 | 43.8 | >99 | 68 | 69 | 84 |
| PhNO$_2$ | +20 | 41.2 | >99 | 85 | 100 | 84 |
| CH$_2$Cl$_2$ | +20 | 40.7 | >99 | 85 | 100 | 84 |
| Pirydyna | +20 | 40.5 | >99 | 76 | 100 | 74 |
| CHCl$_3$ | +20 | 39.1 | 71 | 72 | 100 | 76 |
| THF | +20 | 37.4 | >99 | 54 | 100 | 75 |
| Toluene | +20 | 33.9 | >99 | 76 | 100 | 64 |
| CCl$_4$ | +20 | 32.4 | 96 | 59 | 100 | 58 |
Na początku zajęłam się badaniami wpływu rozpuszczalnika na niekatalizowaną reakcję Dielsa-Aldera. We wszystkich przeprowadzonych reakcjach, jako główny produkt
uzyskiwałam diastereoizomer o konfiguracji (2R,3R), którego konfigurację absolutną potwierdziłam na podstawie korelacji chemicznej do znanego diolu (+)-(2R,3R)-30. Reakcje dienofila 28a z cyclopenta-1,3-dienem, przeprowadzone w temperaturze 20 °C, przy zastosowaniu chlorku metylenu lub nitrobenzenu jako rozpuszczalnika, pozwoliły na uzyskanie najwyższego nadmiaru diastereomerycznego (85% d.e.). Bardziej polarne rozpuszczalniki, takie jak DMF czy MeCN powodowały zdecydowane obniżenie diastereoselektywności (odpowiednio 68% i 65% d.e.). Rozpuszczalniki o stosunkowo niskiej polarności, jak THF czy CCl₄, również obniżały diastereoselekcję (odpowiednio 54% i 59% d.e.).
Porównanie powyższych rezultatów z wynikami analogicznych badań pochodnej N,N-fumaroilo-bis-(2R)-bornano-10,2-sultamu (28b) (Tabela 1) pokazało, że zmiana usytuowania grup gem-dimetylowych w pomocniku chiralnym, nie wpływa znacząco na wartości konwersji oraz nadmiarów diastereomerycznych uzyskanych produktów. Ponadto zachowany został kierunek indukcji asymetrycznej i w obu przypadkach uzyskiwałam jako główny ten sam diastereomeryczny produkt.
W następnej kolejności zbadałam wpływ kwasów Lewisa na przebieg modelowej reakcji cykloaddycji (Schemat 10). (H5)¹³ Nieoczekiwany wynik dało użycie czterochlorku tytanu, typowego katalizatora reakcji Dielsa-Aldera. Obserwowałam mianowicie odwrócenie kierunku indukcji asymetrycznej, w porównaniu do reakcji niekatalizowanej (Tabela 2). Przeprowadziłam więc serię eksperymentów, badając wpływ ilości użytego TiCl₄ na wydajność i diastereoselekcję procesu. Zaobserwowałam, że wraz ze wzrostem ilości TiCl₄ od 0.25 do 2.5 równoważnika molowego (eq.), następował zdecydowany spadek wydajności reakcji z 98% do 34%. Równocześnie następował wzrost nadmiaru diastereomerycznego głównego (2S,3S)-produktu od 9% do 27% d.e..
**Tabela 2. Wpływ kwasów Lewisa na przebieg [4+2]cykloaddycji fumaroilowej pochodnej sultamu 28a.**
| Kwas Lewisa | Ilość (eq.) | Konwersja (%) | d.e. (%) | Konfiguracja absolutna |
|-------------------|-------------|---------------|----------|------------------------|
| TiCl₄ | 0.25 | 98 | -9 | (2S,3S) |
| TiCl₄ | 0.5 | 98 | -11 | (2S,3S) |
| TiCl₄ | 1.0 | 99 | -20 | (2S,3S) |
| TiCl₄ | 1.5 | 73 | -27 | (2S,3S) |
| TiCl₄ | 2.5 | 34 | -25 | (2S,3S) |
| TiCl₃(Oi-Pr) | 1.0 | 97 | 87 | (2R,3R) |
| TiCl₂(Oi-) | 1.0 | 99 | 89 | (2R,3R) |
| TiCl(Oi-Pr)₃ | 1.0 | 61 | 82 | (2R,3R) |
| Ti(Oi-Pr)₄ | 1.0 | 58 | 80 | (2R,3R) |
| AlCl₃ | 1.0 | 98 | 89 | (2R,3R) |
| AlCl₂Me | 1.0 | 93 | 83 | (2R,3R) |
| AlCl₂Et | 1.0 | 90 | 88 | (2R,3R) |
| AlClIMe₂ | 1.0 | 99 | 99 | (2R,3R) |
| AlClIEt₂ | 1.0 | 27 | 88 | (2R,3R) |
| AlMe₃ | 1.0 | 99 | 35 | (2R,3R) |
| AlEt₃ | 1.0 | 31 | 80 | (2R,3R) |
| SnCl₄ | 1.0 | 99 | 99 | (2R,3R) |
Zaskakująco, zastąpienie już jednego atomu chloru w TiCl₄ grupą izopropoksylową ponownie zmieniło kierunek obserwowanej indukcji asymetrycznej i prowadziło do produktu o konfiguracji (2R,3R) z 87% nadmiarem diastereomerycznym i 97% wydajnością. Wprowadzanie kolejnych grup izopropoksylowych zdecydowanie obniżało wydajność badanej reakcji przy nieznacznym spadku diastereoselekcji do 80% d.e.. Zastosowanie trójchlorku glinu oraz jego alkiloglinowych pochodnych, pozwoliło na uzyskanie diastereomeru (2R,3R), przeważnie z wysoką wydajnością (do 99%) i diastereoselekcją (do 99%). Kolejny zaskakujący wynik otrzymałem w reakcji katalizowanej czterochlorkiem cyny, strukturalnym analogiem TiCl₄. W porównaniu z TiCl₄ (27% d.e. izomer (2S,3S)) zastosowanie SnCl₄ pozwoliło na uzyskanie praktycznie czystego diastereoisomu (2R,3R) (99% wyd., 99% d.e.).
Aby wytłumaczyć intrygującą różny wpływ czterochlorku tytanu (odwrócenie kierunku indukcji asymetrycznej) w porównaniu do czterochlorku cyny, przeprowadziłam badania procesu kompleksowania tych kwasów Lewisa przez dienofile 28a i 28b przy użyciu spektroskopii w podczerwieni (IR). W tym celu wykonalam serię widm IR czystych dienofil 28a, 28b, oraz N-krotonoilowych pochodnych (2R)-fenchano-8,2-sultamu (31) i sultamu Oppolzera (32) oraz ich kompleksów z TiCl₄ lub SnCl₄ o stęchiometrii 1:1 (Tabela 3).
**Tabela 3. Badanie metodą spektroskopii w podczerwieni chiralnych pochodnych 28a, 28b, 31 oraz 32. Względna intensywność pasm: s-silny, m-średni, w-slaby.**
| | dienofil | 1:1 TiCl₄ | 1:1 SnCl₄ | dienofil | 1:1 TiCl₄ | 1:1 SnCl₄ |
|----------|----------|-----------|-----------|----------|-----------|-----------|
| νC=O | 1674s | 1681w | 1674m | 1676s | 1679m | 1676s |
| νC=O··· | | 1563s | 1654m | | 1560s | |
| νₐSO₂··· | | 1404s | | | 1413s | |
| νₐSO₂ | 1341s | 1347s | 1336s | 1340s | 1364s | 1340s |
| | | | | | | |
| | dienofil | 1:1 TiCl₄ | 1:1 SnCl₄ | dienofil | 1:1 TiCl₄ | 1:1 SnCl₄ |
| νC=O | 1682s | 1682w | 1682m | 1683s | | 1683s |
| νC=O··· | | 1532s | 1559w | | 1528s | 1528s |
| νₐSO₂··· | | 1396s | 1441w | | 1410m | 1412m |
| νₐSO₂ | 1336s | 1338s | 1337s | 1332s | 1338s | 1336s |
W widmach czystych dienofil 28a, 28b, 31 oraz 32 widoczne były pasma absorpcji pochodzące od drgań wiązań C=O oraz SO₂. Zaś, w widmach kompleksów tych związków z TiCl₄, pojawiły się nowe, silne pasma absorpcji νC=O wskazujące na oddziaływanie grupy karbonylowej z kwasem Lewisa. W przypadku pochodnej krotonowej 32 (zawierającej sultam
Oppolzera) oddziaływanie to było na tyle silne, że całkowicie zanikło pasmo pochodzące od niekoordynowanej grupy karbonylowej w czystym substracie. W pozostałych związkach 28a, 28b i 31 pasmo pochodzące od nieskompleksowanego ligandu zdecydowanie osłabło.
W przypadku kompleksów ze słabiej koordynującym chlorkiem cyny również zaobserwowałam pojawienie się nowych pasm vC=O świadczących o tworzeniu się kompleksów. Wyjątkiem był N,N-fumarilo-bis-(2R)-bornano-10,2-sultam 28b, w którym nie obserwowałam zmian w pasmie vC=O po dodatku SnCl₄. W odróżnieniu od kompleksowania TiCl₄ intensywność nowo powstałych pasm dla SnCl₄ była zwykle taka sama lub słabsza od pasma pochodzącego od niekoordynowanej grupy C=O.
W analizowanych widmach IR zauważałam również zmiany dotyczące pasm pochodzących od ugrupowania vₐSO₂. W przypadku krotonowych pochodnych sultamów 31 i 32 obserwowałam wyraźne pojawienie się nowego pasma vₐSO₂ powstałego w wyniku koordynowania TiCl₄ lub SnCl₄ do ugrupowania SO₂. W przypadku pochodnych fumarowych 28a i 28b zaobserwowałam pojawienie się nowych pasm vₐSO₂ w kompleksach z TiCl₄. Natomiast dodatek SnCl₄ nie powodował wytworzenia nowych pasm vₐSO₂.
Powyższe obserwacje sugerują, że TiCl₄ silnie koordynuje do wszystkich substratów, natomiast czterochołerek cyny koordynuje słabiej. Silniejszą koordynację TiCl₄ można wy tłumaczyć tworzeniem się kompleksów chelatowych z udziałem grup C=O i SO₂, natomiast SnCl₄ koordynuje tylko do grupy karbonylowej. Porównując natomiast pochodne fenchonu 31 i sultamu Oppolzera 32 stwierdzić można, że chelatowanie TiCl₄/SnCl₄ do związku 31 jest słabsze ze względu na obecność dwóch grup metylowych w pozycji C(3).
Analiza porównawcza widm IR jak również struktur rentgenowskich związków 31 i 32 pozwoliły na analizę stereochemicznego przebiegu badanej reakcji [4+2]cyckloaddycji (Schemat 10). Rentgenowska analiza strukturalna pokazała, że oba związki występują w termodynamicznie bardziej stabilnej konformacji anti SO₂/C=O s-cis C=O/C=C. W obu strukturach piramidalizacja atomu azotu ma ten sam kierunek (Rysunek 6). Jednakże brak dwóch grup gem-dimetylowych w pozycji C(7) w krotonianie 31 pozwala grupie S=O(2) na usytuowanie pseudoaksjalne, dla porównania w związku 32 ugrupowanie S=O(1) przyjmuje orientację pseudoaksjalną, ale w przeciwnym kierunku.
**Rysunek 6. Struktury krystalograficzne związku 31 i 32.**
Zmiana względnego ułożenia atomów tlenu grupy SO₂ w obu związkach wpływa na sposób koordynowania silnego kwasu Lewisa jakim jest TiCl₄. Aby mógł powstać kompleks chelatowy, konieczna jest zmiana ułożenia karbonylowego atomu tlenu, czyli zmiana konformacji dielnofila z anti-s-cis (obserwowanej w strukturze krystalograficznej na Rysunku
6) na syn-s-cis. Jak pokazałam na Rysunku 7, struktura G, w przypadku pochodnej sultamu Oppolzera 32 koordynacja TiCl₄ następuje do grupy S=O(2) oraz grupy karbonylowej, powodując ułożenie jednego z atomów chloru aksjalnie w kierunku węgla C(7) i wspierając zatoczenie przestrzenne pochodzące od grupy metylowej Me(8) i węgla C(3), faworyzując atak od strony Ca-re.
**Rysunek 7. Struktura kompleksu krotonoilowych pochodnych sultamu 13 i 14 z TiCl₄.**
Odmiennie, dla pochodnej 31 koordynacja czterochlorku tytanu następuje do pseudoekwatorialnej grupy S=O (1) oraz grupy karbonylowej (Rysunek 7, struktura H). Oba końcowe atomy chloru oraz grupa metylowa Me(9) występują po przeciwnej stronie do ugrupowania C(3)-Me(8), silnie osłaniając stronę Ca-re, pozwalając na preferowany atak od strony Ca-si. Powyższa analiza konformacyjna pozwala na wy tłumaczenie zaobserwowanej słabiej distereoselekcji i odwrócenia kierunku indukcji asymetrycznej dla pochodnej (2R)-8,2-fenchonu 28a w stosunku do sultamu Oppolzera 28b (Tabela 2).
Opisanie konformacji niekompleksowanych N-acylowych pochodnych sultamu Oppolzera, stanowiło obszar zainteresowań wielu badaczy. Dotychczas przedstawiono ponad 200 struktur krystalograficznych, które tłumaczą pochodzenie diastereoselekcji obserwowanej w reakcjach pochodnych sultamu Oppolzera przy braku metali chelatujących. Analiza tych struktur pokazała, że pochodne (2R)-bornano-10,2-sultamu (13), występują najczęściej w termodynamicznie bardziej stabilnej konformacji anti-periplanarnej ugrupowań SO₂/C=O. Jednakże wiadomo, że mniej preferowana konformacja syn-periplanarna jest formą bardziej reaktywną. Najprawdopodobniej, wyższa reaktywność syn-konformeru wynika z mniejszej piramidalizacji atomu azotu, a co za tym idzie większego sprzężenia elektronowego podstawnika acylowego z grupą C=O i dalej poprzez atom azotu z grupą SO₂. Nieliczne pochodne sultamu Oppolzera, w których udało się zaobserwować przy użyciu różnych technik konformację syn-periplanarną posiadają wolną parę elektronową na heteroatomie w pozycji β do grupy karbonylowej. Aby dogłębniej wyjaśnić wpływ wolnej pary elektronowej heteroatomu na konformacje syn/anti acylowych pochodnych sultamu Oppolzera przeprowadziłam syntezę, a później badania krystalograficzne związków 33, 34 oraz 35 (Rysunek 8). (H2)
Rysunek 8. Struktury N-arylowych pochodnych (2R)-bornano-10,2-sultanu 33, 34 oraz 35.
Rentgenowska analiza strukturalna otrzymanego przez mnie związku 33 pokazała, że mimo, iż posiada on w pozycji β heteroatom z wolnymi parami elektronowymi, to pozostaje w konformacji anti-s-cis podobnie jak pochodna 34 niezwierająca heteroatomu w pierścieniu aromatycznym. Wykonane obliczenia kwantowo-mechaniczne potwierdziły, że najniżej energetyczną dla pochodnej 33 jest właśnie konformacja anti. Fakt ten można wyjaśnić tym, że wolne pary elektronowe atomu tlenu pierścienia furanowego znajdują się poza płaszczyzną wiązania N-C=O i słabo oddziaływują z wolną parą elektronową grupy karbonylowej w konformacji cis. Jednocześnie utworzenie konformeru anti-s-trans jest niemożliwe ponieważ pary elektronowe furanowego atomu tlenu bardzo mocno odpychałyby wolne pary elektronowe grupy SO₂.
W związku z tym zaprojektowałam i otrzymałam pochodną 35 zawierającą ugrupowanie pikolinowe. Wykonane przez nas obliczenia teoretyczne sugerowały, że konformer syn-s-trans związku 35 powinien mieć energię o 1.8 kcal/mol wyższą niż w stanie podstawowym. Mimo to udało się nam zaobserwować taką konformację w ciele stałym. Wśród zaobserwowanych trzech konformerów związku 35 dwa z nich są konformerami anti-s-trans (różnicującymi się jedynie ulożeniem wolnej pary elektronowej atomu azotu w pierścieniu pirydynowym). Trzeci zaś posiada rzadko spotykana konformację syn-s-trans. Tak więc wszystkie trzy obserwowane konformery posiadają ulożenie trans grupy C=O i heteroatomu grupy pikolinowej. W konformerach anti-s-trans takie ulożenie powoduje, pojawienie się oddziaływań odpychających heteroatomu z wolnymi parami atomów tlenu grupy SO₂. Jedynie w konformacji syn-s-trans brak jest tych niekorzystnych oddziaływań.
Badania opisane w powyższym rozdziale, pozwoliły na dogłębną analizę mechanizmu reakcji sulfonowania chiralnych ketonów, pochodnych kamfory. Zastosowanie nowego pomocnika chiralnego 14 w badaniach nad stereochemicznym przebiegiem reakcji [4+2]cykloaddycji wykazało różny wpływ usytuowania grup gem-dimetylowych na kierunek indukcji asymetrycznej reakcji katalizowanej TiCl₄. Ważnym osiągnięciem jest wyjaśnienie stereochemicznego przebiegu powyższej reakcji w oparciu o analizy widm IR jak również struktur rentgenowskich związków 31 i 32. Udało się również zaplanować strukturę związków modelowych i doświadczalnie potwierdzić możliwość uzyskania N-acylowych pochodnych sultanu Oppolzera w termodynamicznie nie faworyzowanej, ale bardziej reaktywnej konformacji syn-s-trans.
4. 1,4-addycja związków magnezoorganicznych do para-podstawionych (2R)-N-cynamoilobornano-10,2-sultamów (16a-m). Synteza Tapentadolu (17).
Większość badań dotyczących zastosowania sultamu Oppolzera w syntezie asymetrycznej opisywało stereoelektronowy wpływ wolnej pary elektronowej atomu azotu tego pomocnika chiralnego, na atom węgla C(α) w jego N-alkenoilowych pochodnych. Dla porównania praktycznie brak jest badań nad wpływem tego pomocnika na indukcję asymetryczną na atomie węgla C(β). W związku z tym przeprowadziłam serię reakcji 1,4-addycji związków Grignarda do para-podstawionych (2R)-N-cynamoilobornano-10,2-sultamów (16a-m), której celem było zbadanie stereoelektronowego wpływu sultamu Oppolzera 13 na atom węgla C(β). (H6, H7) \textsuperscript{14,15}
W tym celu dokonałam syntezy trzynastu chiralnych pochodnych 16a-m, które różniły się charakterem elektronowym podstawnika w pozycji para pierścienia benzenowego (Schemat 11).
\[
\begin{align*}
\text{R} &= \text{a} - \text{H} \\
&= \text{b} - \text{OBn} \\
&= \text{c} - \text{Cl} \\
&= \text{d} - \text{Br} \\
&= \text{e} - \text{Me} \\
&= \text{f} - \text{OMe} \\
&= \text{g} - \text{CF}_3 \\
&= \text{h} - \text{CN} \\
&= \text{i} - \text{OCF}_3 \\
&= \text{j} - \text{SO}_2\text{Me} \\
&= \text{k} - \text{SMe} \\
&= \text{l} - \text{F}
\end{align*}
\]
\textit{Schemat 11. Synteza para-podstawionych (2R)-N-cynamoilobornano-10,2-sultamów 16a-m.}
Badania mechanistyczne rozpoczacam od poszukiwania warunków najefektywniejszego przeprowadzenia reakcji 1,4-addycji. W tym celu przeprowadziłam reakcję bromku etylomagnezowego z cynamonową pochodną sultamową 16a, w różnych temperaturach (Schemat 12). Uzyskane wyniki wskazały znaczący wpływ temperatury prowadzenia procesu na równowagę konformacyjną substratu, co objawiło się wzrostem wartości obserwowanej diasteroselekcji wraz z obniżeniem temperatury (Tabela 4). (H6) \textsuperscript{14}
\textit{Schemat 12. Addycja EtMgBr do cynamoilowej pochodnej sultamowej 16a.}
\textit{Tabela 4. Wyniki dla reakcji addycji EtMgBr do cynamoilowej pochodnej sultamowej 16a w różnym zakresie temperatur.}
| T (°C) | d.e. (%) |
|--------|----------|
| 0 | 59 |
| -18 | 68 |
| -42 | 68 |
| -63 | 72 |
| -78 | 73 |
\textit{Rysunek 9. Zależności Eyringa dla pochodnej 16a.}
Wyznaczenie zależności Eyringa (1/T vs dr*ln dr) (Rysunek 9) pozwoliło na oszacowanie wartości entalpii aktywacji ($\Delta \Delta H^\# = 0,59$ kcal/mol) i entropii aktywacji ($\Delta \Delta S^\# = 0,73$ cal/K·mol) procesu odpowiednio z nachylenia prostej i z miejsca przecięcia się prostej z osią Y. Uzyskane wartości były zgodne z dotychczas opisanymi wartościami dla stanów przejściowych reakcji Diels-Aldera podobnych dienofili.
Aby zbadać wpływ czynników sterycznych na reakcje przebiegające z udziałem atomu ($\beta$) pochodnej cynamonowej, przeprowadziłam serię reakcji 1,4-addycji z użyciem odczynników magnezoorganicznych o zwiększającej się zawadzie przestrzennej. (H6)$^{14}$ Zaobserwowalam, że sterycznie nie wymagający EtMgCl prowadzi do produktu (R)-38 z 78% nadmiarem diastereomerycznym. Użycie większego BnMgCl zdecydowanie obniża diastereoselekcję (58% d.e.), zaś $^2$PrMgCl pozwala na uzyskanie produktu tylko z 46% d.e.. Jak widać wzrost zawady przestrzennej użytego związku Grignarda, wpływa na zmniejszenie diastereoselekcji procesu. Wskazuje to na fakt, że obecny w cząsteczce pomocnik chiralny słabo sterycznie różnicuje tak odległy od niego atom C($\beta$).
W dalszej części badań przeprowadziłam, serię 1,4-addycji bromku etylomagnezowego do pochodnych 16a-m w temperaturze -78 °C (Schemat 13).
Uzyskane mieszaniny diastereomerycznych produktów poddałam analizie za pomocą metody magnetycznego rezonansu jądrowego (NMR). W uzyskanych widmach $^1$H NMR dokonałam porównania integracji sygnałów pochodzących od protonów grup metylowych dwóch współistniejących diastereomerycznych produktów, co pozwoliło na wyznaczenie wartości nadmiarów diastereomerycznych przeprowadzonych reakcji (Tabela 5). Badane pochodne zostały uszeregowane w Tabeli 5 zgodnie ze stałą $\sigma$ równania Hammetta. Parametr ten, opisuje całkowity efekt elektrostatyczny działający na centrum reakcyjne. Analiza danych zawartych w Tabeli 5 pozwoliła mi na wyznaczenie liniowej zależności nadmiaru diastereomerycznego od stałej sigma. Wraz ze wzrostem charakteru elektronodonorowego podstawnika w substracie wzrasta również wartości obserwowanego nadmiaru diastereomerycznego (Rysunek 10). Wyraźnie jednak było widać, że wyniki pochodzące od pochodnych zwierających atomy fluoru (-F, -CF$_3$, -OCF$_3$) w podstawniku w pozycji para, znaczaco odbiegaly od wyznaczonej prostej. Zaciekawiona tą rozbieżnością poszukiwałam innej prostej metody na określenie nadmiaru diastereomerycznego dla tych pochodnych. Okazało się, że w tym celu można zastosować analizę widm $^{19}$F NMR uzyskanych mieszanin diastereoiizomerów. (H7)$^{15}$ Uzyskane za pomocą tej metody wartości diastereoselekcji wyróżnie spadły i lepiej dopasowały się do wyznaczonej zależności (d.e.$^1$H vs $^{19}$F: R=F 78% vs 74%, R=OCF$_3$ 73% vs 68%, R=CF$_3$ 62% vs 60%).
Tabela 5. Wyniki reakcji 1,4-addycji związku Grignarda do sultamowych pochodnych 16a-l.
| R | σ | d.e. (%) | d.r. | log(d.r.) |
|-------|-----|----------|------|-----------|
| -OBn | -0.41 | 79 | 8.5 | 0.93 |
| -OMe | -0.27 | 75 | 7.0 | 0.85 |
| -Me | -0.13 | 79 | 8.7 | 0.94 |
| -H | 0 | 73 | 6.4 | 0.81 |
| -SMe | 0.06 | 77 | 7.7 | 0.89 |
| -F | 0.15 | 78 | 8.7 | 0.94 |
| -Cl | 0.24 | 67 | 5.1 | 0.71 |
| -Br | 0.27 | 64 | 4.6 | 0.66 |
| -OCF₃ | 0.35 | 73 | 6.7 | 0.83 |
| -CF₃ | 0.53 | 62 | 4.26 | 0.63 |
| -CN | 0.70 | 49 | 2.9 | 0.46 |
| -SO₂Me| 0.73 | 45 | 2.65 | 0.42 |
Rysunek 10. Graficzne przedstawienie wyników z Tabeli 5.
Aby wyjaśnić uzyskiwane w powyższej reakcji 1,4-addycji diastereoselekcję musiałam bliżej przyjrzeć się efektom elektronowym, których badanie i opisanie jest znacznie trudniejsze i mniej intuicyjne. Dokonałam próby zilustrowania stereoelektronowego wpływu wolnej pary elektronowej atomu azotu pomocnika chiralnego na konformację substratu poprzez uzyskanie i analizę struktur krystalograficznych trzech wybranych związków posiadających podstawniki o skrajnym charakterze elektronowym (R=NO₂, H, OMe²³). (H6)¹⁴ Analiza uzyskanych struktur krystalograficznych pokazała, że wszystkie pochodne, niezależnie od charakteru elektronodonorowego podstawnika, mają ułożenie anti grup C=O i SO₂ oraz s-cis grup C=O i C(α)=C(β) (Rysunki 11, 12 i 13). Pochodna z podstawnikiem elektronodonorowym - OMe (Rysunek 11, struktura 16f) wykazuje największą piramidalizację atomu azotu zawartego w pomocniku chiralnym (ΔhN=0.341 Å). Natomiast pochodna z podstawnikiem nitrowym (Rysunek 13, struktura 16m), silnie wyciągającym elektrony z pierścienia aromatycznego, jest niemalże płaska (ΔhN=0.191 Å). Pośrednią piramidalizację atomu azotu wykazuje zaś niepodstawiona sultamowa pochodna kwasu cynamonowego (ΔhN=0.285 Å) (Rysunek 12, struktura 16a).
Rysunek 11
Na podstawie zaobserwowanego wpływu piramidalizacji atomu azotu na nadmiar diastereoizomeryczny reakcji 1,4-addycji zaproponowałam następujący model stereochemiczny. Jak przedstawiłam na Schemacie 14 w konformacji anti-s-cis czynniki elektronowe faworyzują podejście od strony si, natomiast czynniki steryczne faworyzują przeciwną stronę re. Mamy więc do czynienia z niezgodnymi efektami kierującymi. W przypadku termodynamicznie mniej stabilnego, ale bardziej reaktywnego konformeru syn-s-cis, oba wpływy-elektronowy i steryczny-faworyzują tę samą stronę re.
**Schemat 14.** Wpływ czynników sterycznych i elektronowych na obserwowany nadmiar diastereomeryczny.
W związku z tym, mniejszą reaktywność i diastereoselekcję pochodnych zwierających grupy silnie wyciągające elektrony można wyjaśniać tym że bardziej płaski atom azotu powoduje większe sprzężenie wiązania C=C oraz C=O z ugrupowaniem SO$_2$. Co za tym idzie trudniejsza jest zmiana konformacji wiązania amidowego i osiągnięcie konformacji syn-s-cis. W związku z tym faworyzowana jest konformacja anti-s-cis posiadająca niezgodne efekty kierujące co zmniejsza diastereoselektywność procesu.
W dalszej części badań dotyczących 1,4-addycji związków Grignarda do para-podstawionych (2R)-N-cynamoilobornano-10,2-sultamów (16a-m), której celem było wykazanie
stereoelektronowego wpływu sultamu Oppolzera 13 na atom węgla C(β) zajęłam się wpływem związku magnezoorganicznego na badany proces. Dotychczas przeprowadzone badania mechanistyczne zakładały konieczność użycia dwóch równoważników molowych związku Grignarda. Wiadomym jest, że bromki lub chlorki magnezoorganiczne występują w roztworach w postaci dimerów. Zakłada się więc, że podczas addycji tych związków do chiralnych α,β-nienasyconych pochodnych karbonylowych dochodzi do koordynacji dimeru poprzez oddziaływanie jednego z atomów magnezu do grup C=O oraz SO₂, co wymusza konformację syn-s-cis substratu i umożliwia addycję grupy alkilowej do węgla β od dołu wiązania podwójnego (strona re) (Rysunek 14).
**Rysunek 14. Model bimetalicznego kompleksu.**
Natomiast, jodki magnezoorganiczne nie tworzą dimerów w związku z tym nie powinny być efektywnymi nukleofilami w badanej reakcji. Przeprowadzony przez nas eksperyment kontrolny z użyciem BuMgI prowadził do otrzymania produktu z bardzo niską wydajnością oraz diastereoselekcją, co potwierdza powyższe założenia (Schemat 15). (H6)\(^{14}\)
| warunki | wydajność | d.e. (%) |
|--------------------------|-----------|----------|
| 2.2eq BuMgI | Bardzo | 29 |
| 1.1eq MgBr₂; 1.1eq Bu₂Mg | 83 | 72 |
| 1.1eq MgBr₂; 1.1eq | 96 | 72 |
| 1.1eq ZnBr₂; 1.1eq | 22 | 41 |
**Schemat 15. Zastosowanie 1 równoważnika związku Grignarda w obecności 1 równoważnika soli w reakcji 1,4-addycji.**
Warto przypomnieć, że związki magnezoorganiczne pozostają w tzw. równowadze Schlenka (2RMgX ↔ MgX₂ + R₂Mg). W związku z tym, pomyślałam że, zastosowanie soli magnezowej w połączeniu z dialkilomagnezem powinno skutkować podobnym przebiegiem reakcji jak przy zastosowaniu związku Grignarda. Aby sprawdzić powyższe założenie przeprowadziłam reakcję w której do roztworu pochodnej kwasu cynamonowego 16a dodano bromek magnezu, a następnie Bu₂Mg. (H6)\(^{14}\) Zaobserwowałam wysoki stopień przereagowania reagentów oraz wysoką diastereoselekcję reakcji (Schemat 15). Zamiana Bu₂Mg na jeden równoważnik molowy związku Grignarda zaowocowała zwiększeniem wydajności procesu. Zmiana użytej w reakcji soli z MgBr₂ na ZnBr₂, zdecydowanie obniżyła wydajność i diastereoselekcję reakcji, co wskazuje, że charakter użytej soli ma wpływ na przebieg 1,4-addycji. Powyższe wyniki mają bardzo poważne skutki
praktyczne, ponieważ wykazałam, że możliwe jest użycie tylko jednego równoważnika molowego związku Grignarda z jednym równoważnikiem soli. Może być to ważne szczególnie w reakcjach, w których związek Grignarda jest trudny do otrzymania.
Ciekawy wynik uzyskałam gdy pochodną kwasu cynamonowego posiadającą podstawnik fluorowy w pozycji para 16l poddalałam działaniu EtMgBr w obecności bromku lub jodku miedzi (I) (Schemat 16). (H7)\(^{15}\)
![Diagram]
**Schemat 16.** Zastosowanie soli miedzi w reakcji 1,4-addycji związków Grignarda.
W wyniku powyższych reakcji główny produkt (S)-38l uzyskano z niskimi diastereoselekcjami. Jest to produkt o odwróconej konfiguracji absolutnej w stosunku do produktów wcześniej obserwowanych. Próba wyjaśnienia tego fenomenu doprowadziła nas do zaproponowania hipotezy, że podczas reakcji prowadzonych w obecności soli miedzi dochodzi do wytworzenia trimetalicznego kompleksu (Schemat 17). W kompleksie tym atom miedzi jest połączony, poprzez jeden ze swoich ligandów, do pozycji apikalnej atomu magnezu nie tworzącego połączenia chelatowego. Jest to pozycja przeciwna do pseudoaksjalnej grupy S=O, tak więc nukleofil R\(_2\) jest przyłączany od góry konformeru syn-s-cis.
![Diagram]
**Schemat 17.** Model bimetaliczny vs. trimetaliczny.
Podsumowując, przedstawione w tej części pracy badania reakcji nukleofilowej 1,4-addycji do α,β-nienasyconych amidów, zawierających sultam Oppolzera, pozwoliły mi na skorelowanie diastereoselekcji procesu z charakterem elektrono-donorowym/akceptorowym podstawnika w pozycji para substratu. Badania krystalograficzne pomogły w opisie stereoelektronowego wpływu pomocnika chiralnego na reakcje prowadzone na węglu C(β). Potwierdzając doświadczalnie znany w literaturze mechanizm addycji związków Grignarda do α,β-nienasyconych pochodnych, zakładający tworzenie kompleksu substratu z dimerem związku Grignarda i korzystając z założeń równowagi Schlencka zaproponowałam nową hipotezę badawczą. Mianowicie, postulowałam i potwierdziłam doświadczalnie, że w reakcjach tego typu możliwe jest zastosowanie jednego równoważnika molowego związku Grignarda w połączeniu z jednym równoważnikiem molowym soli. Szeroko zakrojone badania doprowadziły również do uzyskania wyników (EtMgBr+CuX),
których nie można było wytlumaczyć bazując na zaproponowałem wcześniej modelu. W związku z tym zaproponowaliśmy nowy model który zakładał powstawanie trimetalicznego kompleksu pozwalającego wyjaśnić odwrócony dla tego przypadku kierunek indukcji asymetrycznej.
Równolegle do badań mechanistycznych, poszukiwałem ciekawych związków organicznych, do których syntezy można było wykorzystać doświadczenia nabyte podczas prac nad reakcją 1,4-addycji związków Grignarda do chiralnych α,β-nienasyconych pochodnych karbonylowych. Moją uwagę zwrócił lek o nazwie Tapentadol (17) (Rysunek 15). (H8)
**Rysunek 15. Struktura Tapentadolu (17).**
Ten silny lek przeciwbólowy, stanowi bardzo korzystne uzupełnienie dotychczas używanych silnych leków przeciwbólowych takich jak np. morfina. Jego zaletą jest nieuzależniający charakter, jak również mniejsza liczba odczuwanych przez pacjentów skutków ubocznych. Tylko jedna z czterech możliwych form stereoizomerycznych tego leku jest dopuszczona do zastosowań medycznych. Dlatego, tak ważne jest poszukiwanie nowych, stereoselektywnych metod jego syntezy.
**Schemat 18. Asymetryczna synteza prekursora Tapentadolu -39.**
Syntezę Tapentadolu, z wykorzystaniem reakcji nukleofilowej 1,4-addycji związków Grignarda, rozpoczęłam od uzyskania odpowiedniej α,β-nienasyconej chiralnej pochodnej 37. Następnie związek 37 poddałem reakcji 1,4-addycji bromku etylomagnezowego co prowadziło do pochodnej 38 z 72% wydajnością przy 67% d.e.. Jednokrotna krystalizacja mieszaniny diastereoizomerów pozwoliła na uzyskanie czystego diastereoizomeru (R)-38 (Schemat 18). W kolejnym etapie przy użyciu jodku metylu w obecności silnej zasady (LDA) dokonałam alkilowania odpowiedniego enolu uzyskując pochodną 39. Pozostałe etapy syntezy, miały polegać jedynie na usunięciu pomocnika chiralnego oraz przekształceniu obecnych grup funkcyjnych. Niestety, w czasie moich prac ukazał się manuskrypt, w którym w podobnej do mojej strategii, przy zastosowaniu pomocnika chiralnego Evansa, przedstawiono syntezę Tapentadolu. Spowodowało to zatrzymanie moich prac w obszarze wykorzystania asymetrycznej reakcji 1,4-addycji do syntezy tego leku. Jednakże, cząsteczka Tapentadolu wciąż pozostawała w obszarze moich zainteresowań. Zaproponowałam więc nową strategię syntetyczną pozwalającą na wprowadzenie obu nowych centrów stereogenicznych w jednym procesie przy zastosowaniu reakcji asymetrycznego wodorowania α,β-nienasyconych pochodnych karboksylowych 40a-c (Schemat 19). (H8) Praca ta stanowi praktyczne uwieńczenie prowadzonych przeze mnie badań mechanistycznych, strategia ta ma charakter ogólny i może
---
24 Frampton J. E., *Drugs*, **2010**, *70*(13), 1719-1743
25 Qiang Z., Jian-Feng L., Guang-Hui T., Rong-Xia Z., Jin S., Jin S., Xin F., Du F., Xiang-Rui J., Jing-Shan S., Tetrahedron: *Asymmetry*, **2012**, *23*, 577-582.
stanowić cenne uzupełnienie metod syntezy kwasów karboksylowych i ich pochodnych zawierających w pozycjach α i β podstawniki alkilowe lub arylowe.
Niezbytnymi substratami do asymetrycznego wodorowania są odpowiednio wielopodstawione alkeny. Tradycyjne metody takie jak reakcja Wittiga czy Hornera-Wadswortha-Emmonsa są mało efektywne i stereoselektywne w przypadku syntezy takich alkenów. Dlatego, też konieczne jest zastosowanie innych metod syntetycznych do otrzymywania wielopodstawionych alkenów. Wśród tych metod wyróżnić możemy: reakcję sprzęgania podstawionych halogenków winylu ze związkami metaloorganicznymi, reakcje eliminacji, reakcje karbometalacji alkinów czy olefinacja ketonów. Analiza dostępnej literatury pozwoliła na wytypowanie kilku metod, które mogłyby mieć praktyczne zastosowanie w regioselektywnej syntezie czteropodstawionych pochodnych α,β-nienasyconych kwasów karboksylowych (E-40a-c).
W szeroko zakrojonych badaniach wstępnych, zastosowałem reakcję reduktywnej β-eliminacji czteropodstawionych epoksydów lub α,β-halohydryn z użyciem jodu samaru (II). Niestety, mimo wielu prób modyfikacji warunków prowadzenia procesu, w tym stosowania dodatków np. HMPA, uzyskanie pożądanego produktu było możliwe ze średnią wydajnością, ale niską regioselektywnością (max. 60% E/Z 2.8:1).
Siegnąłem zatem po metodę bazującą na olefinacji ketonów za pomocą ynolanów. Niestety wyniki uzyskiwane za pomocą tej metody były niepowtarzalne, a najlepszym uzyskanym rezultatem była 50% wydajność i 6.7:1 E/Z regioselekkcja pożądanego produktu.
Wtedy swą uwagę przeniosłam na metodę karbometalacji zaproponowaną przez Mori. Metoda ta, polega na katalizowanej solami niklu addycji dwutlenku węgla oraz związków cynkoorganicznych do dwupodstawionych alkinów. Zaproponowany dla tego procesu mechanizm wyklucza tworzenie się niepożądanego regioizomeru Z, jednakże możliwe jest powstawanie izomeru 42, bądź produktu tripodstawionego (43) (brak addycji związku cynkoorganicznego) (Schemat 20). Jednakże, duży niepokój wzbudził fakt, że do otrzymania produktu E-40c konieczne jest użycie dietylocyknu. Doniesienia literaturowe o zastosowaniu Et₂Zn są niezwykle skąpe, a wydajności reakcji w których go zastosowano niepokojąco niskie.
---
26 a) Concellón J. M., Pérez-Andrés J. A., Rodríguez-Solla H. *Chem.Eur.J.*, **2001**, 7, 3062-3068. b) Concellón J. M., Bardales E., *Org. Lett.*, **2002**, 4, 189-191 c) Concellón J.M., Bardales E., *J. Org. Chem.*, **2003**, 68, 9492-9495.
27 Shindo M., Matsumoto K., *Top Curr Chem*, **2012**, 327, 1–32.
28 Mori M., *Eur. J. Org. Chem.*, **2007**, 4981–4993.
W związku z tym z zadowoleniem stwierdziłam, że alkin 41 zastosowany w reakcji karbometalacji z dietylocyklinkiem w atmosferze dwutlenku węgla, w obecności Ni(cod)$_2$ (biscykloooktadien niklu (0)) jako katalizatora oraz DBU pozwolił na uzyskanie właściwego produktu reakcji E-40c z 89% wydajnością. Wartym podkreślenia jest fakt, że w celu ostatecznego oczyszczania produktu reakcji udało nam się uniknąć stosowania chromatografii kolumnowej, która dla pochodnych karboksylowych jest zwykle mało wydajna. Mieszanie porenakcyjną poddałam destylacji, co prowadziło do wydzielenia czystego regioizomeru E-40c.
Zbadałam również wpływ podstawników w użytych alkinach jak i stosowanych związkach cynkoorganicznych na przebieg reakcji karbometalacji (Schemat 21) (Tabela 6).
**Tabela 6. Wpływ podstawników w użytych alkinach jak i stosowanych związkach cynkoorganicznych na przebieg reakcji karbometalacji**
| | Zn(Me)$_2$[a] | Zn(Et)$_2$[a] | Zn(iPr)$_2$[a] |
|-------|---------------|---------------|----------------|
|  | 44a:46aa:47aa:48a | 44a:46ab:47ab:48a | 44a:46ac:47ac:48a |
| | 41 : 59 : 0 : 0 | 15 : 61 : 12 : 12 | 10 : 25 : 5 : 60 |
|  | 44b:46ba:47ba:48b | 44b:46bb:47bb:48b | 44b:46bc:47bc:48b |
| | 20 : 66 : 7 : 7 | 17 : 55 : 11 : 17 | 40 : 20 : 0 : 40 |
|  | 44c:46ca:47ca:48c | 44c:46cb:47cb:48c | 44c:46cc:47cc:48c |
| | 38 : 62 : 0 : 0 | 21 : 54 : 14 : 10 | 34 : 15 : 0 : 51 |
[a] 0.4 mmol alkinu w 0.5ml THF, 1.2 mmol związku cynkoorganicznego, 4 mmol DBU, 0.08 mmol Nicod$_2$ w 1ml THF, 1atm CO$_2$, 0°C, względny udział produktów określano na podstawie widm $^1$H NMR.
Analiza uzyskanych wyników pokazała, że długość łańcucha bocznego w alkinie ma raczej średni wpływ na dystrybucję produktów reakcji, natomiast znaczący wpływ ma podstawnik w stosowanym związku cynkoorganicznym. I tak, przy użyciu Zn(Me)$_2$ praktycznie nie obserwowałam powstawania niepożądanych: produktu tri-podstawionego 48a-c oraz izomera 47, a właściwy produkt reakcji 46 tworzył się z ok 60% wydajnością. Gdy użyłam Zn(Et)$_2$ zaobserwowałam wyższą konwersję substratu, jednak, nie wpłynęło to na wydajność tworzenia właściwego E-izomera 46, tylko zaowocowało pojawiением się ubocznych produktów reakcji 47 i 48a-c. Zastosowanie Zn(iPr)$_2$ ze względu na zbyt dużą zawadę przestrzenną grupy izopropylowej, głównie prowadziło do tworzenia tripodstawionego produktu 48a-c.
Ni(cod)$_2$ jest efektywnym katalizatorem w reakcji karbometalacji, jednakże ze względu na swoją dużą wrażliwość na wilgoć i tlen wymaga pracy z zastosowaniem gloveboxu. Dlatego, też znalezienie stabilnego katalizatora znaczaco ułatwiłoby procedurę syntetyczną. W tym celu, w modelowej reakcji karbometalacji jako katalizatorów użyłam różnych stabilnych na powietrzu soli niklu (Schemat 20).
W pierwszej kolejności sięgnęłam po NiCl₂, który niestety pozwolił na wytworzenie produktu E-40c jedynie z 8% wydajnością. Handlowo dostępny Ni(acac)₂ okazał się zdecydowanie bardziej efektywnym katalizatorem i prowadził do E-40c z 45% wydajnością. Następnie przeprowadziłam syntezę kompleksu Ni(dme)Cl₂. Kompleks ten okazał się być bardzo stabilny i mało wrażliwy na wodę. Jego zastosowanie w modelowej reakcji karbometalacji prowadziło do pożądanego produktu E-40c z 61% wydajnością. Zastosowałam więc Ni(dme)Cl₂, podobnie jak uprzednio Ni(cod)₂, w szerszych badaniach nad przebiegiem reakcji karbometalacji (Schemat 21). Jako substratów użyłam alkinów 44a i 44b, oraz związków cynkoorganicznych: Zn(Me)₂ i Zn(Et)₂. Porównanie wyników badań dla obu katalizatorów pokazało, że Ni(dme)Cl₂ pozwala na uzyskanie jako głównego produktu E-46, zwykle z nieznacznie niższymi konwersjami w porównaniu z Ni(cod)₂. Jednakże, stabilność i dużo większa łatwość pracy z Ni(dme)Cl₂ sprawia, że jest on dogodniejszym katalizatorem w reakcji karbometalacji niż Ni(cod)₂.
Podsumowując, w tej części pracy przeprowadziłam badania, mające na celu znalezienie efektywnej drogi syntezy znanego leku przeciwbólowego—Tapentadolu. Dokonałam wydajnej metody syntezy odpowiedniego alkenu E-40c. Poszerzone badania nad poszukiwaniem nowego stabilnego katalizatora do reakcji karbometalacji pokazały, że kompleks Ni(dme)Cl₂ może stanowić interesujące dopełnienie do znanych dotychczas i stosowanych katalizatorów w tej reakcji. Aktualnie prowadzone są prace nad asymetrycznym wodorowaniem uzyskanych alkenów, co pozwoli na otrzymanie chiralnych pochodnych kwasów karboksylowych zawierających w pozycjach α i β odpowiednie podstawniki alkilowe lub arylowe.
5. Wnioski
Najważniejszymi osiągnięciami wynikającymi z badań opisanych w jednotematycznym cyklu publikacji jest:
- Wykazanie, że grupa guanidyniowa pełni funkcję katalizatora kwasowego, a nie katalizatora elektrostatycznego w reakcji rozszczepienia/transesteryfikacji RNA (H1).
- Wykazanie, że możliwe jest obserwowanie termodynamicznie nie faworyzowanej, acz bardziej reaktywnej, konformacji syn-s-trans w odpowiednio zaprojektowanych N-acylowych pochodnych sultamu Oppolzera (H2).
- Wyjaśnienie mechanizmu reakcji sulfonowania kamfory 18 i jej izomerycznych pochodnych 19 i 20 (H3).
- Opracowanie metody syntezy nowego pomocnika chiralnego (2R)-fenchano-8,2-sultamu oraz zastosowanie jego pochodnej fumaroilowej w reakcji [4+2]cykloaddycji (H4). Zaproponowanie stereochemicznego modelu wyjaśniającego przebieg katalizowanej kwasami Lewisa reakcji [4+2]cykloaddycji z użyciem N,N-fumaroilo-(2R)-fenchano-8,2-sultamu (H5).
- Wykazanie liniowej zależności pomiędzy charakterem elektrono-donorowym/akceptorowym podstawnika w pozycji para chiralego amidu kwasu cynamonowego a obserwowaną diastereoselektywnością reakcji nukleofilowej 1,4-addycji (H6).
- Wyjaśnienie wpływu czynników stereoelektornowych na diastereoselekcję reakcji 1,4-addycji oraz ich powiązanie z obserwowanymi zmianami piramidalizacji atomu azotu sultamu Oppolzera w zależności od budowy dienofila (H6).
---
29 Ward L. G. L., Pipal J. R., *Inorganic Syntheses*, **1972**, 13, 154-164.
• Udowodnienie, że reakcja 1,4-addycji do $\alpha,\beta$-nienasyconych amidów może być efektywnie przeprowadzona przy zastosowaniu tylko jednego równoważnika molowego związku Grignarda (H6 i H7).
• Zaproponowanie modelu stereochemicznego - trimetalicznego kompleksu – do opisu reakcji 1,4-addycji związków Grignarda w obecności soli miedzi (H7).
• Opracowanie syntezы czteropodstawionego kwasu cynamonowego na drodze reakcji karbometalacji. Wykazanie, że Ni(dme)Cl$_2$ jest efektywnym katalizatorem w reakcji karbometalacji, a ze względu na dużą stabilność na powietrzu, może stanowić wygodne dopełnienie do dotychczas stosowanych katalizatorów (H8).
5. Omówienie pozostałych osiągnięć naukowo-badawczych
5.1 Podsumowanie dorobku naukowego
Liczba publikacji 15
Liczba publikacji po uzyskaniu stopnia doktora 11
Sumaryczny Impact Factor 36.825
Raport cytowań Web of Science (WoS); [Scopus] dane z 08.04.2016 (publikacja H7 i H8 w druku).
Liczba cytowań = 216 (15.4 cytowań/publikację); [239 (18.4 cytowań/publikację]
Liczba cytowań bez autocytowań = 187 (13.3 cytowań/publikację); [170 (13 cytowań/publikację]
Indeks Hirscha h = 7; [9]
5.2 Publikacje stanowiące dorobek naukowy (poza cyklem publikacji wymienionym w pkt. 4) przed uzyskaniem stopnia doktora opublikowane w czasopismach z bazy Journal Citation Reports:
M1 Bauer, T., Chapuis, C., Kucharska, A., Rzepecki, P., Jurczak, J.,
"Influence of Lewis Acids on the [4+2] Cycloaddition of N,N'-Fumaroylbis[(2R)-bornane-10,2-sultam] to Cyclopentadiene and Application to Various Dienes."
Helvetica Chimica Acta, 1998, 81 (2), 324-329. IF=1.833
M2 Chapuis, C., Kucharska, A., Rzepecki, P., Jurczak, J.,
"Influence of the Solvent Polarity on the Stereoselectivity of the Uncatalyzed [4+2] Cycloaddition of Cyclopentadiene to N,N'-Fumaroyldi[(2R)-bornane-10,2-sultam]."
Helvetica Chimica Acta, 1998, 81 (12), 2314-2325. IF=1.833
M3 Chapuis, C., Kucharska, A., Jurczak, J.,
"A comparison of two effective chiral auxiliaries-(2R)-bornane-10,2-sultam and (2R)-bornane-10,2-cyclohydrazide-using the [4+2] cycloaddition of cyclopentadiene to their N,N'-fumaroyl derivatives."
Tetrahedron Asymmetry, 2000, 11 (22), 4581-4591. IF= 2.386
M4 Kucharska, A., Gorczyńska, R., Chapuis, C., Jurczak, J.,
"Asymmetric Induction in the [4+2] Cycloaddition of Cyclopentadiene and Furan to Chiral Derivatives of Fumaric Acid"
Chirality, 2001, 13 (10), pp. 631-633. IF=1.976
5.3 Publikacje stanowiące dorobek naukowy (poza cyklem publikacji wymienionym w pkt. 4) po uzyskaniu stopnia doktora opublikowane w czasopismach z bazy Journal Citation Reports:
W Pracy doktorskiej opisałam syntezę trzech różnych pomocników chiralnych: dwóch znanych z literatury: (2R)-bornano-10,2-sultamu i (2R)-bornano-10,2-cyklohydrazydu, oraz jednego zaprojektowanego i po raz pierwszy otrzymanego przeze mnie 6-członowego analogu sultamu Oppolzera. (D1) Uzyskane pomocniki chiralne wykorzystywałam do syntezy trzech dienofili, chiralnych pochodnych kwasu fumarowego, które zastosowałam w badaniach reakcji Dielsa-Aldera z cyklopentadienem. Opisałam wpływ warunków reakcji: temperatury, kwasów Lewisa oraz
rozpuszczalników na przebieg [4+2]cykloaddycji z użyciem powyższych chiralnych dienofili. Wykazałaam użyteczności zastosowanych przezem mnie trzech różnych pomocników chiralnych w badanym procesie.(D2) Praca D3 opisuje część badań przeprowadzonych podczas stażu podoktorskiego a dotyczących prac w obszarze projektowania receptorów zdolnych koordynować kationy, aniony lub sole. Dokonano opisu matematycznego (stworzenie programu komputerowego), który miał na celu opisanie wpływu poszczególnych parametrów na przebieg procesu miareczkowania gość-gospodarz z wykorzystaniem barwników (Indicator-Displacement Assay). Wyniki teoretyczne porównano z danymi eksperymentalnymi wcześniej badanych układów, jak również wykazano praktyczne zastosowanie metody do określenia ilości kwasu szczawiowego w próbce moszczu winogronowego.
D1 Piątek, A., Chapuis, C., Jurczak, J.,
"Synthesis of a six-membered ring (2R)-bornane-11,2-sultam and structural comparison with Oppolzer's, Lang's and King's sultams."
Helvetica Chimica Acta, 2002, 85 (7), pp. 1973-1988. IF=1.833
D2 Piątek, A., Chapuis, C., Jurczak, J.,
"Influence of the solvent polarity on the stereoselectivity of the uncatalyzed [4+2] cycloaddition of cyclopentadiene to a N,N'-fumaroyldi six-membered ring [(2R)-bornane-11,2-sultam]."
Journal of Physical Organic Chemistry, 2003, 16 (10), 700-708. IF=1.211
D3 Piątek, A.M., Bomble, Y.J., Wiskur, S.L., Anslyn, E.V.,
"Threshold detection using Indicator-Displacement Assays: an application in the analysis of malate in Pinot Noir grapes."
Journal of the American Chemical Society, 2004, 126 (19), 6072-6077. IF=6.903 | <urn:uuid:107981c8-d705-438c-9f89-5e16efcde98e> | finepdfs | 1.179688 | CC-MAIN-2017-39 | http://beta.chem.uw.edu.pl/dziekan/APiatek_hab_autoref_pl.pdf | 2017-09-21T01:25:59Z | crawl-data/CC-MAIN-2017-39/segments/1505818687592.20/warc/CC-MAIN-20170921011035-20170921031035-00713.warc.gz | 39,510,300 | 0.999022 | 0.999834 | 0.999834 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
259,
1691,
3494,
5974,
8645,
10230,
12082,
14851,
17419,
20357,
21886,
24304,
26669,
30275,
33120,
35841,
38174,
40747,
43080,
45974,
48021,
49338,
51838,
54097,
56945,
59650,
62604,
65793,
66445,
68921,
70540
] | 1 | 0 |
Dla wolnej i niepodległej
11 listopada - koncert Legnickiej Orkiestry Symfonicznej w Miejskim Domu Kultury.
Kopciuszek na emeryturze
Przygoda z układanką zaczęła się, kiedy przeszła na emeryturę. 30 książek jakie przeczytała w pierwszym miesiącu, to nie był sposób na aktywną emeryturę.
Gruzja to kraj z aspiracjami
Granica gruzińsko-armeńska, w swym wyglądzie nie zachwyca. W pewnym momencie asfalt się kończy, a pozostaje pytanie: czy na noc zwija go sołtys?
Mistrzowie jesieni
Kolejne dwa trafienia. Jak nokaut. Koniec meczu. Odtańczone kółeczko zwycięstwa na środku boiska, w szatni odprawiono rytualne śpiewy - SUKCES!
Z prac wydziałów
* prace przy budowie trybun na stadionie KS Chojnowianka postępują. Obecnie wykonawca układa elementy betonowe stanowiące podstawę do montażu siedzisk.
* w Gimnazjum nr 2 prowadzone są prace przy wymianie stolarki okiennej. Wymienianych jest tu ponad 50 okien na froncie budynku.
* wkrótce na ulicach miasta pojawią się nowe tablice informacyjne. Większość z dotychczasowych, uległy zniesieniu, będą zatem sukcesywnie wymieniane. Zastąpią je tablice bardziej estetyczne, czytelniejsze i mniej nadsięję, trwałe.
* ogłoszono przetarg na utrzymanie miejskiego targowiska. Otwarcie ofert nastąpi 6 grudnia.
Budżet na przyszły rok
15 listopada, zgodnie z zasadami uchwalania budżetu, burmistrz miasta przedłożył radnym oraz regionalnej izbie obrachunkowej projekt budżetu na 2008 rok. Określa on roczny plan dochodów i wydatków, przychodów i rozchodów gminy oraz fundusze celowe.
Projekt na 2008 rok zakłada planowane dochody na kwotę ponad 33 mln złotych, wydatki na sumę 40 mln.
W przyszłorocznym budżecie zabezpieczono ponad 13 mln zł na miejskie inwestycje. Porównując tę kwotę z środkami tegorocznymi – 5 mln zł, można spodziewać, że już za kilka miesięcy w mieście ruszy wiele prac inwestycyjnych. Pieniądże przeznaczone będą m.in. na budowę międzyszkolnego basenu, budowę ulic i chodników, przebudowę sieci wodociągowych oraz kanalizacji i wiele innych.
10 mln zł z samorządowej kasy przeznaczono na oświetlenie, na gospodarkę mieszkaniową ponad 1 mln 800 tys., na pomoc społeczną ponad 6 mln.
Obecnie, projekt analizują miejscy radni. Swoją opinię wyrażą na grudniowej sesji podczas głosowania nad budżetem.
Wnioski o wymianę dowodu – tylko do 31 grudnia
Proces wymiany dowodów osobistych wydańych przed 1 stycznia 2001r. dobiera końca. Wnioski o nowy dowód można składać jeszcze tylko przez kilka tygodni. W myśl nowej ustawy, do 31 marca 2008 roku można posługiwać się książeczkowymi dowodami osobistymi, w celu poswiadczenia tożsamości i obywatelstwa polskiego, ale wniosek o jego wymianę musi być złożony jeszcze w tym roku! Wydział Spraw Obywatelskich Urzędu Miejskiego wydłużył godziny urzędowania i przyjmuje wnioski we wtorki i czwartki do godz. 18.00, w środy do godz. 15.30, w piątki do godz. 16.00.
Aby wymienić dowód osobisty należy:
1. Pobrać wniosek o wydanie dowodu osobistego w Urzędzie Miejskim w Chojnowie – Wydział Spraw Obywatelskich – parter, pokój nr 1 lub ze strony internetowej: chojnow.eu
2. Wypełnić wniosek zgodnie z zamieszczonym na nim poleceniem – podpis na wniosku składa się w obecności urzędnika przyjmującego wniosek.
3. Dokonać wpłaty w kwocie 30,00 zł. w kasie Urzędu Miejskiego w Chojnowie
4. Osobiście złożyć wniosek w urzędzie – parter, pokój nr 1 załączając do niego:
- 2 aktualne, wyraźne fotografie o wymiarach 35 x 45 mm przedstawiające osobę bez nakrycia głowy i okularów z ciemnymi szklaniami w taki sposób, aby ukazywały głowę w pozycji lewego profilu z widocznym lewym uchem, z zachowaniem równomiernego oświetlenia twarzy,
- dowód uiszczenia opłaty,
- odpis skrócony aktu urodzenia osoby, która nie wstąpiła w związek małżeński lub odpis skrócony aktu małżeństwa wraz z adnotacją o aktualnie używanym nazwisku. Zwalnia się z tego obowiązku osoby, których dokumenty sporządzane zostały w Urzędzie Stanu Cywilnego w Chojnowie. W tym przypadku prosi się wnioskodawców o potwierdzenie danych zawartych we wniosku w USC w Chojnowie, ul. Kilińskiego nr 5.
W poniedziałki oddelegowany pracownik urzędu przyjmuje wnioski od osób niepełnosprawnych w miejscu ich zamieszkania. Wcześniej należy telefonicznie (tel. 076 818-85-05) zgłosić zamiar wymiany dowodu.
Nagroda dla Polersu
Kolejny już raz chojnowska firma została uhonorowana prestiżową nagrodą świadczącą o wiarygodności i jakości gospodarczej. Kapituła Dolnośląskiego Certyfikatu Gospodarczego, pod przewodnictwem Marszałka Województwa Dolnośląskiego, przyznała firmie Polers certyfikat, który otrzymują firmy wiodące na Dolnym Śląsku. Dolnośląski Certyfikat Gospodarczy, to potwierdzenie rzetelności, innowacyjności oraz uznanie wkładu tej firmy w rozwój gospodarczy.
Polers, który funkcjonuje w naszym mieście od 14 lat, jest firmą sprzątającą, będącą w zakresie świadczonych usług liderem na rynku regionalnym. Dziś zatrudnia ok. 200 pracowników – profesjonalną, wykwalifikowaną młodą i ambitną kadrę, dzięki której firmie sukcesywnie przybywa klientów. Przybywa też nagród, a to nie tylko podnosi prestiż przedsiębiorstwa, ale jest jednocześnie doskonałą promocją miasta i dowodem na to, że nawet w niewielkiej aglomeracji, przy odpowiednim zarządzaniu, zawodowym podejściu do klienta i dbałości o jakość, sukces jest gwarantowany.
Wolne miejsca w WTZ
Kierownik Warsztatu Terapii Zajęciowej w Chojnowie zaprasza do składania podań osoby które chcą zostać uczestnikami WTZ. Uczestnikami mogą być osoby posiadające orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (znaczny lub umiarkowany), niezdolne do podjęcia pracy, które zakończyły formalny tok nauzania i ich wiek nie przekracza 45 lat. Osoby niepełnosprawne, przyjmowane do warsztatu muszą posiadać w swoim orzeczeniu wskazanie do uczestnictwa w terapii zajęciowej. W ramach prowadzonej terapii uczestnicy otrzymują środki finansowe na trening ekonomiczny w wysokości do 20% najżniejszego wynagrodzenia. Prosimy o kontakt osobisty w siedzibie WTZ w Chojnowie, ul. Kolejowa 9 lub telefoniczny pod nr tel. (076) 8 188214.
Sprostowanie
W poprzednim numerze GCh, w artykule „Jak głosowaliśmy” błędnie podaliśmy nazwiska obecnych senatorów. W senacie reprezentować nas będą: Tomasz Misiaś (PO), Jacek Swakoni (PO) i Witold Lech Idczak (PiS). Za pomyłkę przepraszamy.
Chojnowska opowieść
Do 7 grudnia Miejski Dom Kultury czeka na teksty literackie, których bohaterem będzie gród nad Skorą. Opowiadanie napisane w ramach ogłoszonego konkursu pn. "Zdarzyło się w Chojnowie..." może stać się kanwą scenariusza filmu, który powstanie w ramach projektu "Nakręć mnie - Zakręć mnie, czyli Młodzieżowe Studio Filmowe". Historia Chojnowie może być zabawna, aleby smutna, może traktować o wielkiej miłości lub zwykłym, codziennym dniu Chojnowa. Może nawiązywać do zdarzeń prawdziwych lub fikcyjnych. Ważne, aby tekst nie przekraczał 5 stron maszynopisu, a opowiadana historia toczyła się w Chojnowie.
Prace należy złożyć w kopercie oznaczonej wybranym przez siebie godłem, a informacje o sobie dostarczyć w drugiej kopercie do 7 grudnia 2007 r. do sekretariatu MDK, ul. Małachowskiego 7.
O podziale nagród zdecyduje jury powołane przez organizatora. Kwota środków przeznaczonych na nagrody wyniesie co najmniej 1000zł. Rozstrzygnięcie konkursu, ogłoszenie wyników i wręczenie nagród nastąpi 21 grudnia 2007 r. w MDK.
Bliższe informacje - sekretariat MDK, tel. 0-76/ 8188621.
BURMISTRZ MIASTA CHOJNOWA
o g l a s z a
pierwszy publiczny przetarg ustny ograniczony na sprzedaż prawa własności nieruchomości objętej granicami Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, położonej przy ul. Okrzei w Chojnowie, oznaczoną numerami geodezyjnymi 12/51 i 12/52 o łącznej pow. 15753 m², dla której Sąd Rejonowy w Złotoryi prowadzi księgi wieczystą Nr 29318.
Cena wywoławcza – 700.000,00 zł (w tym VAT 22 %).
Wadium - 140.000,00 zł.
Nieruchomość objęta jest granicami Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 października 2006 r. w sprawie Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej (Dz.U.Nr 191, poz. 1416 z późn. zm.).
Przez nieruchomość przebiegają sieci infrastruktury podziemnej. W przypadku wystąpienia nie ujawnionych na mapie sieci uzbrojenia terenu nabycia zobowiązany jest do umożliwienia dostępu do nich, a w razie kolizji z planowaną zabudową inwestor będzie zobowiązany dokonać przełożenia sieci w ramach kosztów własnych inwestycji, za zgodą właściciela sieci, na warunkach z nim uzgodnionych. Nieruchomość wolna jest od obciążeń na rzecz osób trzecich i nie jest przedmiotem zobowiązań.
Powyższa nieruchomość nie jest obciążona ciężarami i hipotekami, nie toczy się też w stosunku do niej postępowanie administracyjne dotyczące prawidłowości jej nabycia przez gminę.
Nieruchomość znajduje się na terenie uzbrojonym w sieć wodociągową, kanalizację sanitarną, energetyczną, telefoniczną i drogę twardą. Wszystkie instalacje znajdują się w pobliżu działki.
W planie zagospodarowania przestrzennego miasta Chojnowa nieruchomość ta w części przeznaczona jest pod przemysł, składy i usługi, a w części pod usługi sportu (stadion sportowy); dopuszcza się wykorzystanie terenu dla funkcji przemysłowej, o ile byłoby to uzasadnione sposobem zagospodarowania terenów sąsiednich.
Ze względu na położenie w/w nieruchomości w granicach podstrefy Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej, do przetargu mogą przystąpić tylko inwestorzy, którzy przed przystąpieniem do przetargu uzyskują zezwolenie Zarządu Legnickiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej na prowadzenie działalności gospodarczej w strefie. Zezwolenie podlega przedłożeniu komisji przetargowej.
Przetarg odbędzie się w dniu 23 stycznia 2008 r. o godz. 11:00 w sali nr 11 Urzędu Miejskiego w Chojnowie Pl. Zamkowy 1, 59-225 Chojnow.
Uczestnicy przetargu zobowiązani są posiadać dokumenty: tożsamości, potwierdzenie wniesienia wadium, a osoby prawne krajowe i spółki z udziałem zagranicznym dodatkowo oryginały lub poświadczone za zgodność z oryginałem: umowy spółki, aktualny odpis z KRS i uchwale odpowiedniego organu osoby prawnej zezwalającej na nabycie nieruchomości.
Cudzoziemiec chcąc wziąć udział w przetargu winien spełniać wymogi określone w ustawie z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz.U. z 2004 r. Nr 167, poz. 1758 z późn.zm.).
Wadium (w pieniądzu) w określonej wysokości należy wpłacić do dnia 16 stycznia 2008 r., na konto Urzędu Miejskiego w Chojnowie Nr 5586440000000149062 0000040 Bank Spółdzielczy w Chojnowie, Rynek 18/19.
Wpłacone wadium równoznaczne jest z zapoznaniem się z Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 14-09-2004 r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości /Dz.U.Nr 207, poz. 2108/.
Za dokonanie wpłaty uważa się dzień wpływu środków pieniężnych na rachunek bankowy tut. Urzędu.
Wpłacone wadium zostanie zaliczone na poczet ceny nabycia, jeżeli osoba wpłacająca wygra przetarg, zwrócone zaś niezwłocznie, tj. nie później niż przed upływem 3 dni od daty odwołania lub zamknięcia przetargu, pozostałym osobom.
Ustala się postąpienie w wysokości nie mniejszej niż 1% ceny wywoławczej, z zaokrągleniem w górę do pełnych dziesiątek złotych, tj. nie mniej niż 7.000,00 zł.
Cenę nabycia, równą cenie osiągniętej w przetargu, wpłaca się na konto Urzędu Miejskiego w Chojnowie Nr 13864400000001490620000020 Bank Spółdzielczy w Chojnowie, Rynek 18/19 najpóźniej przed zawarciem umowy notarialnej.
Termin zawarcia umowy ustalony zostanie najpóźniej w ciągu 21 dni od dnia rozstrzygnięcia przetargu. Z wyłonionym w wyniku przetargu nabywcą zostanie zawarta warunkowa umowa sprzedaży, albowiem Zarządzającemu Legnicką Specjalną Strefę Ekonomiczną przysługuje prawo pierwszokupu. O ile Zarządzający Strefą nie skorzysta z tego prawa zostanie zawarta umowa przenosząca własność nieruchomości. Uchylanie się uczestnika, który wygrał przetarg, od zawarcia umowy w ustalonym terminie spowoduje utratę wpłaconego wadium.
Koszty związane z przesunięciem prawa własności ponosi w całości nabywca.
Burmistrzowi Miasta Chojnowa przysługuje prawo odwołania przetargu z ważnych powodów - zgodnie z art. 38 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /t.j. Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn.zm./.
Dodatkowe informacje można uzyskać w pok. nr 12 tut. Urzędu lub telefonicznie pod numerem (0-76) 81-86-680.
Dla wolnej i niepodległej
Koncertem uczniów Społecznego Ogniska Muzycznego rozpoczęto w Chojnowie obchody 89 rocznicy odzyskania niepodległości. 9 listopada w Sali Edukacyjnej Miejskiej Biblioteki Publicznej młodzi adepci instrumentalnej szkoły zagrali utwory znanych kompozytorów, dając popis gry na fortepianie, gitarze, organach oraz umiejętności wokalnych. Utwory znanych kompozytorów młodzi muzycy dedykowali tym wszystkim, dzięki którym mogą żyć w wolnym kraju, cieszyć się suwerennością i uczyć się w polskich szkołach.
Jurka. Homilię, przepiękną patriotycznymi treścią wygłosił gość czający w Chojnowie ks. Grzegorz Sokolowski. Podniósł charakter mszy potęgowali liczne pioski sztandarowe i delegacje chojnowskich placówek oświatowych.
***
Wieczorem w sali widowiskowej MDK Święto Niepodległości wywiżył koncert Legnickiej Orkiestry Symfonicznej pod batutą Benedykta Książdyny. Wypełniły go utwory kompozytorów polskich, w większości tworzących w okresie zaborów. Muzyczna "lekcja patriotyzmu" była jednocześnie okazją do spotkania z muzyką klasyczną, której odbiór na żywo dostarcza niezapomnianych wrażeń. Mogli się o tym przekonać wszyscy, którzy tego dnia zasiadli na miejscach dla publiczności. Brzmienie czterdziestoosobowej orkiestry, występy znakomitych solistów (w tym także popis kilkuletniej skrzypaczki), poruszający repertuar, na kilkadziesiąt minut przeniósł słuchaczy w muzyczny świat minowych wydarzeń.
***
Hold im wszystkim złożyła także starsza część chojnowskiego społeczeństwa. Mieszkańcy, władze samorządowe i przedstawiciele związków kombatanckich oddali cześć poległym składając kwiaty i zapalając znicze pamięci pod pomnikiem przy ul. Chmielnej.
"11 listopada 1918 roku był dniem przełomowym w dziejach naszego kraju. Na własne państwo czekało pięć pokoleń Polaków. Odzyskana niepodległość nie była cudem czy szczęśliwym zbiegiem okoliczności. Była wynikiem zarówno czynu żołnierskiego Legionów jak i efektem mądrości polityków i dyplomatów. Mogła zasimyć dzięki woli i determinacji narodu, dumy z tego, że jesteśmy Polakami (...). Cieszymy się niepodległością naszego narodu, doceniamy to, co daje nam los i szanujemy to, co ofiarowali nam nasi dziadowie. Jesteśmy im to winni - wystąpienie burmistrza Jana Serkiesa było wyrazem wdzięczności współczesnych dla tych wszystkich, którzy ofiarą krwi i życia zaświadczał, że jeszcze nie zginęła....
Tę część obchodów listopadowego święta zakończyła Msza św. w intencji Ojczyzny koncelebrowana przez ks. prałata Tadeusza zdrajca. Żyjemy więc w swoistym rozdwojeniu - podoba się nam np. gitarowe wykonanie amerykańskiego hymnu przez Jimiego Hendrixa, ale gdy Edyta Górniak zaspiewała w Korei nasz hymn - to była to obraza. No i powód do przegranej - doda niejeden.
Młodzi ludzie poznać historię na lekcjach w szkole, ale jest ona od nich tak naprawdę odległa o całe lata świetnie. Nie ten strój, nie ten język, nie ta melodia. Jeśli chcemy, by młodzi identyfikowali się z naszą narodową przeszłością, musimy dać im szansę ożywienia jej na ich własny sposób. Na pewno jest to możliwe, czego dowodzą np. piosenki z powstania warszawskiego w rockowych interpretacjach.
Krótka recepta - mniej patosu, więcej zabawy i radości. Ostatecznie - to święto niepodległości!
Elżbieta Klapcińska – przewodnicząca Stowarzyszenia Miast Partnerskich
Patriotyzm, to tęsknota za krajem i za mową polską, gdy jesteśmy za granicą. To umiłowanie piękna rodzimego krajobrazu. To dom rodzinny i jego tradycje, ludzie którzy nas otaczają i mówią tym samym językiem. Patriotyzm - to także identyfikowanie się z orłem białym i biało-czerwoną flagą. Dlaczego młodzież nie okazuje patriotyzmu? Może nie miała ku temu prawdziwej okazji, szansy? Według mnie wyraźnie uczuć patriotycznych, to nie tylko udział w różnych okolicznościowych obchodach. Współczesny patriotyzm, to praca dla kraju. I tu trzeba postawić pytanie, czy dorosli zrobiли wszystko, żeby młodzi ludzie mogli swój patriotyzm realizować?
Igora Szybkiewicza – przewodniczącego Młodzieżowej Rady Miejskiej
Wydaje mi się, że dziś młodzieży trudno jest wykazać się patriotyzmem. Na szczęście nie doświadczylismy tego co nasi rodzice, dziadkowie. Żyjemy w niepodległym państwie, wolni, niezagrożeni działaniami wojennymi. To jednak ma wpływ na świadomość patriotyczną wielu młodych ludzi. Trudno mówić o randze patriotyzmu w sytuacji, kiedy wielu z nas nie potrafi nawet zachować się podczas ważnych uroczystości państwowych, nie szanuje symboli, nie umie zachować powagi podczas odtwarzania hymnu.
Jestem jednak przekonany, że w chwili zagrożenia, tak jak nasi przodkowie, stanęlibyśmy wszyscy w obronie Ojczyzny, poświęcając wiele dla Jej dobra i suwerenności.
Pani Krystyna Bisiorek nie potrafi ukrywać uczuć. Już kilka pierwszych minut rozmowy zdradza, że mamy przed sobą osobę energetyczną, spontaniczną, pełną życia i pomysłów. Nie znośi bezczynności, a metoda „podecykowa” jak określa splatanie rąk na piersiach, to zupełnie nie jej bajka.
Oczka świętych, oczka aniołów, oczka wiernych... a wszystkie jednakowe i wpatrzone w oczka moje.
Skladanie puzzli wymaga ogromnej cierpliwości i precyzji. To zdaje się przeczyć naturze pani Krystyny. Ona sama wyjaśnia jednak, że czasami musi po prostu wyciszyć tę swoją energię, zmienić się w Kopciuszka i w spokoju skupić się na klockach. Zdarza się, że jest to spokój pozorny, bo niepasującą układanką potrafi doprowadzić do furii, ale to tylko mobilizuje do koncentracji i zwiększa satysfakcję na finisz.
Puzzle, które zajmują mnóstwo czasu, to nie jedyna rozrywka pani Krysi. Z równą pasją oddaje się szydelkowaniu. I tu też jest oryginalna. Nie dzierga bowiem tradycyjnych serwełek, ale robi kwiaty, bombki, koszyczki, kurczaczki... Spod jej sprawnych rąk wychodzą także kreacje dla porcelanowych lalek, których ma okazałą kolekcję w stolowym pokoju. A w pokoju córki gości witają dziesiątki słowników. To hobby wnuczeki, ale pani Krystyna czynnie uczestniczy w tej pasji.
- Przygoda z układanką zaczęła się, kiedy przeszłam na emeryturę – wyjaśnia pani Krystyna. – Nagle czas zaczął się dłużej, godziny ciągnęły się w nieskończoność, a mnie nosiło. 30 książek jakie przeczytałam w pierwszym miesiącu, to nie był sposób na aktywną emeryturę.
Wtedy wnuczka przyniosła proste, kilkunastoelementowe puzzle. Ułożyły je razem, dalej jednak nie poszły wspólną ścieżką. Babcia, jak to się mówi, zlapała bakcyla i od tamtej pory układ nie kilkunasto, ale nawet kilkutsięciennych układanki. Są to głównie widoki – krajobrazy przyrodnicze lub architektoniczne. Takie też pani Krystyna lubi najbardziej. Efekt końcowy jest imponujący i zachwyca nie tylko autorkę. Oryginalne obrazy zdobią mieszkanie państwa Bisiorków i wiele ścian w domach znajomych, przyjaciół i rodziny. Można je także podziwiać w szkolnych świetlicach, na korytarzach Niebieskiego Parasola, szpitalu w Lubinie i Gryfowie.
- Przez te lata nazbierało się tego. Myślę, że złożyłam ponad 100 obrazów. Trudno byłoby wyeksponować je w moim mieszkaniu, dlatego z ogromną przyjemnością daruję je bliskim.
Najwięcej kłopotu sprawił pani Krystynie jeden z ostatnich obrazów – tryptyk – adoracja Jezusa.
- Kiedy wysypałam wszystkie 3 tysiące puzzli, ogarnęło mnie przerażenie – z blatu patrzyło na mnie dziesiątki malutkich oczek.
- Teraz rzeczywiście mogę już powiedzieć, że się nie nudzę. Pierwsze tygodnie emerytury były dla mnie koszmarem. Po aktywnej działalności w trzech szkolnych komitetach, harcerskiej modelarni, komisji opiekuńczo-wychowawczej, związkach zawodowych, pracy w sądzie jako kawnik i pracy w ukochnym ogrodzie, gdzie doglądałam około 200 gatunków kwiatów, szlaban jaki przede mną się opuścił odradzając od tych wszystkich zajęć, pozostawił mnie (jak wówczas myślałam) w pustym, ciemnym niebyście. Całe szczęście, że natura szybko dała o sobie znać i nie utknęłam w stylizowanym fotelu, w szydelkowych bamboszach, ze wzrokiem wbitym w ekran telewizora.
Marzenie? Puzzlowy wirus. Chciałaby zarazić nim młodych i zdecydowanie starszych.
- Wśród najbliższych kontakt z puzzlami ogranicza się do „zatykania dziurki” w momencie kiedy ktoś przechodząc skojarzy klocki z pustym miejscem. I oczywiście do zachwytu kiedy obraz jest skończony. A ja bym chciała, żeby puzzlowych Kopciuszków było w naszym mieście więcej. One naprawdę wspaniale wyciszają, relaksują, uczą cierpliwości, dokładności i dyscypliny, a to w dzisiejszych czasach cechy deficytowe. No i byłoby z kim wymieniać się układankami, bo w sklepach tego towaru niewiele. Serdecznie polecam.
rozmawiała eg
Na balu u diabetyków
Andrzejki w naszym mieście obchodzone są na wiele sposobów – przy świecach w domowym zaciszu, karmelnie w niewielkim lokalu lub z rozmachem na balu. Tą z ostatnich form wybrało ponad stu mieszkańców, którzy 17 listopada bawili się na imprezie zorganizowanej przez chojnowskie stowarzyszenie diabetyków.
- Podobne spotkania organizujemy kilka razy w roku – wyjaśnia przewodnicząca stowarzyszenia Stefania Wolska. – Robimy je na wyraźną prośbę uczestników naszych zabaw. Już w trakcie jednej dopytują o następną i na kilka miesięcy przed, rezerwują miejsca.
To świadectwo profesjonalnej organizacji i wsparciańego klimatu jaki towarzyszy tym balom. Wśród uczestników większość stanowią stali bywaczy, którzy wiedzą, że „u diabetyków” zabawy są zawsze udane.
- To nie są imprezy wyłącznie dla członków naszego stowarzyszenia – mówi St. Wolska. – Naszą intencją jest społeczna integracja i zaistnienie w chojnowskim środowisku. Poza tym chcemy pokazać innym, że człowiek chory nie musi znaczyć wyalienowany. Mimo swojego schorzenia jesteśmy ludźmi aktywnymi i pełnymi życia.
eg
Pieśni niezależnego człowieka
Nareszcie zapowiadany od jakiegoś czasu występ Tria Łódzko - Chojnowskiego doszedł do skutku. Zespół, wykonuje repertuar niezapomnianego barda minionych czasów - Jacka Kaczmarkskiego.
Przypomnijmy może, że w składzie tego projektu muzycznego jest nasz człowiek - Tomek Susmęd. Gra na klawiszkach.
Tego dnia, w sobotę 17 listopada, można było sobie zadać jedno proste pytanie: Czy kawiarnia "Jubilatka", w której miał miejsce koncert, przegra frekwencjiem z transmisją telewizyjną meczu Polska-Belgia? Emocje naprawdę zapowiadały się niezemieskie. I tu i tam. Jak się jednak okazało, duch kulturalny w chojnowskim społeczeństwie jest ogromny. Parę minut po 19-tej, zastanawiano się czy nie
Mozna to było zaobserwować w trakcie balu – na sali już pierwsze dźwięki porwały wszystkich do tańca, do przygotowanych konkursów było wielu chętnych, a na zapleczu, w kuchennych oparach przez kilka godzin krzątały się organizatorki – sama pani przewodnicząca pani Wolska, Janina Rogal i Krystyna Wierzbicka.
Piękno do świtu i mimo, że bal przeszedł już do historii, jeszcze pewnie nie raz powróci we wspomnieniach jego uczestników.
dostawić dodatkowych stołów i krzeseł. W dobie ogromnej popularności repertuaru Jacka Kaczmarkskiego, którego utwory na swój muzyczny punkt widzenia wzięły krajowe zespoły (HABAKUK, STRACHY NA LACHY), warto było posłuchać legendarnych pieśni, w takim wykonaniu, jakim były one wykonywane kiedyś przez trio: Kaczmarski - Gintrowski - Lapiński. Dodatkowym urokliwym smaczkiem była obecność córki wielkiego barda i poety - Patrycji Kaczmarskiej-Wolny, która w kilku numerach dołączyła do zespołu.
W pełnym skupieniu przemieniśmy się muzycznie wspomnieniami, gdzie hen daleko, w szare czasy rzeczywistości PRL-u. Czas mijał. A może stanął w miejscu? Przy takich utworach, można by było przesiedzieć aż po błędy świt. Muzycy to jednak nie roboty. Ci co sobie odpuszczili historyczną zwycięską batalię biało-czerwonych Leo-zawodowca, na pewno nie żałują chwil spędzonych wieczorem w "Jubilatce". Teraz przyjdzie nam trochę poczekać na kolejny wieczorek muzyczny w tej kawiarni, ale co tam. Przed nami szaleństwa andrzejkowe. A potem grudniowe święta. Czas więc jakość zleci.
"Trio Łódzko-Chojnowskie" serdecznie dziękuje publiczności za liczne przybycie oraz dyrektorowi MDK Stanisławowi Horodeckiemu i akustykowi Jurkowi Krakowskemu za pomoc w organizacji koncertu i techniczną obsługę imprezy.
P.M.
„Gruzja to kraj z aspiracjami”
cd wyprawy na Zakaukazie
Flaga jest symbolem państwa, symbolem suwerenności i niepodległości – jest dumą, za którą wiele osób w przeszłości oddało życie lub jest gotowych oddać je nawet w czasach dzisiejszych. W sposób wyjątkowy eksponują ją Amerykanie, choć „wyjątkowy” nie zawsze musi oznaczać godny. Czy kapiełówki usztye z symbolu dumy, są do dumy powodem? W Gruzji wygląda to zgoła inaczej, czasem zabawnie, a może raczej tragicznie. O tym jednak za chwilę...
Granica gruzińsko-armeńska, w swym wyglądzie nie zachwyca, a kojarzy się raczej z przejściem granicznym pomiędzy Polską a Ukrainą sprzed 40 lat. W pewnym momencie asfalt się kończy, a pozostaje pytanie: czy na noc zwija go sołtys... czy może nigdy nie został położony? Celnicy z powaga przeglądają paszporty, posługując się przy tym nowoczesnym sprzętem ufundowanym przez rząd Stanów Zjednoczonych. Przedziwny kontrast. Ogromne zdziwienie... otóż...
Wjeżdżamy do kraju Unii Europejskiej... Przynajmniej takie można mieć wrażenie. Na masztach równorzędné miejsce zajmują flagi Gruzji i Unii Europejskiej. A mieszanka: flaga Unii na Kaukazie plus kaukaski upal to mieszanka może nie wybuchawa, ale na pewno przekonywająca. Do jakiego stopnia? Ano do tego, że pytam:
- Ej, to Gruzja jest członkiem Unii Europejskiej?- robiąc przy tym głupią minę.
- Nie, no co ty, przecież to Azja - odwzajemniają chłopaki z miną madrą, karcają, pouczająca.
Po chwili oni także spostrzegają flagę Unii Europejskiej. Patrzą, patrzą, a madrę miny znikają, zmieszane z upałem kaukaskiego lata. W końcu pada pytanie, wcale nie madrzadsze od miny:
- A może faktycznie jest?
Wkrótce dowiadujemy się skąd te wszelobecne symbole zjednoczonej Europy. Odpowiedź jest prostsza niż mogłoby się wydawać. Gruzja w ten sposób okazuje swoje skłonności polityczne. Po wielu latach wpływów ZSRR, po odzyskaniu przez Gruzję niepodległości, po Rewolucji Róż i obaleniu rządów Eduarda Szerwandnadze, kraj ten zwrócił się w stronę Europy. Jest poważnym kandydatem do wstąpienia w struktury UE oraz NATO.
Jednak na jedno, dość ciekawe pytanie nie zdolaliśmy uzyskać satysfakcjonującego odpowiedzi. W jaki sposób Gruzja może stać się członkiem Unii, skoro położona jest w Azji? Gruzini tłumaczyli to pochodzeniem ich dziedzictwa kulturowego, jako typowo europejskiego. Gruzja to kraj z aspiracjami! Budowane i modernizowane drogi, odnawiane miasta potwierdzają owe aspiracje. Największe wrażenie robią turystyczne Borjomi, słynące ze zdrowotnych walorów wód mineralnych, pięknie położone pośród dwutysięcznych szczytów. Podobnie Mccheta, pierwsza stolica Gruzji - o miasteczko, które swym urokiem nie ustępuje miasteczkom zachodu. „Wychuchane i wycackane” w każdym calu, jest chłubą gruzińskiego narodu.
Zaskakujące i dość odważne jest połączenie aspiracji proeuropejskich z „tradycją”. Gruzini kochają swych bohaterów narodowych. Z tym, że pojęcie bohatera jest pojęciem względnym, bo dla jednych bohaterem był Bohdan Chmielnicki - jak to ma miejsce na Ukrainie, zaś w Polsce niekoniecznie. Podobnie sytuacja przedstawia się z Józefem Stalinem. Dla Gruzinów jest bohaterem, który rozsławił naród i zapewnił w owym czasie znaczący dobrobyt. Czy tak było rzeczywiście? Pozwolę sobie nie udzielić odpowiedzi na to pytanie i pozostawić ocenie historii!
Tak więc Gruzini szanują Stalina za zasługi dla kraju, a zwłaszcza w Gori, rodzinnym mieście wodza. Jest to badajże jedynie miasto na świecie, gdzie do dziś na centralnym placu miasta góruje sylwetka przywódcy. Dodawać nie muszę, że główna ulica również nosi imię Stalina (Stalin Avenue). Rząd dwa razy bezskutecznie próbował usunąć pomnik i dwukrotne mieszkańcy Gori manifestowali swoje przywiązanie i poparcie dla Stalina. Dziwnym zbiegiem okoliczności akurat w Gori przy ratuszu na próżno szukać obok flagi gruzińskiej nieodłącznej flagi Unii. Przypadek?
Z wielkim niepokojem spoglądamy na obecną sytuację polityczną Gruzji. Bo to kraj, jak mało który, z wielkimi aspiracjami proeuropejskimi, będący zarazem melanżem sprzeczności i kontrastów.
Maciej Dziuba
Hubertus 2007
Od najdawniejszych czasów ulubioną rozrywką moźdznych było połowanie. Jedną z jego odmian był pościg konny za zwierzyną ze sforą psów. W Polsce odbiciem tej tradycji jest Bieg Mysliwski Świętego Hubertusa, który jest patronem nie tylko myśliwych, ale również jeźdźców i hodowców koni. Oto jak wyglądał nasz rodzinny szkolny Hubertus, w którym wzięli udział uczniowie Technikum Hodowli Koni, Technikum Rolniczego, uczniowie innych typów szkół, absolwenci, rodzice oraz zaproszeni goście.
8 listopada o godzinie 9:00 w Stadnинie Koni w Jaroszowie rozpoczął się tegoroczny Hubertus. Święto zorganizowała klasa III Technikum Hodowli Koni pod czujnym okiem wychowawczyny, pani profesor Agnieszki Robak. Na początku mieliśmy możliwość zobaczyć prezentację koni, przygotowaną przez uczniów klasy II Technikum Hodowli Koni pod kierunkiem pani Anny Augustyńska-Mincer. Najpierw pokazano ogiery, a później klaczki. Omawiano ich rodowody i wymieniano osiągnięcia. Po prezentacji wszyscy przeszliśmy do hali sportowej, w której rozpoczęły się konkurencje towarzyszące temu świętu.
Na pierwszy ogień poszli uczniowie I klasy Technikum Hodowli Koni. Czekali ich chrzest. Ustawili się w kole i rząc jak konie, chodzili wokoło stempeł, potem kłęsem, a na końcu galopem. Następnie pokonywali tor przeszkód. Musieli przeskoczyć przez kawałek, później przez belę siana, przebiec przez opony, pocałować końskiego zad, pokonać dość wysoką stacjonatę; następnie przeturlać się przez siano, znaleźć jabłko w tacze ze zgniecionym owsem bez użycia rąk, a na końcu ogolić balon!
Uff... Były to bardzo wyczerpujące i wymagające wielkiej sprawności konkurencje. Uczestnicy stanęli jednak na wysokości zadania. Ich poczynianiom przyglądało się jury w składzie: pani dyrektor Ewa Humenna, kierownik praktyk – pani Jolanta Jurasz, pani Anna Augustyńska-Mincer, pan Roman Krzyżanowski oraz pani Halina Kusek. Po torze przeszkód czekało pierwszoklasistów pasowanie na prawdziwych koniarzy. Tego uroczystego aktu dokonała pani dyrektor Ewa Humenna. Uczniowie najpierw powtarzali słowa przysięgi, a następnie kolejno podchodziли do pani dyrektor, która dokonywała pasowania. Następnie pani Jurasz przypinała im ozdobne rozetki - zasłużone odznaki koniarzy flots.
Po pasowaniu przedstawione zostały trzy zabawne skecze, przygotowane przez uczniów klas III Technikum Hodowli Koni oraz Technikum Rolniczego. Pierwszy nosił tytuł "Pocajuj żabkę", drugi "Piękna i bestia", trzeci zaś "Ale twardziel". W role aktorów wcielili się: Ilona Wąsik, Dawid Lisowski, Michał Dwornicki, Sebastian Szlejek, Marcin Nanikowski oraz Łukasz Ciecieleag. Scenki rozbawiły widzów, a śmiech był nam bardzo potrzebny, ponieważ rozgrzał nas tego zimnego listopadowego dnia.
Teraz zawodnicy musieli przypomnieć sobie całą swoją wiedzę o koniach, gdyż tego właśnie dotyczyła kolejna konkurencja. Po zaciętej walce, wielu zmagańach i trudach wyniki klasyfikacji wygładły następująco:
I miejsce - klasa III,
II miejsce - klasa I,
III miejsce - klasa IV,
IV miejsce - klasa II.
Cała impreza była bardzo udana i wszyscy świetnie się bawiliśmy. Szczególnie podziękowania należą się organizatorom oraz sponsorom, do których należeli:
Dominet Bank,
Sklep Jeździecki Okcer,
Starosta Powiatu Legnickiego pan Jarosław Humenny,
Burmistrz Miasta Chojnowa pan Jan Serkies,
Wójt Gminy Chojnów pani Barbara Jasińska,
Pani Krystyna Rutkowska,
Państwo Wanda i Bogdan Wąsikowie,
Pani Zofia Gajda,
Pan Dominik Gajda,
Państwo Sadakowie,
Pan Jan Kryszczuk,
Pan Stanisław Kryszczuk,
Pan Andrzej Kupczyk,
Pan Tadeusz Bijak,
Pan Jerzy Babij.
Jeszcze raz serdecznie dziękujemy za pomoc w organizacji tegorocznego Hubertusa. Miejmy nadzieję, że w przyszłym roku będzie on równie udany.
Wiola i Ewa i LO
Grupa Galla Anonima
PATRON - NAUCZYCIEL
Społeczność Gimnazjum nr 1 już po raz czwarty obchodziła rocznicę nadania szkole imienia Jana Pawła II. Obrali sobie Patrona, który jest wzorem i wciąż pozostaje niedościgłym idealem. W tym szczególnym dniu postanowili uczcić Jego pamięć i przypomnieć, że Karol Wojtyła był nie tylko Wielkim Polakiem, ale też najlepszym przyjacielem młodzieży.
Obchody Dnia Patrona rozpoczęły się mszą świętą. Następnie przed budynkiem szkoły odbył się krótki apel, w trakcie którego reprezentacje klas I, II i III złożyły pod tablicą pamiątkową zniczce oraz kwiaty. Chwila ta była dobrą okazją do nagrodzenia laureatów szkolnego konkursu plastycznego "Spotkania z Janem Pawłem II". Zwycięzcy (I miejsce - Anna Kozłowska kl.I a, II miejsce - Paulina Mrozik kl.II a, III miejsce - Mateusz Szewciew kl.III e) otrzymali barwne albumy poświęcone Ojcu Świętemu ufundowane przez księdza prałata Tadeusza Jurka i księdza prałata Władysława Bystraka. Po części oficjalnej, uczniowie podzieliли się na dwie grupy, które na przemian wzięły udział w rambie poświęconym Patronowi oraz przygotowanej specjalnie na tę okazję uroczystej akademii. Turniej wiedzy o Janie Pawle II obejmował konkurencje sprawdzające wiedzę na temat Karola Wojtyły oraz zadania sprawnościowe. W rezultacie I miejsce zajęły klasy: III a i Ic, miejsce II - I a i III b, a miejsce III - III d i III c. Na akademii poświęconą Janowi Pawłowi II złożyły się recytacje poezji Ojca Świętego, krótkie inscenizacje przygotowane przez uczniów należących do koła teatralnego, występy solistek i dziecięcego chóru z towarzyszeniem szkolnego zespołu muzycznego oraz wzbudzający ogromne emocje taniec w wykonaniu gimnazjalistów. Wszystko to przepłatanie było wzruszającymi wypowiedziami Papieża odtwarzanymi za taśmą. Program artystyczny zakończył się zapewnieniem gimnazjalistów, że będą starali się postępować według wskazówek Jana Pawła II i prawdziwie kochać bliźnich, jak przystało na godnych uczniów Wielkiego Nauczyciela.
Święto Patrona Szkoły upłynęło w nastroju zadumy, wzruszenia i radości. Do zorganizowania powyższej uroczystości przyczynili się: p. Magdalena Czapska, p. Anna Rozmus, p. Monika Inglot, p. Tomasz Susmed, p. Wanda Hoszowska, p. Agnieszka Mroczkowska, p. Anna Grabek i p. Bona Szaban. Organizatorzy składają serdeczne podziękowania dyrekcji i pracownikom Miejskiego Domu Kultury w Chojnowie za pomoc w przygotowaniu akademii.
Uczniowie Gimnazjum nr 1 z opiekunami
Nadkomplet w Sali Edukacyjnej czyli o spotkaniu z Martą Fox
16 listopada w Miejskiej Bibliotece Publicznej gościliśmy Martę Fox – pisarkę, poetkę, eseistkę i dziennikarkę. Autorka bestsellerowych powieści dla młodzieży przyjechała do Chojnowa w ramach ogólnopolskiego programu „Tu czytamy” promującego czytelnictwo poprzez m.in. zakładanie Dyskusyjnych Klubów Książki (szczegółowa informacja o klubach książki ukazała się w nr 19/2007 „Gazety Chojnowskiej”). Mogą one raz w roku zaprosić wybranego przez siebie pisarza na spotkanie, którego sponsorem jest Instytut Książki w Krakowie. Około 100 osób z chojnowskich gimnazjów i Powiatowego Zespołu Szkół zechniało posłuchać naszego gościa - z trudem pomieszczyliśmy się w Sali Edukacyjnej. Jak skwitowała z zadowoleniem Marta Fox, jednym słowem mieliśmy „nadkomplet”.
Pisarka zaprezentowała swoje ostatnie książki o dość zróżnicowanej tematyce: „Paulinę w orbicie kotów” będącą kontynuacją znanej powieści pt. „Magda.doc”, „Świętą Rią od Rzeczy Niemożliwych” z wątkami autobiograficznymi oraz opartą na prawdziwych zdarzeniach przemocy w rodzinie „Coraz mniej milczenia. O dramatach dzieciństwa bez tabu”. Najbardziej poruszyła nas opowieść o tej ostatniej książce. Za ten zbiór czterech wybranych autentycznych historii opowiedzianych listownie pisarce, otrzymała ona w 2004 r. „Złoty Telefon”, honorowe odznaczenie „Niebieskiej Linii” - Ogólnopolskiego Pogotowia do Walki z Przemocą w Rodzinie.
Marta Fox wyznala, że te dramatyczne opowieści zawarte w wielu listach, adresowanych do niej, są ciągle w niej, że „leżą jej na sercu”. I prawdopodobnie dlatego wróci do nich i ponownie podejmie ten temat.
Pisarka bardzo interesująco mówiła też o sobie, o tym w jaki sposób pisze. Z ogromnym poczuciem humoru nakresiła kilka zabawnych sytuacji, w jakich znalazła się obcując z wybitnymi osobistościami ze świata kultury. Po spotkaniu, każdy mógł jeszcze porozmawiać z autorką i otrzymać od niej autograf czy też zrobić sobie pamiątkowe zdjęcie. Skorzystali z tego również obecni na spotkaniu członkowie chojnowskiego dyskusyjnego klubu książki.
moderator DKK
Anna Kopyra
17 listopada odbył się I Otwarty Turniej Piłki Nożnej. Organizatorem turnieju była Młodzieżowa Rada Miejska, a sali użyczył Powiatowy Zespół Szkół, za co Dyrekcji młodzi radni serdecznie dziękują. Arbitrem w tych zmagańach był pan Andrzej Rusiecki, organizator wielu sportowych imprez. I jemu należą się serdeczne podziękowania.
O puchar MRM walczyło 10 drużyn. W pierwszym etapie rozgrywek zespoły grały systemem pucharowym, potem - każdy z każdym. Rywalizacja była zacięta. Młodzi piłkarze pokazali się od jak najlepszej strony. Do końca nie opuszczał ich sportowy duch walki. Najlepszymi okazał się "Górale". Drugie miejsce zajęła drużyna "Kamionerzy", a trzecie - "Chojnowianka Juniorzy". Wśród piłkarzy nie zabrakło młodych radnych, a pozostali bacznie obserwowali grę na boisku.
Podczas rozdania pucharów obecny był pan Jan Skowroński (Przewodniczący Rady Miejskiej), w trakcie turnieju odwiedzili sportowców burmistrz Jan Serkies i radny Mariusz Kowalczyk. Dziękujemy serdecznie wszystkim uczestnikom turnieju, życzymy sukcesów na boisku i zapraszamy na następne imprezy sportowe
mrm
Międzynarodowy Dzień Bibliotek Szkolnych
Bogactwo i mądrość
Międzynarodowy Dzień Bibliotek Szkolnych jest świętem ustanowionym przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Bibliotekarstwa Szkolnego. W tym roku obchodzone było 22 października.
W ten świąteczny dla biblioteki szkolnej dzień, w Powiatowym Zespole Szkół w Chojnowie, przeprowadzono akcję pod hasłem „Czytajmy razem!”. Na każdej godzinie lekcjnej nauczyciele lub uczniowie czytali głośno wybraną pozycję książkową.
W bibliotece zaś przygotowano wystawę pod hasłem „Bogactwo biblioteki szkolnej”.
Zaprezentowanych zostało kilkadziesiąt barwnych wydawnictw albumowych. Były to największse i najcenniejsze pozycje z księgozbioru biblioteki. Na parę dni czytelnia stała się salonem wystawowym. Niektórym uczniom zapierało dech w piersi na widok tylu wspaniałych książek. A było co oglądać przy dźwiękach muzyki Vivaldiego.
Ekspozycję otwierała prezentacja wydawnictw i wspomnianych zdjęć poświęconych Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II w związku z VII Dniem Papieskim obchodzonym pod hasłem „Jan Paweł II – obrońca godności człowieka”. Przy okazji tej wystawy prezentowane były wypowiedzi papieża kierowane do młodzieży i czytane fragmenty z „Kwiatków Jana Pawła II”.
Następna część ekspozycji otwierały słowa Leonarda da Vinci: „Piękno rzeczy śmiertelnych mija, lecz nie piękno sztuki”. Tu wystawione były albumy poświęcone arcydziełom malarstwa polskiego i światowego, rzeźbie i perłow architektury. Nie zabrakło prezentacji wielkich kompozytorów.
„Konie, dumne konie...czule i szalone” – napis ten poprzedzał encyklopedię koni i poradniki jeździeckie. Był to szczególny klon w stronę uczniów Technikum Hodowli Koni, choć nie tylko.
„Piękna nasza Polska cała” - tu każdy zwiedzający miał okazję przejrzeć barwne przewodniki po kraju, po Dolnym Śląsku, po najbliższej okolicy. Zobaczyć wydawnictwa poświęcone naszemu miastu i gminie.
„Europa da się lubić!” – to w tym miejscu na wystawie można było powędrować do Rzymu, Londynu, Paryża, Austrii, Belgii i Hiszpanii. Była to bogata prezentacja wydawnictw informacyjnych i przewodników po Europie.
Dużym zainteresowaniem cieszyły się albumowe wydania z dziedziny kulinarnej. Jest ich dużo w bibliotece z racji wchodzącego w skład PZS Technikum Żywienia i Gospodarstwa Domowego. Każdy przecież ma ochotę na coś smacznego i pięknego podanego.
Były też książki o projektowaniu wnętrz, zagospodarowywaniu ogrodów, zakładaniu akwarium, robieniu bukietów, wędkowaniu, hafciarstwie. Przyroda zdumiewała nas nie tylko swoim pięknem, ale i możliwością niesienia najrozmaitszych zagrożeń: wulkany, powodzie, trzęsienia ziemi, huragany i tornada.
Wystawa wraz z nauczycielami obejrzało wiele klas. Na pożegnanie niektórzy otrzymali pamiątkowe zakładki z wybranymi aforyzmami i sentencjami. W ten sposób biblioteka podzieliła się z czytelnikami nie tylko swym bogactwem, ale i mądrością ukrytą w książkach.
mgr Jadwiga Matys
W Gimnazjum nr 1, tradycyjnie o tej porze, nie mówi się o niczym więcej jak o Kaczawskiej Lidze Amatorskiej Piłki Siatkowej. Łatwo wytlumaczyć to zjawisko, ponieważ do rozgrywek zostały zgłoszone aż trzy drużyny - jedna męska oraz dwie żeńskie. Zespół, grający w grupie Junior Men prowadzi Andrzej Tracz, natomiast zawodniczki występujące w grupie Junior Women trenuje Włodzimierz Zatorski.
Drużyna chłopów broni wywalczonego w poprzednim sezonie mistrzostwa, zaś dziewczyny debiutują w tych prestiżowych rozgrywkach. Dodać trzeba, że do Serii A, w której grają seniorzy, został zgłoszony zespół składający się w większości z absolwentów Jedynki, a obecnie uczniów Powiatowego Zespołu Szkół. W tej drużynie grającym trenerem jest Andrzej Tracz. Zawodnicy ze wszystkich zespołów (ok. pięćdziesięciu) dziewcząt i chłopców - składy oraz zdjęcia na www.kaczawskie.pl/klaps), reprezentują Uczniowski Klub Sportowy Gim–Team Gimnazjum nr 1, który finansuje transport oraz sprzęt. Treningi i mecze gimnaziastów odbywają się na zajęciach pozalekcyjnych, a drużyna absolwentów trenuje i gra na hali PZS, gdzie gościć będzie zawodników ze Złotoryi i okolic (Iwiny, Jerzmanice). Na meczu w kategorii gimnazjów do Jedynki zawierają drużyny ze Złotoryi, Wilkowa, Iwiny oraz Gimnazjum nr 2, które najwyraźniej po-zazdrościło zeszłorocznych sukcesów rywalowi zza miedzy. To dobrze, gdyż nic tak nie uatrakcyjnia rywalizacji sportowej jak prawdziwe derby.
KAT
P.S.
Miejmy nadzieję, że zainteresowanie siatkówką (w Gimnazjum nr 1 w siatkarskich zajęciach pozalekcyjnych uczestniczy ponad dziesięć procent uczniów) przyczyni się do rozwoju tej dyscypliny w naszym mieście i, być może, powstania ligi miejskiej, bo jak wróble ćwierkają pierwsze pomysły już są.
Babcia Jaga opowiada
(Opowiadki do głośnego czytania)
Zima
OPowieść DRUGA: List od Marysi
Co za ponury dzień. Wiatr stuka w okno gałązką jabłoni, a deszcz gra na szybie, jak na werblach. Ale tu już przecież koniec listopada i słonecznych dni mamy coraz mniej. Na pewno się ze mną zgodzisz, że w taką pogodę najlepiej usiąść przy kominku i, czując bijącą z niego ciepło, czytać listy. Biorę pierwszą z brzegu kopertę, otwieram ją i widzę już, że to list od Marysi. Będę czytała na głos, byś i ty mógł posłuchać, o czym napisała do mnie Marysia:
„Droga Babciu Jago!
Mam dopiero pięć lat i nie umiem jeszcze pisać, dlatego pomaga mi moja starsza siostra Kasia. Chciałabym opowiedzieć Ci coś wesołego, ale jestem smutna i zmęczona. Przez cały dzień myślę o tym, że wieczorem znowu nie zasnę. Nie mogę spać, bo się boję. W moim pokoju mieszkają Straszyla i to ich się boję. Gdy wieczorem zamkam oczy, idę do mnie i chyba chcę mnie jechać czy co? Mówiam o tym Mamie, ale powiedziała, że nie ma żadnych Straszydła, a ja jestem dużą dziewczynką i nie wiemam się niczego bać. A ja się tak strasznie boję! I nie zamykam oczek, i chyba wcale nie śpię. Już dłużej tak nie mogę! Co mam zrobić kochana Babciu? Co?! Marysia”.
I ja posmutniałam, gdy przeczytałam ten list. Przecież Marysia jest jeszcze mała, a ma taki wielki problem. Postaram się jej pomóc najlepiej, jak umiem.
„Kochana Marysio!
Potrafisz sobie wyobrazić, co czujesz. Strach jest okropny. Szkoda, że nie wieś, od kiedy tak się boisz? Może oglądalaś w telewizji jakiś program, w którym zobaczyłaś coś złego lub strasznego i nie potrafisz tego zapomnieć?
Gdy ja byłem małą dziewczynką, też się czegoś mocno wystraszylem i nie mogłam w nocy spać. Moja Mamusia bardzo mi wtedy pomogła: wieczorem, przy moim łóżku, zapalała małą lampkę. Jej światło rozpraszało mrók i sprawiało, że pokój nie był już taki przerzążający, jak w ciemnościach. Później siedała na brzegu mojego łóżeczka, brała moją rączkę w swoje dłonie i prosiła, bym zamknęła oczka. (Wiesz, czując ciepło Mamusi ręk, nie bałam się już tak bardzo). Ale to jeszcze nie wszystko. Gdy już zamknęłam oczy, Mama czytała mi wesołe wierszyki albo śpiewała kołysanki, a ja w tym czasie zasypiałam. Robiła tak przez kilka wieczorów, aż przestałam się zupełnie bać. Ale nocną lampkę zapalała jeszcze długo potem. Tak na wszelki wypadek.
Spróbuj poprosić swoją Mamusię o to samo. Nawet, jeśli jest bardzo zajęta, to myślę, że gdy Ja bardzo poprosisz, znajdzie dla Ciebie kilka wolnych chwil. A gdyby Mama odmawia, mówiąc że jest zmęczona po całym dniu pracy, to powiedź, że przy tobie na pewno odpoczęń. Jeśli wcześniej się nie spotkamy, to za jakiś czas napisz do mnie znów. Bardzo Cię o to proszę, bo chciałabym wiedzieć, czy moja rada na coś się przydała.
Pozdrawiam Cię serdecznie,
Babcia Jaga
P.S. Jeśli Twoja Mama nie zna żadnej kołysanki, to może niech zaspiewa Ci tę, którą pamiętam z własnego dzieciństwa:
„Kołysanka dla Córeczki”
Śpij, córeczko, śpij,
bajka ci się śni.
Bajka, jak ty jest malutka,
o malutkich krasnoludkach
i o tych ich przygodach
bajka bardzo kolorowa.
Śpij, córeczko, śpij,
bajka ci się śni.
O królewnie bardzo malej,
która zamek ma na skale,
o małejtkich jej smuteczach
śni się właśnie ci bajeczka.
Śpij, córeczko, śpij,
bajka ci się śni.
A w tej bajce Baba Jaga
wszystkim dzieciom chce pomagać,
bo jest dobra, a nie zła
miła Baba Jaga ta.
Śpij, córeczko, śpij,
bajka ci się śni…
Mistrzowie jesieni
A miało być fatalnie. Telewizyjne zapowiedzi o pogodzie na sobotę 10 listopada były śniegowo-deszczowe, a słupek ręci na termometrach miał nie przekroczyć dwóch kresek, powyżej zera. Całe szczęście sprawdziło się tylko to ostatnie. Wytrzymało jako kibic cały mecz w zimowej pluszce, to wyzwanie tylko dla fanatyków. Na ostatni mecz chojnowskiej jedenaście z Czarnymi Rokitki, przyszło wyjątkowo dużo kibiców. Stawką dla nas, jak wiadomo, był tytuł mistrza rundy jesiennej. Goście z Rokitek nigdy do najłatwiejszych nie należeli. Gdy dodać do tego fakt, że ich trenerem jest Dariusz Ginda - były zawodnik Chojnowianki znający na wylot wszystkie dobre i złe strony naszej drużyny, derby zapowiadały się niezwykle ciekawie. W za- sadzie na pierwszy rzut oka, nie było widać, że gra lider z czwartą drużyną od końca. Do 26 minut goście mieli przewagę. Wtedy to właśnie na trybunach zapanowała konsternacja. Chojnowianka zamknięta w "zamku hokejowym". Piłka kopnieta z tzw. szpica, niczym szczur, przenika przez gąsacz nóg piłkarzy i... wtacza się tuż przy słupku, obok zasłoniętego i zaskoczonego bramkarza. Ten zimny prysznic, podziałał orzeźwiająco na Chojnowiankę. Zamknęli gości na polu karnym i padły te upragnione bramki. Tuż przed końcem pierwszej połowy w zamieszaniu pod- opadają z sił. W przeciwieństwie do lidera. Ten nie pozostawia złudzeń. Znów w roli głównej Marcin Gromala. Kolejne dwa trafienia. Jak nokaut. Koniec meczu. Odańczone kółeczko zwycięstwa na środku boiska, w szatni odprawiono rytualne śpiewy - SUKCES!
Jesienni liderzy. Na pierwszym i drugim froncie. Swoje pasje zawdzięczają m.in. trenerowi. Mirosław Zieleń już od 11 roku życia zaczynał swoją piłkarską przygodę. Po kolei, pokonywał poszczególne szczeble - trampkarze, juniorki, seniorzy. Grał na pozycji środkowego pomocnika. Wyległy, był doskonale obsługiwany na gole. Etap trenerski Mirosław Zieleń rozpoczął w 1997r. Żaki, juniorki. W latach 2000-2005 to Górnik Zlotoryja miał chojnowianinana na ławce trener- skiej. A potem...to już historia najnowsza, którą znamy.
pm
zdj. bm
W ślady ojca
Bacznie obserwujemy, co porabia pilkarski narybek Chojnowianki. Trampkarze trenowani przez Krzysztofa Wyległęgo, jak już wpadną w zwycki trans to nie ma na nich mocnych. Świadczą dobitnie o tym wyniki dwóch ostatnich meczów:
| Cicha Woda Tyniec Legnicki-Chojnowianka | 1:7 |
|------------------------------------------|-----|
| Mazur Igor-1 | |
| Suchecki Jarek-1 | |
| Grządkowski Kuba-4 | |
| Haniecki Michał-1 | |
| Chojnowianka Chojnów-Kunice | 8:1 |
|------------------------------------------|-----|
| Grządkowski Kuba-1 | |
| Rozbićki Patryk-1 | |
| Mrózek Bartek-2 | |
| Wyległy Patryk-2 | |
| Suchecki Jarek-1 | |
| Mazur Igor-1 | |
Zwracamy uwagę na jakże znajomo- me mazwisko: Wyległy. Patryk Wyległy to ni mniej, nie więcej syn Krzysztofa Wyległęgo - tre- nera trampkarzy. Młody Patryk idzie w ślady ojca. Czym za mó- du skorupka nasiążnie - tym wię- szyj postrach dla każdego bram- karza (nie tylko na Śląsku).
pm
Uchwała Nr XIII/62/07
Rady Miejskiej Chojnowa
z dnia 25 października 2007 r.
w sprawie zwolnienia od podatku od nieruchomości w ramach regionalnej pomocy inwestycyjnej
Na podstawie art. 18 ust.2 pkt 8, art. 40 ust. 1 i art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 3 marca 1990r., o samorządzie gminnym i działach jednostki Dz.U. 2006r. Nr 142, poz. 1594, Nr 2007r. Nr 23, poz. 220, Nr 62, poz. 558, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271, Nr 214, poz. 1806, z 2003r. Nr 80, poz. 717, Nr 162, poz. 1568, z 2004r. Nr 102, poz. 1055, Nr 116, poz. 1203, z 2005r. Nr 101, poz. 1025, Nr 127, poz. 1422, z 2006r. Nr 17, poz. 128, Nr 181, poz. 1337, z 2007r. Nr 48, poz. 327, Nr 138, poz. 974) oraz art. 7 ust.3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (tekst jednolity z 2006 r. nr 120, poz. 1025, nr 127, poz. 128, nr 225, poz. 1635, nr 249, poz. 1828, Nr 251, poz. 1847, Nr 245, poz. 1775), Rada Miejska Chojnowa, uchwala co następuje:
§ 1.
Zwalnia się z podatku od nieruchomości grunty, budowle lub ich części przeznaczone na prowadzenie działalności gospodarczej na terenie miasta Chojnowa przez przedsiębiorców realizujących nową inwestycję lub tworzących nowe miejsca pracy w związku z realizacją nowej inwestycji.
§ 2.
1. Zwolnienia z podatku od nieruchomości stanowiącego regionalną pomoc inwestycyjną, w tym:
1) na okres 5 lat - jeżeli wielkość kosztów inwestycji kwalifikujących się do objęcia pomocy wynosiła równowartość od 753.320 zł do 7.533.200 zł,
2) na okres 5 lat - jeżeli wielkość kosztów inwestycji kwalifikujących się do objęcia pomocy przedłużała równowartość 7.533.200 zł.
Zakonczenie inwestycji winno nastąpić nie później niż w terminie 3 lat od dnia złożenia zgłoszenia, o którym mowa w § 3 pkt 1 lit. "a" i "b" oraz w § 4 pkt 1 lit. "a".
2. Zwolnienie z podatku od nieruchomości stanowiącego pomoc na utworzenie nowych miejsc pracy związanych z nową inwestycją o wartości przekraczającej 376.660 zł udziela się na okres nie dłuższy niż 5 lat, jeżeli inwestor zatrudnia co najmniej 5 pracowników w danym przedsiębiorstwie, wyrażony w rocznych jednostkach roboczych (RJR), przy czym miesięczny koszt pracy przypadający na 1 utworzone miejsce pracy, w przeciętnym okresie 12M, nie może przekroczyć 4.000 zł.
Wzrost zatrudnienia winien nastąpić nie później niż w okresie sześciu miesięcy od dnia zakończenia inwestycji.
§ 3.
Podatnik ubiegający się o zwolnienie z podatku od nieruchomości składa:
1) przed rozpoczęciem inwestycji:
a) zgłoszenie do Burmistrza Miasta Chojnowa, na druku zawierającym załączniki do niniejszej uchwały,
b) oświadczenie przedsiębiorcy, że zobowiązuje się do pokrycia co najmniej 25% kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocy ze środków własnych lub zewnętrznych źródeł finansowania,
przy czym przez własne środki lub pochodzące z zewnętrznych źródeł finansowania należy rozumieć środki, które nie zostały uzyskane przez przedsiębiorcę w związku ze wsparciem ze środków publicznych,
c) oświadczenie przedsiębiorcy, że inwestycja zostanie utrzymana na terenie miasta Chojnowa przez okres co najmniej 5 lat, przy czym podatek MSP co najmniej 3 lat od dnia zakończenia jej realizacji,
d) oświadczenie przedsiębiorcy, że utworzy nowe miejsca pracy w okresie 6 miesięcy od dnia zakończenia inwestycji i utrzyma je na terenie miasta Chojnowa przez 5 lat, przy czym nowe miejsca pracy, w związku z którymi została udzielona pomoc, przez okres co najmniej 5 lat, a w przypadku MSP co najmniej 3 lat, od dnia ich utworzenia,
e) wszelkie lub informacje podatkowych na podatek od nieruchomości wraz z informacjami wymaganymi od przedsiębiorcy w rozumieniu przepisów o pomocy publicznej;
2) po zakończeniu inwestycji:
a) w katopropie dokumentu - Potwierdzenie zgłoszenia użytkowania obiektu budowlanego lub Decyzję udzielającą pozwolenia na użytkowanie obiektów budowlanych objętych nową inwestycją wydaną przez Powiatowego Inspektora Nieruchomości,
b) zestawienie kosztów inwestycyjnych kwalifikujących się do objęcia pomocy poniętych po złożeniu zgłoszenia, o którym mowa w § 3 pkt 1 lit. "a",
c) oświadczenie o miesięcznych kosztach pracy kwalifikujących się do objęcia pomocy poniętych w związku z utworzeniem nowych miejsc pracy, po dniu złożenia zgłoszenia, o którym mowa w § 3 pkt 1 lit. "a",
d) kserokopia deklaracji rozliczeniowej ZUS z DRE, w której można podzielić poprzedzając utworzenie miejsc pracy w związku z realizacją inwestycji (dotyczy wyłącznie podatników ubiegających się o pomoc na utworzone nowych miejsc pracy związanych z nową inwestycją) oraz za wszystkie następne miesiące objęte zwolnieniem.
§ 4.
Przedsiębiorca, który uzyskał prawo do zwolnienia, o którym mowa w § 1 oraz w § 2, otrzymuje regionalną pomoc inwestycyjną lub tworzenie nowych miejsc pracy związanych z nową inwestycją i następuje zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 lipca 2007r. w sprawie udzielania przez gminy zwolnienia od podatku od nieruchomości, stanowiących regionalną pomoc inwestycyjną (Dz.U. Nr 138, poz. 969) oraz w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1628/2006 z dnia 24 października 2006r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu w odniesieniu do regionalnej pomocy inwestycyjnej (Dz.Urz.UEL. 302 z 1.1.2006 str.29).
§ 5.
1. Podatnik traci prawo do zwolnienia od podatku od nieruchomości w przypadku:
1) naruszenia szczegółowych warunków określonych niniejszą uchwałą oraz wynikających z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 23 lipca 2007 r. w sprawie udzielania
W Przedszkolu Miejskim Nr 3, po raz kolejny odbyła się ogólnopolska akcja „Góra Grosza”. Celem akcji organizowanej przez Towarzystwo Nasz Dom pod patronatem Ministerstwa Edukacji Narodowej jest zebranie środków na pomoc dzieciom wychowującym się poza własną rodziną, w tym na tworzenie nowych domów dla dzieci, rodzinnych domów dziecka, pogotowia rodzinnych, kwalifikowanych rodzin zastępczych oraz dla najbardziej potrzebujących domów dziecka, które realizują prorodzinne programy wychowawcze. Nasze dzieci również przyniosły swoje groszki, aby pomóc usypać góre grosza. Dzieci wiedziały na jaki cel przeznaczone są ich groszki. Najważniejsza była świadomość, że mając nawet niewiele, ale jednocześnie siły można zrobić coś naprawdę ważnego, pomóc innym dzieciom. W tym roku uzbierniliśmy 288.452. Te pieniądze przyczynią się do poprawy losu dzieci, które nie z własnych przyczyn zostały odseparowane od domu rodzinnego, od najbliższych.
§ 6.
Zwolnienie od podatku od nieruchomości ma zastosowanie również w przypadku realizacji dużego projektu inwestycyjnego, na warunkach określonych w niniejszej uchwale oraz w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 13 października 2006 r. w sprawie ustalenia maksymalnych regionalnych (Dz.U. Nr 190, poz. 1402) i zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 23 lipca 2007r. w sprawie udzielania przez gminy zwolnienia od podatku od nieruchomości, stanowiących regionalną pomoc inwestycyjną (Dz.U. Nr 138, poz. 969).
§ 7.
Zwolnienie, o którym mowa w § 1 jest regionalną pomocą inwestycyjną na utworzenie nowych miejsc pracy lub tworzenie nowych miejsc pracy związanych z nową inwestycją oraz za wszystkie następne miesiące objęte zwolnieniem.
§ 8.
Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Miasta Chojnowa.
§ 9.
Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Dolnośląskiego oraz podlega podatku do publicznej wiadomości oraz jest rozpatrywana przez sieć telewizji Urzędów Miejskich w Chojnowie i ogłoszenie w „Gazecie Chojnowskiej” i obowiązuje do dnia 31.12.2013r.
Przewodniczący
Rady Miejskiej Chojnowa
Jan Skowroński
**OGŁOSZENIA DROBNE**
**Domy Mieszkania Lokale**
Sprzedam mieszkanie własnościowe, spółdzielcze, o pow. 74,4 m², na IVp., cena do uzgodnienia. Wiadomość: tel. 0880-059-799.
Sprzedam mieszkanie o pow. 53 m² w centrum Chojnowa. Wiadomość: tel. 0602-236-853.
Sprzedam mieszkanie 80 m² na parterze w centrum miasta; c.o., mieszkanie można wykorzystać jako punkt handlowo-usługowy, cena do uzgodnienia. Wiadomość: tel. (076) 819-15-39.
Pilnie poszukuję do wynajęcia mieszkania w starym lub nowym budownictwie. Wiadomość: tel. 0602-194-874.
Uczennica klasy maturalnej pilnie poszukuje stancji. Wiadomość: tel. 0609-093-101.
Poszukuję 1-2-pokojowego mieszkania do wynajęcia, najchętniej w starym budownictwie. Wiadomość: tel. 0663-672-839.
**Usługi**
Kompleksowe remonty lażinek i mieszkań (glazura, terakota...). Wiadomość: tel. (076) 818-77-04 lub 0889-410-886.
Studentka udziela korepetycji w zakresie szkoły podstawowej i gimnazjum. Wiadomość: tel. 0695-758-297.
Udzierzę korepetycji z j. angielskiego uczniom gimnazjum i szkoły średniej. Wiadomość: tel. 0516-165-937.
**Inne**
Sprzedam działki budowlane w Chojnowie – 25 zł/m². Wiadomość: tel. 0600-982-453.
Sprzedam działki budowlane o pow. 10, 14, 20 ar w Konradówce, ceny konkurencyjne. Wiadomość: tel. (076) 819-61-23 lub 0660-366-342.
Sprzedaż działek budowlanych, częściowo uzbrojonych – Kolonia Biała. Wiadomość: tel. 0693-804-158.
Sprzedam garaż w budowie przy ul. Parkowej – zaawansowanie 80%. Wiadomość: tel. 0604-575-234.
Sprzedam garaż z kanałem, ocieplane drzwi, ul. Zielona koło diagnostyki pojazdów. Wiadomość: tel. 0785-626-812.
Kupię garaż na terenie miasta Chojnowa. Wiadomość: tel. (076) 818-65-49 lub 0662-327-743.
Sprzedaż – ziemiaki jadalne Vineta – 0,5 zł/kg, dowóz gratis. Wiadomość: tel. (076) 818-67-50 lub 0607-611-949.
**Zaginął**
W nocy z 30 na 31 października w okolicach ul. Lipowej i Łokietka zaginął kot maści biało-szarej. Uczciwego znalazcę prosi się o kontakt pod nr tel. (076) 818-89-59.
---
**Oferujemy kredyty gotówkowe do 100 000 zł.**
**Bez BIK**
oraz dla osób znajdujących się na CZARNEJ LIŚCIE.
**Bez wykazywania dochodów. Pomagamy rozwiązywać najtrudniejsze problemy finansowe.**
**Doradca Bankowo Finansowy**
59-300 Lubin ul. Odrodzenia 26 pokój 3 i 14
tel. 076/844-39-25, 792443925
076/844-12-35, 792441235
e-mail: firstname.lastname@example.org
---
**Okazja!**
Sprzedaż choinki (świerk) wys. od 1,0 do 3,5 m, bardzo duży wybór.
Sprzedaż – róg ul. Kościuszki i Orzyniły (w podwórku za świetlicą „Bariki”).
Sprzedaż na targowisku miejskim od 14.12.2007r.
Ceny choinek:
do 2,0 m – 10 zł
powyżej 2,0 m – 15 zł
gałąźki – 2 zł
Informacje pod numerem telefonu
(076) 81-91-724 – po godz. 19.00
kom. 608-556-221
kom. 695-035-499
---
**Galeria-Studio-Syntez**
ROZALIA KĘSIK
ul. Sikorskiego 12
pn-pt 10.00 - 18.00; 076/819-64-85
* WIKLINA
* RĘKODZIEŁA LUDOWE
* WEŁNA ZDROWOTNA
* CERAMIKA
* SZKŁO ARTYSTYCZNE I UŻYTKOWE
* OBRAZY
* I INNE
KUP W CHOJNOWIE
Sklep komputerowy REMAR S. C. oferuje:
- sprzęt komputerowy i akcesoria,
- fachowy serwis i doradztwo,
- bezpłatną instalację,
- możliwość transportu do klienta (w odległości do 15 km),
- systemy sprzedaży ratelnej.
Spraw swoim bliskim wspaniały prezent pod choinkę!!!
Zapraszamy serdecznie od poniedziałku do soboty Chojnów, ul. Kwiatowa 6, tel. 076-81-88-790
Firma w Chojnowie przyjmie od zaraz:
Spawacza
(metoda MIG-MAG oraz TIG)
Podania o pracę oraz CV proszę kierować na adres:
Höcker Sp. z o.o.
ul. Piotrowicka 4, 59-225 Chojnów
pod adres e-mail: email@example.com
Kontakt telefoniczny od poniedziałku do piątku pod nr (076) 81-88-389.
PPU MAGROTEX
w Chojnowie
ul. Fabryczna 1
Zatrudni wykwalifikowanych pracowników na stanowiska:
- monter
- spawacz
- szlifierz
Oferujemy atrakcyjne zarobki uzależnione od wiedzy i umiejętności pracownika.
Mile widziane:
- doświadczenie zawodowe
- znajomość rysunku technicznego.
Kontakt osobisty w siedzibie firmy.
Stylizacja paznokci
Malwina Karpiak
ul. Kościuszki 22 (w solarium)
tel. 880 691 768
oferuje
- paznokcie
* żelowe
* akrylowe
* jedwabne (fiberglass)
- masaż dłoni
- kąpiel SPA dłoni w parafinie
- manicure
PROMOCJA - do końca listopada (na prośbę klienta)
- tipsy 50 zł + SPA dłoni gratis
Ważne numery telefonów
Urząd Miejski w Chojnowie – 076 818 82 85
MOPS – 076 818 82 18
Pogotowie Ratunkowe – 999; 076 818 83 33
Straż Pożarna – 998 076 819 64 71
Policja – 997; 076 818 86 80
Pogotowie wodno-kanałizacyjne – 994; 076 818 83 70
Pogotowie gazowe – 992; 076 850 90 00
Pogotowie energetyczne – 991; 076 818 82 83
Informacja PKP – 076 866 95 42
Informacja PKS – 076 818 84 76
Cmentarz (administrator) – 076 818 76 89
0601 146 831
Spółdzielnia Mieszkaniowa Młodość – 076 818 86 81
ChZGKiM – 076 818 83 70
Przychodnia Rejonowa – 076 818 85 14
“GAZETA CHOJNOWSKA”
Dwutygodnik Samorządu Terytorialnego
Adres redakcji: pl. Zamkowy 1,
59-225 Chojnów, tel. (076) 818-66-84
fax: (076) 818-75-15,
e-mail: firstname.lastname@example.org,
http://www.chojnow.net.pl
Zrzeszony w Forum Mediów Lokalnych w Krakowie, nakład: 900 egzemplarzy.
Skład Redakcyjny: redaktor naczelny: Emilia Grzeskowiak,
współpracują: Jerzy Jóźlewicz, Piotr Misikiewicz,
DTP: Maria Zawiślarska
Wydawca: Urząd Miejski w Chojnowie.
Druk: Agencja Wydawnicza “ARGI” s.c.,
ul. Klimasa 6, 50-515 Wrocław
Redakcja nie odpowiada za treść reklam i ogłoszeń. Redakcja nie zwraca tekstów niezamówionych oraz zastrzega sobie prawo ich redagowania i skracania.
Dla wolnej i niepodległej
czarny niebieski czerwony żółty | <urn:uuid:12f5f2e7-fd5e-48fc-989b-1454f7c5caef> | finepdfs | 2.046875 | CC-MAIN-2018-43 | http://www.chojnowska.e-informator.pl/pliki/2007/G-22.pdf | 2018-10-18T12:13:14Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583511806.8/warc/CC-MAIN-20181018105742-20181018131242-00337.warc.gz | 432,538,798 | 0.999776 | 0.999911 | 0.999911 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
630,
6291,
12366,
17052,
20886,
24444,
28519,
32279,
36852,
40871,
46040,
49365,
57026,
59987,
62473,
62533
] | 1 | 0 |
| Rodzaj sprzętu | Ciężar [kg] | Max. grubość warstwy (przed zagęszczeniem) | Min. grubość warstwy ochronnej nad rurą [m] | Ilość cykli (przejazdów) przy zagęszczeniu do |
|--------------------------------|-------------|--------------------------------------------|-------------------------------------------|-----------------------------------------------|
| | | zwir, piasek | ily, gliny, mulek | 85% zmodyfikowanej wartości Proctora | 90% zmodyfikowanej wartości Proctora |
| Gęste udeptywanie | | 0,1 | - | 1 | 3 |
| Ręczne ubijanie | min. 15 | 0,15 | 0,10 | 0,30 | 1 | 3 |
| Ubijak wibracyjny | 50-100 | 0,30 | 0,20-0,25 | 0,50 | 1 | 3 |
| Wibrator płytowy o rozdzielnej płycie wibracyjnej [**] | 50-100 | 0,20 | - | 0,50 | 1 | 4 |
| Wibrator płytowy (płaszczowy) | 50-100 | 50-100 | 100-200 | 0,20 | 0,50 | 0,40 | 0,80 | 1 | 4 | 4 |
Obsypka powinna być zagęszczona warstwami o grubości 10-30 cm. Wysokość obsypki nad wierzchołkiem rury (po zagęszczeniu) powinna wynosić:
- co najmniej 15 cm dla rur o średnicy D ≤ 400 mm
- co najmniej 30 cm dla rur o średnicy ≥ 400 mm.
Zasypka - materiałem może być grunt rodzimy pod warunkiem, że maksymalna wielkość cząstek nie przekracza 30 cm.
WYPEŁNIANIE WYKOPU I ZAGĘSZCZANIE GRUNTU
**Wymiary podano w [cm]** | <urn:uuid:59066fe9-2d7d-42fb-a261-bb04439177aa> | finepdfs | 3.140625 | CC-MAIN-2024-33 | https://bip.tarlow.pl/files/file_add/download/2722_wykopy.pdf | 2024-08-07T22:59:02+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722640713269.38/warc/CC-MAIN-20240807205613-20240807235613-00774.warc.gz | 105,117,093 | 0.999907 | 0.999907 | 0.999907 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2629
] | 1 | 0 |
1) obowiązujący od 01 stycznia 2023 roku
2) zmieniony w dniach:
- od 01 marca 2023 roku
I
Przydział sędziów i referendarzy sądowych do wydziałów sądu, zakres ich obowiązków i sposób uczestniczenia w przydziale spraw i zadań sądu:
| Lp. | Wydział: I Wydział Cywilny |
|-----|----------------------------|
| | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | <sup>8)</sup> 50% |
| 1 | Marcin, Marek | Dobies | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | <sup>9)</sup> |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | Wysokość wskaźnika |
| | | | <sup>10)</sup> | <sup>11)</sup> |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> | |
| | Sędzia Sądu Rejonowego | Prezes Sądu Rejonowego w Tucholi | Obowiązki niezwiązane z przydziałem<sup>13)</sup> | - Członek Kolegium Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
- kierowanie Sądem i reprezentuje go na zewnątrz,
- wykonuje czynności administracyjne oraz wszelkie inne czynności wynikające z obowiązujących przepisów;
- kierowanie całokształtem przygotowań obronnych,
odpowiada za zdolność do wykonywania tych zadań w czasie podwyższania gotowości obronnej państwa i wojny oraz wykonuje zadania obronne nałożone przez uprawnione organy, zgodnie z ich kompetencjami;
- odpowiada za ochronę informacji niejawnych;
- nadzór nad ściągalnością należności sądowych;
- wykonywanie czynności regulaminowych należących do Przewodniczącego Wydziału, |
| | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | 8)<sup>100%</sup> |
|---|--------------|------------------------|---------------------------------|------------------|
| | Joanna, Maria| Błażejewska | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | 9) |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | Wysokość wskaźnika |
| | | | 10) | 11) |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> | rozpoznawanie skarg na orzeczenia referendarza sądowego wydanych w sprawach w I Wydziale Cywilnym w 100% udziału w przydziale wpływających spraw; - czynności w postępowaniu międzyinstancyjnym w przydzielonych jej sprawach; - zastępstwo Przewodniczącego I Wydziału Cywilnego SSR Marcina Dobiesa |
| | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | 8)<sup>100%</sup> |
|---|--------------|------------------------|---------------------------------|------------------|
| | Aleksandra | Miąsko | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | 9) |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | Wysokość wskaźnika |
| | | | 10) | 11) |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> | rozpoznawanie skarg na orzeczenia referendarza sądowego wydanych w sprawach w I Wydziale Cywilnym w 100% udziału w przydziale wpływających spraw; - rozpoznawanie skarg na czynności referendarza |
| | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> |
|---|--------------|------------------------|---------------------------------|------------------------------------------|---------------------|----------------|--------------------------------------------------|
| 4 | Barbara, Anna | Kasprzak | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | Sędzia Sądu Rejonowego | Obowiązki niezwiązane z przydziałem<sup>13)</sup> | - rozpoznawanie skarg na orzeczenia referendarza sądowego wydanych w sprawach w I Wydziale Cywilnym w 50% udziału w przydziale wpływających spraw;
- czynności w postępowaniu międzyinstancyjnym w przydzielonych jej sprawach;
- sędziowanie w IV Wydziale Ksiąg Wieczystych i w V Zamiejscowym Wydziale Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Sępólnie Kraj.
- orzekanie w sprawach z elementem zagranicznym w I Wydziale Cywilnym;
- czynności w postępowaniu międzyinstancyjnym w przydzielonych jej sprawach;
- zastępstwo SSR Joanny Błażejewskiej
- pełnienie obowiązków przewodniczącego V Zamiejscowego Wydziału Ksiąg Wieczystych;
-wykonywanie czynności regulaminowych należących do Przewodniczącego Wydziału, |
<sup>8)</sup>50%
<sup>9)</sup>Sędzia orzeka w dwóch wydziałach I Wydziale Cywilnym i III Wydziale Rodzinnym i Nieletnich w każdym z nich w 50% udziale przydziału wpływających spraw
<sup>10)</sup>W sprawach „Ns”, „C”, „Cps”, „Co” w I Wydziale Cywilnym w 50% udziału w przydziale wpływających spraw
<sup>11)</sup>
<sup>12)</sup>W przypadku, gdy sąd nie ma możliwości przydzielenia prac w sposób umożliwiający spełnienie wymagań w zakresie wskaźników przydziału, może przydzielić pracę w sposób umożliwiający spełnienie wymagań w zakresie wskaźników przydziału.
<sup>13)</sup>Obowiązki niezwiązane z przydziałem.
| | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | 8) 50% |
|---|--------------|------------------------|---------------------------------|--------|
| Sylwia Rucińska | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | 9) orzeka w IV Wydziale Ksiąg Wieczystych - w 100% udziału w przydziale wpływających spraw |
| | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | Wysokość wskaźnika |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> |
| Referendarz sądowy | Obowiązki niezwiązane z przydziałem<sup>13)</sup> | Przewodniczący IV Wydziału Ksiąg Wieczystych; orzeka w IV Wydziale Ksiąg Wieczystych - w 100% udziału w przydziale wpływających spraw, zastępstwo przewodniczącego V Zamiejscowym Wydziale Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Sępólnie Kraj. Zastępstwo referendarza sądowego Katarzyny Turowskiej |
| | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | 8) 50% |
|---|--------------|------------------------|---------------------------------|--------|
| Katarzyna Turowska | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | 9) orzeka w V Zamiejscowym Wydziale Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Sępólnie Krajeńskimi - w 100% udziału w przydziale wpływających spraw, |
| | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | Wysokość wskaźnika |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> |
| Lp. | Rodzaj spraw | Liczba dyżurnych i pełniących zastępstwa | Wydział i/lub sędziowie, asesorzy sądowi i referendarze sądowi |
|-----|--------------|----------------------------------------|-------------------------------------------------------------|
| 1 | Cywilne | 0 dyżurnych 4 pełniących zastępstwa | Zastępstwo pełni: 3 sędziów I Wydziału Cywilnego i 2 referendarz sądowych |
**II**
**Plan dyżurów oraz zastępstw sędziów i referendarzy sądowych**:
Prezes Sądu Rejonowego
SSR Marcin Dobies
1) obowiązujący od 01 stycznia 2023
2) zmieniony w dniach:
I
Przydział sędziów i referendarzy sądowych do wydziałów sądu, zakres ich obowiązków i sposób uczestniczenia w przydziale spraw i zadań sądu:
| Lp. | Wydział: II Wydział Karny |
|-----|---------------------------|
| | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | 8)70% |
| 1<sup>6</sup> | Magdalena, Maria | Kunter-Kwiatkowska | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | 9) |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | 10) |
| | | | Wysokość wskaźnika | 11) |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> | |
| | Sędzia Sądu Rejonowego | Wiceprezes Sądu Rejonowego | Obowiązki niezwiązane z przydziałem<sup>13)</sup> | - wykonywanie czynności regulaminowych należących do Przewodniczącego Wydziału, - zastępstwo SSR Moniki Grabowskiej |
| 2<sup>6</sup> | Jakub | Kawka | Podstawowy wskaźnik przydziału | 8)100% |
| | | | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | 9) |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | 10) |
| | | | Wysokość wskaźnika | 11) |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> | |
| | Sędzia Sądu Rejonowego | | Obowiązki niezwiązane z przydziałem<sup>13)</sup> | - Zastępstwo Przewodniczącej II Wydziału Karnego SSR Magdaleny Kunter-Kwiatkowskiej |
| Lp. | Imię (imiona) | Nazwisko | Podstawowy wskaźnik przydziału | 100% |
|-----|--------------|----------|---------------------------------|------|
| | Monika | Grabowska| Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | |
| | | | Wysokość wskaźnika | |
| | | | | |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału | |
| | Sędzia Sądu Rejonowego | | Obowiązki niezwiązane z przydziałem | -zastępstwo Przewodniczącego III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich, - zastępstwo SSR Jakuba Kawki |
| | Inne ogólne reguły przydziału spraw i zadań sądu | | 14) - załatwianie wniosków o zastosowanie tymczasowego aresztowania; - orzekanie w sprawach w trybie przyspieszonym; - rozpoznawanie zażaleń poziomych w I Wydziale Cywilnym i III Wydziale Rodzinnym i Nieletnich w 100 % udziału w przydziele wpływających spraw; - wykonywanie zarządzeń Prezesa Sądu i Przewodniczącego Wydziału. |
**II**
**Plan dyżurów oraz zastępstw sędziów i referendarzy sądowych:**
| Lp. | Rodzaj spraw | Liczba dyżurnych i pełniących zastępstwa | Wydział i/lub sędziowie, asesorzy sądowi i referendarze sądowi |
|-----|--------------|----------------------------------------|---------------------------------------------------------------|
| 1 | Karne | 8 dyżurnych 3 pełniących zastępstwo | Dyżury pełnią Sędziowie z Wydziałów: Cywilnego, Karnego, Rodzinnego i Nieletnich zgodnie z harmonogramem. Zastępstwo pełni: 3 sędziów z II Wydziału Karnego |
1) obowiązujący od 01 stycznia 2023
2) zmieniony w dniach:
- od 01 marca 2023 roku
I
Przydział sędziów i referendarzy sądowych do wydziałów sądu, zakres ich obowiązków i sposób uczestniczenia w przydziale spraw i zadań sądu:
| Lp. | Wydział: III Wydział Rodzinny i Nieletnich |
|-----|---------------------------------------------|
| | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | 8)100% |
| 1 | Marcin | Affelski | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | 9) |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | 10) |
| | | | Wysokość wskaźnika | 11) |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> |
| | Sędzia Sądu Rejonowego | Przewodnicząca Wydziału | Obowiązki niezwiązane z przydziałem<sup>13)</sup> | - wykonywanie czynności regulaminowych należących do Przewodniczącego Wydziału; - nadzór nad Domem Pomocy Społecznej w Suchorączku, Domem Pomocy Społecznej w Wysokiej, Domem Pomocy Społecznej w Kamieniu Krajeńskim i Domem Pomocy Społecznej dla Dzieci i Młodzieży w Kamieniu Krajeńskim.; - Prowadzenie postępowań wykonawczych w sprawach osób pełnoletnich, małoletnich i nieletnich, w sprawach związanych z wykonaniem orzeczeń, w których jako referent wydał wykonywane orzeczenie; - zastępstwo SSR Barbary Kasprzak; |
| 2 | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | 8)<sup>50%</sup> |
|---|--------------|------------------------|-------------------------------|------------------|
| | Barbara, Anna| Kasprzak | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | 9)<sup> Sędzia orzeka w dwóch wydziałach I Wydziale Cywilnym i III Wydziale Rodzinnym i Nieletnich w każdym z nich w 50% udziału w przydziale wpływających spraw</sup> |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | Wysokość wskaźnika |
| | | | 10)<sup> w sprawach „RC”, „Nsm”, „Nkd”, „RNs”, „RCps”, „RCo”, „Nmo” w III Wydziale Rodzinnym i Nieletnich w 50% udziału w przydziale wpływających spraw.</sup> | 11) |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> | |
| | Sędzia Sądu Rejonowego | | Obowiązki niezwiązane z przydziałem<sup>13)</sup> | - prowadzenie postępowań wykonawczych w sprawach osób pełnoletnich, małoletnich i nieletnich, w sprawach związanych z wykonaniem orzeczeń, w których jako referent wydał wykonywane orzeczenie; - czynności w postępowaniu międzyinstancyjnym w przydzielonych jej sprawach; |
| 3 | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | 8)<sup> 20% w sprawach „RC” i „Nsm”</sup> |
|---|--------------|------------------------|-------------------------------|------------------|
| | Marcin | Dobies | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | 9)<sup> Sędzia pełni funkcję Prezesa Sądu Rejonowego w Tucholi i Przewodniczącego I Wydziale Cywilnego, orzeka również w I Wydziale Cywilnym w 50% udziału w przydziale wpływających spraw</sup> |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | Wysokość wskaźnika |
| | | | 10)<sup> w sprawach „RC” i „Nsm” w III Wydziale Rodzinnym i Nieletnich w 20%</sup> | 11) |
| Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału | udział w przydziale wpływających spraw. |
|---------------------|------------------|------------------------------------|--------------------------------------|
| Sędzia Sądu Rejonowego | Prezes Sądu Rejonowego Przewodniczący I Wydziału Cywilnego | Obowiązki niezwiązane z przydziałem | - Członek Kolegium Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
- kierowanie Sądem i reprezentuje go na zewnątrz,
- wykonuje czynności administracyjne oraz wszelkie inne czynności wynikające z obowiązujących przepisów;
- kierowanie całokształtem przygotowań obronnych, odpowiada za zdolność do wykonywania tych zadań w czasie podwyższania gotowości obronnej państwa i wojny oraz wykonuje zadania obronne nałożone przez uprawnione organy, zgodnie z ich kompetencjami;
-odpowiada za ochronę informacji niejawnych;
-nadzór nad ściągalnością należności sądowych;
- wykonywanie czynności regulaminowych należących do Przewodniczącego Wydziału,
-Zastępstwo SSR Aleksandry Miąsko |
| Inne ogólne reguły przydziału spraw i zadań sądu | - wykonywanie zarządzeń Prezesa Sądu i Przewodniczącego Wydziału. |
| Informacje dodatkowe | - |
### II
**Plan dyżurów oraz zastępstw sędziów i referendarzy sądowych:**
| Lp. | Rodzaj spraw | Liczba dyżurnych i pełniących zastępstwo | Wydział i/lub sędziowie, asesorzy sądowi i referendarze sądowi |
|-----|--------------|------------------------------------------|---------------------------------------------------------------|
| 1 | Rodzinny i Nieletnich | 8 dyżurnych
2 pełniących zastępstwo | Dyżury pełnią Sędziowie z Wydziałów: Cywilnego, Karnego, Rodzinnego i Nieletnich zgodnie z harmonogramem. Zastępstwo pełni: 2 sędziów z III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich |
1) obowiązujący od 01 stycznia 2023 r.
2) zmieniony w dniach:
I
Przydział sędziów i referendarzy sądowych do wydziałów sądu, zakres ich obowiązków i sposób uczestniczenia w przydziale spraw i zadań sądu:
| Lp. | Wydział: IV Wydział Ksiąg Wieczystych |
|-----|--------------------------------------|
| | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału | 8)100% |
| 1 | Sylwia | Rucińska | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% | 9) |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy | 10) |
| | | | Wysokość wskaźnika | 11) |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> | |
| | Referendarz sądowy | Przewodniczący Wydziału | Obowiązki niezwiązane z przydziałem<sup>13)</sup> | Zastępstwo Przewodniczącego V Zamiejscowego Wydziału Ksiąg Wieczystych z siedzibą w Sępólnie Kraj.; orzeka w I Wydziale Cywilnym w 100% udziału w przydziale wpływających spraw, zastępstwo referendarza sądowego Katarzyny Turowskiej |
| | Inne ogólne reguły przydziału spraw i zadań sądu | 14) - wykonywanie zarządzeń Prezesa Sądu i Przewodniczące Wydziału. |
| | Informacje dodatkowe | 15) |
II
Plan dyżurów oraz zastępstw sędziów, asesorów sądowych i referendarzy sądowych\(^{(16)}\):
| Lp. | Rodzaj spraw | Liczba dyżurnych i pełniących zastępstwa | Wydział i/lub sędziowie, asesorzy sądowi i referendarze sądowi |
|-----|--------------------|----------------------------------------|---------------------------------------------------------------|
| 4 | Wieczysto-Księgowe | 0 dyżurów | Zastępstwo pełni: 2 referendarzy sądowych |
Prezes
Sądu Rejonowego
SSR Marcin Dobies
1) obowiązujący od 01 stycznia 2023 r.
2) zmieniony w dniach:
I
Przydział sędziów i referendarzy sądowych do wydziałów sądu, zakres ich obowiązków i sposób uczestniczenia w przydziale spraw i zadań sądu:
| Lp. | Wydział: V Zamiejscowy Wydział Ksiąg Wieczystych |
|-----|--------------------------------------------------|
| | Imię (imiona) | Nazwisko<sup>7)</sup> | Podstawowy wskaźnik przydziału |
| 1 | Aleksandra | Miąsko | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% |
| | | | Wskaźniki przydziału inne niż podstawowy |
| | Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału<sup>12)</sup> |
| | Sędzia Sądu Rejonowego | | Obowiązki niezwiązane z przydziałem<sup>13)</sup> |
| 2 | Katarzyna | Turowska | Uzasadnienie podstawowego wskaźnika przydziału niższego niż 100% |
<sup>8)</sup> 100%
<sup>9)</sup>
<sup>10)</sup>
<sup>11)</sup>
<sup>7)</sup> Nazwisko może być zamienione na imię.
<sup>12)</sup> Inne indywidualne reguły przydziału.
<sup>13)</sup> Obowiązki niezwiązane z przydziałem.
| Stanowisko służbowe | Pełnione funkcje | Inne indywidualne reguły przydziału\(^{12)}\) | |
|---------------------|-----------------|---------------------------------------------|---|
| Referendarz sądowy | Przewodniczący Wydziału | Obowiązki niezwiązane z przydziałem\(^{13)}\) | Zastępstwo Przewodniczącego IV Wydziału Ksiąg Wieczystych; orzeka w I Wydziale Cywilnym w 100% udziału w przydziale wpływających spraw, zastępstwo referendarza sądowego Sylwii Rucińskiej. |
| Inne ogólne reguły przydziału spraw i zadań sądu | \(^{14)}\) - wykonywanie zarządzeń Prezesa Sądu i Przewodniczące Wydziału. |
|--------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------|
| Informacje dodatkowe | \(^{15)}\) |
---
**II**
**Plan dyżurów oraz zastępstw sędziów i referendarzy sądowych:**
| Lp. | Rodzaj spraw | Liczba dyżurnych i pełniących zastępstwa | Wydział i/lub sędziowie, asesorzy sądowi i referendarze sądowi |
|-----|--------------|----------------------------------------|---------------------------------------------------------------|
| 1 | Wieczysto-Księgowe | 0 dyżurów
1 pełniący zastępstwo | Zastępstwo pełni: 1 referendarz sądowych |
---
**Prezes Sądu Rejonowego**
**SSR Marcin Dobies** | 7fe326ec-9cbf-4dae-8835-e79a1cd482ef | finepdfs | 1.921875 | CC-MAIN-2023-23 | https://tuchola.sr.gov.pl/attachments/download/1115 | 2023-06-10T03:34:58+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224656963.83/warc/CC-MAIN-20230610030340-20230610060340-00488.warc.gz | 674,453,589 | 0.999996 | 0.999993 | 0.999993 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1538,
3311,
5299,
6767,
7283,
9095,
10800,
12247,
14281,
16058,
17351,
17897,
19033,
20307
] | 1 | 0 |
DOM DEVELOPMENT S.A.
SKRÓCONE SPRAWOZDANIE FINANSOWE ZA OKRES SZEŚCIU MIESIĘCY ZAKOŃCZONY DNIA 30 CZERWCA 2006 ROKU SPORZĄDZONE ZGODNIE Z MIĘDZYNARODOWYMI STANDARDAMI SPRAWOZDAWCZOŚCI FINANSOWEJ
Wprowadzenie do skróconego sprawozdania finansowego za okres sześciu miesięcy zakończony dnia 30 czerwca 2006 roku.
I WPROWADZENIE DO SKRÓCONEGO SPRAWOZDANIA FINANSOWEGO
1. Podstawowe informacje o Dom Development S.A.
Dom Development („Spółka") z siedzibą w Warszawie (00078 Warszawa, pl. Piłsudskiego 3) jest wpisana do Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem 0000031483 prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy XIX Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, według Polskiej Klasyfikacji Działalności prowadzi działalność w zakresie budownictwa i inwestycji związanych z nieruchomościami – PKD 7011Z. Miejscem prowadzenia działalności jest Warszawa i jej okolice.
Spółka jest w większości własnością Dom Development B.V. z siedzibą w Holandii. Na dzień 30 czerwca 2006 r. jednostka dominująca Dom Development S.A. była kontrolowana przez Dom Development B.V., która posiadała 81,12% akcji Spółki. Akcjonariuszami mniejszościowymi posiadającymi ponad 5% akcji są Jarosław Szanajca – 8,05% i Grzegorz Kiełpsz – 6,46%. Pozostałe akcje należą do kluczowych pracowników i do pozostałych członków Zarządu Spółki.
2. Podstawa sporządzania sprawozdań finansowych
Skrócone sprawozdanie finansowe zostało sporządzone na podstawie historycznej ceny nabycia, ceny zakupu lub kosztu wytworzenia, z wyjątkiem wyceny pochodnych instrumentów finansowych, które zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej („MSSF") wycenione zostały według wartości godziwej. Wartość aktywów i pasywów, które zazwyczaj wyceniane są w cenie nabycia lub w kwocie wymagającej zapłaty, zostaje skorygowana tak, aby odzwierciedlić zysk lub stratę powstałą na wycenie zabezpieczenia, a wartość tej korekty zostaje ujęta zgodnie z odpowiednimi standardami MSSF.
Skrócone sprawozdanie finansowe zostało sporządzone przy założeniu kontynuacji działalności w dającej się przewidzieć przyszłości oraz przekonaniu, że nie istnieją okoliczności wskazujące na zagrożenie kontynuowania działalności.
Metody wyceny aktywów i pasywów bilansu oraz ustalanie wyniku finansowego stosowane są w sposób ciągły.
Skrócone sprawozdanie finansowe zostało sporządzone w złotych polskich („zł"). Dane finansowe prezentowane w sprawozdaniu finansowym wyrażone są w złotych polskich .
Skrócone sprawozdanie finansowe prezentuje dane finansowe za okres sprawozdawczy od 1 stycznia 2006 r. do 30 czerwca 2006 r. i dane porównywalne za okres od 1 stycznia 2005 r. do 30 czerwca 2005 r., a także dane bilansowe na dzień 31 grudnia 2005 r.
Oświadczenie o bezwarunkowej zgodności z MSSF
Sprawozdania Dom Development S.A. jest zgodnie z zasadami Międzynarodowych Standardów Sprawozdawczości Finansowej, które zostały zatwierdzone przez Unię Europejską.
Objaśnienie dotyczące sporządzenia sprawozdania finansowego Spółki po raz pierwszy zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Sprawozdawczości Finansowej w rozumieniu MSSF 1
Niniejsze skrócone sprawozdanie finansowe jest pierwszym sprawozdaniem finansowym Spółki sporządzonym zgodnie z MSSF w rozumieniu MSSF 1. Datą przejścia na MSSF jest 1 stycznia 2005.
Wszystkie wcześniejsze sprawozdania finansowe Spółki sporządzane były zgodnie z krajowymi standardami rachunkowości. Stosowane przez Spółkę zasady rachunkowości, w tym zasady wyceny aktywów i pasywów oraz określania wyniku finansowego nie wykazują żadnych istotnych różnic w porównaniu do MSSF/MSR. W związku z
Wprowadzenie do skróconego sprawozdania finansowego
za okres sześciu miesięcy zakończony dnia 30 czerwca 2006 roku.
powyższym wyniki finansowe oraz przepływy środków pieniężnych Spółki za poszczególne okresy sprawozdawcze, kapitały własne i pozostałe pozycje bilansowe na poszczególne dni bilansowe ujawnione w dotychczasowych sprawozdaniach finansowych wg krajowych standardów rachunkowości nie wykazywały żadnych różnic w porównaniu do sprawozdań finansowych które byłyby sporządzone zgodnie z MSSF/MSR.
W związku z powyższym odstąpiono od prezentacji uzgodnień rachunku zysków i strat, pozycji bilansowych oraz sprawozdania z przepływu środków pieniężnych.
3. Istotne zasady rachunkowości
Rzeczowe aktywa trwałe
Wszystkie rzeczowe aktywa trwałe są wykazywane według ceny nabycia pomniejszonej o umorzenie (z wyjątkiem gruntów) oraz skumulowane odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości. W skład ceny nabycia wchodzi również koszt wymiany części składowych urządzeń w momencie poniesienia, jeśli jest to istotne. Amortyzacja jest naliczana metodą liniową przez okres użytkowania danego składnika aktywów. Budynki i budowle są amortyzowane stawkami od 2,5% do 4,5%, a urządzenia techniczne i maszyny od 10% do 30%. Niskowartościowe środki trwałe są umarzane w całości w miesiącu oddania do użytkowania.
Zapasy
Wyroby gotowe
Wyroby gotowe to przede wszystkim jednostki mieszkalne i miejsca parkingowe. Wyroby gotowe wyceniane są według niższej z dwóch wartości: kosztu wytworzenia lub ceny sprzedaży netto. Cena sprzedaży netto jest to szacowana cena sprzedaży oceniana przez Zarząd na podstawie informacji z Działu Sprzedaży.
Produkcja w toku
Produkcja w toku jest wyceniana na podstawie zasad opisanych w części zatytułowanej „Zasady ewidencji kontraktów długoterminowych".
Koszt wytworzenia zapasów obejmuje przeniesione z kapitałów własnych zyski lub straty dotyczące operacji wyznaczonych na zabezpieczenie przepływów pieniężnych związanych z zakupem nieruchomości.
Koszty finansowania zewnętrznego
Koszty finansowania zewnętrznego (odsetki), które można bezpośrednio przyporządkować produkcji w toku (zwłaszcza nabyciu gruntów i usług budowlanych), aktywuje się jako część kosztu wytworzenia produkcji w toku.
Pozostałe koszty finansowania zewnętrznego są ujmowane jako koszt w okresie, w którym są ponoszone.
Należności z tytułu dostaw i usług oraz pozostałe należności
Należności z tytułu dostaw i usług są ujmowane i wykazywane według kwot pierwotnie zafakturowanych, z uwzględnieniem rezerwy na nieściągalne należności. Odpis aktualizujący na należności wątpliwe oszacowywany jest wtedy, gdy ściągnięcie pełnej kwoty należności przez Spółkę przestało być prawdopodobne.
Środki pieniężne i ekwiwalenty środków pieniężnych
Środki pieniężne i lokaty krótkoterminowe wykazane w bilansie obejmują środki pieniężne w banku i w kasie oraz lokaty krótkoterminowe o pierwotnym okresie zapadalności nie przekraczającym trzech miesięcy.
Akcje własne
Wykupione akcje własne pomniejszają kapitały własne. Zyski lub straty ponoszone na wykupie, sprzedaży, emisji lub unieważnieniu akcji własnych nie są ujmowane w rachunku zysków i strat.
Wprowadzenie do skróconego sprawozdania finansowego za okres sześciu miesięcy zakończony dnia 30 czerwca 2006 roku.
Ujmowanie przychodów
Przychody są ujmowane w takiej wysokości, w jakiej jest prawdopodobne, że Spółka uzyska korzyści ekonomiczne związane z daną transakcją oraz gdy kwotę przychodów można wycenić w wiarygodny sposób. Zanim przychody zostaną ujęte, muszą zostać spełnione następujące kryteria:
Sprzedaż jednostek mieszkalnych
Przychody ze sprzedaży jednostek mieszkalnych są ujmowane na podstawie stopnia zaawansowania ich realizacji. Szczegółowy opis ustalenia procentowego stanu zaawansowania realizacji projektów deweloperskich przedstawiony jest w części zatytułowanej „Zasady ewidencji kontraktów długoterminowych".
Sprzedaż usług
Przychody ze sprzedaży usług, w tym przychody z tytułu administrowania osiedlami, wykazywane są w wartości godziwej wpłat otrzymywanych lub należnych (pomniejszonych o VAT) za dostarczone usługi w ramach bieżącej działalności operacyjnej.
Przeliczanie pozycji wyrażonych w walucie obcej
Sprawozdanie finansowe zostało przygotowane w złotych polskich, które są walutą funkcjonalną (wyceny) i walutą prezentacji Spółki. Transakcje wyrażone w walutach obcych są początkowo ujmowane według kursu waluty funkcjonalnej obowiązującego na dzień zawarcia transakcji. Aktywa i zobowiązania pieniężne wyrażone w walutach obcych są przeliczane po kursie waluty funkcjonalnej obowiązującym na dzień bilansowy. Różnice kursowe są ujmowane w rachunku zysków i strat jako przychody/koszty finansowe.
Podatki
Podatek bieżący
Zobowiązania i należności z tytułu bieżącego podatku za okres bieżący i okresy poprzednie wycenia się w wysokości kwot przewidywanej zapłaty na rzecz organów podatkowych (podlegających zwrotowi od organów podatkowych) z zastosowaniem stawek podatkowych i przepisów podatkowych, które obowiązywały na dzień bilansowy.
Podatek odroczony
Na potrzeby sprawozdawczości finansowej podatek odroczony jest obliczany metodą zobowiązań bilansowych w stosunku do różnic przejściowych występujących na dzień bilansowy między wartością podatkową aktywów i pasywów a ich wartością bilansową wykazaną w sprawozdaniu finansowym.
Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego ujmowane są w odniesieniu do wszystkich ujemnych różnic przejściowych, jak również niewykorzystanych ulg podatkowych i niewykorzystanych strat podatkowych przeniesionych na następne lata w takiej wysokości, w jakiej jest prawdopodobne, że zostanie osiągnięty dochód do opodatkowania, który pozwoli wykorzystać ww. różnice, ulgi i straty.
Wartość bilansowa składnika aktywów z tytułu odroczonego podatku jest weryfikowana na każdy dzień bilansowy i ulega stosownemu obniżeniu o tyle, o ile przestało być prawdopodobne osiągnięcie dochodu do opodatkowania wystarczającego do częściowego lub całkowitego zrealizowania składnika aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego. Nieujęty składnik aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego podlega ponownej ocenie na każdy dzień bilansowy i jest ujmowany do wysokości odzwierciedlającej prawdopodobieństwo osiągnięcia w przyszłości dochodów do opodatkowania, które pozwolą na odzyskanie tego składnika aktywów.
Rezerwa na podatek odroczony jest tworzona w wysokości kwoty podatku dochodowego wymagającej w przyszłości zapłaty w związku z występowaniem dodatnich przejściowych różnic, to jest różnic, które spowodują w przyszłości zwiększenia podstawy obliczenia podatku dochodowego.
Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego oraz rezerwy na podatek odroczony wyceniane są z zastosowaniem stawek podatkowych, które według przewidywań będą obowiązywać w okresie, gdy składnik
Wprowadzenie do skróconego sprawozdania finansowego za okres sześciu miesięcy zakończony dnia 30 czerwca 2006 roku.
aktywów zostanie zrealizowany lub rezerwa rozwiązana, przyjmując za podstawę stawki podatkowe (i przepisy podatkowe) prawnie lub faktycznie obowiązujące na dzień bilansowy.
Podatek dochodowy dotyczący pozycji ujętych bezpośrednio w kapitale własnym jest ujmowany w kapitale własnym, a nie w rachunku zysków i strat.
Spółka kompensuje ze sobą aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego z rezerwami z tytułu odroczonego podatku dochodowego wtedy i tylko wtedy, gdy posiada możliwy do wyegzekwowania tytuł prawny do przeprowadzenia kompensat należności z rezerwami z tytułu bieżącego podatku i odroczony podatek dochodowy ma związek z tym samym podatnikiem i tym samym organem podatkowym.
Zasady ewidencji kontraktów długoterminowych
a. „Produkcja w toku" jest wyceniana na podstawie MSR 11 „Kontrakty budowlane". Na podstawie dotychczasowych doświadczeń Zarządu Spółki stwierdzono, że model rozpoznawania przychodów i kosztów opisany w tym standardzie jest najbardziej odpowiedni dla działalności Spółki. Budowa jednego projektu przekracza dwanaście miesięcy, a sprzedaż mieszkań na osiedlach polega na zawieraniu licznych pojedynczych kontraktów na budowę mieszkań.
b. Produkcję w toku wycenia się początkowo w wysokości poniesionych wydatków. Co miesiąc następuje korekta wartości „Produkcji w toku" zgodnie z opisaną poniżej „metodą procentową".
c. W związku ze stosowaniem metody procentowej w celu ustalenia wyniku na sprzedaży lokali na osiedlach w trakcie budowy, zafakturowane zaliczki nie stanowią „Przychodu ze sprzedaży", ale do momentu oddania osiedla do użytkowania zwiększają „Rozliczenia międzyokresowe przychodów".
d. Lokale mieszkalne są formalnie przekazywane kupującym po ukończeniu budowy i otrzymaniu pozwolenia na użytkowanie, podczas gdy faktury za mieszkania wystawiane są zgodnie z harmonogramem uzgodnionym uprzednio z klientem.
e. Metoda procentowa polega na uznawaniu przychodów w oparciu o wynik obliczony z zastosowaniem następującego wzoru:
przychód statystyczny = wskaźnik kosztów * wskaźnik przychodów * przychody planowane
f. Zgodnie z metodą procentową koszty statystyczne ujmuje się w wysokości wynikającej z następującego wzoru:
g. Wskaźnik kosztów ustalany jest jako relacja poniesionych kosztów rzeczywistych (pomniejszanych o koszt zakupu ziemi) do kosztów planowanych (całkowitych kosztów planowanych pomniejszanych o planowane koszty zakupu ziemi).
h. Wskaźnik przychodów jest ustalany jako relacja przychodów z tytułu zawartych przedwstępnych umów sprzedaży do planowanych przychodów budżetowych z tytułu sprzedaży wszystkich obiektów.
i. Wyliczenie przychodu statystycznego pozwala na ujęcie w rachunku zysków i strat części przychodów w relacji do postępu prac i sprzedaży wyliczonej przy użyciu wskaźnika kosztów i przychodów.
Wprowadzenie do skróconego sprawozdania finansowego za okres sześciu miesięcy zakończony dnia 30 czerwca 2006 roku.
j. Wyliczenie kosztu statystycznego pozwala na ujęcie w rachunku zysków i strat kosztów w tej samej proporcji, w której zostały rozpoznane przychody (proporcjonalnie do rozpoznanej sprzedaży).
k. Z chwilą otrzymania pozwolenia na oddanie osiedla do użytkowania metoda procentowa jest zastępowana. Zafakturowane przychody ze sprzedaży i poniesione koszty (zafakturowane i te, na które utworzono rezerwy) są ujmowane w rachunku zysków i strat. Niesprzedane lokale i powierzchnie parkingowe są przeksięgowywane z produkcji w toku do wyrobów gotowych, aż do momentu, kiedy zostaną sprzedane i ujęte w kosztach rachunku zysków i strat.
l. Wartość zafakturowanej sprzedaży oraz wartość niezafakturowanej części zakontraktowanej sprzedaży i odpowiadający koszt księguje się następująco:
m. Jeśli „Rozliczenia międzyokresowe przychodów" są ujemne (co może mieć miejsce w sytuacji relatywnie niskiego poziomu zafakturowania sprzedaży w stosunku do wartości zawartych kontraktów i zaawansowania robót) następuje ich wyzerowanie i zwiększenie wartości rozliczeń międzyokresowych (część pozycji „Pozostałe aktywa obrotowe").
Dt: Rozliczenia międzyokresowe przychodów
Ct: Przychody ze sprzedaży
Dt: Koszt sprzedanych produktów
Ct: Produkcja w toku
Dt: Rozliczenia międzyokresowe (część pozycji "Pozostałe aktywa obrotowe")
Ct: Rozliczenia międzyokresowe przychodów
Bilans
II. SPRAWOZDANIE FINANSOWE
Dom Development S.A. rachunki zysków i strat
za okresy sześciu miesięcy zakończone 30 czerwca 2006 i 2005 roku
Rachunki przepływów pieniężnych
za okresy sześciu miesięcy zakończone dnia 30 czerwca 2006 i 2005 roku.
Zestawienia zmian w kapitale własnym
za okresy sześciu miesięcy zakończone dnia 30 czerwca 2006 roku, 30 czerwca 2005 roku i rok zakończony dnia 31 grudnia 2005 roku.
Zestawienia zmian w kapitale własnym
za okresy sześciu miesięcy zakończone dnia 30 czerwca 2006 roku, 30 czerwca 2005 roku i rok zakończony dnia 31 grudnia 2005 roku.
III. DODATKOWE INFORMACJE I OBJAŚNIENIA
Nota 1. Zapasy
Wartość bilansowa zapasów stanowiących zabezpieczenie spłaty zobowiązań
Kontrakty budowlane
Przychody, koszty i produkcja w toku są księgowane przy użyciu metody procentowej opisanej w części zatytułowanej „Wprowadzenie do skróconego sprawozdania finansowego".
Produkcja w toku jest kalkulowana przy użyciu metody procentowej opisanej w części zatytułowanej „Wprowadzenie do skróconego sprawozdania finansowego".
Nota 2. Środki pieniężne i ich ekwiwalenty
Środki pieniężne w banku i w kasie jest to gotówka oraz krótkoterminowe depozyty o terminie zapadalności do 3 miesięcy. Wartość księgowa tych aktywów odpowiada ich wartości godziwej.
Dodatkowe informacje i objaśnienia do skróconego sprawozdania finansowego za okres sześciu miesięcy zakończony dnia 30 czerwca 2006 roku
Nota 3. Kapitał podstawowy
Struktura kapitału zakładowego Spółki nie uległa zmianie w okresie objętym skróconym sprawozdaniem finansowym.
Nota 4. Kredyty i pożyczki 1
1 Pożyczkami są pożyczki od udziałowców
*) Nieujawniona ze względów handlowych.
Pożyczki od udziałowców
Spółka wykorzystuje 2 pożyczki:
* Pożyczka, której saldo na 30 czerwca 2006 r. wynosi 2.351.000 USD, została zaciągnięta 6 stycznia 2000 r. Spłata rat kapitałowych rozpocznie się 31 października 2006 r. i będzie trwała do 31 października 2008 r. Odsetki od pożyczki są kalkulowane w wysokości LIBOR 12M + 5,5%. Pożyczka nie jest zabezpieczona majątkiem Spółki.
* Pożyczka z dnia 10 grudnia 2001 r., której saldo na 30 czerwca 2006 r. wynosi 1.031.554 USD. Spłata rat kapitałowych rozpocznie się 31 października 2006 r. i będzie trwała do 31 października 2008 r. Odsetki od pożyczki są kalkulowane w wysokości LIBOR 12M + 5,5%. Pożyczka nie jest zabezpieczona majątkiem Spółki.
Nota 5. Obligacje
* 21 lipca 2004 r. Spółka wyemitowała obligacje o wartości nominalnej 50.000.000,00 zł. Termin wykupu obligacji przypada na 21 lipca 2008 r., a odsetki w wysokości WIBOR 6M + marża banku są płatne co pół roku do dnia rozliczenia. Odsetki są wymagalne w styczniu i w lipcu przez okres trwania umowy. Wpływy netto z emisji obligacji zostały przeznaczone na działalność statutową Spółki. Emisja obligacji jest zabezpieczone hipoteką kaucyjną na nieruchomościach Spółki do kwoty 100.000.000 zł.
Zgodnie z umową z bankami, w okresach półrocznych kończących się każdego 30 czerwca i 31 grudnia Spółka zobowiązała się utrzymywać wskaźniki jednostkowego sprawozdania finansowego w granicznych poziomach określonych następująco:
* W roku 2005 banki zwolniły Spółkę z obowiązku utrzymywania wymaganego poziomu wskaźnika zadłużenie odsetkowe/kapitały własne.
** 4 sierpnia 2006 r. podpisany został aneks do umowy z 21 lipca 2004 r. o emisję obligacji. Aneks zmienia wskaźniki zadłużenie odsetkowe/kapitały własne oraz EBITDA/koszty obsługi zadłużenia na lata 20062007. Wskaźniki Wykazane w powyższej tabeli wskaźniki są zgodne ze zmianami wprowadzonymi ww. Aneksem.
* W dniu 19 czerwca 2006 r. wyemitowanych zostało 300 obligacji serii A o wartości nominalnej 100.000 złotych każda o łącznej wartości nominalnej 30.000.000 złotych na podstawie umowy o obsługę i gwarantowanie emisji obligacji z Powszechną Kasą Oszczędności Bank Polski S.A.
Emisja miała miejsce na podstawie uchwały nr 1 Walne Zgromadzenie Spółki z dnia 24 marca 2006 r. o emisji obligacji w trybie art. 9 Ustawy o Obligacjach.
Dzień emisji – 19 czerwca 2006 r. Dzień wykupu – 19 czerwca 2011 r.
Środki pieniężne pochodzące z emisji są przeznaczane na finansowanie i refinansowanie działalności deweloperskiej Spółki w zakresie nabywania nieruchomości gruntowych oraz pokrywanie kosztów realizacji budowlanych projektów mieszkaniowych.
Zgodnie z treścią umowy o obsługę i gwarantowanie emisji obligacji z Powszechną Kasą Oszczędności Bank Polski S.A. w pierwszej kolejności miały być emitowane obligacje serii A i obligacje serii B, w następnej kolejności następne serie obligacji – w liczbie odpowiadającej wartości obligacji serii A, wobec których posiadający je obligatariusze wykonali opcję wykupu. Obligacje serii A są obligacjami zabezpieczonymi, a obligacje serii B i następnych emisji nie będą zabezpieczone. Obligacje serii A i B będą miały taką samą datę emisji. Na podstawie umowy Emitent zlecił bankowi przeprowadzenie emisji obligacji w ramach programu, w tym w szczególności przeprowadzenie oferty i sprzedaży obligacji, prowadzenie ewidencji obligacji oraz pełnienie
Dodatkowe informacje i objaśnienia do skróconego sprawozdania finansowego za okres sześciu miesięcy zakończony dnia 30 czerwca 2006 roku
funkcji agenta do spraw płatności. Bank zagwarantował nabycie obligacji serii A. Bank wykonuje swoje zobowiązanie z tytułu gwarantowania nabycia obligacji serii A poprzez objęcie i nabycie takiej liczby obligacji serii A, jakiej liczby obligacji serii B nie nabędą inwestorzy w związku z nie złożeniem przez nich zapisów na obligacje serii B lub nieopłaceniem przeznaczonych im do przydziału obligacji serii B, przy czym bank łącznie może nabyć 300 obligacji serii A.
Obligacje serii A obejmowane przez bank jako gwaranta będą spełniały następujące parametry: data wykupu – 5 lat od dnia emisji; (ii) waluta emisji – złoty; (iii) okres odsetkowy – sześć miesięcy; (iv) stopa bazowa – 6M WIBOR plus marża banku; (v) zabezpieczenie – łączną hipoteką kaucyjną na określonych w umowie nieruchomościach do kwoty 60.000.000 zł.
W przypadku emisji kolejnych serii obligacji skuteczny przydział takich obligacji inwestorom będzie powodować, że bank będzie miał prawo do wykonania wobec Emitenta obligacji wykupu obligacji serii A w liczbie obligacji przydzielonych inwestorom.
Emitentowi przysługuje prawo wykonania opcji call do wszystkich obligacji serii A lub do obligacji serii A o łącznej wartości nominalnej nie mniejszej niż 5.000.000 złotych. Obligatariuszom posiadających obligacje serii A przysługuje zaś prawo wykonania opcji put jedynie w stosunku do takiej liczby obligacji serii A, z których łączna cena sprzedaży nie będzie wyższa niż 50% wpływów netto Emitenta z emisji obligacji w trybie art. 9 pkt 1 Ustawy o Obligacjach.
Emitent zobowiązał się w okresie do całkowitego wykupu obligacji do utrzymywania w okresach półrocznych kończących się każdego 30 czerwca i 31 grudnia za okres ostatnich 12 miesięcy następujących wskaźników:
>= 5,0
Umowa zawiera m.in. następujące zobowiązania Emitenta: Emitent w okresie obowiązywania umowy nie będzie bez uprzedniej pisemnej zgody agenta zawierać innej umowy w przedmiocie programu emisji obligacji lub innych dłużnych papierów wartościowych oraz nie podawać do publicznej wiadomości informacji na temat działań mających na celu przeprowadzenie emisji obligacji lub innych dłużnych papierów wartościowych. Emitent bez zgody agenta nie zaciągnie żadnych innych zobowiązań pieniężnych o charakterze kredytowym lub gwarancyjnym, z wyłączeniem dozwolonego zadłużenia finansowego określonego w umowie. Emitent bez zgody agenta do dnia wykupu obligacji serii A nie ustanowi w drodze czynności cywilnoprawnych żadnych zabezpieczeń na składnikach majątkowych Emitenta. Zakaz ten nie dotyczy ustanawiania zabezpieczenia na majątku Emitenta płatności potencjalnych i zgłoszonych roszczeń organów skarbowych oraz roszczeń z tytułu zawieranych przez Emitenta umów przedwstępnych z nabywcami lokali na realizowanych inwestycjach.
Niewykonanie lub nienależyte wykonanie któregokolwiek z istotnych postanowień istotnych zobowiązań wynikających z umowy stanowi przypadek naruszenia skutkujący możliwością rozwiązania umowy bez wypowiedzenia.
Dodatkowe informacje i objaśnienia do skróconego sprawozdania finansowego za okres sześciu miesięcy zakończony dnia 30 czerwca 2006 roku
Nota 6. Zysk na akcję
Wyliczenie rozwodnionego zysku na akcję uwzględnia ilość akcji występujących na poszczególne dni bilansowe.
W Spółce nie występuje działalność zaniechana, w związku z tym zysk na akcję z działalności kontynuowanej jest równy zyskowi na akcję wyliczonemu powyżej.
Nota 7. Kluczowe założenia i źródła szacunków
Podstawą do obliczania przychodów ze sprzedaży produktów oraz kosztu sprzedanych produktów (patrz część zatytułowana „Zasady ewidencji kontraktów długoterminowych") są szczegółowe budżety poszczególnych projektów budowlanych sporządzone zgodnie z najlepszą wiedzą i doświadczeniem Spółki. W czasie realizacji wszystkie budżety projektów budowlanych są uaktualniane nie rzadziej niż co 3 miesiące.
Nota 8. Przychody z działalności operacyjnej
Nota 9. Koszty działalności operacyjnej
Dodatkowe informacje i objaśnienia do skróconego sprawozdania finansowego za okres sześciu miesięcy zakończony dnia 30 czerwca 2006 roku
Nota 10. Podatek dochodowy
Nota 12. Zobowiązania warunkowe
Nota 11. Istotne zdarzenia po dacie bilansu
Wszystkie istotna zdarzenia po dacie bilansowej zostały ujawnione w noce 45 skonsolidowanego sprawozdania finansowego Grupy Kapitałowej Dom Development S.A.
Warszawa, 27 października 2006 r.
________________________________
Jarosław Szanajca, Prezes Zarządu
________________________________
________________________________
Grzegorz Kiełpsz, Wiceprezes Zarządu
Janusz Zalewski, Wiceprezes Zarządu
________________________________
________________________________
Janusz Stolarczyk, Członek Zarządu
Terry R. Roydon, Członek Zarządu | <urn:uuid:ab9e02f3-6cff-4752-8072-d57b9173f4c8> | finepdfs | 1.210938 | CC-MAIN-2021-17 | https://inwestor.domd.pl/pl/file/DOM_jedn_6M2006.pdf | 2021-04-12T22:07:31+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618038069267.22/warc/CC-MAIN-20210412210312-20210413000312-00558.warc.gz | 420,883,801 | 0.999761 | 0.999998 | 0.999998 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
195,
3799,
7059,
10947,
13964,
15510,
15546,
15659,
15765,
15934,
16106,
16824,
17102,
17173,
17956,
20783,
24020,
25003,
25805
] | 1 | 1 |
OGŁOSZENIE O PRZETARGU
Działając na podstawie art. 28 ust. 1 i ust.2, art. 38 ust.1 i ust.2, art. 39 ust 1, art. 40 ust. 1 pkt 1, ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2016 poz. 2147 ze zm.), Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 września 2004r. w sprawie sposobu i trybu przeprowadzania przetargów oraz rokowań na zbycie nieruchomości (Dz.U. 2014, poz. 1490 ze zm.), Uchwały Rady Gminy Sanok Nr XVIII/118/2008 z dnia 7 lutego 2008r. w sprawie określenia zasad nabycia, zbycia i obciążenia nieruchomości gruntowych oraz ich wydzierżawiania lub wynajmowania na czas oznaczony dłuższy niż 3 lata lub na czas nieoznaczony, Zarządzenia Wójta Gminy Sanok nr 95/2017 z dnia 19 maja 2017 roku,
Wójt Gminy Sanok
ogłasza drugi przetarg ustny nieograniczony na sprzedaż nieruchomości gruntowej niezabudowanej, stanowiącej własność Gminy Sanok:
| Oznaczenie nieruchomości według księgi wieczystej oraz katastru nieruchomości: | Województwo: podkarpackie
Powiat: sanocki
Gmina: Sanok-G
Obręb: Niebieszczany
Działka ewidencyjna nr: 1771/1 |
|---|---|
| Księga wieczysta: | KS1S/00058386/0 |
| Powierzchnia nieruchomości: | 0,15 ha |
| Opis nieruchomości: | Działka niezabudowana położona we wschodniej części Niebieszczan, bezpośrednio przy drodze gminnej nieutwardzonej. Otoczenie działki stanowią tereny zabudowy jednorodzinnej mieszkaniowej, tereny rolne i obszary leśne. Od strony wschodniej działka graniczy z potokiem. Ukształtowanie terenu działki korzystne, kształt działki niregularny. Działka posiada dostęp do drogi publicznej. |
|---|---|
| Przeznaczenie nieruchomości i sposób jej zagospodarowania: | Działka położona jest w terenie, dla którego nie ma obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, a w Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego Gminy Sanok działka leży w obszarach otwartych w użytkowaniu rolniczym. Dla działki nr 1771/1 była wydana decyzja o warunkach zabudowy znak GKI.6730.48.2014 z dnia 04.08.2014r na inwestycje pn. budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego i bezodpływowego osadnika ścieków oraz zjazdu z drogi o nr 3724 na działce nr 1771/1 położonej w miejscowości Niebieszczany. W katastrze nieruchomości działka sklasyfikowana jest w klasach i użytkach: PsIV o pow. 0,15 ha. |
|---|---|
| Cena wywoławcza nieruchomości: | 18 000,00 zł
Do ceny osiągniętej w przetargu zostanie doliczony podatek VAT według stawki obowiązującej w dacie sprzedaży. Aktualnie stawka podatku Vat wynosi 23%. |
|---|---|
| Wysokość wadium: | 2 000,00 zł |
|---|---|
| Obciążenia: | Brak |
|---|---|
| Zobowiązania, których przedmiotem jest nieruchomość: | Brak |
|---|---|
| Termin do złożenia wniosku przez osoby, którym przysługuje pierwszeństwo w nabyciu nieruchomości na podstawie art. 34 ust 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami, upłynął w dniu 31 lipca 2017 roku. |
|---|---|
| Termin przeprowadzenia poprzednich przetargów: | Pierwszy przetarg ustny nieograniczony został przeprowadzony w dniu 20.09.2017 roku |
Drugi przetarg ustny nieograniczony odbędzie się w dniu 20 grudnia 2017 roku o godzinie 11⁰⁰ w siedzibie Urzędu Gminy Sanok, w Sanoku ul. Kościuszki 23, V piętro, pokój nr 509.
W przetargach mogą brać udział osoby fizyczne i prawne, które wniosą wadium w podanej wyżej wysokości w terminie do 13 grudnia 2017 roku w formie pieniądza - przelewem lub wpłatą na rachunek bankowy Gminy Sanok prowadzony w Podkarpackim Banku Spółdzielczym Oddział w Sanoku nr 70 8642 1184 2018 0025 7912 0001, w taki sposób, aby najpóźniej w dniu 13 grudnia 2017 roku wadium znajdowało się na rachunku bankowym Gminy Sanok. Na dowodzie wpłaty należy zaznaczyć: „Wadium – przetarg w dniu 20.12.2017r na działkę nr 1771/1 w Niebiesczanach”.
Przed otwarciem przetargu jego uczestnik winien przedłożyć komisji przetargowej:
1. W przypadku nabywania nieruchomości: przez osoby fizyczne - dokumentu tożsamości; przez osoby prawne i jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej - okazanie aktualnego odpisu z właściwego rejestru (Krajowy Rejestr Sądowy lub Centralna Ewidencja i Informacja o Działalności Gospodarczej), stosownych pełnomocnictw, dowodów tożsamości osób reprezentujących podmiot.
2. W przypadku uczestnictwa w przetargu osób pozostających w związku małżeńskim, w którym obowiązuje ustrój ustawowej wspólnoty majątkowej konieczna jest obecność obojga małżonków lub jednego z nich ze stosownym pełnomocnictwem zwykłym (oryginał) drugiego małżonka, zawierającym zgodę na uczestnictwo w przetargu w celu odpłatnego nabycia nieruchomości (dotyczy to również osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą), lub złożenie przez osobę przystępującą do przetargu dokumentu świadczącego o istnieniu rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami.
Uczestnicy biorą udział w przetargach osobiście lub przez pełnomocnika. Pełnomocnictwo wymaga formy pisemnej, poświadczonej notarialnie.
Uczestnicy przetargów przed przystąpieniem do przetargu składają oświadczenie, że zapoznali się ze stanem prawnym nieruchomości i stanem zagospodarowania nieruchomości oraz zapoznali się z warunkami przetargu i przyjmują je bez zastrzeżeń.
Komisja przetargowa przed otwarciem przetargu stwierdza wniesienie wadium przez uczestników przetargu.
Wadium wpłacone przez uczestnika, który przetarg wygrał, zalicza się na poczet ceny nabycia nieruchomości. Wadium ulega przepadkowi w razie uchylenia się uczestnika, który przetarg wygrał, od podpisania umowy notarialnej. Pozostałym uczestnikom przetargu wadium zostanie zwrócone niezwłocznie, w ciągu 3 dni od odwołania, zamknięcia, unieważnienia lub zakończenia wynikiem negatywnym przetargu, w sposób odpowiadający formie wnoszenia.
Przetarg jest ważny bez względu na liczbę uczestników przetargu, jeżeli przynajmniej jeden uczestnik zaoferuje co najmniej jedno postąpienie powyżej ceny wywoławczej. O wysokości postąpienia decydują uczestnicy przetargu z tym, że postąpienie nie może wynosić mniej niż 1% ceny wywoławczej, z zaokrągleniem w górę do pełnych dziesiątek złotych.
Cena osiągnięta w przetargu, pomniejszona o wpłacone wadium, podlega w całości zapłacie nie później niż 2 dni przed podpisaniem umowy notarialnej przenoszącej własność, na konto Gminy Sanok.
Nabywca przejmuje nieruchomość w stanie istniejącym. Sprzedający nie ponosi odpowiedzialności za wady ukryte nieruchomości.
Niezbytową infrastrukturę oraz ewentualną przebudowę istniejącego uzbrojenia nabywca wykona własnym staraniem w porozumieniu z właścicielami sieci.
W przypadku konieczności dokonania jakiejkolwiek wycinki drzew nabywca zobowiązany będzie do jej wykonania na własny koszt, po uzyskaniu odpowiednich zezwoleń.
Wobec cudzoziemców uczestniczących w przetargu, mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 24 marca 1920r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 2016 r., poz. 1061).
O terminie zawarcia umowy notarialnej nabywca zostanie zawiadomiony do 21 dni od dnia rozstrzygnięcia przetargu. Jeżeli osoba ustalona jako nabywca nieruchomości nie przystąpi bez usprawiedliwienia do zawarcia umowy w miejscu i w terminie podanych w zawiadomieniu, organizator przetargu może odstąpić od zawarcia umowy, a wpłacone wadium nie podlega zwrotowi. Koszty sporządzenia umowy notarialnej i wpisów w księdze wieczystej ponosi nabywca.
Wójt Gminy Sanok zastrzega sobie prawo odwołania przetargów z ważnych powodów.
Ogłoszenia o przetargach wywiesza się w siedzibie Urzędu Gminy Sanok.
Ogłoszenia o przetargach podlegają publikacji na stronie internetowej Gminy Sanok i w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy Sanok oraz w sposób zwyczajowo przyjęty w miejscowości Niebieszczany.
Szczegółowe informacje odnośnie zbywanych nieruchomości można uzyskać w Urzędzie Gminy Sanok, Sanok ul. Kościuszki 23, piąte piętro, pokój nr 509, w godz. 7.30 – 15.30 od poniedziałku do piątku tel. 0134656586.
WÓJT GMINY SANOK
mgr Anna Małas | <urn:uuid:b92d8e39-3e77-4ebe-afd8-5844181ff27b> | finepdfs | 1.038086 | CC-MAIN-2021-39 | https://gminasanok.pl/wp-content/uploads/2017/11/Ogłoszenie-o-drugim-przetargu-ustnym-nieograniczonym-na-sprzedaż-nieruchomości-oznaczonej-numerem-nr-1771-I-1-położonej-w-miejscowości-Niebieszczany-.pdf | 2021-09-24T22:06:35+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780057580.39/warc/CC-MAIN-20210924201616-20210924231616-00293.warc.gz | 314,906,644 | 0.999925 | 0.999983 | 0.999983 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3055,
6877,
7914
] | 1 | 0 |
ZARZĄDZENIE Nr 87.2015
Wójta Gminy Cielądz
z dnia 28 października 2015r.
w sprawie: zmiany budżetu i w budżecie Gminy na 2015 rok.
Na podstawie art. 30 ust 2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, (Dz. U. z 2013r. poz.594, poz. 645, poz.1318, z 2014r. poz. 379, poz.1072), oraz art. 257 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. z 2013 roku, poz. 885, poz.938, poz.1646, z 2014r. poz. 379, poz. 911, poz.1146, poz.1626, poz.1877 z 2015r. poz.238, poz.532, poz.1117, poz.1130, poz.1190) zarządzam, co następuje:
§ 1. Zwiększa się dochody budżetu gminy na rok 2015 o kwotę 175.041,20 zł. zgodnie z załącznikiem Nr 1 i 2.
a/ dochody budżetu gminy na 2015 rok po uwzględnieniu zmian określonych w § 1 wynoszą 13.217.339,75 zł.
§ 2. Zwiększa się wydatki budżetu gminy na rok 2015 o kwotę 175.041,20 zł., zgodnie z załącznikiem Nr 3 i 4.
a/ wydatki budżetu gminy na 2015 rok po uwzględnieniu zmian określonych w § 2 wynoszą 13.129.966,41 zł.
§ 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu.
WÓJTA
mgr Paweł Królak
Dochody budżetu gminy na 2015 rok związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminom ustawami
| DOCHODY | Dz. | § | Nazwa | Zwiększenia kwota |
|---------|-----|---|--------------------------------------------|------------------|
| | 010 | | Rolnictwo i łowiectwo | 169 041,20 |
| | | | Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminom ustawami | 169 041,20 |
Uzasadnienie: w związku z otrzymaniem decyzji Wojewody Nr FN-I.3111.2.290.2015 zwiększono plan dochodów na zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej.
Wójt
mgr Paweł Królak
Dochody budżetu gminy na 2015 rok związane z realizacją własnych zadań bieżących gmin
| DOCHODY | Zwiększenia |
|---------|-------------|
| Dz. | § | Nazwa | kwota |
| 852 | | Pomoc społeczna | 6 000 |
| | 2030 | Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin | 6 000 |
Uzasadnienie: w związku z otrzymaniem decyzji Wojewody Nr FN-I.3111.2.285.2015 zwiększono plan dochodów na wypłatę dodatku dla pracownika socjalnego, zatrudnionego w pełnym wymiarze pracy i realizującego pracę socjalną w terenie
mgr Paweł Królak
Wydatki budżetu gminy na 2015 rok związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminom ustawami
| WYDATKI | Dz. | Rozdział | Nazwa | Zwiększenia |
|---------|-----|----------|--------------------------------|-------------|
| | 010 | | Rolnictwo i łowiectwo | 169 041,20 |
| | | 01095 | Pozostała działalność | 169 041,20 |
| | | | Wydatki bieżące | 169 041,20 |
| | | | w tym: wynagrodzenia i pochodne zw. 2.731,49 | |
| | | | zadania statutowe zw. 166.309,71 | |
Uzasadnienie: w związku z otrzymaniem decyzji Wojewody Nr FN-I.3111.2.290.2015 zwiększono plan wydatków na zwrot części podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej.
mgr Paweł Trelak
Wydatki budżetu gminy na 2015 rok związane z realizacją własnych zadań bieżących gmin
| WYDATKI | Zwiększenia |
|---------|-------------|
| Dz. | Rozdz. | Nazwa | kwota |
| 852 | | Pomoc społeczna | 6 000 |
| | 85219 | Ośrodki Pomocy Społecznej | 6 000 |
| | | Wydatki bieżące | 6 000 |
| | | w tym: wynagrodzenia i pochodne zw. 6.000 |
Uzasadnienie: zwiększono plan wydatków na wypłatę dodatki dla pracownika socjalnego
mgr Paweł Krolak | <urn:uuid:73703100-a872-4ec6-b1d9-3ad57d4bbb9d> | finepdfs | 1.128906 | CC-MAIN-2021-43 | https://www.bip.cieladz.pl/plik,2730,zarzadzenie-nr-87.pdf | 2021-10-18T07:58:31+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323585199.76/warc/CC-MAIN-20211018062819-20211018092819-00381.warc.gz | 834,869,687 | 0.999897 | 0.999895 | 0.999895 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1082,
1877,
2506,
3408,
3982
] | 1 | 0 |
Laboratorium Pomiarowo-Badawcze
Laboratorium PomiarowoBadawcze przy Metalplast Karo Złotów S.Afunkcjonuje od 1995 r. Podstawowym celem Laboratorium jest zapewnienie jak najwyższego poziomu jakości wykonywanych usług.
Laboratorium wykonuje badania w zakresie akredytacji AB 196 i oraz wzorcowania w zakresie akredytacji AP 097. Przeprowadzamy badania ITT w ramach umów z Instytutem Techniki Budowlanej w Warszawie oraz IFT Rosenheim w Niemczech. Laboratorium przeprowadza obliczenia współczynnika przenikania ciepła Uf, do którego sprawozdanie z obliczeń wystawia IFT Rosenheim (laboratorium posiada Certyfikat QM339 obliczania współczynnika przenikania ciepła Uf zgodnie z EN 10077-2).
Satysfakcja oraz zadowolenie Klientów jest naszym najwyższym celem, do którego wytrwale dążymy poprzez ciągłą dbałość o jakość świadczonych usług.
Wprowadzenie i utrzymanie systemu zarządzania zgodnego z międzynarodową normą PN-EN ISO/IEC 17025:2005 utwierdza naszą wiarygodność w zakresie działalności Laboratorium oraz buduje zaufanie do wyników badań i pomiarów.
Zapraszamy Państwa do zapoznania się z naszą ofertą!
Bezpieczenstwo i gwarancja jakosci
PomiarY, badaNia
MAteRIAŁÓW, OkuĆ, OkIen, DRZWI, sCIAn OsŁOnOWYCH I ZALuZjI, bADAnIA ODPORnOsCI kOROZYjnej ORAZ POMIARY GRubOsCI POWŁOk
1. POMIARY
* pomiary wymiarów liniowych w osi x, y, z w zakresie (x=400 mm, y=400 mm, z=500 mm)
2. BADANIA MATERIAŁÓW I GRUBOŚCI POWŁOK OCHRONNYCH
* grubość warstwy powłok ochronnych metalowych metodą niszczącą mikroskopową
* grubość warstwy powłok ochronnych metalowych i niemetalowych na podłożu metalowym magnetycznym
* statyczna próba rozciągania w temperaturze otoczenia w zakresie do 50 kN (wytrzymałość na rozciąganie Rm, wydłużenie A, przewężenie Z)
* twardość sposobem Brinella (do 450 HB), Rockwella HRC i Vickersa (mikrotwardość)
3. BADANIA OKUĆ BUDOWLANYCH
* badanie trwałości okuć
* wytrzymałość okuć na obciążenie statyczne i dynamiczne
* badanie sił przesuwu i momentów obrotowych
4. BADANIA ZAWIASÓW
* badanie trwałości i wytrzymałości zawiasów
5. BADANIA ZAMKÓW
* badania pełne zamków wpuszczanych i wierzchnich
6. BADANIA ODPORNOŚCI KOROZYJNEJ
* badania powłok ochronno-dekoracyjnych w obojętnej mgle solnej
Stanowisko do badania
odporności korozyjnej
www.metalplast-karo.com.pl
7. BADANIA OKIEN I DRZWI
* siły operacyjne
* wodoszczelność
* przepuszczalność powietrza
* odporność na obciążenia wiatrem
* sztywność skrzydła na obciążenia dynamiczne i statyczne siłą skupioną prostopadłą do powierzchni skrzydła, wyznaczenie odkształceń skrzydeł
* odporność na wielokrotne otwieranie i zamykanie
* badanie odporności na włamanie przy obciążeniu statycznym, dynamicznym i próbie włamania ręcznego
* nośność złączy ramiaków drewnianych
* wytrzymałość zgrzewanych naroży z niezmiękczonego polichlorku winylu (PVC-U) do produkcji okien i drzwi
* przenikalność ciepła – metoda obliczeniowa
8. BADANIA DRZWI (SKRZYDŁA DRZWIOWE)
* odporność na obciążenia pionowe
* wytrzymałość na skręcanie statyczne
* odporność na uderzenie ciałem twardym oraz miękkim i ciężkim
* pomiar wysokości szerokości, grubości i prostokątności
* płaskość ogólna i miejscowa
9. BADANIA ŚCIAN OSŁONOWYCH
* wodoszczelność
* przepuszczalność powietrza
* odporność na obciążenia wiatrem
10. ZASŁONY ZEWNĘTRZNE, ŻALUZJE
* oporność na obciążenia wiatrem
* przepuszczalność powietrza
* uderzenie ciałem twardym
* siły operacyjne
WZORCOWANIE
PRZYRZADÓW POMIAROWYCH
1. WZORCOWANIE PŁYTEK WZORCOWYCH
* KL 0, 1 I 2 o długościach od 0,5 do 100 mm
2. PRZYRZĄDY SUWMIARKOWE
* suwmiarki, zakres pomiarowy (0 ÷ 600) mm
* wysokościomierze suwmiarkowe, zakres pomiarowy (0 ÷ 600) mm
* głębokościomierze suwmiarkowe,
zakres pomiarowy (0 ÷ 600) mm
3. PRZYRZĄDY MIKROMETRYCZNE
* mikrometry zewnętrzne, zakres pomiarowy (0 ÷ 600) mm
* mikrometry wewnętrzne, zakres pomiarowy (5 ÷ 55) mm
* Średnicówki mikrometryczne dwupunktowe,
* zakres pomiarowy (25 ÷ 200) mm,
* mikrometry z wbudowanym czujnikiem o wartości działki elementarnej 0,001 mm, zakres pomiarowy (0 ÷ 50) mm
4. PRZYRZĄDY CZUJNIKOWE
* czujniki cyfrowe o rozdzielczości 0,01 mm, zakres pomiarowy (0 ÷ 50) mm
* czujniki cyfrowe o rozdzielczości 0,001 mm, zakres pomiarowy (0 ÷ 50) mm
* czujniki analogowe o wartości działki elementarnej 0,001 mm,
zakres pomiarowy (0 ÷ 5) mm
* czujniki analogowe o wartości działki elementarnej 0,01 mm, zakres pomiarowy (0 ÷ 50) mm
* czujniki analogowe z uchylnym trzpieniem o wartości działki elementarnej 0,01 mm, zakres pomiarowy (0 ÷ 1,5) mm
LABORATORIUM
dysponuje wysokiej jakosci sprzetem badawczym i pomiarowym
Biuro Obsługi Klienta: +48 67 265 04 12-19 firstname.lastname@example.org www.metalplast-karo.com.pl
* stanowisko do badania okien i drzwi - ściana (Złotów, Bielsko-Biała)
* stanowisko do badań wytrzymałościowych + przetworniki siły (Złotów, Bielsko-Biała)
* stanowisko do badania zawiasów
* stanowisko do badania zamków
* mikroskop metalograficzny
* komora solna
* maszyna wytrzymałościowa
* twardościomierz Brinella i Rockwella
* stanowisko do prób wytrzymałościowych (Złotów, Bielsko-Biała)
* suszarka, zamrażarka
* momentomierz cyfrowy, klucze dynamometryczne
* orzyrządy do badania naroży okiennych drewnianych i PVC
* stanowisko do sprawdzania płytek
* płytki wzorcowe klasy K
* długościomierz poziomy
* przyrząd do sprawdzania czujników i inne
Metalplast KARO Złotów S.A.
77-400 Złotów ul. Kujańska 10 E
Polska | <urn:uuid:70b39222-b450-4150-b504-199c84100778> | finepdfs | 1.984375 | CC-MAIN-2023-06 | http://www.romb.pl/wp-content/uploads/2012/02/karo_ulotka_A4_laboratorium_net.pdf | 2023-02-05T13:24:38+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-06/segments/1674764500255.78/warc/CC-MAIN-20230205130241-20230205160241-00099.warc.gz | 83,249,707 | 0.99992 | 0.999972 | 0.999972 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1146,
2901,
4522,
5411
] | 1 | 0 |
Tabele kompatybilności elektromagnetycznej
Wszystkie elektroniczne urządzenia medyczne muszą spełniać wymagania normy IEC 60601-1-2. Aby zapewnić kompatybilność elektromagnetyczną i poprawność działania wszystkich pozostałych używanych urządzeń medycznych, przed zabiegiem chirurgicznym należy zastosować odpowiednie środki ostrożności i wskazówki dotyczące kompatybilności elektromagnetycznej (EMC) zawarte w niniejszej instrukcji obsługi oraz potwierdzić działanie wszystkich jednocześnie działających urządzeń medycznych.
Pod względem charakterystyk emisji niniejszy sprzęt może być użytkowany w budynkach przemysłowych i szpitalnych (klasa A wg CISPR 11). W budynkach mieszkalnych (w przypadku których konieczne jest spełnienie wymagań dotyczących klasy B wg CISPR 11) działanie niniejszego sprzętu może zakłócać komunikację wykorzystującą fale o częstotliwości radiowej. Może być konieczne podjęcie środków zapobiegawczych, np. zmiana położenia lub orientacji sprzętu.
Do wglądu udostępniono następujące tabele kompatybilności elektromagnetycznej:
* „Emisje elektromagnetyczne" na stronie 2
* „Odporność elektromagnetyczna" na stronie 3
* „Zalecane odstępy" na stronie 4
60A0928 Rev A Tabele kompatybilności elektromagnetycznej | 1
Emisje elektromagnetyczne
| Emisje | Zgodność z przepisami | Wskazówki dotyczące warunków elektromagnetycznych |
|---|---|---|
| Promieniowanie radiowe CISPR 11 | Grupa 1 | Produkt wykorzystuje energię fal o częstotliwości radiowej tylko do własnego działania. Z tego względu natężenie emitowanego promieniowania radiowego jest bardzo niskie i nie powinno powodować zakłócenia pracy pobliskich urządzeń elektronicznych. |
| Promieniowanie radiowe CISPR 11 | Klasa B | |
| Emisje harmonicznych IEC 61000-3-2 | Klasa A | |
2 | Tabele kompatybilności elektromagnetycznej
Odporność elektromagnetyczna
Wskazówki i deklaracja producenta: Emisje elektromagnetyczne
Produkt jest przeznaczony do użytku w poniżej opisanym otoczeniu elektromagnetycznym. Klient lub użytkownik produktu powinien zapewnić występowanie takich warunków.
Uwaga:
* Natężenia pola pochodzącego od nadajników stałych, takich jak stacja bazowa (komórkowa/ bezprzewodowa) dla telefonów lub krótkofalówek, radia amatorskiego, rozgłośnie radia AM i FM lub nadajniki telewizji, nie można przewidzieć z dokładnością. Aby ocenić warunki elektromagnetyczne związane z użyciem stałych nadajników sygnału radiowego, należy rozważyć przeprowadzenie badania rozchodzenia się fal elektromagnetycznych. Jeśli zmierzone natężenie pola w lokalizacji stosowania produktu przekroczy odpowiednią wartość RF wskazaną powyżej, należy sprawdzać, czy jego działanie jest prawidłowe. Jeśli stwierdzone zostanie nieprawidłowe działanie, może być konieczne wykorzystanie dodatkowych środków, takich jak zmiana orientacji urządzenia lub jego relokacja.
* W przypadku zakresu od 150 kHz do 80 MHz natężenie pola powinno wynosić poniżej 3 V/m.
Tabele kompatybilności elektromagnetycznej | 3
Zalecane odstępy
Zalecane odstępy między produktem i przenośnymi i mobilnymi urządzeniami do komunikacji z wykorzystaniem fal o częstotliwości radiowej
Produkt jest przeznaczony do użytku w środowisku o kontrolowanych zakłóceniach częstotliwości.
Klient lub użytkownik produktu może zapobiec powstawaniu zakłóceń elektromagnetycznych, utrzymując minimalny odstęp między przenośnymi i mobilnymi urządzeniami do komunikacji wykorzystującymi fale o częstotliwości radiowej (nadajniki) oraz produktem zgodnie z poniższymi zaleceniami, opierając się na maksymalnej mocy wyjściowej urządzenia do komunikacji.
OSTRZEŻENIE: Minimalny odstęp między przenośnymi urządzeniami do komunikacji wykorzystującymi fale o częstotliwości radiowej (w tym urządzeniami peryferyjnymi, takimi jak kable antenowe i anteny zewnętrzne) a jakąkolwiek częścią (ELEKTRYCZNYCH URZĄDZEŃ lub SYSTEMÓW MEDYCZNYCH) wraz z przewodami powinien wynosić 12 cali (30 cm). W przeciwnym razie może dojść do pogorszenia działania sprzętu.
| Maksymalna znamionowa moc | Wymagany odstęp wyrażony w metrach zależny od częstotliwości nadajnika | | |
|---|---|---|---|
| | 150 kHz do 80 MHz | 80 MHz do 800 MHz | 800 MHz do 2,7 GHz |
| 0,01 | 0,12 | 0,12 | 0,23 |
| 0,10 | 0,38 | 0,38 | 0,73 |
| 1,00 | 1,20 | 1,20 | 2,30 |
| 10,00 | 3,80 | 3,80 | 7,30 |
| 100,00 | 12,00 | 12,00 | 23,00 |
W przypadku nadajników o maksymalnej znamionowej mocy wyjściowej niewskazanej powyżej zalecany odstęp d w metrach (m) można oszacować, korzystając ze wzoru dla częstotliwości nadajnika, gdzie P oznacza maksymalną moc wyjściową nadajnika w watach (W) zgodnie z danymi producenta urządzenia.
UWAGA 1: W przypadku częstotliwości 80 MHz i 800 MHz zastosowanie ma odstęp dla wyższego zakresu częstotliwości.
UWAGA 2: Wytyczne te mogą nie mieć zastosowania w niektórych sytuacjach. Rozprzestrzenianie się fal elektromagnetycznych zależy m.in. od poziomu ich pochłaniania i odbijania przez budynki, obiekty i ludzi.
OSTRZEŻENIE: Korzystanie z urządzenia w połączeniu z akcesoriami niewymienionymi w instrukcji obsługi jest dozwolone wyłącznie w przypadku, gdy są odpowiednie do danego zastosowania i nie wpływają na działanie, bezpieczeństwo, charakterystyki kompatybilności magnetycznej (EMC) oraz bezpieczeństwo użytkowania urządzenia medycznego.
4 | Tabele kompatybilności elektromagnetycznej | <urn:uuid:949fd84a-9fd1-431d-b0cd-983a6d56a651> | finepdfs | 2.056641 | CC-MAIN-2021-04 | https://www.ndssi.com/data/uploads/ems-tables/60A0928-A%204th_Ed_EMC-Polish.pdf | 2021-01-24T10:19:23+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610703547475.44/warc/CC-MAIN-20210124075754-20210124105754-00321.warc.gz | 907,912,847 | 0.999204 | 0.999991 | 0.999991 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1352,
1929,
3098,
5447
] | 2 | 0 |
ENKO-POMIAR Sp. z o.o.
PRZEPŁYWOMIERZ ELEKTROMAGNETYCZNY MPP® 8
Instrukcja montażu i obsługi
12.2022
0v01
1. WSTĘP..................................................................................................................6
2. WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA........................................7
3. PRZEZNACZENIE ORAZ ZAKRES STOSOWANIA.....................................8
3.1. Przepływ cieczy............................................................................................8
3.2. Przewodność elektryczna cieczy.................................................................8
3.3. Przepływ pełnym przekrojem......................................................................8
4. KOMPLETNOŚĆ................................................................................................9
4.1. Identyfikacja...............................................................................................9
5. DANE TECHNICZNE.......................................................................................11
5.1. Przetwornik MPP®....................................................................................11
5.2. Czujnik CP.................................................................................................12
6. WARUNKI MONTAŻU ORAZ EKSPLOATACJI................................................17
6.1. Dobór czujników.........................................................................................17
6.1.1. Dobór wykładziny czujnika..............................................................18
6.1.2. Dobór elektrod...................................................................................18
6.2. Długość przewodów...................................................................................18
6.3. Montaż przetwornika...............................................................................19
7. POŁĄCZENIA ELEKTRYCZNE.......................................................................21
7.1. Montaż czujnika.......................................................................................22
7.2. Wyrównanie potencjałów..........................................................................25
8. OPIS PRZETWORNIKA PRZEPŁYWOMIERZA............................................27
8.1. Struktura menu..........................................................................................27
8.2. Klawiatura.................................................................................................29
8.3. MENU – OPIS............................................................................................30
8.3.1. Uprawnienia......................................................................................30
8.3.2. Informacje.........................................................................................30
220.127.116.11. Nazwa.......................................................................................30
18.104.22.168. Parametry czujnika.................................................................30
22.214.171.124. Numer fabryczny.....................................................................30
126.96.36.199. Wersja programu....................................................................30
188.8.131.52. Czas/ Data..............................................................................30
184.108.40.206. Temperatura uC.....................................................................30
8.3.3. Ustawienia podstawowe.................................................................30
220.127.116.11. Jednostka Q.............................................................................30
18.104.22.168. Jednostka V.............................................................................31
22.214.171.124. Zakres F, R..............................................................................31
126.96.36.199. Gęstość medium.....................................................................31
188.8.131.52. Próg odcięcia..........................................................................31
184.108.40.206. Zerowanie SK.........................................................................31
220.127.116.11. Uśrednianie..............................................................................31
18.104.22.168. Rodzaj pracy..........................................................................31
8.3.4. Liczniki............................................................................................32
22.214.171.124. Zeruj licznik bieżący VF.......................................................32
126.96.36.199. Zeruj licznik bieżący VR.......................................................32
188.8.131.52. Zeruj licznik różnicowy VD..................................................32
184.108.40.206. Zeruj licznik VF, VR, VD.......................................................32
8.3.5. Konfiguracja....................................................................................32
220.127.116.11. Konfiguracja ekranu głównego...............................................32
18.104.22.168. Konfiguracja ERP...................................................................33
22.214.171.124.1. ERP..................................................................................33
126.96.36.199.2. Podgląd.........................................................................33
188.8.131.52.3. Próg przełączenia................................................................. 33
8.3.6. Wejścia/ Wyjścia........................................................................... 33
184.108.40.206. Wyjście prądowe....................................................................... 33
220.127.116.11.1. Parametr............................................................................... 34
18.104.22.168.2. Zakres wyjścia I.................................................................. 34
22.214.171.124.3. Test wyjścia........................................................................ 34
126.96.36.199.4. Kalibracja 20mA................................................................. 34
188.8.131.52.5. Kalibracja 4mA.................................................................... 34
184.108.40.206. Wejście prądowe....................................................................... 34
220.127.116.11.1. Podgląd............................................................................... 35
18.104.22.168.2. Kalibracja............................................................................ 35
22.214.171.124.3. Uśrednianie......................................................................... 35
126.96.36.199. Nazwa wejścia I...................................................................... 35
188.8.131.52.1. Jednostka wejścia I............................................................. 35
184.108.40.206.2. Zakres czujnika................................................................... 35
220.127.116.11. Wyjście OUT1, OUT2............................................................... 35
18.104.22.168.1. Funkcja............................................................................... 36
22.214.171.124.1.1. Funkcja: przepływ alarm min........................................ 36
126.96.36.199.1.2. Funkcja: dozowanie F, dozowanie R............................ 37
188.8.131.52.1.3. Funkcja: impulsy F, impulsy R....................................... 37
184.108.40.206.1.4. Funkcja: kierunek przepływu F/R................................. 38
220.127.116.11.1.5. Funkcja: wyjście częstotliwościowe............................... 38
18.104.22.168.1.6. Test wyjścia.................................................................... 39
22.214.171.124. Wejście IN............................................................................... 39
126.96.36.199.1. Funkcja............................................................................... 39
188.8.131.52.2. Stan..................................................................................... 39
184.108.40.206. Temperatura T1, T2................................................................. 39
220.127.116.11.1. Podgląd T1, T2.................................................................... 40
18.104.22.168.2. Korekta............................................................................... 40
22.214.171.124.3. Jednostka............................................................................ 40
126.96.36.199.4. Uśrednianie........................................................................ 40
188.8.131.52.5. Zakres.................................................................................. 40
8.3.7. Interfejs szeregowy RS485.......................................................... 40
184.108.40.206. Rodzaj pracy............................................................................ 40
220.127.116.11.1. Rodzaj pracy: Modbus RTU.............................................. 40
18.104.22.168.2. Rodzaj pracy: drukarka....................................................... 40
22.214.171.124.2.1. Typ drukarki.................................................................... 40
126.96.36.199.2.2. Drukuj raport cykliczny................................................ 40
188.8.131.52.3. Rodzaj pracy: terminal....................................................... 41
184.108.40.206.4. Rodzaj pracy: Profibus DP................................................ 41
220.127.116.11. Szybkość transmisji................................................................. 41
18.104.22.168. Parzystość............................................................................... 41
22.214.171.124. Bitów danych.......................................................................... 41
126.96.36.199. Bit stopu.................................................................................. 41
188.8.131.52. Adres slave............................................................................. 41
8.3.8. Parametry czujnika..................................................................... 41
184.108.40.206. Średnica nominalna............................................................... 41
220.127.116.11. WSP....................................................................................... 41
8.3.9. Raporty....................................................................................... 41
18.104.22.168. Suma czasu wyłączeń............................................................ 41
22.214.171.124.1. Rejestr zaników zasilania.................................................. 42
126.96.36.199.2. Raport godzinowy............................................................... 42
188.8.131.52.3. Raport miesięczny.............................................................. 42
184.108.40.206.4. Zeruj czas wyłączeń.................................................................42
220.127.116.11.5. Wyczyść raporty.................................................................42
8.3.10. Język.........................................................................................42
Załącznik 1. Modbus Rejestry...............................................................1
1. WSTĘP
Dziękujemy za wybór i zakup naszego urządzenia. Pragniemy zapewnić Państwa, że dokładamy wszelkich starań aby nie zawieść zaufania jakim zostaliśmy obdarzeni.
Instrukcja obsługi przeznaczona jest dla instalatorów oraz użytkowników przepływomierza elektromagnetycznego typu MPP® 8.
Instrukcja obsługi zaznajamia użytkownika z zasadami montażu oraz eksploatacji, konstrukcją przepływomierza, zasadą działania i pomiaru, a także z podstawowymi parametrami technicznymi. Prosimy o dokładne zapoznanie się z niniejszą instrukcją przed zainstalowaniem urządzenia w celu zapewnienia jego prawidłowej instalacji oraz użytkowania zgodnego z przeznaczeniem.
Przepływomierz spełnia wymagania normy PN-EN 61326:2013 „Wyposażenie elektryczne do pomiarów, sterowania i użytku w laboratoriach - Wymagania dotyczące kompatybilności elektromagnetycznej (EMC)”
Każdy wyprodukowany przepływomierz jest sprawdzany i kalibrowany na stanowisku pomiarowym.
Producent zastrzega sobie możliwość zmian w konstrukcji wyrobu bez powiadamiania.
2. WSKAZÓWKI DOTYCZĄCE BEZPIECZEŃSTWA
Przepływomierz został zaprojektowany i wyprodukowany w oparciu o aktualny stan wiedzy tak aby zapewnić bezpieczne użytkowanie oraz obsługę. Spełnia w tym zakresie wymagania normy PN EN 61010 „Wymagania bezpieczeństwa dotyczące elektrycznych przyrządów pomiarowych, automatyki i urządzeń laboratoryjnych”.
Symbol "Ostrzeżenie" zwraca Państwa uwagę na czynności lub procedury, których nieprzestrzeganie może spowodować zagrożenie bezpieczeństwa.
W celu zapewnienia bezpieczeństwa w trakcie montażu przepływomierza należy stosować się do wskazówek zawartych w niniejszej instrukcji obsługi. Ponadto należy zwrócić uwagę na:
- zapewnienie odpowiedniej przestrzeni, wolnej od przeszkód i innych elementów mogących stanowić zagrożenie dla osób dokonujących montażu urządzenia
- należy zachować szczególną ostrożność w trakcie napełniania rurociągu po dokonaniu montażu czujnika, ponieważ mogą wystąpić nieszczelności na połączeniach z instalacją
- zaleca się dokonanie pierwszego napełnienia rurociągu cieczą nie agresywną np. zimną wodą w celu uniknięcia ewentualnych zagrożeń spowodowanych przez wyciek gorących lub agresywnych mediów
- zachowanie ostrożności w trakcie przemieszczania czujnika przepływomierza, czujniki od DN 150 są wyposażone w uchwyty przeznaczone do ich transportu
- podłączenia elektryczne muszą być wykonane przez pracowników posiadających odpowiednie uprawnienia
- w przypadku wykonywania prac spawalniczych instalacji nie można uziemiać urządzeń spawalniczych poprzez czujnik przepływomierza
- w przypadku demontażu urządzenia w celu sprawdzenia lub naprawy należy przed wysłaniem dokładnie oczyścić czujnik przepływomierza z resztek substancji stanowiących zagrożenie dla bezpieczeństwa i zdrowia, np.: substancje łatwopalne, toksyczne, żrące, itp.
3. PRZEZNACZENIE ORAZ ZAKRES STOSOWANIA
Przepływomierz elektromagnetyczny MPP® 8 jest przyrządem pomiarowym przeznaczonym do pomiaru przepływu cieczy w zamkniętych instalacjach rurociągowych ciśnieniowych oraz bezciśnieniowych. Mierzy przepływ cieczy prądo-przewodzących czystych i zanieczyszczonych, agresywnych i obojętnych chemicznie oraz prądo-przewodzących mieszanin i pulp, na przykład:
- wody pitnej, ścieków i osadów ściekowych
- mleka, soków, piwa, wina
- kwasów, alkaliów
Przepływomierze mogą być wyposażone w dwa tory pomiaru temperatury oraz wejście analogowe 0/4-20 mA umożliwiające pomiar dodatkowych parametrów mierzonego medium, np. ciśnienia, przewodności, pH oraz innych. W niektórych przypadkach sondy pomiarowe mogą być zintegrowane z czujnikiem przepływomierza lub montowane osobno na instalacji pomiarowej. Mierzone parametry można wyświetlać lokalnie na wyświetlaczu przetwornika oraz odczytywać zdalnie przez interfejs komunikacyjny RS-485.
3.1. Przepływ cieczy
Przepływomierz elektromagnetyczny MPP® 8 mierzy z zadaną klasą dokładności przepływ cieczy o prędkości liniowej od 0,1 [m/s] do 10 [m/s] w wykonaniu standardowym. Pomiar dokonywany jest w dwóch kierunkach: do przodu (F) i do tyłu (R). Przepływy (zakresy pomiarowe) dla wszystkich wielkości czujnika przepływomierza podaje Tab. 2.
3.2. Przewodność elektryczna cieczy
Przepływająca przez czujnik przepływomierza ciecz powinna posiadać przewodność właściwą >5 [\(\mu\)S/cm]. Przykładowe przewodności cieczy [\(\mu\)S/cm]:
| Ciecz | Przewodność [\(\mu\)S/cm] |
|----------------|----------------------------|
| woda pitna | 200 ÷ 800 |
| mleko | 200 ÷ 300 |
| soki | 400 ÷ 1000 |
| piwo | 600 ÷ 1000 |
| kwasy | 10x10^2 ÷ 80x10^4 |
| zasady | 8x10^4 ÷ 30x10^4 |
3.3. Przepływ pełnym przekrojem
Sposób zabudowy czujnika przepływomierza na instalacji powinien zapewnić przepływ pełnym przekrojem rury czujnika.
Przepływomierz elektromagnetyczny mierzy objętościowy strumień przepływającej cieczy łącznie ze znajdującymi się w niej ciałami stałymi.
4. KOMPLETNOŚĆ
Na komplet przepływomierza elektromagnetycznego składają się elementy ujęte w tabeli 1.
**Tabela 1.**
| Lp | Nazwa elementu | Ilość | Uwagi |
|----|---------------------------------|-------|----------------------------------------------------------------------|
| 1. | czujnik CP… | 1 szt.| |
| 2. | przetwornik MPP®… | 1 szt.| |
| 3. | przewód sygnałowy YPMY ekoż, ekow | x mb | zgodnie z zamówieniem (w przypadku wykonania kompaktowego przewodu nie dostarcza się) |
| 4. | kołnierz potencjału odniesienia | 1 szt.| na zamówienie |
| 5. | instrukcja obsługi | 1 szt.| |
| 6. | karta gwarancyjna | 1 szt.| |
| 7. | protokół sprawdzenia na stanowisku pomiarowym | 1 szt.| na życzenie |
4.1. **Identyfikacja**
Przepływomierz MPP® 8 składa się z:
- czujnika przepływu typu CP 850, CP 860, CP 880, CP 870 lub CP 8XX
- przetwornika pomiarowego typu MPP®800, MPP®800 IP, MPP®810 lub MPP®820
Przepływomierz może być wykonany w wersji rozdzielnej lub kompaktowej. W wersji rozdzielnej czujnik i przetwornik są instalowane oddzielnie i są połączone ze sobą przewodami elektrycznymi. Natomiast w wersji kompaktowej tworzą mechanicznie jedną całość.
**Tabliczka znamionowa przetwornika**
Tabliczka znamionowa czujnika
Przepływomierz jest sprzedawany w komplecie. Czujnik i przetwornik są oznaczone tym samym numerem fabrycznym. Przetwornik jest zaprogramowany do pracy z danym czujnikiem, aby mógł pracować z innym egzemplarzem czujnika należy go przeprogramować.
Każdy czujnik posiada określony współczynnik czułości WSP z przedziału od 0,1 do 10, który jest ustalany w czasie procesu kalibracji. Wymiana czujnika lub przetwornika na nowy wymaga wpisania nowej wartości WSP do przetwornika przepływomierza. Współczynnik jest zapisany pod indeksem WSP na płytce zaciskowej w czujniku oraz na jego tabliczce znamionowej.
## 5. DANE TECHNICZNE
### 5.1. Przetwornik MPP®
**Tabela 2.**
| | MPP® 800 | MPP® 800 IP | MPP® 810 | MPP® 820 |
|------------------------|-------------------|-------------------|-------------------|-------------------|
| **rodzaj obudowy** | naścienna (opcja: kompaktowa) | naścienna (opcja: kompaktowa) | naścienna | panelowa |
| **materiał obudowy** | poliwęglan PC | poliwęglan PC | stop aluminium | noryl |
| **rozmiar [mm]** | 195x210x105 | 180x218x65 | 164x265x71 | 96x96x185 |
| **waga [kg]** | ~1,0 | ~1,0 | ~1,7 | ~0,5 |
| **stopień ochrony** | IP65 | IP67 | IP67 | IP40 (IP65 od czola) |
| **maksymalny błąd pomiaru** | 0,5% aktualnego przepływu w zakresie 0,5 ÷ 10 m/s | 1% aktualnego przepływu w zakresie 0,1 ÷ 0,5 m/s | 1% ±1mm/s aktualnego przepływu w zakresie 0 ÷ 0,1 m/s |
| **zasilanie** | 230 V AC; 15W | | | |
| **opcja** | 12 V DC, 24 V DC, 10..36 V AC/DC; 10 W | | | |
| **temperatura otoczenia** | w czasie eksploatacji -25 ÷ 55 °C | | | |
| | w czasie magazynowania -40 ÷ 70 °C (zalecane +15°C) | | | |
| **wyświetlacz** | podświetlany, graficzny o rozdzielczości 128 x 64. Pięć wierszy konfigurowalnych dla wskazań oraz funkcji dodatkowych | | | |
| **funkcje** | wskazanie przepływu, kierunek przepływu, pomiar jedno lub dwukierunkowy, sześć liczników objętości, sygnalizacja pustego rurociągu, raporty, dozowanie, alarma, wyjście impulsowe, błędy pracy, rejestracja zaników zasilania, zegar, wydruki (współpraca z drukarką), samodiagnostyka | | | |
| **opcja** | pomiar ciśnienia lub innych parametrów fizyko-chemicznych dwa tory pomiaru temperatury, czujniki Pt 100 | | | |
| **liczniki objętości** | 9 cyfr, 3 liczniki dublowane (główne i bieżące) dla pomiaru w przód, w tył i różnicy | | | |
| **wyjście prądowe aktywne** | 0 -20 mA lub 4 – 20 mA (konfigurowalne); rezystancja obciążenia < 800 Ω | | | |
| **wyjścia cyfrowe** | częstotliwość 5-15Hz, 0-1/5/10kHz o wypełnieniu 50% (wyłącznie wyjście OUT1 w wykonaniu tranzystorowym) | | | |
| MPP® 800 | MPP® 800 IP | MPP® 810 | MPP® 820 |
|----------|-------------|----------|----------|
| **wyjścia OUT1, OUT2** | tranzystorowe 40mA / 30V DC lub (opcja) przekaźnikowe max. 2A / 30V DC, charakter obciążenia bezindukcyjny | | |
| **wejście analogowe pasywne** | 4 – 20 mA dla dodatkowej sondy pomiarowej np. ciśnienia, przewodności | | |
| **wejście cyfrowe IN** | 24 VDC, 15 mA, czas uaktywnienia <100 ms | | |
| **komunikacja** | łącze szeregowe RS-485, protokół MODBUS RTU | | |
| **opcja** | Profibus DP V0* | | |
| **izolacja galw.** | wszystkie wejścia i wyjścia są izolowane galwanicznie | | |
| **język komunikacji** | polski, angielski | | |
| **zegar** | zasilanie zegara czasu rzeczywistego - bateria litowa typu CR1220 | | |
* PROFIBUS DP zamiennie z RS485
### 5.2. Czujnik CP
#### Tabela 3.
| | CP 850 | CP 870 | CP 860 | CP 880 |
|---|--------|--------|--------|--------|
| **przyłącza** | kolnierzowe (standardowo wg PN-EN 1092-1:2007) | bezkolnierzowe “wafer” | gwintowane DIN 11851 | zaciskowe Tri-Clamp |
| **średnica nominalna DN** | 3 ÷ 3000 | 20 ÷ 200 | 10 ÷ 150 | |
| **rodzaje wykładzin** | guma twarda Linagard FG Linatex® PTFE (Teflon, Tarflen) | | PTFE (Teflon, Tarflen) | |
| **elektrody** | standard stal kwasoodporna 316L (1.4404) | stal kwasoodporna 316L (1.4404) | | |
| **materiał przyłączy i obudowy** | standard stal 18G2A + powłoka epoksydowa | stal kwasoodporna 0H18N9 (1.4301) | stal kwasoodporna 0H18N9 (1.4301) | |
| **puszka połączeniowa** | poliester | poliester | | |
| stopień ochrony IP wg PN-EN 60529 | CP 850 | CP 870 | CP 860 | CP 880 |
|----------------------------------|--------|--------|--------|--------|
| standard | IP65 | | | |
| opcja | IP68 (10m H₂O, bez ograniczeń czasowych) | | | |
| wykładzina | temperatura medium |
|----------------------------------|---------------------|
| guma twarda | 0 ÷ 80 °C | - | - |
| Linagard FG | 0 ÷ 70 °C | - | - |
| Linatex® | -40 ÷ 70 °C | - | - |
| PTFE (Teflon, Tarflen) | -40 ÷ 80 °C (opcja -40 ÷ 100 lub 180 °C) | | |
| temperatura otoczenia | |
|----------------------------------|--------|
| montaż rozłączny | -40 ÷ 70 °C |
| montaż kompaktowy | -25 ÷ 55 °C |
| wymiary*, waga, ciśnienie nominalne | tabela 5 rys. 1 | tabela 6 rys. 2 | na zapytanie | na zapytanie |
*Długości czujników są zgodne z normą ISO 13359:1998 Measurement of conductive liquid flow in closed conduits -- Flanged electromagnetic flowmeters -- Overall length
Czujnik CP8XX – wykonanie specjalne
**Tabela 4. Typy przylączy i wykładzin dostępnych dla danej średnicy czujnika**
Rysunek 1. Wymiary czujników
Tabela 5. Wymiary - czujniki CP 850, ze złączami kolnierzowymi wg PN-EN 1092-1:2007
| Dn (mm) | Dz (mm) | Do (mm) | do (mm) | Śruby | L (mm) | Ciśnienie nominalne PN | Masa (kg) |
|---------|---------|---------|---------|-------|--------|------------------------|-----------|
| | | | | ilość | rozmiar | | |
| 3, 4, 6, 8, 10 | 90 | 60 | 14 | 4 | M12 | 200 | 40 | < 10 |
| 15 | 95 | 65 | 14 | 4 | M12 | 200 | 40 | 9 |
| 20 | 105 | 75 | 14 | 4 | M12 | 200 | 40 | 9 |
| 25 | 115 | 85 | 14 | 4 | M12 | 200 | 40 | 10 |
| 32 | 140 | 100 | 18 | 4 | M16 | 200 | 40 | 11 |
| 40 | 150 | 110 | 18 | 4 | M16 | 200 | 40 | 12 |
| 50 | 165 | 125 | 18 | 4 | M16 | 200 | 40 | 13 |
| 65 | 185 | 145 | 18 | 8 | M16 | 200 | 40 | 15 |
| 80 | 200 | 160 | 18 | 8 | M16 | 200 | 40 | 16 |
| 100 | 220 | 180 | 18 | 8 | M16 | 250 | 16 | 18 |
| 125 | 250 | 210 | 18 | 8 | M16 | 250 | 16 | 25 |
| 150 | 285 | 240 | 22 | 8 | M20 | 300 | 16 | 28 |
| 200 | 340 | 295 | 22 | 8 | M20 | 350 | 10 | 36 |
| 200 | 340 | 295 | 22 | 12 | M20 | 350 | 16 | 38 |
| 250 | 395 | 350 | 22 | 12 | M20 | 400 | 10 | 61 |
| 250 | 405 | 355 | 26 | 12 | M24 | 450 | 16 | 65 |
| 300 | 445 | 400 | 22 | 12 | M20 | 500 | 10 | 83 |
| 350 | 505 | 460 | 22 | 16 | M20 | 550 | 10 | 125 |
| 400 | 565 | 515 | 26 | 16 | M24 | 600 | 10 | 135 |
| 450 | 615 | 565 | 26 | 20 | M24 | 600 | 10 | 160 |
| 500 | 670 | 620 | 26 | 20 | M24 | 600 | 10 | 185 |
| 600 | 780 | 725 | 30 | 20 | M27 | 600 | 10 | 221 |
| 700 | 895 | 840 | 30 | 24 | M27 | 700 | 10 | 292 |
| 800 | 1015 | 950 | 33 | 24 | M30 | 800 | 10 | 330 |
| 900 | 1115 | 1050 | 33 | 28 | M30 | 900 | 10 | 525 |
| 1000 | 1230 | 1160 | 36 | 28 | M33 | 1000 | 10 | 720 |
| 1200 | 1455 | 1380 | 39 | 32 | M36 | 1200 | 10 | 1100 |
| 1400 | 1630 | 1560 | 36 | 36 | M33 | 1400 | 6 | 1350 |
| 1600 | 1830 | 1760 | 36 | 40 | M33 | 1600 | 6 | 1650 |
| 1800 | 2045 | 1970 | 39 | 44 | M36 | 1800 | 6 | 2000 |
| 2000 | 2265 | 2180 | 42 | 48 | M39 | 2000 | 6 | 2400 |
| 2200 | 2475 | 2390 | 42 | 52 | M39 | 2200 | 6 | 2850 |
| 2400 | 2685 | 2600 | 42 | 56 | M39 | 2400 | 6 | 3300 |
| 2600 | 2905 | 2810 | 48 | 60 | M45 | 2600 | 6 | 3800 |
| 2800 | 3115 | 3020 | 48 | 64 | M45 | 2800 | 6 | 4300 |
| 3000 | 3315 | 3220 | 48 | 68 | M45 | 3000 | 6 | 4900 |
Tabela przedstawia typowe wykonania czujników.
Dostępne są również wykonania na inne zakresy ciśnień wg PN-EN 1092-1:2007
Na zamówienie dostępne są czujniki o długościach wg wymagań klienta.
Tabela 6. Wymiary - czujniki CP 870 bezkolnierzowe – „wafer”
| Dn (mm) | D (mm) | L (mm) | PN (bar) | Masa (kg) |
|---------|--------|--------|----------|-----------|
| 20 | 62 | 74 | 40 | 1 |
| 25 | 72 | 104 | 40 | 2 |
| 32 | 82 | 104 | 40 | 2 |
| 40 | 92 | 104 | 40 | 2 |
| 50 | 107 | 104 | 40 | 3 |
| 65 | 127 | 104 | 16 | 3 |
| 80 | 142 | 104 | 16 | 4 |
| 100 | 162 | 104 | 16 | 4 |
| 125 | 192 | 134 | 16 | 6 |
| 150 | 218 | 134 | 16 | 8 |
| 200 | 274 | 219 | 16 | 10 |
Rysunek 2. Wymiary czujników typu CP 870
6. WARUNKI MONTAŻU ORAZ EKSPLOATACJI
6.1. Dobór czujników
Tabela 7. Zależność pomiędzy prędkością przepływu $V$ a przepływem $Q$ oraz średnicą nominalną DN
| Średnica nominalna DN [mm] | Wartość przepływu $Q_{\text{min}}$, prędkość $V=0,1$ [m/s] | Wartość przepływu $Q$, prędkość $V=0,5$ [m/s] | Wartość przepływu $Q_{\text{max}}$, prędkość $V=10$ [m/s] |
|---------------------------|-------------------------------------------------|---------------------------------|-------------------------------------------------|
| | $q$ [l/s] | $q$ [l/min] | $q$ [m$^3$/h] | $q$ [l/s] | $q$ [l/min] | $q$ [m$^3$/h] | $q$ [l/s] | $q$ [l/min] | $q$ [m$^3$/h] |
| 3 | 0,00067 | 0,04 | 0,0024 | 0,003 | 0,2 | 0,012 | 0,067 | 4 | 0,24 |
| 4 | 0,0013 | 0,08 | 0,0048 | 0,007 | 0,4 | 0,024 | 0,13 | 8 | 0,48 |
| 6 | 0,0033 | 0,20 | 0,012 | 0,017 | 1,0 | 0,06 | 0,33 | 20 | 1,2 |
| 8 | 0,0050 | 0,30 | 0,018 | 0,025 | 1,5 | 0,09 | 0,50 | 30 | 1,8 |
| 10 | 0,0075 | 0,45 | 0,027 | 0,037 | 2,3 | 0,13 | 0,75 | 45 | 2,7 |
| 15 | 0,0167 | 1,0 | 0,060 | 0,083 | 5,0 | 0,30 | 1,67 | 100 | 6 |
| 20 | 0,0250 | 1,5 | 0,090 | 0,13 | 7,5 | 0,45 | 2,50 | 150 | 9 |
| 25 | 0,0333 | 2 | 0,12 | 0,17 | 10 | 0,6 | 3,33 | 200 | 12 |
| 32 | 0,0666 | 4 | 0,24 | 0,33 | 20 | 1,2 | 6,66 | 400 | 24 |
| 40 | 0,1000 | 6 | 0,36 | 0,50 | 30 | 1,8 | 10,00 | 600 | 36 |
| 50 | 0,1667 | 10 | 0,6 | 0,83 | 50 | 3 | 16,67 | 1000 | 60 |
| 65 | 0,333 | 20 | 1,2 | 1,67 | 100 | 6 | 33,3 | 2000 | 120 |
| 80 | 0,500 | 30 | 1,8 | 2,50 | 150 | 9 | 50,0 | 3000 | 180 |
| 100 | 0,667 | 40 | 2,4 | 3,33 | 200 | 12 | 66,7 | 4000 | 240 |
| 125 | 1,167 | 70 | 4,2 | 5,83 | 350 | 21 | 116,7 | 7000 | 420 |
| 150 | 1,667 | 100 | 6,0 | 8,33 | 500 | 30 | 166,7 | 10000 | 600 |
| 200 | 3,00 | 180 | 10,8 | 15,00 | 900 | 54 | 300 | 18000 | 1080 |
| 250 | 5,00 | 300 | 18 | 25,00 | 1500 | 90 | 500 | 30000 | 1800 |
| 300 | 6,67 | 400 | 24 | 33,33 | 2000 | 120 | 667 | 40000 | 2400 |
| 350 | 9,17 | 550 | 33 | 45,83 | 2750 | 165 | 917 | 55000 | 3300 |
| 400 | 12,50 | 750 | 45 | 62,50 | 3750 | 225 | 1250 | 75000 | 4500 |
| 450 | 15,83 | 950 | 57 | 79,17 | 4750 | 285 | 1583 | 95000 | 5700 |
| 500 | 18,33 | 1100 | 66 | 91,67 | 5500 | 330 | 1833 | 110000 | 6600 |
| 600 | 26,67 | 1600 | 96 | 133,33 | 8000 | 480 | 2667 | 160000 | 9600 |
| 700 | 36,67 | 2200 | 132 | 183,33 | 11000 | 660 | 3667 | 220000 | 13200 |
| 800 | 50,00 | 3000 | 180 | 272,20 | 16333 | 980 | 5000 | 300000 | 18000 |
| 900 | 66,67 | 4000 | 240 | 333,33 | 20000 | 1200 | 6667 | 400000 | 24000 |
| 1000 | 75,00 | 4500 | 270 | 375 | 22500 | 1350 | 7500 | 450000 | 27000 |
| 1200 | 116,67 | 7000 | 420 | 583 | 35000 | 2100 | 11667 | 700000 | 42000 |
| 1400 | 153,89 | 9233 | 554 | 769 | 46140 | 2769 | 15389 | 923300 | 55400 |
Przy doborze średnicy nominalnej czujnika należy brać pod uwagę średnicę rurociągu oraz występujące natężenie przepływu. Przy występowaniu bardzo małych przepływów dla zachowania dokładności pomiaru może być konieczne zastosowanie przewężenia rurociągu.
Zaleca się taki dobór czujnika aby wartość przepływu mieściła się w granicach $0,5 \div 5$ [m/s]. Przy niższych wartości przepływu błąd pomiaru wzrasta, a większe przepływy mogą powodować powstawanie turbulencji na elementach instalacji.
6.1.1. Dobór wykładziny czujnika
| Rodzaj wykładziny | Charakterystyka, zastosowanie |
|-------------------|------------------------------|
| guma twarda | ogólnego zastosowania, duża odporność na ścieranie, pomiar wody, ścieków |
| Linagard FG | woda pitna, atest PZH |
| Linatex® | materiał wykazuje bardzo dużą odporność na ścieranie; pomiar mediów zawierających materiały ścierne, szlamów; zastosowanie w górnictwie, przeróbce rud |
| PTFE, Teflon | neutralność chemiczna, bardzo niski współczynnik tarcia, zastosowania wysokotemperaturowe, agresywne chemikalia, przemysł chemiczny, spożywczy |
6.1.2. Dobór elektrod
| Rodzaj elektrod | Zastosowania |
|-------------------|--------------------------------------------------|
| stal kwasoodporna 316L (1.4404) | ogólnego zastosowania |
| Hastelloy C-276 | ogólnego zastosowania, duża odporność na wiele substancji chemicznych, sól |
| Tytan | kwas azotowy i chromowy, chlor, chloryny |
| Tantal | kwasy (m.in. kwas solny i siarkowy) |
| Monel | sole, roztwory solankowe oraz zasadowe |
| elektrody o budowie stożkowej (materiały j/w) | ciecze o tendencjach do oblepiania ścian rurociągów, ciecze zatłuszczone |
6.2. Długość przewodów
Długość przewodów pomiędzy przetwornikiem, a czujnikiem w wersji rozdzielnej uzależniona jest od przewodności elektrycznej mierzonego medium. Dopuszczalne długości przewodów przedstawia poniższy wykres.
W przypadku przepływomierza w wykonaniu z funkcją wykrywania pustego czujnika minimalna przewodność cieczy powinna być większa od 20 [μS/cm], a długość przewodów nie powinna przekraczać 50 metrów.
6.3. Montaż przetwornika
Przy montażu przetwornika należy uwzględnić podane warunki środowiskowe, w których dany model może pracować.
Przetwornik nie może być narażony na wibracje oraz na bezpośrednie działanie słońca.
Przetwornik typu MPP® 800 przeznaczony jest do montażu naściennego lub na szynie montażowej TS 35. W komplecie z przetwornikiem dostarczane są dwa uchwyty do montażu np. na ścianie lub na zamówienie dwa zaczepy do montażu na szynę.
Przetwornik typu MPP® 800 IP przeznaczony jest do montażu naściennego.
Przetworniki typu MPP® 800 i MPP® 800 IP można zabudować na czujniku w wersji kompaktowej.
Przetwornik typu MPP® 810 przeznaczony jest do montażu naściennego.
Rysunek 5. Wymiary zewnętrzne przetwornika MPP® 810
Przetwornik typu MPP® 820 przeznaczony jest do montażu panelowego.
Rysunek 6. Wymiary zewnętrzne przetwornika MPP® 820
Rysunek 7. Wymiary otworu montażowego przetwornika MPP® 820
7. POŁĄCZENIA ELEKTRYCZNE
Zasilanie przetwornika
Uwaga!
Zawsze sprawdzić rodzaj zasilania urządzenia.
Urządzenia na prąd stały i prąd przemienny mają inne komponenty. Nie wolno zasilać urządzeń AC prądem stałym i odwrotnie.
Należy zawsze sprawdzić rodzaj zasilania przetwornika. Połączenie zasilania przetwornika (zaciski 1, 2, 3) można dokonać dowolnym przewodem o przekroju 3x1,0 mm².
| 1 | 2 | 3 |
|---|---|---|
| + | - | PE |
| 24V AC/DC |
| 1 | 2 | 3 |
|---|---|---|
| L | N | PE |
| 230V AC |
Kabel zasilający cewki
Połączenia obwodu zasilającego cewki czujnika (zaciski 29, 30) można dokonać dowolnym przewodem o przekroju 2x0,75 mm².
W przypadkach szczególnego narażenia na zakłócenia (np. bliskość instalacji falownika) zaleca się zastosowanie przewodu ekranowanego.
Kabel sygnałowy
Kabel sygnałowy dostarczany jest przez producenta wraz z przepływomierzem w zamówionej ilości. Kabel posiada podwójne ekranowanie, zbudowany jest z trzech żył oddzielnie ekranowanych oraz wspólnego oplotu ekranującego.
Rysunek 8. Opis przewodów łączących przetwornik i czujnikiem w wykonaniu IP68
Rysunek 9. Połączenia zewnętrzne czujnika i przetwornika
Normalnie ekran zewnętrzny kabla sygnałowego nie jest podłączany od strony przetwornika, jednak czasami w środowiskach, gdzie występują silne zakłócenia elektromagnetyczne zaleca się podłączenie ekranu w przetworniku do zacisku uziemiaienia.
Należy zwrócić szczególną uwagę na staranne zarobienie końcówek przewodów. Zaleca się ocynowanie ich lub zaciśnięcie końcówek tulejkowych.
W przepływomierzach w wykonaniu IP68 kabel zasilający cewki oraz kabel sygnałowy podłączone są na stałe do czujnika.
Kable należy prowadzić w rurach osłonowych.
| 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 |
|---|---|---|---|---|---|----|----|----|----|----|----|----|----|----|
| A | B | G | + | - | + | - | TZ+ | TS+ | TS- | TZ- | ERP | G | IN1 | IN2 |
| RS-485 | OUT 4~20mA | IN 4~20mA | T1 PT-100 | CP |
|--------|------------|-----------|-----------|----|
| 19 | 20 | 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 | 29 | 30 | 31 | 32 | 33 |
| + | - | + | - | + | - | TZ+ | TS+ | TS- | TZ- | + | - | E | S1 | S2 |
| IN | OUT1 | OUT2 | T2 PT-100 | COIL | CP |
**Rysunek 10. Listwa zaciskowa we/wy przetwornika MPP®8**
Podłączenia elektryczne muszą być wykonane przez pracowników posiadających odpowiednie uprawnienia. Istnieje ryzyko porażenia prądem elektrycznym. Przed otwarciem pokrywy przetwornika należy wyłączyć zasilanie. Nie można wykonywać podłączeń jeśli urządzenie jest zasilane.
Po podłączeniu przewodów należy dokładnie dokręcić dławnice kablowe czujnika oraz przetwornika. Przewody powinny być tak ułożone aby nie było możliwości spływania po nich wody do dławików.
Przepływomierze w wykonaniu z detekcją pustej rury ERP charakteryzują się tym, że czujniki posiadają cztery elektrody pomiarowe. Informację tę można odczytać z tabliczki znamionowej na czujniku. W polu elektrody, pierwsza cyfra określa ich ilość.
### 7.1. Montaż czujnika
Przy ustalaniu miejsca montażu należy uwzględnić chemiczną, termiczną i mechaniczną odporność wykładziny rury czujnika oraz elektrod pomiarowych aby nie dopuścić do jego uszkodzenia i wydostania się medium na zewnątrz instalacji.
Czujnik przepływomierza należy montować na instalacji rurociągowej w sposób zapewniający przepływ cieczy pełnym przekrojem rury czujnika. Nie należy dopuszczać do zapowietrzania instalacji, ponieważ może to zakłócać pomiar. Czujnik musi być zawsze całkowicie wypełniony cieczą. W przypadku instalacji z możliwością okresowego opróżniania się należy zastosować przepływomierz w wykonaniu ERP – detekcja pustej rury czujnika. Czujnik w tym wykonaniu jest wyposażony w dodatkową elektrodę do wykrywania braku cieczy lub przepływu niepełnym przekrojem.
Materiały montażowe takie jak: śruby, nakrętki, uszczelnienia, itd. nie wchodzą w zakres dostawy w związku z tym należy się w nie zaopatrzeć.
Należy zwrócić szczególną uwagę na osiowe zamontowanie czujnika względem uszczelek i kołnierzy rurociągu. Przy niestarannym zamontowaniu uszczelek mogą powstawać na ich wystających krawędziach zawirowania, które następnie będą powodowały niestabilny pomiar.
Czujnik przepływomierza nie powinien być instalowany w miejscu gdzie występują silne pola elektromagnetyczne.
W przypadku rurociągu, na którym występują silne wibracje należy zastosować podpory w pobliżu miejsca montażu czujnika lub mechaniczne elementy tłumiące. W tym przypadku należy stosować przepływomierz w wersji rozdzielnej.
Zaleca się zachowanie ostrożności w trakcie przemieszczania czujnika. Czujniki o średnicy nominalnej większej od DN 150 są wyposażone w uchwytu przeznaczone do ich transportu za pomocą pasów. Czujnik leżący obudową na podłożu należy zabezpieczyć (np. za pomocą klinów) przed możliwością nieoczekiwanego obrotu wokół własnej osi.
Montaż czujnika zgodnie z kierunkiem wskazanym przez strzałkę na obudowie czujnika zapewnia prawidłową identyfikację kierunku przepływu przez przetwornik przepływomierza. Strzałka z symbolem "F" oznacza kierunek przepływu w przód, natomiast strzałka z symbolem "R" oznacza kierunek przepływu w wstecz. W przypadku odwrotnego montażu czujnika prawidłową identyfikację kierunku przepływu można zapewnić poprzez zamianę kolejności przewodów obwodu cewek (zaciski 21,22).
Zalecane jest zastosowanie lekkiego pochylenia rurociągu (ok.3 %) aby zapobiec gromadzeniu się gazu wewnątrz czujnika.
W celu uzyskania maksymalnej dokładności pomiaru należy zapewnić proste odcinki instalacji w wymiarze pięciu średnic nominalnych czujnika przed oraz dwóch za czujnikiem. W przypadku instalacji, w których mogą występować silne zaburzenia przepływu powodowane, np. przez pompę pompującą szlam, żwir, itp. zaleca się dwukrotne zwiększenie odcinków prostych przed i za przepływomierzem w stosunku do podanych na rys. W przypadku pomiaru mieszanin różnych substancji, które mogą wzajemnie reagować należy zamontować przepływomierz przed miejscem ich mieszania lub w odpowiedniej odległości za tym miejscem (min. 25 x DN).
**Rysunek 11.**
W przypadku montażu czujnika na poziomym odcinku rurociągu powinien on być zamontowany tak jak na przedstawionym rysunku. Obrócenie czujnika o 90° lub 180° powoduje, że elektrody pomiarowe będą znajdowały się w górnej i dolnej części czujnika co spowoduje narażenie ich odpowiednio na zapowietrzenie oraz zamulenie.
**Rysunek 12.**
Należy unikać montażu czujnika w najwyżej położonym miejscu instalacji oraz montażu na pionowym odcinku rurociągu z wolnym wypływem.
Czujnik na instalacji z wolnym wypływem powinien być zamontowany w sposób pokazany na rysunku.
W przypadku rurociągów częściowo wypełnionych lub z przepływem grawitacyjnym należy zastosować montaż w syfonie aby mieć pewność że czujnik przepływomierza jest zawsze wypełniony cieczą.
W przypadku montażu czujnika na pionowym odcinku rurociągu aby zapewnić prawidłowy pomiar kierunek przepływu powinien być od dołu do góry. Zapewni to przepływ pełnym przekrojem rurociągu oraz wyeliminuje negatywny wpływ na pomiar bąbli powietrza (gazu).
Dla ułatwienia okresowego demontażu czujnika w celu przeprowadzenia np. kalibracji lub w przypadku potrzeby przeprowadzenia procedury czyszczenia mechanicznego aby zapewnić nieprzerwany przepływ cieczy można zastosować rurociąg obejściowy.
W rurociągach o większych średnicach, w których występują małe prędkości przepływu należy zastosować armaturę redukcyjną (zewężki). Na przykład w przypadku przepływu grawitacyjnego zamontowanie czujnika pomiędzy zwężkami spowoduje wzrost natężenia przepływu, a tym samym większą dokładność pomiaru. Zwężenie z nachyleniem do 8° można traktować jako odcinek prosty.
Spadek ciśnienia spowodowany poprzez redukcję przekroju poprzecznego rurociągu ilustruje rys. 14. Przedstawiony na nim nomogram ma zastosowanie dla cieczy o lepkości zbliżonej do lepkości wody.
W celu określenia spadku ciśnienia na zastosowanej redukcji należy wyznaczyć stosunek \( \frac{d}{D} \), a następnie odczytać wartość spadku ciśnienia dla danej prędkości przepływu.
**Rysunek 18.**
### 7.2. Wyrównanie potencjałów
W celu zapewnienia prawidłowej pracy przepływomierza czujnik musi posiadać taki sam potencjał elektryczny jak mierzona ciecz, i rurociąg powinien być uziemiony.
Gdy rurociąg jest wykonany z stali należy podłączyć przewody wyrównawcze czujnika do kołnierzy rurociągu. Przewody wyrównawcze zakończone są końcówkami z oczkiem Ø 6 zatem w kołnierzach rurociągu należy przygotować gwint pod śrubę M6 lub przyspawać szpilki z gwintem M6.
**Rysunek 19.**
Jeśli rurociąg jest metalowy ale z kołnierzami elektrycznie izolowanymi od rurociągu należy do rurociągu przyspawać szpilki i wykonać połączenie wyrównawcze przewodem o przekroju 4 mm².
**Rysunek 20.**
W przypadku gdy rurociąg i kołnierze są elektrycznie izolowane od medium (rurociąg z tworzywa lub z wykładziną wewnętrzną) należy zastosować pierścień potencjału odniesienia i do niego podłączyć przewód wyrównawczy czujnika. Jeśli w rurociągu występują prądy błądzące zaleca się zastosowanie dwóch pierścieni – po obu stronach czujnika.
**Rysunek 21.**
W przypadku gdy rurociąg posiada ochronę katodową przed korozją czujnik musi być zainstalowany tak aby zapewnić izolację elektryczną pomiędzy nim, a rurociągiem. Przetwornik musi być zasilany przez transformator separujący.
Rysunek 22.
W przypadku rurociągów izolowanych elektrycznie zamiast pierścienia odniesienia potencjału można zastosować czujnik przepływomierza w wykonaniu z dodatkową elektrodą odniesienia potencjału. Wszystkie czujniki w wykonaniu ERP (detekcja pustego czujnika) standardowo posiadają elektrodę odniesienia potencjału. W przypadku występowania w otoczeniu zakłóceń elektromagnetycznych lub prądów błądzących w instalacji może być konieczne zastosowanie kolnierza potencjału odniesienia.
Czujniki ze złączami procesowymi mają zapewnione wyrównanie potencjału poprzez te złącza. Nie ma potrzeby stosowania dodatkowych przewodów wyrównujących.
8. OPIS PRZETWORNIKA PRZEPŁYWOMIERZA
8.1. Struktura menu
| Uprawnienia | Informacje → Nazwa |
|-------------|-------------------|
| | Parametry czujnika |
| | Numer fabryczny |
| | Wersja programu |
| | Czas/ data |
| | Temperatura uC |
| Ustawienia podstawowe → Jednostka Q |
|-------------------------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| Liczniki → Zeruj licznik bieżący VF |
|-------------------------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Konfiguracja → Konfiguracja ekranu głównego |
|---------------------------------------------|
| |
| |
| Wejścia/ Wyjścia → Wyjście prądowe → Parametr |
|------------------------------------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| → Wejście prądowe → Podgląd |
|-----------------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Kalibracja 20mA |
|-----------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Kalibracja 4mA |
|-----------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Zakres wyjścia I |
|------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Test wyjścia |
|------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Kalibracja |
|------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Uśrednianie |
|------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Nazwa wejścia I |
|------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Jednostka wejścia I |
|---------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Zakres czujnika |
|-------------------|
| |
| |
| |
| |
| |
| Wyjście OUT1 | Funkcja | Próg alarmu |
|--------------|---------|-------------|
| | | przepływ alarm min., przepływ alarm max., Temp. T alarm min., Temp. T alarm max., wej. I alarm min., wej. I alarm max. |
| | | Dozowanie F, Dozowanie R |
| | | Impulsy F, impulsy R |
| Dawka | Impulsy | Długość impulsu |
|-------|---------|-----------------|
| | | |
| Wejście IN | Funkcja | Parametr |
|-----------|---------|----------|
| | Stan | |
| Temperatura T1, T2 | Podgląd | Zakres wyjścia F |
|--------------------|---------|------------------|
| | Korekta | |
| | Jednostka | |
| | Uśrednianie | |
| | Zakres | |
| Interfejs szeregowy | Rodzaj pracy | Typ drukarki |
|---------------------|--------------|--------------|
| | Modbus RTU | Drukuj raport cykliczny |
| | Drukarka | |
| | Terminal | |
| | Profibus DP | |
| Szybkość transmisji | Parzystość | Bit danych | Bit stopu | Adres slave |
|---------------------|------------|-----------|-----------|------------|
| | | | | |
| Parametry czujnika | Średnica nominalna |
|--------------------|-------------------|
| | WSP |
| Raporty | Suma czasu wyłączeń |
|--------------------|---------------------|
| | Rejestr zaników zasilania |
| | Raport godzinowy |
| | Raport miesięczny |
| | Zeruj czas wyłączeń |
| | Wyczyść raporty |
| Język | |
### 8.2. Klawiatura
Użytkownik ma do dyspozycji 3-klawiszową klawiaturę służącą do ustawienia parametrów przepływowierza.
Oznaczenie i funkcja klawiszy:
**ESC**
Funkcje:
- przejście do menu programu
- opuszczenie bieżącego poziomu menu i powrót do menu nadrzędnego (lub do ekranu głównego)
- rezygnacja ze zmiany edytowanego parametru
**↑**
Funkcja:
- zmiana bieżącej pozycji w górę
- zmiana wartości edytowanego parametru na kolejny
**↓**
Funkcja:
- zmiana bieżącej pozycji menu w dół
- zmiana wartości edytowanego parametru na poprzedni
- przesunięcie kursora na kolejny edytowany znak
**↑ ↓**
Funkcja:
- jednoczesne wciśnięcie klawiszy powoduje przejście do edycji wybranego parametru oraz akceptacji (zapisania) nowo wprowadzonej wartości
- przejście do podmenu
8.3. MENU – OPIS
8.3.1. Uprawnienia
Poziom uprawnień nadawany przez administratora umożliwia edycję parametrów bądź wyłącznie przegląd podstawowych funkcji. Wyższe poziomy uprawnień zabezpieczone hasłem.
Po wpisaniu odpowiedniego hasła otrzymuje się dostęp do przypisanych, danemu poziomowi, funkcji i parametrów.
| Wykaz haseł dla przepływomierza elektromagnetycznego MPP®8 |
|-------------------------------------------------------------|
| Poziom uprawnień | hasło |
| Operator | 12345 |
| Administrator | 12358 |
8.3.2. Informacje
Minimalny poziom uprawnień do podglądu: brak
Minimalny poziom uprawnień do edycji: operator
18.104.22.168. Nazwa
Umożliwia nadanie nazwy własnej poszczególnym urządzeniom np. „SUW nr 1”. Nazwa może być wyświetlaną w jednym z wierszy pomocniczych.
22.214.171.124. Parametry czujnika
Informacja o średnicy czujnika i współczynniku kalibracji WSP.
126.96.36.199. Numer fabryczny
Informacja o numerze fabryczny przepływomierza.
188.8.131.52. Wersja programu
Zawiera informację o zainstalowanej wersji oprogramowania.
184.108.40.206. Czas/ Data
Ustawienie daty i czasu.
220.127.116.11. Temperatura uC
Informacja o temperaturze wewnątrz obudowy przetwornika.
8.3.3. Ustawienia podstawowe
Minimalny poziom uprawnień: operator
18.104.22.168. Jednostka Q
Jednostka wartości przepływu. W wybranej jednostce będą wyświetlane wszystkie parametry powiązane z przepływem np. progi alarmowe dla wyjść OUT1, OUT2.
Dostępne jednostki: %, m/s, l/s, l/min, l/h, m³/s, m³/min, m³/h, kg/s, kg/min, kg/h, T/s, T/min, T/h.
22.214.171.124. Jednostka V
Jednostka objętości, w której będą wyświetlane stany liczników. W wybranej jednostce będą również wyświetlane parametry powiązane z jednostką objętości np. dawki dla funkcji dozowania.
Dostępne jednostki: l, m³, kg, T.
126.96.36.199. Zakres F, R
Zakresy pomiarowe stanowią umowne 100% wartości przepływu ustalane przez użytkownika osobno dla przepływu w przód (F) i wstecz (R). Parametr ustala również dolną/górna granicę dla wyjścia prądowego oraz wyjścia częstotliwościowego.
188.8.131.52. Gęstość medium
Parametr ten służy do przeliczenia jednostek objętości na jednostki masy. Niezbędny przy wyświetlaniu prędkości przepływu w jednostkach: kg/s, kg/min, kg/h, T/s, T/min, T/h oraz liczników objętości w jednostkach kg, T.
184.108.40.206. Próg odcięcia
Określa próg poniżej którego przepływ nie jest mierzony. Jest on ustawiany w procentach w odniesieniu do zakresu pomiarowego w przód (F). Próg ten dotyczy zarówno ruchu medium w przód jak i wstecz. Funkcja ta umożliwia eliminację zakłóceń spowodowanych np. przez fluktuację cieczy w rurociągu. Domyślna wartość to 1%.
220.127.116.11. Zerowanie SK
Ustalenie punktu zerowego przepływomierza
Uwaga!
Zerowanie stałej korekcyjnej należy przeprowadzić w przypadku, gdy po wypełnieniu czujnika cieczą przepływomierz pokazuje przepływ pomimo jego faktycznego braku. Zerowanie stałej korekcyjnej należy przeprowadzić w przypadku, gdy po wypełnieniu czujnika cieczą oraz wstrzymaniu przepływu cieczy urządzenie wskazuje wartość przepływu różną od zera. Przed przystąpieniem do zerowania należy się upewnić, że w instalacji nie występuje żaden przepływ, a czujnik jest całkowicie wypełniony cieczą.
Zerowaniu może podlegać odchyłka do ±1 m/s. Większego odchylenia (przy braku przepływu) nie można wyzerować - może być ono spowodowane nieprawidłową instalacją przepływomierza lub jego uszkodzeniem.
18.104.22.168. Uśrednianie
Uśrednianie (wyglądzienie) pomiaru w zakresie od 1 do 200 sekund. Wpisanie zera oznacza brak uśredniania. Uśrednianiu podlegają również wyjścia: prądowe oraz częstotliwościowe.
22.214.171.124. Rodzaj pracy
Przepływomierz umożliwia pomiar przepływu w dwóch kierunkach. Przepływ cieczy zgodny ze strzałką (na tabliczce znamiowej czujnika) oznaczoną jako F oznacza przepływ w kierunku „do przodu”. Natomiast przepływ zgodny ze strzałką oznaczoną R jest przepływem „wstecz”.
Po zmianie trybu pracy na jednokierunkowy przepływ wstecz nie jest mierzony.
8.3.4. Liczniki
Minimalny poziom uprawnień: administrator
Przetwornik wyposażony jest w sześć niezależnych liczników zliczających ilość przepływającego medium w jednostkach objętości bądź masy.
Liczniki dzielą się na dwie grupy: kasowalne (bieżące - oznaczane literą „V”) i niekasowalne (główne - oznaczane literą „G”). Te z pierwszej grupy można kasować. Dodatkowo, liczniki bieżące można zerować poprzez podanie impulsu na wejście dwustanowe IN. (patrz wejścia/wyjścia Wejście IN)
126.96.36.199. Zeruj licznik bieżący VF
Zerowanie bieżącego licznika objętości VF dla przepływu w przód.
188.8.131.52. Zeruj licznik bieżący VR
Zerowanie bieżącego licznika objętości VR dla przepływu wstecz.
184.108.40.206. Zeruj licznik różnicowy VD
Zerowanie bieżącego różnicowego licznika objętości VD.
220.127.116.11. Zeruj licznik VF, VR, VD
Zerowanie wszystkich liczników bieżących
8.3.5. Konfiguracja
Minimalny poziom uprawnień: operator
18.104.22.168. Konfiguracja ekranu głównego
W menu "Konfiguracja ekranu" można wybrać informację, która ma być pokazywana w wybranym wierszu na ekranie głównym wyświetlacza przepływomierza.
Informacje możliwe do ustawienia:
- **wiersz pierwszy:**
- prędkość przepływu, strumień objętości, temperatura T1, temperatura T2, różnica temperatur ΔT, wejście prądowe (pojawi się nazwa parametru zdefiniowana w menu wejścia/wyjścia-> wejście prądowe-> nazwa np. Ciśnienie),
- **pozostałe wiersze:**
- prędkość przepływu, strumień objętości, temperatura T1, temperatura T2, różnica temperatur ΔT, wejścia prądowe (pojawi się nazwa parametru zdefiniowana w menu wejścia/wyjścia-> wejście prądowe-> nazwa np.
Ciśnienie), licznik główny GF, licznik główny GR, licznik różnicowy GD, licznik bieżący VF, licznik bieżący VR, licznik bieżący różnicowy VD, licznik dozowania wyjścia OUT1, licznik dozowania OUT2, nazwa, pusty wiersz.
22.214.171.124. Konfiguracja ERP
Sygnalizacja braku medium w rurociągu
126.96.36.199.1. ERP
Włącz/włącz funkcję detekcji pustego rurociągu.
Przed włączeniem funkcji ERP należy upewnić się, że czujnik wyposażony jest w 4 elektrody. Informację o ilości elektrod można znaleźć na tabliczce znamionowej czujnika.
188.8.131.52.2. Podgląd
Wartość aktualnie zmierzona przez czujnik detekcji pustego rurociągu.
Wskazania od 0 do 1024.
Patrz Kalibracja ERP.
184.108.40.206.3. Próg przełączenia
Wartość poniżej której czujnik ERP wykrywa brak medium w rurociągu.
8.3.6. Wejścia/Wyjścia
Przetworniki serii MPP®8 wyposażone są w szereg torów komunikacyjnych z otoczeniem. Część funkcji występuje w zależności od konfiguracji, którą należy doprecyzować na etapie zamówienia.
220.127.116.11. Wyjście prądowe
Aktywne wyjście prądowe 0/4-20 mA dostępne jest na zaciskach 7 (+), 8 (-) przetwornika przepływomierza.
Rysunek 23. Przykładowe połączenie przetwornika przepływomierza z sterownikiem PLC
18.104.22.168.1. Parametr
Minimalny poziom uprawnień: operator
Wielkość mierzona przez przepływomierz która zostanie odwzorowana na wyjściu 0/4-20mA.
Dostępne parametry:
| Parametr | wartość dla 0/4mA | Wartość dla 20mA |
|---------------------------|-------------------|------------------|
| strumień objętości F | 0 m³/h | Zakres F |
| strumień objętości R | 0 m³/h | Zakres R |
| strumień objętości F...R | Zakres R | Zakres F |
| temperatura T1 | 0°C | Zakres T1 |
| temperatura T2 | 0°C | Zakres T2 |
| różnica temperatur ΔT | - Zakres T1 | Zakres T1 |
22.214.171.124.2. Zakres wyjścia I
Minimalny poziom uprawnień: operator
Zakres pracy wyjścia prądowego (0-20mA lub 4-20mA)
126.96.36.199.3. Test wyjścia
Minimalny poziom uprawnień: operator
Ustawienie wartości prądu wyjścia w celu jego testowania.
188.8.131.52.4. Kalibracja 20mA
Minimalny poziom uprawnień: administrator
Parametr umożliwia kalibrację górnej wartości 20 mA wyjścia prądowego.
Patrz instrukcja kalibracji wyjścia prądowego.
184.108.40.206.5. Kalibracja 4mA
Minimalny poziom uprawnień: administrator
Parametr umożliwia kalibrację dolnej wartości 4 mA wyjścia prądowego.
Patrz instrukcja kalibracji wyjścia prądowego.
220.127.116.11. Wejście prądowe
Wejście prądowe 4-20 mA umożliwia podłączenie zewnętrznego czujnika ciśnienia lub innego czujnika pomiarowego z wyjściem analogowym 4-20 mA. Wejście występuje w dwóch wersjach: Pasywnym (wymagane zewnętrzne źródło zasilania) lub Aktywnym (wbudowane w przetwornik źródło zasilania). Informację o posiadanym typie wejścia prądowego można znaleźć na tabliczce znamiennowej przetwornika.
Rysunek 24. Przykładowe podłączenie czujnika ciśnienia z przetwornikiem serii MPP®8 wyposażonego w wejście prądowe A (aktywne).
18.104.22.168.1. Podgląd
Minimalny poziom uprawnień: operator
Podgląd aktualnie zmierzonej wartości na wejściu prądowym (IN 4-20mA).
22.214.171.124.2. Kalibracja
Minimalny poziom uprawnień: administrator
Uruchomienie procedury kalibracji wejścia IN 4-20mA. Patrz Procedura kalibracji 4-20mA.
126.96.36.199.3. Uśrednianie
Minimalny poziom uprawnień: operator
Uśrednianie (wygładzenie) pomiaru z wejścia prądowego w zakresie od 1 do 10 sekund. Wpisanie zera oznacza brak uśredniania.
188.8.131.52. Nazwa wejścia I
Minimalny poziom uprawnień: Administrator
Nazwa mierzonego parametru czujnika podłączonego do wejścia IN 4-20mA np. Ciśnienie.
184.108.40.206.1. Jednostka wejścia I
Minimalny poziom uprawnień: Administrator
Jednostka mierzonego parametru np. bar
220.127.116.11.2. Zakres czujnika
Minimalny poziom uprawnień: Administrator
Zakres pomiarowy czujnika podłączonego do wejścia IN 4-20mA.
W celu prawidłowego obliczenia wartości prądu na wielkość mierzonego parametru zakres powinien odpowiadać wartości 20mA. Np. czujnik ciśnienia o zakresie 10 bar.
18.104.22.168. Wyjście OUT1, OUT2
Minimalny poziom uprawnień: operator
Przetworniki serii MPP®8 mogą być wyposażone w dwa niezależne wyjścia dwu stanowe zrealizowane na przekaźnikach lub transoptorach.
22.214.171.124.1. **Funkcja**
Wybór funkcji realizowanej przez wyjścia OUT1 lub OUT2.
Dostępne funkcje dla wyjść:
| Funkcja | OUT1 | OUT2 |
|--------------------------|------|------|
| | Przekaźnik | Transoptor | Przekaźnik | Transoptor |
| przepływ alarm min. | + | + | + | + |
| przepływ alarm max. | + | + | + | + |
| Temp. T1 alarm min. | + | + | + | + |
| Temp. T1 alarm max. | + | + | + | + |
| Temp. T2 alarm min. | + | + | + | + |
| Temp. T2 alarm max. | + | + | + | + |
| wej. I alarm min. | + | + | + | + |
| wej. I alarm max. | + | + | + | + |
| Dozowanie F | + | + | + | + |
| Dozowanie R | + | + | + | + |
| Impulsy F | + | + | + | + |
| Impulsy R | + | + | + | + |
| Kierunek przepływu F/ R | + | + | + | + |
| Wyjście częstotliwościowe | - | + | - | - |
126.96.36.199.1.1. **Funkcja: przepływ alarm min...**
Funkcja umożliwia sygnalizację poprzez wyjście OUT1 oraz OUT2 zmiany wybranego parametru poza ustawiony próg. Sygnalizacja działa z 5% histerezą.
**Rysunek 26. Funkcja alarm max**
**Rysunek 27. Funkcja alarm min**
188.8.131.52.1.1.1. **Próg alarmu**
Dla funkcji alarm max - próg alarmu powyżej którego zostanie załączone wybrane wyjście OUT.
Dla funkcji alarm min. - próg alarmu poniżej którego zostanie załączone wybrane wyjście OUT.
184.108.40.206.1.2. **Funkcja: dozowanie F, dozowanie R**
Przepływomierz MPP®8 ma możliwość odczynania dawek, czyli odmierzania nastawionej objętości (masy) medium i na podstawie tego sterowania wyjściami OUT1 lub OUT2.
Patrz „konfiguracja przepływomierza do odmierzania dawek”.
220.127.116.11.1.2.1. **Dawka**
Wielkość dozowanej dawki. Jednostką miary jest jednostka ustawiona dla liczników objętości.
18.104.22.168.1.3. **Funkcja: impulsy F, impulsy R**
Funkcja umożliwia generowanie impulsów po odmierzeniu zadanej objętości (masy) medium. Przetwornik umożliwia generowanie maksymalnie 1 impulsów na sekundę dla wersji wyjścia z przekaźnikiem i 10 impulsów na sekundę dla wyjścia transoptorowego.
22.214.171.124.1.3.1. **Impulsy**
Parametr ten definiuje wartość objętości po odmierzeniu której, generowany jest impuls na wyjściu OUT1 lub OUT2. Jednostką miary jest jednostka ustawiona dla liczników objętości.
126.96.36.199.1.3.2. **Długość impulsu**
Parametr określa szerokość trwania impulsu generowanego na wyjściu OUT.
188.8.131.52.1.4. Funkcja: kierunek przepływu F/R
Funkcja umożliwia sygnalizację kierunku przepływu.
184.108.40.206.1.5. Funkcja: wyjście częstotliwościowe
Wyjście OUT1 w wersji z transoptorem umożliwia generowanie fali prostokątnej o zmiennej częstotliwości w zależności od wybranego parametru.
Rysunek 28. Przykładowe połączenie wyjścia częstotliwościowego przetwornika przepływomierza z sterownikiem PLC
220.127.116.11.1.5.1. Parametr
Wielkość mierzona przez przepływomierz która zostanie odwzorowana na wyjściu częstotliwościowym.
Dostępne parametry:
| Parametr | Wartość dla 0Hz/ 5 Hz | Wartość dla 15Hz/ 1kHz/ 5kHz/ 10kHz |
|---------------------------|-----------------------|-------------------------------------|
| strumień objętości F | 0 m³/h | Zakres F |
| strumień objętości R | 0 m³/h | Zakres R |
| strumień objętości F...R | Zakres R | Zakres F |
| temperatura T1 | 0°C | Zakres T1 |
| temperatura T2 | 0°C | Zakres T2 |
| różnica temperatur ΔT | - Zakres T1 | Zakres T1 |
18.104.22.168.1.5.2. Zakres wyjścia F
Zakres pracy wyjścia częstotliwościowego.
Dostępne parametry:
- 5- 15Hz
- 0- 1kHz
- 0- 5kHz
- 0- 10kHz
22.214.171.124.1.6. Test wyjścia
Dla funkcji wyjście częstotliwościowe Ustawienie procentu zakresu wyjścia częstotliwościowego w celu jego testowania.
Dla pozostałych funkcji - Umożliwia załączenie wyjścia OUT1 lub OUT2 w celu testowania.
126.96.36.199. Wejście IN
Dwustanowe wejście aktywowane zewnętrznym napięciem 24V DC.
188.8.131.52.1. Funkcja
Parametr umożliwia przypisanie funkcji którą ma wykonać przepływomierz po aktywacji wejścia IN.
| Funkcja | Opis |
|--------------------------------|----------------------------------------------------------------------|
| Zezwolenie na pomiar | Pomiar medium odbywa się wyłącznie gdy wejście jest aktywne. Blokada sygnalizowana jest na ekranie głównym migającym symbolem „EL” |
| Start zliczania D1 | Rozpoczęcie dozowania na wyjściu OUT1 |
| Start zliczania D2 | Rozpoczęcie dozowania na wyjściu OUT2 |
| Start zliczania D1, D2 | Rozpoczęcie dozowania na wyjściu OUT1, a po zakończeniu rozpoczęcie dozowania na wyjściu OUT2 |
| Zeruj licznik VF | Zeruje bieżący licznik w przód |
| Zeruj licznik VR | Zeruje bieżący licznik wstecz |
| Zeruj licznik VD | Zeruje bieżący licznik różnicowy |
| Zeruj licznik VF,VR,VD | Zeruj wszystkie liczniki bieżące |
| Drukuj raport | Uruchamia wydruk raportu na drukarce podłączonej do interfejsu szeregowego przetwornika |
184.108.40.206.2. Stan
Umożliwia podgląd aktualnego stanu wejścia IN.
220.127.116.11. Temperatura T1, T2
Przetwornik serii MPP®8 może być wyposażony w dwa tory do pomiaru temperatury za pomocą czujników PT100.
Rysunek 29. Podłączenie czujników temperatury do przetwornika
18.104.22.168.1. Podgląd T1, T2
Podgląd aktualnie zmierzonej rezystancji/ temperatury czujnika PT100
22.214.171.124.2. Korekta
Minimalny poziom uprawnień: Administrator
Współczynnik korekcyjny dla pomiaru temperatury
126.96.36.199.3. Jednostka
Jednostka mierzonej temperatury.
Dostępne jednostki: °C, °F, K.
188.8.131.52.4. Uśrednianie
Uśrednianie (wygładzenie) pomiaru temperatury w zakresie od 1 do 10 sekund. Wpisanie zera oznacza brak uśredniania.
184.108.40.206.5. Zakres
Zakresy pomiarowe stanowią umowne 100% wartości mierzonej temperatury. Parametr ustala również górną granicę dla wyjścia prądowego oraz wyjścia częstotliwościowego.
8.3.7. Interfejs szeregowy RS485
Przetwornik standardowo jest wyposażony w interfejs szeregowy (EIA) RS-485 lub opcjonalnie w Profibus DP V0.
220.127.116.11. Rodzaj pracy
18.104.22.168.1. Rodzaj pracy: Modbus RTU
Interfejs szeregowy pracuje jako jednostka slave protokołu Modbus RTU.
Mapa rejestrów znajduje się w załączniku.
Obsługiwane kody funkcji:
- „Read Input Registers” kod funkcji 0x04
- „Read Holding Registers” kod funkcji 0x03
- „Write Single Register” kod funkcji 0x06
- „Write Multiple Registers” kod funkcji 0x10
22.214.171.124.2. Rodzaj pracy: drukarka
Przepływomierz z interfejsem RS-485 może współpracować z drukarką z interfejsem RS-232. Umożliwia on drukowanie bieżących wartości przepływu, stanu liczników objętości oraz raportów o przyroście objętości.
126.96.36.199.2.1. Typ drukarki
Przepływomierz jest obecnie przygotowany do współpracy z drukarką typu Mini Myszka.
188.8.131.52.2.2. Drukuj raport cykliczny
Wybór rodzaju drukowanego raportu cyklicznego:
- Godzinowy- raport drukowany co godzinę
• Dobowy- raport drukowany każdego dnia o godzinie 00:00:00
• Miesięczny- raport drukowany pierwszego dnia miesiąca o godzinie 00:00:00
184.108.40.206.3. Rodzaj pracy: terminal
Przetwornik przepływomierza pracuje w usłudze terminal.
220.127.116.11.4. Rodzaj pracy: Profibus DP
Interfejs szeregowy pracuje jako jednostka slave protokołu Profibus DP V0.
Plik konfiguracyjny GSD można pobrać z naszej strony.
Uwaga:
W przypadku przetwornika wyposażonego w moduł komunikacji Profibus niemożliwe jest korzystanie z interfejsu RS485 w pracy jako Modbus RTU, Terminal, Drukarka
18.104.22.168. Szybkość transmisji
Prędkość transmisji interfejsu szeregowego. Dostępne prędkości 1200, 2400, 4800, 9600, 19200 bps.
22.214.171.124. Parzystość
Bit kontrolny parzystości:
• None – brak testowania
• Even – kontrola parzystości
• Odd- kontrola nieparzystości
126.96.36.199. Bitów danych
Ilość bitów danych. Zawsze 8 bitów.
188.8.131.52. Bit stopu
Ilość bitów stopu. Do wyboru 1 lub 2.
184.108.40.206. Adres slave
Unikalny adres stacji „slave” dla protokołu modus, profibus.
8.3.8. Parametry czujnika
220.127.116.11. Średnica nominalna
Średnica nominalna czujnika pomiarowego.
18.104.22.168. WSP
Współczynnik korekcyjny czujnika pomiarowego
8.3.9. Raporty
22.214.171.124. Suma czasu wyłączeń
Odczyt sumarycznego czasu wszystkich przerw w pracy przyrządu z powodu braku napięcia zasilania.
126.96.36.199.1. Rejestr zaników zasilania
Szczegółowy odczyt informacji o ostatnich 40 zanikach napięcia.
188.8.131.52.2. Raport godzinowy
Raport godzinowy umożliwia odczytanie stanu przepływomierza do 48 godzin wstecz.
Raport jest aktualizowany o pełnej godzinie, a najstarsze wpisy są usuwane.
184.108.40.206.3. Raport miesięczny
Raport miesięczny umożliwia odczytanie stanu przepływomierza do 12 miesięcy wstecz.
Raport jest aktualizowany pierwszego dnia miesiąca, najstarsze wpisy są usuwane.
220.127.116.11.4. Zeruj czas wyłączeń
Minimalny poziom uprawnień: Administrator
Czyści pamięć „Sumy czasu wyłączeń” i „Rejestr zaników zasilania”.
18.104.22.168.5. Wyczyść raporty
Minimalny poziom uprawnień: Administrator
Czyści pamięć raportów.
8.3.10. Język
Wybór języka menu.
NOTATKI
| Dec. | Adres | Opis | Rejestr | Typ danych |
|------|--------|-------------------------------------------|---------|------------|
| 0 | 0x0000 | Przepływ | low | float |
| 1 | 0x0001 | | high | |
| 2 | 0x0002 | VF- Licznik bieżący w przód | low | float |
| 3 | 0x0003 | | high | |
| 4 | 0x0004 | VR- Licznik bieżący wstecz | low | float |
| 5 | 0x0005 | | high | |
| 6 | 0x0006 | VD- Licznik różnicowy | low | float |
| 7 | 0x0007 | | high | |
| 8 | 0x0008 | GF- Licznik główny w przód | low | float |
| 9 | 0x0009 | | high | |
| 10 | 0x000A | GR- Licznik główny wstecz | low | float |
| 11 | 0x000B | | high | |
| 12 | 0x000C | GD- Licznik główny różnicowy | low | float |
| 13 | 0x000D | | high | |
| 14 | 0x000E | D1- licznik dozowania wyjścia OUT1 | low | float |
| 15 | 0x000F | | high | |
| 16 | 0x0010 | D2- licznik dozowania wyjścia OUT2 | low | float |
| 17 | 0x0011 | | high | |
| 18 | 0x0012 | Wejście prądowe | low | float |
| 19 | 0x0013 | | high | |
| 20 | 0x0014 | Wejście temperatury T1 | low | float |
| 21 | 0x0015 | | high | |
| 22 | 0x0016 | Wejście temperatury T2 | low | float |
| 23 | 0x0017 | | high | |
| 24 | 0x0018 | Różnica temperatur ΔT= T1-T2 | low | float |
| 25 | 0x0019 | | high | |
| Dec. | Adres | Opis | Rejestr | Typ danych | Funkcja do zapisu |
|------|--------|----------------------------------------------------------------------|---------|------------|------------------|
| 1000 | 0x03E8 | Zezwolenie na zapis – wpisz wartość 0xABCD | - | word | 0x06 |
| 1001 | 0x03E9 | Gęstość | low | float | 0x010 |
| 1002 | 0x03EA | | high | | |
| 1003 | 0x03EB | Uśrednianie przepływu | - | word | 0x06 |
| 1004 | 0x03EC | Jednostka przepływu Q
0- %, 1- m/s, 2- l/s, 3- l/min, 4- l/h
5- m³/s, 6- m³/min, 7- m³/n
8- kg/s, 9- kg/min, 10- kg/h
11- T/s, 12- T/min, 13- T/h | - | word | 0x06 |
| 1005 | 0x03ED | Jednostka objętości V
0- l, 1- m3, 2- kg, 3- T | - | word | 0x06 |
| 1006 | 0x03EE | Jednostka wejścia T1
0- °C, 1- K, 2- °F | - | word | 0x06 |
| 1007 | 0x03EF | Jednostka wejścia T2
0- °C, 1- K, 2- °F | - | word | 0x06 | | 5ecd1dd2-d5d6-4198-ae44-51eb0e5ea9af | finepdfs | 1.374023 | CC-MAIN-2024-38 | https://www.enko-pomiar.pl/download.php?id_file=130 | 2024-09-20T11:27:45+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700652246.93/warc/CC-MAIN-20240920090502-20240920120502-00314.warc.gz | 710,097,679 | 0.97324 | 0.999912 | 0.999912 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",... | pol_Latn | {} | true | [
108,
5599,
10744,
11135,
12167,
13981,
16165,
17945,
18580,
21420,
22945,
24400,
24430,
28930,
29724,
35368,
37215,
37963,
38267,
39428,
42664,
44776,
45805,
47609,
48480,
51526,
52960,
54234,
55657,
58180,
59798,
60983,
62880,
64109,
65597,
6685... | 1 | 0 |
UMOWA - PROJEKT
zawarta w dniu .................. pomiędzy: Wspólnotami Mieszkaniowymi reprezentowanymi przez: Iławskie Towarzystwo Budownictwa Społecznego - Zarząd Gospodarki Lokalami Sp. z o.o. ul. Jagiellończyka 16 14-200 Iława , zwanym dalej „Zamawiającym”, reprezentowanym przez:
1. Pawła Korobczyca – Prezesa Zarządu
a
.......................................................................................................................................................
zwanym w dalszej treści umowy „Wykonawcą", reprezentowanym przez:
1............................................ - ............................
§ 1
1. Zamawiający zleca, a Wykonawca przyjmuje do realizacji zamówienie polegające na utrzymaniu porządku i czystości w budynkach mieszkalnych Wspólnot Mieszkaniowych administrowanych przez ITBS – ZGL Sp. z o.o. w Iławie oraz dróg służebnych – chodników.
2. Szczegółowy zakres czynności określa załącznik nr 2 do umowy.
3. Wykaz budynków, ich powierzchni wewnętrznych oraz powierzchni zewnętrznych (służebnych) zawiera załącznik nr 3 do umowy.
4. Ilość sprzątanej powierzchni wewnętrznej oraz zewnętrznej – służebnej może być w uzasadnionych przypadkach zmienione (zmiana ilości powierzchni obsługiwanych, przyjęcie w zarządzanie nowych Wspólnot Mieszkaniowych lub rezygnacja z zarządzania dotychczasowych Wspólnot Mieszkaniowych).
5. Wszelkie zmiany powierzchni do sprzątania rozliczane będzie wg stawek zawartych w niniejszej umowie. Zmiana powierzchni do sprzątania wymaga wprowadzenia aneksu do umowy.
6. Zamawiający przewiduję zmianę wynagrodzenia brutto w przypadku zmiany ustawowej stawki podatku VAT od towarów i usług.
§ 2
1. Termin realizacji umowy:
- rozpoczęcie – 01.04.2020r.
- zakończenie – 31.03.2023r.
§ 3
1. Wykonawca zaopatrywać się będzie we własnym zakresie w piasek do posypywania chodników (przejścia dla pieszych i dojścia do klatek schodowych).
2. Wykonawca zaopatrywać się będzie we własnym zakresie we wszelkie narzędzia, materiały i środki do utrzymania czystości i właściwego stanu sanitarno – porządkowego budynków i terenów oraz do zwalczania gołoledzi.
3. Przy sprzątaniu budynków, w których brak możliwości poboru ciepłej wody, Wykonawca zaopatrzy pracowników w ciepłą wodę, grzałki elektryczne lub inne urządzenia do podgrzania wody zimnej.
§ 4
1. Wykonawca zobowiązuje się wykonywać zlecone usługi wyłącznie siłami własnymi.
§ 5
1. Zamawiający zastrzega sobie prawo kontrolowania zleconych czynności przy udziale osób reprezentujących wykonawcę lub bez udziału wykonawcy, lecz przy udziale przedstawiciela mieszkańców kontrolowanego budynku.
2. W przypadku nienależytego wykonywania usług będących przedmiotem niniejszej umowy zamawiający zastrzega sobie prawo zmniejszenia wynagrodzenia:
a) w przypadku stwierdzenia w czasie kontroli, że obiekt jest zanieczyszczony lub nieodśnieżony, zamawiający dokona potrącenia w wysokości 2% miesięcznego
b) wynagrodzenia wartości umowy, a wykonawca ma obowiązek niezwłocznego (w tym samym dniu) usunięcia nieprawidłowości,
c) w przypadku stwierdzenia w czasie kontroli, że stan obiektu nie uległ poprawie, zamawiający dokona potrącenia 6% miesięcznego wynagrodzenia wartości umowy, a wykonawca ma obowiązek natychmiastowego usunięcia nieprawidłowości.
3. Stwierdzenie w czasie kontroli sytuacji określonej w pkt 2 ust. b) stanowi podstawę do rozwiązania umowy bez zachowania okresu wypowiedzenia. Wszelkie ustalenia dokonane w trakcie kontroli, umieszczone zostaną w protokole podpisanym przez upoważnionych przedstawicieli stron umowy.
4. Okres wypowiedzenia umowy wynosi 1 miesiąc.
§ 6
1. Wykonawca oświadcza, że posiada ubezpieczenie od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej.
2. Kopia polisy ubezpieczeniowej OC stanowi załącznik nr 4 do niniejszej umowy.
3. Wykonawca zobowiązuje się do przedłożenia aktualnej polisy ubezpieczeniowej OC w każdym kolejnym roku trwania umowy.
§ 7
1. Ustala się wynagrodzenie wykonawcy za wykonane usługi, j.n.:
słownie: ...................................................................................... złotych brutto.
2. Rozliczenie za przedmiot umowy nastąpi fakturami wystawionymi zgodnie z załączonym wykazem za roboty wykonane i potwierdzone przez pracownika działu eksploatacji zamawiającego.
3. Wykonawca wystawi fakturę osobno na każdy budynek Wspólnoty Mieszkaniowej – zgodnie z załącznikiem nr 2 i nr 6 do umowy.
4. Zamawiający zobowiązuje się do zapłaty faktur w terminie do 30 dni od dnia ich dostarczenia wraz z dokumentami rozliczeniowymi. Za ich datę płatności przyjmuje się datę obciążenia rachunku płatnika.
5. Wynagrodzenie wykonawcy płatne będzie z konta zamawiającego
§ 8
1. Wykonawca zobowiązuje się do sporządzenia wykazu pracowników (min. 8 osób) zatrudnionych do realizacji umowy wraz z podaniem rejonu sprzątania przyporządkowanego poszczególnym pracownikom oraz numerami telefonów kontaktowych. Wykaz niniejszy stanowić będzie załącznik nr 5 do umowy.
Wykonawca zobowiązany jest uaktualniać wszelkie zmiany w wykazie powstałe w trakcie trwania umowy.
2. Wykonawca wyznacza ......................................, jako osobę odpowiedzialną za realizację zamówienia.
3. Zamawiający wyznacza Grażynę Abramowicz jako koordynatora prac w zakresie realizacji obowiązków umownych.
§ 9
1. Wszelkie zmiany umowy wymagają formy pisemnej pod rygorem nieważności.
2. Zakazuje się zmian postanowień zawartej umowy w stosunku do treści oferty, na podstawie której dokonano wyboru wykonawcy, chyba że konieczność wprowadzenia takich zmian wynika z okoliczności, których nie można było przewidzieć w chwili zawarcia umowy, zmiany te są korzystne dla zamawiającego (możliwość robót zamiennych oraz możliwość robót dodatkowych) lub w przypadku zmiany stawki podatku VAT
§ 10
1. W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową mają zastosowanie przepisy Kodeksu Cywilnego.
§ 11
1. Sprawy sporne wynikające z wykonania niniejszej umowy będzie rozstrzygać Sąd Powszechny.
§ 12
1. Wszelkie załączniki wymienione w niniejszej umowie stanowią jej integralną część.
§ 13
1. Umowę sporządzono w trzech jednobrzmiących egzemplarzach, 1 egz. dla wykonawcy i 2 egz. dla zamawiającego.
Załączniki do umowy:
Załącznik nr 1 - formularz ofertowy.
Załącznik nr 2 - Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia – zakres czynności i obowiązków;
Załącznik nr 3 - Wykaz budynków i powierzchni do sprzątania;
Załącznik nr 4 - kserokopia aktualnej polisy ubezpieczeniowej OC;
Załącznik nr 5 - Wykaz pracowników zatrudnionych do realizacji umowy wraz z podaniem rejonu sprzątania przyporządkowanego poszczególnym pracownikom oraz numerami telefonów kontaktowych.
Załącznik nr 6 - wykaz NIP – ów Wspólnot Mieszkaniowych
ZAMAWIAJĄCY:
WYKONAWCA: | <urn:uuid:c19e9e46-ca57-4491-b60c-92b78c34d900> | finepdfs | 1.095703 | CC-MAIN-2021-17 | https://itbs-ilawa.pl/wp-content/uploads/2020/03/6.-Umowa-projekt-za%C5%82%C4%85cznik-nr-5.pdf | 2021-04-12T11:37:10+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618038067400.24/warc/CC-MAIN-20210412113508-20210412143508-00424.warc.gz | 428,868,991 | 0.999979 | 0.999979 | 0.999979 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2917,
4978,
6738
] | 1 | 0 |
PROTOKÓŁ Nr LV/2022 z obrad LV SESJI RADY MIASTA KONINA, która odbyła się 18 marca 2022 roku.
Sesja odbyła się w trybie hybrydowym – obrady stacjonarne z możliwością wykorzystania środków porozumiewania się na odległość.
Przewodniczący Rady Miasta Konina Tadeusz WOJDYŃSKI prowadził sesję z sali sesyjnej Urzędu Miejskiego w Koninie, przy ulicy Wiosny Ludów 6.
Sesja trwała od godz. 15.00 do godz. 15.20
W sesji uczestniczyli: radni Rady Miasta Konina, Prezydent Miasta Konina Piotr KORYTKOWSKI, zastępca Prezydenta Miasta Konina Witold NOWAK, kierownicy wydziałów Urzędu Miejskiego.
1. Otwarcie sesji i stwierdzenie kworum.
Otwarcia LV sesji Rady Miasta Konina na podstawie art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym oraz art. 15zzx ust. 1 i 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - dokonał przewodniczący Rady Miasta Konina – radny Tadeusz WOJDYŃSKI.
Przewodniczący rady Tadeusz WOJDYŃSKI, cytuję: „Sesja odbywa się w trybie hybrydowym – obrady stacjonarne z możliwością wykorzystania środków porozumiewania się na odległość.
W związku z tym dyskusja i głosowanie odbywać się będą poprzez system informatyczny
Transmisja sesji online odbywa się na dotychczasowych zasadach.
Wszystkich uczestników sesji Rady Miasta Konina informuję, że zgodnie z art. 20 ust. 1b ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym - obrady są transmitowane i utrwalane za pomocą urządzeń rejestrujących obraz i dźwięk. Nagrania obrad są udostępniane w Biuletynie Informacji Publicznej i na stronie www.konin.pl.
Państwa uczestnictwo w obradach sesji Rady Miasta Konina jest w pełni dobrowolne. Podczas uczestniczenia w sesji mogą być przetwarzane państwa dane osobowe, w tym wizerunek, na co Prezydent Miasta Konina, będący administratorem danych osobowych nie musi uzyskiwać państwa zgody.
Obecnie dokonam sprawdzenia obecności. Proszę o potwierdzenie swojego udziału w zdalnych obradach."
Radni potwierdzili swoją obecność.
Przewodniczący rady stwierdził, że w sesji uczestniczy 22 radnych, co stanowi kworum do podejmowania uchwał.
Nieobecna była radna Monika Kosińska.
Przewodniczący rady miasta Tadeusz WOJDYŃSKI pełnił funkcję sekretarza obrad.
Przewodniczący rady, cytuję: „W zawiadomieniu o zwołaniu dzisiejszej sesji otrzymali Państwo Radni ustalony porządek obrad wraz z materiałami.
Przypominam, iż rada może wprowadzić zmiany w ustalonym porządku obrad – bezwzględną większością głosów ustawowego składu o czym stanowi zapis artykułu 20 ustęp 1a i 4 ustawy o samorządzie gminnym.
Czy ktoś z państwa radnych chce zabrać głos w sprawie porządku obrad?
Do porządku obrad radni nie mieli uwag.
Wobec powyższego przewodniczący rady stwierdził, że realizowany będzie następujący porządek obrad:
1. Otwarcie sesji i stwierdzenie kworum.
2. Podjęcie uchwały w sprawie pomocy obywatelom Ukrainy przebywającym na terenie miasta Konina, w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie (druk nr 734).
3. Zamknięcie obrad LV Sesji Rady Miasta Konina.
Obecnie przechodzimy do realizacji ustalonego porządku obrad.
2. Podjęcie uchwały w sprawie pomocy obywatelom Ukrainy przebywającym na terenie miasta Konina, w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie (druk nr 734).
Przewodniczący rady, cytuję: „Mamy w porządku obrad jeden punkt. Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie pomocy obywatelom Ukrainy przebywającym na terenie miasta Konina w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy.
Projekt uchwały – druk nr 734 państwo radni otrzymali drogą elektroniczną. Z uwagi na to, że sesja jest zwołana na wniosek prezydenta i nie obradowały komisje, wobec tego nie był rozpatrywany ten projekt uchwały. Proszę Prezydenta Miasta Konina Pana Piotra Korytkowskiego o przedstawienie projektu uchwały."
Głos zabrał Prezydent Miasta Konina Piotr KORYTKOWSKI, cytuję: „Dziękuję bardzo panie przewodniczący. Witam państwa radnych. Szanowni państwo, dziękuję bardzo za umożliwienie odbycia debaty w sumie nad jednym punktem, ale jest to sprawa bardzo pilna związana z wojną na Ukrainie. Szanowni państwo 12 marca została uchwalona przez rząd spec ustawa związana z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. W tejże ustawie zawarte są wszystkie te rzeczy, które dotyczą tego konfliktu, ale i również te, które związane są z możliwością niesienia pomocy i finansowania tej pomocy ze środków budżetu państwa, ale i też ze środków związanych ze środkami samorządu. Czyli można powiedzieć, że ten proponowany projekt uchwały jest jak gdyby pokłosiem ustawy, o której wspomniałem przed chwileczką. Dlatego też prosiłbym państwa radnych o to, aby zagłosować nad przedstawionym projektem uchwały z uwagi na to, że musimy pewne rzeczy sformalizować i upoważnić mnie i urzędników do tego, abyśmy takową pomoc zgodnie z prawem mogli nieść. W tekście uchwały macie państwo i w uzasadnieniu określone obszary związane z pomocą i finansowaniem tejże pomocy. Proszę państwa jednocześnie prosiłbym, żeby w formie autopoprawki zmienić zapis w § 1 w 2 b) aby wykreślić w tymże akapicie słowa „z języka ukraińskiego na język polski", czyli zapis powinien brzmieć b) zapewnienia tłumaczeń dokumentów i po tym, słowie powinna być kropka.
Proszę państwa, wszyscy borykamy się z problemem, można powiedzieć z kryzysem uchodźczym, wszystkie samorządy w najbliższym czasie takowe uchwały będą podejmowały, aby móc nieść skutecznie pomoc. Jest to naprawdę długo oczekiwany przez samorządy dokument jaki został wypracowany przez Sejm, bo do tej pory to, co się odbywało było działaniem można powiedzieć spontanicznym, które to angażowało środki, które przeznaczone są w budżetach poszczególnych samorządów i zapisane są w rezerwie. Natomiast w tej chwili to finansowanie będzie wyglądało zupełnie inaczej.
Jeszcze dodam państwu, to jest dosłownie sprzed kilku minut informacja, że Miasto stworzyło specjalny rachunek, który będzie za chwileczkę publikowany, nie mam w tej chwili numeru, żeby podać go publicznie, natomiast rachunek bankowy, na który będzie można wpłacać datki, osoby fizyczne będą mogły wpłacać pieniądze na ten numer konta. Jeżeli ktoś będzie chciał wesprzeć pomoc, która poprzez Miasto będzie udzielana uchodźcą bardzo proszę o wpłacanie pieniędzy na ten numer konta, który jest kontem samorządu. Ono jest dedykowane wyłącznie pod potrzeby niesione Ukraińcom. Jeżeli są jakieś pytania, służę ja i moi współpracownicy szczegółową informacją. Dziękuję."
Przewodniczący rady otworzył dyskusję nad projektem uchwały.
Głos zabrała radna Emilia WASIELEWSKA, cytuję: „Panie prezydencie, ja tylko chciałam się dopytać o populację uchodźców i uchodźczyń w naszym Koninie do tej pory. Jak wiadomo od środy osoby mogą się ubiegać o numer PESEL, ale chciałabym też poznać najbardziej aktualne statystyki i liczby, jeżeli chodzi o te numery PESEL oraz jaka jest ewentualna przewidywana liczba osób obywatelstwa ukraińskiego, które teraz przebywa oraz ile uczniów i uczennic mamy w szkole?"
Przewodniczący rady, cytuję: „Dziękuję pani radnej. Proszę o zabranie głosu pana prezydenta Piotra Korytkowskiego, udzielam głosu."
Odpowiedzi udzielił Prezydent Miasta Konina Piotr KORYTKOWSKI, cytuję: „Pani radna, jeżeli chodzi o określenie liczby uchodźców, którzy są na terenie Konina. Myślę, że nikt nie wie i żaden samorząd nie jest w stanie precyzyjne podać informacji, ile uchodźców przebywa na jego terenie, gdyż przecież wszyscy wiemy i mówimy od początku tego kryzysu o tym, że przyjmowanie pod własny dach uchodźców było spontanicznym odruchem przede wszystkim Polaków, przede wszystkim osób fizycznych, a dopiero potem były instytucje. Dlatego też przebywa na terenie Konina taka ilość osób, o której nie jestem precyzyjnie w stanie powiedzieć. Od samego początku apelowałem o to, aby zgłaszać się do Wydziału Spraw Obywatelskich, aby zgłaszać te pobyty, wtedy mielibyśmy pewną orientację. Natomiast dopiero wprowadzenie przepisów umożliwiających rejestrację w postaci nadania PESEL-u biometrycznego powoduje to, że ten apel spotkał się dopiero wtedy z reakcją. Czynimy to w Wydziale Spraw Obywatelskich od przedwczoraj, w pierwszym dniu funkcjonowania tego całego systemu związanego z nadawaniem numeru PESEL takowych osób, które otrzymały go w naszym samorządzie to było 55 osób, w następnym dniu, czyli wczoraj to było 91 osób. Myślę, że biorąc pod uwagę, że zwiększyliśmy ilość stanowisk, bo to cały czas się nam poszerza, musimy to robić w uzgodnieniu z Centralnym Ośrodkiem Informatyki. Mamy w tej chwili uruchomione
5
trzy stanowiska, także myślę, że dzisiaj będzie jeszcze większa ilość osób obsłużona przez ten wydział. Jednakże nie należy utożsamiać tego, że te osoby, które zgłaszają się u nas w wydziale, są to osoby przebywające na terenie miasta Konina. Tu mogą zgłaszać się wszystkie osoby przebywające w Polsce, także każdy samorząd czyni to, abyśmy w końcu i trudno to powiedzieć, kiedy to nastąpi, bo przecież, jeżeli mamy 2 miliony uchodźców w Polsce, będzie to naprawdę bardzo długo trwało. Natomiast każdy samorząd w miarę możliwości tych technicznych, ale i również związanych z siłami ludzkimi czyni starania, aby rzeczywiście jak najszybciej te numery PESEL dodać do bazy, aby osoby mogły korzystać z tych wszystkich uprawnień związanych ze świadczeniami, które przysługują również obywatelom polskim.
Co do ilości osób dzieci, które są w tej chwili w placówkach oświatowych, to jest najświeższa informacja sprzed niecałej godziny, mamy 140 dzieci z Ukrainy, w tym 29 dzieciaczków chodzi do przedszkoli. Oczywiście ta liczba zwiększa się cały czas i nie jesteśmy gotowi na to, żeby dawać opiekę przedszkolną czy też naukę w naszych placówkach. Dziękuję bardzo."
Przewodniczący rady, cytuję: „Dziękuję panu prezydentowi. Zgłosił się jeszcze pan radny Sławomir Lachowicz, udzielam głosu."
Głos zabrał radny Sławomir LACHOWICZ, cytuję: „Dzień dobry wszystkim. Ja chciałbym dopytać panie przewodniczący, panie prezydencie z uwagi na to, że obywatele z Ukrainy otrzymują PESEL, uchodźcy są również meldowani, jak będzie wyglądała sprawa opłat za śmieci za tych obywateli? Dziękuję."
Przewodniczący rady, cytuję: „Dziękuję panu radnemu. Proszę pana prezydenta o udzielnie odpowiedzi."
Odpowiedzi udzielił Prezydent Miasta Konina Piotr KORYTKOWSKI, cytuję: „Szanowny panie radny jest mi trudno powiedzieć w tej chwili, wszyscy się nad tym zastanawiamy. Trwają interpretacje różnego rodzaju związane z tym, czy biorąc pod uwagę, że rząd zadysponował kwotę 40 zł, które przysługuje obywatelom Ukrainy, jeżeli chodzi o ich utrzymanie dzienne i w tym teoretycznie powinna być również zawarta opłata na śmieci. Ale z drugiej strony mamy różnego rodzaju ulgi, które stosowane są przez samorządy, gdzie można powiedzieć bezkosztowo ten pobyt się ich tutaj na terenie Polski odbywa. Jest to w trakcie analizowania myślę, że od przyszłego tygodnia będzie odpowiedź. Póki co nie ma takiego formalnego wymogu, żeby płacić, co nie znaczy, że jeżeli będziemy mieli 100% pewność, czy taka opłata powinna być czy nie podamy stosowną informację."
Do projektu uchwały radni nie mieli innych pytań. Przystąpiono do głosowania.
6
W jednomyślnym głosowaniu: 22 radnych „za" - Rada Miasta Konina podjęła uchwałę w sprawie pomocy obywatelom Ukrainy przebywającym na terenie miasta Konina, w związku z konfliktem zbrojnym w Ukrainie.
Uchwała Nr 712 stanowi załącznik do niniejszego protokołu.
3. Zamknięcie obrad LV Sesji Rady Miasta Konina.
Przewodniczący rady, cytuję: „Porządek obrad został wyczerpany, stąd też zamykam LV Sesję Rady Miasta Konina, dziękując wszystkim za udział w obradach."
Obradom przewodniczył Przewodniczący Rady Miasta Konina /-/ Tadeusz WOJDYŃSKI
Protokołowało:
Biuro Rady Miasta Konina | <urn:uuid:6a250e42-1396-4b08-9cdf-7fc8aff380c4> | finepdfs | 1.242188 | CC-MAIN-2024-18 | https://bip.konin.eu/pdf/Rada%20Miasta%20VIII/protokoly%20z%20sesji/2022/55.LVsesja-18marca2022roku.pdf | 2024-04-20T23:59:53+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296817688.24/warc/CC-MAIN-20240420214757-20240421004757-00525.warc.gz | 121,994,548 | 0.999965 | 0.999978 | 0.999978 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1694,
3202,
5872,
8603,
11214,
11803
] | 1 | 0 |
Zarządzenie Nr 0050.64.2018
Wójta Gminy Gierałtowice
z dnia 10 kwietnia 2018 r.
w sprawie: zmian planu finansowego Gminy Gierałtowice na 2018 rok
Działając na podstawie:
- pkt 2 załącznika nr 1 do Zarządzenia Nr OKO 0152/2/10 Wójta Gminy Gierałtowice z dnia 4 stycznia 2010 roku w sprawie procedury opracowywania planów finansowych oraz dokonywania w nich zmian,
na wniosek: Referatu Inwestycji i Szkód Górniczych, Referatu Organizacyjnego i Spraw Obywatelskich, Referatu Gospodarki Komunalnej, Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Paniówkach, Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Przyszowicach
zarządzam
§1
1. Dokonać zmian w załączniku Nr 1 Zarządzenia Nr 0050.3.2018 Wójta Gminy Gierałtowice z dnia 02 stycznia 2018 r. w sprawie ustalenia planu finansowego Gminy Gierałtowice na 2018 rok zgodnie z załącznikiem Nr 1 do niniejszego zarządzenia.
2. Dokonać zmian w załączniku Nr 2 Zarządzenia Nr 0050.3.2018 Wójta Gminy Gierałtowice z dnia 02 stycznia 2018 r. w sprawie ustalenia planu finansowego Gminy Gierałtowice na 2018 rok zgodnie z załącznikiem Nr 2 do niniejszego zarządzenia.
§2
Wykonanie zarządzenia powierza się: Skarbnikowi Gminy, Kierownikowi Referatu Inwestycji i Szkód Górniczych, Kierownikowi Referatu Organizacyjnego i Spraw Obywatelskich, Kierownikowi Referatu Gospodarki Komunalnej, Dyrektorom jednostek wymienionych w zarządzeniu.
§3
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia.
SKARBNIK GMINY
mgr Michał Kafanke
WÓJT
dr inż. Joachim Bargiel
Uzasadnienie:
Zmiany w planie finansowym Gminy Gierałtowice związane są z
- zarządzeniem Nr 0050.63.2018 Wójta Gminy Gierałtowice z dnia 10 kwietnia 2018r. w sprawie zmian w budżecie Gminy Gierałtowice na 2018 rok,
- dostosowaniem planu wydatków do rzeczywistych potrzeb w ramach planu finansowego Referatów Urzędu Gminy oraz jednostek organizacyjnych.
ŚLARBNIK GMINY
mgr Michał Kafanke
dr inż. Joachim Bargiel
| Dział | Rozdział | Paragraf | Nazwa | Dochody | Wydatki |
|-------|----------|----------|-----------------------------------------------------------------------|---------|---------|
| | | | | Zmniejszenia | Zwiększenia | Zmniejszenia | Zwiększenia |
| 600 | | | Transport i łączność | | 1 766 719,00 | | 1 766 719,00 |
| | 60016 | | Drogi publiczne gminne | | 1 766 719,00 | | 1 766 719,00 |
| | | | REFERAT INWESTYCJI I SZKÓD GÓRNICZYCH | | 1 766 719,00 | | 1 766 719,00 |
| | | | 6050/G/W-WS/ISG/03z/02/18 Wydatki inwestycyjne jednostek budżetowych | | | | 1 766 719,00 |
| | | | 6050/ISG/03z/02/18 Rozbudowa ul. Wodnej w Przyszowicach wraz z budową kanalizacji deszczowej | | | | 1 766 719,00 |
| | | | 6330/G/W-WŚ/DOCH/220.127.116.11/18 Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację inwestycji i zakupów inwestycyjnych własnych gmin (związków gmin, związków powiatowo-gminnych) | | 1 766 719,00 | | |
| 700 | | | Gospodarka mieszkaniowa | | | | 2 000,00 |
| | 70095 | | Pozostała działalność | | | | 2 000,00 |
| | | | REFERAT GOSPODARKI KOMUNALNEJ | | | | 2 000,00 |
| | | | 4210/G/W/GK/01z/01/18 Zakup materiałów i wyposażenia | | | | 2 000,00 |
| | | | 4300/G/W/GK/01z/01/18 Zakup usług pozostałych | | | | 2 000,00 |
| 750 | | | Administracja publiczna | | | | 18 000,00 |
| | 75023 | | Urzędy gmin (miast i miast na prawach powiatu) | | | | 10 000,00 |
| | | | REFERAT GOSPODARKI KOMUNALNEJ | | | | 10 000,00 |
| | | | 4210/G/W/GK/04z/01/18 Zakup materiałów i wyposażenia | | | | 10 000,00 |
| | | | 4270/G/W/GK/04z/01/18 Zakup usług remontowych | | | | 10 000,00 |
| | 75075 | | Promocja jednostek samorządu terytorialnego | | | | 8 000,00 |
| | | | REFERAT ORGANIZACYJNY I SPRAW OBYWATELSKICH | | | | 8 000,00 |
| | | | 4210/G/W/OKO/03z/01/18 Zakup materiałów i wyposażenia | | | | 8 000,00 |
| | | | 4300/G/W/OKO/03z/01/18 Zakup usług pozostałych | | | | 8 000,00 |
| 926 | | | Kultura fizyczna | | | | 2 250,00 |
| | 92605 | | Zadania w zakresie kultury fizycznej | | | | 2 250,00 |
| | | | REFERAT ORGANIZACYJNY I SPRAW OBYWATELSKICH | | | | 2 250,00 |
| | | | 2820/G/W/OKO/07z/01/18 Dotacja celowa z budżetu na finansowanie lub dofinansowanie zadań zleconych do realizacji stowarzyszeniom | | | | 2 250,00 |
| | | | 3030/G/W/OKO/07z/01/18 Różne wydatki na rzecz osób fizycznych | | | | 2 250,00 |
| | | | Ogółem | | 1 766 719,00 | 22 250,00 | 1 788 969,00 |
**Załącznik Nr 1**
do Zarządzenia Nr 0050.64.2018
Wójt Gminy Gierałtowice
z dnia 10 kwietnia 2018r.
**Plan finansowy jednostki Urząd Gminy na 2018 rok**
**w złotych**
**SKARBNIK GMINY**
mgr Michał Kafanke
**WÓJT**
dr inż. Joachim Bargiel
| Dział | Rozdział | Paragraf | Nazwa | Dochody | Wydatki |
|-------|----------|----------|-----------------------------------------------------------------------|---------|---------|
| | | | | Zmniejszenia | Zwiększenia | Zmniejszenia | Zwiększenia |
| 801 | | | Oświata i wychowanie | | | 3 120,00 | 3 120,00 |
| | 80104 | | Przedszkola | | | 2 500,00 | 2 500,00 |
| | | | ZESPÓŁ SZKOLNO - PRZEDSZKOLNY W PANIÓWKACH | | | 2 500,00 | 2 500,00 |
| | | 4217/G/W/ZSPPA/06z/01/18 | Zakup materiałów i wyposażenia | | | 2 125,00 | |
| | | 4219/G/W/ZSPPA/06z/01/18 | Zakup materiałów i wyposażenia | | | 375,00 | |
| | | 4307/G/W/ZSPPA/06z/01/18 | Zakup usług pozostałych | | | 2 125,00 | |
| | | 4309/G/W/ZSPPA/06z/01/18 | Zakup usług pozostałych | | | 375,00 | |
| | 80146 | | Dokształcanie i doskonalenie nauczycieli | | | 620,00 | 620,00 |
| | | | ZESPÓŁ SZKOLNO - PRZEDSZKOLNY W PRZYSZOWICACH | | | 620,00 | 620,00 |
| | | 4210/G/W/ZSPPR/02z/01/18 | Zakup materiałów i wyposażenia | | | | 620,00 |
| | | 4700/G/W/ZSPPR/02z/01/18 | Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej | | | | 620,00 |
| | | | **Ogółem** | | | 3 120,00 | 3 120,00 |
**ŚLUBNIK GMINY**
**mjr Michał Kafanke**
**WÓJT**
**dr inż. Józefim Borriej** | 101af8ff-6051-4415-875a-260d3ae2379a | finepdfs | 1.123047 | CC-MAIN-2022-27 | https://bip.gieraltowice.pl/download/attachment/13327/zarzadzenie_0050_64_2018.pdf | 2022-07-02T07:50:28+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-27/segments/1656103989282.58/warc/CC-MAIN-20220702071223-20220702101223-00025.warc.gz | 181,872,449 | 0.969421 | 0.999759 | 0.999759 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1464,
1880,
6735,
9115
] | 1 | 0 |
W nawiązaniu do pisma w sprawie przeznaczenia w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego terenu ROD Harnaś, a w szczególności działki nr 5/3 przy ul. Koncertowej w Lublinie, uprzejmie informuję:
Działka nr 5/3 (obręb – 4, ark. 6) położona przy ulicy Koncertowej stanowiąca własność Gminy Lublin (wg danych ewidencyjnych – stan na 10.2014 r.) objęta jest ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miasta Lublin – część III w rejonie północnej części ulicy Koncertowej przyjętego uchwałą nr 468/XXII/2012 z dnia 31 maja 2012 r. Według ustaleń planu południowa część działki położona jest w terenie oznaczonym symbolem IIIB1ZP – tereny zieleni urządzonej, natomiast północna w terenie IIIB1U\(_{[K,H,G,D,A,J]}\)US – tereny zabudowy usługowej (kultury, handlu, gastronomii, usług drobnych, administracji, specjalne tereny administracji i usług) oraz tereny sportu i rekreacji. Dodatkowo zgodnie z zapisami § 19 planu miejscowego:
"**Do czasu zagospodarowania terenów zgodnego z ich przeznaczeniem podstawowym lub dopuszczalnym, dopuszcza się dotychczasowy sposób użytkowania gruntów i obiektów."**
Na etapie opracowania projektu planu, w fazie po ogłoszeniu o przystąpieniu do zmiany planu, względem przedmiotowej nieruchomości nie złożono żadnych wniosków indywidualnych w ustawowym terminie, czyli do 20.02.2012 r. W dniu 16.03.2012 r. w Wydziale Planowania odbyło się spotkanie z przedstawicielami zarządu ROD "Harnaś", na którym strony określiły swoje stanowiska. Ustalono, iż:
- w obecnie obowiązującym planie tereny użytkowane przez ogrody "Harnaś" mają przeznaczenie pod usługi;
- ogrody działkowe nie mają tytułu prawnego dot. działki 5/3;
- ogrody nie złożyły w terminie ustawowym wniosku o zmianę przeznaczenia działki, umożliwiającego użytkowanie jej w dotychczasowy sposób;
- ogrody działkowe wniosą o uwzględnienie takiej zmiany w trakcie procedury planistycznej;
- Prezydent rozważa możliwość wprowadzenia zmiany;
- ostateczną decyzję o przeznaczeniu wyrazi Rada Miasta podejmując uchwałę planistyczną.
W następnej kolejności (poza ustawowym terminem składania wniosków) złożono 4 wnioski dotyczące zmiany przeznaczenia działki 5/3. Zgodnie z trybem ustawowym, nie ma wymogu udzielania indywidualnej pisemnej odpowiedzi na złożone do planu wnioski oraz uwagi do planu. Dodatkowo zaznaczam, że z treści ww. wniosków nie wynikała też prośba o wyjaśnienie, jaki jest obecnie stan prawny ogrodu "Harnaś". Wnioski zostały przeanalizowane z należytą starannością i zdecydowano o utrzymaniu docelowego przeznaczenia.
przedmiotowego terenu pod funkcje zieleni urządzonej i usługowe. Projekt planu został następnie poddany opiniowaniu i uzgodnieniom, a następnie wyłożony do publicznego wglądu. W trakcie wyłożenia projektu w dniu 26.04.2012 r. odbyła się dyskusja publiczna nad rozwiązaniami planu. W dyskusji uczestniczyli także przedstawiciele ROD „Harnaś”.
Na etapie po wyłożeniu projektu planu do publicznego wglądu Rodzinny Ogród Działkowy „Harnaś” złożył do projektu planu uwagę dot. zmiany przeznaczenia działki 5/3 z terenów usługowych na tereny zielone z uwzględnieniem istniejącego ogrodu działkowego „Harnaś”. Stosownie do trybu ustawowego uwaga została rozpatrzona przez Prezydenta Miasta Lublin, a następnie na sesji dnia 31 maja 2012 r. rozpatrzona przez Radę Miasta Lublin. Uwaga została nieuwzględniona.
Przedmiotowy teren dotychczas użytkowano na potrzeby czasowego ogrodu pracowniczego na mocy decyzji Wydziału Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska w Lublinie z 20 marca 1982 r. (o przekazaniu do nieodpłatnego użytkowania na okres 5 lat na rzecz Polskiego Związku Działkowców – Wojewódzki Zarząd w Lublinie). Dokumenty planistyczne potwierdzają, że miał to być ogród czasowy ponieważ miejscowy plan ogólny uchwalony w 1986 (czyli 4 lata po wydaniu decyzji) przeznaczył działkę nr 5/3 pod usługi zdrowia oznaczone symbolem IIIC 10 UZ. Następny plan dla ww. nieruchomości uchwalony w 2005 r., czyli plan miasta Lublin – część III – ustalił przeznaczenie U/UP/SR1 – tereny usług komercyjnych / tereny usług publicznych / tereny sportowo-rekreacyjne z możliwością realizacji obiektów kubaturowych. Obecnie obowiązujący plan uchwalony w 2012 r. – utrzymuje dotychczasową dyspozycję przestrzenną. Docelowo funkcja usługowa lub sportowo-rekreacyjna ogólnodostępna – jest programowo, przestrzennie i funkcjonalnie korzystniejsza w tym obszarze, może też w przyszłości służyć szerszemu gronu korzystających – mieszkańców dzielnicy.
Względem opinii Państwa dotyczącej znacznego zawężenia korytarza ekologicznego i przewietrzającego wprowadzeniem we wskazanym terenie zabudowy usługowej, informuję, że w planie obecnie obowiązującym obszar przeznaczony pod funkcje usługowe został znacznie okrojony (podobnie jak obszar wyznaczony liniami zabudowy, na którym można realizować zabudowę kubaturową) wobec ustaleń planu z 2005 r., o ok. 50% zwiększono teren przeznaczony pod zielen urządzoną. Utrzymano w niezmienionym kształcie i obszarze strefę Ekologicznego Systemu Obszarów Chronionych, który stanowi spójną strukturę przestrzenną wiążącą ze sobą najbardziej wartościowe, różnorodne przestrzenie zieleni, fragmenty terenów otwartych (w tym wód powierzchniowych) i wybrane tereny zainwestowania miejskiego o ograniczonej zabudowie, a także zapewniającą ich powiązanie z odpowiednimi terenami pozamiejskimi w celu zapewnienia ciągłości systemu przyrodniczego. Ponadto zgodnie z trybem ustawowym plan w fazie projektowej uzgadniany i opiniowany był przez merytorycznie właściwe w przedmiocie organy i instytucje m.in.: Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego oraz Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Lublinie. Uzyskano pozytywne opinie i uzgodnienia odnośnie przedstawionych rozwiązań przestrzennych.
Niemniej uwzględniając potrzeby obecnych użytkowników terenu Rada Miasta Lublin na sesji dnia 31 maja 2012 r. podjęła uchwałę nr 467/XXI/2012 w sprawie obciążenia nieruchomości położonych w Lublinie stanowiących własność Gminy Lublin prawem nieodpłatnego użytkowania na rzecz Okręgowego Zarządu Polskiego Związku Działkowców w Lublinie, rozszerzając tym samym pakiet nieruchomości udostępnionych działkowcom m.in. o działkę nr 5/3 (obręb 4 - Czechów II, arkusz mapy 6). Zważywszy na powyższe jak również zapis planu (§19) dotyczący dopuszczenia dotychczasowego sposobu użytkowania gruntu obawy Rodzinnego Ogrodu Działkowego „Harnaś” co do likwidacji ogrodu są nieuzasadnione.
Podsumowując – Miasto, doceniając wartość i istotną rolę ogródków działkowych w strukturze przyrodniczej – nie wyraża zamiaru likwidacji ROD „Harnaś” - czego dowodem jest podjęta Uchwała Rady Miasta nr 467/XXI/2012 i dodatkowo ustalony zapis planu - §19 - pozwalający na użytkowanie terenu w dotychczasowy sposób.
Natomiast pragnę wyjaśnić, że plan - ze względu na sąsiedztwo dzielnicy Czechów - ustala dyspozycję funkcjonalną docelową terenu – zieleń urządzona ZP, usługi U i tereny sportu i rekreacji US – jako przestrzeni o charakterze publicznym – ogólnodostępnym (stanowiącej część ekosystemu Górek Czechowskich) - dla podniesienia standardu zamieszkania okolicznych mieszkańców i z niewątpliwą korzyścią w przyszłości dla całej wielotysięcznej dzielnicy mieszkaniowej.
Otrzymują:
1. Adresat
2. a/a
Prezydent Miasta Lublin
dr Krzysztof Żuk | <urn:uuid:678a2e20-f688-4cda-b461-6daa6548bfe0> | finepdfs | 1.658203 | CC-MAIN-2021-25 | https://ulublin.eu/wp-content/uploads/2015/07/2014_10_16-odp-UM-w-sprawie-ROD-Harnas.pdf | 2021-06-25T12:44:15+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-25/segments/1623487630175.17/warc/CC-MAIN-20210625115905-20210625145905-00510.warc.gz | 516,189,817 | 0.999984 | 0.999989 | 0.999989 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2553,
6442,
7291
] | 1 | 0 |
Regulamin
STOWARZYSZENIA POLSKICH WETERANÓW SZERMIERKI
ROZGRYWANIA ZAWODÓW W KATEGORII WETERAN 2019
Spis treści
A Postanowienia ogólne ................................................................. 4
1. Ogólne .................................................................................. 4
2. Kategorie wiekowe ............................................................... 4
3. Zawody .............................................................................. 4
4. Kalendarz ........................................................................... 5
5. Zasady bezpieczeństwa ..................................................... 5
B Organizacja Zawodów ............................................................ 6
1. Organizator ........................................................................ 6
2. Zgłoszenia .......................................................................... 7
3. Władze zawodów ............................................................... 8
4. Komisja Techniczna .......................................................... 8
5. Sędziowie ........................................................................... 8
6. Zawodnicy ......................................................................... 9
7. Sprawy porządkowe .......................................................... 9
C Rozgrywki ............................................................................. 10
1. Turnieje indywidualne ....................................................... 10
2. Turnieje drużynowe (Mistrzostwa Polski) ....................... 11
3. Uprawnienia do startu i zmiana kategorii wiekowej .......... 13
4. Kadra ............................................................................... 13
5. Reprezentacja .................................................................. 14
6. Listy Klasyfikacyjne .......................................................... 16
7. Postanowienia końcowe ................................................... 16
D. Załączniki ............................................................................. 17
1. Bezpieczeństwo .................................................................. 17
2. Wytyczne dla zawodników, trenerów, sędziów, klubów i organizatorów zawodów ........................................ 18
3. Zapobieganie wypadkom i odpowiedzialność szermierzy .... 20
4. Zapobieganie wypadkom podczas treningu ....................... 21
5. Zapobieganie wypadkom w Klubach i na zawodach ........... 21
6. Pomieszczenia .................................................................. 22
7. Instalacja elektryczna ....................................................... 22
8. Odpowiedzialność ............................................................. 23
9. Rejestracja wypadków ....................................................... 24
10. Pierwsza pomoc ................................................................ 24
11. Zasady dobrej praktyki .................................................... 25
12. Podział na kategorie wiekowe i wymagania sprzętowe .... 26
13. Tabele punktowe .............................................................. 26
14. System Pucharowy ........................................................... 27
E. Regulaminy uzupełniający.................................................................29
1. Regulamin przyznawania licencji zawodniczych..........................29
2. Regulamin przyjmowania w poczet członków związku i przyznawania licencji klubowych...30
3. Zasady zabezpieczające obsadę sędziów na zawodach.......................31
A. Postanowienia ogólne
1. Ogólne
1.1. Przepisy zawarte w niniejszym regulaminie obowiązują na następujących zawodach:
Indywidualne i Drużynowe Mistrzostwa Polski w kategorii WETERAN (W)
Grand Prix Polski w kategorii WETERAN (W)
Igrzyska Olimpijskie w kategorii weteran (W), Mistrzostwa Świata, Mistrzostwa Europy
Puchar Europy w kategorii WETERAN (W) – od sezonu 2019 (w przypadku jego Wprowadzenia)
2. Kategorie wiekowe
2.1. Obowiązują następujące kategorie wiekowe:
- Kategoria „0” Zawodnicy w wieku 30 – 39 lat,
- Kategoria „1” Zawodnicy w wieku 40 - 49 lat,
- Kategoria „2” Zawodnicy w wieku 50 - 59 lat,
- Kategoria „3” Zawodnicy w wieku 60 - 69 lat,
- Kategoria „4” Zawodnicy w wieku 70 +,
- Kobiety Kategoria „open”
2.2. O przydziale do konkretnej kategorii wiekowej w dniu rozgrywanych zawodów decyduje rok urodzenia zgodnie z regulaminem EVFC
2.3. Obowiązek zgłoszenia i sprawdzenia w dokumentacji zawodów kategorii wiekowej zawodnika leży po stronie zgłaszającego się w komisji sędziowskiej przed rozpoczęciem zawodów, to znaczy przed sporządzeniem przez organizatora listy zgłoszonych zawodników. Zgłoszenie się w kategorii nie zgodnej z przyjętym podziałem wiekowym skutkuje wykluczeniem zawodnika z organizowanych zawodów.
2.4. W przypadku zgłoszenia się dwóch i mniej zawodników wśród mężczyzn z danej kategorii wiekowej zostaną oni włączeni do kategorii najbliższej w myśl klucza 4 do 3, 3 do 2, 2 do 1, 1 do 0 i odwrotnie 0 do 1, 1 do 2, 2 do 3, 3 do 4, a zajęte przez nich miejsca w klasyfikacji generalnej danej kategorii będą decydować o miejscu we własnej kategorii wiekowej. Organizator zawodów może zadecydować o łączeniu kategorii wiekowych w przypadku małej ilości zgłoszonych zawodników w myśl przyjętej zasady a co za tym idzie rozegrania turnieju OPEN co będzie uwarunkowane ilością zgłoszonych zawodników.
2.5. W przypadku zgłoszenia 3 zawodników z jednej kategorii wiekowej toczą oni walki pucharowe zgodnie z systemem rozgrywania zawodów. Zawodnik z pierwszym rozstawieniem przechodzi bezpośrednio do finału rozgrywanych zawodów w danej kategorii wiekowej. O rozstawieniu decyduje kolejność zajętego miejsca po dwóch eliminacjach z uwzględnieniem indeksu trafień. W przypadku takiego samego indeksu o rozstawieniu zawodników decyduje miejsce na rocznej liście klasyfikacyjnej SPWS.
3. Zawody
3.1. Organizatorem zawodów mogą być wyłącznie SPWS, PZSz oraz inne wyznaczone podmioty przez SPWS I PZS po wskazaniu ich przez Zarząd SPWS. Wskazany organizator ponosi pełną odpowiedzialność za rozegranie turnieju zgodnie z regulaminem przyjętym przez SPWS oraz PZSz. W przypadku odstępstw od REGULAMINU wskazany organizator winien wpłacić na rzecz SPWS karę w wysokości 5 tysięcy złotych.
3.2 Organizator odpowiedzialny jest za powołanie Komisji Technicznej zawodów oraz zabezpieczenie sędziów zgodnie z Regulaminem SPWS.
3.3 Organizator odpowiedzialny jest za pokrycie wszelkich kosztów wynikających z zabezpieczenia sędziów oraz nagród we wszystkich kategoriach wiekowych uczestniczących w danym turnieju GPPW.
3.4 Organizator zobowiązany jest do przestrzegania wszelkich zasad bezpieczeństwa wszystkich uczestników rozgrywanego turnieju.
3.5 Organizator zawodów ponosi pełną odpowiedzialność za rozegranie turnieju zgodnie z obowiązującymi przepisami niniejszego REGULAMINU.
4. Kalendarz
4.1. Propozycje organizacji zawodów zatwierdzone przez Zarząd SPWS należy złożyć do Komisji ds. Kalendarza PZSz do dnia 15 Grudzień każdego roku.
4.2. Zgłoszenie powinno zawierać:
4.3. Nazwę organizatora wraz z danymi teleadresowymi.
4.4. Nazwisko osoby odpowiedzialnej za organizację wraz z danymi teleadresowymi.
4.5. Rodzaj planowanych zawodów — kategoria wiekowa, ranga, zakres oddziaływania.
4.6. Warunki techniczne w jakich będą przeprowadzane zawody — liczba plansz, zaplecze organizacyjne, zaplecze socjalne, łączność (Internet, fax, telefon).
4.7 Polski Związek Szermierczy wyznacza czas i miejsce zawodów przez ogłoszenie w kalendarzu imprez centralnych na dany rok na podstawie złożonego wniosku o jego zatwierdzenie przez SPWS.
4.8. W przypadku rezygnacji z przeprowadzenia zawodów, organizator powinien powiadomić o tym Zarząd SPWS, a przedstawiciel SPWS informuje biuro PZS najpóźniej na 1 miesiąc przed planowanym terminem ich przeprowadzenia.
4.9. W przypadku niemożności przeprowadzenia zawodów, należy powiadomić o tym Zarząd SPWS, który poinformuje PZSz nie później niż na 30 dni przed, ogłoszonym w kalendarzu terminie zawodów.
4.10 Przyznanie organizacji zawodów ujętych w kalendarzu następuje w wyniku złożenia wniosku do Zarządu SPWS w terminie nie później niż do 15 listopada każdego roku.
4.11 Wniosek musi zawierać: dane organizatora który ubiega się o organizację zawodów, miejsce rozgrywania zawodów, zobowiązanie w sprawie pokrycia kosztów nagród we wszystkich kategoriach wiekowych, listę planowanej ilości sędziów na rozgrywane zawody, oświadczenie o zgodności rozegrania planowanych zawodów z nimniejszym REGULAMINEM.
5. Zasady bezpieczeństwa
5.1. Trenerzy i Instruktorzy odpowiadają za bezpieczeństwo zdarzeń szermierczych, ze szczególnym uwzględnieniem stosowania właściwego stroju szermierczego przez swoich podopiecznych.
5.2. Zasady bezpiecznego uprawiania szermierki są załącznikiem do Regulaminu.
5.3. Weterani samodzielnie odpowiadają za swoje bezpieczeństwo podczas zawodów i są zobowiązani do przestrzegania wszystkich zasad bezpieczeństwa będących załącznikiem do nimniejszego REGULAMINU.
B. Organizacja Zawodów
1. Organizator
1.1. Organizator ma obowiązek, najpóźniej na 30 dni przed terminem rozpoczęcia zawodów, wysłać komunikat organizacyjny do SPWS, PZS i OZS (w wersji elektronicznej) zawierający następujące dane:
- nazwę i adres miejsca zawodów,
- godzinę rozpoczęcia zawodów,
1.2. Organizator powinien zapewnić:
- salę umożliwiającą przeprowadzenie zawodów zgodnie z zasadami bezpieczeństwa,
- odpowiednią ilość plansz z aparatami sędziowskimi z czasomierzem,
- zachowanie bezpiecznych odległości pomiędzy planszami,
- oprawę zawodów wystrój sali, nagłośnienie, oświetlenie, oprawę muzyczną)
- odpowiednią ilość sędziów w poszczególnych broniach
- powołanie komisji technicznej zawodów
- prezentację uczestników (zawodników, sędziów, zaproszonych gości) podczas otwarcia,
- wciągnięcie flagi i odegranie Hymnu Narodowego (dot. MP),
- wyeksponowanie planszy centralnej (w kategorii weteran jeżeli możliwe),
- umieszczenie baneru z nazwą zawodów i logo SPWS oraz PZSz,
- prezentację finalistów na planszy centralnej,
- dekorację zwycięzców na podium,
- środki techniczne (komputer, dostęp do internetu, urządzenia drukujące i/lub kopiujące),
- właściwe warunki do pracy Komisji Technicznej i sędziów
- obsługę medyczną,
- szatnie dla zawodników,
- bufet.
- obsługę medialną zawodów poprzez ich zapowiedzi oraz relacje w mediach.
- umieszczenie materiałów reklamowych SPWS oraz sponsorów i partnerów PZSz dostarczonych przez SPWS oraz PZSz
- Na prośbę klubu, organizator ma obowiązek wydrukować listę zawierającą ostateczną kolejność zawodników (drużyn) z podaniem imienia i nazwiska (nazwy drużyny), numeru licencji, klubu oraz przesłać dokument zawierający te dane w wersji elektronicznej do Polskiego Związku Szermierczego oraz Zarządu SPWS.
Dodatkowo, w dniu zawodów, należy przesłać wyniki, także w wersji elektronicznej, do portalu www.pzszerm.pl, www.mat-fencing.com email@example.com
2. Zgłoszenia
2.1. Prawo uczestnictwa w zawodach może wynikać z:
- przynależności do odpowiedniej kategorii wiekowej
- ważnych badań lekarskich
- sprzętu zgodnego z REGULAMINEM (strój 800 N, maska 1600 N)
- wyników uzyskanych w zawodach centralnych
- miejsca zajmowanego na liście klasyfikacyjnej
- przyznanego limitu.
2.2. Prawo udziału w zawodach mają wyłącznie zawodnicy powyżej 30 roku życia będący członkami Klubów Sportowych, Stowarzyszeń Szermierczych posiadających licencję PZSz, amatorskich klubów szermierczych, z wyłączeniem sytuacji:
- zaproszenia przez PZSz i SPWS
- zaproszenia przez organizatorów zawodów
- zaproszenia przez inne kluby lub OZS - za zgodą PZSz i Organizatora.
- w Mistrzostwach Polski Weteranów mogą wziąć udział wyłącznie zawodnicy posiadający obywatelstwo polskie
2.3. Zgłoszenia zawodników do zawodów dokonuje się wyłącznie w formie elektronicznej z wykorzystaniem strony internetowej Stowarzyszenia Polskich Weteranów Szermierki firstname.lastname@example.org najpóźniej 48 godzin przed podanym w komunikacie terminem rozpoczęcia zawodów. W drodze wyjątku dopuszcza się dokonanie zgłoszenia bezpośrednio przed zawodami, po wniesieniu na rzecz organizatora opłaty w wysokości 150,00 PLN, od każdego zawodnika. Warunkiem zgłoszenia zawodnika do zawodów jest konieczność posiadania ważnych badań lekarskich, opłaty składki członkowskiej SPWS, sprzętu zgodnego z REGULAMINEM. Organizator ma prawo odstąpienia od wniesienia opłaty zgłoszeniowej w uzasadnionych przypadkach.
2.4. Zgłoszenie na zawody, o którym mowa w pkt. 2.3, oznacza konieczność wniesienia opłaty zgłoszeniowej na wszystkich zawodach centralnych cyklu Grand Prix Weteranów, które zaliczane są do list klasyfikacyjnych SPWS oraz PZSz w kategorii Weteran. Wysokość opłaty zgłoszeniowej w kategorii Weteran ustala Zarząd SPWS. Opłata zgłoszeniowa w jednej broni wynosi 50 zł, w drugiej broni 40 zł, w trzeciej broni 30 zł, płatne w biurze komisji technicznej przez każdego zgłoszonego zawodnika. W przypadku Indywidualnych Mistrzostw Polski opłata wynosi w jednej broni 100 zł, w drugiej broni 70 zł, w trzeciej broni 50 zł. W przypadku DMP opłata startowa wynosi 200 zł od zgłoszonej drużyny. Do wszystkich opłat należy doliczyć koszt ubezpieczenia określony przez organizatora zawodów.
2.5. Potwierdzenie udziału zawodnika w zawodach musi nastąpić w Komisji Technicznej nie później niż na 45 minut przed terminem rozpoczęcia zawodów.
2.6. W sytuacjach nadzwyczajnych organizator może odstąpić od wymogu określonego w pkt. 2.4.
**Władze zawodów**
3.1. Zawody przeprowadza Komisja Techniczna, która czuwa nad sprawnym i właściwym przebiegiem zawodów. KT jest jedynym prawomocnym organem SPWS oraz PZSz decydującym w zakresie prowadzenia zawodów, sprawującym
nadzór nad innymi komórkami organizacyjnymi zawodów. Realizując swoje zadania KT nie może odstąpić od przestrzegania przepisów niniejszego Regulaminu, a w razie braku w nim odpowiednich przepisów stosuje się odpowiednio Regulamin FIE. Komisja Techniczna jest organem zatwierdzającym wyniki rozegranych zawodów. Od ogłoszonych wyników istnieje możliwość odwołania do Komisji Regulaminowej SPWS, która wydaje ostateczną decyzję od której nie ma możliwości odwołania.
3.2. Skład KT i sędziów ustala organizator turnieju w kategorii weteran (W) I zobowiązany jest do jego zamieszczenia w komunikacie zawodów z zachowaniem wszelkich terminów ujętych w nimniejszym REGULAMINIE stosując kryteria podane w publikacji pt „Zasady zabezpieczające udział sędziów w zawodach” (Rozdział F niniejszego Regulaminu)
3. **Komisja Techniczna**
4.1. Do podstawowych zadań KT należy:
- weryfikacja zgłoszeń do zawodów,
- dopuszczanie zawodników i drużyn do zawodów,
- nadzór nad osobami odpowiedzialnymi za sprawdzenie wszystkich urządzeń niezbędnych do przeprowadzenia zawodów oraz indywidualnego wyposażenia zawodników biorących udział w zawodach,
- nadzór nad pracą sędziów,
- przeprowadzenie zawodów zgodnie z Regulaminem,
- ustalenie minutowego przebiegu zawodów, (jeżeli organizator nie ustalił inaczej),
- nadzorowanie pracy sekretariatu,
- weryfikacja i ogłaszanie wyników zawodów,
- rozpatrywanie protestów i zapytań dotyczących przebiegu zawodów,
- złożenie sprawozdania z organizacji oraz przebiegu zawodów do Zarządu SPWS
5. **Sędziowie**
5.1. Do obowiązków sędziego prowadzącego walkę należy sprawdzenie indywidualnego sprzętu szermierskiego zawodników i jego zgodności z obowiązującym regulaminem
6. **Zawodnicy**
6.1. Zawodnik może być dopuszczony do zawodów pod warunkiem:
- posiadania ważnych badań lekarskich, wniesienia opłaty składki członkowskiej na rzecz SPWS, sprzętu zgodnego z nimniejszym REGULAMINEM
- prawa udziału w zawodach w danej kategorii wiekowej
- zgłoszenia dokonanego w trybie podanym w pkt. 2.3
posiadania indywidualnego wyposażenia zgodnego z wymogami bezpieczeństwa i regulaminami FIE.
6.2. Zawodnik ma obowiązek noszenia opaski w barwach klubowych lub emblematu klubowego.
7. Sprawy porządkowe
7.1. Potwierdzenie udziału każdego zawodnika w zawodach następuje poprzez posiadanie ważnych badań lekarskich, wniesienie opłaty członkowskiej na rzecz SPWS, sprzętu zgodnego z REGULAMINEM, wniesienia opłaty startowej zgodnie z REGULAMINEM, czynności należy dokonać najpóźniej na 45 minut przed podanym w komunikacie terminem rozpoczęcia zawodów.
7.2. Po zakończeniu potwierdzania zgłoszeń, Komisja Techniczna sporządza listę zgłoszonych zawodników, zawierającą nazwisko, imię, rocznik, przynależność klubową i ranking zawodnika. Listę w układzie klubowym udostępnia się uczestnikom na okres 15 minut celem zgłoszenia ewentualnych poprawek. Na 30 minut przed podanym w komunikacie terminem rozpoczęcia zawodów KT ogłasza zakończenie wnoszenia poprawek.
7.3. Po zakończeniu eliminacji grupowych (przed ustaleniem tabeli eliminacji bezpośrednich)
Komisja Techniczna wydaje komunikat zawierający wyniki eliminacji grupowych wszystkich zawodników i udostępnia go na 15 minut uczestnikom, celem wniesienia ewentualnych poprawek. Po upłynięciu tego czasu żadna poprawka nie będzie rozpatrywana.
C. Rozgrywki
1. Turnieje indywidualne
1.1. Każdy turniej stanowiący rundę Grand Prix Polski Weteranów rozegrany zostanie w myśl następującego klucza:
1.2. Pierwsza eliminacja grupowa wśród wszystkich uczestników Grand Prix Polski zostanie rozegrana do 5 trafień bez podziału kobiet i mężczyzn oraz poszczególne kategorie wiekowe. Rozstawienie do pierwszej eliminacji każdego turnieju cyklu Grand Prix Polski poszczególnych zawodników odbędzie się na podstawie aktualnej listy klasyfikacyjnej "SUPER FIVE" (walki do 5 trafień po ostatnim turnieju cyklu GPPW), która zostaje wprowadzona od sezonu 2019. W przypadku takiej samej ilości zwycięstw o rozstawieniu decyduje bezpośredni indeks trafień bez względu na kategorię wiekową walczących zawodników.
1.3 Druga eliminacja grupowa wśród wszystkich uczestników Grand Prix Polski zostanie rozegrana do 5 trafień bez podziału na kobiet i mężczyzn oraz poszczególne kategorie wiekowe. Rozstawienie do drugiej eliminacji poszczególnych zawodników odbędzie się na podstawie uzyskanych wyników po rozegranych walkach w I eliminacji grupowej.
1.4 Po zakończonych walkach eliminacyjnych następuje podział na poszczególne kategorie wiekowe wśród mężczyzn oraz turniej OPEN wśród kobiet. Zawody w poszczególnych kategoriach wiekowych wśród mężczyzn oraz turniej OPEN wśród kobiet rozegrane zostaną poprzez walki pucharowe do 10 trafień (czas trwania 2 x 3 min z przerwą 1 minutową, w przypadku remisu zastosowanie ma dogrywka trwająca 1 minutę). Rozstawienie do walk pucharowych w poszczególnych kategoriach zostanie dokonane na podstawie uzyskanych wyników po rozegranych dwóch rundach eliminacyjnych w kategorii OPEN. Walki pucharowe odbywają się o każde miejsce w myśl przyjętych zasad 1-4, 5-8, 9-12, 13-16, 17-20, 21-24 itd.
1.5 Od sezonu 2019 wprowadza się odrebną klasyfikację w każdej broni z podziałem na mężczyzn i kobiety “SUPER FIVE”, która prowadzona będzie od początku 2019 roku. Na koniec sezonu w każdej broni zostanie wyłoniony wyłącznie zwycięzca w każdej broni (szpada, floret, szabla), który zdobędzie największą ilość wygranych walk do 5 trafień w czasie wszystkich rund cyklu Grand Prix Polski Weteranów bez względu na kategorię wiekową w której walczy. W przypadku takiej samej ilości zwycięstw o wygranej będzie decydować walka do 5 trafień wśród zawodników ubiegających się o wygraną.
1.6 W Indywidualnych Mistrzostwach Polski oraz Grand Prix Polski w każdej kategorii wiekowej wśród mężczyzn oraz turnieju OPEN kobiet, rozegrana zostanie walka o 3 m. Jednocześnie organizator IMP oraz GPW przyznaje obu zawodnikom brązowe medale. Walka o trzecie miejsce skutkować będzie wyłącznie punktacją w GPPW
1.7 W przypadku zgłoszenia się jednej zawodniczki wśród kobiet w turnieju OPEN po zakończonych 2 turach walk eliminacyjnych zostanie ona dołączona do swojej kategorii wiekowej wśród mężczyzn w celu stoczenia walk pucharowych
1.8 W przypadku zgłoszenia się większej ilości zawodniczek możliwe jest przeprowadzenie turnieju w klasyfikacji poszczególnych kategorii wiekowych podobnie jak u mężczyzn.
2. Turnieje drużynowe (Mistrzostwa Polski)
2.1 Udział w zawodach bierze drużyna, która składa się z 3 zawodników walczących na planszy (plus 2 rezerwowych) – zgodnie z regulaminem EVEC. Dopuszcza się udział drużyny składającej się wyłącznie z 3 zawodników walczących (bez zawodników rezerwowych)
2.2 O nazwie drużyny decyduje jej kapitan, który dokonuje jej formalnego zgłoszenia zgodnie z listą klubów zrzeszonych w PZSz
a. w przypadku gdy drużyna złożona jest z dwóch zawodników tego samego klubu trzeci zawodnik bądź rezerwowy z innego klubu walczy w barwach tego klubu
b. w przypadku drużyny złożonej z minimum 3 zawodników (każdy z innego klubu bądź regionu) o nazwie drużyny decyduje jej kapitan
c. nazwa drużyny musi być zgodna z wykazem klubów zrzeszonych w PZSz
2.3. Do startu zostają dopuszczeni wszyscy zawodnicy, którzy ukończyli 30 rok życia. Limit wieku wyznacza rok urodzenia zgodnie z regulaminem EVFC
2.5. DMPW rozegrane zostaną osobno w kategorii kobiet i mężczyzn
5. mecze rozgrywane są do 45 trafień zgodnie z zasadami meczy drużynowych FIE, EVFC,
PZSz
2.6 O rozstawieniu poszczególnych drużyn decydować będzie suma punktów poszczególnych zawodników drużyny, liczona zgodnie z wzorem: miejsce w rankingu europejskim E1, miejsce w rankingu krajowym E2. Suma punktów decyduje o rozstawieniu. W przypadku zawodników nie posiadających żadnych punktów będą oni dolosowani zgodnie z systemem rozgrywanych zawodów drużynowych FIE, EVFC, PZSz (od nr 1 w prawo)
2.7 System rozgrywania zawodów uzależniony będzie od ilości drużyn. Powyżej 5 drużyn zostaną rozegrane eliminacje grupowe a następnie systemem pucharowym walki o każde miejsce w turnieju bez walk repasażowych. Walki rozgrywane są o każde miejsce w tabeli.
2.8 Wyklucza się udział zawodników, którzy byli członkami REPREZENTACJI Polski w ciągu ostatnich 5 lat (zgodnie z regulaminem EVFC)
2.9 W przypadku ukarania czarną kartką zawodnika walczącego na planszy odpowiedzialność ponosi całą drużynę zgodnie z obowiązującymi przepisami w tym zakresie
2.10 Drużyna która zdobędzie pierwsze miejsce otrzymuje tytuł DRUŻYNOWEGO MISTRZA POLSKI WETERANÓW
2.11 Drużyny za miejsca 1-3 otrzymują pamiątkowe medale i puchary
2.12. Organizator zapewnia dla wszystkich uczestników okolicznościowe dyplomy oraz nagrody
2.13.. Zgłoszenia do DMPW dokonuje kapitan drużyny biorący odpowiedzialność za jej start. W przypadku braku startu drużyny po jej wcześniejszym zgłoszeniu, kapitan tej drużyny zobowiązany jest dokonać opłaty w wysokości 200,00 złotych na konto organizatora zawodów oraz 100 złotych kary na konto SPWS
2.14. Zawodnicy biorący udział w zawodach muszą posiadać aktualne badania lekarskie, opłatę członkostwa SPWS oraz sprzęt zgodny z REGULAMINEM PZSz
2.15. Dopuszcza się do udziału w turnieju więcej niż 2 drużyny klubowe
2.16. Dopuszcza się start w turnieju głównym (runda eliminacji grupowej) jednej bądź dwóch drużyn w kategorii kobiet
2.17. Wyklucza się udział drużyny będącej reprezentacją kraju w kategorii weteran jako drużyny klubowej
2.18. Wyklucza się udział drużyny mieszanej składającej się z kobiet i mężczyzn w kategorii weteran jako drużyny klubowej
2.19. Z uwagi na mała ilość zawodników rezygnuje się z przepisu stanowiącego o ilości zawodników w poszczególnej kategorii wiekowej
2.20. Wyklucza się udział w drużynie zawodników niepełnosprawnych bądź mających mniej niż 30 lat
2.21. Wyklucza się udział w DMPW drużyny zagranicznej
2.22. Wyklucza się udział drużyny w skład której wchodzi zawodnik z innego kraju
2.23. W przypadku zgłoszenia mniej niż 3 drużyn w danej broni bądź kategorii z podziałem na mężczyzn i kobiety po eliminacji grupowej zostanie rozegrany mecz o tytuł DMPW
2.24. W przypadku zgłoszenia wyłącznie 1 drużyny w danej kategorii z podziałem na mężczyzn i kobiety odstępuję się od rozegrania turnieju o tytuł DMPW
2.25. Zgłoszenie drużyny do udziału w zawodach jest jednoznaczne z e spełnieniem wszelkich wymogów regulaminowych
2.26. Startowe w DMPW wynosi 200 złotych od drużyny, które należy wpłacić u organizatora zawodów w dniu rozegrania turnieju
2.27. Wszyscy zawodnicy muszą mieć ważne badania lekarskie uprawniające do startu w DMPW
2.28. Za prawidłowy przebieg zawodów odpowiada Komisja Techniczna DMPW
2.29. Warunkiem do startu w DMPW jest: zgłoszenie drużyny, opłata startowego, okazanie
badań lekarskich Komisji Technicznej, opłata czonkostwa w SPWS oraz posiadanie sprzętu zgodnego z regulaminem PZSz
2.30. wszystkie nieuregulowane kwestie, związane z przeprowadzeniem Drużynowych Mistrzostw Polski weteranów mają odzwierciedlenie w Regulaminie Polskiego Związku Szermierczego, zatwierdzonego przez Zarząd PZSz dnia 3 września 2016 r.
3. Uprawnienia do startu i zmiana kategorii wiekowej
Igrzyska Olimpijskie
3.1 prawo startu mają wszyscy weterani zgodnie z regulaminem EVEC (2019). Dopuszcza się start w IOW zawodników w kategorii "0" w przedziale wiekowym (35-40), kat. 1,2,3,4
Mistrzostwa Świata
3.2 prawo startu ma 4 pierwszych zawodników z listy kwalifikacyjnej SPWS w kat. 2,3,4 (+50, +60, +70) kategorii wiekowej weteran w myśl punktacji: miejsce na liście rankingowej SPWS plus 2 x pkt listy europejskiej.
Mistrzostwa Polski
3.3 Indywidualne Mistrzostwa Polski Weteranów
Prawo startu mają wszyscy zawodnicy kategorii wiekowych weteranów zgodnie z REGULAMINEM kat. 0,1,2,3,4
Grand Prix Polski
3.4. Grand Prix Polski Weteranów
Prawo startu mają wszyscy zawodnicy kategorii wiekowych weteranów zgodnie z REGULAMINEM kat. 0,1,2,3,4
4. Kadra
4.1. Skład Kadry Narodowej, w danej kategorii wiekowej, jest zatwierdzany przez Zarząd SPWS który przekazuje wytypowanych zawodników do Polskiego Związku Szermierczego na wniosek Zarządu SPWS, po konsultacji i rekomendacji dyrektora sportowego.
4.2. Skład Kadry jest zatwierdzany na rok kalendarzowy od 1 stycznia do 31 grudnia danego roku.
4.3. Skład kadry może być zmieniany w trakcie roku, na wniosek Zarządu SPWS oraz konsultacji z dyrektorem sportowym PZSz.
Kadra Narodowa Weteranów
4.4. Do KNW powołuje się maksymalnie po 4 najlepszych zawodników w każdej z kategorii wiekowej (z wyłączeniem kategorii 0) wg miejsc na liście klasyfikacyjnej SPWS oraz od sezonu 2019 list klasyfikacyjnych PZSz
5. Reprezentacja
Postanowienia ogólne
5.1. Zarząd SPWS przedkładą Zarządowi PZSz, do zatwierdzenia i zaakceptowania wnioski, wskazujące zawodników do reprezentacji. Zarząd SPWS zobowiązany jest do pisemnego uzasadnienia swoich propozycji, nie później niż na 5 dni przed oficjalnym terminem zatwierdzenia składów reprezentacji (dotyczy tylko Mistrzostw Świata i Europy wszystkich kategorii wiekowych).
5.3. Liczba reprezentantów delegowanych przez PZSz na zawody międzynarodowe, a także rodzaj i wysokość kosztów ponoszonych przez PZSz, uzależnione są od środków finansowych posiadanych przez PZSz w danym roku (dotyczy każdej kategorii wiekowej). W przypadku braków środków zawodnicy pokrywają koszt startu z własnych środków finansowych.
5.4. Decyzję o starcie zawodników na zawodach międzynarodowych w kategorii wiekowej weteranów, w ramach środków budżetu Państwa oraz środków FRKF podejmuje na wniosek Zarządu SPWS kierownictwo (PZSz)
Igrzyska Olimpijskie
5.5. Zasady kwalifikacji na Igrzyska Olimpijskie (indywidualnie i drużynowo) określa Zarząd PZSz w osobnym dokumencie najpóźniej przed rozpoczęciem sezonu olimpijskiego zgodnie z zasadami kwalifikacji EVEC
5.6. Mistrzostwa Świata (dotyczy startu indywidualnego oraz drużynowego we wszystkich kategoriach wiekowych)
Weterani - 4 zawodników powołanych wg klucza:
5.7. Czterech pierwszych zawodników na podstawie listy klasyfikacyjnej MŚ Weteranów oraz aktualnej listy klasyfikacyjnej GPPW w każdej kategorii wiekowej w każdej broni w myśl wzoru E1 (lista MŚ współczynnik x2) + E2 (lista krajowa). Dotyczy rozgrywek str. 14
indywidualnych.
5.8. Wyłonioną reprezentację na wniosek zarządu SPWS zatwierdza Zarząd PZSz w celu akceptacji.
5.9. jeżeli jeden z pierwszych czterech zawodników nie będzie mógł reprezentować kraju na MŚ zastępuje go zawodnik, który wg przeliczenika jest kolejnym po wytypowanych 4 zawodnikach z największą ilością punktów.
5.10 dopuszcza się start jednego zawodnika w danej kategorii wiekowej na MŚ jeżeli nie będzie możliwe wytypowanie pełnej reprezentacji.
5.11. W wyjątkowych sytuacjach Zarząd SPWS ma prawo wnioskować do Zarządu PZSz o możliwość powołania innego składu. Ostateczną decyzję podejmuje Zarząd PZSz. Od decyzji nie przysługuje odwołanie wnioskodawcy.
5.12. Reprezentacja do turnieju drużynowego MŚ składa się z trzech najlepszych zawodników z kategorii wiekowych uprawnionych do startu w każdej broni oraz dwóch zawodników wytypowanych przez Zarząd SPWS z zawodników powołanych do reprezentacji na MŚ.
5.13 Reprezentacja do turnieju drużynowego w kategorii Grand Veteran składa się z zawodników kategorii 3 i 4 zgodnie z przepisami FIE oraz EVEC
5.14. w przypadku braku zwodników we wszystkich trzech kategoriach wiekowych wymienionych w punkcie 5.12, drużyna nie zostanie zgłoszona do DMŚ.
Mistrzostwa Europy.
5.14. Weterani — W indywidualnych ME Weteranów dopuszcza się udział zawodników wyrażających chęć startu bez znaczenia ile punktów zawodnicy zgromadzili na listach europejskich i krajowej. Decyduje termin zgłoszeń.
5.15. DME Weteranów – do DMEW ustala się po dwie drużyny w każdej broni. Drużyna “WETERAN” składająca się z zawodników kategorii 1 I 2 oraz drużyna “GRAND WTEREAN” składająca się z zawodników kategorii 3 I 4. W każdej z drużyn może startować maksymalnie 5 zawodników. Skład drużyny w kategorii WETERAN ustala Zarząd SPWS biorąc pod uwagę miejsca na liście rankinguowej SPWS oraz miejsce na liście europejskiej. W przypadku drużyny “GRAND WETERAN” łączny wiek zawodników, którzy w danej chwili są wytypowani do walk musi wynosić 190 lat, np. dwóch zawodników z kategorii 3 I jeden zawodnik z kategorii 4 (60 lat + 60 lat + 70 lat = 190 lat).
6. Listy Klasyfikacyjne
Postanowienia ogólne
6.1. SPWS I Polski Związek Szermierczy prowadzi wspólne listy klasyfikacyjne w poszczególnych kategoriach wiekowych począwszy od sezonu 2019 r.
6.2. Lista ma charakter ciągły. Punkty zdobyte przez danego zawodnika w poprzednim sezonie w określonym turnieju zamieniają się z punktami zdobyтыmi, za zajęte miejsce, w analogicznym turnieju w następnym sezonie.
6.3. Absencja zawodnika na turnieju, w którym w poprzednim sezonie zdobył punkty, skutkuje wykreśleniem z listy punktów z poprzedniego sezonu.
6.4. Na listach klasyfikacyjnych zalicza się punkty, wg tabeli, zdobyte za uzyskane miejsca, zawodnikom zakwalifikowanym do eliminacji bezpośrednich.
6.5. Wykaz zawodów, zaliczanych do listy klasyfikacyjnej, dla każdej kategorii wiekowej, publikowany jest na stronie internetowej SPWS i PZSz począwszy od sezonu 2019 r.
6.6. Wykaz zawodów punktowanych zatwierdza Zarząd PZSz na wniosek Zarządu SPWS.
6.7. Nowy sezon w każdej kategorii wiekowej rozpoczyna się pierwszym a kończy ostatnim punktowanym turniejem do listy klasyfikacyjnej Polskiego Związku Szermierczego (indywidualne Mistrzostwa Polski Weteranów). Wykaz wszystkich turniejów punktowanych do listy klasyfikacyjnej Polskiego Związku Szermierczego uchwala Zarząd Polskiego Związku Szermierczego przed każdym sezonem na wniosek Zarządu SPWS.
6.8 Od sezonu 2019 wprowadza się odrębną klasyfikację “SUPER FIVE”, która dotyczy wyłącznie pojedynków do 5 trafień na każdej imprezie z cyklu GRAND PRIX POLSKI oraz Indywidualnych Mistrzostw Polski. Nagrody w postaci pamiątkowych pucharów zostaną bez przyznane wyłącznie zwycięzcom w każdej broni bez względu na kategorię wiekową zawodnika.
Weterani
6.8. Zalicza się 4 najlepsze wyniki z 5 turniejów krajowych:
5 Grand Prix Polski Weteranów
Wynik z Indywidualnych Mistrzostw Polski Weteranów (x 1,5) oraz najlepszy wynik z:
Igrzysk Olimpijskich, Mistrzostw Świata Weteranów lub Mistrzostw Europy Weteranów (x 2)
W sezonie rozgrywanych DME do klasyfikacji generalnej zalicza się najlepszy wynik z poprzedniego sezonu uzyskany na międzynarodowej imprezie.
6.9 Zarząd SPWS prowadzi listy klasyfikacyjne w poszczególnych broniach wspólnie z PZsz.
6.10 Klasyfikacja generalna Grand Prix Polski Weteranów dotyczy wyłącznie 3 pierwszych zawodników w każdej broni z podziałem na kobiety i mężczyzn.
6.11 Na pierwszej rundzie GPPW nowego sezonu zostają wręczone w postaci pamiątkowych pucharów nagrody dla pierwszych trzech zawodników w każdej kategorii wiekowej oraz nagrody dla zwycięzczy klasyfikacji SUPER FIVE w każdej broni.
7. Postanowienia końcowe
7.1 Interpretacja przepisów podanych w niniejszym Regulaminie przysługuje wyłącznie Zarządowi Polskiego Związku Szermierczego, Zarządowi SPWS oraz Komisji.
D. Załączniki
1. Bezpieczeństwo
Nadrzędną zasadą obowiązującą podczas wszelkich zdarzeń szermierczych jest dbałość o ich bezpieczny przebieg. Każdy uczestnik zdarzeń szermierczych, zarówno aktywnie, jak i biernie biorący w nich udział, powinien bezwzględnie reagować na sytuacje które w zgodzie z jego wiedzą i zdolnością przewidywania, mogłyby skutkować niepożądanymi konsekwencjami.
Zdarzenia szermiercze należy rozumieć jako:
- rywalizację (walkę) — zdarzenie o najwyższym poziomie ryzyka,
- szkolenie wzajemne — zdarzenie o średnim poziomie ryzyka,
- szkolenie własne — zdarzenie o niskim poziomie ryzyka.
Rywalizacja — to każda walka, zarówno w procesie treningowym, jak w trakcie zawodów; uczestnicy mają obowiązek korzystania z kompletnego wyposażenia osobistego, właściwego dla kategorii wiekowej, posługiwania się bronią sprawną technicznie, odpowiadającą parametrom opisanym w Regulaminie Broni i Wyposażenia FIE.
Szkolenie wzajemne — dotyczy sytuacji, kiedy pomiędzy uczestnikami zdarzenia w sposób jednoznaczny określony jest podział ról na szkolącego i szkolonego. Uczestnik szkolony zobowiązany jest do brania udziału w tym zdarzeniu korzystając z pełnego i właściwego wyposażenia osobistego. Uczestnik szkolący, poza podstawowym wyposażeniem osobistym (bluza i maska), zobowiązany jest posługiwać się bronią odpowiadającą parametrem opisanym w Regulaminie Broni i Wyposażenia FIE. W trakcie szkolenia wzajemnego niedopuszczalna jest zamiana ról -pomiędzy uczestnikami. Gdyby w trakcie zdarzenia miała następować zamiana ról, obowiązują zasady bezpieczeństwa takie jak w rywalizacji.
Szkolenie własne — dotyczy zdarzeń, kiedy ich uczestnik wykonuje zadania treningowe indywidualnie albo w asyście osoby szkolącej, ale przed uczestnikiem szkolonym nie ma drugiej osoby, która mogłaby być w jakikolwiek sposób narażona. Kwestie wyposażenia osobistego pozostawia się w gestii uczestnika, o ile jest osoba pełnoletnia, a w sytuacji osób niepełnoletnich - osoby odpowiedzialnej za przebieg szkolenia. Zaleca się stosowanie podstawowego wyposażenia osobistego (bluza i maska).
Zdarzenia szermiercze, zarówno treningi jak i zawody, powinny odbywać się w takich warunkach, aby eliminować potencjalne zagrożenia, jakim mogliby podlegać ich uczestnicy, jak i osoby postronne. W szczególności dotyczy to kontroli indywidualnego wyposażenia i broni uczestników przed zdarzeniami, kontroli kompletności i prawidłowości wyposażenia indywidualnego bezpośrednio przed rywalizacją, warunków technicznych planszy, na której ma przebiegać rywalizacja, zachowania odpowiednich
2. Wytyczne dla zawodników, trenerów, sędziów, klubów i organizatorów zawodów.
Niniejsze „Wytyczne” mają na celu umocnienie pozycji szermierki jako sportu bezpiecznego.
Opisane standardy obowiązują na wszystkich zawodach szermierczych organizowanych we współpracy z Polskim Związkiem Szermierczym oraz wszędzie tam, gdzie inne zdarzenia szermiercze mają miejsce.
Polski Związek Szermierczy oraz SPWS określa minimalne wymagania, jakim powinien odpowiadać strój szermierza (opisane w części 11)
Najczęstszą przyczyną wypadków w szermierce jest złamanie klingi, zatem należy zwrócić szczególną uwagę na stan broni.
Szermierze, w trosce o swoje bezpieczeństwo, mają obowiązek stosować się do „Wytycznych” i reagować na ich nieprzestrzeganie, gdyż są oni narażeni na osobiste konsekwencje zagrożenia bezpieczeństwa (nadmierna wiotkość klingi u przeciwnika, wiąże się z podniesieniem ryzyka jej złamania)
Trenerzy i Instruktorzy odpowiadają za bezpieczeństwo zdarzeń szermierczych, ze szczególnym uwzględnieniem stosowania właściwego stroju-szermierczego przez swoich podopiecznych.
Sędziowie są gwarantem bezpiecznego przebiegu walk szermierczych. Na nich spoczywa obowiązek sprawdzenia stanu technicznego osobistego wyposażenia zawodnika. Muszą bezwzględnie zapobiegać użyciu sprzętu, który nie spełnia wymogów bezpieczeństwa oraz prowadzić walki tak, by eliminować w nich niebezpieczne zachowania.
„Wytyczne” zostały opracowane w nawiązaniu do przepisów FIE. Jeżeli którekolwiek z zaleceń „Wytycznych” jest mniej restrykcyjne w stosunku do przepisów FIE, należy stosować zalecenia bardziej restrykcyjne.
Wypadki w szermierce są rzadkością. Jeżeli każdy z uczestników zdarzeń szermierczych będzie stosował się do niniejszych „Wytycznych”, to zachowany będzie wysoki poziom bezpieczeństwa zdarzeń szermierczych.
3. Zapobieganie wypadkom i odpowiedzialność szermierzy.
Szermierze są odpowiedzialni za sprawdzenie, czy ich osobiste wyposażenie jest bezpieczne i w dobrym stanie technicznym. Należy zwrócić uwagę na poniższe wymogi.
Maski — szermierze powinni używać maski odpowiednim rozmiarze i spełniających minimalne wymagania bezpieczeństwa (patrz zestawienie w części 11)
Niedopuszczalne jest naprawianie siatki maski oraz używanie maski transparentnej. Jeżeli maska jest zdeformowana lub oczka siatki nie spełniają wymogów testu na penetrację — maskę należy skutecznie wyeliminować. **Maska powinna być sprawdzona, czy nie posiada wad takich jak:**
- Ślady korozji powodującej obniżenie odporności.
- Brak sztywności, rozsunięte oczka siatki lub odkształcenia.
- Złe zamocowania kohnierza, lub zawijanie się go ku górze.
- Luki w połączeniach siatki z pozostałą częścią maski.
- Niewłaściwe lub zużyte elementy utrzymujące maskę na głowie.
- Zawodnik musi używać maski z taśmą zabezpieczającą przed jej zsunięciem się z głowy.
- Sędziowie są zobowiązani do karania zawodników, którzy stawiają się na planszy z wyposażeniem odbiegającym od wymaganych standardów.
**Kurtki i spodnie**
- Kurtki powinny być odpowiedniej długości, dopasowane do tułowia zawodnika i zapinane na plecach lub z przodu, po stronie przeciwnej niż ramię uzbrojone.
- Kurtka powinna przykrywać spodnie na wysokość min. 10 cm, gdy zawodnik przyjmuje pozycję wyjściową.
- Niedopuszczalne jest używanie stroju, który wykazuje uszkodzenia w postaci dziur lub przetarć.
- Kurtki powinny odpowiadać minimalnym wymogom bezpieczeństwa (patrz zestawienie w części 11).
- Spodnie powinny odpowiadać minimalnym wymogom bezpieczeństwa (patrz zestawienie w części 11). Nogawki spodni muszą sięgać poniżej kolan.
- Należy pamiętać, że niewłaściwe zastosowanie instrukcji prania strojów szermierczych może obniżyć ich parametry bezpieczeństwa.
**Plastrony** - używanie plastronów podczas zdarzeń szermierczych jest obligatoryjne (patrz zestawienie w części 11).
**Skarpety** — powinny być naciągnięte i schowane pod nogawkami spodni, tak aby nie była widoczna żadna część lydki zawodnika.
**Buty** - powinny być wyposażone w podeszwy zapewniające dobrą przyczepność do planszy. Buty o zniszczonych podeszwach muszą zostać wymienione na dobre.
**Ochraniacze** — zaleca się stosowanie dodatkowych ochraniaczy ograniczających wpływ trafień na wrażliwe partie ciała. U kobiet szczególnie zalecane są ochraniacze biustu.
**Rekawice** — mankiety rekawic powinny być wystarczająco długie, tak aby przykrywały ok. połowy przedramienia i znajdować się ponad rękawem kurtek. Rekawice powinny być kontrolowane, czy nie posiadają niewłaściwych otworów i przedarć.
**Broń** — **Złamanie klingi** - przeklucia spowodowane złamaną klingą mogą skutkować poważnymi wypadkami. Aby zapobiegać takim zdarzeniom należy regularnie sprawdzać właściwości klingi oraz stosować się do poniższych reguł:
STOWARZYSZENIE POLSKICH WETERANÓW SZERMIERKI 2019
- Nigdy nie używać klingi wykazującej nadmierną elastyczność, ile wygiętej lub zgiętej.
- Należy rozważyć możliwość używania klingi ze stali specjalnej, jak np. typu „maragine”.
- Nigdy nie walczyć z zawodnikiem, który używa klingi wykazującej nadmierną elastyczność.
- Sędziowie powinni eliminować zagrożenia poprzez rygorystyczne egzekwowanie zasad.
**Kontrola broni** — aby mieć pewność, że stan techniczny broni jest bez zastrzeżeń, należy ją regularnie kontrolować.
Zaleca się kontrolowanie elastyczności klingi oraz sprawdzanie, czy którykolwiek z jej odcinków nie odkształca się bardziej niż pozostałe. Nadmierna elastyczność wskazuje na osłabienie materiału, co może prowadzić do złamania klingi. Sposobem na doraźne sprawdzenie elastyczności klingi jest usytuowanie jej w położeniu pionowym, wsparcie o podłoże i ugięcie jej o ok. 15 cm do dołu. Klinga powinna się wygiąć w regularny tuk. Klinga nadmiernie elastyczna lub zgięta nie powinna być używana.
Ostre krawędzie klingi, lub odpryski powinny zostać zaokrąglone materiałem ściernym. Nie wolno odprysków wypełniać lub zeszlifowywać. Nie wolno modyfikować przekroju klingi.
Garda — w trakcie używania broni następują odkształcenia gardy poprzez jej zużycie i uszkodzenia krawędzi. Mogą one powodować skaleczenia u przeciwnika. Należy uzyskać prawidłowy kształt gardy i usunąć ostre fragmenty krawędzi poprzez oszlifowanie.
4. **Zapobieganie wypadkom podczas treningu**
**Trening indywidualny i grupowy z użyciem stalowej broni:**
- Prowadzący zajęcia i zawodnicy powinni być wyposażeni w kompletny strój zabezpieczenia osobistego (patrz zestawienie w części 11).
- Trening indywidualny i grupowy z użyciem piankowej lub plastikowej broni zawodnicy stosują zasady ubioru jak przy treningu z bronią stalową, z tym że maska może być o odporności 350 N.
- Prowadzący indywidualne lekcje z użyciem broni plastikowej powinien stosować ubiór jak dla broni stalowej, z tym że maska może być o odporności 350 N.
Prowadzący zajęcia powinien się upewnić, że:
- Obiekt, na którym prowadzone są zajęcia jest odpowiedni do tego celu.
Obiekt jest wyposażony w zestaw pierwszej pomocy.
Grupa ćwiczebna nie przekracza liczby osób odpowiedniej dla danej sali, zaś liczba prowadzących jest właściwa dla liczby ćwiczących. Wszyscy uczestnicy zajęć zostali poinstruowani o procedurach ewakuacyjnych na wypadek niebezpieczeństwa.
Wszyscy uczestnicy zajęć zostali poinstruowani o zasadach bezpieczeństwa obowiązujących w szermierce w oparciu o niniejsze zalecenia.
Wszyscy uczestnicy zajęć zostali poinstruowani o zasadach prawidłowego użycia wyposażenia osobistego i o potencjalnych niebezpieczeństwach związanych z niezastosowaniem się do tych zasad.
Jeżeli pośród uczestników zajęć są zawodnicy z problemami zdrowotnymi (np. astma, cukrzyca), posiadający ważne badania lekarskie dopuszczające do uprawiania szermierki, prowadzący powinien mieć pełną wiedzę o zasadach postępowania w takich sytuacjach.
W normalnych okolicznościach grupa ćwiczebna nie powinna pozostawać bez nadzoru.
5. Zapobieganie wypadkom w Klubach i na zawodach
Osoby funkcjonujące, trenerzy, instruktorzy i organizatorzy zawodów są odpowiedzialni za sprawdzenie, czy przestrzegane są zabezpieczenia przed występowaniem zagrożeń. Osoby takie powinny zachować staranność w przewidywaniu potencjalnych zagrożeń i ich eliminowaniu, jak również oddziaływać na zawodników w taki sposób, aby ci aktywnie uczestniczyli w zapobieganiu zagrożeniom.
Osoby postronne nie powinny przebywać na obszarze, na którym mają miejsce zdarzenia szermiercze. W szczególności nie mogą one przechodzić przez obszar, gdzie aktualnie prowadzona jest walka.
Obszar planszy w zależności od wieku uczestników, rodzaju broni, rangi zdarzenia szermierskiego powinny zostać zachowane bezpieczne obszary dla sędziów i widzów.
Zalecane jest zachowanie następujących odległości:
Pomiędzy sąsiadującymi planszami, po stronie gdzie umieszczone jest wyposażenie pomiarowe — nie mniej niż 1,5 metra na zawodach oraz 0,75 metra na treningach.
Pomiędzy sąsiadującymi planszami, po stronie przeznaczonej do sędziowania — nie mniej niż 2,5 metra.
W odległości min. 1,25 metra od krawędzi planszy nie powinna przebywać żadna osoba w tym obsługa techniczna, pomocnicy sędziego, widzowie.
Pomiędzy końcowymi liniami plansz, usytuowanych w jednej linii, odległość powinna wynosić nie mniej niż 2 metry.
W odległości 1,5 metra w każdym kierunku od linii końcowej planszy nie może się nic znajdować (ściany, krzesła, sprzęt szermierczy).
Organizatorom zawodów zaleca się sprawdzanie indywidualnego wyposażenia zawodników, w szczególności kling i masek. Maski powinny być sprawdzane testerem.
6. Pomieszczenia
Sale, w jakich odbywają się zdarzenia szermiercze, powinny spełniać poniższe wymagania:
- Podłożę, na jakim odbywają się zdarzenia szermiercze, powinno zapewniać, że przy wykonywaniu przemieszczeń, nawet szybkich, nie istnieje niebezpieczeństwo poślizgu.
- W odległości 1,5 metra, w każdym kierunku od linii końcowej planszy nie może się nic znajdować nic, co by utrudniało wybieg zawodnika (ściany, krzesła, sprzęt szermierczy, okablowanie).
- Niedozwolone jest przebywanie widzów przy planszy. Istnieje ryzyko kolizji z zawodnikiem wybiegającym poza planszę lub trafienia bronią. Niedozwolonym jest również obszar, gdzie utrudniało by to pracę osób prowadzących zdarzenie szermiercze (sędziowie, obsługa techniczna).
- Położenie okablowania związanego z obsługą plansz powinno być tak prowadzone i umocowane do podłoża, aby ograniczyć ryzyko potknięcia się przez zawodników i/lub widzów.
7. Instalacja elektryczna
- Urządzenia wymagające uziemienia nie mogą być używane bez zapewnienia poprawnego połączenia z punktem uziemienia.
- Przewody uziemiające nie mogą być umieszczane w polu planszy elektrycznej, ani w innym miejscu, gdzie mogłyby być narażone na przetarcie lub przerwanie.
- Żadne elektryczne elementy wyposażenia nie powinny być otwierane przed odłączeniem ich od zasilania.
- Przepalone bezpieczniki nie mogą być wymienione dopóki uprawniony elektryk nie określi i nie usunie przyczyny ich przepalenia.
- Urządzenia elektryczne nie mogą być modyfikowane przez osoby nieuprawnione.
- Instalacje elektryczne powinny być regularnie sprawdzane przez uprawnionych serwisantów.
8. Odpowiedzialność
- Uznaje się, że wszyscy biorący udział w zdarzeniach szermierczych są świadomi ogólnego ryzyka z nimi związanego.
Przykładem ogólnego ryzyka są konsekwencje wynikłe w szczególności ze zlamania klingi lub zderzenia z przeciwnikiem. Nie zwalnia to z indywidualnej odpowiedzialności za wypadki powstałe na skutek nieprzestrzegania niniejszych „Wytycznych” lub lekkomyślnej brutalności.
Uczestnicy zdarzeń szermierczych mają obowiązek unikać sytuacji wywołujących ryzyko odpowiedzialności prawnej, w szczególności poprzez przestrzeganie niniejszych zasad.
Zawodnicy
Zawodnik zobowiązany jest do zapoznania się z regulaminem bezpieczeństwa; podpisem swoim i opiekuna prawnego (dot. nieletnich) w np. deklaracji przystąpienia do klubu i wniosku o wydanie licencji potwierdza tekst „Zapoznałem się z Regulaminem Bezpieczeństwa, jego treść jest dla mnie zrozumiała i zobowiązuję się stosować do Wytycznych w nim zawartych”
Wydawca licencji zawodniczej (Polski Związek Szermierczy) zawiera ubezpieczenie NNW obejmującą zawodników powołanych do kadry narodowej PZS na dany rok.
Trenerzy, Instruktorzy, Sędziowie
Wraz z wnioskiem o nadanie licencji, podpisują deklarację o znajomości Regulaminu Bezpieczeństwa i zobowiązanie do jego przestrzegania.
Z tytułu wykonywanego zawodu, trenerzy i instruktorzy, powinni zawierać indywidualne ubezpieczenia NW i OC obejmujące swoim zakresem zdarzenia szermiercze, zgrupowania, przejazdy z podopiecznymi itp
Kluby i Organizatorzy
Klub występujący o licencję we wniosku deklaruje, że na terenie swojego działania będzie przestrzegał zasad zawartych w Regulaminie Bezpieczeństwa, zapozna z nimi zawodników, trenerów, instruktorów, działaczy i okazjonalnych wolontariuszy, oraz umieści tekst Regulaminu Bezpieczeństwa w miejscu widocznym, gdzie mają miejsce zdarzenia szermiercze.
Kluby i Organizatorzy w swoich materiałach są zobowiązani zamieszczać zalecenia dot. konieczności przestrzegania Regulaminu Bezpieczeństwa.
W deklaracji klubowej —tekst o zapoznaniu się z Regulaminem Bezpieczeństwa,
W komunikatach o zawodach — tekst o konieczności przestrzegania zasad zawartych w Regulaminie Bezpieczeństwa,
Ponieważ stopień odpowiedzialności nigdy nie jest jednoznacznie określony, zaleca się przestrzeganie niniejszego Regulaminu z należytą starannością.
9. Rejestracja wypadków
Jednym z najważniejszych sposobów, dla realizacji tego celu, jest rejestrowanie wszystkich wypadków. Rejestracja i omówienie wypadku będzie skutkować taką zmianą Regulaminów lub wytycznych, aby najsłuszniej wyeliminować w przyszłości sytuacje zagrożające bezpieczeństwu. Na Kluby organizujące zdarzenia szermiercze nakłada się obowiązek powiadamiania Biura PZSz, Zarządu SPWS o zaistniałych wypadkach wraz z opisem ich okoliczności i skutków.
10. Pierwsza pomoc
Kluby i organizatorzy zdarzeń szermierczych powinni być wyposażeni w zestaw pierwszej pomocy i wykaz osób odpowiedzialnych za jego dostępność. Organizatorzy zawodów zobowiązani są do zapewnienia wykwalifikowanej opieki medycznej.
Interwencje:
- Osoba odpowiedzialna za zdarzenie szermiercze powinna mieć możliwość natychmiastowego powiadomienia Pogotowia Ratunkowego (tel. 999 lub 112) w sytuacji poważnego wypadku.
- Lekarz lub Ratownik Medyczny jest etycznie zobowiązany do podejmowania czynności zgodnie ze swoją wiedzą i najlepszymi praktykami.
- Osoby odpowiedzialne za pierwszą pomoc medyczną są zobowiązane do uczestnictwa w niesieniu pomocy.
- Co do zasady, każdy uczestnik zdarzenia jest zobowiązany do niesienia pomocy zgodnie ze swoją wiedzą.
11. Zasady dobrej praktyki
- Nigdy nie pozwalaj na rozpoczęcie lub kontynuowanie walki, jeżeli ubiór jest niewłaściwy lub niekompletny, a broń połamana, uszkodzona, niewłaściwie wygięta lub osłabiona. Może to grozić wypadkiem. Pamiętaj, że prowadzący zdarzenie szermiercze jest odpowiedzialny za jego bezpieczny przebieg.
- Wszyscy szermierze, gdy nie uczestniczą w walce lub lekcji, noszą broń skierowaną końcem do dołu.
- Szermierze powinni pamiętać, aby nie zakładać maski używając obu rąk, kiedy w jednej z nich trzymają broń. Maska powinna być założona pierwsza.
- Nigdy nie zaczynaj walki, jeżeli nie masz pewności, że obaj zawodnicy mają maski założone poprawnie. Przerwij walk w sytuacji, gdy nastąpi złamanie broni lub wypadnie grzybek punty.
Jako prowadzący masz obowiązek identyfikować i eliminować niebezpieczne zdarzenia nawet, jeżeli mają one miejsce poza obszarem twojego bezpośredniego działania. Prawo nakazuje reagować na sytuacje, które mogą prowadzić do narażenia bezpieczeństwa uczestników zdarzeń szermierczych, jak i osób trzecich.
Grupa ćwiczebna nie powinna przekraczać liczby osób pozwalającej na zachowanie kontroli przez prowadzącego (większa liczba ćwiczących może być dopuszczalna w zależności od wieku ćwiczących, ich doświadczenia i charakteru ćwiczeń). Większe grupy powinny zostać podzielone i ćwiczyć zamiennie (jednocześnie mogą ćwiczyć grupy trenujące pracę nóg, lub inne gry sportowe bez użycia broni).
Nigdy nie pozwalaj uczestnikom zdarzeń szermierczych używać broni w sposób nieodpowiedzialny (niewłaściwy).
Uświadamiam swoim podopiecznym niebezpieczeństwo niewłaściwego użycia broni. Podopieczni muszą się dostosować do odpowiedzialnego użycia broni zanim przystąpią do zajęć.
Bądź pewien, że maski są zamocowane na głowach poprawnie, zanim zezwolisz na rozpoczęcie walki i bądź pewien, że nie będą zdjęte, zanim nie zostanie wydane stosowne polecenie. Uczestnicy, którzy walczą bronią piankową lub plastikową, powinni nosić maski w ciągu całych zajęć.
Wszyscy instruktorzy szermierki muszą uzyskać licencję Polskiego Związku Szermierczego i być zarejestrowani w centralnym rejestrze.
12. Podział na kategorie wiekowe i wymagania sprzętowe
Wymagania sprzętowe są obowiązujące od sezonu 2012/2013.
| Kategoria wiekowa | wiek | Broń | Broń | Dres | Maska | Plastron | Ochraniacz |
|-------------------|------|------|------|------|-------|----------|------------|
| weterani | 30 < | "5" | Maragine lub N (szpada, floret) | 800 N | 1600 N | 800 N | opcjonalnie |
Maski transparentne są zabronione, ich użycie grozi wykluczeniem.
Zawodnicy używają kling atestowanych. Zarząd PZSz oraz SPWS zaleca stosowanie sprzętu szermierczego atestowanego:
| Maski | Ubrania | Klingi | Plastron |
|-------|---------|--------|----------|
| 1600 N| 800 N | Maragine, N, S2000 | 800 N |
13. Tabele punktowe
26
tabela główna
| Pz 16 | Pz 8 | Pz 4 | Pz 2 | winner |
|-------|------|------|------|--------|
| 1 ▲ | | | | |
| 16 ▼ | | | | |
| 9 ▲ | | | | |
| 8 ▼ | | | | |
| 5 ▲ | | | | |
| 12 ▼ | | | | |
| 13 ▼ | | | | |
| 4 ▲ | | | | |
| 3 ▲ | | | | |
| 14 ▼ | | | | |
| 11 ▼ | | | | |
| 6 ▲ | | | | |
| 7 ▼ | | | | |
| 10 ▲ | | | | |
| 15 ▼ | | | | |
| 2 ▲ | | | | |
walki o miejsca: 9-16
| 1R z 8 | 1R z 4 | 1R z 2 |
|--------|--------|--------|
| 1 ▼ | | |
| 8 ▲ | | |
| 5 ▼ | | |
| 4 ▲ | | |
STOWARZYSZENIE POLSKICH WETERANÓW SZERMIERKI 2019
walki o miejsca: 5-8
walki o miejsca: 3-4
walki o miejsca: 13-16
walki o miejsca: 11-12
str. 27
E. Regulaminy uzupełniające
1. Regulamin przyznawania licencji zawodniczych
1.1. Polski Związek Szermierczy wydaje licencje elektroniczne w systemie CMS na stronie internetowej PZSz [www.pzszerm.pl](http://www.pzszerm.pl). W przypadku startu zawodnika w kategorii weteran na imprezach międzynarodowych. Oplatę za licencję ponosi sam zawodnik ubiegający się o jej wydanie.
1.2. Licencja zawodnicza uprawnia do uczestnictwa we współzawodnictwie sportowym w kraju, w zawodach organizowanych zgodnie z regulaminem PZSz i SPWS oraz w imprezach międzynarodowych organizowanych przez FIE, EVEC. Licencja może być wystawiona osobie zainteresowanej na wniosek klubu, który jest zarejestrowany w Polskim Związku Szermierczym.
1.3. Licencja bez ważnych badań lekarskich traci swoją ważność.
1.4. Polski Związek Szermierczy pobiera opłatę za wydanie lub przedłużenie licencji zawodniczej w wysokości ustalonej przez Zarząd.
1.5. Licencja zawodnicza przyznawana jest przez Polski Związek Szermierczy na rok kalendarzowy.
1.6. Zawodnik, któremu została wystawiona licencja, zobowiązany jest do przestrzegania regulaminów zawodów, Statutu oraz wszystkich regulacji wewnętrznych PZSz oraz SPWS.
1.7. W sytuacji braku możliwości dostania wszystkich dokumentów do biura PZSz, biuro PZSz może uaktywnić licencję zawodniczą terminowo na okres
10 dni. W tym czasie kluby zobowiązani są do dostarczenia brakujących dokumentów. W przypadku niedostarczenia kompletnego dokumentu, licencja po 10 dniach staje się nieaktywna. Za wyrobienie 10 dniowej licencji Klub zgłaszający zawodnika zobowiązany jest do opłaty za wyrobienie licencji zawodniczej.
1.8. Licencja zawodnicza może być odebrana za wykroczenie, na wniosek Komisji Dyscyplinarnej Polskiego Związku Szermierczego lub klubu, w którym zawodnik jest zrzeszony. Klub ma obowiązek powiadomić PZSz o wykroczeniu.
1.9. Polski Związek Szermierczy prowadzi ewidencję przyznanych licencji zawodniczych wspólnie z SPWS (w stosunku do kategorii weteran)
2. Regulamin przyjmowania w poczet członków Związku i przyznawania licencji klubowych
2.1. Członkowie Związku uczestniczący we współzawodnictwie sportowym Polskiego Związku Szermierczego zobowiązani są do posiadania licencji klubowej I opłacenia składki członkowskiej SPWS. Start w krajowych zawodach organizowanych przez SPWS dopuszcza zawodników nie posiadających licencji PZSz.
2.2. Przyznanie licencji klubowej uzależnione jest od przyjęcia klubu w poczet członków Związku PZSz. Klub, który składa wniosek o przyjęcie w poczet członków, do wniosku dołącza następujące dokumenty: statut klubu, KRS lub wyciąg z rejestru, oświadczenie o przestrzeganiu Statutu PZS, regulaminów zawodów oraz innych regulacji obowiązujących w Polskim Związku Szermierczym.
2.3. W przypadku przyjęcia klubu w poczet członków Związku, biuro PZS wystawia temu klubowi licencję. Dopuszcza się wydanie licencji SPWS w celu startu w imprezach organizowanych przez PZSz.
2.4. Klub posiadający licencję PZSz jest zobowiązany do opłaty składki członkowskiej do dnia 30 czerwca każdego roku. W przypadku przyjęcia klubu w poczet członków Związku po dniu 30 czerwca, składka członkowska powinna być opłacona do końca roku kalendarzowego w którym klub ten został przyjęty. Wysokość opłaty członkowskiej ustala Zarząd PZS.
2.5. Licencja przyznawana jest przez Polski Związek Szermierczy na czas nieokreślony.
2.6. Licencja może zostać zawieszona klubowi, który w rażący sposób naruszył postanowienia Statutu i regulaminów wewnętrznych Polskiego Związku Szermierczego.
2.7. Tylko kluby posiadające aktualną licencję klubową mogą występować o licencje dla zawodników zrzeszonych w danym klubie.
2.8. Polski Związek Szermierczy prowadzi ewidencję przyznanych licencji klubowych.
3. Zasady zabezpieczające obsadę sędziów na zawodach
3.1. Kolegium na wniosek organizatora turnieju powołuje na zawody GPPW sędziów wg klucza:
- Puchary Świata i Europy: KT w składzie 1-3 osób (w tym członka Kolegium), 5-10 sędziów międzynarodowych lub kandydatów.
- Mistrzostwa Polski wszystkich kategorii: KT w składzie 3 osób (w tym członek Kolegium) i minimum 6 sędziów.
- Puchary Polski wszystkich kategorii: KT w składzie 2 osób oraz 4-6 sędziów.
- Na wniosek organizatora, złożony mailem na adres email@example.com najpóźniej do 1-go dnia miesiąca poprzedzającego termin zawodów, liczba osób powołanych może być zwiększona.
3.2. Przy kompletowaniu obsady Kolegium bierze pod uwagę kolejno:
- Kategorię i kompetencje sędziego
- Odległość miejsca zamieszkania od miejsca zawodów
- Propozycje organizatora - w miarę możliwości
3.3. Powoływane mogą być wyłącznie osoby posiadające aktualną licencję sędziego związkowego. Do Komisji Technicznej mogą być powoływani wyłącznie sędziowie, których licencje mają symbole "LA" oraz "ll.M"
3.4. Powołania będą realizowane wyłącznie na wniosek organizatora zawodów z cyklu GPPW drogą elektroniczną
3.5 Komisja Techniczna w porozumieniu z organizatorem uzupełnia ilość sędziów do niezbędnej, gwarantującej sprawne przeprowadzenie zawodów. Sędziowie dokooptowani muszą mieć ważną licencję związkową i uprawnienia we właściwej broni. Lista sędziów uprawnionych jest zamieszczona na stronie Związku (menu "Listy", zakładka "Sędziowie").
3.6 Sędzia powołany na zawody ma obowiązek porozumieć się z organizatorem - celem potwierdzenia udziału i ewentualnej rezerwacji noclegów. Jeżeli nie może przybyć na te zawody jest obowiązany niezwłocznie powiadomić o tym przewodniczącego Kolegium telefonicznie lub e-mailem
3.7 Organizator zawodów cyklu Grand Prix Polski Weteranów ma obowiązek pokrycia kosztów zgodnie z REGULAMINEM PZSz.
3.8 Powołani sędziowie mają obowiązek występowania w przepisowych ubiorach (marynarkach w kolorze czerwonego wina, jasnej koszuli i krawacie oraz czarnych lub ciemnogranatowych spodniach (nie dzinsach) lub spódnicach i mieć obowiązujący emblemat) pod rygorem kary finansowej - dotyczy również sędziów zgłoszonych przez kluby (patrz pkt. 5).
3.9 Koszty sędziego będą rozliczane zgodnie z "Tabelą wynagrodzeń sędziowskich" na drukach pt.: "Rozliczenie kosztów sędziego". Stawki wynagrodzeń, ustalone na str. 30
podstawie odległości między miejscami zamieszkania sędziego i rozgrywania zawodów, liczonych drogą kolejową, najkrótszą trasą pomiędzy dworcami głównymi w tych miejscowościach, zostały zatwierdzone przez Zarząd PZS w dniu 20 kwietnia br. Tabela wynagrodzeń i druk rozliczenia znajdują się na stronie PZSz. Sędziom zaleca się przyjazd na zawody z wypełnionymi drukami rozliczeń. Organizator ma obowiązek posiadania tych druków.
3.10 Powołani sędziowie są zobowiązani do zapoznania się z treścią komunikatów KS zamieszczonych na stronie PZSz (Informacje -> Sprawy sędziowskie) I SPWS (komunikat zawodów) oraz przybyć na zawody z własnym długopisem i kompletem kartek
3.11 Za zabezpieczenie sędziów na poszczególnych imprezach z cyklu Grand Prix Weteranów oraz Mistrzostw Polski Weteranów odpowiada wyłącznie ORGANIZATOR imprezy.
ZARZĄD STOWARZYSZENIA POLSKICH WETERANÓW SZERMIERKI | <urn:uuid:e6f4936d-71ea-45f1-983e-3e16be6dae5e> | finepdfs | 1.492188 | CC-MAIN-2019-04 | http://weteraniszermierki.pl/wp-content/uploads/2019/01/Nowy-regulamin-2019.pdf | 2019-01-17T19:17:58Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583659063.33/warc/CC-MAIN-20190117184304-20190117210304-00563.warc.gz | 246,398,385 | 0.997915 | 0.999982 | 0.999982 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
100,
3251,
3592,
4838,
7107,
9372,
11323,
13764,
15785,
17837,
21234,
24500,
26137,
27966,
30086,
32832,
35412,
37596,
40169,
42313,
44614,
46658,
48840,
50840,
52924,
53882,
54034,
55366,
57833,
60166,
61049
] | 1 | 0 |
Czwartek
, 30 lipca 2020 nr 137/2020
Czwartek, 20 lipca 2023 nr 125/2023
BRIEF LEWICA
BRIEF LEWICA
PRZEGLĄD WYDARZEŃ
Polska postawiła się UE ws. zboża z Ukrainy Morawiecki: Nie otworzymy granic
Polska żąda od Unii Europejskiej przedłużenia zakazu importu zboża z Ukrainy. Premier Mateusz Morawiecki zapowiedział już, że bez względu an tę decyzję Polska granic nie otworzy. - Komisja Europejska musi przyjąć perspektywę polskiego rolnika - apelował. Zapowiedziano też kolejne pomoce w razie problemów.
Rosja reaguje na plany Ukrainy: Statki płynące do ukraińskich portów zostaną uznane za wrogie
Rosja zapowiada, że będzie traktowała wszystkie statki wpływające do ukraińskich portów nad Morzem Czarnym jak okręty biorące udział w wojnie po stronie Kijowa. Wcześniej Ukraina zapowiedziała, że stworzy nowy tymczasowy szlak morski do transportu zboża.
Komentarz Lewicy:
W całej sprawie przede wszystkim musimy dbać o interes polskiego rolnika. Jednakże wszystko musi dziać się zgodnie z prawem unijnym oraz w porozumieniu z partnerami.
Na wszystkie produkty rolno-spożywcze musi być kontyngent taryfowy i cła, tranzyt zboża musi być nie tylko plombowane ale również kaucjowany. Musimy pomagać Ukrainie, musimy pomagać krajom północnej Afryki i części Azji w dostępności ukraińskiego zboża, ale nie kosztem polskiej wsi.
Decyzja o zakazie importu zboża z Ukrainy to otwarcie kolejnego konfliktu z Unią Europejską. Rząd PiS wysuwa żądania do Komisji Europejskiej, jakoby zapominając, że komisarzem ds. rolnictwa jest Janusz Wojciechowski nominowany przez PiS. Niech skończy się ta szopka i udawanie, że to jacyś brukselscy biurokraci chcą zaszkodzić Polsce. Wzywamy komisarza Janusza Wojciechowskiego, aby przerwał milczenie i odpowiedział na zarzuty rządu Mateusza Morawieckiego, a także przedstawił plan pomocy Polsce, Bułgarii, Węgrom, Słowacji oraz Rumunii - tzw. przyfrontowych ws. przedłużenia do końca roku zakazu wwozu zbóż z Ukrainy. Wspólna konferencja prasowa premiera Morawieckiego i komisarza Wojciechowskiego wiele by wyjaśniła.
Nasz kraj zamiast wykorzystać okazję do rozwoju biznesu, to przez niekompetencje rządu ma duży problem. Ministerstwo Rolnictwa nie współpracuje też z innymi resortami np. infrastruktury czy spraw zagranicznych, czyli dzieje się znów co jest domeną PiS-u, czyli Polska resortowa.
Polska jest krajem produkującym żywność najwyższej jakości, mamy najwyżej podniesione kryteria stosowania środków ochrony roślin, wykorzystania nawozów na jeden hektar pola. Bez pełnej kontroli fitosanitarnej, weterynaryjnej i jakościowej na granicy, bez przywrócenia cel i nakładania
kaucji na tranzyt, bez wsparcia całej unii w tranzycie do Afryki i Azji kolejny sezon dla polskich producentów żywności będzie ich ostatnim sezonem.
Domagamy się rejestru przywozy owoców i warzyw do Polski!
Krajowi konsumenci mają określone preferencje, najczęściej wybierają polskie produkty rolne. Lubimy je za dobry smak i wysoką jakość. Chcemy jeść świeże owoce i warzywa a nie te, które przebyły długą drogę i zostały chemicznie "wzmocnione", aby ją przetrwać. Odpowiedzią Lewicy na ten problem jest ustawa, która wprowadza rejestr przywozu warzyw i owoców do Polski, a także nada kompetencje Inspekcji Handlowej do kontroli przywożonych do naszego kraju płodów rolnych. Dziś polscy producenci mają kłopot ze sprzedażą polskich jabłek, a ceny na rynku są sztucznie zaniżane. Rujnuje to krajowych producentów, ale zarabiają na tym określone firmy. Ciekawe jak one są politycznie ustosunkowane?
UNIA EUROPEJSKA
Południowi Europejczycy chcą zmian. To może budzić obawy Polski i Finlandii
Po zawarciu przez Unię Europejską porozumienia z Tunezją kraje śródziemnomorskie chcą iść dalej. W nowym dokumencie proponują "południowe partnerstwo" z krajami Afryki Północnej w celu powstrzymania migracji. Zbliża się bowiem scenariusz, który może wywołać nowy ruch uchodźców.
Źródło: Onet.pl
Niemcy niechlubnym wyjątkiem w Unii Europejskiej. Są nowe dane o inflacji
Inflacja w Unii Europejskiej w czerwcu 2023 roku spadła do 6,4 procent rok do roku wobec 7,1 procent w maju - wynika z najnowszych danych unijnego urzędu statystycznego Eurostat. Węgry mają najwyższą inflację w całej Unii Europejskiej. Polska znalazła się tuż za podium niechlubnego zestawienia.
Źródło: TVN 24 BiS
Unia Europejska nakłada sankcje na Białoruś za wsparcie inwazji Rosji na Ukrainę
Unia Europejska przyjęła pakiet sankcji sektorowych i indywidualnych na Białoruś. Restrykcje dotyczą m.in. produktów wojskowych, broni, amunicji, produktów podwójnego zastosowania oraz lotnictwa. Sankcjami zostali objęci też wszyscy zaangażowani w skazanie Andrzeja Poczobuta.
Źródło: Binzesalert.pl
TSUE: Komisja Europejska skierowała skargę przeciwko Polsce
Do Trybunału Sprawiedliwości UE wpłynęła skarga Komisji Europejskiej przeciwko Polsce dotycząca orzecznictwa i legitymacji do orzekania Trybunału Konstytucyjnego - poinformował w środę TSUE.
Według KE wykładnia polskiej konstytucji w wyrokach TK "narusza zobowiązania" i "narusza zasady prawa unijnego".
Źródło: Interia.pl
et
KRAJ
PiS zmieni zdanie w sprawie referendum? Partia Kaczyńskiego więcej traci, niż zyskuje
Prawo i Sprawiedliwość poważnie zastanawia się nad zmianą koncepcji referendum, które ma odbyć się w dniu parlamentarnych wyborów. Prezes Jarosław Kaczyński ma być namawiany przez niektórych współpracowników do rezygnacji z tego pomysłu. W obozie władzy trwa spór, jak jeszcze bardziej wzmocnić przekaz i pobudzić społeczne emocje. W partii krążą już pierwsze propozycje.
Źródło: Onet.pl
Nieoficjalnie: Andrzej Duda poda termin wyborów prawdopodobnie na przełomie lipca i sierpnia
Andrzej Duda ogłosi datę wyborów parlamentarnych prawdopodobnie na przełomie lipca i sierpnia informuje i.pl (Grupa Polska Press). Portal powołuje się na źródła w Kancelarii Prezydenta.
Źródło: gazeta.pl
Posłanka Suwerennej Polski przejdzie do Konfederacji
Jak dowiedziała się Interia, Anna Maria Siarkowska, posłanka Suwerennej Polski ma dołączyć do Konfederacji. Siarkowska ma wystartować w wyborach parlamentarnych z wysokiego miejsca na liście tego ugrupowania
Źródło: Polsat News
Tusk zapowiada "Marsz miliona serc" 1 października w Warszawie
Donald tusk w Krakowie: - Jeśli 4 czerwca pół miliona ludzi dało nadzieję, to ten milion da pewność i przyniesie zwycięstwo. Na kilka tygodni przed wyborami nikt nie będzie miał wątpliwości, że ludzi dobrej woli jest więcej.
Źródło: wyborcza.pl
Jakub Banaś kandyduje do Sejmu z list Konfederacji
Jakub Banaś kandyduje w najbliższych wyborach do Sejmu z list Konfederacji. Informację przekazano na konferencji prasowej przed siedzibą Izby. "Mam nadzieję, że kończy to bzdurne dywagacje o naszej koalicji z PiS" - skomentował Sławomir Mentzen na Twitterze.
Źródło: Polsat News ul. Złota 9/4,
Tak zniszczono znanego lekarza. W tle polityk PiS i afera o robota
eniony lekarz z Rzeszowa, wicedyrektor tamtejszego szpitala, został wyrzucony z pracy po fałszywych oskarżeniach, że bierze łapówki. Anonimy pojawiły się akurat wtedy, gdy zadarł z czołowym politykiem PiS na Podkarpaciu. Zadarł, bo protestował przeciwko pomysłowi polityka na sprowadzenie do szpitala robota medycznego da Vinci. — W sprowadzeniu robota nie chodziło o interes pacjentów, ale o korzyści prywatnych firm. Gdy zacząłem drążyć temat i domagać się kontroli, zostałem oczerniony anonimami, które trafiły nawet do centrali PiS i ważnych księży z Podkarpacia — mówi Onetowi prof. Krzysztof Gutkowski.
Źródło: Onet.pl
Pat w Trybunale Konstytucyjnym trwa. Posiedzenie błyskawicznie zakończone
Środowa rozprawa TK dotycząca wniosku premiera w sprawie pełnego składu Trybunału Konstytucyjnego zakończyła się w ciągu kilku minut. Sędziowie tłumaczyli to brakiem stanowiska Sejmu. Jak przekazał sędzia Bartłomiej Sochański, Trybunał Konstytucyjny rozprawę przekłada, a nową wyznaczoną datą jest 7 września 2023 roku.
Źródło: Interia.pl
Polski konsument w lepszych nastrojach. Oczekiwania inflacyjne odbiły od dna
Lipiec przyniósł kontynuację trendu poprawy nastrojów polskich konsumentów - wynika z najnowszych danych Głównego Urzędu Statystycznego. Nieznacznie podniosły się za to oczekiwania inflacyjne, które w czerwcu osiągnęły najniższy poziom od niemal 7 lat.
Źródło: Bankier.pl
Ile premier Morawiecki może zarobić na obligacjach? Jest odpowiedź szefa rządu
Premier Mateusz Morawiecki posiada obligacje skarbowe o wartości ponad 4,4 miliona złotych. Tak wynika z ostatniego dostępnego oświadczenia majątkowego szefa rządu. "Tylko w tym roku mogą one przynieść szefowi rządu około 462 tysiące złotych zysku" - napisał "Fakt". Premier Morawiecki odniósł się do tych informacji w mediach społecznościowych.
Źródło: TVN 24 BiS
Ważny dokument ws. inflacji leży w NBP. Dla władzy to może być problem
Analiza nosi nazwę: "Pomiar sztywności cen na podstawie danych jednostkowych GUS". Brzmi skomplikowanie, ale chodzi w niej o to, aby zobaczyć, od kiedy ceny w naszym kraju zaczęły być częściej zmienianie, czy rosły, czy spadały oraz jak duża była skala tych ruchów. Innymi słowy, kiedy tak naprawdę Polska zaczęła mieć problemy z inflacją i czy nie przespaliśmy tego momentu.
Źródło: Money.pl
Zapaść w innowacjach. To może być koniec eldorado dla start-upów nad Wisłą
Inwestycje w polskie start-upy w I półroczu spadły aż o 57 proc. w skali roku. Strumień z pieniędzmi dla młodych spółek technologicznych gwałtownie wysycha, a szanse na szybką poprawę tej sytuacji są nikłe
Źródło: rp.pl
ZAGRANICA
Ronowi DeSantisowi nie udało się obudzić własnej kampanii prezydenckiej
Pomimo stagnacji w sondażach, niedawnej decyzji o zwolnieniu części pracowników kampanii z powodu braku gotówki i mieszanych raportów na temat jego wysiłków w zakresie pozyskiwania funduszy, DeSantis pozostał wierny staremu Ronowi DeSantisowi. Zapomnij o wszystkich plotkach, że możemy zobaczyć DeSantisa 2.0. Zamiast wykorzystać rzadki wywiad z medium głównego nurtu, by zaprezentować nową strategię lub poprawić swój wizerunek i poszerzyć grono swoich centrowych wyborców, DeSantis pozostał wierny sobie.
Źródło: Onet.pl
237 mln złotych w bankach Władimira Putina. Polskie pieniądze uwięzione w Rosji
Polska ma udziały w kontrolowanych przez Rosję instytucjach finansowych, będących reliktem komunizmu. Opozycja obawia się, że już ich nie odzyskamy.
Źródło: rp.pl
Niespodziewana wizyta Kissingera w Pekinie. Już kiedyś zorganizował przełom w relacjach ChinyUSA
Były sekretarz stanu USA, choć ma sto lat, nadal realizuje misje dyplomatyczne. A Joe Biden sygnalizuje, że chce wrócić do dialogu z Pekinem na poziomie partnerstwa wojskowego.
Źródło: wyborcza.pl
ul. Złota 9/4, | <urn:uuid:19616f0d-f034-480f-ae2a-6a078497f54f> | finepdfs | 2.017578 | CC-MAIN-2025-05 | https://www.pokolenia.eu/wp-content/uploads/2023/07/Brief-20.07.2023-Polska-zada-od-Unii-Europejskiej-przedluzenia-zakazu-impo.krainy.pdf | 2025-01-26T00:02:15+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703699689.97/warc/CC-MAIN-20250125211746-20250126001746-00008.warc.gz | 980,959,043 | 0.999805 | 0.999871 | 0.999871 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2617,
4947,
6811,
9188,
10654
] | 1 | 0 |
Politechnika Krakowska im. Tadeusza Kościuszki
Karta przedmiotu
obowiązuje studentów rozpoczynających studia w roku akademickim 2021/2022
Wydział Informatyki i Telekomunikacji
Kierunek studiów: Matematyka Stosowana
Profil: Praktyczny
Forma sudiów: stacjonarne
Kod kierunku: MS
Stopień studiów: I
Specjalności: Analityka Danych
1 Informacje o przedmiocie
2 Rodzaj zajęć, liczba godzin w planie studiów
3 Cele przedmiotu
Cel 1 Celem przedmiotu jest przedstawienie podstawowych metod numerycznych oraz ich zalet i ograniczeń.
Kod archiwizacji:
4 Wymagania wstępne w zakresie wiedzy, umiejętności i innych kompetencji
5 Efekty kształcenia
EK1 Wiedza
Student posiada wiedzę z zakresu podstawowych metod numerycznych.
EK2 Umiejętności Student potrafiposługiwać się podstawowymi metodami numerycznymi.
EK3 Umiejętności Student potrafiwykorzystać podstawowe metody numeryczne do rozwiązywania problemów obliczeniowych.
EK4 Umiejętności Student potrafiwykorzystać podstawowe metody numeryczne do rozwiązywania problemów praktycznych.
EK5 Kompetencje społeczne Student posiada umiejętność jasnego formułowania pytań, czynnego udziału w dyskusji i potrafipracować w grupie nad niezbyt trudnymi zadaniami praktycznymi.
6 Treści programowe
| Wykład | | |
|---|---|---|
| Lp | Tematyka zajęć Opis szczegółowy bloków tematycznych | Liczba godzin |
| W1 | Podstawy analizy numerycznej: systemy liczbowe, binarna reprezentacja zmiennoprzecinkowa, arytmetyka zmiennopozycyjna, błędy w obliczeniach numerycznych, błędy skróceń i zaokrągleń, cyfry poprawne i znaczące, przenoszenie się błędów w obliczeniach numerycznych, uwarunkowanie zadania numerycznego. | 2 |
| W2 | Układy równań liniowych: eliminacja Gaussa, kontrola poprawności obliczeń w eliminacji Gaussa, złożoność obliczeniowa eliminacji Gaussa. | 2 |
| W3 | Podstawowe metody rozwiązywania równań nieliniowych: metoda bisekcji, metoda siecznych, metoda Newtona, zera wielomianów. | 2 |
| W4 | Interpolacja funkcji podstawowe metody: zadanie interpolacji, interpolacja wielomianowa, wzór interpolacyjny Newtona i wzór interpolacyjny Lagrangea. | 5 |
| W5 | Aproksymacja funkcji podstawowe metody: zadanie aproksymacji, aproksymacja jednostajna, wielomiany ortogonalne, aproksymacja średniokwadratowa. | 4 |
| Lp | Tematyka zajęć Opis szczegółowy bloków tematycznych |
|---|---|
| K1 | Obliczanie wartości funkcji: wielomiany, algorytm Hornera, szeregi potęgowe, funkcje elementarne. |
| Laboratorium komputerowe | | |
|---|---|---|
| Lp | Tematyka zajęć Opis szczegółowy bloków tematycznych | Liczba godzin |
| K2 | Podstawy analizy numerycznej: systemy liczbowe, binarna reprezentacja zmiennoprzecinkowa, arytmetyka zmiennopozycyjna, błędy w obliczeniach numerycznych, błędy skróceń i zaokrągleń, cyfry poprawne i znaczące, przenoszenie się błędów w obliczeniach numerycznych, uwarunkowanie zadania numerycznego. | 3 |
| K3 | Podstawowe metody rozwiązywania równań nieliniowych: metoda bisekcji, metoda siecznych, metoda Newtona, zera wielomianów. | 7 |
| K4 | Podstawowe metody rozwiązywania równań nieliniowych: metoda bisekcji, metoda siecznych, metoda Newtona, zera wielomianów Interpolacja funkcji podstawowe metody: zadanie interpolacji, interpolacja wielomianowa, wzór interpolacyjny Newtona i wzór interpolacyjny Lagrangea. | 7 |
| K5 | Aproksymacja funkcji podstawowe metody: zadanie aproksymacji, aproksymacja jednostajna, wielomiany ortogonalne, aproksymacja średniokwadratowa. | 8 |
7 Narzędzia dydaktyczne
N1 Wykłady (W przypadku zajęć zdalnych realizowane z wykorzystaniem narzędzi do pracy zdalnej)
N2 Ćwiczenia laboratoryjne (W przypadku zajęć zdalnych realizowane z wykorzystaniem narzędzi do pracy zdalnej)
N3 Ćwiczenia projektowe (W przypadku zajęć zdalnych realizowane z wykorzystaniem narzędzi do pracy zdalnej)
N4 Prezentacje multimedialne (W przypadku zajęć zdalnych realizowane z wykorzystaniem narzędzi do pracy zdalnej)
N5 Dyskusja (W przypadku zajęć zdalnych realizowane z wykorzystaniem narzędzi do pracy zdalnej)
8 Obciążenie pracą studenta
9 Sposoby oceny
Warunkiem zaliczenia przedmiotu jest regularne uczestniczenie w zajęciach dydaktycznych, regularne korzystanie przez cały semestr z e-kursów na platformie e-learningowej (w przypadku ich uruchomienia).
Ocena podsumowująca
P1 Zaliczenie wszystkich zadań, sprawdzianów i projektów oraz uzyskanie średniej arytmetycznej ze sprawdzianów większej niż 50% oraz pod warunkiem spełnienia minimalnych wymagań dla każdego efektu uczenia się.
Kryteria oceny
| Na ocenę 2.0 | Student nie spełnia warunków na ocenę 3.0 |
|---|---|
| Na ocenę 3.0 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 50% punktów. |
| Na ocenę 3.5 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 60% punktów. |
| Na ocenę 4.0 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 70% punktów. |
| Na ocenę 4.5 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 80% punktów. |
Na ocenę 5.0
Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co
| Efekt kształcenia 2 | |
|---|---|
| Na ocenę 2.0 | Student nie spełnia warunków na ocenę 3.0 |
| Na ocenę 3.0 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 50% punktów. |
| Na ocenę 3.5 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 60% punktów. |
| Na ocenę 4.0 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 70% punktów. |
| Na ocenę 4.5 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 80% punktów. |
| Na ocenę 5.0 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 90% punktów. |
| Efekt kształcenia 3 | |
| Na ocenę 2.0 | Student nie spełnia warunków na ocenę 3.0 |
| Na ocenę 3.0 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 50% punktów. |
| Na ocenę 3.5 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 60% punktów. |
| Na ocenę 4.0 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 70% punktów. |
| Na ocenę 4.5 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 80% punktów. |
| Na ocenę 5.0 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 90% punktów. |
| Efekt kształcenia 4 | |
| Na ocenę 2.0 | Student nie spełnia warunków na ocenę 3.0 |
| Na ocenę 3.0 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 50% punktów. |
| Na ocenę 3.5 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 60% punktów. |
| Na ocenę 4.0 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 70% punktów. |
| Na ocenę 4.5 | Zaliczenie wszystkich zadań i projektów oraz uzyskanie ze sprawdzianu co najmniej 80% punktów. |
10 Macierz realizacji przedmiotu
| Efekt kształcenia | Odniesienie danego efektu do szczegóło- wych efektów zdefiniowa- nych dla programu | Cele przedmiotu | Treści programowe | Narzędzia dydaktyczne | Sposoby oceny |
|---|---|---|---|---|---|
| EK1 | K_W16 K_W17 K_W20 | Cel 1 | W1 W2 W3 W4 W5 | N1 N4 N5 | P1 |
| EK2 | K_U17 K_U18 K_U19 K_U20 K_U21 K_U22 | Cel 1 | K1 K2 K3 K4 K5 | N1 N2 N3 N4 N5 | P1 |
| EK3 | K_U17 K_U18 K_U19 K_U20 K_U21 K_U22 | Cel 1 | K1 K2 K3 K4 K5 | N2 N3 N4 N5 | P1 |
| EK4 | K_U17 K_U18 K_U19 K_U20 K_U21 K_U22 | Cel 1 | K1 K2 K3 K4 K5 | N2 N3 N4 N5 | P1 |
| Efekt kształcenia | Odniesienie danego efektu do szczegóło- wych efektów zdefiniowa- nych dla programu | Cele przedmiotu | Treści programowe | Narzędzia dydaktyczne |
|---|---|---|---|---|
| EK5 | K_K01 K_K02 K_K03 K_K04 K_K05 K_K06 K_K07 K_K08 | Cel 1 | K1 K2 K3 K4 K5 | N2 N3 N4 |
11 Wykaz literatury
Literatura podstawowa
[1 ] Kincaid D., Cheney W. — Analiza numeryczna, , 2006, WNT
[2 ] Fortuna, Zenon; Macukow, Bohdan Wąsowski, Janusz — Metody numeryczne, , 2017, PWN
[3 ] Butenko, Sergiy; Pardalos, Panos M. — ., Numerical methods and optimization : an introduction, , 2014, CRC Press/Taylor & Francis Group
12 Informacje o nauczycielach akademickich
Osoba odpowiedzialna za kartę
dr Grzegorz Gancarzewicz (kontakt: firstname.lastname@example.org)
13 Zatwierdzenie karty przedmiotu do realizacji
(miejscowość, data)
(odpowiedzialny za przedmiot)
Strona 7/7
(dziekan) | <urn:uuid:70d14cb3-edd5-4e36-92f3-91ae150541f1> | finepdfs | 3.933594 | CC-MAIN-2023-23 | http://www.syllabus.pk.edu.pl/syllabus/export/pdf.pk?id=226829&origin=1 | 2023-06-08T14:54:20+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224655027.51/warc/CC-MAIN-20230608135911-20230608165911-00163.warc.gz | 87,154,181 | 0.997605 | 0.999871 | 0.999871 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
553,
2443,
4006,
5031,
6990,
7578,
8466
] | 3 | 0 |
Stanisław Mateusz Gąsiorowski (1932 – 2000)
Stanisław Mateusz Gąsiorowski urodził się w Krakowie 21 września 1932 r. i wychował w niezwykłym domu, wśród niezwykłych ludzi. Jego ojciec profesor archeologii, wybitny intelektualista, przyjmował u siebie przedstawicieli elity intelektualnej Krakowa i Polski, jak filozofów: Romana Ingarden, Władysława Tatarkiewicza, Wincentego Łutosławskiego, językoznawcę Kazimierza Nitscha, kardynała Adama Sapieję i wielu innych. Stanisław Mateusz wychowywał się w atmosferze wysokiej klasy humanizmu. Z domu wyniosło biegłą znajomość języków zachodnich, szerokie oczycanie i zainteresowania filozoficzne. Oryginalne były przyczyny wyboru geologii jako zawodu. Doradzili mu to profesorowie Ingarden i Tatarkiewicz jako kierunek najwłaściwszy dla jego filozoficznych zainteresowań, łączący się z kwestiami zasadniczymi – czasu, przestrzeni, ewolucji materii.
Na studiach (1950–1955) dostał się pod kierownictwo prof. Mariana Książkiewicza, co dało mu optymalne wprowadzenie w nowoczesną geologię. Studia przeszły triumfalnie, zdając wszystkie egzaminy (wyjąwszy studium wojskowe) z wynikiem bardzo dobrym. Po uzyskaniu dyplomu magisterskiego rozpoczął pracę w Pracowni Geologiczno-Stratygraficznej PAN w Krakowie i postanowił zająć się stratygrafią jury i kredy pienniskiego pasa skalkowego a w szczególności jeszcze nie rozpoznawianymi paleontologicznie seriami radiolarytów i wapieni bulastych. W tym czasie, dzięki pracom K. Birkenmajera, geologia pienniskiego pasa skalkowego stała się przedmiotem szczegółowego i nowoczesnego rozpoznania, natomiast prof. M. Książkiewicz, ze swą niezawodną intuicją, poradził Stanisławowi M. Gąsiorowskiemu wykorzystanie dla stratygrafii aptychów – wieczek zamkujących skorupy niektórych amonitów.
Zastosowanie się do tej rady zadecydowało o jego największym dokonaniu naukowym. Wynikiem badań prowadzonych w latach 1956–1963 stała się, oparta na aptychach, stratygrafia jury i kredy pienniskiego pasa skalkowego, z wyróżnieniem 21 pożółców aptychowych. W roku 1962 Gąsiorowski obronił pracę doktorską z tego zakresu. Wprowadzony przez niego podział stratygraficzny został następnie zastosowany i potwierdzony w innych regionach i krajach (Alpy Zachodnie, Prowansja, Langwedocja, Baleary, Murcia, Rif, Algeria, Tunezja, Sycylia, Apeniny, Karpaty Rumuńskie i Kuba). Było to niewątpliwie jedno z najwybitniejszych osiągnięć polskiej nauki dwudziestowiecznej w zakresie stratygrafii. Jedynym niedostatkiem był brak paleontologicznego opracowania aptychów.
Obok prac z zakresu stratygrafii Gąsiorowski był autorem, bądź wspólnie z K. Birkenmajerem współautorem, szeregu prac z zakresu sedimentologii i geologii historycznej. Nie opublikowane zostały pomysły Gąsiorowskiego w zakresie ewolucji. Jego badania ewolucji aptychów oraz studia zmienności w czasie skorup innych grup zwierzęcych skłoniły go do postawienia tezy, wypowiadanej na odczycie wygłoszonym w Polskim Towarzystwie Przyrodników im. Kopernika w Krakowie w 1962 r., że przyczynami ewolucji są nie tylko zmiany warunków zewnętrznych, walka o byt i dobór naturalny ale także pewne tendencje rozwojowe w danej grupie, niezależne od czynników zewnętrznych. Odczyt ten wywołał wśród krakowskich zoologów tak wielkie oburzenie, że publikacja takich poglądów nie miała żadnych szans.
Przy okazji zbierania aptychów pienniskich Gąsiorowski zwrócił uwagę na ryncholity – żebra bezskorupowych głowonogów. Monograficzne, wszechstronne opracowanie tej grupy było podstawą do uzyskania w roku 1976 stopnia naukowego doktora habilitowanego.
W latach 1975–1985 S. M. Gąsiorowski opracowywał wspólnie z E. Pieckarską wapień woźnicki. Wyniki części tych badań, wnoszących liczne nowe dane zostały opublikowane w kilku artykułach.
W roku 1993 S. M. Gąsiorowski przeszedł na własne żądanie emeryturę. Wtedy to ponownie zajął się liczącym 8561 okazów zbiorem aptychów (w tym 7575 zebranych przez niego). Jest to prawdopodobnie największy na świecie zbiór, a na pewno najliczniejszy gatunkowo. Wykonanie tej pracy było możliwe dzięki uzyskaniu w 1995 roku grantowi KBN oraz bardzo dobrej współpracy z B. Kietlińską-Michalič, bez pomocy której nie zdążyłaby wykonać tego zadania. W ciągu trzech i pół roku zrewidowali i uzupełnili oni oznaczenia wszystkich okazów aptychów oraz syntetycznie, wnikielnie i wielostronnie opracowali cały zbiór. Ta ogromna praca, zakończona w grudniu 1999 roku, jest osiągnięciem unikalnym, słusznie określonym przez przyjmującą komisję KBN jako znakomite. S. M. Gąsiorowski, już od kilku lat poważnie chory, zmarł 4 września 2000 r.
Stanisław Mateusz Gąsiorowski był niewątpliwie człowiekiem niezwykłym. Jego ogromna wrażliwość powodowała utrzymywanie wyraźnego dystansu wobec bliższych oraz skłonność do krytycznego ich oceniania, co często było odbierane jako lekceważenie. Także jego rozmłaczne, choć nieszkodliwe dziwactwa drażniły ludzi. W wysokim stopniu potrzebował samotności. Wszystkie swoje prace obmyślał i pisał samotnie we własnym domu, a w miejscu pracy jedynie oznaczał faunę i przeprowadzał eksperymenty. W domu powstały też jego prace filozoficzne i literackie. Niezbyt silny fizycznie, dzięki ogromnej ambicji i uporowi, był doskonałym piechurem, dobrym pływakiem i zupełnie przewziwnym jeźdźcem. Będąc gorącym patriotą włączył się w stanie wojenny w działalność “Solidarności”, przechowując w swoim domu poszukiwanych przez SB działaczy i biorąc udział w różnorodnych manifestacjach bez względu na konsekwencje. Odwaga w jego odczuciu była koniecznym składnikiem dobrego wychowania. W swojej ostatniej chorobie, świadomy, że umiera, zachował stoicyzm i spokój.
Pozostawmy Go w naszej życiowej pamięci.
Stanisław Kwiatkowski
Wybrane prace
doc. dr. hab. Stanisława M. Gąsiorowskiego
1956 O faunie aptychów wapienia krynoidowego tytonoberiasu okolic Czorsztyna. Acta Geologica Polonica, 6, 3: 287–299.
1959 Nowe dane o wieku radiolarytów serii reglowej dolnej w Tatrach. *Acta Geologica Polonica*, 9, 2: 221–228.
1960 Remarques sur les Laevaptychi. *Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego*, 30, 1: 60–97.
1961 Sedimentary character of radiolarites in the Pieniny Klippen Belt, Carpathians. *Bull. Acad. Pol. Sc. Ser. Sc. geol. geogr.*, 9, 3: 171–176 (wspólnie z K. Birkenmajerem).
1962 Aptychi from the Dogger, Malm and Neocomian in the Western Carpathians and their stratigraphical value. *Studia Geologica Polonica*, 10, 1–134.
1968 Palaeogeographical distribution of Mesozoic Rhyncholites. *Bull. Acad. Pol. Sc. Ser. Sc. geol. geogr.*, 16, 1: 17–20.
1969 Ryncholity o czterodzielnej i sześciodzielnej powierzchni tylniej. *Rocznik Polskiego Towarzystwa Geologicznego*, 39, 4: 705–719.
1970 Les niveaux a aptychus dans les pays autour de la Méditerranée occidentale et dans les Carpathes. *C. R. Acad. Sc. Paris*, 270. Paris (wspólnie z M. Durand Delga).
1973 Les Rhyncholites. *Geobios*, 6, 2-3: 127–196.
1976 Woźniki Limestone (? Lower Jurassic, Upper Silesia). *Bull. Acad. Pol. Sc. Ser. Terre*, 24, 3-4: 177–182 (wspólnie z E. Piekarska).
1980 Woźniki Limestone. In: *International Stratigraphical Lexicon, Vol. I Europe*, Fasc. 6a Poland, Part 6a2; Makowski H. (ed.), Mesozoic and Tertiary. Paryż.
2000 Rewizja i uzupełnienie zbioru aptychów ze środkowego bajosu-dolnego baremu Karpat Zachodnich, znajdującego się w Instytucie Nauk Geologicznych PAN W Krakowie. Opracowanie archiwalne, str. 38. Kraków (wspólnie z B. Kietlińską-Michalik). | <urn:uuid:70205346-97c6-4e7f-b231-96fa77e87c4b> | finepdfs | 3.759766 | CC-MAIN-2021-17 | http://asgp.pl/sites/default/files/volumes/71_3_201_202.pdf | 2021-04-22T10:12:52+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618039603582.93/warc/CC-MAIN-20210422100106-20210422130106-00267.warc.gz | 8,291,100 | 0.90281 | 0.999178 | 0.999178 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
5869,
7429
] | 1 | 1 |
| Numer składnika masy upadłości | Opis ruchomości | Wartość oszacowania | Cena jednostkowa | Ilość | Uwagi |
|---------------------------------|----------------|---------------------|-----------------|-------|-------|
| 17. Pryczepa na gumowych kołach SAM | | 500,00 | 800,00 | 500,00 | 1 szt |
| 18. Pryczepa na dużych gumowych kołach SAM | | 500,00 | 800,00 | 500,00 | 1 szt |
| 19. SKODA OCTAVIA COMBI nr. rej. KTA 5747A rok prod. 2009, przebieg 264 519 km | | 9 000,00 | 48 463,61 | 9 000,00 | 1 szt |
| 20. SKODA OCTAVIA COMBI nr. rej. KTA 5740A rok prod. 2009, przebieg 238 033 km | | 9 000,00 | 48 463,61 | 9 000,00 | 1 szt |
| 21. SKODA OCTAVIA COMBI CLASSIC 1.9 TDI nr.rej. KTA 04279 rok prod. 2010, przebieg 256 000 km | | 12 000,00 | 48 606,56 | 12 000,00 | 1 szt |
| 22. SKODA OCTAVIA COMBI CLASSIC 1.9 TDI nr.rej KTA 04281 rok prod. 2010, przebieg 252 297 km | | 12 000,00 | 81 840,00 | 12 000,00 | 1 szt |
| 23. TOYOTA CAMRY nr.rej. KTA 07853 rok prod. 2006, przebieg 145 000 mil | | 17 000,00 | 65 980,00 | 17 000,00 | 1 szt |
| 24. TOYOTA CAMRY nr.rej. KTA 07854 rok prod. 2007, przebieg 190 000 mil | | 17 000,00 | 65 980,00 | 17 000,00 | 1 szt |
| 25. Volkswagen Transporter T5 nr.rej. KTA 111994 rok prod. 2011, przebieg 215 618 km | | 30 000,00 | 135 104,43 | 30 000,00 | 1 szt |
| 26. Ford Mondeo nr.rej. KTA 10610 rok prod. 2011, przebieg 116 104 km | | 32 000,00 | 96 800,00 | 32 000,00 | 1 szt |
| 27. Ford Transit nr.rej.KTA33207 rok prod. 2011, przebieg 207 345 km | | 30 000,00 | 70 260,00 | 30 000,00 | 1 szt |
| 28. Volkswagen Crafter KTA 11582 rok prod. 2010, przebieg 129 789 km | | 40 000,00 | 103 398,37 | 40 000,00 | 1 szt |
**SYNDIK MASY UPADŁOŚCI**
**LICENCJA NR 480**
Zbigniew Tyrawicz
| Nr | Opis | Rok produkcji | Przebieg | Cena zakupu | Cena obecna |
|----|------|--------------|----------|-------------|-------------|
| 29. | Ford Transit KTA 15066 rok prod. 2008, przebieg 133 651 km | 2008 | 17 000,00 | 51 554,39 | 17 000,00 |
| 30. | SAMOCHOD ZE ZWYZKA (DZWIG) KTA 1XE7 rok prod. 1996, przebieg 351 612 km | 1996 | 30 000,00 | 122 720,00 | 30 000,00 |
| 31. | Dźwig Liebherr KTA 6LP8-Zuraw leśnkopowy rok prod. 1996, przebieg 138 536 km | 1996 | 300 000,00 | 972 421,93 | 300 000,00 |
| 32. | Ciagnik siodłowy DAF KTA 61M3 rok prod. 2000, przebieg 1026 000 km | 2000 | 18 000,00 | 149 404,40 | 18 000,00 |
| 33. | Ciagnik siodłowy DAF seria XF KTA52766 rok prod. 2011, przebieg 359590 km | 2011 | 125 000,00 | 311 891,27 | 125 000,00 |
| 34. | Naczepa YORK KTA 11VW rok prod. 1998 | 1998 | 7 000,00 | 28 826,20 | 7 000,00 |
| 35. | Naczepa MEUSBURGER MTS4 KTA 0611V rok prod. 2003 | 2003 | 35 000,00 | 100 000,00 | 35 000,00 |
| 36. | Naczepa KRONE KTA2659V rok prod. 2011 | 2011 | 35 000,00 | 99 796,17 | 35 000,00 |
| 37. | Przyczepa specjalna z zamontowaną sprzężką Atlas Copco KTA0835V | 2000 | 25 000,00 | 110 000,00 | 25 000,00 |
| 38. | Wózek widłowy Toyota 6FG30 rok prod. 1999, przebieg 12 806 mth | 1999 | 10 000,00 | 52 000,00 | 10 000,00 |
| 39. | MAN 19262 LKW TYP F08 KTA84C2 rok prod. 1990, przebieg 895 968 km | 1990 | 8 000,00 | 44 713,95 | 8 000,00 |
| 40. | Ciagnik Ursus 3512 KTA26XL rok prod. 1996 | 1996 | 12 000,00 | 28 628,00 | 12 000,00 |
| 41. | ZAGĘSZCZARKA GRUNTU BELLE RPC 60/80 | 2000 | 7 000,00 | 29 500,00 | 7 000,00 |
| 42. | ZAGĘSZCZARKA GRUNTU BELLE RPC 60/80 HATZ | 2000 | 7 000,00 | 28 850,00 | 7 000,00 |
| 43. | ZAGĘSZCZARKA GRUNTU BELLE RPC 60/80 HATZ | 2000 | 7 000,00 | 28 850,00 | 7 000,00 |
| 44. | STÓPKA WIBRACJNA TV6DX | 2000 | 2 500,00 | 5 670,00 | 2 500,00 |
| 45. | STÓPKA WIBRACJNA TV6DX | 2000 | 2 500,00 | 5 670,00 | 2 500,00 |
| 46. | Ukosowarka do tur TU12E | 2000 | 18 836,57 | 105 000,00 | 18 836,57 |
| 47. | Ukosowarka do tur PRO 10 PB | 2000 | 1 521,83 | 24 500,00 | 1 521,83 |
| 48. | Ukosowarka do tur PRO 10 PB | 2000 | 1 521,83 | 24 500,00 | 1 521,83 |
| 49. | ZAGINARKA TES 2000 | 2000 | 3 000,00 | 15 397,20 | 3 000,00 |
| 50. | ROWKARKA REEZNA SM200 | 2000 | 800,00 | 2 616,00 | 800,00 |
**Załącznik**
**SYNDYK NASZY UPADŁOŚCI**
**LICENCJA NR 480**
**Zbigniew Tyrawicz**
| Nr | Opis | Cena | Ilość | Wartość |
|----|------|------|-------|---------|
| 51. | WALCARKA HRM 1000 | 1 500,00 | 4 627,20 | 1 500,00 |
| 52. | Oczyszczarka RSKc 1/200F | 1 000,00 | 4 031,04 | 1 000,00 |
| 53. | Pilarka tarzowa BKS 40/04 2 380V | 500,00 | 3 035,90 | 500,00 |
| 54. | Wiertnica 7000 | 6 000,00 | 28 652,00 | 6 000,00 |
| 55. | NOŻYCE DZWIIGNIOWE NP-1000 | 1 000,00 | 6 590,00 | 1 000,00 |
| 56. | Centrownik DN700 | 800,00 | 2 865,00 | 800,00 |
| 57. | Centrownik DN650 | 800,00 | 2 905,00 | 800,00 |
| 58. | Pompa przepornowa WACKER | 1 000,00 | 7 819,15 | 1 000,00 |
| 59. | Likosowarka stacjonarna do tur PBM 1000 | 10 000,00 | 47 950,00 | 10 000,00 |
| 60. | POMPA PS50 | 200,00 | 3 587,04 | 200,00 |
| 61. | PILARKA DMSA - 400 | 500,00 | 1 605,40 | 500,00 |
| 62. | Szlifarka do połaszków | 1 500,00 | 7 027,22 | 1 500,00 |
| 63. | ZAGĘSZCZARKA WACKER BPU 2440 A | 5 500,00 | 14 453,00 | 5 500,00 |
| 64. | INSTALACJA FILTROWA | 6 000,00 | 14 987,87 | 6 000,00 |
| 65. | Motopompa szamocna KTH-80 | 1 000,00 | 4 650,00 | 1 000,00 |
| 66. | Agregat pompowy PT 90 DTM | 20 000,00 | 59 175,50 | 20 000,00 |
| 67. | Agregat do prób cieśniowych PC-13-EBN | 15 000,00 | 68 895,22 | 15 000,00 |
| 68. | Zauberacka MT 36-4 | 1 500,00 | 4 410,00 | 1 500,00 |
| 69. | Zauberacka MT 42-4 | 1 500,00 | 5 200,00 | 1 500,00 |
| 70. | STÓPKA WIBRACYJNA TV6DK | 1 500,00 | 5 670,00 | 1 500,00 |
| 71. | Agregat EC-4000 Honda | 1 000,00 | 4 033,00 | 1 000,00 |
| 72. | Zagęszczarka gruntu Baile PCX 20/50 | 1 000,00 | 5 088,46 | 1 000,00 |
| 73. | MASZYNA ROLLMOPS 4RM92270 | 50 000,00 | 120 000,00 | 50 000,00 |
| 74. | ZAMIATARKA DOCZEPNA KM-P 2300 UZ | 1 500,00 | 16 250,00 | 1 500,00 |
| 75. | Agregat malarski | 400,00 | 11 025,43 | 400,00 |
| 76. | Agregat malarski WIWA PROFESSIONAL 24071 | 1 200,00 | 15 500,00 | 1 200,00 |
| 77. | Agregat malarski WIWA PROFESSIONAL 24071 | 1 200,00 | 15 500,00 | 1 200,00 |
| 78. | Agregat malarski WIWA PROFESSIONAL 24071 | 1 200,00 | 15 500,00 | 1 200,00 |
| 79. | Agregat trójfazowy ECT 6500 GV/KPL | 600,00 | 5 990,00 | 600,00 |
| 80. | Zbiornik cieśniowy | 100,00 | 200,00 | 100,00 |
| 81. | TRANSFORMATOR 400 KVA. 2000/83, NR FAB. | 2 200,00 | 10 000,00 | 2 200,00 |
| 82. | Odkurzaacz - Maszyna CA 331 Automat | 500,00 | 4 500,00 | 500,00 |
**Syndyk maszy upadłości**
**LICENCJA NR 480**
**Zbigniew Tyrawicz**
| Nr | Opis | Cena jednostkowa | Ilość | Wartość | Komentarz |
|----|------|------------------|-------|---------|-----------|
| 83 | Wykrawaczka powierzchni betonowych WBE 2 | 1,000.00 | 5,800.00 | 1,000.00 | 1 szt. |
| 84 | Rusztowanie Stabilo (Krause aluminiowe) | 1,000.00 | 9,400.00 | 1,000.00 | 1 szt. |
| 85 | Likosrowka stacjonarna PRO-10PB | 1,500.00 | 24,500.00 | 1,500.00 | 1 szt. |
| 86 | Rozdzielnia elektryczna - 14 szt. | 7,000.00 | 14,000.00 | 500.00 | 14 szt. |
| 87 | Zaginarka do blachy 2000 - do remontu | 100.00 | 2,000.00 | 100.00 | 1 szt. |
| 88 | Stoł warsztatowy z dolkami | 1,000.00 | 1,000.00 | 1,000.00 | 1 szt. |
| 89 | Centrownik do tur - 4 szt. | 5,000.00 | 17,000.00 | 1,250.00 | 4 szt. |
| 90 | Centrownik do tur DN1000 | 2,000.00 | 8,000.00 | 2,000.00 | 1 szt. |
| 91 | Centrownik hydrauliczny DN400 | 1,000.00 | 6,000.00 | 1,000.00 | 1 szt. |
| 92 | Szlifierka do betonu | 200.00 | 1,500.00 | 200.00 | 1 szt. |
| 93 | Betoniarka 160 l | 100.00 | 1,400.00 | 100.00 | 1 szt. |
| 94 | Nagrzewnica halny 15 kV-9 szt. | 3,000.00 | 9,000.00 | 333.33 | 9 szt. |
| 95 | Wykaszarka spalinowa | 700.00 | 2,200.00 | 700.00 | 1 szt. |
| 96 | Agregat prądotwórczy Diesel | 1,000.00 | 4,199.98 | 1,000.00 | 1 szt. |
| 97 | Wiertarka stołowa | 150.00 | 1,200.00 | 150.00 | 1 szt. |
| 98 | Nagrzewnica spalinowa | 500.00 | 900.00 | 50.00 | 1 szt. |
| 99 | Kompresor 220 V - do remontu | 100.00 | 2,000.00 | 100.00 | 1 szt. |
| 100 | Betoniarka 250 l | 500.00 | 3,000.00 | 500.00 | 1 szt. |
| 101 | Betoniarka 200 l - 2 SZT. | 1,000.00 | 5,000.00 | 2,500.00 | 2 szt. |
| 102 | Władarka elektryczna 350 kg | 100.00 | 600.00 | 100.00 | 1 szt. |
| 103 | Odkurzacz Stramix - 3 szt. do remontu | 200.00 | 2,400.00 | 68.66 | 3 szt. |
| 104 | Listwa wibrująca Honda | 300.00 | 3,000.00 | 300.00 | 1 szt. |
| 105 | Pompa szamotowa KAMA - 2 szt. | 800.00 | 4,000.00 | 400.00 | 2 szt. |
| 106 | Fraszka do betonu | 500.00 | 3,000.00 | 500.00 | 1 szt. |
| 107 | Przeszynka do płytek | 100.00 | 1,200.00 | 100.00 | 1 szt. |
| 108 | Pilarka tarciowa | 200.00 | 1,500.00 | 200.00 | 1 szt. |
| 109 | Vibrator do betonu - 2 szt. | 1,100.00 | 4,000.00 | 550.00 | 2 szt. |
| 110 | Wkrętarka elektryczna 220V - 2 szt. | 100.00 | 600.00 | 50.00 | 2 szt. |
| 111 | Szlifierka katówa - 2 szt. | 100.00 | 400.00 | 50.00 | 2 szt. |
| 112 | Obrotnik sprawdzianczy ASPA | 800.00 | 4,000.00 | 800.00 | 1 szt. |
| 113 | Nagrzewnica stalowa - 2 szt. | 200.00 | 1,800.00 | 100.00 | 2 szt. |
| 114 | Zgizewarka do płytek | 50.00 | 1,200.00 | 50.00 | 1 szt. |
| 115 | Zawiesia liniowe 4/4/m - 2 szt. | 100.00 | 500.00 | 50.00 | 2 szt. |
| 116 | Gwinetownica elektryczna | 1,000.00 | 6,029.68 | 1,000.00 | 1 szt. |
| 117 | Rusztowania rany typu warszawskie - 200 szt. ramek | 1,000.00 | 8,000.00 | 5.00 | 200 szt. |
| 118 | Kosz monazowy | 800.00 | 3,500.00 | 800.00 | 1 szt. |
| 119 | Czyszczarka | 500.00 | 7,000.00 | 500.00 | 1 szt. |
| 120 | Zbiornik Mauser 1000 cm³ 1000l | 30.00 | 200.00 | 30.00 | 1 szt. |
**Zgodnie z uchwałą nr 10/2019 Rady Miejskiej w Sosnowcu**
**Syndyk Maszyn i Upradłości**
**Zbigniew Tyrowicz**
**Syndyk nr 180**
**Licencja nr 180**
| Nr | Opis | Cena | Liczba |
|----|------|------|--------|
| 121 | Drabina aluminiowa | 50,00 | 1 szt |
| 122 | Kompresor 160/380 V | 200,00 | 1 szt |
| 123 | Wózki na butle – 4 szt | 500,00 | 1 szt |
| 124 | Pompa węczna | 1,200,00 | 1 szt |
| 125 | Balony zaporowe – 5 szt | 1,000,00 | 1 szt |
| 126 | Przeinarka tarczowa 220 V | 500,00 | 1 szt |
| 127 | Stoł odkładowy | 50,00 | 1 szt |
| 128 | Skrzynia z elektronarządami do remontu ok. 50 szt. | 100,00 | 1 szt |
| 129 | Rozdzielnia elektryczna | 200,00 | 1 szt |
| 130 | Odkurzacz przemysłowy | 250,00 | 1 szt |
| 131 | Agregat PRAMAG | 800,00 | 1 szt |
| 132 | Wiertarka stołowa | 200,00 | 1 szt |
| 133 | Przewód elektryczny na bębnie | 300,00 | 1 szt |
| 134 | Rozdzielnia elektryczna | 300,00 | 1 szt |
| 135 | Wążek + zestaw do cięcia | 300,00 | 1 szt |
| 136 | Piła ręczna tarczowa – 2 szt. | 100,00 | 1 szt |
| 137 | Ubiarka TDX | 1,700,00 | 1 szt |
| 138 | Drabina aluminiowa | 50,00 | 1 szt |
| 139 | Wiertarka stołowa | 80,00 | 1 szt |
| 140 | Wózek szynowy (kolowy) | 200,00 | 1 szt |
| 141 | Czyszczarka 100l | 1,000,00 | 1 szt |
| 142 | Nagrzewnica 15 kw | 300,00 | 1 szt |
| 143 | Przewód OW-30 mb | 10,00 | 1 szt |
| 144 | Podnośnik hydrauliczny – 2 szt. | 200,00 | 1 szt |
| 145 | Wążek do izolacji – 4 szt | 300,00 | 1 szt |
| 146 | Pistolet do kleju ED3500 – 5 szt | 250,00 | 1 szt |
| 147 | Niveiator laserowy – 2 szt. | 500,00 | 1 szt |
| 148 | Tedollit – 2 szt. | 1,400,00 | 1 szt |
| 149 | Piłarka tarczowa – 2 szt. | 800,00 | 1 szt |
| 150 | Nożyce elektryczne do blachy | 100,00 | 1 szt |
| 151 | Polerka katowa – 2 szt. | 300,00 | 1 szt |
| 152 | Pila szablasta – 3 szt. | 200,00 | 1 szt |
| 153 | Gietarka do tur | 200,00 | 1 szt |
| 154 | Gwintownica | 600,00 | 1 szt |
| 155 | Gietarka do pretów | 300,00 | 1 szt |
| 156 | Waga elektroniczna CM20 | 400,00 | 1 szt |
| 157 | Rozwałkarka | 4,000,00 | 1 szt |
| 158 | Uchwyt do blach U-50 – 2 szt | 100,00 | 1 szt |
| 159 | Poziomica Bosch – 1 kpl. | 400,00 | 1 szt |
| 160 | Centrownik – 2 szt. | 300,00 | 1 szt |
| 161 | Gwoździarka Hitachi | 400,00 | 1 szt |
| 162 | Miotowiertarka SDS MAX – 10 SZT. | 1,000,00 | 1 szt |
| 163 | Szlifierka taśmowa – 2 szt. | 100,00 | 1 szt |
**Zbigniew Typrówicz**
**SYNDYK MASY UPADŁOŚCI UCENCLIA NR 480**
**Zbigniew Typrówicz**
| Nr | Opis | Cena 1 szt | Cena 2 szt | Cena 3 szt |
|----|------|------------|------------|------------|
| 164.| Szfleerka prosta Aku | 200,00 | 600,00 | 200,00 |
| 165.| Brudzwiczna elektryczna | 1 000,00 | 3 999,60 | 1 000,00 |
| 166.| Przecinarka do blach – sekator – 2 szt | 100,00 | 400,00 | 50,00 |
| 167.| Wyżynarka Röding | 1 000,00 | 5 000,00 | 1 000,00 |
| 168.| Szfleerka kątowa 230 – 25 szt | 3 750,00 | 15 000,00 | 150,00 |
| 169.| Szfleerka kątowa 125 – 48 szt | 4 800,00 | 15 000,00 | 100,00 |
| 170.| Szfleerka prosta – 15 szt | 700,00 | 4 000,00 | 46,63 |
| 171.| Zakrętarka – 3 szt | 600,00 | 2 000,00 | 200,00 |
| 172.| Wiertarka PRO30 – 3 szt | 300,00 | 1 500,00 | 100,00 |
| 173.| Wiertarka 220 – 2 szt | 150,00 | 600,00 | 75,00 |
| 174.| Zakrętarka 1/2” – 3 szt | 600,00 | 2 000,00 | 200,00 |
Przyrządy pomiarowe wzorcowe wedle wykazu narzędziownia:
| Nr | Opis | Cena 1 szt | Cena 2 szt | Cena 3 szt |
|----|------|------------|------------|------------|
| 175.| Suwimarka 750 | 20,00 | 20,00 | 20,00 |
| 176.| Suwimarka 500 | 20,00 | 20,00 | 20,00 |
| 177.| Suwimarka 400 | 20,00 | 50,00 | 20,00 |
| 178.| Suwimarka 1000 | 20,00 | 100,00 | 20,00 |
| 179.| Przymiar kreskowy taśma 5 m | 20,00 | 50,00 | 20,00 |
| 180.| Przymiar taśma 30 m | 20,00 | 50,00 | 20,00 |
| 181.| Mikrometr zewn. 100-125 | 30,00 | 100,00 | 30,00 |
| 182.| Mikrometr zewn/strzyż 50-75 | 30,00 | 100,00 | 30,00 |
| 183.| Mikrometr zewn. 0-25 | 30,00 | 100,00 | 30,00 |
| 184.| Spoinomierz | 20,00 | 40,00 | 20,00 |
| 185.| Pozonomierz | 20,00 | 50,00 | 20,00 |
| 186.| Suwimarka 150 | 10,00 | 20,00 | 10,00 |
Ruszowanie basadowe – zdekompletowane
| Nr | Opis | Cena 1 szt | Cena 2 szt | Cena 3 szt |
|----|------|------------|------------|------------|
| 233.| Maszyna odkurzacz CA331 | 1 000,00 | 4 500,00 | 1 000,00 |
| 234.| Zbiornik paliwowy | 2 200,00 | 7 000,00 | 2 200,00 |
| 235.| Oprzyrządowanie do prasy | 1 000,00 | 13 785,00 | 1 000,00 |
| 236.| Wzmaczarka oporowa | 70 000,00 | 127 798,00 | 70 000,00 |
| 237.| Wózek transportowy | 600,00 | 13 040,00 | 600,00 |
| 238.| Wózek transportowy | 600,00 | 13 040,00 | 600,00 |
| 239.| Wózek transportowy | 600,00 | 10 080,00 | 600,00 |
| 240.| Podest roboczy przy suwnicy | 780,00 | 3 350,00 | 780,00 |
| 241.| Wyzarzarka oporowa | 65 000,00 | 120 000,00 | 65 000,00 |
| 242.| Zuraw wieżowy szynowy Liebherr 8 t | 93 600,00 | 390 118,35 | 93 600,00 |
| 243.| Zuraw kołowy Polan ZK161 | 5 000,00 | 2 915,84 | 5 000,00 |
| 244.| Zuraw kołowy Polan ZK162 | 7 000,00 | 7 000,00 | 7 000,00 |
| 245.| Wiertarka PTB | 300,00 | 1 000,00 | 300,00 |
Zbigniew Tyrowicz
LICENCJA N° 480
| Nr | Opis | Cena 1 szt | Cena 2 szt | Cena 3 szt |
|----|-------------------------------------------|------------|------------|------------|
| 247.| Odkurzacz Stramix | 150,00 | 1,200,00 | 150,00 |
| 248.| Wiertnica OD120 | 1,000,00 | 5,568,00 | 1,000,00 |
| 249.| Stojał elektromagnetyczny | 400,00 | 3,600,00 | 400,00 |
| 250.| Stojał elektromagnetyczny | 400,00 | 3,600,00 | 400,00 |
| 251.| Butla propan-butan 11 kg – 4 szt | 120,00 | 400,00 | 30,00 |
| 252.| Wibrator belle 220 – 2 szt | 800,00 | 2,500,00 | 400,00 |
| 253.| Podnośnik hydrauliczny 10 t | 200,00 | 3,804,00 | 200,00 |
| 254.| Ukosowarka pomień DN600 | 500,00 | 3,000,00 | 500,00 |
| 255.| Ukosowarka TU3E- DN80 | 400,00 | 4,300,00 | 400,00 |
| 256.| Obrotnik rolkowe – 10 szt x 2 szt = 10 KPL| 15,000,00 | 292,347,50 | 1,500,00 |
| 258.| Konstrukcje ram kontenerowych szt. 64 | 512,000,00 | 640,000,00 | 8,000,00 |
| 262.| Agregat prądowy ZPW 19DTKEZ – do remontu | 2,000,00 | 14,000,00 | 2,000,00 |
| 263.| Agregat prądowy ZPW 19DTKEZ – do remontu | 2,000,00 | 14,000,00 | 2,000,00 |
| 264.| Agregat prądowy HORUS 60 KVA | 10,000,00 | 33,841,08 | 10,000,00 |
| 265.| Agregat prądowy Horus 88 KVA | 15,000,00 | 50,241,20 | 15,000,00 |
| 266.| Agregat prądowy HORUS 22 KVA | 7,000,00 | 29,232,25 | 7,000,00 |
| 267.| Agregat prądowy HORUS 22 KVA | 7,000,00 | 29,232,25 | 7,000,00 |
| 268.| Czyśczałka do filtrów patronowych CleanPatrol | 2,000,00 | 36,809,80 | 2,000,00 |
| 269.| Prostownik samochodowy | 200,00 | 800,00 | 200,00 |
| 270.| Myłka Karcher | 80,00 | 700,00 | 80,00 |
| 271.| Klucz pneumatyczny | 100,00 | 600,00 | 100,00 |
| 272.| Kabina lakiernicza | 15,000,00 | 813,259,79 | 15,000,00 |
| 273.| Kabina śrutowniczka Blasteco | 50,000,00 | 379,617,34 | 50,000,00 |
| 274.| Suwnica natorowa 5t | 15,000,00 | 92,751,16 | 15,000,00 |
| 275.| Kompresor Atlas Copco GA75F | 15,000,00 | 80,000,00 | 15,000,00 |
| 276.| Zbiornik chłodnicowy 6 m3 | 600,00 | 3,200,00 | 600,00 |
| 277.| Wózek paletowy – 2 szt | 200,00 | 2,000,00 | 100,00 |
| 278.| Wózek transportowy szynowy | 300,00 | 2,000,00 | 300,00 |
| 279.| Wózek transportowy szynowy | 300,00 | 2,000,00 | 300,00 |
| 280.| Wózek transportowy szynowy | 300,00 | 2,000,00 | 300,00 |
**SYNDYK MASY UPADŁOŚCI**
**LICENCJA NR 440**
Zbigniew Tygrywicz
2024
| Nr | Opis | Cena 1 | Cena 2 | Cena 3 |
|----|-------------------------------------------|--------|--------|--------|
| 284.| Wózek transportowy szynowy | 300,00 | 2,000,00| 300,00 |
| 285.| Wózek transportowy szynowy | 300,00 | 2,000,00| 300,00 |
| 286.| Wózki transportowe szynowe – 3 szt. | 900,00 | 6,000,00| 300,00 |
| 287.| Żuraw skłonowy 1 t | 3,000,00| 23,350,00| 3,000,00|
| 288.| Ostrzarka do wiertel | 500,00 | 2,300,00| 500,00 |
| 289.| Prasa hydrauliczna Ficep 80 t 801 wybijarka| 8,000,00| 61,322,98| 8,000,00|
| 290.| Wiertarka WSSZ25 | 250,00 | 2,000,00| 250,00 |
| 291.| Szlifierka stolowa mała | 130,00 | 600,00 | 130,00 |
| 292.| Automat spawalniczy Ksiler | 200,000,00| 521,363,78| 200,000,00|
| 293.| Szlifierka stolowa mała | 80,00 | 150,00 | 80,00 |
| 294.| Wiertarka GRV564 | 5,000,00| 12,000,00| 5,000,00|
| 295.| Pasa hydrauliczna 160/4000 | 20,000,00| 198,549,00| 20,000,00|
| 296.| Przecinarka tarczowa do metalu RAPTOR | 2,000,00| 4,000,00| 2,000,00|
| 297.| Przecinarka taśmowa Bianco 350 A | 2,000,00| 15,480,00| 2,000,00|
| 298.| Przecinarka taśmowa Bianco 370A | 2,000,00| 44,120,00| 2,000,00|
| 299.| Przecinarka taśmowa BOMAR | 30,000,00| 48,500,00| 30,000,00|
| 300.| Odwiertnica do profili Voortman V600 | 100,000,00| 658,038,50| 100,000,00|
| 301.| Znakowarka mikroudarowa M3000 | 2,500,00| 17,932,20| 2,500,00|
| 302.| Suwnica nacirowa 8 t | 8,000,00| 91,341,79| 8,000,00|
| 303.| Suwnica nacirowa 8 t | 8,000,00| 91,341,79| 8,000,00|
| 304.| Suwnica nacirowa 60 t | 28,807,06| 301,300,00| 28,807,06|
| 305.| Suwnica nacirowa 8 t | 24,718,43| 70,000,00| 24,718,43|
| 306.| Przecinarka taśmowa Bianco 270SA | 2,000,00| 15,480,00| 2,000,00|
| 307.| Wiertarka stolowa WSD16 | 500,00 | 3,000,00| 500,00 |
| 308.| Fręzarka FWFR | 4,000,00| 59,984,63| 4,000,00|
| 309.| Tokarka tarczowa TR70C | 4,000,00| 15,881,80| 4,000,00|
| 310.| Tokarka TU50M | 3,000,00| 33,850,00| 3,000,00|
| 311.| Tokarka TU150M | 2,000,00| 33,850,00| 2,000,00|
| 312.| Tokarka TU548 | 2,000,00| 4,000,00| 2,000,00|
| 313.| Przecinarka taśmowa BEF-70 | 1,000,00| 3,000,00| 1,000,00|
| 314.| Żuraw surowy | 800,00 | 7,000,00| 900,00 |
| 315.| Wciągarka ancuchowa YALE | 2,000,00| 11,956,00| 2,000,00|
| 316.| Wciągarka ancuchowa YALE | 2,000,00| 9,916,00| 2,000,00|
| 317.| Wiertarka stolowa | 80,00 | 350,00 | 80,00 |
| 318.| Wiertarka stolowa | 80,00 | 350,00 | 80,00 |
| 319.| Ostrzarka do wiertel | 300,00 | 2,000,00| 300,00 |
| 320.| Walcarka XZMP | 3,000,00| 8,000,00| 3,000,00|
| 321.| Walcarka XZP | 1,500,00| 6,000,00| 1,500,00|
**Podpis**
**Syndyk Masy (upadłości)**
**LICENCJA NR 480**
**Zbigniew Tyrawicz**
| Nr | Opis | CENA 1 SZT | CENA 2 SZT |
|----|-------------------------------------------|------------|------------|
| 322.| Tokarka kąpielowa SC1250 | 2 000,00 | 4 000,00 |
| 323.| Śluźnica 8 t | 50 000,00 | 82 496,00 |
| 324.| Wypalarka Contina | 10 000,00 | 216 518,00 |
| 325.| Wypalarka Contina | 15 000,00 | 389 344,96 |
| 327.| Prasa hydrauliczna 20 t | 100,00 | 700,00 |
| 328.| Przeinarka taśmowa | 1 000,00 | 3 000,00 |
| 329.| Wiertarka stolowa JDP | 200,00 | 1 000,00 |
| 330.| Agercat pradchowczy FV15540 | 200,00 | 1 000,00 |
| 331.| Przeinarka Kt-C600D | 2 500,00 | 27 090,00 |
| 337.| Agregat malarski do malowania elektrostatycznego | 16 000,00 | 21 000,00 |
| 338.| Wiertarka PRO50 | 300,00 | 4 311,00 |
| 339.| Wiertarka PRO50 | 300,00 | 4 311,00 |
| 340.| Wiertarka PRO50 | 300,00 | 4 311,00 |
| 341.| Wiertarka PRO50 | 300,00 | 4 311,00 |
| 342.| Wiertarka PRO50 | 300,00 | 4 311,00 |
| 343.| Wiertarka PRO50 | 300,00 | 4 311,00 |
| 344.| Wiertarka PRO76 | 2 000,00 | 6 592,86 |
| 345.| Wiertarka PRO76 | 2 000,00 | 6 592,86 |
| 346.| Wieronica Oto 20 | 700,00 | 5 000,00 |
| 347.| Wiertarka Katova AKU | 100,00 | 2 827,00 |
| 348.| Ukosowarka OMC SMF-900 | 2 000,00 | 31 425,00 |
| 349.| Miot pneumatyczny TEX10 | 400,00 | 5 474,90 |
| 350.| Miot udrowy TB805 | 400,00 | 4 825,00 |
| 351.| Ukosowarka BM20 | 1 500,00 | 4 308,00 |
| 352.| Gietarka przeszkarka VB16Y | 1 000,00 | 5 735,00 |
| 353.| Klucz hydrauliczny PLARAD 9500 Nm | 12 000,00 | 47 464,59 |
| 354.| Klucz hydrauliczny PLARAD 9500 Nm | 22 000,00 | 63 300,45 |
| 355.| Klucz hydrauliczny PLARAD 25000 Nm | 25 000,00 | 74 059,90 |
| 356.| Wiązarka do zbrojenia RB395 | 1 500,00 | 5 200,00 |
| 357.| Wiązarka do zbrojenia RB395 | 1 800,00 | 6 400,00 |
| 358.| Wiązarka do zbrojenia RB655 | 2 200,00 | 7 900,00 |
| 359.| Sliwownik SH60-320 | 2 500,00 | 11 262,00 |
| 360.| Agercat ciśnieniowy 250 | 3 000,00 | 13 369,00 |
| 361.| Agercat ciśnieniowy 250 | 3 000,00 | 13 369,00 |
| 362.| Agercat ciśnieniowy 500 | 8 000,00 | 35 421,00 |
| 363.| Wodagnik YALE | 250,00 | 1 000,00 |
| 364.| Osadzak OX76 | 500,00 | 4 495,50 |
| 365.| Wideendoscope MC-ACE PRO | 4 800,00 | 18 000,00 |
| 366.| Defektoskop USM35X LEMO | 7 000,00 | 33 188,00 |
| 367.| Grubościomierz ultraźwiżkowy SoniM610 | 800,00 | 4 073,30 |
**SYNDYK MAŁY UPADŁOŚCI**
**LICENCJANTR 480**
Zbigniew Tyrawicz
[Signature]
| Nr | Opis | Cena | Liczba |
|----|------|------|--------|
| 368. | Luxomierz Testo 540 | 100,00 | 1 szt. |
| 370. | Miernik grubości suchych powłok 456CFSS | 1 200,00 | 1 szt. |
| 371. | Glowica Elcometer Mini M3 90 DEGREE | 500,00 | 1 szt. |
| 372. | Glowica Elcometer Right Angle | 500,00 | 1 szt. |
| 373. | Miernik warunków klimatycznych Pesti Tector | 800,00 | 1 szt. |
| 374. | Miernik grubości suchych powłok ElectroSynik | 800,00 | 1 szt. |
| 375. | Miernik grubości suchych powłok ElektroSynik Mini Test | - | 1 szt. |
| 376. | Spoinomierz | 10,00 | 1 szt. |
| 377. | Taszna miernicza 3 m – 2 szt. | 10,00 | 1 szt. |
| 378. | Taszna miernicza 5 m | 10,00 | 2 szt. |
| 379. | Taszna miernicza 7,5 m | 10,00 | 1 szt. |
| 380. | Taszna miernicza 7,5 m | 10,00 | 1 szt. |
| 381. | Taszna miernicza 20 m | 10,00 | 1 szt. |
| 382. | Taszna miernicza 30 m | 10,00 | 1 szt. |
| 383. | Taszna miernicza 50 m | 10,00 | 1 szt. |
| 384. | Stawmanka 150 | 10,00 | 1 szt. |
| 385. | Stawmanka 400 | 10,00 | 1 szt. |
| 386. | Twardosłożniem TH10 | 300,00 | 1 szt. |
| 392. | Szpawarka MIG500 ESAB | 6 000,00 | 1 szt. |
| 393. | Szpawarka Plazmaster Boster | 2 000,00 | 1 szt. |
| 394. | Szpawarka Magster 500 – 6 szt. | 7 200,00 | 6 szt. |
| 395. | Szpawarka Mađesfer 450 – 3 szt. | 18 000,00 | 3 szt. |
| 396. | Szpawarka Tiger 500 – 5 szt. | 6 000,00 | 5 szt. |
| 397. | Szpawarka Magtronik 500W – 9 szt. | 10 100,00 | 9 szt. |
| 398. | Szpawarka Power Wave 405 | 6 000,00 | 1 szt. |
| 399. | Szpawarka MIG 500 | 1 500,00 | 1 szt. |
| 400. | Szpawarka CV505-2 szt. | 4 000,00 | 2 szt. |
| 401. | Szpawarka Invertec SITIIL – 2 szt. | 3 000,00 | 2 szt. |
| 402. | Szpawarka TIGER 309- | 800,00 | 1 szt. |
| 403. | Szpawarka TIGER 180 | 800,00 | 1 szt. |
| 404. | Szpawarka TIGER 190 – 4 szt. | 1 000,00 | 4 szt. |
| 405. | Szpawarka Invertec V145 | 500,00 | 1 szt. |
| 406. | Szpawarka Invertec V160 – 11 szt. | 2 400,00 | 11 szt. |
| 407. | Szpawarka Invertec V205-2 szt. | 1 000,00 | 2 szt. |
| 408. | Szpawarka Invertec V270 – 32 szt. | 15 824,06 | 32 szt. |
| 409. | Przeszynka płaszczowa | 1 200,00 | 1 szt. |
| Nr | Opis | Ilość | Cena jednostkowa | Wartość | Ilość sztuk |
|----|------|-------|------------------|---------|-------------|
| 502.| KATOWNIK R 60X60X8 S235 58,847 kg | 1 | 49,20 | 122,99 | 0,83 | 58,847 kg |
| 503.| KLEJ EPIDIAM 5 ZYWICA EPOKSYDOWA 1 szt. | 1 | 17,15 | 17,15 | 1 szt. |
| 504.| KOLANO 30 60 3X4,5 P235GH DIN2605-1 68 szt. | 1 | 633,22 | 1 583,04 | 9,31 | 68 szt. |
| 505.| KOLANO 45 168,3X11 P355NH TYP B-3D 1 szt. | 1 | 328,40 | 821,01 | 328,40 | 1 szt. |
| 506.| KOLANO 45 21,3X3,2 P355NH TYP B PN-EN10253-2 6 szt. | 1 | 84,00 | 209,98 | 14,00 | 6 szt. |
| 507.| KOLANO 45 21,3X4 P355NH TYP B PN-EN10253-2 1 szt. | 1 | 16,93 | 42,32 | 16,93 | 1 szt. |
| 508.| KOLANO 45 21,3X5 P355NH TYP B-3D 7 szt. | 1 | 124,01 | 310,03 | 3,43 | 7 szt. |
| 509.| KOLANO 45 21,3X7,1 P355NH BAUART 3 DIN 2605-2 3 szt. | 1 | 55,88 | 139,71 | 18,62 | 3 szt. |
| 510.| KOLANO 45 26,9X4,5 P355NH TYP B-3D 15 szt. | 1 | 279,30 | 688,25 | 18,62 | 15 szt. |
| 511.| KOLANO 45 27,3X8 P265GH BAUART 2 DIN 2605-1 4 szt. | 1 | 569,72 | 1 424,29 | 149,18 | 4 szt. |
| 512.| KOLANO 45 33,7X4 P355NH TYP B-3D 77 szt. | 1 | 1 673,18 | 4 182,96 | 23,72 | 77 szt. |
| 513.| KOLANO 45 33,7X4,5 P355NH TYP B-3D 19 szt. | 1 | 418,15 | 1 005,38 | 22,00 | 19 szt. |
| 514.| KOLANO 45 48,3X10 P355NH TYP B-3D 7 szt. | 1 | 364,00 | 910,00 | 52,00 | 7 szt. |
| 515.| KOLANO 45 60 3X4 3D L360NB PN-EN 10253-2 TYP B 12 szt. | 1 | 55,58 | 138,96 | 4,63 | 12 szt. |
| 516.| KOLANO 45 88,9X5,6 P235GH-T22 DIN2605-1 7 szt. | 1 | 103,68 | 299,21 | 14,81 | 7 szt. |
| 517.| KOLANO 45 88,9X6,3 L360NB-3D PN-EN 10253-2 TYP B 1 szt. | 1 | 17,62 | 44,04 | 17,62 | 1 szt. |
| 518.| KOLANO 90 114,3X10 P355NH BAUART 3 DIN 2605-2 1 szt. | 1 | 45,12 | 112,80 | 45,12 | 1 szt. |
| 519.| KOLANO 90 114,3X3,6 P265GH DIN2605-1 9 szt. | 1 | 301,03 | 722,57 | 33,44 | 9 szt. |
| 520.| KOLANO 90 114,3X3,6 P355NH TYP B-3D PN EN10253-2 3 szt. | 1 | 107,64 | 269,09 | 35,88 | 3 szt. |
| 521.| KOLANO 90 114,3X6 P265GH R1D DIN 2605-1 10 szt. | 1 | 202,84 | 507,10 | 20,28 | 10 szt. |
| 522.| KOLANO 90 139,7X6,3 L360NB DIN2605-1 5 szt. | 1 | 306,82 | 767,05 | 61,36 | 5 szt. |
| 523.| KOLANO 90 168,3X4 L360NB DIN2605-1 55 szt. | 1 | 4 804,80 | 12 012,00 | 87,36 | 55 szt. |
**Zbigniew Typrówicz**
**Syndyk Masy Uprzążości**
**Licencja nr 1400**
| Nr | Opis | Ilość | Cena jednostkowa | Wartość |
|----|----------------------------------------------------------------------|-------|------------------|---------|
| 524 | KOLANO 90 168.3X4 P355NH TYP B-3D PN EN10253-2 | 2 szt.| 182,16 | 455,40 |
| 525 | KOLANO 90 21.3X2.9 P265GH DIN2606-1 | 22 szt.| 45,68 | 114,20 |
| 526 | KOLANO 90 21.3X3.2 P355NH | 10 szt.| 63,96 | 72,40 |
| 527 | KOLANO 90 219.1X5.5 L360NB DIN2605-2 | 17 szt.| 3 309,42 | 8 273,56|
| 528 | KOLANO 90 219.1X6.3 STE360 7 DIN2605-2 | 1 szt.| 281,52 | 281,52 |
| 529 | KOLANO 90 26.9X2.9 P265GH | 1 szt.| 1,11 | 2,78 |
| 530 | KOLANO 90 273.0X5.0 L360NB DIN2605-2 | 23 szt.| 6 229,50 | 15 573,76|
| 531 | KOLANO 90 273X6.5 L360NB DIN2605-2 | 20 szt.| 5 630,40 | 14 076,00|
| 532 | KOLANO 90 273X6.5 P265GH BAJAR1 3 DIN 2605-1 | 1 szt.| 181,58 | 181,58 |
| 533 | KOLANO 90 33.7X3.2 L360NB 3D PN-EN 10253-2 TYP B | 6 szt.| 49,32 | 123,30 |
| 534 | KOLANO 90 406.4X10 P265GHTC2 DIN2605-1 | 2 szt.| 846,40 | 2 116,00|
| 535 | KOLANO 90 45.7X3 OH18N9 | 1 szt.| 815,18 | 2 037,96|
| 536 | KOLANO 90 48.3X11 P355NH TYP B-3D | 11 szt.| 791,23 | 1 978,08|
| 537 | KOLANO 90 60.3X4 L360NB 3D PN-EN 10253-2 TYP B | 11 szt.| 80,92 | 2 02,29 |
| 538 | KOLANO 90 88.9X3 OH18N9 | 1 szt.| 15,95 | 39,88 |
| 539 | KOLANO 90 88.9X6.3 L360NB 3D PN-EN 10253-2 TYP B | 2 szt.| 65,29 | 130,58 |
| 540 | KOLANO 90 88.9X8 P355NH TYP B-3D | 3 szt.| 156,00 | 390,00 |
| 541 | KOLNIERZ DN150 PN16 P355NH TYP 11.8T PN EN1022-4 | 4 szt.| 349,14 | 1 163,80|
| 542 | KOLNIERZ DN25 PN100 P355NH TYP 05B PN-EN 1022-4 | 11 szt.| 177,67 | 1 954,37|
| 543 | KOLNIERZ DN25 PN16 P355GH PN-EN1022-4 | 4 szt.| 74,59 | 248,63 |
**Syndyk Następnego Doadoscy:**
ELENCIARIA NR 480
Zbigniew Tyrawicz
| Nr | Opis | Cena | Ilość |
|----|------|------|-------|
| 544.| KOLNIERZ DN25 PN160 P355NH TYP 11 B2 PN-EN 1022-1, 4 szt. | 93,14 | 30,48 |
| 545.| KOLNIERZ DN25 PN63 P355NH TYP 11 B2 PN-EN1022-4, 1 szt. | 21,74 | 21,74 |
| 546.| KOLNIERZ DN50 PN100 P355NH TYP 11 B1 PN-EN 1022-1022-4, 2 szt. | 53,99 | 179,96 |
| 547.| KOLNIERZ DN50 PN16 P285NH TYP 11 B1 PN-EN 1022-4, 4 szt. | 55,81 | 186,04 |
| 548.| KOLNIERZ DN50 PN63 P355NH TYP 05 B1 PN EN 1022-4, 6 szt. | 180,00 | 600,00 |
| 549.| KOLNIERZ DN50 PN63 P355NH TYP 05 F PN-EN 1022-4, 4 szt. | 120,00 | 400,00 |
| 550.| KOLNIERZ DN50 PN63 P355NH TYP 11 B1 PN-EN 1022-4, 5 szt. | 144,08 | 480,25 |
| 551.| KOLNIERZ DN50 PN16 P285NH TYP 11 B1 PN-EN 1022-4, 6 szt. | 96,46 | 321,54 |
| 552.| KOLNIERZ DN50 PN16 1,4301 TYP-01 B1 PN-EN 1092-1, 2 szt. | 49,06 | 163,52 |
| 553.| KOLNIERZ PLASKI DN100 PN16 P355NH TYP 01/B1 PN-EN 1092-1, 2 szt. | 29,81 | 99,36 |
| 554.| KOLNIERZ PLASKI DN125 PN16 TYP01-B1 P265GH PN-EN10028-2, PN-EN 1092-1, 1 szt. | 13,04 | 43,47 |
| 555.| KOLNIERZ PLASKI DN15 PN16 STS3 TYP 01 B PNEN10282-1, 1 szt. | 4,35 | 14,49 |
| 556.| KOLNIERZ PLASKI DN40 PN16 TYP01-B1 P265GHPN-EN 10028-2, PN-EN 1092-1, 7 szt. | 6,52 | 21,73 |
| 557.| KOLNIERZ PLASKI DN50 PN16 P265GH TYP-01-B1 PN-EN 1092-1, PN-EN 10028-2, 1 szt. | 108,64 | 4,65 |
| Nr | Opis | Ilość | Cena jednostkowa | Wartość |
|----|----------------------------------------------------------------------|-------|------------------|---------|
| 558.| KOLNIERZ PŁASKI DN80 PN2,5 TYP01-B1 P265GH 1092-13 szt. | | | |
| 559.| KOLNIERZ SPECJALNY 4" CLASS 1500 P285QH ANSI B16,5 PN-EN 10222-2 szt.| | | |
| 560.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1" CLASS 2500 P355NH | | | |
| 561.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1" CLASS 600 P355NH PNEN10222-4 9 szt. | | | |
| 562.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1,1/2"-CLASS 2500 P355NH PN-EN 10222-4 30 szt. | | | |
| 563.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1,1/2" CLASS 600 P355NH PNEN10222-4 2 szt. | | | |
| 564.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1,1/2" CLASS 600 P355NH RF/5,6 ANSI B16,5 PN-EN 10222-4 1 szt. | | | |
| 565.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1,1/4" CLASS 150 P355NH PNEN10222-4 9 szt. | | | |
| 566.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1/2" CLASS 150 P355NH PN-EN 10222-4 2 szt. | | | |
| 567.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1/2" CLASS 600 P355NH PN-EN 10222-4 26 szt. | | | |
| 568.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1/2" CLASS150 P355NH PN-EN 10222-4 2 szt. | | | |
| 569.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1/2" CLASS2500 P355NH 4 szt. | | | |
| 570.| KOLNIERZ SZYJKOWY 1" CLASS 600 P355NH RF ANSI B16,5 PN-EN 10222-4 3 szt. | | | |
| 571.| KOLNIERZ SZYJKOWY 2" CLASS 50 P355NH PN-EN 10222-4 4 szt. | | | |
| 572.| KOLNIERZ SZYJKOWY 2" CLASS 300 P355NH RF/4 ANSI B16,5 PN-EN 1022-4 2 szt. | | | |
| 145,31 | 484,38 | 11,17 |
| 495,14 | 1 650,48 | 247,57 |
| 257,04 | 856,80 | 85,68 |
| 195,62 | 652,05 | 21,73 |
| 5 324,40 | 17 748,00 | 177,48 |
| 69,83 | 232,76 | 34,91 |
| 28,20 | 93,99 | 28,20 |
| 135,08 | 450,27 | 15,00 |
| 51,17 | 170,56 | 25,58 |
| 1 020,74 | 3 402,48 | 39,25 |
| 136,48 | 454,92 | 63,24 |
| 152,35 | 507,84 | 38,08 |
| 1 150,40 | 3 834,66 | 383,46 |
| 238,68 | 795,60 | 59,67 |
| 153,38 | 511,28 | 76,69 |
| Nr | Opis | Ilość | Cena | Wartość |
|----|----------------------------------------------------------------------|-------|------|----------|
| 573.| Kołnierz sztykowy 2" CLASS 300 P355NH RF/5 ANSI B16.5 PN-EN 10222-4 10 szt. | | | |
| 574.| Kołnierz sztykowy 2" CLASS 600 P355NH RF/6 ANSI B16.5 PN-EN 10222-4 4 szt. | | | |
| 575.| Kołnierz sztykowy 2 1/16" TYP 6BX 10000 PSI A350LF2 AP16A 1 szt. | | | |
| 576.| Kołnierz sztykowy 3/4" CLASS 150 P355NH RF/4.0 ANSI B16.5 PN-EN10222-4 10 szt. | | | |
| 577.| Kołnierz sztykowy DN100 PN16 P275NL TYP 11 B1 4 szt. | | | |
| 578.| Kołnierz sztykowy DN100 PN16 P355NL TYP 11 B1 2 szt. | | | |
| 579.| Kołnierz sztykowy DN12" CL150 P355NH PNEN10222-4 2 szt. | | | |
| 580.| Kołnierz sztykowy DN125 PN16 TYP 01-B1 P355NH PN-EN10028 PN-EN 1092-1 1 szt. | | | |
| 581.| Kołnierz sztykowy DN125 PN250 P355NH PN-EN10222-4 4 szt. | | | |
| 582.| Kołnierz sztykowy DN200 PN250 P355NH TYP11 B2/16 PN-EN 1092-1 PN-EN 10222-4 5 szt. | | | |
| 583.| Kołnierz sztykowy DN250 PN100 P355QH TYP11 B2/11 PN-EN 1092-1 6 szt. | | | |
| 584.| Kołnierz sztykowy DN3" CLASS150 P355NH 6 szt. | | | |
| 585.| Kołnierz sztykowy DN3 1/16" TYP 6BX 2 szt. | | | |
| 586.| Kołnierz sztykowy DN3" CL150 P355NH 11 szt. | | | |
| 587.| Kołnierz sztykowy DN3" CLASS600 P355NH PNEN10222-4 14 szt. | | | |
**Za Fei Chen**
**Syndyk Masy i Podłości**
**Uczenica MP 480**
**Zbigniew Tyrawicz**
| Item | Description | Quantity | Unit Price | Total Price |
|------|-------------|----------|------------|-------------|
| 603. | KOŁNIERZ ZASŁEPIAJĄCY 2" CLASS 150 P355NH PNEN10222-4 2 szt. | 101,60 | 338,67 | 50,80 |
| 604. | KOŁNIERZ ZASŁEPIAJĄCY 2" CLASS 600 P355NH RF ANSI B16.5 PNEN10028-3 5 szt. | 147,48 | 491,60 | 29,49 |
| 605. | KOŁNIERZ ZASŁEPIAJĄCY 20" CLASS 600 P355NH RF ANSI B16.5 PNEN10028-3 6 szt. | 6 799,95 | 22 666,50 | 1 133,32 |
| 606. | KOŁNIERZ ZASŁEPIAJĄCY 3" CLASS 150 P355NH PNEN10222-4 14 szt. | 518,69 | 1 728,96 | 37,04 |
| 607. | KOŁNIERZ ZASŁEPIAJĄCY 3 1/16" TYP 6BX 2 szt. | 258,78 | 882,52 | 129,38 |
| 608. | KOŁNIERZ ZASŁEPIAJĄCY 3/4" CLASS 150 P355NH PNEN10222-4 9 szt. | 140,45 | 468,18 | 15,60 |
| 611. | KSZTAŁTOWNIK 100X100X3 S335 180,962 kg (-100 kg) | 223,39 | 446,77 | 1,23 |
| 623. | KSZTAŁTOWNIK 120X80X6 S235 94,35 kg | 100,31 | 200,61 | 1,06 |
| 624. | KSZTAŁTOWNIK 140X140X6 S235 125,522 kg | 145,62 | 211,23 | 1,16 |
| 625. | KSZTAŁTOWNIK 140X140X6 S235 72,275 kg | 75,48 | 251,52 | 0,30 |
| 626. | KSZTAŁTOWNIK 150X150X6 S335 204,336 kg | 270,36 | 540,72 | 1,32 |
| 627. | KSZTAŁTOWNIK 150X150X6 S335 113,9 kg | 152,53 | 305,05 | 1,33 |
| 628. | KSZTAŁTOWNIK 160X160X6 S235 305,14 kg | 281,03 | 936,78 | 0,92 |
| 629. | KSZTAŁTOWNIK 160X160X6 S335 169,725 kg | 223,20 | 744,00 | 1,31 |
| 631. | KSZTAŁTOWNIK 220X120X6 S235 477 kg | 518,01 | 1 285,03 | 1,08 |
| 632. | KSZTAŁTOWNIK 250X250X12,5 S235M 968 kg | 882,75 | 1 765,50 | 0,91 |
| 633. | KSZTAŁTOWNIK 60X60X4 1,4301 77,8 kg | 555,96 | 1 111,92 | 7,14 |
| 644. | LINDAPTER HOLLÓ-BOLT HB10-1 M10X55 KL8.8 HDG 263 szt. | 3 479,49 | 4 970,70 | 13,23 |
| 645. | MONOBLOK DN150 PN100 2 szt. | 320,00 | 800,00 | 160,00 |
**Total:**
- 180,962 kg (100 kg faktura nr. 100 Kg)
- 125,522 kg
- 72,275 kg
- 204,336 kg
- 113,9 kg
- 305,14 kg
- 169,725 kg
- 477 kg
- 968 kg
- 77,8 kg
- 4 970,70
- 160,00
**FV/005/05/2017/STB**
**Szerokość cześciowa:** 180,962 kg (100 kg faktura nr. 100 Kg)
**Signature:** [Signature]
**Date:** 20
| № | Description | Quantity | Unit Price | Total Price | Unit | Total |
|----|-----------------------------------------------------------------------------|----------|------------|-------------|------|-------|
| 646.| MONOBLOK IZOLUJĄCY DN25 ANSI600 IK RMA DO RURY 33,7X41,415NB 7 szt. | 2898,07 | 14290,36 | 408,29 | 7 szt. |
| 647.| OBLIWIE FILCOWE 1 para | 7,80 | 60,98 | 7,80 | 1 szt. |
| 654.| PAPIER FILTRACYJNY 1313 1679 m2 | 83,95 | 1679,00 | 0,05 | 1679 m2 |
| 655.| PAPIER FILTRACYJNY 1477 1600 mb | 65,00 | 1300,00 | 0,04 | 1600 mb |
| 656.| PAPIER FILTRACYJNY 1477 1750 m2 | 88,68 | 1773,76 | 0,05 | 1750 m2 |
| 657.| PAPIER FILTRACYJNY 917 1923 m2 | 96,15 | 1923,00 | 0,05 | 1923 m2 |
| 658.| PLASKOWNIK 100X5 1,4301 61 kg | 234,85 | 427,00 | 3,85 | 61 kg |
| 659.| PLASKOWNIK 120X10 S355 1138,88 kg | 1651,38 | 3302,75 | 1,45 | 1138,88 kg |
| 660.| PLASKOWNIK 150X20 S355 259,05 kg | 388,58 | 777,15 | 1,50 | 259,05 kg |
| 661.| PLASKOWNIK 150X5 1,4301 19,64 kg | 144,46 | 288,91 | 7,35 | 19,64 kg |
| 662.| PLASKOWNIK 30X6 S235 17,541 kg | 22,80 | 45,59 | 1,29 | 17,541 kg |
| 663.| PLASKOWNIK 50X5 1,4301 56,74 kg | 306,40 | 680,88 | 5,40 | 56,74 kg |
| 664.| PLASKOWNIK 60X8 S235 249,38 kg | 197,23 | 384,46 | 0,79 | 249,38 kg |
| 665.| PLASKOWNIK 80X12 S235 44,05 kg | 53,30 | 106,60 | 1,20 | 44,05 kg |
| 666.| PLASKOWNIK 80X20 S355 203,47 kg | 321,49 | 642,97 | 1,58 | 203,47 kg |
| 667.| PLASKOWNIK 80X5 S235 67,72 kg | 67,45 | 168,62 | 1,00 | 67,72 kg |
| 669.| PODKLADKA M8 DIN 125 G 43,997 kg | 223,27 | 318,96 | 5,07 | 43,997 kg |
| 670.| PRET KWAD 16X16 S235 10,989 kg | 11,16 | 27,91 | 1,01 | 10,989 kg |
| 671.| PRET KWAD 30X30 S235 127 kg | 141,73 | 384,33 | 1,11 | 127 kg |
| 672.| PRET KWAD 35X35 S235 35 kg | 35,60 | 118,65 | 1,01 | 35 kg |
| 673.| PRET KWAD 45X45 ST3S 321,002 kg | 193,24 | 276,06 | 0,80 | 321,002 kg |
| 675.| PRET M30 DIN 976 25CRMO4 10 szt. | 497,75 | 985,50 | 49,77 | 10 szt. |
**Syndyk Masy Urządności**
LICENCJAN NIKOŁAJ
**Zbigniew Typpowicz**
**2021**
| No | Description | Quantity 1 | Quantity 2 | Quantity 3 |
|----|-----------------------------------------------------------------------------|------------|------------|------------|
| 676.| PRET OKR 20 S235 744,44 kg | 804,91 | 1 609,81 | 1,08 |
| 677.| PRET OKR 20 S235 CAGNIONY 71,507 kg | 74,78 | 149,55 | 1,04 |
| 678.| PRET OKR 24 S235 CAGNIONY 219,994 kg | 363,00 | 726,00 | 1,65 |
| 679.| PRET OKR 30 S235 15,54 kg | 18,49 | 36,98 | 1,18 |
| 680.| PRET OKR 32 CK45 33,695 kg | 55,59 | 111,18 | 1,64 |
| 681.| PRET OKR 35 CK45 6,05 kg | 84,70 | 169,40 | 1,400 |
| 682.| PRET OKR 40 L 4028 52 kg | 430,56 | 861,11 | 8,28 |
| 683.| PRET OKR 45 2CmMv5-7 52,05 kg | 326,70 | 653,40 | 6,27 |
| 684.| PRET OKR 50 L 4404 118,1 kg | 976,88 | 1 952,96 | 8,28 |
| 685.| PRET OKR 57 S35LJG3 193 kg | 236,35 | 472,70 | 1,22 |
| 686.| PRET OKR 6 S235-1'43 kg | 1 805,38 | 3 610,75 | 1,03 |
| 687.| PRET OKR 6 S35S 6 kg | 11,88 | 29,70 | 1,98 |
| 688.| PRET OKR 8 S235 288,46 kg | 387,43 | 774,85 | 1,92 |
| 689.| PRET OKR 80 L 4404 130,125 kg | 1 474,32 | 2 948,63 | 11,33 |
| 690.| PRET OKR 80 C45-N 34,76 kg | 52,14 | 130,34 | 1,50 |
| 691.| PRET OKR 90 L 4301 224,7 kg | 1 579,65 | 3 159,29 | 7,03 |
| 694.| RURA 101 GX4/2 4,8 mb | 197,62 | 494,04 | 41,17 |
| 695.| RURA 101 GX6 S35S 9,13 mb | 167,52 | 418,79 | 18,34 |
| 697.| RURA 114,3X10 P355NH 3LPE N+V DIN 30670 PN-EN 10216-3 81 mb | 3 162,14 | 7 905,35 | 87,35 |
| 698.| RURA 114,3X11 P355NH PN-EN 10216-3 TC2 27,13 mb | 6 042,92 | 15 107,31 | 74,60 |
| 699.| RURA 114,3X4 P355NH 3LPE N+V DIN 30670 PN-EN 10216-3 30,19 mb | 2 369,86 | 5 924,65 | 87,35 |
| 700.| RURA 114,3X16 18G2A 4,34 mb | 277,76 | 694,40 | 64,00 |
| 701.| RURA 114,3X17 5 P355NH PN-EN10216 66,99 mb | 8 746,22 | 21 865,54 | 130,56 |
| 702.| RURA 114,3X4 P355NH 3LPE N+V DIN 30670 PN-EN 10216-3 30,19 mb | 1 294,91 | 3 237,27 | 42,88 |
| 703.| RURA 114,3X4/0 L360NB S+V 3LPE 16,13 mb | 654,43 | 1 638,07 | 40,01 |
| 704.| RURA 114,3X4 5L0H18N9/14301 2,37 mb | 363,04 | 907,60 | 153,18 |
| 705.| RURA 114,3X4/5 L360NB/P355NH EN10208-2 7,52 mb | 221,42 | 553,55 | 29,44 |
**Zbigniew Tylrowicz**
**Syndyk Masy Napędowej**
**Licencja nr 430**
| | Description | Quantity | Unit Price | Total Cost |
|---|-----------------------------------------------------------------------------|----------|------------|------------|
| 730 | RURA 168.3X4.5 P355NH PN-EN 10216-3 24.23 mb | 1,203.75 | 3,099.37 | 49,98 |
| 731 | RURA 168.3X6.3 L360NB 3LPE N+V DIN30670 14.53 mb | 935.97 | 2,339.92 | 64,41 |
| 733 | RURA 168.3X6.3 L360NB 3LPE N+V DIN30670 33.48 mb | 1,891.99 | 6,306.63 | 56,51 |
| 734 | RURA 168.3X7.1 13CMo4 PN-EN10216-2 4.64 mb | 660.64 | 1,651.61 | 142.37 |
| 735 | RURA 168.3X7.1 P355NL1/L360NB PN-EN10216-3 16.66 mb | 1,235.62 | 3,089.05 | 74.16 |
| 736 | RURA 168.3X8 P265GH PN-EN10216-2 8.93 mb | 514.37 | 1,285.92 | 57.90 |
| 737 | RURA 177.8X16 S355 2.86 mb | 183.04 | 457.60 | 64.00 |
| 738 | RURA 177.8X8 S355 17.51 mb | 2,941.68 | 7,354.20 | 168.30 |
| 739 | RURA 203X7.1 S355ZH mb | 778.68 | 190.68 | 78.86 |
| 740 | RURA 21.3X3.2 P355NH TC2 3LPE-SN DIN30670 11.6 mb | 126.05 | 420.15 | 10.96 |
| 741 | RURA 21.3X7.5 X52 API 171.25 mb | 12,822.63| 32,056.57 | 74.87 |
| 742 | RURA 219.1X12.5 P355NH TC2 PN-EN10216-3 3LPE 54.07 mb | 13,212.98| 33,032.44 | 244.36 |
| 743 | RURA 219.1X12 P355NH 3LPE N+V DIN 30670 PN-EN 10216-3 63.58 mb | 12,344.95| 30,852.37 | 194.16 |
| 744 | RURA 219.1X20 P355NH 3LPE N+V DIN 30670 PN-EN 10216-3 8.75 mb | 2,126.39 | 5,315.98 | 243.01 |
| 745 | RURA 219.1X20 P355NH PN-EN 10216-3 TC2 5.43 mb | 1,239.53 | 2,911.18 | 228.27 |
| 746 | RURA 219.1X3 OH18N9 PN-EN10217-7 12 mb | 1,003.68 | 2,509.20 | 83.64 |
| 747 | RURA 219.1X4 OH18N9 5.48 mb | 263.04 | 657.60 | 48.90 |
| 748 | RURA 219.1X6.3 L360NBP355NH 3LPE-N+V PN-EN10208-2 35.05 mb | 3,841.63 | 9,604.07 | 109.60 |
| 749 | RURA 219.1X6.3 L360NBP335NH PN-EN10208-2 3.22 mb | 290.61 | 726.53 | 90.25 |
| 750 | RURA 219.1X8 R35 PN-EN10216-2 3.43 mb | 199.80 | 655.99 | 58.25 |
| 751 | RURA 219.1X188.8.131.5201 3.5 mb | 1,702.20 | 4,255.51 | 488.34 |
**Total:** 1,203.75
**Grand Total:** 3,099.37
**Grand Total:** 49,98
| No | Description | Quantity | Unit Price | Total Price |
|----|-----------------------------------------------------------------------------|----------|------------|-------------|
| 752.| RURA 219X3 OH18NBT B/S 30 mb | 139,73 | 222,88 | 4,65 |
| 753.| RURA 26 9X2 3 S235J/R 12 mb | 26,88 | 67,20 | 2,24 |
| 754.| RURA 26 9X2 9 1,4371 PN-EN 10216-5 2,3 mb | 68,37 | 170,92 | 29,72 |
| 755.| RURA 26 9X7 8 XS2 API 47,2 mb | 4 677,60 | 11 684,00 | 99,10 |
| 756.| RURA 273X10 18G2A83S25J2H 3,4 mb | 333,20 | 833,00 | 93,00 |
| 757.| RURA 273X10 P255GH TC1 PN-EN10216-2 2,66 mb | 326,99 | 817,47 | 122,52 |
| 758.| RURA 323 9X3 DH18N9 PN-EN10217-7 35,7 mb | 4 840,20 | 12 100,50 | 129,07 |
| 760.| RURA 33 7X3 2 S355 32,64 mb | 155,37 | 388,42 | 4,76 |
| 761.| RURA 33 7X4 L360NB 3LPE N-n DIN 30670 PN-EN 10208-2 29,5 mb | 537,37 | 1 343,43 | 13,21 |
| 762.| RURA 355 6X12 7 1,4301 PN EN 10216-5 0,81 mb | 3 527,33 | 8 818,32 | 4,35 |
| 763.| RURA 355 6X28 P355NH 3LPE N-V DIN 30670 PN-EN 10216-3 5,29 mb | 3 876,41 | 9 691,02 | 732,76 |
| 764.| RURA 355 6X5 L290NB 3LPE 36,93 mb | 354,53 | 886,32 | 9,60 |
| 765.| RURA 355 6X8 L360NB 3LPE 21,7 mb | 3 614,88 | 9 037,21 | 165,58 |
| 766.| RURA 406 4X12 5 L360NB 29,19 mb | 10 726,36| 26 815,91 | 367,46 |
| 767.| RURA 406 4X16 P355NH 3LPE PN-EN 10216-3 17,93 mb | 8 551,32 | 21 378,30 | 473,92 |
| 768.| RURA 42 4X3 2 L360NBP355NHTC2 SMLS wg PN-EN 10216-3 7,89 mb | 62,05 | 155,12 | 7,96 |
| 769.| RURA 42 4X3 2 S235 30 mb | 106,80 | 287,00 | 3,56 |
| 770.| RURA 48 3X10 15 XS2 API 53,5 mb | 6 489,54 | 16 223,86 | 121,26 |
| 771.| RURA 48 3X2 6 1,4541 14,44 mb | 585,92 | 1 484,81 | 40,67 |
| 772.| RURA 48 3X2 9 P265GH TC1 6,43 mb | 41,15 | 102,88 | 5,39 |
| 773.| RURA 48 3X5 08 316316L 16,1 mb | 1 510,05 | 3 775,13 | 93,79 |
**Syndyk Maszyn JPAO ŁOSCI**
**LICENCJA NR 480**
Zbigniew Tyrowicz
25
| | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 774. | RURA 48.3X5.08 SCH80S 316L 1,6 mb | | 124,49 | 248,97 | 77,80 | 1,6 mb |
| 775. | RURA 508X12.5 L360NBL415MB 3LPE 8,77 mb | | 1 388,12 | 3 420,30 | 156,00 | 8,77 mb |
| 776. | RURA 508X12.5 L415MB 3LPE N-n DIN 30870 3,24 mb | | 2 217,18 | 5 542,96 | 684,31 | 3,24 mb |
| 777. | RURA 508X16 P355NH PN-EN 10216-3 1,55 mb | | 792,66 | 2 642,20 | 511,39 | 1,55 mb |
| 778. | RURA 54.0X2.0 1.4301 9,06 mb | | 64,00 | 160,00 | 7,04 | 9,06 mb |
| 779. | RURA 54XX8 R35 7,56 mb | | 99,20 | 330,68 | 13,21 | 7,56 mb |
| 780. | RURA 60.3X3.6 S235 PN-EN10216-2 46 mb | | 1 000,59 | 2 501,48 | 21,75 | 46 mb |
| 781. | RURA 60.3X3.6 L360NB 3LPE N-n DIN30870 54,8 mb | | 1 058,74 | 2 646,84 | 19,57 | 54,8 mb |
| 782. | RURA 60.3X4 L360NB PN-EN10208-2 162,6 mb | | 500,48 | 4 878,00 | 3,07 | 162,6 mb |
| 783. | RURA 60.3X5.6 P265GH PN-EN10216-3 72,25 mb | | 1 951,20 | 2 772,96 | 27,00 | 72,25 mb |
| 784. | RURA 60.3X5.6 P265GH 29,35 mb | | 1 109,18 | 1 530,99 | 37,79 | 29,35 mb |
| 785. | RURA 60.3X5.6 P355NH TC2 PN-EN10216-3 63 mb | | 614,80 | 3 060,56 | 9,75 | 63 mb |
| 786. | RURA 60.3X5.6 S235 3LPE 46 mb | | 1 224,22 | 1 251,21 | 26,61 | 46 mb |
| 787. | RURA 60.3X6.3 P235GH 22 mb | | 305,25 | 763,12 | 13,87 | 22 mb |
| 788. | RURA 610X3 OH18NG PN-EN10217-7 8,6 mb | | 2 458,21 | 8 194,03 | 285,83 | 8,6 mb |
| 789. | RURA 70X5 S355JR 4,4 mb | | 75,78 | 189,46 | 17,22 | 4,4 mb |
| 790. | RURA 711X17.5 L415MB PN EN 10208-2-3LPE 10,05 mb | | 8925,77 | 22 314,43 | 850,07 | 10,05 mb |
| 791. | RURA 76.1X11 S35JR 1,15 mb | | 42,46 | 106,15 | 36,92 | 1,15 mb |
| 792. | RURA 76.1X2.9 1.4541 16,3 mb | | 1 241,42 | 3 103,54 | 76,16 | 16,3 mb |
| 793. | RURA 76.1X3 OH18NG 22 mb | | 593,28 | 1 483,20 | 28,96 | 22 mb |
| 794. | RURA 76.1X3.2 S235 60,24 mb | | 580,65 | 1 451,63 | 9,63 | 60,24 mb |
| 795. | RURA 76.1X3.6 1.4541 2,86 mb | | 280,61 | 701,53 | 58,11 | 2,86 mb |
| 796. | RURA 76.1X3.6 1.4541 DIN10216-5 19 mb | | 1 135,74 | 2 839,36 | 59,77 | 19 mb |
**Zbigniew Tyrawicz**
**Sydyk Mały / Radko SQ**
**LICENCJAT (UK 4280)**
**26**
| № | Description | Quantity | Unit Price | Total Price |
|----|-----------------------------------------------------------------------------|----------|------------|-------------|
| 797.| RURA 76.1X4.5 L360NB 49.1 mb | 881.05 | 2,202.63 | 17.94 |
| 798.| RURA 76.1X5.13CM04 PN-EN10216-2 4.33 mb | 200.19 | 500.47 | 46.23 |
| 799.| RURA 8" SCH40 P355NH 6.45 mb | 1,290.66 | 3,226.65 | 200.19 |
| 800.| RURA 813X12.5 L485MB 4.34 mb | 1,624.72 | 4,061.80 | 374.35 |
| 801.| RURA 88.9X3.0H18N9 29 mb | 1,032.91 | 2,295.35 | 43.34 mb |
| 802.| RURA 88.9X3.6 L290NB 3LPE PN-EN10208-2 88.98 mb | 2,669.40 | 6,673.50 | 27.6 mb |
| 803.| RURA 88.9X3.6 P355NH 3LPE PN-EN10216-3 TC2 44.59 mb | 1,091.56 | 2,728.91 | 24.47 mb |
| 804.| RURA 88.9X4.5 L360NB 3LPE 65.62 mb | 4,556.66 | 11,391.64 | 44.59 mb |
| 805.| RURA 88.9X3.6 L360NB 3LPE 27.6 mb | 938.40 | 2,346.00 | 65.62 mb |
| 806.| RURA 88.9X6.3 P355NH 3LPE N-V DIN 30670 PN-EN 10216-3 20.67 mb | 984.06 | 2,450.14 | 20.67 mb |
| 807.| RURA 88.9X8 P355NH TC2 PN-EN10216-3 10.3 mb | 470.67 | 1,176.67 | 10.3 mb |
| 808.| RURA 88.9X8.8 P355 20.67 mb | 443.06 | 1,107.66 | 20.67 mb |
| 809.| RURKA IMPULSOWA 9.5X0.89 316L 2 mb | 23.94 | 59.86 | 2 mb |
| 810.| STOPIEN 600X240 12 szt. | 193.73 | 484.32 | 12 szt. |
| 812.| SZYNA PARKER ST TR 2 43 szt. | 444.96 | 1,112.41 | 43 szt. |
| 813.| SRUBA M16X35 DIN 7991 B.8 G 100 SZT 1800 szt. | 1,142.64 | 2,285.28 | 1800 szt. |
| 814.| SRUBA M20X250 DIN 931 10.9 80 szt. | 814.67 | 1,629.33 | 80 szt. |
| 815.| SRUBA M20X250 DIN 931 10.9 G 63 szt. | 404.67 | 809.34 | 63 szt. |
| 816.| TERMOMETR OPOROWY PT100-A-3P-12-110 1 szt. | 77.60 | 258.65 | 1 szt. |
| 817.| TOPNIK LINCOLN FX860 SZT 4 szt. | 284.84 | 569.68 | 4 szt. |
| 818.| TRÓJNIK 1"X3.21.4404 TYP B 21 szt. | 1,658.48 | 5,528.25 | 21 szt. |
| 819.| TRÓJNIK 1.5"X10 P355NH TYP B 10 szt. | 744.22 | 2,480.74 | 10 szt. |
| 820.| TRÓJNIK 114.3X8 P355NH DIN 2616-2 1 szt. | 54.00 | 180.00 | 1 szt. |
**Syndyk Maszynopłacici**
**Licencja A3440**
Zbigniew Typrawicz
24
| Nr | Opis | Ilość | Cena jednostkowa | Wartość | Kupujący |
|----|------|-------|------------------|---------|-----------|
| 821.| TRÓJNIK 168,3X4, P355NH DIN2615-2 1 szt. | 243,43 | 811,44 | 243,43 | 1 szt. |
| 822.| TRÓJNIK 219, X4,5 P355NL1 DIN2615-1 1 szt. | 155,53 | 518,42 | 155,53 | 1 szt. |
| 823.| TRÓJNIK 219, X8 STE350,7 DIN2615-2 1 szt. | 304,29 | 1 014,30 | 304,29 | 1 szt. |
| 824.| TRÓJNIK 3*X8 P355NH TYP B 8 szt. | 1 752,05 | 5 840,16 | 219,00 | 8 szt. |
| 825.| TRÓJNIK 406,4X12,5 P355NL1 DIN2615-1 2 szt. | 6 593,28 | 21 977,60 | 3 295,64 | 2 szt. |
| 826.| TRÓJNIK 406,4X16 P355NH DIN2615-2 1 szt. | 2 677,75 | 8 925,84 | 2 677,75 | 1 szt. |
| 827.| TRÓJNIK 406,4X30 P355NH DIN2615-2 1 szt. | 4 838,21 | 16 127,37 | 4 833,21 | 1 szt. |
| 828.| TRÓJNIK 60,3X41,360NR PN-EN 10253-2 TYP B 5 szt. | 324,23 | 1 080,75 | 64,84 | 5 szt. |
| 829.| TRÓJNIK 88,9X63,1360NB TYP BPN EN 10253-2 1 szt. | 68,91 | 229,71 | 63,91 | 1 szt. |
| 830.| TRÓJNIK PARKER RED 1*X3,2/1/2*2,6 1,4404 TYP B PN-EN10253-2 16 szt. | 1 242,00 | 4 140,00 | 77,62 | 16 szt. |
| 831.| TRÓJNIK RED 1*1/2*2,130 DIN2850 6 szt. | 7,63 | 25,44 | 1,27 | 6 szt. |
| 832.| TRÓJNIK RED 1*4X3,4*3,2 P355NH TYP B 4 szt. | 168,46 | 561,52 | 42,11 | 4 szt. |
| 833.| TRÓJNIK RED 1,5X10/12*X7,1 P355NH TYP B 3 szt. | 206,81 | 699,37 | 63,93 | 3 szt. |
| 834.| TRÓJNIK RED 1,5X4/34*3,2 P355NH TYP B 5 szt. | 306,12 | 1 020,40 | 61,22 | 5 szt. |
| 835.| TRÓJNIK RED 1,5*76,3*17X5,6 P355NH TYP B 1 szt. | 79,35 | 284,50 | 79,35 | 1 szt. |
| 836.| TRÓJNIK RED 114,3X3,688,9X3,2 P235GH DIN2615-1 1 szt. | 26,83 | 89,42 | 26,83 | 1 szt. |
| 837.| TRÓJNIK RED 168,3X7,1/114,3X6,3 P355NH DIN2605-2 6 szt. | 964,08 | 3 213,60 | 160,68 | 6 szt. |
| 838.| TRÓJNIK RED 2*4X3/4*3,2 P355NH TYP B 6 szt. | 319,68 | 1 059,60 | 53,28 | 6 szt. |
| 839.| TRÓJNIK RED 2*7X5,6/1,5X6,3 P355NH TYP B 28 szt. | 1 547,03 | 51 367,86 | 55,25 | 28 szt. |
| 840.| TRÓJNIK RED 219,1X8/168,3X7,1 P355NH DIN2615-2 5 szt. | 1 622,25 | 5 407,50 | 324,45 | szt. 5 |
**SYNDYK MASY UPADŁOŚCI**
**Zbigniew Tyrowicz**
**LICENCJA NR 80**
**28**
| Nr | Opis | Ilość | Cena jednostkowa | Wartość | Ilość | Cena jednostkowa | Wartość |
|----|------|-------|------------------|---------|-------|------------------|---------|
| 841 | TRÓJNIK RED 3*16/1,5*10 P355NH TYP B | 9 szt. | 1937,52 | 6 458,40 | 215,28 | 9 szt. |
| 842 | TRÓJNIK RED 3*16/2*11 P355NH TYP B | 4 szt. | 861,12 | 2 870,40 | 215,28 | 4 szt. |
| 843 | TRÓJNIK RED 3*15/6/1,5*4 P355NH TYP B | 5 szt. | 571,32 | 1 904,40 | 114,26 | 5 szt. |
| 844 | TRÓJNIK RED 3*8/1,5*6 3 P355NH TYP B | 23 szt. | 3 360,24 | 11 200,80 | 148,08 | 23 szt. |
| 845 | TRÓJNIK RED 3*8/2*5,6 P355NH TYP B | 16 szt. | 1 978,47 | 6 594,90 | 123,65 | 16 szt. |
| 846 | TRÓJNIK RED 33 7X4/21,3X4,0 P355NH 2 szt. | 117,99 | 393,30 | 58,99 | 2 szt. |
| 847 | TRÓJNIK RED 33 7X6/3/21,3X5 P355NH 1 szt. | 59,00 | 196,65 | 59,00 | 1 szt. |
| 848 | TRÓJNIK RED 4*11/1,5*6,3 P355NH TYP B | 2 szt. | 598,46 | 1 998,20 | 299,73 | 2 szt. |
| 849 | TRÓJNIK RED 4*17/5/1,5*10 P355NH TYP B | 3 szt. | 861,12 | 2 870,40 | 287,12 | 3 szt. |
| 850 | TRÓJNIK RED 4*8/8/2*5,6 P355NH TYP B | 1 szt. | 253,52 | 846,40 | 253,52 | 1 szt. |
| 851 | TRÓJNIK RED 406,4X16/219,1X8 P355NH DIN2615-2 4 szt. | 17 648,82 | 58 829,40 | 4 412,20 | 4 szt. |
| 852 | TRÓJNIK RED 406,4X30/219,1X20 P355NH DIN 2615-2 4 szt. | 17 648,82 | 58 829,40 | 4 412,20 | 4 szt. |
| 853 | TRÓJNIK RED 48,3X6/3/21,3X5 P355NH TYP B | 1 szt. | 79,35 | 264,50 | 79,35 | 1 szt. |
| 854 | TRÓJNIK RED 6*11/1,5*8 P355NH TYP-B | 1 szt. | 148,49 | 494,95 | 148,49 | 1 szt. |
| 855 | TRÓJNIK RED 6*11/14*8,8 P355NH TYP-B | 5 szt. | 2 728,95 | 9 098,50 | 545,79 | 5 szt. |
| 856 | TRÓJNIK RED 8*12,5/3*8 P355NH TYP B | 4 szt. | 1 654,39 | 5 514,64 | 413,69 | 4 szt. |
| 857 | TRÓJNIK RED 8*12,5/6*11 P355NH TYP B | 3 szt. | 2 363,04 | 7 876,81 | 787,68 | 3 szt. |
| 858 | TRÓJNIK RED 88,9A3/6/60,3X4 STE30/7 DIN2615-2 2 szt. | 199,07 | 633,58 | 99,53 | 2 szt. |
| 859 | USZCZEŁKA 1 1/2" CL150 IR CR 316L 302 szt. | 1 963,00 | 4 907,50 | 6,50 | 302 szt. |
| 860 | USZCZEŁKA 1 1/2" IR CR CL600 316L 180 szt. | 1 439,28 | 3 588,20 | 7,99 | 180 szt. |
| 861 | USZCZEŁKA 3" CL150 IR CR 316L 60 szt. | 860,88 | 2 152,20 | 14,34 | 60 szt. |
**ŚWIADK NASZY UPIEŁDZOSCI**
**Zbigniew Tymowicz**
**LICENCJA NR 1404**
| Nr | Opis | Ilość | Cena jednostkowa | Wartość | Ilość | Cena jednostkowa | Wartość |
|----|------|-------|------------------|---------|-------|------------------|---------|
| 862 | USZCZELKA 3" CL600 IR CR 316L 15 szt. | 230,10 | 575,25 | 15 szt. |
| 863 | USZCZELKA 4" CL600 IR CR 316L 31 szt. | 607,85 | 1 519,62 | 19,60 |
| 864 | WELDOLET 1"X1/2" SCH-160 1 szt. | 14,81 | 37,03 | 14,81 |
| 865 | WELDOLET 1/2" P355NH 1 szt. | 38,09 | 95,22 | 38,09 |
| 866 | WELDOLET 2"X1" SCH-160 2 szt. | 48,55 | 116,38 | 23,27 |
| 867 | WELNA MINERALNA 80 285 m² | 1 946,16 | 6 487,20 | 7,34 |
| 868 | WIŁKINNA GRADE AX6550 1200mm 177 kg | 4 663,60 | 23 317,98 | 265 m² |
| 869 | ZACISK PARKER STTTC 01 6mm-13mm 167 szt. | 2 158,98 | 5 397,44 | 12,92 |
| 870 | ZŁĄCZKA PARKER 1/2 8SC8 316 274 szt. | 7 236,89 | 24 122,96 | 26,41 |
| 871 | ZŁĄCZKA PARKER 1/2 FNPT 1/2 8MSCBN 316 64 szt. | 4 314,62 | 10 786,56 | 67,41 |
| 872 | ZŁĄCZKA PARKER 45-1/2 3/8 8FC6N 316/L 13 szt. | 876,41 | 2 191,02 | 67,41 |
| 873 | ZŁĄCZKA PARKER 45-8MVEL6N 35 szt. | 1 211,98 | 3 029,95 | 34,62 |
| 874 | ZŁĄCZKA PARKER 4-FSC8N 16 szt. | 337,41 | 843,52 | 27,08 |
| 875 | ZŁĄCZKA PARKER BRU4 7 szt. | 471,91 | 1 179,78 | 67,41 |
| 876 | ZŁĄCZKA PARKER 90 1/2 8EE8 316/L 15 szt. | 724,80 | 1 812,00 | 49,62 |
| 877 | ZŁĄCZKA PARKER DO POŁACZENIA TRÓJNIK ZAWÓR MANOMETRU 1/2 1/2 8MA8N 316 21 szt. | 442,85 | 1 107,12 | 27,08 |
| 878 | ZŁĄCZKA PARKER TRÓJNIKOWA 1/2 8ET8 316 31 szt. | 1 567,42 | 5 224,74 | 50,56 |
| 879 | ZWEŻKA 1TX1/2" SCH-160 304/304L 3 szt. | 25,08 | 83,61 | 8,36 |
| 880 | ZWEŻKA 1,5TX10/1*X8,8 P355NH TYP B 3 szt. | 71,42 | 238,05 | 23,80 |
| 881 | ZWEŻKA 1,5TX10/12*X7 P355NH TYP B 8 szt. | 245,83 | 819,44 | 30,72 |
| 882 | ZWEŻKA 1,5TX0/3,*X8 P355NH TYP B 6 szt. | 127,03 | 433,42 | 21,17 |
**SYNDYK MAST UPADŁOŚCI**
**LICENCJANTR 480**
**Zbigniew Tyrowicz**
| Nr | Opis | Ilość | Cena | Wartość |
|----|----------------------------------------------------------------------|-------|------|---------|
| 883.| ZWEŻKA 1,5X4/12*3,2 P355NH TYP B 4 szt. | | | |
| 884.| ZWEŻKA 1,5X4/3/4*3,2 X3,2 P355NH TYP B 8 szt. | | | |
| 885.| ZWEŻKA 1,5X6,3/1/2*5 P355NH TYP B 12 szt. | | | |
| 886.| ZWEŻKA 1,5X6,3/4*7,4 X5 P355NH TYP B 13 szt. | | | |
| 887.| ZWEŻKA 114,3X3,6/60,3X3,2 L360NB DIN2616-2 4 szt. | | | |
| 888.| ZWEŻKA 114,3X3,6/76,1X2,9 P255GH SYMETRYCZNA DIN2616-1 6 szt. | | | |
| 889.| ZWEŻKA 114,3X3,6/88,9X3,2 P355NH SYMETRYCZNA PN-EN10253-2 4 szt. | | | |
| 890.| ZWEŻKA 114,3X4,5/88,9X4,0-B-P355NH-SYMETRYCZNA-PN-EN-10253-2 1 szt. | | | |
| 891.| ZWEŻKA 114,3X5/88,9X4 P265GH SYMETRYCZNA DIN2616-2 1 szt. | | | |
| 892.| ZWEŻKA 114,3X6,3/60,3X4,5 L360NE/P355NL 13 szt. | | | |
| 893.| ZWEŻKA 114,3X6/60,3X3,91 P255GH/A234 3 szt. | | | |
| 894.| ZWEŻKA 168,3X4,5/88,9X3,2 P255GH DIN2616-2 1 szt. | | | |
| 895.| ZWEŻKA 168,3X7,1/114,3X6,3 L360NB DIN2616-2 1 szt. | | | |
| 896.| ZWEŻKA 168,3X7,1/114,3X6,3 P265GH DIN2616-1 4 szt. | | | |
| 897.| ZWEŻKA 168,3X7,1/88,9X4,5 L360NB DIN2616-2 1 szt. | | | |
| 898.| ZWEŻKA 168,3X7,1/88,9X5,6 P255GH DIN2616-2 1 szt. | | | |
| 899.| ZWEŻKA 2*XY SCH-80 304/304L 11 szt. | | | |
| 900.| ZWEŻKA 2*XY11,5*10 P355NH TYP B 6 szt. | | | |
| 901.| ZWEŻKA 2,5*XY14,2/1,5*10 P355NH TYP B 2 szt. | | | |
| 902.| ZWEŻKA 219,1X4,5/168,3X3 L360NB DIN2616-1 2 szt. | | | |
| 883. | 55,80 | 186,00 | 13,95 |
| 884. | 406,27 | 1,354,24 | 50,78 |
| 885. | 368,75 | 1,229,16 | 30,72 |
| 886. | 405,78 | 1,322,60 | 3,21 |
| 887. | 74,90 | 249,68 | 18,72 |
| 888. | 26,66 | 88,86 | 4,44 |
| 889. | 68,30 | 227,68 | 17,67 |
| 890. | 20,18 | 67,27 | 20,18 |
| 891. | 16,93 | 56,44 | 19,63 |
| 892. | 241,44 | 804,79 | 18,47 |
| 893. | 20,15 | 67,17 | 6,71 |
| 894. | 28,88 | 96,28 | 28,68 |
| 895. | 42,00 | 140,00 | 42,00 |
| 896. | 78,72 | 262,40 | 19,68 |
| 897. | 61,89 | 206,31 | 61,89 |
| 898. | 19,68 | 65,60 | 19,68 |
| 899. | 143,42 | 478,06 | 13,63 |
| 900. | 102,44 | 341,46 | 17,07 |
| 901. | 99,54 | 331,80 | 49,77 |
| 902. | 114,26 | 380,88 | 57,13 |
| Nr | Opis | Cena | Ilość |
|----|------|------|-------|
| 903 | ZWEZKA 219,1X4,5/168,3X4,0 P355NH TYP B SYMETRYCZNA PN-EN 10253-2 - 1 szt. | 49,68 | 1 szt. |
| 904 | ZWEZKA 219,1X6,3/168,3X5,1L360NB DIN2616-2 - 1 szt. | 57,13 | 1 szt. |
| 905 | ZWEZKA 273X6,3/168,3X5,1L360NB DIN2616-2 - 3 szt. | 308,51 | 3 szt. |
| 906 | ZWEZKA 3*1X6,2*7X11 P355NH TYP B | 273,02 | 4 szt. |
| 907 | ZWEZKA 3*1X6,2*5X14,2 P355NH TYP B | 129,03 | 2 szt. |
| 908 | ZWEZKA 3*7X5,6*2*4 P355NH TYP B | 22,03 | 1 szt. |
| 909 | ZWEZKA 3*7X8,8/1*7X6,3 P355NH TYP B | 553,56 | 5 szt. |
| 910 | ZWEZKA 3*7X8,1/4*7X5 P355NH TYP B | 139,66 | 2 szt. |
| 911 | ZWEZKA 3*7X8,1*5*7X6,3 P355NH TYP B | 395,46 | 12 szt. |
| 912 | ZWEZKA 3*7X4,5/1,2*5 P355NH TYP B | 122,96 | 9 szt. |
| 913 | ZWEZKA 3*4*7X8,1/2*7X7 P355NH TYP B | 119,53 | 7 szt. |
| 914 | ZWEZKA 323,9X8/273,1X6,3 STE290,7 DIN2616-2 - 1 szt. | 167,97 | 1 szt. |
| 915 | ZWEZKA 4*7X6,3/1,5*7X4 P355NH TYP B | 205,97 | 3 szt. |
| 916 | ZWEZKA 4*7X6,3/2*7X4 P355NH TYP B | 157,87 | 6 szt. |
| 917 | ZWEZKA 508X16/273X8,8 L360NB | 1,470,00 | 1 szt. |
| 918 | ZWEZKA 60,3X4/33,7X3,2 L360NB SYM PN-EN 10253-2 TYP B - 1 szt. | 12,30 | 1 szt. |
| 919 | ZWEZKA 60,3X4/48,3X3,6 L360NB PN-EN 10253-2 TYP B - 5 szt. | 39,00 | 5 szt. |
| 920 | ZWEZKA 88,9X3,2/76,1X2,9 P235GH SYMETRYCZNA DIN 2616-1 - 2 szt. | 7,45 | 2 szt. |
| 921 | ZWEZKA 88,9X6,3/76,1X5,6 L360NB PN-EN 10253-2 TYP B - 7 szt. | 119,70 | 7 szt. |
| 932 | Samsung Galaxy S8 - szt. 2 | 200,00 | 2 szt. |
**Syndyk Masy Urządosci**
**LICENCJANAT 1007**
Zbigniew Tyrowicz
32
| Nr | Opis | CENA | 3,00 | 3,00 | 1,00 |
|----|------|------|------|------|------|
| 933.| Samsung Galaxy Trend Plus – szt. 3 | | | | |
| 934.| Samsung cover 550 – szt. 2 | | | | |
| 935.| Sony Xperia E1 – szt. 14 | | | | |
| 936.| Sony Ericsson X8 – szt. 1 | | | | |
| 937.| Samsung Galaxy ACE – szt. 1 | | | | |
| 938.| Samsung Galaxy A3 – szt. 2 | | | | |
| 939.| Nokia E52 – szt. 1 | | | | |
| 940.| Nokia Lumia 635 – szt. 3 | | | | |
| 941.| ZESTAW KOMPUTEROWY – szt. 1 | | | | |
| 942.| ZESTAW KOMPUTEROWY – szt. 1 | | | | |
| 943.| KOMPUTER – szt. 1 | | | | |
| 944.| Komputer DTK Cuatro 6580 z monitorem- szt. 1 | | | | |
| 945.| Zestaw komputerowy C2D6300/2x512/80GB – szt. 1 (uszkodzony) | | | | |
| 946.| Zestaw komputerowy CEL 13.065/12MB/80GB – szt. 1 | | | | |
| 947.| UPS APC Back RS 800 VA – szt. 1 | | | | |
| 948.| Monitor Hyema 19 LCD Prolite E1902S-B1 – szt. 1 | | | | |
| 949.| Minitor LG FlatRON LCD – szt. 1 | | | | |
| 950.| KOMPUTER LOGITECH – szt. 1 | | | | |
| 951.| MONITOR LG LCD 1917S-SN – szt. 1 | | | | |
| 952.| MONITOR LG LCD 1917S-SN – szt. 1 | | | | |
| 953.| KOMPUTER E2160/2X1GB/80GB/DVDRW/XP-PRO – szt. 1 | | | | |
| 954.| | | | | |
| 955.| KOMPUTER E6E50 – szt. 1 | | | | |
| 956.| SERWER HDD FUJITSU 147GB SAS-D 16MB/HDD – szt. 1 | | | | |
| 956.| Komputer E2160/2x1G/160GB/DVDRW/XP-prof. – szt. 1 | | | | |
**SYNDYK MASY UPADLOŚCI**
**LICENCJA NR 480/1**
**Zbigniew Tyrawicz**
| Nr | Opis | CENA 1 SZT | CENA 2 SZT |
|----|----------------------------------------------------------------------|------------|------------|
| 958.| HP Color LaserJet 3600 dn – szt. 1 | 200,00 | 2 172,13 |
| 959.| Komputer E6850/2x1GB/250GB/DVD/DRW – szt. 1 | 400,00 | 2 665,77 |
| 960.| Zestaw komputerowy E 4600/2x1g z Microso – szt. 1 | 400,00 | 1 672,13 |
| 961.| Zestaw komputerowy – szt. 1 | 400,00 | 2 663,94 |
| 962.| APC Smart UPS 1500 VA RM 2U USB zasilacz – szt. 1 | 400,00 | 400,00 |
| 963.| Drukarka Oki Microline 3320 – szt. 1 | 200,00 | 1 474,33 |
| 964.| Komputer Asus – szt. 1 | 400,00 | 2 620,00 |
| 965.| Zestaw komputerowy ES200/2GB/9500GT/DVDR – szt. 1 | 400,00 | 3 792,97 |
| 966.| Zestaw komputerowy ES200/2GB/16GB/DVDRW – szt. 1 | 400,00 | 2 130,00 |
| 967.| Laptop ASUS K50IJ-SX075 z oprogramowaniem – szt. 1 | 400,00 | 2 344,26 |
| 968.| Monitor Dell E190S – szt. 1 | 100,00 | 515,00 |
| 969.| KOMPUTER ASUS K50J-SX203 – szt. 1 | 400,00 | 2 870,00 |
| 970.| ZESTAW KOMPUTEROWY E5300/2GB/P43/3500GT szt. 1 | 400,00 | 4 356,94 |
| 971.| ZESTAW KOMPUTEROWY E7400/2GB/DVDRW/XPPRO-szt. 1 | 400,00 | 4 272,00 |
| 972.| ZESTAW KOMPUTEROWY E7400/4GB/DVDRW/P2250-szt.1 | 400,00 | 3 639,00 |
| 973.| KOMPUTER ASUS K50IN-SX150 – szt. 1 | 400,00 | 2 545,00 |
| 974.| KOMPUTER ASUS K50IN-SX150 – szt. 1 | 400,00 | 2 545,00 |
| 975.| ZESTAW KOMP.E7400/P43/GT210/2X1GB/500GB – szt. 1 | 400,00 | 3 484,00 |
| 976.| DRUKARKA HP LASERJET P1005 – szt. 1 | 50,00 | 330,00 |
**SYNDYK MASYWAPADOSCI:**
**LICENCJA NR 080**
Zbigniew Tykarski
34
| Nr | Opis | CENA 1 | CENA 2 | CENA 3 |
|----|-------------------------------------------|--------|--------|--------|
| 978.| Komputer Asus UX50V-XX042V – szt. 1 | 400,00 | 2 974,41| 400,00 |
| 979.| Monitor Samsung SyncMaster p225N – szt. 1 | 200,00 | 540,98 | 200,00 |
| 980.| ZESTAW KOMPUTEROWY COREI3/2GB/600GB/DVDR-| 400,00 | 3 550,00| 400,00 |
| 981.| Drukarka I-SENSYS MF8350CDN – szt. 1 | 200,00 | 2 173,00| 200,00 |
| 982.| LAPTOP HP PROBOOK 4520S i5-430M – szt. 1 | 800,00 | 2 710,00| 800,00 |
| 983.| ZESTAW KOMPUTEROWY – szt. 1 | 400,00 | 3 077,87| 400,00 |
| 984.| ZESTAW KOMPUTEROWY – szt. 1 | 400,00 | 3 077,87| 400,00 |
| 985.| Laptop ASUS UL50VG-XX028V – szt. 1 | 650,00 | 2 765,00| 650,00 |
| 986.| Komputer HP Pro 3010 MT DC E5400 – szt. 1| 400,00 | 1 175,00| 400,00 |
| 987.| DRUKARKA CANON I-SENSYS MF 4340D – szt. 1| 200,00 | 746,00 | 200,00 |
| 988.| Komputer HP Pro 3010 MT DC E5400 – szt. 1| 400,00 | 1 640,00| 400,00 |
| 989.| Komputer HP Pro MT DC E5400 – szt. 1 | 400,00 | 1 640,00| 400,00 |
| 990.| ZESTAW KOMPUTEROWY – szt. 1 | 400,00 | 3 135,00| 400,00 |
| 991.| DRUKARKA HP LASERJET P2055DN – szt. 1 | 200,00 | 1 750,00| 200,00 |
| 992.| LAPTOP HP PAVILION DV6-2110SW – szt. 1 | 500,00 | 2 250,00| 500,00 |
| 993.| ROUTER – szt. 1 | 1 000,00| 9 094,00| 1 000,00|
| 994.| ZESTAW KOMPUTEROWY – szt. 1 | 300,00 | 2 010,00| 300,00 |
| 995.| SERWER SOLAR – szt. 1 | 1 000,00| 3 663,00| 1 000,00|
| 996.| ZESTAW KOMPUTEROWY – szt. 1 | 400,00 | 2 690,00| 400,00 |
| 997.| DRUKARKA HP LASERJET M2727NF/MFP – szt. 1| 200,00 | 2 000,00| 200,00 |
| 998.| KOMPUTER ASUS K52JC-EX098V – szt. 1 | 500,00 | 2 402,71| 500,00 |
| 999.| Zestaw Komputerowy – szt. 1 | 400,00 | 6 682,93| 400,00 |
|1000.| Zestaw Komputerowy – szt. 1 | 400,00 | 3 515,00| 400,00 |
**Zbigniew Tynrowicz**
**Syndyk maszynadłości**
**LICENCJA NR 180**
| Nr | Opis | CENA 1 SZT | CENA 2 SZT | CENA 3 SZT |
|----|-------------------------------------------|------------|------------|------------|
| 1002. | Zestaw Komputerowy – szt. 1 | 400,00 | 3,515,00 | 400,00 |
| 1003. | Zestaw Komputerowy – szt. 1 | 600,00 | 4,155,00 | 600,00 |
| 1004. | Zestaw Komputerowy – szt. 1 | 450,00 | 4,186,91 | 450,00 |
| 1005. | Zestaw Komputerowy – szt. 1 | 450,00 | 3,300,00 | 450,00 |
| 1006. | Zestaw Komputerowy – szt. 1 | 450,00 | 2,732,00 | 450,00 |
| 1007. | Zestaw Komputerowy – szt. 1 | 450,00 | 3,162,00 | 450,00 |
| 1008. | Zestaw Komputerowy – szt. 1 | 450,00 | 3,162,00 | 450,00 |
| 1009. | Laptop Asus – szt. 1 | 850,00 | 4,756,48 | 850,00 |
| 1010. | Laptop ASUS – szt. 1 | 850,00 | 3,754,00 | 850,00 |
| 1011. | Drukarka CANON – szt. 1 | 200,00 | 3,383,00 | 200,00 |
| 1012. | Drukarka - kopiarka Toshiba – szt. 1 (uszkodzona) | - | 4,180,00 | - |
| 1013. | Drukarka Ricoh Aficio – szt. 1 | 200,00 | 1,750,00 | 200,00 |
| 1014. | APS Smart UPS – szt. 1 | 250,00 | 1,850,00 | 250,00 |
| 1015. | SERWER NAS Rack Qnap – szt. 1 | 1 500,00 | 5 079,00 | 1 500,00 |
| 1016. | ZESTAW KOMPUTEROWY – szt. 1 | 400,00 | 2,750,00 | 400,00 |
| 1017. | ZESTAW KOMPUTEROWY- szt. 1 | 400,00 | 2,750,00 | 400,00 |
| 1018. | Zestaw komputerowy- szt. 1 | 400,00 | 1,525,00 | 400,00 |
| 1019. | Zestaw komputerowy Core – szt. 1 | 400,00 | 2,070,00 | 400,00 |
| 1020. | Zestaw komputerowy – szt. 1 | 600,00 | 2,858,00 | 600,00 |
| 1021. | Zestaw Komputerowy – szt. 1 | 600,00 | 3,288,00 | 600,00 |
| 1022. | Laptop – szt. 1 | 600,00 | 2,500,00 | 600,00 |
| 1023. | Laptop Samsung- szt. 1 | 500,00 | 1,918,70 | 500,00 |
| 1024. | NOTEBOOK HP PROBOOK 4525S szt. 1 | 700,00 | 2,000,00 | 700,00 |
| 1025. | SERWER RX 300 XEGN – szt. 1 | 6700,00 | 27,300,00 | 6700,00 |
| 1026. | KOMPUTER FUJITSU ESPRIMO – szt. 1 | 600,00 | 2,521,00 | 600,00 |
| 1027. | Fujitsu Lifebook – szt. 1 | 850,00 | 4,049,00 | 850,00 |
| 1028. | Laptop HP 4740S – szt. 1 | 350,00 | 3,500,00 | 350,00 |
| 1029. | Laptop HP 4740s – szt. 1 | 850,00 | 2,883,00 | 850,00 |
| 1030. | NOTEBOOK FUJITSU – szt. 1 | 600,00 | 2,267,00 | 600,00 |
| 1031. | Laptop HP PB 4740S – szt. 1 | 850,00 | 2,477,00 | 850,00 |
| 1034. | System sygnalizacji wibracyjnej i napadu – szt. 1 | 10 000,00 | 52 070,00 | 10 000,00 |
| 1035. | Centrala telefoniczna – szt. 1 | 3 624,94 | 25 460,00 | 3 624,94 |
| 1036. | Wzmocniacz sygnału – szt. 1 | 1 200,00 | 5 584,00 | 1 200,00 |
| 1037. | PLOTER ATRAMENTOWY HP DJ500 – szt 1 | 2 000,00 | 13 493,00 | 2 000,00 |
**SYNDYK MASTY UPADŁOŚCI**
**LICENCJANIER LAROY**
**Zbigniew Typrowicz**
| Nr | Opis | Cena | Ilość |
|----|------|------|-------|
| 1038 | DRUKARKO-KOPIARKA TOSHIBA E-STUDIO167 – szt. 1 (uszkodzona) | - | 5 500,00 |
| 1039 | Kserokopiarka TOSHIBA E-STUDIO181 – szt. 1 (uszkodzona) | - | 3 720,00 |
| 1040 | Niszczarka PS77Cs – szt. 1 (uszkodzona) | - | 725,00 |
| 1041 | KOPIARKA RICOH MP5500 - szt. 1 | 964,53 | 13 000,00 |
| 1042 | Kopiarka MINOLTA – szt. 1 | 2 382,37 | 15 498,99 |
| 1043 | Kopiarka RICOH – szt. 1 | 1 998,37 | 13 000,00 |
| 1044 | Urządzenie Wielofunkcyjne RICOH – szt. 1 | 4 500,00 | 34 500,00 |
| 1045 | Kopiarka Ricoh Mp4000 – szt. 1 | 1 000,00 | 4 500,00 |
| 1046 | Kserokopiarka Toshiba E Studio 2820c – szt. 1 (uszkodzona) | - | 1 000,00 |
| 1047 | SYSTEM Księgowości Komputerowej – szt. 1 | 500,00 | 23 750,00 |
| 1048 | Program komputerowy – gospodarka magazyn szt. 1 | 500,00 | 500,00 |
| 1049 | System Środki Trs. wyposażenie magazyn szt. 1 | 500,00 | 500,00 |
| 1050 | Licencja Norma szt. 1 (brak aktualizacji) | - | 587,00 |
| 1051 | Program kosztorysujący NORMA – szt. 1 (brak aktualizacji) | - | 2 862,00 |
| 1052 | Program kosztorysujący NORMA szt. 1 (brak aktualizacji) | - | 1 590,00 |
| 1053 | Oprogramowanie Microsoft Project 2000 PL –szt. 1(brak aktualizacji) | - | 1 908,00 |
| 1054 | AUTOCAD LT 2002 PL Program komputerowy, szt. 1 | 500,00 | 14 115,00 |
| 1055 | Kosztyony-Export-Zlecenia- szt. 1 | 500,00 | 4 200,00 |
| 1056 | Program do obsługi narzędziowmi –szt. 1 | 500,00 | 6 350,00 |
| 1057 | Norma PRO (2 szt.) (brak aktualizacji) | - | 4 106,00 |
| 1058 | PROGRAM KOMPUTEROWY BILANS KADRY I PLACE- szt. 1 | 500,00 | 5 700,00 |
| 1059 | PROGRAM KOMPUTEROWY BILANS KADRY I PLACE- szt. 1 | 500,00 | 5 700,00 |
**SINDYK MASYWUJĄDOSTCI**
**LICENCJA NR 180**
Zbigniew Typrawicz
20 Febr 2011
| Nr | Opis | Cena | Ilość | Wartość |
|----|------|------|-------|---------|
| 1060 | PROGRAM KOMPUTEROWY BILANS KADRY | 500,00 | 13,300,00 | 500,00 |
| 1061 | AutoCAD LT 2007 PL SLM | 500,00 | 3,600,00 | 500,00 |
| 1062 | AutoCAD LT 2007 PL SLM - szt. 1 | 500,00 | 3,600,00 | 500,00 |
| 1063 | OPROGRAMOWANIE dt ZBIORNIK szt. 1 | 500,00 | 3,300,00 | 500,00 |
| 1064 | AutoCAD LT 2009 SLM/PL | 500,00 | 3,975,41 | 500,00 |
| 1065 | AutoCAD LT 2009 SLM/PL Cd W32 - szt. 1 | 500,00 | 3,975,41 | 500,00 |
| 1066 | MATHCAD 14.0 Single User - szt. 1 | 500,00 | 4,780,00 | 500,00 |
| 1067 | Microsoft Office Small Business 2007 PL - szt. 2 | 500,00 | 111,30,00 | 500,00 |
| 1068 | ABC 5088 VGK Platinum (na bazie Lexa) - szt. 1 (wycofane) | - | 7,909,00 | - |
| 1069 | AutoCAD 2009 PL oraz subskrypcja - szt. 1 | 500,00 | 14,593,10 | 500,00 |
| 1070 | Program obliczeniowy do zbiorników cisin - szt. 1 | 1,500,00 | 33,147,98 | 1,500,00 |
| 1071 | MICROSOFT PROJECT STANDARD 2007 BOX prog - szt. 1 | 500,00 | 3,060,00 | 500,00 |
| 1072 | AUTODESK AUTOCAD LT 2010 SLM/PL 5USER | 1,900,00 | 19,862,30 | 1,900,00 |
| 1073 | AUTODESK AUTOCAD LT 2010 SLM/PL 5USER - szt. 1 | 2,000,00 | 19,862,30 | 2,000,00 |
| 1074 | AUTODESK AUTOCAD LT 2010 SLM/PL - szt. 1 | 500,00 | 3,972,46 | 500,00 |
| 1075 | AUTODESK AUTOCAD LT 2010 SLM/PL - szt. 1 | 500,00 | 3,972,46 | 500,00 |
| 1076 | MICROSOFT OFFICE BASIC 2007 -18 sztuk | 500,00 | 1,170,00 | 27,77 |
| 1077 | AUTODESK AUTOCAD LT 2010 SLM/PL - szt. 1 | 500,00 | 3,880,00 | 500,00 |
| 1078 | AUTODESK AUTOCAD LT 2010 SLM/PL - szt. 1 | 500,00 | 3,880,00 | 500,00 |
| 1079 | AUTODESK AUTOCAD LT 2010 SLM/PL szt. 1 | 500,00 | 3,880,00 | 500,00 |
| 1080 | PROGRAM KOMPUTEROWY ENOVA szt. 1 | 500,00 | 3,572,60 | 500,00 |
| 1081 | Programy antywirusowe szt. 1 | 500,00 | 5,292,50 | 500,00 |
| 1082 | MICROSOFT WINDOWS XP - szt. 1 | 10,00 | 676,23 | 10,00 |
| 1083 | - | - | - | - |
| Nr | Opis | Liczba | Cena | Koszt |
|----|------|--------|------|-------|
| 1084 | MS OFFICE 2007 OEM Basic Edition Polish szt. 1 | 500,00 | 5 550,00 | 500,00 |
| 1085 | AUTODESK AUTOCAD LT2010 SLIMPL SUSER- szt.1 | 2 000,00 | 22 950,00 | 2 000,00 |
| 1086 | MICROSOFT OFFICE BASIC 2007 POLISH V2OEM - szt.1 | 500,00 | 3 500,00 | 500,00 |
| 1087 | NORMA PRO - PROGRAM DO KOSZTORYSOWANIA- szt.1 (brak aktualizacji) | - | 2 190,00 | - |
| 1088 | MATHCAD 15.0 INDIVIDUAL KOM TYMNT -szt.1 | 500,00 | 5 074,00 | 500,00 |
| 1089 | ROBOT STRUCTURAL ANALYSIS PROFESSIONAL - szt.1 | 500,00 | 12 371,76 | 500,00 |
| 1090 | MICROSOFT OFFICE SMALL BUSSINESS EDITION- szt.1 | 500,00 | 1 598,36 | 500,00 |
| 1091 | AutoCAD LT 2011 – szt. 1 | 500,00 | 4 750,00 | 500,00 |
| 1092 | Autodesk szt. 1 | 500,00 | 12 182,39 | 500,00 |
| 1093 | NORMA PRO szt. 1 (brak aktualizacji) | - | 2 390,00 | - |
| 1094 | Norma PRO szt. 1 (brak aktualizacji) | - | 2 190,00 | - |
| 1095 | Auto cad szt. 1 | 500,00 | 4 990,00 | 500,00 |
| 1096 | PROGRAM KOMPUTEROWY ENOVA KADRY I PLACE szt. 1 | 500,00 | 3 515,00 | 500,00 |
| 1097 | PROGRAM ENOVA KADRY I PLACE szt. 1 | 500,00 | 2 090,00 | 500,00 |
| 1098 | PROGRAM MICROSOFT PROJECT 2010 szt. 1 | 1 000,00 | 2 359,04 | 1 000,00 |
**Zbigniew Tyrowicz**
**Syndyk Masy UJADROŚĆ UCENCIĄ INFORMUJE** | 8c0a1c92-ab7f-40d6-9d4d-3272ef76205b | finepdfs | 1.145508 | CC-MAIN-2021-49 | https://dgiseweryn.pl/wp-content/uploads/2021/11/Stalbud-spis-inwentarza-16.11.21-sk%C5%82adniki-na-stanie.pdf | 2021-12-04T10:51:01+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964362969.51/warc/CC-MAIN-20211204094103-20211204124103-00532.warc.gz | 281,143,815 | 0.962051 | 0.996033 | 0.996033 | [
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_L... | pol_Latn | {} | true | [
1726,
4092,
6462,
9615,
11918,
14554,
17531,
20900,
24264,
26376,
28683,
31299,
32607,
35012,
36963,
38994,
42284,
45980,
48889,
51797,
53957,
57138,
59223,
61466,
63324,
66285,
67850,
69779,
72051,
74104,
77504,
79273,
81185,
82503
] | 1 | 0 |
FORMULARZ DO GŁOSOWANIA DLA PEŁNOMOCNIKA
na Zwyczajnym Walnym Zgromadzeniu Telemedycyna Polska Spółka Akcyjna z siedzibą w Katowicach zwołanym na dzień 29 czerwca 2023 r.
Dane Akcjonariusza:
Imię i Nazwisko/Nazwa:
Adres:
Numer dowodu lub paszportu /KRS lub numer rejestrowy podmiotu zagranicznego
Liczba akcji posiadanych przez Akcjonariusza:
Dane pełnomocnika:
Imię i Nazwisko:
Adres:
Numer dowodu lub paszportu /KRS lub numer rejestrowy podmiotu zagranicznego:
Liczba akcji posiadanych przez Akcjonariusza, objętych niniejszą instrukcją:
Dodatkowe Informacje:
1. Niniejszy Formularz do głosowania dla pełnomocnika nie stanowi pełnomocnictwa, a jedynie instrukcje do głosowania dla pełnomocnika. W celu ustanowienia pełnomocnika, należy skorzystać z odpowiedniego formularza.
2. Akcjonariusz wydaje instrukcje poprzez zaznaczenie odpowiedniego pola znakiem „X".
3. Jeżeli akcjonariusz głosuje odmiennie ze swoich akcji, zobowiązany jest określić liczbę akcji oddanych za danym wyborem. W przypadku niewskazania liczby akcji uznaje się, iż pełnomocnik uprawniony jest do głosowania we wskazany sposób z wszystkich akcji akcjonariusza.
Uchwała nr 1 Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: wyboru Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia.
Na podstawie art. 409 § 1 Kodeksu spółek handlowych oraz § 16 ust. 3 Regulaminu Obrad Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A., Zwyczajne Walne Zgromadzenie Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach wybiera [•] na Przewodniczącego Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia.
| Głos |
|---|
| Liczba akcji |
| Sprzeciw |
Treść sprzeciwu:
Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach
Uchwała nr 2 Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: odstąpienia od tajności głosowania przy wyborze komisji mandatowo-skrutacyjnej.
Na podstawie art. 420 § 3 Kodeksu spółek handlowych oraz § 20 ust. 4 Regulaminu Obrad Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A., Zwyczajne Walne Zgromadzenie Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach postanawia odstąpić od tajności głosowania w sprawie wyboru członków komisji mandatowo-skrutacyjnej.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się |
|---|---|---|---|
| Głos | | | |
| Liczba akcji | | | |
| Sprzeciw | | | |
Treść sprzeciwu:
Uchwała nr 3
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach
z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: wyboru komisji mandatowo-skrutacyjnej
Na podstawie § 20 ust. 1 Regulaminu Obrad Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A., Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach decyduje o powołaniu trzyosobowej komisji mandatowo–skrutacyjnej, w następującym składzie:
1) [•];
2) [•];
3) [•]
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się |
|---|---|---|---|
| Głos | | | |
| Liczba akcji | | | |
| Sprzeciw | | | |
Treść sprzeciwu:
Uchwała nr 4
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: przyjęcia porządku obrad
§ 1
Zwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki Telemedycyna Polska S.A. przyjmuje następujący porządek obrad:
1. Otwarcie obrad Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia.
2. Wybór Przewodniczącego Walnego Zgromadzenia.
3. Stwierdzenie prawidłowości zwołania Walnego Zgromadzenia oraz jego zdolności do podejmowania uchwał.
4. Podjęcie uchwały w sprawie odtajnienia wyboru członków komisji mandatowo-skrutacyjnej.
5. Wybór komisji mandatowo-skrutacyjnej.
6. Przyjęcie porządku obrad.
7. Rozpatrzenie sprawozdania Zarządu z działalności Spółki za rok obrotowy 2022, sprawozdania finansowego Spółki za rok obrotowy 2022 oraz informacji przedłożonych przez Radę Nadzorczą.
8. Rozpatrzenie skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej za rok obrotowy 2022 oraz sprawozdania z działalności grupy kapitałowej za rok obrotowy 2022.
9. Podjęcie uchwał w przedmiocie:
1) zatwierdzenia sprawozdania finansowego Spółki za rok obrotowy 2022,
2) zatwierdzenia sprawozdania Zarządu z działalności Spółki za rok obrotowy 2022,
3) zatwierdzenie skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej za rok obrotowy 2022,
4) zatwierdzenia sprawozdania z działalności grupy kapitałowej za rok obrotowy 2022,
5) pokrycia straty za rok obrotowy 2022,
6) udzielenia absolutorium członkom Zarządu i Rady Nadzorczej z wykonania przez nich obowiązków w roku obrotowym 2022,
7) zmiany Statutu Spółki,
8) podwyższenia kapitału zakładowego Spółki w drodze emisji akcji serii E z wyłączeniem prawa poboru dotychczasowych akcjonariuszy w całości, ubiegania się o dopuszczenie i wprowadzenie do obrotu w Alternatywnym Systemie Obrotu na rynku NewConnect organizowanym przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. akcji serii E oraz w sprawie zmiany Statutu Spółki,
9) upoważnienia Zarządu Spółki do podwyższenia kapitału zakładowego Spółki w ramach kapitału docelowego, wyłączenia przez Zarząd prawa poboru akcji emitowanych w ramach kapitału docelowego w całości lub części za zgodą Rady Nadzorczej oraz w sprawie zmiany Statutu Spółki.
10. Zamknięcie obrad.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
Za
Przeciw
Wstrzymuje się Wg uznania pełnomocnika
Głos
Liczba akcji
Sprzeciw
Treść sprzeciwu:
Uchwała nr 5
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Spółki Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach
z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: zatwierdzenia sprawozdania finansowego Spółki za rok obrotowy 2022.
§ 1
Działając na podstawie art. 393 pkt. 1) i art. 395 § 2 pkt. 1) Kodeksu spółek handlowych, Zwyczajne Walne Zgromadzenie, po rozpatrzeniu sprawozdania finansowego Telemedycyna Polska Spółka Akcyjna za rok obrotowy 2022, w skład którego wchodzą:
1) wprowadzenie do sprawozdania finansowego,
2) bilans sporządzony na dzień 31.12.2022 r., który po stronie aktywów i pasywów wykazuje kwotę 3.414.891,96 zł,
3) rachunek zysków i strat za rok obrotowy od 01.01.2022 r. do 31.12.2022 r., wykazujący stratę netto w wysokości 1.331.646,25 zł,
4) rachunek przepływu środków pieniężnych za rok obrotowy od 01.01.2022 r. do 31.12.2022 r. wykazujący spadek stanu środków pieniężnych o kwotę 1.282.928,11 zł,
5) zestawienia zmian w kapitale własnym za rok obrotowy od 01.01.2022 r. do 31.12.2022 r. wykazujące zmniejszenie wartości kapitału własnego o kwotę 1.331.646,25 zł,
6) informacja dodatkowa i objaśnienia,
oraz po zapoznaniu się z wynikami oceny przeprowadzonej przez Radę Nadzorczą, niniejszym zatwierdza sprawozdanie finansowe Spółki za rok obrotowy 2022, tj. sprawozdanie obejmujące okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
| Głos |
|---|
| Liczba akcji |
| Sprzeciw |
Treść sprzeciwu:
Uchwała nr 6
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: zatwierdzenia sprawozdania Zarządu z działalności Spółki za rok obrotowy 2022.
§ 1
Działając na podstawie art. 393 pkt 1) i art. 395 § 2 pkt 1) Kodeksu spółek handlowych Zwyczajne Walne Zgromadzenie, po rozpatrzeniu przedstawionego przez Zarząd sprawozdania z działalności spółki Telemedycyna Polska Spółka Akcyjna za rok obrotowy 2022 oraz po zapoznaniu się z wynikami oceny przeprowadzonej przez Radę Nadzorczą, niniejszym zatwierdza sprawozdanie Zarządu z działalności Spółki za rok obrotowy 2022, tj. sprawozdanie obejmujące okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się | Wg uznania pełnomocnika |
|---|---|---|---|---|
| Głos | | | | |
| Liczba akcji | | | | |
| Sprzeciw | | | | |
Treść sprzeciwu:
Uchwała nr 7
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia
Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: zatwierdzenia skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej za rok obrotowy 2022.
§ 1
Na podstawie przepisu art. 395 § 5 Kodeksu spółek handlowych oraz za podstawie przepisu art. 63c ust. 4 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości Zwyczajne Walne Zgromadzenie, po rozpatrzeniu skonsolidowanego sprawozdania finansowego grupy kapitałowej Telemedycyna Polska S.A. za rok 2022, w którego wchodzą:
1) wprowadzenie do sprawozdania finansowego,
2) bilans sporządzony na dzień 31.12.2022 r., który po stronie aktywów i pasywów wykazuje kwotę 3.378.152,64 zł,
3) rachunek zysków i strat za rok obrotowy od 01.01.2022 r. do 31.12.2022 r., wykazujący stratę netto w wysokości 1.372.414,75 zł,
4) rachunek przepływu środków pieniężnych za rok obrotowy od 01.01.2022 r. do 31.12.2022 r. wykazujący spadek stanu środków pieniężnych o kwotę 1.278.728,48 zł,
5) zestawienia zmian w kapitale własnym za rok obrotowy od 01.01.2022 r. do 31.12.2022 r. wykazujące zmniejszenie wartości kapitału własnego o kwotę 1.372.414,75 zł,
6) informacja dodatkowa i objaśnienia,
niniejszym zatwierdza skonsolidowane sprawozdanie finansowe grupy kapitałowej Telemedycyna Polska S.A. za rok obrotowy 2022, tj. obejmujące okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się |
|---|---|---|---|
| Głos | | | |
| Liczba akcji | | | |
Treść sprzeciwu:
Uchwała nr 8
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: zatwierdzenia sprawozdania z działalności grupy kapitałowej.
§ 1
Zwyczajne Walne Zgromadzenie, po rozpatrzeniu sprawozdania z działalności grupy kapitałowej Telemedycyna Polska S.A. za rok 2022 postanawia zatwierdzić sprawozdanie z działalności grupy kapitałowej Telemedycyna Polska S.A. obejmujące okres od 1 stycznia 2022 r. do 31 grudnia 2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się |
|---|---|---|---|
| Głos | | | |
| Liczba akcji | | | |
| Sprzeciw | | | |
Treść sprzeciwu:
w sprawie:
Uchwała nr 9
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
pokrycia straty za rok 2022.
§ 1
Działając na podstawie art. 395 § 2 pkt 2) Kodeksu spółek handlowych, Zwyczajne Walne Zgromadzenie uchwala, że strata netto spółki za rok obrotowy 2022, trwający od 01.01.2022 r. do 31.12.2022 r. w kwocie 1.331.646,25 zł zostanie pokryta z zysków przyszłych lat.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się | Wg uznania pełnomocnika |
|---|---|---|---|---|
| Głos | | | | |
| Liczba akcji | | | | |
| Sprzeciw | | | | |
Treść sprzeciwu:
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: udzielenia absolutorium członkowi Zarządu – Panu Łukaszowi Bula z wykonania przez niego obowiązków w roku obrotowym 2022.
§ 1
Działając na podstawie art. 393 pkt 1) i art. 395 § 2 pkt 3) Kodeksu spółek handlowych, Zwyczajne Walne Zgromadzenie niniejszym udziela absolutorium Panu Łukaszowi Bula z wykonania przez niego obowiązków Prezesa Zarządu Spółki w roku obrotowym 2022 r., tj. za okres od dnia 01.01.2022 r. do dnia 31.12.2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
§ 3
Uchwała podjęta zostaje w głosowaniu tajnym.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się |
|---|---|---|---|
| Głos | | | |
| Liczba akcji | | | |
Treść sprzeciwu:
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia
Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: udzielenia absolutorium członkowi Zarządu – Pani Marzenie Krawiec z wykonania przez nią obowiązków w roku obrotowym 2022.
§ 1
Działając na podstawie art. 393 pkt 1) i art. 395 § 2 pkt 3) Kodeksu spółek handlowych, Zwyczajne Walne Zgromadzenie niniejszym udziela absolutorium Pani Marzenie Krawiec z wykonania przez nią obowiązków członka Zarządu Spółki w roku obrotowym 2022 tj. za okres od dnia 01.01.2022 r. do dnia 31.12.2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
§ 3
Uchwała podjęta zostaje w głosowaniu tajnym.
| Głos |
|---|
| Liczba akcji |
| Sprzeciw |
Treść sprzeciwu:
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia
Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach
z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: udzielenia absolutorium członkowi Rady Nadzorczej – Panu Bartoszowi Ostafińskiemu z wykonania przez niego obowiązków w roku obrotowym 2022.
§ 1
Działając na podstawie art. 393 pkt 1) i art. 395 § 2 pkt 3) Kodeksu spółek handlowych, Zwyczajne Walne Zgromadzenie niniejszym udziela absolutorium Panu Bartoszowi Ostafińskiemu z wykonania przez niego obowiązków członka Rady Nadzorczej Spółki w roku obrotowym 2022, tj. za okres od dnia 01.01.2022 r. do dnia 31.12.2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
§ 3
Uchwała podjęta zostaje w głosowaniu tajnym.
| Głos |
|---|
| Liczba akcji |
| Sprzeciw |
Treść sprzeciwu:
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach
z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: udzielenia absolutorium członkowi Rady Nadzorczej – Panu Krzysztofowi Szalwa z wykonania przez niego obowiązków w roku obrotowym 2022.
§ 1
Działając na podstawie art. 393 pkt 1) i art. 395 § 2 pkt 3) Kodeksu spółek handlowych, Zwyczajne Walne Zgromadzenie niniejszym udziela absolutorium Panu Krzysztofowi Szalwa z wykonania przez niego obowiązków członka Rady Nadzorczej Spółki w roku obrotowym 2022, tj. za okres od dnia 01.01.2022 r. do dnia 31.12.2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
§ 3
Uchwała podjęta zostaje w głosowaniu tajnym.
| Głos |
|---|
| Liczba akcji |
| Sprzeciw |
Treść sprzeciwu:
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: udzielenia absolutorium członkowi Rady Nadzorczej – Panu Szymonowi Bula z wykonania przez niego obowiązków w roku obrotowym 2022.
§ 1
Działając na podstawie art. 393 pkt 1) i art. 395 § 2 pkt 3) Kodeksu spółek handlowych, Zwyczajne Walne Zgromadzenie niniejszym udziela absolutorium Panu Szymonowi Bula z wykonania przez niego obowiązków członka Rady Nadzorczej Spółki w roku obrotowym 2022, tj. za okres od dnia 01.01.2022 r. do dnia 31.12.2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
§ 3
Uchwała podjęta zostaje w głosowaniu tajnym.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się |
|---|---|---|---|
| Głos | | | |
| Liczba akcji | | | |
| Sprzeciw | | | |
Treść sprzeciwu:
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: udzielenia absolutorium członkowi Rady Nadzorczej – Panu Ireneuszowi Rymaszewskiemu z wykonania przez niego obowiązków w roku obrotowym 2022.
§ 1
Działając na podstawie art. 393 pkt 1) i art. 395 § 2 pkt 3) Kodeksu spółek handlowych, Zwyczajne Walne Zgromadzenie niniejszym udziela absolutorium Panu Ireneuszowi Rymaszewskiemu z wykonania przez niego obowiązków członka Rady Nadzorczej Spółki w roku obrotowym 2022, tj. za okres od dnia 01.01.2022 r. do dnia 31.12.2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
§ 3
Uchwała podjęta zostaje w głosowaniu tajnym.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się | Wg uznania pełnomocnika |
|---|---|---|---|---|
| Głos | | | | |
| Liczba akcji | | | | |
| Sprzeciw | | | | |
Treść sprzeciwu:
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia
Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: udzielenia absolutorium członkowi Rady Nadzorczej – Panu Marcinowi Gajewskiemu z wykonania przez niego obowiązków w roku obrotowym 2022.
§ 1
Działając na podstawie art. 393 pkt 1) i art. 395 § 2 pkt 3) Kodeksu spółek handlowych, Zwyczajne Walne Zgromadzenie niniejszym udziela absolutorium Panu Marcinowi Gajewskiemu z wykonania przez niego obowiązków członka Rady Nadzorczej Spółki w roku obrotowym 2022 tj. za okres od dnia 01.01.2022 r. do dnia 31.12.2022 r.
§ 2
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
§ 3
Uchwała podjęta zostaje w głosowaniu tajnym.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się | Wg uznania pełnomocnika |
|---|---|---|---|---|
| Głos | | | | |
| Liczba akcji | | | | |
| Sprzeciw | | | | |
Treść sprzeciwu:
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: zmiany Statutu Spółki
Działając na podstawie art. 430 § 1 Kodeksu spółek handlowych („KSH") oraz na podstawie § 13 ust. 1 lit. h) Statutu Spółki, Zwyczajne Walne Zgromadzenie Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach („Spółka") postanawia, co następuje:
§ 1
Zmienia się Statut Spółki w ten sposób, że uchyla się w całości dotychczasowe brzmienie § 6a Statutu Spółki.
§ 2
Upoważnia się Radę Nadzorczą Spółki do przyjęcia tekstu jednolitego Statutu Spółki z uwzględnieniem zmian wynikających z niniejszej Uchwały.
§ 3
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się | Wg uznania pełnomocnika |
|---|---|---|---|---|
| Głos | | | | |
| Liczba akcji | | | | |
Treść sprzeciwu:
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: podwyższenia kapitału zakładowego Spółki w drodze emisji akcji serii E z wyłączeniem prawa poboru dotychczasowych akcjonariuszy w całości, ubiegania się o dopuszczenie i wprowadzenie do obrotu w Alternatywnym Systemie Obrotu na rynku NewConnect organizowanym przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. akcji serii E oraz w sprawie zmiany Statutu Spółki
Działając na podstawie art. 430, art. 431 § 1, art. 432, 433 § 2 i art. 431 § 7 w związku z art. 310 § 2 Kodeksu spółek handlowych („KSH"), art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1129 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie prospektu, który ma być publikowany w związku z ofertą publiczną papierów wartościowych lub dopuszczeniem ich do obrotu na rynku regulowanym oraz uchylenia dyrektywy 2003/71/WE („Rozporządzenie Prospektowe") oraz § 13 ust. 1 lit. d), h) i n) Statutu Spółki, Zwyczajne Walne Zgromadzenie Spółki postanawia, co następuje:
§ 1. EMISJA AKCJI SERII E
1. Podwyższa się kapitał zakładowy Spółki z kwoty 868.164,60 zł (słownie: osiemset sześćdziesiąt osiem tysięcy sto sześćdziesiąt cztery złote sześćdziesiąt groszy) o kwotę nie wyższą niż 200.000,00 zł (słownie: dwieście tysięcy złotych) do kwoty nie wyższej niż 1.068.164,60 zł (słownie: jeden milion sześćdziesiąt osiem tysięcy sto sześćdziesiąt cztery złote sześćdziesiąt groszy) poprzez emisję nie więcej niż 2.000.000 (słownie: dwa miliony) nowych akcji zwykłych na okaziciela serii E o wartości nominalnej 0,10 zł (słownie: dziesięć groszy) każda („Akcje").
2. Akcje zostaną opłacone wyłącznie wkładami pieniężnymi. Wkłady na pokrycie Akcji wniesione zostaną przed zarejestrowaniem podwyższenia kapitału zakładowego Spółki.
3. Akcje uczestniczyć będą w dywidendzie w następujący sposób:
1) Akcje zapisane po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych najpóźniej w dniu dywidendy ustalonym w uchwale Walnego Zgromadzenia Spółki w sprawie podziału zysku uczestniczą w dywidendzie począwszy od zysku za poprzedni rok obrotowy, tzn. od dnia 1 stycznia roku obrotowego poprzedzającego bezpośrednio rok, w którym Akcje zostały zapisane po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych;
2) Akcje zapisane po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych w dniu przypadającym po dniu dywidendy ustalonym w uchwale Walnego Zgromadzenia Spółki w sprawie podziału zysku uczestniczą w dywidendzie począwszy od zysku za rok obrotowy, w którym Akcje zostały zapisane po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych, tzn. od dnia 1 stycznia tego roku obrotowego.
4. Akcje zostaną zaoferowane przez Spółkę w ramach oferty publicznej w rozumieniu art. 2 lit. d) Rozporządzenia Prospektowego („Oferta"), skierowanej do mniej niż 150 osób fizycznych lub prawnych, zwolnionej z obowiązku publikacji prospektu na podstawie art. 1 ust. 4 lit. b) Rozporządzenia Prospektowego.
5. Akcje zostaną objęte w drodze subskrypcji prywatnej w rozumieniu art. 431 § 2 pkt 1) KSH, poprzez zawarcie umów objęcia Akcji i opłacenie Akcji.
§ 2. WYŁĄCZENIE PRAWA POBORU
1. W interesie Spółki pozbawia się dotychczasowych akcjonariuszy Spółki w całości prawa poboru Akcji (prawa pierwszeństwa objęcia Akcji w proporcji do posiadanych akcji).
2. Przyjmuje się do wiadomości opinię Zarządu Spółki uzasadniającą powody wyłączenia prawa poboru Akcji oraz zasady i sposób ustalenia ceny emisyjnej Akcji (art. 433 § 2 KSH).
§ 3. DEMATERIALIZACJA ORAZ WPROWADZENIE DO OBROTU W ALTERNATYWNYM SYSTEMIE OBROTU NA RYNKU NEW CONNECT
1. Akcje nie będą miały formy dokumentu i zostaną zdematerializowane zgodnie z ustawą z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi.
2. Spółka będzie ubiegać się o dopuszczenie i wprowadzenie nie więcej niż 2.000.000 (słownie: dwa miliony) Akcji do obrotu w Alternatywnym Systemie Obrotu na rynku NewConnect organizowanym przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie S.A.
§4. UPOWAŻNIENIA DLA ZARZĄDU
1. Upoważnia się i zobowiązuje Zarząd Spółki do podjęcia wszelkich czynności faktycznych i prawnych koniecznych do podwyższenia kapitału zakładowego Spółki na podstawie niniejszej Uchwały i przeprowadzenia Oferty.
2. Upoważnia się Zarząd Spółki do określenia szczegółowych warunków subskrypcji i przydziału Akcji, a w szczególności do:
1) ustalenia ceny emisyjnej Akcji;
2) wyboru inwestorów, którym zostanie zaoferowane objęcie Akcji;
3) ustalenia, a także ewentualnej zmiany, terminów przeprowadzenia Oferty;
4) określenia szczegółowych zasad płatności za Akcje;
5) złożenia w imieniu Spółki ofert objęcia Akcji i zawarcia umów objęcia Akcji z wybranymi inwestorami, przy czym umowy objęcia Akcji zostaną zawarte nie później niż w terminie sześciu miesięcy od dnia powzięcia niniejszej uchwały;
6) złożenia oświadczenia o wysokości objętego kapitału zakładowego Spółki w związku z emisją Akcji;
7)
ubiegania się o zarejestrowanie w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych S.A. Akcji;
8) ubiegania się o dopuszczenie i wprowadzenie Akcji do obrotu w Alternatywnym Systemie Obrotu na rynku NewConnect organizowanym przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie S.A., w tym w szczególności złożenie wniosku o dopuszczenie i wprowadzenie Akcji do obrotu w alternatywnym systemie obrotu na rynku NewConnect organizowanym przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie S.A.;
9) podjęcie decyzji o odstąpieniu od przeprowadzenia Oferty albo o jej zawieszeniu, bez konieczności wskazania nowego terminu jej przeprowadzenia.
§ 5. ZMIANA STATUTU
1. W związku z podwyższeniem kapitału zakładowego Spółki, § 6 ust. 1 Statutu Spółki otrzymuje następujące nowe brzmienie:
㤠6
1. Kapitał zakładowy wynosi nie więcej niż 1.068.164,60 zł (jeden milion sześćdziesiąt osiem tysięcy sto sześćdziesiąt cztery złote sześćdziesiąt groszy) i dzieli się na nie więcej niż 10.681.646 (dziesięć milionów sześćset osiemdziesiąt jeden tysięcy sześćset czterdzieści sześć) akcji o wartości nominalnej
po 0,10 zł (dziesięć groszy) każda akcja, w tym:
a) 5.000.000 (pięć milionów) akcji zwykłych na okaziciela serii A o kolejnych numerach od 000.000.001 do 005.000.000;
b) 800.000 (osiemset tysięcy) akcji zwykłych na okaziciela serii B o kolejnych numerach od 000.000.001 do 000.800.000;
c) 881.646 (osiemset osiemdziesiąt jeden tysięcy sześćset czterdzieści sześć) akcji zwykłych na okaziciela serii C o kolejnych numerach od 000.000.001 do 000.881.646;
d) 2.000.000 (dwa miliony) akcji zwykłych na okaziciela serii D o numerach od 0.000.001 do 2.000.000;
e) nie więcej niż 2.000.000 (dwa miliony) akcji zwykłych na okaziciela serii E."
2. Upoważnia się Radę Nadzorczą Spółki do ustalenia tekstu jednolitego Statutu Spółki z uwzględnieniem zmian wynikających z niniejszej Uchwały oraz oświadczenia Zarządu Spółki, o którym mowa w § 4 ust. 2 pkt 6) niniejszej Uchwały.
§ 7. POSTANOWIENIA KOŃCOWE
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się |
|---|---|---|---|
| Głos | | | |
| Liczba akcji | | | |
Treść sprzeciwu:
Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia
Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach z dnia 29 czerwca 2023 r.
w sprawie: upoważnienia Zarządu Spółki do podwyższenia kapitału zakładowego Spółki w ramach kapitału docelowego, wyłączenia przez Zarząd prawa poboru akcji emitowanych w ramach kapitału docelowego w całości lub części za zgodą Rady Nadzorczej oraz w sprawie zmiany Statutu Spółki
Działając na podstawie art. 430 § 1, art. 444 § 1, art. 445 § 1, art. 447 i art. 433 § 2 Kodeksu spółek handlowych („KSH") oraz na podstawie § 13 ust. 1 lit. h) i n) Statutu Spółki, Zwyczajne Walne Zgromadzenie Telemedycyna Polska S.A. z siedzibą w Katowicach („Spółka") postanawia, co następuje:
§ 1. KAPITAŁ DOCELOWY
1. Zmienia się Statut Spółki w ten sposób, że po § 6 dodaje się nowy § 6b Statutu Spółki o następującym brzmieniu:
㤠6b
1. Zarząd Spółki jest upoważniony do podwyższenia kapitału zakładowego Spółki o nie więcej niż 651.123,40 (słownie: sześćset pięćdziesiąt jeden tysięcy sto dwadzieścia trzy złote czterdzieści groszy) złotych, poprzez emisję w ramach kapitału docelowego nie więcej niż 6.511.234 (słownie: sześć milionów pięćset jedenaście tysięcy dwieście trzydzieści cztery) akcji zwykłych na okaziciela („Nowe Akcje"), („Kapitał Docelowy").
2. Upoważnienie Zarządu do podwyższenia kapitału zakładowego w ramach Kapitału Docelowego wygasa z upływem 3 (trzech) lat od dnia zarejestrowania zmiany Statutu Spółki w drodze dodania niniejszego nowego § 6b do Statutu Spółki.
3. Zarząd może wykonać przyznane mu upoważnienie przez dokonanie jednego albo wielu podwyższeń kapitału zakładowego w ramach Kapitału Docelowego.
4. Nowe Akcje mogą być przyznane przez Zarząd wyłącznie za wkłady pieniężne.
5. Zarząd jest upoważniony do określenia ceny emisyjnej Nowych Akcji, w tym maksymalnej ceny emisyjnej, przedziału ceny emisyjnej na potrzeby procesu budowy księgi popytu i ostatecznej ceny emisyjnej.
6. Określenie przez Zarząd ceny emisyjnej Nowych Akcji, w tym określenie przez Zarząd maksymalnej ceny emisyjnej i przedziału ceny emisyjnej na potrzeby procesu budowy księgi popytu oraz ustalenie ostatecznej ceny emisyjnej Nowych Akcji emitowanych w ramach danego podwyższenia w ramach Kapitału Docelowego nie wymaga zgody Rady Nadzorczej.
7. Nowe Akcje uczestniczyć będą w dywidendzie w następujący sposób:
1) Nowe Akcje zapisane po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych najpóźniej w dniu dywidendy ustalonym w uchwale Walnego Zgromadzenia w sprawie podziału zysku uczestniczą w dywidendzie począwszy od zysku za poprzedni rok obrotowy, tzn. od dnia 1 stycznia roku obrotowego poprzedzającego bezpośrednio rok, w którym Nowe Akcje zostały zapisane po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych;
2) Nowe Akcje zapisane po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych w dniu przypadającym po dniu dywidendy ustalonym w uchwale Walnego Zgromadzenia w sprawie podziału zysku, uczestniczą w dywidendzie począwszy od zysku za rok obrotowy, w którym
Nowe Akcje zostały zapisane po raz pierwszy na rachunku papierów wartościowych, tzn. od dnia 1 stycznia tego roku obrotowego.
8. Za zgodą Rady Nadzorczej, Zarząd jest upoważniony do pozbawienia dotychczasowych akcjonariuszy Spółki w całości lub w części prawa poboru Nowych Akcji (prawa pierwszeństwa objęcia Nowych Akcji w proporcji do posiadanych akcji) emitowanych w granicach Kapitału Docelowego.
9. Nowe Akcje mogą być emitowane w drodze oferty publicznej w rozumieniu Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/1129 z dnia 14 czerwca 2017 r. w sprawie prospektu, który ma być publikowany w związku z ofertą publiczną papierów wartościowych lub dopuszczeniem ich do obrotu na rynku regulowanym oraz uchylenia dyrektywy 2003/71/WE („Rozporządzenie Prospektowe"), wymagającej albo zwolnionej z obowiązku sporządzenia prospektu lub innego dokumentu ofertowego (informacyjnego) („Oferta Publiczna") lub w drodze oferty niestanowiącej Oferty Publicznej.
10. Zarząd jest upoważniony do podejmowania wszelkich czynności faktycznych i prawnych koniecznych do podwyższenia kapitału zakładowego Spółki w ramach Kapitału Docelowego oraz do określenia szczegółowych warunków emisji Nowych Akcji, w szczególności do:
1) ustalenia rodzaju i zasad subskrypcji, w drodze której obejmowane będą Nowe Akcje;
2) zawarcia umowy o gwarancję emisji;
3) przeprowadzenia procesu budowy księgi popytu na Nowe Akcje;
4) przeprowadzenia emisji Nowych Akcji w drodze Oferty Publicznej lub oferty niestanowiącej Oferty Publicznej;
5) sporządzenia i opublikowania prospektu w rozumieniu Rozporządzenia Prospektowego lub innego dokumentu informacyjnego, jeśli będzie wymagany lub użyteczny dla przeprowadzenia oferty Nowych Akcji lub wprowadzenie i dopuszczenia Nowych Akcji do obrotu zorganizowanego;
6) ustalenia terminów emisji Nowych Akcji, w szczególności terminów otwarcia i zamknięcia subskrypcji lub terminu zawarcia przez Spółkę umowy objęcia Nowych Akcji;
7) określenia zasad przydziału Nowych Akcji.
8) dokonania przydziału Nowych Akcji;
9) określenia ostatecznej sumy, o jaką kapitał zakładowy ma być podwyższony;
10) złożenia oświadczenia o wysokości objętego kapitału zakładowego Spółki w związku z emisją Nowych Akcji;
11) zarejestrowania w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych S.A. („KDPW") Nowych Akcji oraz praw do Nowych Akcji (PDA);
12) dopuszczenia i wprowadzenia Nowych Akcji oraz praw do Nowych Akcji (PDA) do obrotu w Alternatywnym Systemie Obrotu na rynku NewConnect organizowanym przez Giełdę Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. („ASO"), w tym w szczególności do złożenia wniosku o dopuszczenie i wprowadzenie Nowych Akcji oraz praw do Nowych Akcji (PDA) do obrotu w ASO;
13) podjęcia decyzji o odstąpieniu od przeprowadzenia oferty Nowych Akcji, w tym Oferty Publicznej, albo o jej zawieszeniu w każdym czasie. Podejmując decyzję o zawieszeniu przeprowadzenia oferty Nowych Akcji Zarząd Spółki może nie wskazywać nowego terminu przeprowadzenia oferty Nowych Akcji, który to termin może zostać ustalony i podany do wiadomości publicznej w terminie późniejszym."
2. Upoważnia się Radę Nadzorczą Spółki do przyjęcia tekstu jednolitego Statutu Spółki z uwzględnieniem zmian wynikających z niniejszej Uchwały.
§ 2. UMOTYWOWANIE UCHWAŁY
1. Podstawowym celem wprowadzenia Kapitału Docelowego jest zapewnienie Spółce elastycznego instrumentu umożliwiającego stosunkowo szybkie i sprawne uzyskanie finansowania w drodze emisji Nowych Akcji. Kapitał Docelowy pozwoli Spółce na szybsze aniżeli przy zwykłym trybie emitowanie i oferowanie akcji. Umożliwi to sprawne reagowanie na finansowe potrzeby Spółki oraz pozwoli na dokapitalizowanie Spółki w dogodnym momencie, uwzględniającym perspektywy biznesowe Spółki, aktualną cenę rynkową i popyt na akcje Spółki, jak również sytuację na rynkach finansowych, a w szczególności sytuację w branży telemedycznej, medycznej i nowoczesnych technologii. Upoważnienie Zarządu do podwyższenia kapitału zakładowego w ramach Kapitału Docelowego pozwoli dostosować wielkość emisji do finansowych potrzeb Spółki w danym momencie.
2. Upoważnienie Zarządu Spółki do pozbawienia dotychczasowych akcjonariuszy w całości lub w części, za zgodą Rady Nadzorczej, prawa poboru Nowych Akcji pozwoli na skrócenie procedury emisji Nowych Akcji i umożliwi tym samym szybsze dokapitalizowanie Spółki. Upoważnienie to umożliwi Zarządowi Spółki podjęcie decyzji o pominięciu czasochłonnej procedury związanej z realizacją prawa poboru, a przede wszystkim pozwoli na szybkie skierowanie emisji do zewnętrznych inwestorów, co nie wyklucza także skierowania emisji do dotychczasowych akcjonariuszy. Interes dotychczasowych akcjonariuszy jest chroniony przez wymóg uzyskania przez Zarząd Spółki zgody Rady Nadzorczej na wyłączenie prawa poboru.
3. Uchwalenie w Spółce Kapitału Docelowego oraz wyłączenie prawa poboru w stosunku do Nowych Akcji pozwala na optymalne pozyskanie środków finansowych w ramach emisji Nowych Akcji w granicach statutowego upoważnienia, z zachowaniem gwarancji poszanowania interesu dotychczasowych akcjonariuszy oraz leży w interesie Spółki.
§ 3. OPINIA ZARZĄDU
Zwyczajne Walne Zgromadzenie zapoznało się z opinią Zarządu Spółki w przedmiocie (i) upoważnienia Zarządu do pozbawienia dotychczasowych akcjonariuszy Spółki prawa poboru Nowych Akcji, oraz (ii) zasad i sposobu ustalenia ceny emisyjnej Nowych Akcji. Zwyczajne Walne Zgromadzenie akceptuje uzasadnienie powyższych kwestii wskazane w Opinii Zarząd.
§ 4. POSTANOWIENIA KOŃCOWE
Uchwała wchodzi w życie z momentem jej podjęcia.
| | Za | Przeciw | Wstrzymuje się | Wg uznania pełnomocnika |
|---|---|---|---|---|
| Głos | | | | |
| Liczba akcji | | | | |
Treść sprzeciwu:
Miejscowość, data: ____________________________
Podpis Akcjonariusza: ____________________________ | <urn:uuid:29bd46a1-6266-4a62-a893-887dcadef7e3> | finepdfs | 1.083008 | CC-MAIN-2024-38 | https://telemedycynapolska.pl/wp-content/uploads/2023/06/02.06.2023-tmp-zwz-form.-glosowania-dla-pelnomocnika.pdf | 2024-09-07T18:45:23+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700650898.24/warc/CC-MAIN-20240907162417-20240907192417-00009.warc.gz | 547,511,436 | 0.999922 | 0.999982 | 0.999982 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | false | [
1147,
1681,
2349,
2949,
5211,
5312,
6778,
7728,
9303,
9984,
10652,
11435,
12161,
12925,
13678,
14496,
15377,
16248,
17102,
20228,
23114,
24180,
27159,
30389,
32861,
32962
] | 2 | 0 |
UKRAIŃSKI BUDZIAK.
MNIEJSZOŚCI I PAŃSTWA NARODOWE NA POGRANICZU
Krainę historyczną zwaną Budziakiem wyraźnie wyodrębniają granice naturalne: Dniestr, wybrzeże Morza Czarnego, Dunaj i Prut, na północy zaś dawna granica stepu, przebiegająca mniej więcej wzdłuż umownej linii łączącej mołdawskie miasta Kagul i Bendery (Kisse, Prigarin 2014, s. 11). Przed ponad ćwierćwieczem region rozdzieliła granica między dwoma poradzieckimi państwami: Mołdawią i Ukrainą. Dzisiejszy ukraiński Budziak, obejmujący większość historycznej krainy o tej nazwie, okalają już granice nie tylko naturalne, ale też sąsiednich, niepodległych państw narodowych: Mołdawii i Rumunii.
Pograniczny charakter ukraińskiego Budziaku można rozpatrywać na różnych poziomach. W wydanej niedawno na Ukrainie monografii regionu zwraca się uwagę na jego położenie na styku trzech wielkich europejskich prowincji – Europy Wschodniej, Centralnej i Południowej (tamże, s. 11). Niewiele mówi nam to jednak o charakterystycznej dla Budziaku różnorodności. Nie da się na przykład w prosty sposób przełożyć na ten podział zróżnicowania językowego. Bo choć w regionie przenikają się wpływy języków wschodnio słowiańskich, romańskich i południowo słowiańskich, to przecież oprócz nich obecny jest tu także należący do grupy tureckiej język gagaucki i są też pojedyncze enklawy języków albańskiego i romskiego.
Jeszcze bardziej złożona jest sytuacja etniczna. Główne grupy etniczne Budziaku to Ukraińcy, Bułgarzy, Rosjanie, Mołdawianie i Gagauzi. Są jeszcze wspomniani Albańczycy i Romowie oraz, bardzo już dziś nieliczni, w dodatku żyjący w rozproszeniu, zazwyczaj w miastach, przedstawiciele takich ważnych i charakterystycznych kiedyś dla regionu narodowości jak Grecy, Ormianie, Niemcy i Żydzi. To jednak nie koniec, bo wśród Rosjan wyodrębnia się wyraźnie subetniczna grupa etnokonfesyjna Lipowan (Rosjan staroobrzędowców), z kolei wśród ludności romańskiej językowej w ostatnich latach pojawiły się niewielkie grupki osób odrzucających mołdawską identyfikację narodową na rzecz rumuńskiej. Obraz dopełniają podziały wyznaniowe, obok dominującego prawosławia w regionie są obecni staroobrzędowcy oraz występują wyznania protestanckie (baptysi, zielonoświątkowcy i wspólnoty charyzmatyczne).
Zawiłości struktury etnicznej idą w parze z nieoczywistą mapą rozmieszczenia poszczególnych narodowości. Mołdawianie i Ukraińcy sąsiadują ze sobą jedynie wzdłuż krótkiego wschodniego odcinka międzypaństwowej granicy, dalej na zachód w jej pobliżu mieszkają głównie Bułgarzy i Gagauzi, a największe skupiska Mołdawian
znajdują się w pewnym oddaleniu od Moldawii, na południowo-zachodnim krańcu regionu, przy granicy z Rumunią. Nawet jeśli zauważalne są też pewne prawidłowości – większość Bułgarów zamieszkuje zachodnią część regionu, Ukraińcy dominują na wschodzie, a Lipowanie na południu, nad Dunajem – to niejednokrotnie zostają one przełamane na poziomie lokalnych społeczności. Znajdziemy więc w Budziaku wsie bułgarsko-gagauskie, rosyjsko-ukraińskie, moldawsko-ukraińskie, bułgarsko-rosyjsko-ukraińskie. Etniczne podziały bywają wzmocnione przez różnice wyznaniowe, gdy prawosławni Ukraińcy sąsiadują z Rosjanami staroobrzędowcami, w innych przypadkach wyznaniowe różnice dzielą etnicznie jednolite wsie (Rosjanie prawosławni i staroobrzędowcy albo Bułgarzy lub Ukraińcy prawosławni i protestanci). Częste przypadki małżeństw mieszanych przenoszą podziały na poziom rodzin i określają trajektorie tożsamości pojedynczych osób.
Dodatkowym, ważnym czynnikiem wpływającym na sytuację budziackiego pogranicza jest położenie w strefie przygranicznej, na odległych peryferiach państwa. Właściwie należałoby w tym miejscu mówić nie tylko o sytuacji dzisiejszej, ale też o ostatnich dwóch wiekach historii regionu, który w tym czasie wielokrotnie zmieniał przynależność państwową, a wiele z tych zmian do dziś ma ogromne znaczenie dla tożsamości mieszkańców.
Jak przekonuje Iwona Kabzińska, polskie badania nad pograniczem mają bogatą historię (2006). Ich dynamiczny rozwój w latach 90. ubiegłego wieku wiązał się między innymi z otwarciem możliwości prowadzenia badań wieloetnicznych obszarów za naszą wschodnią granicą. Dzięki nawiązaniom do myśli Józefa Obrębskiego uwzględniano w nich subiektywne czynniki określające charakter relacji etnicznych na pograniczech, do czego skłaniał również sam charakter etnograficznych badań terenowych, obnażających nieadekwatność zewnętrznych kategorii i zmuszający każdorazowo do uwzględniania specyfiki konkretnego terenu (np. Mróz 1993; Engelking 1996). Wszystko to przygotowało grunt pod spóźnioną u nas recepcję myśli Frederika Bartha i jego koncepcji granic etnicznych (2006). Możliwości płynące z połączenia rodzimej tradycji badań nad pograniczanami z inspiracjami antropologią anglosaską pokazuje zaproponowany przez Justynę Straczuk model badań kultury pograniczna (2006). Propozycja Bartha, by skupić się na etnicznych granicach, pomniejszała znaczenie aspektu przestrzennego w relacjach interetnicznych, który odgrywał istotną rolę w socjologicznych podejściach do badań pogranicza (Sadowski 1995). Jednocześnie zaczął się rozwijać nurt bardzo konkretne usytuowanych terytorialnie badań dotyczących granic państwowych (np. Kurczewska, Bojar red. 2005). Wszystko to skłaniało do namysłu nad terminologią, szczególnie biorąc pod uwagę nieprzystawalność polskich i angielskich terminów (Buchowski 2004; także wyjaśnienia Małgorzaty Głowackiej-Grajper, tłumaczki książki: Donnan, Wilson 2007, s. 36–37).
Różne wątki badań nad pograniczem i granicami, zarówno państwowymi, jak i tymi społecznie wytwarzanymi, znajdujemy w zbiorze tekstów pod redakcją Magdaleny Zowczak Na pograniczu nowej Europy. Polsko-ukraińskie sąsiedztwo (2010). Zaletą książki jest o wiele szersze niż to dotychczas było spojrzenie na pogranicze, nie tylko przez pryzmat interetnicznych relacji i podtrzymywania granic etnicznych,
ale także uwzględniające znaczenie granicy państwowej, determinującej strategie ekonomiczne mieszkańców całej nadgranicznej strefy. Prezentowane w książce badania, podobnie jak nawiązujący do ich tematyki artykuł Zowczak, ujawniają jeden jeszcze ważny aspekt pogranicza – konfrontacje różnych wizji historii, wynikających z odmiennych polityk historycznych w sąsiadujących państwach i ich wpływ na pamięć zbiorową (Zowczak red. 2010; Zowczak 2011).
W niniejszej prezentacji badań realizowanych w ukraińskim Budziaku chciałbym skupić się na trzech powiązanych ze sobą, jak będę starał się wykazać, kwestiach: redefiniowaniu granic etnicznych, między innymi za sprawą przyjęcia i korzystania ze statusu mniejszości narodowych, przekraczaniu granic państwowych przez osoby oraz przenikaniu przez nie narodowych ideologii wraz z elementami polityki historycznej i działaniami na rzecz tych, których uznaje się za rodaków poza granicami kraju. Nie przypadkiem zarówno w tym miejscu, jak i w tytule artykułu termin mniejszość narodowa pojawia się obok państwa narodowego i jego ideologicznie ukierunkowanych działań. Jak przekonuje Rogers Brubaker, ani mniejszości, ani państw narodowych nie należy traktować jako skończonych, trwałych bytów, ale raczej jako sumę wzajemnie na siebie oddziałujących stanowisk politycznych (1998). Zdaniem Brubakera, nacjonalizacja przestrzeni politycznej, która nastąpiła w Europie Środkowej i Wschodniej pod koniec XX wieku, nadała szczególnego znaczenia potrójnemu splotowi, jaki tworzą:
narodowe mniejszości, nowo powstałe państwa zorientowane narodowo (nationalizing states), w jakich mniejszości te mieszkają i zagraniczne „ojczyzny” (external national homelands), do których mniejszości te należą, czy też można je traktować jako do nich należące poprzez przynależność etnokulturową, lecz nie przez legalne obywatelstwo (Brubaker 1998, s. 6).
Przykładów podobnych relacji dostarcza rzeczywistość ukraińskiego Budziaku. I choć w niektórych przypadkach okazuje się, że w grę wchodzą więcej niż trzy polityczne siły i stanowiska, to nie umniejsza to znaczenia podstawowych założeń Brubakerowskiej koncepcji, w myśl których pojęcia takie jak mniejszość narodowa są „dynamiczne i relacyjne”, a tym samym „nie powinny być reifikowane i traktowane w substancjalny sposób” (tamże, s. 77). Społeczności zamieszkujące w Budziaku odwołują się do statusu „narodowych mniejszości”, a przyjęcie stanowiska politycznego, jakie z tego wynika, ustanawia ich relacje zarówno z „narodowo zorientowanym państwem”, jakim jest Ukraina, jak i z ich „zagranicznymi ojczyznami”. Wszystko to wpływa na charakter granic etnicznych na miejscu, w lokalnych społecznościach, jak też na przepływy ludzi i idei ponad granicami państwowymi. Do skoncentrowania uwagi na tych właśnie kwestiach skłania zarówno materiał z badań terenowych prowadzonych w Budziaku z dwoma grupami laboratoryjnymi Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej Uniwersytetu Warszawskiego\(^1\), jak i doświadczenia innych
---
\(^1\) Badania realizowano w ramach grantu MNiSW nr NN 109 313537 *Zróżnicowanie etniczne i wyznaniowe ukraińskiego Budziaku*. Pierwszy etap dotyczył tożsamości bałkańskich mniejszości w Budziaku: Bulgarów, Gagauzów i Albańczyków. Badania były prowadzone z grupą laboratoryjną „Zadunajscy przesiedleńcy w Budziaku”, jej uczestnikami byli studenci IEiAK UW: Iga Cichoń, Jacek Czerwiński,
badaczy, pracujących wcześniej w regionie. Ogromne zasługi w jego poznaniu mają etnografowie ukraińscy związani z instytucjami naukowymi Odessy, do których prac wielokrotnie odwołuję się w tekście (m.in. Ganchev 2006; Koč 2009 oraz autorzy tekstów zamieszczonych w monografii pod redakcją Antona Kisse, Aleksandra Prigarina i Vladimira Stanko – 2014). Ważnym źródłem inspiracji były dla mnie teksty dotyczące Besarabii zamieszczone w numerze *Anthropology of East Europe Review* z 2006 roku. Wynika z nich konieczność potraktowania istnienia granic państwowych oraz odtwarzania społecznie wytwarzanych granic etnicznych czy religijnych jako komplementarnych procesów; dopiero śledzenie ich wzajemnych oddziaływań może pozwolić na zrozumienie skomplikowanej rzeczywistości budziackiego pogranicza (Kaneff, Heintz 2006, s. 6). Podejście to jest tym bardziej ważne, gdy weźmie się pod uwagę zmienność konfiguracji granic zarówno etnicznych, jak i państwowych w historii regionu.
**BUDZIAK**
Nazwa Budziak pochodzi z języka tureckiego. Drugie określenie dość powszechne stosowane w odniesieniu do interesującego nas regionu to Besarabia. Pochodzi z języka rumuńskiego, od nazwy jednego z arystokratycznych rodów Wołoszczyzny. Początkowo obydwie nazwy były stosowane zamiennie (Kisse, Prigarin 2014, s. 17, 21). Po 1812 roku, kiedy Rosja zajęła międzyrzecze Dniestru i Prutu, zmienił się stosunek obydwu nazw. Na przyłączonych ziemiach utworzono obwód besarabski, tym samym termin Besarabia zaczął oznaczać o wiele rozleglejszy niż dotychczas obszar, a Budziak stanowił jedynie południowy skraj tak rozumianej Besarabii. Długotrwałe istnienie prowincji o tej nazwie utrwało termin Besarabia kosztem nazwy Budziak, który coraz częściej zaczął być określany jako po prostu południowa Besarabia. Rozpad Związku Radzieckiego wzdłuż granic republik związkowych spowodował podział terytorium historycznego Budziaku pomiędzy Ukrainę i Mołdawię. W tej sytuacji z perspektywy ukraińskiej bardziej precyzyjny okazał się termin Budziak (ukr. Буджак, tak samo w rosyjskim), dziś już dość powszechnie stosowany przez ukraińskich etnografów\(^2\).
---
\(^2\) W samym regionie najbardziej rozpowszechniona wydaje się być nazwa Besarabia. Wciąż jest ona także stosowana w tekstach naukowych i publicystycznych (czasem jako południowa albo ukraińska Besarabia). Stopniowe odchodzenie od tej nawy na rzecz Budziaku ma też swój kontekst polityczny – nazwa Besarabia jest bardzo silnie związana z tradycją zarówno rumuńską, jak i rosyjską. Czasem w ukraińskim piśmiennictwie stosuje się też nazwę Podunawie.
Dwie najpopularniejsze nazwy regionu wywodzą się z dwóch różnych tradycji językowych i kulturowych: turecko-tatarskiej i romańskiej. U schyłku średniowiecza te dwie tradycje i związane z nimi siły polityczne rywalizowały o wpływy w regionie. Ostatecznie Imperium Osmańskie sięgnęło po deltę Dunaju i liman Dniestru, z takimi ważnymi ośrodkami miejskimi i twierdzami, jak Kilia i Akerman. Na stepowy obszar międzyrzecza Prutu i Dniestru leżący na północ od tych tureckich twierdz sprowadzono Nogajów, tworzących zależną od Chanatu Krymskiego ordę budziacką. W miastach położonych na obrzeżach regionu, w Akermanie, Kili i Izmaile na południu czy w Benderach na północy funkcjonowały wieloetniczne społeczności złożone z Turków, Ormian, Żydów, Greków i w mniejszym stopniu także z ludności romańskiej i słowiańskiej (Palamarčuk 2014, s. 69–80).
W drugiej połowie XVIII wieku nasiliły się procesy zmian politycznych i wywołane nimi ruchy migracyjne, które miały wkrótce kardynalnie zmienić skład etniczny Budziaku, podobnie jak i całego południa Ukrainy. Przyczyną była rosnąca potęga Rosji i jej ekspansja na południe i zachód. Ostatecznie, w efekcie wojny z Turcją w latach 1806–1812, Rosja zajęła całe międzyrzecze Dniestru i Prutu, gdzie utworzono obwód besarabski (od 1873 roku gubernia besarabska). Nogajowie opuścili Budziak. Już wcześniej, od drugiej połowy XVIII wieku do południowej Besarabii napływała ludność z sąsiednich ziem ukraińskich i rumuńskich. Na początku XIX wieku migracje te przybrały charakter masowy, do Budziaku przybywali też wychodźcy z ziem bułgarskich i rosyjskich. Po 1812 roku aż do połowy XIX wieku trwał niekontrolowany napływ ludności, rząd realizował też politykę sprowadzania osadników z Bałkanów i krajów niemieckich.
Uznaje się, że okres formowania się wieloetnicznych społeczności Budziaku trwał do połowy XIX wieku, kiedy to ustążyły masowe ruchy migracyjne w regionie. W ciągu niespełna półwiecza liczba mieszkańców Budziaku rosła prawie ośmiokrotnie, z 41 tysięcy w 1812 roku do 301 tysięcy w roku 1856 (Kuz’mina, Prigarin 2014, s. 147, 148). W połowie XIX wieku najliczniejszą grupę w regionie stanowili Bułgarzy wraz z Gagauzami (28,4%). Wychodźcy z Bałkanów, nazywani zadunajskimi przesiedleńcami, zajmowali zachodnią część Budziaku, najważniejsze kolonie³ bułgarskie znajdowały się w okolicach miasta Bołgrad, większość Gagauzów mieszkała nieco dalej na północ, w rejonie miasta Komrat. Wśród zadunajskich przesiedleńców była też niewielka grupa Albańczyków. Na wschód od zajmowanych przez nich ziem leżały kolonie niemieckie, większość znajdowała się w okolicach dzisiejszych miasteczek Arcyz i Sarata oraz dalej na wschód w stronę Akermanu (dzisiejszy Bielgorod Dniestrowski). Niemcy byli wówczas czwartą co do wielkości grupą w regionie (12,3%). Bułgarskie i niemieckie kolonie otaczało osadnictwo mołdawskie (20,7%), ukraińskie (19,2%) i rosyjskie (11,5%). Najwięcej wsi mołdawskich było na północny zachód od Bolgradu oraz na południu, w okolicach Reni, Izmailu i Kili. W pobliżu tych ostatnich dwóch miejscowości istniały też wsie zamieszkałe przez Ukraińców
---
³ Osadnikom spóźna granic Rosji nadawano specjalny status „zagranicznych kolonistów”, a zakładane przez nich wsie na południu Ukrainy nazywano koloniami.
i Lipowan. Pozostałe osady ukraińskie i rosyjskie znajdowały się w okolicach Aker-
manu i na północny zachód od miasta oraz nad Dniestrem.
Ukształtowana w ten sposób mapa etniczna południowej Besarabii miała prze-
trwać bez większych zmian⁴ przez blisko stulecie. Po I wojnie światowej Besarabia
znalazła się w granicach Rumunii. ZSRR dążyło do ponownego zajęcia międzyrzecza
Prutu i Dniestru, czego wyrazem był tajny protokół paktu Ribbentrop–Molotow.
Realizując jego zapisy, armia radziecka weszła do Besarabii w 1940 roku, jednak
musiała ją opuścić już w roku następnym, gdy po wybuchu wojny radziecko-nie-
mieckiej rozpoczęła się niemiecka ofensywa na wschodzie, na tym odcinku frontu
realizowana wspólnie z Rumunią. Po wojnie Besarabia już na dobre stała się częścią
ZSRR. Na większości jej historycznego obszaru utworzono Mołdawską Socjalistyczną
Republikę Radziecką. Południowy skraj dawnej guberni besarabskiej włączono do
Ukraińskiej SRR. Najpierw utworzono tam obwód izmailski, a od roku 1954 włączono
ten obszar do obwodu odeskiego.
Druga wojna światowa doprowadziła do ostatnich już istotnych zmian na mapie
etnicznej regionu. W 1940 roku w obawie przed wejściem wojsk radzieckich Besa-
rabię opuścili Niemcy. Po zajęciu kraju przez wojska niemieckie i rumuńskie doszło
do masowych mordów na ludności żydowskiej. Po odbiciu Besarabii przez ZSRR
tysiące mieszkańców regionu padły ofiarą radzieckich represji, dotykających przede
wszystkim tych, którzy w jakikolwiek sposób współpracowali z władzami rumuńskimi.
W czasie kolektywizacji wszystkich, których uznawano za kułaków, deportowano
w głąb ZSRR. Rozmiarów tragedii dopełnił głód w latach 1946–1947. W niektórych
częściach Budziaku wymarły niemal całe wsie, straty demograficzne w regionie sięg-
nęły 30–50% (Verchovceva, Puškov 2014, s. 140). Wszystko to doprowadziło do znik-
nięcia z mapy Budziaku dwóch grup etnicznych (Niemcy i Żydzi). Tym samym doszło
do największej od czasów wojny 1806–1812 roku i deportacji Nogajów katastrofy
demograficznej. Straty ludnościowe po fatalnych latach 1946–1947 były tak wielkie,
że władze organizowały napływ osadników z Ukrainy i innych obszarów Związku
Radzieckiego (tamże). W ten sposób w należącej do Ukraińskiej SRR części Budziaku
Ukraińcy i Rosjanie od drugiej połowy XX wieku stali się najliczniejszymi grupami
narodowościowymi. W niepodległej Ukrainie Budziak zachowuje swoją różnorodność,
będąc jednym z najbardziej zróżnicowanych pod względem etnicznym obszarów kraju.
NA PERYFERIACH UKRAINY
Budziak nie ma naturalnego połączenia lądowego z resztą Ukrainy. Oddzielają go
wody Dniestru i dniestrowy liman połączony z Morzem Czarnym wąskim przesmy-
kiem. Przerzuconym nad nim mostem biegnie linia kolejowa i droga łącząca region
⁴ W 1856 roku Rosja czasowo utraciła południową część Budziaku. Blisko połowa kolonii zadu-
najskich przesiedleńców znalazła się wówczas w granicach Księstwa Mołdawskiego. Znaczna część
niepewnych co do swego dalszego statusu Bułgarów zdecydowała się wtedy na dalszą migrację w głąb
ówczesnej Rosji. Budziak opuściło ponad 17 tysięcy bułgarskich osadników, którzy założyli nowe kolonie
nad Morzem Azowskim, na terenie dzisiejszego obwodu zaporoskiego na Ukrainie.
z Odessą. Kierowcy autobusów kursujących pomiędzy stolicą obwodu a budziackimi miasteczkami wybierają zazwyczaj inną trasę, okalającą dniestrowy liman od północy. Podróżni odczuwają tu oddalenie Budziaku od reszty kraju jeszcze wyraźniej, nie tyle nawet zjeżdżając z mostu na Dniestrze, ile kilka kilometrów dalej, gdzie droga przebiega przez terytorium Mołdawii, przez co wszystkie pojazdy podlegają uproszczonej kontroli granicznej. Można by to wszystko uznać za nie więcej niż krajoznawczą ciekawostkę, gdyby nie było dobrą metaforą związków Budziaku z Ukrainą i obecności Ukrainy w Budziaku.
Kiedy rozpoczął się proces intensywnego zasiedlania regionu, Ukraińcy byli jedną z wielu grup etnicznych przybywających do Budziaku. W połowie XIX wieku stanowili niespełna 20% mieszkańców, dane z późniejszego o niemal pół wieku spisu powszechnego mówią o 23% ukraińskojęzycznej ludności regionu (Kuz’mina, Prigarin 2014, s. 151, 153). Podobny stan rzeczy utrzymywał się do połowy XX wieku. Dopiero trwający przez kolejne dziesięciolecia napływ ludności z innych części Ukrainy, a potem także zmiany polityczne przyczyniły się do zwiększenia liczby ludności ukraińskiej. Wciąż jednak Ukraińcy stanowią mniej niż połowę mieszkańców Budziaku, w 1989 roku było ich 35,87%, a w 2001 roku 40,37% (tamże, s. 157). Ludność ukraińska koncentruje się głównie we wschodniej i centralnej części regionu, najmniej, bo zaledwie 7,6% w rejonie bolgradzkim (tamże, s. 165).
Na terenie tego ostatniego rejonu rozpoczęłem w 2008 roku badania wraz z grupą laboratoryjną „Zadunajscy przesiedleńcy w Budziaku” (por. przypis 1). Rejon bolgradzki to centrum dawnych ziem zadunajskich przesiedleńców, ich potomkowie: Bułgarzy, Gagauzi i Albańczycy stanowią ponad 80% jego mieszkańców. W czasie naszych badań, po blisko 20 już latach istnienia niepodległego państwa ukraińskiego, stosunek do niego mieszkańców rejonu był jednoznacznie negatywny. Źle oceniana była przede wszystkim szeroko rozumiana sfera polityczno-gospodarcza oraz działania w sferze ideologiczno-światopoglądowej.
Stan gospodarki ukraińskiej był postrzegany przez przyznan wspomnien okresu radzieckiego, kojarzonego ze stabilizacją i przewidywalnością. Rzeczywistość niepodległej Ukrainy była tego przeciwnieństwem, ostatnie lata rozmówcy widzieli raczej jako pełne chaosu przemian i niepewności jutra. Taki obraz był budowany częściowo za pośrednictwem przekazów medialnych dotyczących afer gospodarczych i korupcyjnych wśród ukraińskich oligarchów, jednak przede wszystkim wynikał z codziennych doświadczeń – rozpadu gospodarki kołchozowej, bezrobocia, wszechobecnej korupcji i wymuszonych tym wszystkim migracji, zarówno wewnętrznych, z budziackich wsi do miast, głównie do Odessy, jak i wyjazdów zarobkowych za granicę. Za ten stan rzeczy rozmówcy obarczali winą ukraińskich polityków, nie szczędząc przy tym najgorszych epitetów, wypowiadając się na ich temat z niechęcią czy wręcz z nienawiścią.
Tak jak sytuację ekonomiczną oceniano przez porównania do czasów radzieckich, tak jakość rządów zestawiano z władzą w Rosji, przeciwstawiając kłótnie w ukraińskim parlamencie porządkom wprowadzonym za rządów Władimira Putina. Zdarzały się przy tym znaczące pomyłki, gdy rozmówca używał określenia „nasz prezydent”, po czym w dalszej części wypowiedzi okazywało się, że miał na myśli Dymitra
Miedwiediewa, wówczas prezydenta Rosji. To ukierunkowanie na Rosję ma swoje korzenie historyczne i wiąże się z ważnymi elementami pamięci zbiorowej mieszkańców rejonu bolgradzkiego. Większość z nich to potomkowie zadunajskich przesiedleńców, wychodźców z Bałkanów, którzy przybywali do Budziaku zachęcani obietnicami ze strony rosyjskiej armii i administracji. Na miejscu często czekało ich rozczarowanie, o czym świadczy ogromna skala powrotnych migracji. Relacje z rosyjską administracją również nie były bezproblemowe\(^5\). Jednak dziś w zbiorowej pamięci Bułgarów, Gagauzów i Albańczyków zachowuje się jednoznacznie pozytywny obraz Rosji i jej wpływu na losy zadunajskich przesiedleńców. Wynika to w dużej mierze z siły oddziaływania oficjalnej wykładni historii z czasów radzieckich, która utrwałała motywy obecne już w pierwszych rosyjskich opisach historii przesiedlenia, podkreślających rolę Rosji jako obrończyni „prawosławnych braci Słowian”, którym umożliwiła wyrwanie się spod „tureckiego jarzma” i „budowanie nowej Bulgarii” w Besarabii (np. Klaus 1869; Skalkowskij 1848; więcej na ten temat Lipiński 2014b, s. 23–25). Nie bez znaczenia jest też rola języka rosyjskiego. Choć budziackie społeczności wywodzące się z Bałkanów dobrze zachowują własne języki\(^6\), to w drugiej połowie XX wieku znajomość rosyjskiego stała się powszechna, w całym Budziaku jest on używany jako język kontaktów międzyetnicznych.
W związku z takim usytuowaniem w relacjach z Rosją oraz znaczeniem języka rosyjskiego tym trudniej było mieszkańcom rejonu bolgradzkiego zaakceptować nowy kurs ideologiczny, jaki przyjęła Ukraina po uzyskaniu niepodległości. Ukrainizację w sferze języka zaczęto wprowadzać już po 1991 roku, jednak niezbyt konsekwentnie. W efekcie, choć szkoły w regionie były formalnie ukraińskojęzyczne, to poza lekcjami języka ukraińskiego wiele innych zajęć było *de facto* prowadzonych nadal po rosyjsku. Podobnie było w przypadku pracy urzędów. Większy nacisk na pełną ukrainizację pojawił się w czasach prezydentury Wiktora Juszczenki (kiedy prowadziliśmy nasze badania w rejonie bolgradzkim). Wśród nauczycieli, pracowników administracji i instytucji kulturalnych budziło to ogromne obawy.
Emocje z tym związane były tym większe, że ukrainizacji towarzyszył też bardziej zdecydowany kurs polityki wobec pamięci (Stryjek 2014, s. 129–138), której nowe akcenty w spojrzeniu na przeszłość wyjątkowo nie korespondoowały z wizją utrwaloną
---
\(^5\) Rosyjska administracja od drugiej połowy XVIII wieku zachęcała do przyjazdu osadników z zagranicy. Obietnice dotyczące specjalnego statusu takich kolonistów zawierały carskie dekrety, a mieszkańcom Bułgarii składali je rosyjscy generałowie w czasie wojny 1806–1812. Jednak później carska administracja nie spieszyła się z ich realizacją. Przez kilka lat po zakończeniu działań wojennych bułgarscy osadnicy bezskutecznie domagali się przyznania statusu zagranicznych kolonistów. Uzyskali go dopiero w 1819 roku, dzięki wstawiennictwu generała Iwana Nikiticza Inzowa, który nieco wcześniej objął urząd opiekuna kolonistów. Nie znajdowało zrozumienia u władz rosyjskich także dążenie Bułgarów do organizacji bułgarskojęzycznej szkoły w Budziaku. Mimo starań osadników władze rosyjskie konsekwentnie odmawiały. Bolgradzkie gimnazjum (do dziś najważniejsza placówka oświatowa bułgarskiej mniejszości na Ukrainie) udało się powołać dopiero w 1858 roku, kiedy Bolgrad znalazł się czasowo w granicach Księstwa Moldawskiego.
\(^6\) W czasie spisu powszechnego w 2001 roku język swojej narodowości zadeklarowało jako język ojczysty 85,2% Bułgarów, 82,6% Gagauzów i 86,2% Albańczyków (Kuz’mina, Prigarin 2014, s. 163).
w Budziaku. Próby wskazywania na kolonialny charakter miejsca Ukrainy w Imperium Rosyjskim rozbijały się o mocno utrwalony w pamięci zbiorowej mit opiekuńczej Rosji. Nie trafiało na podatny grunt podkreślanie zbrodniczego oblicza reżimu radzieckiego na Ukrainie, gdyż Budziak przyłączony do ZSRR w 1944 roku ominęły największe represje czasów wielkiego terroru. Z tych samych powodów nie znalazła oddźwięku jedna z największych inicjatyw polityki wobec pamięci realizowanej przez ekipę Juszczenki, związana z upamiętnianiem wielkiego głodu lat 30. Antyradziecki, a czasem też antyrosyjski wydźwięk tych inicjatyw nie znajdował zrozumienia wśród naszych rozmówców, szczególnie źle odbierali oni podnoszenie zasług UPA w działaniach wojennych i dyskusje na temat statusu weteranów tej formacji, co było jednym z ważnych motywów polityki wobec pamięci realizowanej w czasie prezydentury Wiktora Juszczenki. Działo się tak, ponieważ w tej części Ukrainy bardzo mocno zakorzeniona jest radziecka, silnie zmityzowana wizja II wojny światowej, w której formacjom takim jak UPA przypisana jest jednoznacznie negatywna rola „kolaborantów i współpracowników Hitlera”.
Zróżnicowane etnicznie obszary pogranicza takie jak Budziak przypominają jak bardzo nieosiągalna jest nacjonalistyczna utopia zgodności granic politycznych i kulturowych. Dążenie do homogenizacji kultury, które według Ernesta Gellnera (1991) jest nieodmiennie wpisane w proces narodotwórczy, może przybierać różne formy, od ujednolicania języka, poprzez kościelne secesje, aż na kształtowaniu jednej wizji historii narodowej skończywszy. Podobne próby są podejmowane, od kiedy powstała niepodległa Ukraina. Realizacja idei tworzenia państwa narodowego opartego na ukraińskiej etniczności okazała się niezwykle trudna ze względu na podziały językowe, etniczne i światopoglądowe w społeczeństwie ukraińskim, w Budziaku napotkała zaś dodatkowe przeszkody wynikające ze specyfiki struktury etnicznej i historii regionu. W zderzeniu z nimi tworzone w centrum ideologie ulegają załamaniu, a rzeczywistość budziackiego pogranicza ujawnia wykluczający charakter ukraińskiego dyskursu narodowego.
W związku z opisaną wyżej daleko idącą rezerwą wobec państwa ukraińskiego szczególnie ciekawego wymiaru nabiera swoisty rodzaj identyfikacji regionalnej. Pisała o niej Ekaterina Anastassova – w odniesieniu do innej niż rejon bołgradzki części Budziaku (2006). Pod koniec lat 90. XX wieku prowadziła ona badania we wsi Mirnoje zamieszkanej głównie przez rosyjskich staroobrzędowców i prawosławnych Ukraińców. Według Anastassovej określenie Besarabianie, z którym zetknęła się w trakcie badań, było wyrazem nie tylko braku akceptacji dla ukraińskiego projektu narodowego, ale także niechęci wobec szerszych przemian – demokratyzacji i euroatlantyckich aspiracji ujawnianych przez część ukraińskich elit politycznych. Pierwsze kojarzyły się mieszkańcom badanej wsi z chaosem i trudami transformacji, drugim przeciwdziałał utrwalony w czasach radzieckich antyamerykanizm. Z kolei w zaadaptowaniu ukraińskiego nacjonalizmu etnicznego do warunków wieloetnicznej Besarabii widziano groźbę „drugiej Jugosławii”.
Określenie „Jesteśmy Besarabianami” usłyszała autorka od szefa miejscowego kołchozu. Ta charyzmatyczna postać uosabiała ważne dla mieszkańców wartości, była
postrzegana jako dobry gospodarz, który zaprowadził we wsi porządek, wprowadzając dość autorytarne, lecz w pełni akceptowane przez mieszkańców rządy, reaktywując gospodarstwo kołchozowe i działając na rzecz zminimalizowania ewentualnych napięć wynikających ze zróżnicowania etnicznego miejscowosci. On sam postrzegał Mirnoje jako oazę spokoju, w której udało się pogodzić wywodzące się z czasów radzieckich przyzwyczajenia i tradycyjne mechanizmy władzy z postsocjalistyczną rzeczywistością. Ukute przez niego pojęcie Besarabian było przejawem swego rodzaju lokalnego nacjonalizmu, odzwierciedlającego rezerwę wobec nowego państwa, którego ideologiczne problemy były dla zwykłych mieszkańców Budziaku odległe i obce, jednocześnie stwarzając szansę na identyfikację przekraczającą etniczne podziały, których efektów tak bardzo się obawiano (Anastassova 2006, s. 60–63).
W podobnym znaczeniu pojęcie Besaraby pojawiało się w naszych badaniach w rejonie bolgradzkim. W tych nielicznych przypadkach, gdy padało z ust rozmówców, było odnoszone do przemieszania języków czy wspólnego kalendarza świąt – do pewnej wspólnoty kultury wszystkich potomków zadunajskich przesiedleńców. Nawet jeśli samo określenie Besarabianie pojawiało się rzadko, to związki z regionem były dość mocno akcentowane. W rozmowach z Bułgarami przejawiały się one choćby w pamięci o przesiedleniu, z którą bezpośrednio wiązał się motyw zagospodarowywania pustych stepów Budziaku. Ten regionalny komponent tożsamości besarabskich Bułgarów zwracał szczególną uwagę w zestawieniu z pewną rezerwą, z jaką niektórzy rozmówcy traktowali Bułgarię, oraz powszechną niechęcią do Ukrainy (więcej na ten temat Lipiński 2014a).
Według Svetlany Koč wzmocnianie identyfikacji z regionem następowało stopniowo. Wpływ na ten proces miało osłabienie bezpośrednich związków z dawną ojczyzną. W efekcie jednoznaczna identyfikacja etniczna „Bułgarzy” ewoluowała w stronę etnoregionalnej „Besarabscy Bułgarzy”. Drugim czynnikiem była niestabilność polityczna regionu. Od drugiej połowy XIX wieku zamieszkała przez Bułgarów część Budziaku wielokrotnie zmieniała swoją przynależność państwową (kolejno: Rosja, Księstwo Mołdawskie, Rosja, Rumunia, ZSRR, Rumunia, ZSRR). Odpowiadając na to było powstanie ponadetnicznej identyfikacji Besarabianie. Zdaniem Koč tego rodzaju formy tożsamości są możliwe właśnie na pograniczech (2009, s. 372, 375). Wytwarzają je grupy zmuszone kooperować z różnymi centrami politycznymi, wobec których miarą dystansu jest nie tylko odległość do kolejnych stolic, ale przede wszystkim chłodny stosunek do tworzonych tam narodowych ideologii.
POGRANICZE UKRAIŃSKO-MOŁDAWSKO-RUMUŃSKIE
Jak pisałem wcześniej, dzisiejszy ukraiński Budziak jest położony przy granicy z Moldawią i Rumunią. W obydwu tych ostatnich krajach zamieszkuje ludność ukraińska, z kolei na Ukrainie znajdują się liczne skupiska ludności rumuńskiej i mołdawskiej. Według danych spisu powszechnego z 2001 roku w Budziaku mieszka największa, licząca blisko 80 tysięcy grupa ukraińskich Mołdawian. Nie ma za to
w regionie żadnego zwartego skupiska ludności rumuńskiej, liczba wszystkich osób deklarujących narodowość rumuńską nie przekracza kilkuset (Kuz’mina, Prigarin 2014, s. 167). Sytuacja wygląda jednak inaczej z perspektywy Rumunii. Ta nie godzi się bowiem z rozróżnieniem na mniejszość rumuńską i moldawską, uznając ukraińskich Mołdawian za Rumunów besarabskich (Iwański 2011, s. 3).
Wszystko to jest efektem różnych wizji historii regionu i tożsamości jego mieszkańców. Z punktu widzenia Bukaresztu wygląda ona następująco: zarówno dzisiejszy ukraiński Budziak, jak i Moldawia poza Naddniestrzem oraz część obwodu czerniowieckiego, czyli cała historyczna Besarabia, to etniczne ziemie rumuńskie, które od XIV do XIX wieku były częścią Hospodarstwa Mołdawskiego, obok Wołoszczyzny uznawanego za jedno z dwóch średniowiecznych państw rumuńskich. W 1812 roku Besarabię zajęła Rosja. W efekcie Rumuni z Besarabii zostali odcięci od głównego nurtu rumuńskiego procesu narodotwórczego w XIX wieku, dodatkowo podlegali jeszcze polityce rusyfikacyjnej Moskwy. W 1918 roku Besarabia została włączona do Rumunii, w roku 1940 na mocy paktu Ribbentrop–Mołotow przekazana Związkom Radzieckiemu, a w jego ramach podzielona między Ukraińską SRR a utworzoną na większości obszaru historycznej Besarabii Mołdawską SRR. Wykreowana przez władze radzieckie idea mołdawskości przyczyniła się do dalszego pogłębiania podziału między Rumunami i Rumunami besarabskimi (Całus 2015, s. 10–11).
Odmienne jest narracja historyczna powstała w czasach radzieckich, którą w spadku po ZSRR przejęła Ukraina oraz do pewnego stopnia Mołdawia. Według niej Mołdawianie to odrębny od Rumunów naród, z własnym językiem. Współczesne państwo mołdawskie jest kontynuatorem dawnego Hospodarstwa Mołdawskiego. Mieszkańcy jego ziem leżących na zachód od Prutu ulegli rumunizacji, a tożsamość mołdawska zachowała się jedynie w Besarabii (tamże, s. 11–12).
Każda z tych wizji jest efektem konkretnych uwarunkowań politycznych. Nie ulega natomiast wątpliwości, że włączenie Besarabii do Rosji miało dalekosądne skutki dla romańskich mieszkańców regionu. Po krótkim okresie autonomii zlikwidowano przywileje miejscowego bojarstwa, wprowadzono prawodawstwo rosyjskie i język rosyjski jako jedyny język urzędowy (King 2000, s. 21–22), miejscowe prawosławie włączone do struktur Cerkwi rosyjskiej (Gil 2013, s. 131). Prowadzona na szeroką skalę akcja kolonizacyjna zmieniła strukturę etniczną Besarabii – w 1812 roku ludność romańska stanowiła tam 80%, u schyłku wieku już zaledwie 47,6% (tamże, s. 132 i 134). Na początku XX wieku władze rosyjskie traktowały Mołdawian, po prostu jako jedną z wielu grup etnicznych tej odległej prowincji imperium (tamże, s. 134). Utrwalily się natomiast same określenia „Mołdawianie” i „język moldawski”. Zdecydowana większość Mołdawian w guberni besarabskiej mieszkała na wsi, w miastach dominowali Żydzi i Rosjanie (King 2000, s. 26). W parze z wiejskim charakterem społeczności szedł wysoki poziom analfabetyzmu, jedynie 6% Mołdawian w 1897 roku było
---
7 Jeszcze na początku XX wieku w rosyjskich opracowaniach etnograficznych zdarzało się utożsamianie Mołdawian i Rumunów jako dwóch części jednego narodu (King 2000, s. 27). Jednak w administracji, statystykach i generalnie w oficjalnym języku stosowano terminy Mołdawianie i język mołdawski.
piśmiennych, przy średnim poziomie 15,6% dla całej ludności guberni (tamże, s. 23). Jednocześnie zachodnia granica imperium Romanowów dość szczelnie oddzielała Mołdawian od przemian narodowych, jakie doprowadziły w końcu do powstania niepodległej Rumunii.
Dlatego, gdy po I wojnie światowej Rumunia przejmowała Besarabię, hasło „powrotu do macierzy” (King 2000, s. 44) niekoniecznie znajdowało pozytywny oddźwięk wśród Mołdawian. Integracji z romańskimi współbraciemi zza Prutu nie sprzyjał paternalistyczny stosunek Rumunów do ludności przyłączonej prowincji oraz zaprowadzenie rygorów państwa policyjnego (tamże, s. 41–51; Całus 2015, s. 11)\(^8\). Powstały na gruzach carskiej Rosji Związek Radziecki nigdy nie pogodził się z utratą Besarabii. W 1924 roku na przylegających do niej ziemiach ukraińskich utworzono Mołdawską Republikę Autonomiczną, w której realizowano wspieraną przez państwo ideę mołdawskości. Została ona w pełni urzeczywistniona po 1940 roku, kiedy ZSRR zajęło Besarabię, na większości jej obszaru tworząc Mołdawską Socjalistyczną Republikę Radziecką. Mołdawska identyfikacja narodowa była jedyną, jaką władze uznawały w odniesieniu do ludności romańskiej całego obszaru dawnej guberni besarabskiej, zarówno tych mieszkających w Mołdawskiej SRR, jak i tych z Ukraińskiej SRR. Jednocześnie historiografia radziecka przedstawiała bardzo negatywny obraz międzywojennej Rumunii i jej polityki realizowanej w Besarabii, dodatkowo wzmacniony przez zaangażowanie Rumunów po stronie hitlerowskich Niemiec i udział w okupacji przylegających do Mołdawii ziem ukraińskich.
Ten historyczny kontekst jest ważny, tkwią w nim bowiem źródła współczesnych relacji między tożsamością rumuńską i mołdawską. Najważniejszym polem ścierania się różnych wizji historii i tożsamości jest dziś niepodległa od 1991 roku Mołdawia, próbująca znaleźć równowagę pomiędzy potrzebą bliżenia z Rumunią a chęcią zachowania odrębności (więcej na ten temat Derlicki 2007). Na mniejszą skalę konflikt dwóch narracji i pamięci historycznych dał o sobie znać także w ukraińskim Budziaku.
W momencie powstawania niepodległej Ukrainy kwestia rozmieszczania mniejszości rumuńskiej i mołdawskiej wydawała się od dawna ustalona, w każdym razie w Budziaku oficjalne statystyki odnotowywały istnienie jedynie Mołdawian. Wkrótce jednak znalazły się wyjątki od tej reguły, w nowej sytuacji politycznej początku lat 90. okazało się, że kwestia identyfikacji narodowej romańskojęzycznych mieszkańców regionu jest bardziej skomplikowana. Początkowo miało to związek z odnawianiem życia religijnego w poradzieckim Budziaku. Po 1812 roku prawosławna ludność romańska w Besarabii została objęta jurysdykcją Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Natomiast po 1918 roku Rumuńska Cerkiew Prawosławna utworzyła na terenie przyłączonej prowincji Metropolię Besarabii, zlikwidowaną w 1940 roku, kiedy to Rosyjska Cerkiew Prawosławna ponownie objęła swoją jurysdykcją zarówno Mołdawską SRR, jak i ukraiński Budziak. W 1992 roku Rumuńska Cerkiew Prawosławna odtworzyła Metropolię Besarabii w niepodległej już Mołdawii.
---
\(^8\) Nadzór policyjny i związane z nim rygory (np. godzina policyjna) to, obok polityki rumunizacji, główny wątek pamięci o czasach rumuńskich, funkcjonującej wśród dzisiejszych mieszkańców Budziaku.
Również w ukraińskim Budziaku zaczęła powstawać parafia tejże metropolii, a szeroko komentowane (np. izmail1) w regionie wyświetcenie budynku cerkwi należącej do Metropolii Besarabii w Kamyszowce przypadło na czas naszych badań w Budziaku. Dawnym budynek cerkwi w miejscowości Kamyszowka został zburzony pod koniec lat 70., w ramach jednej z ostatnich fal walki z religią realizowanej w Związku Radzieckim. Gdy sytuacja polityczna uległa zmianie, mieszkańcy wsi podjęli starania na rzecz odtworzenia parafii. Sprowadzono z Mołdawii kapłana, władze wsi wydzieliły pomieszczenie w budynku administracji na potrzeby wiernych. Kiedy jednak okazało się, że nowo przybyły duchowny jest kapłanem Metropolii Besarabskiej – nieuznawanej przez Rosyjską Cerkiew Prawosławną, a także, w tym czasie, przez rząd mołdawski\(^9\), wieś się podzieliła. Większość rozpoczęła poszukiwania nowego kapłana, jednak niewielka grupa mieszkańców, która, jak się przy okazji okazało, poczuwa się do związków z Rumunią, trwała przy pierwszym duchownym. We wsi narastał konflikt, dwie parafie przez pewien czas wynajmowały pomieszczenia w tym samym budynku administracji, w końcu podjęły starania o budowę oddzielnych budynków sakralnych.
Widoczne w Kamyszowce uaktywnienie rumuńskiej tożsamości części mieszkańców nie było wyjątkiem, podobna jest sytuacja w pobliskiej Utkonosowce, gdzie także kilkadziesiąt osób zadeklarowało rumuńską przynależność narodową, a pochodzący z tej miejscowości działacz założył rumuńskie stowarzyszenie kulturalne „Besarabia”. W tym czasie młodzież mołdawska z Budziaku miała też możliwość podejmowania studiów na wyższych uczelniach w Rumunii, która zachęca do tego, proponując atrakcyjne warunki stypendialne.
Podobne inicjatywy były bardzo źle widziane zarówno w samym Budziaku (izmail 1, 2, 3), jak i na Ukrainie w ogóle ze względu na szerszy kontekst relacji ukraińsko-rumuńskich (szczegóły Iwański 2011). Ponadto Ukraina krytycznie patrzyła na rumuńską politykę nadawania obywatelstwa. Osobom, które były obywatelami rumuńskimi przed 1940 rokiem, oraz ich potomkom przyznano prawo uzyskania obywatelstwa Rumunii bez konieczności zrzekania się swojego obecnego czy przeprowadzki do Rumunii. Stało się to szczególnie atrakcyjne po wejściu Rumunii do Unii Europejskiej. Szacuje się, że w 2013 roku być może nawet pół miliona mieszkańców Mołdawii uzyskało w ten sposób rumuńskie paszporty (Calus 2015, s. 28). Nie wiadomo, jak wiele osób skorzystało z tego w ukraińskim Budziaku.
W tej sytuacji lokalne podziały tożsamościowe wśród romańskojęzycznej ludności Budziaku zostały przeniesione na poziom międzynarodowy. Rumunia zaczęła oskarżać Ukrainę o nierespektowanie praw mniejszości rumuńskiej, a Kijów odpowiedział podobnymi zarzutami co do polityki Bukaresztu wobec mniejszości ukraińskiej. Wypracowane w tej sprawie porozumienie zakładało wspólne monitorowanie przestrzegania praw mniejszości ukraińskiej w Rumunii i rumuńskiej na Ukrainie, które miało być prowadzone przy udziale ekspertów Rady Europy i OBWE. Monitoring został jednak zerwany po tym, jak wspólna grupa ekspertów odwiedziła ukraiński
---
\(^9\) Mołdawia uznała oficjalnie istnienie na swoim obszarze Metropolii Besarabii w 2002 roku.
Budziak. W 2008 roku po wizycie w Utkonosowce strona rumuńska odmówiła dalszej współpracy, oskarżając stronę ukraińską o stwarzanie warunków uniemożliwiających obiektywną ocenę sytuacji narodowościowej w regionie (Pilipenko 2009).
Niezależnie od fiaska wspólnych działań Rumunia podejmuje różne inicjatywy w Budziaku. W 2011 roku w ramach tzw. Karawany Kultury, cyklicznej inicjatywy organizowanej przez Rumuński Instytut Kultury i rządową agencję zajmującą się sprawami ludności rumuńskiej poza granicami kraju, w siedmiu mołdawskich wsiach Budziaku występowali rumuńskie teatry i zespoły folklorystyczne. W tym samym roku w uroczystym wyświęceniu cerkwi pod wezwaniem Piotra i Pawła w Kamyszowce należącej do Metropolii Besarabskiej wzięli udział liczni goście i dziennikarze z Rumunii (izmail2). Szczególne kontrowersje wzbudził pomysł budowy pomnika Aleksandra Aavarescu. Późniejszy generał armii rumuńskiej, ważny polityk trzykrotnie pełniący funkcję premiera rządu rumuńskiego urodził się w 1859 roku we wsi Babel (obecnie Oziernoje) w rejonie izmailskim. W 150-lecie jego urodzin Oziernoje odwiedził wicekonsul Rumunii w Ukrainie, a w czasie jego wizyty miała paść propozycja budowy pomnika (izmail3). Ten niezrealizowany pomysł wzbudził ogromne kontrowersje ze względu na rolę Aavarescu w, jak przedstawiała to radziecka historiografia, „podboju” i „okupacji” Besarabii\(^{10}\).
Chociaż mamy do czynienia z pojedynczymi inicjatywami i wydarzeniami, w dodatku angażującymi bardzo niewielką liczbę osób, przypadki takie są bardzo źle odbierane przez stronę ukraińską, która traktuje je jako element gry politycznej, przy czym nie tylko związanej z aktualnymi sporami ukraińsko-rumuńskimi. Ogromną rolę odgrywają tu też różnice w postrzeganiu historii regionu. Ze sposobu, w jaki postrzega się ją na Ukrainie, wynika przypisywanie działaniom rumuńskim określonych intencji. Uznaje się, że działania te są próbą wzmocnienia wpływów na terenach należących dawniej do Rumunii. Zarówno rządowa administracja, jak i Ukraińska Cerkiew Prawosławna, która nie raz protestowała przeciwko sytuacji w Kamyszowce, oraz miejscowe media straszą rumuńskim nacjonalizmem i ekspansjonizmem, ostrzegając przed budowaniem przyczółków dla odtwarzania Wielkiej Rumunii.
Specyfika struktury etnicznej i zawłości historii sprawiły, że spór o tożsamość dotyczący przede wszystkim Mołdawii i Rumunii w mniejszej skali został przeniesiony do Budziaku. Opowiedzenie się za rumuńską tożsamością niewielkich grup ludności w niektórych mołdawskich wsiach regionu oraz aktywność rumuńskich instytucji kulturalnych i dyplomatycznych wywołały reakcję, w której ujawniły się siła oddziaływania pamięci zbiorowej i modelującego ją autorytetu państwowej historiografii. Spór wokół tożsamości romańskojęzycznej ludności Budziaku jest przykładem tego, jak państwa narodowe i ich ideologie mogą oddziaływać na przekształcenia etnicznych granic w lokalnych społecznościach, ale pokazuje także, jakie współza-
---
\(^{10}\) Oburzenie wywołane pomysłem budowy pomnika Aavarescu było zapewne tym większe, że jego losy są doskonałym przykładem obnażającym uproszczenia i teleologiczny charakter narodowych historiografii. Oto bowiem człowiek urodzony w okolicach Izmailu, pochodzący z Besarabii, jednocześnie całe życie pracuje na rzecz niepodległości Rumunii.
leżności mogą występować pomiędzy społecznie wytwarzanymi granicami a zmiennością granic międzypaństwowych w przeszłości oraz ich bliskością współcześnie. Przykładów takich powiązań budziacka rzeczywistość dostarcza zresztą więcej.
PRZEKRACZENIE GRANIC PANSTWOWYCH I SPOŁECZNYCH
W trakcie badań zarówno potomkowie zadunajskich przesiedleńców w rejonie bołgradzkim, jak i Lipowanie z okolic Izmaiłu i Kili zgodnie wskazywali na okres połowy ubiegłego wieku jako czas istotnych zmian w relacjach międzygrupowych. Zachowany jeszcze w pamięci obraz dawnych stosunków wskazywał na o wiele wyraźniejsze niż współcześnie zarysowanie granic etnicznych i religijnych. Dobrze oddaje to przypadek Bułgarów i Gagauzów. Łączył ich jednakowy sposób gospodarowania i kalendarz obrzędowy, odróżniał język. Jednocześnie obydwie grupy wytworzyły strategie współistnienia, które ograniczały wzajemne kontakty. Gagauzi zakładali zazwyczaj oddzielne osady, a jeśli już przyszło im zamieszkać razem z Bułgarami (bądź z Bułgarami i Albańczykami, jak to miało miejsce w Karakurcie), osiedlali się w oddzielnej części wsi. Zmarłych chowano na odrębnych cmentarzach, bywało, że podział obowiązywał nawet w cerkwi, przedstawiciele obydwu grup zajmowali prawą bądź lewą stronę świątyni. Młodzież miała inne place, na których spotykano się, by tańczyć tradycyjny taniec korowodowy. Różnice etniczne znajdowały odzwierciedlenie w topografii wsi, a znaczenie tych lokalnie wytworzonych granic przestrzennych było na tyle duże, że przypadki ich naruszania wywołały bójki gagauskiej i bułgarskiej młodzieży.
Podobnie było w przypadku Lipowan. Relacje naszych rozmówców wskazywały na to, że jeszcze kilkadziesiąt lat temu istniały wyraźne granice pomiędzy starowierskimi wspólnotami w Budziaku a innowierczym otoczeniem. W niejednolitych religijnie miejscowościami istniał podział na część staroobrzędową i prawosławną. Granicę między Lipowanami a otoczeniem budowały przede wszystkim surowe rygory religijne. Starowiercy zawierali mażeństwa jedynie z osobami tej samej wiary i przestrzegali zakazu odwiedzania świątyń innych wyznań. Wyróżniał ich wygląd zewnętrzny (nakaz noszenia brody przez mężczyzn, strój) oraz zasady diety (długotrwałe i surowe posty)\(^{11}\).
W obydwu przypadkach nie można mówić o izolacji grup etnicznych i wyznaniowych. Zarówno Gagauzów i Bułgarów, jak i Lipowan i ich prawosławnych sąsiadów łączyły relacje gospodarcze, trwały kontakty sąsiedzkie, istniała sieć przekraczających różnice etniczne i wyznaniowe stosunków towarzyskich. Różnica międzygrupowa była jednak wyraźnie zaznaczona, istnienie granic etnicznych i wyznaniowych miało swój wyraz w kulturowych dysjunkcjach (Lubaś 2011). Łatwo zrozumieć, dlaczego
\(^{11}\) Odtwarzam tu jedynie szkicowo charakter granic etnicznych i wyznaniowych, by móc odnieść do tego zarysu późniejsze ich przemiany. Więcej na temat dawnych i współczesnych relacji bułgarsko-gagauskich: Klos 2014; Lipiński 2012 i 2014b, o Lipowanach w zbiorze: Lipiński red. 2015.
rozmówcy powszechnie łączyli zmianę tak opisywanych relacji międzygrupowych z latami 50. ubiegłego wieku. Po trudach wojny i strasznym głodzie lat 1946–1947 nastąpiły radzieckie porządki z represjami, kolektywizacją i naprędce wprowadzanymi nowymi zasadami polityki narodowościowej i kulturalnej. Wszystkie te przemiany prowadziły do rozmycia granic etnicznych i wyznaniowych. Walka z religią, likwidacja parafii, zamykanie klasztorów i niszczenie cerkwi zagrażały podstawom lipowańskiej tożsamości. Napływ ludności do Budziaku po 1947 roku zmienił strukturę etniczną i wyznaniową wielu starowierskich wsi, teraz oprócz Lipowan mieszkali w nich prawosławni Ukraińcy, Rosjanie, Bułgarzy i inni. Bułgarskie i gagauskie dzieci uczęszczały do tych samych szkół, chodziły na propagandowe pogadanki i filmy do wspólnych domów kultury, a ich rodzice pracowali w tych samych wielkich gospodarstwach sowchozowych. Z czasem wzrosła też mobilność mieszkańców budziackich wsi, coraz więcej osób podejmowało pracę w miasteczkach regionu, a także w większych aglomeracjach miejskich i ośrodkach przemysłowych Ukrainy oraz innych części ZSRR. Jednocześnie w Związku Radzieckim podkreślano wartość zasad internacionalizmu i szermowano hasłem przyjaźni narodów, te ostatnie zresztą uznawano za burżuazyjny przeżytek, mający ustąpić miejscu tworzącemu się jakoby ponadnarodowemu społeczeństwu radzieckiemu.
System radziecki był pełen sprzeczności i nie zabrakło ich także w sferze narodowościowej. Obok konkretnych działań skutkujących rozmyciem etnicznych granic w lokalnych społecznościach oraz pomniejszania znaczenia etniczności w ówczesnym dyskursie politycznym wprowadzono kategorię narodowości w systemie radzieckich dowodów osobistych, tym samym, jak pisze Rogers Brubaker, instytucjonalizując narodowość na poziomie jednostkowym (1998, s. 37). Znaczenie narodu jako głównej matrycy myślenia o rzeczywistości kulturowej i politycznej wzrosło u schyłku ZSRR oraz w okresie poradzieckim, gdy na gruzach imperium powstały niepodległe państwa narodowe. Jednocześnie na Ukrainie przyjęto wzorowane na rozwiązańach zachodnioeuropejskich definicje i systemy ochrony praw mniejszości narodowych. W ten sposób różnorodność etniczna Budziaku zyskała nowy sposób hierarchicznego uporządkowania, a grupy etniczne regionu – poza Ukraińcami – status mniejszości narodowych, z wynikającymi z tego uprawnieniami w zakresie języka, kultury, oświaty, mediów itp.
Okres poradziecki to w Budziaku także kolejny wzrost mobilności i znaczenia migracji, tym razem już nie wewnętrznych, ale międzynarodowych. Najbliższa i najłatwiejsza, jeśli chodzi o procedurę przekraczania, jest granica ukraińsko-mołdawska – wielu mieszkańców Mołdawii przyjeżdża regularnie na zakupy do miast po ukraińskiej stronie (Polese 2006; Samokhvalov, Samokhvalov 2006, s. 23), a mieszkańcy ukraińskiego Budziaku odwiedzają krewnych w Mołdawii.
Oprócz przyczyn czysto ekonomicznych coraz częściej zagraniczne wyjazdy zaczęły się też wiązać bezpośrednio z nowym statusem mieszkańców Budziaku jako przedstawicieli grup mniejszości narodowych. Niezależnie od powodów wyjazdów, przekraczanie granic państwowych i kierunki podróży bywają na różne sposoby powiązane z usytuowaniem wyjeżdżającego w lokalnej sieci społecznie konstruowanych granic etnicznych. W przypadku sezonowych wyjazdów zarobkowych podstawowym kierunkiem migracji mieszkańców Budziaku niezależnie od narodowości jest Rosja (Samokhvalov, Samokhvalov 2006, s. 21–22). W pozostałych przypadkach można zauważać pewne charakterystyczne prawidłowości, jeśli chodzi o wybór kraju. Dotyczy to przede wszystkim Gagauzów, którzy zdecydowanie częściej niż przedstawiciele innych budziackich etnosów migrują do Turcji i w mniejszym stopniu Bułgarów, wybierających zarobkowanie w swojej historycznej ojczyźnie.
Wiele wyjazdów zagranicznych wynika bezpośrednio ze statusu mniejszości narodowych, jaki mają budziackie narodowości. Czasem wiążą się one też z aspektem ekonomicznym, na przykład w przypadku podejmowania nauki w Rumunii przez moldawską młodzież, gdzie oprócz znajomości języka przy wyborze studiów rolę odgrywały także lepsze niż na Ukrainie warunki stypendialne (tamże). Młodzież bułgarska z Ukrainy często wybiera studia w Bułgarii. Według Alexandra Ganćeva decyduje się na to co roku około stu osób. Bułgaria zachęca do podejmowania studiów w kraju bułgarską młodzież z Ukrainy – specjalna komisja przyjmuje egzaminy na miejscu, w Bołgradzie. Regularnie wyjeżdżają do Bułgarii na kursy i szkolenia nauczyciele języka bułgarskiego z Budziaku, są organizowane wycieczki szkolne dla dzieci, wyjazdy zespołów folklorystycznych. Bułgaria wspiera też miejscowe szkoły, przysyłając pomocy dydaktyczne i podręczniki, a w bołgradzkim gimnazjum co roku pracuje kilku nauczycieli z Bułgarii.
Jak mieliśmy się okazję przekonać w trakcie badań, podobna współpraca, skutkująca wyjazdami zagranicznymi, funkcjonuje pomiędzy ukraińskimi Gagauzami a Terytorium Autonomicznym Gagauz Yeri w Mołdawii. Jej skala jest oczywiście mniejsza ze względu na ograniczone możliwości i status Gagauzji, jednak przywódcy autonomii odwiedzają zamieszkanie przez rodaków wsie w ukraińskim Budziaku, że stolicy Gagauzji Komratu są przesyłane do szkół podręczniki, a tamtejszy uniwersytet oferuje kursy dla nauczycieli języka gagauskiego. Nawet Albańczycy, którym ze względu na specyfikę historii i języka oraz niewielką liczebność\(^{12}\) początkowo trudno było zwrócić na siebie uwagę Albanii, nawiązują ostatnio podobną współpracę. W ciągu ostatnich lat konsul Albanii na Ukrainie kilkakrotnie odwiedzał zamieszkaną przez nich wieś, a podczas ostatniej z takich wizyt obiecał między innymi sfinansowanie wyjazdów szkoleniowych do Albanii dla nauczycieli języka albańskiego (bolgradnews).
Hulya Demirdirek prowadząca badania w Gagauzji, w mołdawskim Budziaku, opisuje podróż do Turcji gagauskiego zespołu folklorystycznego. Podkreśla, że każda podróż, szczególnie związana z przekraczaniem granic państwowych, uwydlatnia kwestię tożsamości i przynależności grupowej podróżującego. Tym bardziej zauważa to w opisywanym przez siebie przypadku, gdzie ze względu na charakter wyjazdu dochodziło do swego rodzaju odgrywania „gagauskości”. Jednocześnie doświadczenie
---
\(^{12}\) Albańczycy w całej Ukrainie to zaledwie 3308 osób, z czego prawie połowa mieszka w Budziaku. Zanim na początku XIX wieku przybyli do Budziaku, od co najmniej dwóch wieków mieszkali na ziemiach bułgarskich, w okolicach Warny. Stąd ogromne różnice pomiędzy językiem używanym do dziś przez budziackich Albańczyków a współczesnym albańskim, uniemożliwiające w zasadzie porozumiewanie się.
to dawało członkom asumpt do refleksji na temat swoich związków ze światem tureckim, tym samym stając się elementem ciągłego procesu rekonstrukcji granic własnej wspólnoty (Demirdirek 2006, s. 48–49).
Do podobnych wniosków dochodzi Alexandr Gančev na podstawie badań przeprowadzonych wśród bułgarskich studentów z Ukrainy studiujących w Bułgarii. Zderzenie wyobrażeń o ojczyźnie przodków z trudnościami codziennego życia w Bułgarii skutkuje często rozczarowaniem. Młodzieży wywodzącej się z bardzo konserwatywnych społeczności wiejskich Budziaku trudno odnaleźć się w miejskich realiach Sofii czy innych bułgarskich miast. Przyzwyczajenia kulinarne, językowe i inne odróżniają ich od rówieśników z Bułgarii, wśród których na określenie przybyszy z Besarabii używa się, traktowanego w tym przypadku jako przezwisko, określenia „Rusnaci” (Ganchev 2006, s. 39–42). Podobne relacje osób, które odwiedziły Bułgarię, uzyskiwaliśmy w trakcie naszych badań w rejonie bolgradzkim. Obok przebijającego się w opowieściach o kraju sentymentu, zachwytów nad pięknem przyrody i zabytków historycznych, pojawiały się motywy braku wzajemnego zrozumienia, często przywoływano przykład różnic kulinarnych. Pozostaje zgodzić się z Gančevem, że wyjazdy do Bułgarii nie tyle umacniają więzi ze starą ojczyzną, ile ugruntowują narodowo-regionalny komponent tożsamości wyrażany w formule „besarabscy Bułgarzy” (tamże).
**PODSUMOWANIE. GRANICE JAKO ŹRÓDŁA ZASOBÓW I MOŻLIWOŚCI**
Struktura etniczna Budziaku została ukształtowana w efekcie migracji, zarówno z sąsiednich ziem romańskich i z Ukrainy, jak i z dalszych obszarów: Rosji i Bułgarii. Zajmując obszar peryferyjny wobec często zmieniających się centrów politycznych, budziackie społeczności wytworzyły specyficzne więzi z regionem, umacniając wielopoziomowość i wariantywność tożsamości, co ułatwiało im kooperowanie z różnymi centrami politycznymi. Hastings Donnan i Thomas M. Wilson piszą, że granice tworzą specyficzne możliwości i oferują określone zasoby (2007, s. 121). Oczywistymi przykładami są tu handel graniczny i przemyt towarów i ludzi. Można jednak potraktować owe zasoby i możliwości szerzej. Gdy to uczynimy, budziacki przykład dostarczy zaskakujących ilustracji tego, że owe możliwości mogą wynikać nawet z historycznej zmiienności granic. Mieszkańcy ukraińskiego Budziaku, o ile tylko ich przodkowie mieszkali tu przed 1940 rokiem, mogą w ramach uproszczonej procedury starać się o rumuński paszport, a tym samym uzyskać obywatelstwo kraju należącego do Unii Europejskiej.
Jak przekonują Deema Kaneff i Monica Heintz, źródłem możliwości i specyficznych zasobów mogą też być społecznie wytwarzane granice – etniczne, religijne i inne (2006, s. 11). W Budziaku tworzą one skomplikowaną sieć wyznaczającą różne warianty i poziomy tożsamości grupowych. Bułgarzy z ukraińskiego Budziaku, w zależności od sytuacji i potrzeb, mogą akcentować swoją identyfikację jako przedstawicieli bułgarskiej mniejszości narodowej, odwoływać się do etniczno-regionalnego komponentu tożsamości, określając się jako besarabscy Bułgarzy. Mogą też, pomniejszając znaczenie etnicznej przynależności, podkreślić swoje zakorzenienie w regionie, odwołując się do nazwy Besarabianie. Lipowanie natomiast mogą pozostać przy tym dobrze rozpoznawalnym w regionie etnonimie, a w sytuacji kontaktu z przedstawicielami innych wyznań bardziej akcentować religijny wymiar swojej tożsamości, odwołując się do staroobrzedowstwa, albo zaznaczać swoją rosyjską identyfikację narodową, gdy chodzi o ich interesy grupowe jako mniejszości narodowej. Życie na pograniczu i skomplikowana historia regionu wyposażyły jego mieszkańców w dodatkowe kompetencje, sprawiające, że na przykład Moldawianin z ukraińskiego Budziaku, dzięki znajomości rodzimego języka, mógłby potencjalnie poszukiwać lepszej pracy, zarówno w Rumunii, jak i w Mołdawii (gdyby kraje te ją oferowały). Z kolei znajomość rosyjskiego umożliwia mu, tym razem całkiem realne, podjęcie pracy w Rosji. Jednocześnie, jak pokazują powyższe przykłady, wyjazdy za granicę przyczyniać się mogą do redefiniowania etnicznych granic lub prowadzić do umocnienia, jak w przypadku Bułgarów, konkretnego wymiaru tożsamości grupowej.
Granice państwowe wyznaczają kres jurysdykcji i sprawowania władzy przez centra polityczne, nie stanowią jednak szczelnej bariery dla wytwarzanych tam ideologii i dyskursów. Ich przenikaniu przez państwowe granice sprzyja niedopasowanie podziałów etnicznych i politycznych. W Budziaku zderzenie różnych pamięci i polityk historycznych czy, w szerszym ujęciu, różnych narodowych ideologii stanie się kolejny czynnik, obok wzajemnego oddziaływania granic etnicznych i państwowych, kształtujący społeczno-kulturową rzeczywistość regionu. Sytuacja jest tu o wiele bardziej skomplikowana niż w przypadku chociażby przywoływanej na wstępie konfliktu pamięci na pograniczu polsko-ukraińskim. Więcej jest zaangażowanych stron: Rumunia, Mołdawia, Ukraina i romańskojęzyczna ludność ukraińskiego Budziaku. Co najmniej złożona jest relacja dwóch pierwszych państw i powiązanych z nimi tożsamości.
Specyfika etniczna i historyczna Budziaku sprawia, że i w innych kontekstach badań regionu obserwujemy podobne spiętrzenie trudności. Gdy sytuację bułgarskiej ludności południa Besarabii próbowaliśmy odnieść do brubakerowskiej triady: państwo zorientowane narodowo, mniejszości narodowe w tych państwach, zagraniczne ojczyzny tych mniejszości (Brubaker 1998, s. 73–74), okazywało się, że dla rozmówców punktem odniesienia w opisie swojej sytuacji były nie tylko Ukraina i Bułgaria, ale też nostalgia za ZSRR i sentyment do Rosji, zarówno współczesnej jak i tej dawnej, carskiej, w granice której migrowali ich przodkowie. Badania wśród innych grup etnicznych Budziaku ujawniają podobną wielość odniesień, zarówno do współczesnych, jak i historycznych państw, regionów i obszarów kulturowych, tworzących swoistą, zagmatwaną geografię tożsamości (Cichoń 2014). Być może sposobem na jej uporządkowanie jest spojrzenie uwzględniające wzajemne oddziaływanie przenikania się różnych pamięci historycznych i ideologii narodowych, przekraczania państwowych granic i przekształcania granic etnicznych. Wydaje się bowiem, że są to jedne z podstawowych czynników kształtujących rzeczywistość ukraińskiego Budziaku jako pogranicza.
LITERATURA
Anastassova Ekaterina 2006, ‘We are Bessarabians here’. Identity, tradition and power in southern Bessarabia, *Anthropology of East Europe Review*, vol. 24, nr 1, s. 59–65.
Barth Fredrik 2006, Grupy i granice etniczne. Społeczna organizacja różnic kulturowych, [w:] M. Kempny, E. Nowicka (red.), *Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje*, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, s. 348–377.
Brubaker Rogers 1998, *Nacionalizm inaczej. Struktura narodowa i kwestie narodowe w Nowej Europie*, tłum. J. Luczyński, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa–Kraków.
Buchowski Michał 2004, Granica a uprawianie antropologii – uwagi wstępne, [w:] M. Buchowski, A. Brench (red.), *Polska – Niemcy. Pogranicze kulturowe i etniczne*, Wydawnictwo Poznańskie, Wrocław–Poznań, s. 7–11.
Całus Kamil 2015, *W cieniu historii. Stosunki rumuńsko-moldawskie*, Ośrodek Studiów Wschodnich im. Marka Karpia, Warszawa (Prace OSW, nr 53).
Cichoń Iga 2014, Geografia tożsamości. Historia, zmiany granic i etniczność w Budziaku, [w:] W. Lipiński (red.), *Balkany na Ukrainie. Bulgarzy, Gagauzi i Albańczycy z ukraińskiego Budziaku*, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, s. 58–84.
Demirdirek Hülya 2006, Step across the border: transnational encounters and nation-making, *Anthropology of East Europe Review*, vol. 24, nr 1, s. 44–50.
Derlicki Jarosław 2007, Czyje państwo i czyj nacjonalizm? Dylematy tożsamości w Mołdawii, *Etnografia Polska*, t. 51, z. 1–2, s. 7–23.
Donnan Hastings, Wilson Thomas M. 2007, *Granice tożsamości, narodu, państwa*, tłum. M. Głowacka-Grajper, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków.
Engelking Anna 1996, Nacje to znaczy grupy religijne. O wynikach etnograficznych badań terenowych na Grodzieńszczyźnie, *Kultura i Społeczeństwo*, nr 1, s. 109–139.
Ganchev Alexander 2006, Bessarabian Bulgarians: studying in Bulgaria, searching for an identity, *Anthropology of East Europe Review*, vol. 24, nr 1, s. 38–43.
Gellner Ernest 1991, *Narody i nacjonalizm*, tłum. T. Hołówka, PIW, Warszawa.
Gil Andrzej 2013, Besarabia. Wschodnia Mołdawia jako gubernia Cesarstwa Rosyjskiego (1812–1918), [w:] M. Kosienkowski (red.), *Spotkania polsko-mołdawskie. Księga poświęcona pamięci Profesora Janusza Solaka*, Episteme, Lublin, s. 129–137.
Iwański Tadeusz 2011, Ukraina – Rumunia. Przedłużający się impas, *Komentarze OSW*, nr 68.
Kabzińska Iwona 2006, The cultural border phenomenon, *Ethnologia Polona*, nr 27, s. 21–39.
Kaneff Deema, Heintz Monica 2006, Bessarabian borderlands: one region, two states, multiple ethnicities, *Anthropology of East Europe Review*, vol. 24, nr 1, s. 6–16.
King Charles 2000, *The Moldovans. Romania, Russia and the politics of culture*, Hoover Institution Press, Stanford.
Kisse Anton Ivanovič, Prigarin Aleksandr Anatol’evič, Stanko Vladimir Nikiforovič (red.) 2014, *Budžak: istoriko-ètnografičeskie očerki narodov úgo-zapadnych rajonov Odesšiny*, PostScripUm-SMIL, Odessa.
Kisse Anton Ivanovič, Prigarin Aleksandr Anatol’evič 2014, Budžak kak isto-riko-ètnografičeskij rajon Evropy, [w:] A.I. Kisse, A.A. Prigarin, V.N. Stanko (red.), *Budžak: istoriko-ètnografičeskie očerki narodov úgo-zapadnych rajonov Odesšiny*, PostScripUm-SMIL, Odessa, s. 9–26.
Klaus Aleksandr 1869, *Naši kolonii. Opyt i materialy po istorii i statistike inostrannoj kolonizacji v Rossii*, Sankt Petersburg.
Klos Mateusz 2014, O szorstkiej przyjaźni dwóch narodów. Analiza relacji bułgarsko-gagauskich w Budziaku, [w:] W. Lipiński (red.), *Balkany na Ukrainie. Bulgarzy, Gagauzi i Albańczycy z ukraińskiego Budziaku*, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, s. 153–166.
Koč Svetlana 2009, Transformacii v ètničeskom samosoznanii Bolgar Bessarabii XIX–XX v., [w:] Bylgarite v Severnoto Pricernomore, t. 10, brak informacji o wydawnictwie, Odessa–Weliko Tyrnowo, s. 369–376.
Kurczewska Joanna, Bojar Hanna (red.) 2005, Granice na pograniczech. Z badań społeczności lokalnych wschodniego pogranicza Polski, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa.
Kuz’mina Snežana Borisovna, Prigarin Aleksandr Anatol’evič 2014, Ètnokul’turnye gruppy Budzaka v istoriçeskoj dinamike, [w:] A.I. Kisse, A.A. Prigarin, V.N. Stanko (red.), Budžak: istoriko-ètnografičeskie očerki narodov úgo-zapadnych rajonov Odesšiny, PostScripUm-SMIL, Odessa, s. 146–168.
Lipiński Wojciech 2012, Gagauzi i Bulgarzy z ukraińskiego Budziaku. Oblicza sąsiedztwa, [w:] J. Derlicki (red.), Między etniczością a lokalnością. Pogranicze bulgarsko-gagauskie w Besarabii, Instytut Archeologii i Etnologii PAN, Warszawa, s. 43–52.
– 2014a, Budziak (Besarabia): zróżnicowanie etniczne i perspektywy tożsamości regionalnej na południu Ukrainy, [w:] A.W. Brzezińska, J. Schmidt (red.), Regiony i regionalizmy w Europie. Badania–krecacje–popularyzacje, PTL, Wrocław, s. 115–126.
– 2014b, Zadunajscy przesiedleńcy – wychodźcy z Bałkanów w wieloetnicznym Budziaku, [w:] W. Lipiński (red.), Bałkany na Ukrainie. Bulgarzy, Gagauzi i Albańczycy z ukraińskiego Budziaku, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa, s. 20–36.
Lipiński Wojciech (red.) 2014, Bałkany na Ukrainie. Bulgarzy, Gagauzi i Albańczycy z ukraińskiego Budziaku, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
– 2015, Lipowanie. Kultura religijna i tożsamość naddunajskich staroobrzędowców, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.
Lubaś Marcin 2011, Różnowiercy. Wspólnotienie międzyreligijne w zachodniomacedońskiej wsi, Nomos, Kraków.
Moškov Valentyn Aleksandrovič 1900, Gagauzy Benderskogo uezda, Ètnografičeskoe Obozrenie, nr 1, s. 1–89.
– 1901 Gagauzy Benderskogo uezda, Ètnografičeskoe Obozrenie, nr 2, s. 1–49.
Mróz Lech 1993, Syndrom pograniczny. Uwagi na temat badań świadomości etnicznej, Polska Sztuka Ludowa – Konteksty, t. 47, nr 3–4, s. 51–57.
Palamarčuk Svetlana Vasílievna 2014, Budžak skvoz’ veka. Goroda i gorodskoe naselenie v XIV–XVIII vv., [w:] A.I. Kisse, A.A. Prigarin, V.N. Stanko (red.), Budžak: istoriko-ètnografičeskie očerki narodov úgo-zapadnych rajonov Odesšiny, PostScripUm-SMIL, Odessa, s. 55–84.
Pilipenko Tetiana 2009, Okremi aspekty ukraïns’ko-rumuns’kych vidnosyn v sučasnych umovach, Forum nacij. Gazeta Kongresu nacional’nych gromad Ukrainy, nr 4/83, http://www.forumn.kiev.ua/2009-04-83/83-08.html, dostęp 14.05.2017.
Polese Abel 2006, Border-crossing as a strategy of daily survival: the Odessa-Chisinau elektrichka, Anthropology of East Europe Review, vol. 24, nr 1, s. 28–37.
Šabašov Andrej Vasilevič 2002, Gagauzy: sistema terminom rodstva i proischoždenie naroda, Astroprint, Odessa.
Sadowski Andrzej 1995, Pogranicze polsko-białoruskie. Tożsamość mieszkańców, Wydawnictwo Uniwersyteckie, Białystok.
Samokhvalov Vsevolod, Samokhvalov Oleg 2006, Economic and trade borders: the case of the Reni district, Ukrainian Bessarabia, Anthropology of East Europe Review, vol. 24, nr 1, s. 17–27.
Skalkovskij Apollon 1848, Bolgarskie kolonii v Besarabii i v Novorossijskom krae, Odessa.
Straczuk Justyna 2006, Cmentarz i stół. Pogranicze prawosławno-katolickie w Polsce i na Białorusi, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.
Stryjek Tomasz 2014, Ukraina prze końcem historii. Szkice o polityce państw wobec pamięci, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa.
Verchovceva Irina Gennad’evna, Puškov Igor’ Michajlovič 2014, Social’no-političeskie uslovia razvitia regiona v XIX – naçale XXI vv., [w:] A.I. Kisse, A.A. Prigarin, V.N. Stanko
(red.), *Budżak: istoriko-ētnografičeskie očerki narodov úgo-zapadnych rajonov Odesšiny*, PostScrip-
Um-SMIL, Odessa, s. 117–145.
Zowczak Magdalena 2011, Antropologia, historia a sprawa ukraińska. O taktyce pogranicza,
*Lud*, t. 95, s. 45–67.
Zowczak Magdalena (red.) 2010, *Na pograniczu „nowej Europy”. Polsko-ukraińskie sąsiedztwo*,
redakcja, Wydawnictwo DiG, Warszawa.
**Źródła internetowe**
izmail1: Natal’ë Michajlova, Cerkov’ v Kamyszovke: „Kamo grădeši?”, portal informacyjny miasta Izmail,
http://izmail.es/article/9213, dostęp 12.05.2017.
izmail2: Andrej Potyliko, Teatralizowannaă politika, portal informacyjny miasta Izmail, http://izmail.
es/article/7445/, dostęp 15.05.2017.
izmail3: b.a., Pamätník „zawojewatelu” Bessarabii, portal informacyjny miasta Izmail, http://izmail.es/
article/2962/, dostęp 15.05.2017.
bolgradnews. portal informacyjny miasta Bolgrad, http://bolgradnews.blogspot.com/2015/, dostęp
17.05.2017.
WOJCIECH LIPIŃSKI
**UKRAINIAN BUDJAK: MINORITIES AND NATION-STATES**
**AT THE BORDERLAND**
**Key words:** Ukraine, Budjak, borderland, state borders, ethnic boundaries,
national minorities, nation-states
Budjak is a multi-ethnic region in South-West Ukraine close to the borders with Moldova and Roma-
nia. Its peripheral and borderline location as well as its history and the ethnic structure are the reasons
why the policy of Ukrainization, imposed by the new state, meets here with hostility. After Ukraine had
gained independence, the ethnic groups in the region took advantage of the national minority status
and have strengthened their ties with their countries of origin. At the same time, the mobility, including
international mobility, of Budjak inhabitants has increased, partially due to the economic situation. The
article focuses on three mutually connected issues: re-definition of ethnic boundaries, for example by
securing and taking advantage of a national minority status; state border crossing of people; and state
border infiltration of national ideologies. Nowadays, these are the main factors shaping the reality of
Ukrainian Budjak, as a borderland.
*Translated by Zofia Orly*
Adres Autora:
Dr Wojciech Lipiński
Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UW
ul. Żurawia 4, 00–503 Warszawa
E-mail: email@example.com | b5694ba0-817e-4f86-802a-f277dd8dd2ae | finepdfs | 4.160156 | CC-MAIN-2020-45 | https://www.rcin.org.pl/iae/Content/65942/WA308_85277_P326_Ukrainski-Budziak-Mn_I.pdf | 2020-10-20T17:10:10+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107874026.22/warc/CC-MAIN-20201020162922-20201020192922-00673.warc.gz | 883,756,876 | 0.959723 | 0.999858 | 0.999858 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"eng_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
2568,
5905,
9301,
11889,
15162,
18375,
21714,
25387,
28698,
31751,
35089,
38374,
41591,
44920,
47924,
51202,
54571,
57575,
60874,
64524,
68276,
70567
] | 1 | 0 |
PROTOKÓŁ KONTROLI Nr HK.44.442.533.05.01.2019.PP
Drezdenko, 24.06.2019r.
przeprowadzonej przez Monikę Łącek – Kierownika Sekcji HK, nr up. 1/887/2019 oraz Eweliny Mądrowską – Asystenta Sekcji HK nr up 3/888/2019
Pracownika (-ów) upoważnionego (-ych) przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Drezdenku (nazwa organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej)
Kontrolę przeprowadzono na podstawie art. 1 i art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t.j. Dz. U. z 2019r., poz.59) w związku z art. 67 § 1 oraz art. 68 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018r., poz. 2096 z póź.zm.)
I. INFORMACJE DOTYCZĄCE KONTROLOWANEGO PODMIOTU
1. Podmiot kontrolowany
Gmina Drezdenko
Ul. Warszawska 1
66-530 Drezdenko
2. Informacja dotycząca kontrolowanego obiektu
Kąpielisko „Plaża Zagórze”
66-530 Drezdenko
3. Osoba lub jednostka organizacyjna odpowiedzialna za przestrzeganie wymagań
Gmina Drezdenko, Ul. Warszawska 1, 66-530 Drezdenko
4. NIP/REGON/PKD – odpowiednio 281-004-66-44 /081145439 / 96.02.Z
5. Osoba kierująca podmiotem kontrolowanym:
Pani Karolina Piotrowska – Burmistrz Drezdenka
6. Osoba upoważniona pisemnie do reprezentowania kontrolowanego podmiotu*
Pani Patrycja Kaźmierczak – Stanowisko ds. kultury, sportu, turystyki i promocji
7. Inne osoby, w obecności których przeprowadzono kontrolę*
Nie dotyczy
II. INFORMACJE DOTYCZĄCE KONTROLI
1. Data i godzina rozpoczęcia kontroli 24.06.2019r.; godz.09.30
2. Data otrzymania przez kontrolowanego zawiadomienia o kontroli* nie dotyczy
3. Przyczyna odstąpienia od zawiadomienia: kontrola za zgodą strony, kontrola przed sezonem
4. Data i godzina zakończenia kontroli 24.06.2019r., godz. 09.40
5. Czas kontroli obszaru, w którym stwierdzono nieprawidłowości* nie dotyczy
6. Zakres przedmiotowy kontroli: pobór jednej próbki wody do badań mikrobiologicznych i ocena wizualna;
7. Wyposażenie użyte podczas kontroli*
Termotorba z wkładem chłodzącym, aerodesin,
(nazwa wyposażenia/nr identyfikacyjny)
8. Podczas kontroli wykonano pomiary, badania lub pobrano próbki do badań laboratoryjnych**
– nr i nazwa protokołu/ów*
Pobrano jedną próbkę do badań mikrobiologicznych, przeprowadzono ocenę wizualną kapieliska.
9. Podczas kontroli wykonano zapis dźwięku lub obrazu* - nie dotyczy
10. Korzystano* z wyników badań i pomiarów
- nie dotyczy
11. Dokumenty oceniane w trakcie kontroli
Nie dotyczy
12. Wykaz dokumentów załączonych do protokołu kontroli*
Nie dotyczy.
13. Podczas kontroli wypełniono formularze kontroli – nr brak
III. WYNIKI KONTROLI
1. Informacje o kontrolowanym podmiocie np. stan formalno-prawny/nr wpisu do KRS/inne informacje istotne dla ustaleń kontroli
Aktualnie nie toczy się postępowanie administracyjno – egzekucyjne w stosunku do kontrolowanego przedmiotu.
2. Informacje istotne dla ustaleń kontroli np. stwierdzenia dotyczące stanu technicznego podmiotu/obiektu, stanu sanitarno-higienicznego
W dniu kontroli tj. 24 czerwca 2019 r. została pobrana 1 próbka wody do badań mikrobiologicznych oraz przeprowadzono ocenę wizualną wody w kapielisku.
Ocena wizualna wody w kapielisku:
– Nie są widoczne plamy oleju na powierzchni wody
– Nie jest widoczna trwała pian na powierzchni wody
– zapach jest naturalny/akceptowalny
– nie można zaobserwować zakwitów sinic powodujących zmianę barwy i wystąpienie zmętnienia wody oraz zapachu
– nie są widoczne przedmioty pływające: drewno, butelki, opakowania szklane, guma, inne
Apteczka pierwszej pomocy medycznej jest zapewniona
Nie stwierdzono nieprawidłowości
3. Nieprawidłowości stwierdzone podczas kontroli z podaniem przepisów prawnych, które naruszono*
a) nie dotyczy
b)..................................................................................................................................
4. Doraźne zalecenia, uwagi i wnioski*
Nie dotyczy
IV. UWAGI I ZASTRZEŻENIA OSÓB UCZESTNICZĄCYCH W KONTROLI
1. Omówiono wyniki kontroli, dokonano/ nie dokonano wpisu do księgi kontroli/dziennika budowy**
2. Wniesione/nie wniesiono** uwag i zastrzeżeń do opisanego w protokole stanu faktycznego
3. Poprawki i uzupełnienia do protokołu – nanieziono/nie naniesiono** ..........................................
(podać: numer strony protokołu, określenia lub wyrazy błędne i te, które je zastępują)
4. Za stwierdzone nieprawidłowości wymienione w protokole w części III pkt 3 lit......nie nałożono/należono** grzywnę w drodze mandatu karnego na
(imię i nazwisko/stanowisko)
w wysokości..................................................-słownie...............................................................
(nr mandatu karnego)...............................................................
(podstawa prawna) ...............................................................
5. Upoważnienie do nakładania grzywien w drodze mandatu karnego nr............. z dnia.......................
wydane przez
...............................................................................................................................
(nazwa organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej)
6. Osoba ukarana została pouczona o prawie odmowy przyjęcia mandatu.
Z tego prawa skorzystała/nie skorzystała**
7. Dane osoby odmawiającej przyjęcia mandatu
(imię i nazwisko/adres)
8. Protokół został sporządzony w 2 jednobrzmiących egzemplarzach
9. Z treścią protokołu kontroli zapoznano się/nie zapoznano **
10. W przypadku odmowy podpisania protokołu należy wpisać powód odmowy podpisania protokołu: nie dotyczy
Patrzymyja...Kazimierzak
(czytelny podpis osób obecnych podczas kontroli)
KIEROWNIK
Sekcji Higieny Komunalnej
PSSS Drezdenko
mgr Konrad Łazek
ASYSTENT
Sekcji Higieny Komunalnej
PSSS Drezdenko
mgr inż. Anna Modrzewska
V. POTWIERDZENIE ODBIORU PROTOKÓŁU
Protokół kontroli sanitarnej otrzymałem(-am) w dniu 24.06.2019r.
Patrzymyja...Kazimierzak
(czytelny podpis osoby odbierającej protokół i pieczęć podmiotu)
W trakcie kontroli wykorzystano/nie wykorzystano formularze kontroli**...............................................
(nazwiska)
POUCZENIE: W terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego protokołu kontroli mogą zostać zgłoszone zastrzeżenia do ustaleń stanu faktycznego.
Wyniki kontroli dotyczą warunków skontrolowanego podmiotu w czasie i miejscu trwania kontroli.
Strona na każdym etapie postępowania ma prawo wglądu w dokumentację w siedzibie właściwej stacji sanitarno-epidemiologicznej.
* w przypadku odpowiedzi negatywnej należy wpisać „nie dotyczy”
** niewłaściwe skreślić | <urn:uuid:319906af-b837-46b0-9a41-25dc6bf59edd> | finepdfs | 1.147461 | CC-MAIN-2025-08 | https://www.bip.drezdenko.pl/plik,16165,protokol-kontroli-nr-hk44-442-533-05-01-2019pp-powiatowej-stacji-sanitarno-epidemiologicznej-w-drezdenku-kapielisko-plaza-zagorze.pdf | 2025-02-17T01:32:21+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831952848.38/warc/CC-MAIN-20250216234440-20250217024440-00147.warc.gz | 628,119,348 | 0.999853 | 0.99993 | 0.99993 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1528,
3656,
6084,
6671
] | 2 | 0 |
1. Tytuł zadania
Wołczyńska 50 – moje miejsce na świecie
2. Lokalizacja, miejsce realizacji zadania (tutaj proszę podać dokładny adres, opisać miejsce albo obszar, w którym ma być realizowane zadanie, w celach pomocniczych zalecane jest dołączenie mapy, szkicu sytuacyjnego i/lub zdjęcia terenu/obiektu, którego dotyczy propozycja zadania- ewentualne dodatkowe załączniki proszę wymienić w punkcie 9)
Projekt realizowany będzie na podwórkach przy ul. Wołczyńskiej 50, 50 A, 50 B, 50 C, 50 D, 54 i w ich najbliższym otoczeniu w Kluczborku. Obszar ten w obiegowej opinii nosi nazwę „getto na Wołczyńskiej”.
3. Opis zadania (Proszę opisać co dokładnie ma zostać wykonane w ramach zadania, wskazać jego główne założenia i działania, które będą podjęte przy jego realizacji).
Głównym założeniem projektu jest remont podwórka usytuowanego przy ul Wołczyńskiej 50 i stworzenie tu placu zabaw dla dzieci. W ramach projektu zakupiony ma być zestaw urządzeń do zabaw dla młodszych dzieci wraz z montażem oraz stacjonarny stół do tenisa stołowego i stół szachowy. Mieszkańcy przygotują i uprzątną teren pod plac zabaw, a także będą towarzyszyć przy pracach montażowych pod kierownictwem fachowej ekipy montażowej. Ponadto pragniemy wyposażyć podwórkę w ławkę, stolik rekreacyjny, kosze na śmieci i stojaki na rowery, aby miejsce to wyglądało schudnie i było przyjazne jego mieszkańcom i gościom. Aby dodatkowo nadać uroku i upiększyć podwórkę, chcemy zakupić betonowe donice i wraz z sąsiadami posadzić w nich kwiaty, o które będziemy dbać we własnym zakresie. Po wykonaniu prac zamierzamy jako mieszkańcy dbać na bieżąco o nasze miejsce, dokonując koniecznych remontów (np. malowanie, plewienie itp.). Aby to ułatwić stworzony będzie wspólnie regulamin korzystania z placu zabaw i z podwórka. Ponadto zamierzamy zwrócić się do Straży Miejskiej oraz Policji o częstsze patrolowanie terenu, szczególnie w godzinach wieczornych, aby zapobiec vandalizmowi. Po dokonaniu remontu podwórka i instalacji placu zabaw chcemy zorganizować wielkie otwarcie placu zabaw. Otwarcie ma być przygotowane przez mieszkańców i sąsiadów (poczestunek, gry i zabawy). W czasie jego trwania wszyscy mieszkańcy podpisywać będą własnoręcznie regulamin korzystania z podwórka. Poza tym chcemy w trakcie otwarcia zapoczątkować coroczne turnieje podwórkowe gry w tenisa stołowego i szachy. Ma to zmotywować młodzież do codziennych ćwiczeń i aktywności, aby przygotować się do zawodów o cenne nagrody (sprzęt sportowy). Pragniemy, aby podwórko stało się miejscem spotkań i dobree zabawy dla mieszkańców podwórka przy Wołczyńskiej 50, a z czasem również dla całej okolicy. Ma to przełamać złą opinię o tym miejscu, nadać mu nowy charakter i zwiększyć bezpieczeństwo. Uważamy, że jeżeli potraktujemy to jako wspólną sprawę, plac zabaw będzie
inwestycją trwałą - nikt przecież nie będzie niszczył miejsca, w którego tworzenie się zaangażował. Chcemy, żeby to było NASZE miejsce, które wspólnie zaplanujemy, urządzimy, wspólnie będziemy z niego korzystać i wspólnie o nie zadbać.
4. Uzasadnienie (Proszę napisać, jaki jest cel realizacji zadania, jakiego problemu dotyczy i jakie rozwiązania proponuje, a także uzasadnić, dlaczego zadanie powinno być zrealizowane i jakie grupy mieszkańców skorzystają z realizacji zadania).
Na mapie Kluczborka można znaleźć kilka "czarnych dziur", miejsc które raczej się omija, bo są niebezpieczne, brzydkie, neliubiane. Należy do nich getto przy ulicy Wolczyńskiej. Od lat w czerwonych blokach mieszkają rodziny potocznie nazywane „patologią”. Prawie każdy mieszkaniec ma swoje problemy. Najczęściej są nimi bezrobocie, bieda w związku z czym korzystają z pomocy OPS. W tym miejscu mieszka około 40 rodzin (około 100 mieszkańców). W większości z nich wychowują się dzieci. Miejsce nie jest atrakcyjne dla mieszkających tu rodzin: jest oddalone od centrum, przy niebezpiecznej i ruchliwej drodze krajowej 42, brakuje atrakcji, miejsca do zabawy, miejsca żeby usiąść na podwórku i wspólnie spędzić czas. Najbliższy plac zabaw znajduje się około 1,5 km stąd, do centrum około 2 km. Brakuje komunikacji miejskiej. „Getto” wydaje się miejscem zapomnianym przez wszystkich. Dzieci dużo czasu spędzają na dworze, jednak często się nudzą, wymyślają zabawy tym, co mają pod ręką, wybierają zabawę na pobliskich ławkach. Zdarzają się niebezpieczne wypadki drogowe z udziałem dzieci.
Z drugiej zaś strony jako sąsiedzi jesteśmy tu ze sobą zżyci, łączą nas podobne problemy i sytuacja życiowa, również spotykamy się na świeżym powietrzu. Wyciągają wtedy stołiki turystyczne, plastikowe krzesła i starają się stworzyć własne miejsce spotkań. W ostatnich latach MZOK wyremontował klatki schodowe oraz położył kostkę na chodnikach przed blokami. Z pewnością wpłynęło to na poprawę wyglądu oraz bezpieczeństwa tego miejsca, jednak nadal brak tu odpowiednich warunków do zabawy, stojaków na rowery, ławek itp. Pojawienie się tych atrakcji oraz np. kwietników na pewno sprawiłoby, że podwórkó stałoły się przyjaźniejsze i zmotywowałoby mieszkańców do wznięcia większej odpowiedzialności za nie. Obecnie, trzeba przyznać, że jest to miejsce zaniedbane i po prostu brzydkie. W ubiegłych latach kilku mieszkańców odstąpiło część swoich ogródków działkowych i powstał tam mały plac zabaw, był on jednak nietrwały i jak przyznają mieszkańcy, nikt o niego nie dbał. Plac zabaw uległ zniszczeniu, stał się niebezpiecznym miejscem, ale czy rozwiązaniem jest to, że teraz nie ma tam nic, nic się nie dzieje, a dzieci się nudzą i zdarzają się niebezpieczne wypadki? Doświadczenia z tamtego czasu dały dużo do myślenia i stały się podstawą do wyciągnięcia wniosków. Dlatego jako mieszkańcy już kilkakrotnie zwracaliśmy się do władz miasta z tym problemem i z prośbą o zorganizowanie miejsca dla dzieci. Zależy nam na zmianie miejsca w którym żyjemy i w którym dorastają nasze dzieci. Same dzieci marzą o tym, aby ich podwórkó było miejscem przygód, fantastycznych atrakcji i spotkań z rówieśnikami.
Na świadomość lokalną z pewnością pozytywny wpływ ma praca socjalna, jaką w środowisku tym prowadzą pracownicy OPS (obecnie pracują tu: pracownik socjalny i dwóch asystentów rodziny). Z pewnością nadal będą monitorowali sytuację tutejszych rodzin i będą wykorzystywać plac zabaw w swojej pracy.
Zmiana wyglądu naszego podwórka, stworzenie przyjaznych miejsc i placu zabaw dla dzieci z pewnością wpłynie pozytywnie na zmiany społeczne w naszej małej społeczności lokalnej, zmieni opinię o naszym miejscu i być może zachęci pozostałych sąsiadów do integracji z nami.
5. Szacunkowe koszty zadania (proszę uwzględnić wszystkie składowe części zadania oraz ich szacunkowe koszty).
| Składowe części zadania | Koszt |
|-------------------------|---------|
| 1. wyposażenie placu zabaw (zestaw) | 35 000,00 zł |
| 2. kosz na śmieci (2 szt.) | 500,00 zł |
| 3. ławka parkowa (2 szt.) | 300,00 zł |
| 4. stół do tenisa stołowego | 4 000,00 zł |
| 5. stół do gry w szachy | 3 000,00 zł |
| 6. stojak na rowery | 300,00 zł |
| 7. donica betonowa (3 szt.) | 900,00 zł |
| 8. stół rekreacyjny | 1 500,00 zł |
| 9. ziemia i kwiaty do nasadzenia | 500,00 zł |
| 10. dyplomy i nagrody na turnieje podwórkowe | 1 000,00 zł |
Łącznie: 47 000,00 zł
WÓLCZYŃSKA 50
- NASZE PODWÓRKO -
WOŁCZYŃSKA 50- NASZE PODWÓRKO DZISIAJ
16/04/2008
16/04/2008
16/04/2008
WOŁCZYŃSKA 50- TAK DZIECI BAWIĄSIĘ DZISIAJ
16/04/2008
16/04/2008
16/04/2008
WOŁCZYŃSKA 50 - MARZENIA DZIECI
15/04/2008
15/04/2008
15/04/2008 | 5d099829-0ffe-4df3-b41f-90f8444e9e15 | finepdfs | 2.029297 | CC-MAIN-2021-25 | https://archiwum.kluczbork.eu/PDF/19_WOLCZYNSKA_50_MOJE_MIEJSCE_N.PDF | 2021-06-14T20:37:22+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-25/segments/1623487613453.9/warc/CC-MAIN-20210614201339-20210614231339-00493.warc.gz | 114,007,848 | 0.999988 | 0.999974 | 0.999974 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | true | [
2804,
6538,
7208,
7242,
7317,
7397,
7466
] | 1 | 0 |
Kierunek technologia teatru lalek realizowany jest w ramach projektu „Nowa jakość kształcenia w Akademii Teatralnej im. Aleksandra Zelwerowicza w Warszawie" POWR.03.05.00-00-Z070/17-00 w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój 2014-2020, współfinansowanego ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego.
TTL - TECHNOLOGIA TEATRU LALEK SEMESTR ZIMOWY 2024/25
| DNI TYGODNIA | KOLEJNOŚĆ GODZIN | TRWANIA | I ROK | | | | II ROK | | | TRWANIA |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | ZAJĘĆ | GRUPA I | | GRUPA II | | GRUPA I | GRUPA II | III ROK | ZAJĘĆ |
| | | | GR. A | GR. B | GR. C | GR. D | | | | |
| P o n i e d z i a ł e k | 1 | 8:00-9:30 | PODSTAWY WSPOŁPRACY Z REŻYSEREM J. MALINOWSKI BIBLIOTEKA/BTL | | | | GIMNASTYKA W.W. Z. BOGUSŁAWSKI SALA 103 | | PROJEKT DYPLOMOWY (WG OSOBNEGO HARMONOGRAMU) A. DWORAKOWSKI SALA 213 | 8:00-9:30 |
| | 2 | 9:45-11:15 | RYSUNEK A. DWORAKOWSKI 9:45-12:45 SALA 213 | | | | SEMINARIUM REŻYSERSKIE 1. LITERATURA DLA DZIECI I MŁODZIEŻY - PROJEKTOWANIE W.W. | | | 9:45-11:15 |
| | | | | | | | H. MIERZEJEWSKA-MIKOSZA SALA 305 | | MAŁA FORMA TEATRALNA - PROJEKTOWANIE W.W. J. MALINOWSKI, I. SZCZĘSNA 10:30-12:45 BIBLIOTEKA/BTL | |
| | 3 | 11:30-13:00 | | | | | | | | 11:30-13:00 |
| | 4 | 13:15-14:45 | PRZERWA OBIADOWA | | | | RYSUNEK A. DWORAKOWSKI 13:00-16:00 SALA 213 | | PODSTAWY OCHRONY WŁASNOŚCI INTELEKTUALNEJ M. CZAJKOWSKA SALA 305 | 13:15-14:45 |
| | | | P. DZAAMD.U ALKETW1OI4CR :Z1S,5K A-IE 1. 6MZ : 3PA0RK ZOSE AWD LM ASK 2IAO 0, 5TMEM.C EWM.PWU.RA | | | | | | | |
| | 5 | 15:00-16:30 | | | | | | | SEMINARIUM REŻYSERSKIE 1. DRAMAT KLASYCZNY-PROJEKTOWANIE W.W. M. TURNA SALA 202 | 15:00-16:30 |
| | 6 | 16:45-18:15 | PROSEMINARIUM REŻYSERSKIE 2 W.W. ROMAN PAWŁOWSKI SALA 304 | | | | | | PRZERWA OBIADOWA | 16:45-18:15 |
| | 7 | 18:30-20:00 | | | | | | | SEMINARIUM LICENCJACKIE W.W. K. KOPANIA (WEDŁUG OSOBNEGO HARMONOGRAMU) 305 | 18:30-20:00 |
| W t o r e k | 1 | 8:00-9:30 | HISTORIA SZTUKI K. KOPANIA SALA 305 | | | | LEKTORAT E. PROKOPOWICZ SALA 304, P. DOLIŃSKI SALA 114 | | MAŁA FORMA TEATRALNA - PROJEKTOWANIE W.W. J. MALINOWSKI, I. SZCZĘSNA 202 | 8:00-9:30 |
| | 2 | 9:45-11:15 | | | | | HISTORIA SZTUKI K. KOPANIA SALA 305 | | PROJEKT DYPLOMOWY (WG OSOBNEGO HARMONOGRAMU) J. PERSZKO 9:45-11:15 SALA 213 | 9:45-11:15 |
| | 3 | 11:30-13:00 | | | | | RZEŹBA I MODELOWANIE J. PERSZKO, M. TARASEWICZ-WOSIK 11:30-14:30 SALA 213 | | TEORIA TEATRU LALEK K. KOPANIA SALA 305 | 11:30-13:00 |
| | | | PRZERWA OBIADOWA | | | | | | | |
| | 4 | 13:15-14:45 | | | | | | | TECHNIKA PRACY Z AKTOREM W PLANIE LALKOWYM - PROJEKTOWANIE W.W. B. BIELENIA, B. BOJARYN-PRZYBYŁA 13:15-15:30 SALA 202 | 13:15-14:45 |
| | | | RZEŹBA I MODELOWANIE J. PERSZKO, M. TARASEWICZ-WOSIK 14:45-17:45 SALA 213 | | | | A. DWWUSTLĘITP, AD.O S TKAL.S ITUELCEHWNIICKZ L 1A5L:K0O0-W16Y:C3H0 WSA.WLA. 205 | | | |
| | 5 | 15:00-16:30 | | | | | | Ł. GWRZSETSĘZPC DZYOK -KŻLU. KTOECWHSNKIAK 1L5A:L3K0O-1W7Y:0C0H S WAL.WA .207 | | 15:00-16:30 |
| | | | | | | | | | PRZERWA OBIADOWA | |
| | 6 | 16:45-18:15 | TEATR LALEK NA ŚWIECIE (ONLINE CO 2 TYGODNIE) K. SUSZCZYŃSKI SALA 305 | | | | TECHNIKA I TECHNOLOGIA SCENY (WEDŁUG OSOBNEGO HARMONOGRAMU - PRACOWNIK BTL) | | | 16:45-18:15 |
| | 7 | 18:30-20:00 | | | | | | | TECHNIKI INFORMATYCZNE W PROCESIE POZYSKIWANIA ŚRODKÓW NA DZIAŁALNOŚĆ KULTURALNĄ ( CO 2 TYGODNIE ONLINE) K. SUSZCZYŃSKI SALA 305 | 18:30-20:00 |
| Ś r o d a | 1 | 8:00-9:30 | | | | | | | | 8:00-9:30 |
| | | | PRZESTRZEŃ SCENICZNA H. ZALEWSKA - SŁOBODZIANEK 8:45-10:15 SALA 202 | | | | PROJEKTOWANIE SCENOGRAFII I LALEK (WEDŁUG OSOBNEGO HARMONOGRAMU) J. SKURATOVA 9:00-10:30 SALA 213 | | | |
| | 2 | 9:45-11:15 | | | | | | | | 9:45-11:15 |
| | | | PODSTAWY PROJEKTOWANIA SCENOGRAFII I LALEK (WEDŁUG OSOBNEGO HARMONOGRAMU) J. SKURATOVA 10:45-13:45 SALA 213 | | | | LABORATORIUM CIENIA W.W. M. KISZKO-DOJLIDKO 10:45-12:15 SALA 301 | | | |
| | 3 | 11:30-13:00 | | | | | | | | 11:30-13:00 |
| | 4 | 13:15-14:45 | | | | | PRZERWA OBIADOWA | | | 13:15-14:45 |
| | | | PRZERWA OBIADOWA | | | | | | | |
| | 5 | 15:00-16:30 | | | | | TECHNIKA PRACY Z AKTOREM W PLANIE LALKOWYM 1 W.W. A. DWULIT, H. RADZIKOWSKA 14:00-16:15 SALA 207 | | | 15:00-16:30 |
| | | | | | | | | | PRACA Z LOKALNĄ SPOŁECZNOŚCIĄ W.W. J. TROC 15:45-17:15 SALA 305 | |
| | 6 | 16:45-18:15 | | | | | TECHNIKI MALARSKIE G. RADZIEWICZ 16:45-18:15 SALA 213 | | | 16:45-18:15 |
| | | | | | | | | | ARTETERAPIA DLA ZAGROŻONYCH WYKLUCZENIEM W.W. J. TROC 17:30-19:00 SALA 305 | |
| | 7 | 18:30-20:00 | TECHNIKI MALARSKIE G. RADZIEWICZ SALA 213 | | | | | | | 18:30-20:00 |
| C z w a r t e k | 1 | 8:00-9:30 | | | | | | | | 8:00-9:30 |
| | | | BUDOWA LALEK 9:30-12:30 M. DWORAKOWSKA - STEPAN, K. KROT SALA 213 | | | | | | | |
| | 2 | 9:45-11:15 | | | | | DRAMATURGIA TEATRU LALEK K. DĄBROWSKA SALA 304 | | HISTORIA TEATRU LALEK M. WASZKIEL. A. BŁAŻEJCZYK SALA 305 | 9:45-11:15 |
| | 3 | 11:30-13:00 | | | | | HISTORIA TEATRU LALEK M. WASZKIEL. A. BŁAŻEJCZYK SALA 305 | | | 11:30-13:00 |
| | | | HISTORIA DRAMATU I TEATRU POLSKIEGO NA TLE POWSZECHNEGO M. GROTH 12:30-14:00 SALA 304 | | | | | | | |
| | 4 | 13:15-14:45 | | | | | A. DWWUSTLĘITP, AD.O S TKAL.S ITUELCEHWNIICKZ L 1A4L:K1O5-W15Y:C4H5 WSA.WLA. 205 | | PRZERWA OBIADOWA | 13:15-14:45 |
| | | | PODST. SZTUKI ANIMACJI W.W. J.DOJLIDKO, M. ZALEWSKI 14:15-16:30 SALA 306 | | | | A. DWWUSTLĘITP, AD.O S TKAL.S ITUELCEHWNIICKZ L 1A4L:K1O5-W15Y:C4H5 WSA.WLA. 205 | | | |
| | 5 | 15:00-16:30 | | | | | | | | 15:00-16:30 |
| | | | | | | | | Ł. GWRZSETSĘZPC ZDYOK -KŻLU. KTEOCWHSNKIKA L1A5L:3K0O-W17Y:0C0H SWA.LWA .207 | | |
| | 6 | 16:45-18:15 | | | | | | | SEMINARIUM LICENCJACKIE W.W. ONLINE CO 2 TYG. K. SUSZCZYŃSKI SALA 305 | 16:45-18:15 |
| | | | | | | | HISTORIA DRAMATU I TEATRU POLSKIEGO NA TLE POWSZECHNEGO | | | |
| | 7 | 18:30-20:00 | | | | | M. GROTH 17:45-19:15 SALA 304 | | | 18:30-20:00 |
| P i ą t e k | 1 | 8:00-9:30 | LEKTORAT E. PROKOPOWICZ SALA 304 | | WYCHOWANIE FIZYCZNE Z. BOGUSŁAWSKI SALA 103 | | | | | 8:00-9:30 |
| | 2 | 9:45-11:15 | WYCHOWANIE FIZYCZNE Z. BOGUSŁAWSKI SALA 103 | | LEKTORAT P. DOLIŃSKI SALA 305 | | | | LALKI PRZED KAMERĄ (CO DWA TYGODNIE) E. WOLSKA SALA 9:45- 304/201 | 9:45-11:15 |
| | 3 | 11:30-13:00 | ZADANIA AKTORSKIE Z PRZEDMIOTEM P. DAMULEWICZ SALA 216 | | | | | | | 11:30-13:00 |
| | | | | | | | BUDOWA LALEK 12:15-14:30 M. DWORAKOWSKA - STEPAN SALA 213 | | | |
| | 4 | 13:15-14:45 | PRZERWA OBIADOWA | | | | | | PRZERWA OBIADOWA | 13:15-14:45 |
| | | | PROPEDEUTYKA TEATRU LALEK B. BIELENIA 14:00-15:30 SALA 202 | | | | | | | |
| | 5 | 15:00-16:30 | | | | | PODSTAWY PROJEKTOWANIA I ANIMACJI (CO 2 TYGODNIE) E. WOLSKA 14:45-17:45 SALA 213/201 | | | 15:00-16:30 |
| | | | FILOZOFICZNE WIZJE ŚWIATA I CZŁOWIEKA W.W. J. KOPANIA 15:45-17:15 SALA 304 | | | | | | | |
| | 6 | 16:45-18:15 | | | | | | | | 16:45-18:15 |
| | 7 | 18:30-20:00 | | | | | | | | 18:30-20:00 |
| S o b o t a | 1 | 8:00-9:30 | | | | | | | | 8:00-9:30 |
| | 2 | 9:45-11:15 | | | | | | | | 9:45-11:15 |
| | 3 | 11:30-13:00 | TEATR LALEK NA ŚWIECIE (STACJONARNIE CO 2 TYGODNIE) K. SUSZCZYŃSKI SALA 304 | | | | | | | 11:30-13:00 |
| | 4 | 13:15-14:45 | | | | | | | TECHNIKI INFORMATYCZNE W PROCESIE POZYSKIWANIA ŚRODKÓW NA DZIAŁALNOŚĆ KULTURALNĄ (CO 2 TYGODNIE STACJONARNIE) K. SUSZCZYŃSKI SALA 304 | 13:15-14:45 |
| | 5 | 15:00-16:30 | | | | | | | | 15:00-16:30 |
| | 6 | 16:45-18:15 | | | | | | | SEMINARIUM LICENCJACKIE (STACJONARNIE CO 2 TYGODNIE) K. SUSZCZYŃSKI SALA 304 | 16:45-18:15 |
| | 7 | 18:30-20:00 | | | | | | | | 18:30-20:00 | | <urn:uuid:0037937a-1377-4e43-87ab-56c8a1f80c83> | finepdfs | 2.304688 | CC-MAIN-2024-46 | https://atb.edu.pl/wp-content/uploads/2024/10/TTL-2024-25-1.pdf | 2024-11-10T12:49:12+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-46/segments/1730477028186.38/warc/CC-MAIN-20241110103354-20241110133354-00463.warc.gz | 88,032,041 | 0.999539 | 0.999539 | 0.999539 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
7984
] | 1 | 0 |
Ratusz w Sandomierzu odzyskał zegar słoneczny
Ochrona Zabytków 12/2 (45), 122-123
1959
Artykuł został zdigitalizowany i opracowany do udostępnienia w internecie przez Muzeum Historii Polski w ramach prac podejmowanych na rzecz zapewnienia otwartego, powszechnego i trwałego dostępu do polskiego dorobku naukowego i kulturalnego. Artykuł jest umieszczony w kolekcji cyfrowej bazhum.muzhp.pl, gromadzącej zawartość polskich czasopism humanistycznych i społecznych.
Tekst jest udostępniony do wykorzystania w ramach dozwolonego użytku.
RATUSZ W SANDOMIERZU ODZYSKAŁ ZEGAR SŁONECZNY
Zegar słoneczny na jednym z najpiękniejszych i najcenniejszych zabytkowych ratuszów w Polsce — na ratuszu w Sandomierzu — powstał na przełomie XVI—XVII w. Jak na to wskazywały resztki czarnego podkładu i głębokiego w nim grawerunku, widoczne jeszcze spod odbitego a później natożonego tynku, cięty był w typowej renesansowej technice sgraffito. Wykreślony był ściśle według danych naukowych. Kompozycja zegara przechowała się w późniejszych malowaniach tynku. Kiedy cały ratusz na nowo wytykowano, to na nowym tynku wymalowano zegar według dawnych ślądów, powtarzając stary wzór kompozycyjny. Malowanie to powtarzano jeszcze wielokrotnie. Zegar ten widać jeszcze wyraźnie na dawnych fotografiah ratusza z lat 60-tych XIX w., przy czym jednak już oznaczenie godzin było fałszywe. „Odnowienie” zegara przed laty dwudziestu polegało na całkowitym skuciu dawnych resztek sgraffita, widocznych jeszcze w r. 1938, nałożeniu nowej, grubej płyty z tynku i wymalowaniu cyfr zegarowych bez żadnego podkładu naukowego. Usunięto przy tym ślady bocznych dekoracyjnych wykonaneń kompozycji, pozostawiając jedynie samo półkole. Nie ruszono jedynie wskazówki, prawidłowo pierwotnie ustawionej, lecz ponowne „odnowienie” po wojennych uszkodzeniach i nowym nałożeniu tynku do grubości ponad 5 cm częściowo utopiło w warstwie nowego tynku jej zakończenie w postaci opierzenia strzały. Cyfry wymalowano na nowo i czysto dekoracyjnie, tak iż zegar nie posiadał żadnego funkcjonalnego znaczenia.
Oplerając się na ślądach pierwotnego sgraffita oraz na wytycznych kompozycyjnych przechowywanych na dawnych zdjęciach, dr Tadeusz Przypkowski z Jędrzejowa, który skończył właśnie prace rekonstrukcyjne dwu zabytkowych zegarów słonecznych w Paryżu, wykonał zegar na sandomierskim ratuszu w pierwotnej technice sgraffito. Ta najbardziej szlacheetna z monumentalnych technik zdobienia architektury wskrzeszona została w Polsce przez niego oraz przez Edwarda Manteuffla przy przedwojennych pracach przy Zamku Królewskim w Warszawie, a po wojnie była szeroko stosowana przy odbudowie starego miasta w Warszawie i Lublinie.
Całość zegara na ratuszu sandomierskim została zrekonstruowana. Z autentyku udało się jedynie zachować dawną oryginalną wskazówkę po uprzednim jej wyprostowaniu. Wskazówka ta wykazuje precyzyjną technikę kowalstwa przełomu XVI—XVII w.; ma ona postać opierzonej strzały z pięknie tocżonym ujęciem podpórki. Kompozycja zegara jest z lekka iluzjonistyczna, zgodnie zresztą z duchem epoki renesansu.
Zabytkowy zegar słoneczny na ratuszu w Sandomierzu, podobnie jak inne zrekonstruowane przez dr. Przypkowskiego, wskazuje „zabytkową” godzinę czasu prawdziwego słonecznego, taką jaka obowiązywała w XVI—XVIII w. To znaczy, że gdy zegar wskazuje godzinę dwunastą, wtedy jest moment prawdziwego południa i słońce znajduje się na firmamencie niebieskim w swym najwyższym położeniu. Ze względu jednak na nierównomierności w obiegu ziemi wokół słońca moment owego prawdziwego południa przesuwa się w czasie bezwzględnym w ciągu roku w granicach przeszło pół godziny. Z początkiem XIX w. zaprowadzono obowiązujący czas średni miejscowy zamiast prawdziwego słonecznego, dotychczas obowiązującego i stąd konieczne poprawki, zmienne w ciągu roku właśnie w granicach przeszło pół godziny, na które przed XIX w. w praktyce nie zwracano wcale uwagi.
Czas miejscowy średni odpowiada tylko południkowi, na którym leży dana miejscowość. Różnica między czasami południków przechodzących przez zachodnią i wschodnią granicę Polski wynosi prawie 40 minut. Dla niezbędnego administracyjnego ujednolicenia czasu w państwie w okresie pierwszej wojny światowej zaprowadzono w Polsce i krajach sąsiednich jako obowiązujący czas środkowo-europejski, czas południka przechodzącego u nas przez Zgorzelec. Dlatego też od czasu średniego miejscowego w Sandomierzu trzeba odjąć 27 minut, aby otrzymać czas obowiązujący; w Kielcach tylko 22,5 minuty, w Częstochowie tylko 16,5. Są to okresy czasu, w ciągu których południk Zgorzelca w obrocie ziemi wokół swej osi zajmie miejsce, w stosunku do słońca, południka Częstochowy, Kielc czy Sandomierza.
W ostatnich latach wprowadzono okresowo czas letni, wymagający dodania jednej godziny w miesiącach letnich do czasu strefowego środkowo-europejskiego, obowiązującego w ciągu reszty roku, a więc czas wschodnio-europejski.
Z tych to wszystkich przyczyn dla uzyskania czasu obowiązującego z odczytania czasu „zabytkowego”, słonecznego, prawdziwego, z zabytkowego zegara słonecznego w Sandomierzu w okresie zimowym lub w okresie, kiedy nie obowiązuje czas letni, należy od czasu, jaki wskazuje zegar, odjąć minut:
| | 1 | 5 | 10 | 15 | 20 | 25 |
|-----|-----|-----|-----|-----|-----|-----|
| styczeń | 24 | 21 | 20 | 18 | 16 | 15 |
| luty | 14 | 13 | 13 | 13 | 13 | 14 |
| marzec | 15 | 15 | 16 | 18 | 19 | 21 |
| kwiecień | 23 | 24 | 25 | 27 | 28 | 29 |
| maj | 30 | 30 | 31 | 31 | 31 | 30 |
| czerwiec | 30 | 29 | 28 | 27 | 26 | 25 |
| lipiec | 24 | 23 | 22 | 21 | 21 | 21 |
| sierpień | 21 | 21 | 22 | 22 | 23 | 25 |
| wrzesień | 26 | 27 | 29 | 31 | 33 | 35 |
| październik | 37 | 38 | 40 | 41 | 42 | 43 |
| listopad | 43 | 43 | 43 | 42 | 42 | 40 |
| grudzień | 38 | 37 | 34 | 32 | 30 | 27 |
W okresie zaś obowiązującego czasu letniego należy dodać minut:
| | 1 | 5 | 10 | 15 | 20 | 25 |
|-----|-----|-----|-----|-----|-----|-----|
| kwiecień | 37 | 36 | 35 | 33 | 32 | 31 |
| maj | 30 | 30 | 29 | 29 | 29 | 30 |
| czerwiec | 30 | 31 | 32 | 33 | 34 | 35 |
| lipiec | 36 | 37 | 38 | 39 | 39 | 39 |
| sierpień | 39 | 39 | 38 | 38 | 37 | 35 |
| wrzesień | 34 | 33 | 31 | 29 | 27 | 25 |
Ponad zegarem słonecznym umieścił dr Przypkowski, po uzgodnieniu z Wojewódzkim i Miejskim Konserwatorem Zabytków, jedyny element jakiego przedtem nie było, a mianowicie heraldycznie najbardziej prawidłowo wykreślony herb miasta Sandomierza. Jako wzór posłużyła wspaniała pieczęć miejska znajdująca się w doskonale zachowanym oryginalnym toku pieczętnym z XIV w., wykonanym w brązie, znajdującą się w zbiorach Czartoryskich w Krakowie. Pieczęć ta powinna kiedyś powrócić do Sandomierza, tym bardziej, że Sandomierz ma już własne Muzeum Państwowe w odbudowanej słynnej kamienicy Olżnickich.
Dr Przypkowski, jako doświadczony heraldyk, nie kopiówał wiernie pieczęci, której kompozycja jest dostosowana do kolistego jej wykroju, lecz biorąc z niej wszystkie zasadnicze heraldyczne elementy skomponował je w prawidłowej renesansowej tarczy według wszelkich prawidel sztuki heraldycznej. Jest to więc najbardziej naukowo i plastycznie opracowany herb miasta.
Ponadto na podstawie historycznych danych dostarczonych przez prof. S. Mikuckiego i prof. K. Lepszego oraz przy konсultacji dr T. Przypkowskiego, władze miejskie zdecydowały do czasu ewentualnego wskrzeszenia województwa san-
domierskiego za barwy miejskie przyjąć podane przez Długosza historyczne barwy księstwa a potem województwa: żółtą, czerwoną i niebieską. Dopiero po wskrzeszeniu województwa mogłoby miasto, które teraz chce jako pamiątkę po województwie używać jego barw, przejść na używanie typowych barw miejskich: niebieskiej z wąskim pasem białym (ślad po orle państwowym w herbie miasta) i czerwonej tej samej szerokości, co niebieska.
J. J.
ZABYTKI GINĄCE
KAMENICA PRZY PL. GRZYBOWSKIM 16 W WARSZAWIE
Ostatnio przestał istnieć w Warszawie jeszcze jeden obiekt zabytkowy — budynek przy pl. Grzybowskim 16, nr rejestru zabytków 173. Była to czynszowa kamienica z rozległymi oficynami i obszernym podwórzem.
Surową elewację o trzech kondygnacjach ujętą dwoma ryzalitami ozdabiał cztero kolumnowy portyk pozorny wielkiego porządku. Nadokienniki I piętra spełniały rolę gzymsu kordonowego. Silnie wysunięty gzymz koronujący oceniał metopy i tryglify fryzu. | <urn:uuid:2e3f77c3-f88b-4600-b377-9f064184ec94> | finepdfs | 3.191406 | CC-MAIN-2023-23 | https://bazhum.muzhp.pl/media/files/Ochrona_Zabytkow/Ochrona_Zabytkow-r1959-t12-n2_(45)/Ochrona_Zabytkow-r1959-t12-n2_(45)-s122-123/Ochrona_Zabytkow-r1959-t12-n2_(45)-s122-123.pdf | 2023-05-30T04:30:48+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224645089.3/warc/CC-MAIN-20230530032334-20230530062334-00309.warc.gz | 154,334,442 | 0.999827 | 0.999845 | 0.999845 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
536,
5203,
8447
] | 1 | 0 |
Informacja o Systemie Ochrony Zrzeszenia BPS według stanu na 30 czerwca 2023 r.
sporządzona na podstawie danych sprawozdawczych uczestników SOZ BPS
I. Informacja o sytuacji finansowej SOZ BPS wg stanu na 30.06.2023 r.
W II kw. 2023 r. liczba banków w Systemie Ochrony Zrzeszenia BPS (SOZ BPS) nie uległa zmianie. System Ochrony Zrzeszenia BPS, według stanu na 30.06.2023 r. tworzyło 308 banków, w tym Bank BPS S.A. Suma aktywów banków spółdzielczych stanowiła kwotę 106,4 mld zł, zaś skonsolidowane aktywa SOZ BPS wyniosły 113,7 mld zł.
Rysunek 1. Liczba banków spółdzielczych i wartość ich aktywów
321
325
Banki spółdzielcze należące do SOZ BPS zatrudniały 15 149 pracowników, tj. o 86 osób więcej niż kwartał wcześniej oraz prowadziły obsługę klientów w 1 838 placówkach, w ciągu kwartału liczba placówek zmniejszyła się o 2.
Wartość kredytów i innych należności w bankach spółdzielczych wynosiła 44,0 mld zł, natomiast w ujęciu skonsolidowanym SOZ BPS pozycja ta stanowiła 46,3 mld zł. Ok. 51% kredytów przeznaczone było na finansowanie działalności gospodarczej klientów.
XIII Wydział Gospodarczy KRS, KRS 0000572997, NIP 527-27-43-717, Regon 362407267
Działalność kredytowa banków spółdzielczych finansowana była depozytami zgromadzonymi na rachunkach w tych bankach w kwocie 93,9 mld zł. Wartość kredytów stanowiła 47% depozytów.
Rysunek 3. Wartość kredytów i depozytów w bankach spółdzielczych
[mld zł]
[%]
W strukturze podmiotowej depozytów banków spółdzielczych dominowały depozyty osób prywatnych, które stanowiły 58,7%. Depozyty od instytucji rządowych i samorządowych stanowiły 13,8%, od rolników indywidualnych – 11,4%, od przedsiębiorstw – 8,0%, a od przedsiębiorców indywidualnych – 5,0%.
Skonsolidowana wartość depozytów zgromadzonych na rachunkach prowadzonych przez uczestników SOZ BPS wyniosła 101,1 mld zł.
Istotną pozycją w skali SOZ BPS są dłużne instrumenty finansowe, których udział w zagregowanej sumie bilansowej wynosił 46%, co stanowiło 52,7 mld zł.
II. Informacja o ryzyku SOZ BPS wg stanu na 30.06.2023 r.
Ocena ryzyka Systemu Ochrony Zrzeszenia BPS została przeprowadzona na podstawie sytuacji wszystkich banków tworzących System na dzień 30.06.2023 r., tj. 307 banków spółdzielczych i Banku BPS S.A.
Ocena poziomu ryzyka w Systemie Ochrony
a. Adekwatność kapitałowa
Ryzyko działalności banków spółdzielczych zabezpieczały fundusze własne o wartości 9 248 mln zł, zbudowane w 97% na bazie instrumentów zaliczanych do kapitału Tier I (9 031 mln zł) i uzupełnione instrumentami kwalifikowanymi do kapitału Tier II (217 mln zł). Fundusze własne SOZ BPS w ujęciu skonsolidowanym stanowiła kwota 9 425 mln zł.
Sytuacja kapitałowa uczestników SOZ BPS jest dobra. Wszystkie banki spółdzielcze spełniają wymogi regulacyjne z uwzględnieniem bufora zabezpieczającego.
Zagregowany łączny współczynnik kapitałowy banków spółdzielczych uczestniczących w SOZ BPS wynosił 23,34%. Skonsolidowany łączny współczynnik kapitałowy SOZ BPS wyniósł 21,67%, natomiast wskaźnik dźwigni – 7,64%.
b. Ryzyko płynności
Skonsolidowany LCR w ujęciu dziennym wyliczony i sprawozdawany dla Systemu Ochrony Zrzeszenia BPS jako grupy płynnościowej był stabilny, kształtował się w II kw. 2023 r. powyżej wartości 300%. Na koniec II kw. 2023 r. skonsolidowany wskaźnik LCR dla Systemu Ochrony wynosił 355%.
Wskaźnik NSFR skonsolidowany w SOZ BPS wg stanu na 30.06.2023 r. wynosił 183%.
c. Ryzyko kredytowe
Sytuacja uczestników SOZ BPS pod względem jakości aktywów była zadowalająca. Skonsolidowany wskaźnik jakości kredytów 02na koniec II kw.2023 r. kształtował się na poziomie nieznacznie niższym od osiągniętego kwartał wcześniej, tj. 7,81% (wcześniej 7,99%) natomiast pokrycie kredytów z rozpoznaną utratą wartości rezerwami celowymi wzrosło do 62,04% (wcześniej 60,15%).
Poniższy wykres prezentuje zmianę wskaźników wyliczonych łącznie dla banków spółdzielczych uczestniczących w Systemie Ochrony Zrzeszenia BPS.
Rysunek 5. Jakość portfela kredytów BS
Wskaźnik jakości aktywów
d. Rentowność i efektywność funkcjonowania
Sytuacja banków tworzących System Ochrony Zrzeszenia BPS w obszarze rentowności i efektywności funkcjonowania w II kw. 2023 r. była bardzo dobra. Łączny wynik finansowy netto wypracowany przez banki spółdzielcze w I półroczu br. osiągnął wartość 1 447,8 mln zł. (wg. stanu na koniec 2022 r. – 1 743,7 mln zł). Skonsolidowany wynik finansowy SOZ BPS wyniósł 1 474,3 mln zł. Wskaźnik rentowności aktywów (ROA) dla SOZ BPS wyniósł 2,23%, natomiast wskaźnik C/I – 39,41%.
Poniższy wykres prezentuje zmianę wskaźników wyliczonych łącznie dla banków spółdzielczych uczestniczących w Systemie Ochrony Zrzeszenia BPS.
C/I
ROA netto
Ocena punktowa i wypełnianie limitów wewnętrznych
Podstawową miarą ryzyka poszczególnych uczestników Systemu Ochrony Zrzeszenia BPS jest ocena punktowa przeprowadzana zgodnie z Umową SOZ BPS. Ocena dokonywana jest w czterech obszarach: adekwatności kapitałowej, jakości aktywów, efektywności oraz płynności. Na koniec czerwca br. średnia ocena punktowa uczestników ukształtowała się na poziomie 1,36. Wyniki oceny punktowej wskazują, że sytuacja SOZ BPS jest stabilna i bezpieczna.
Realizacja planów naprawy
Wg stanu na 30.06.2023 r. do realizacji, ewentualnie wdrożenia, wewnętrznego planu naprawy (WPN) zobowiązanych było 27 uczestników SOZ BPS. Wszystkie podlegały reżimowi wewnętrznego planu naprawy w ramach Grupowego Planu Naprawy.
Realizacja procesów naprawczych monitorowana jest przez Spółdzielnię SOZ BPS. Stopień realizacji jest zadowalający. Większość banków wykonuje założenia, w pełni bądź z opóźnieniem.
Użycie środków pomocowych
a. Fundusz Zabezpieczający – stan i wykorzystanie
Wg stanu na 30.06.2023 r. Fundusz Zabezpieczający, służący finansowaniu zadań w zakresie udzielania pomocy finansowej uczestnikom Systemu Ochrony Zrzeszenia BPS dla poprawy ich wypłacalności i zapobieganiu upadłości dysponował kwotą 708,19 mln zł, przekraczającą wymaganą wartość odpowiadającą 1% depozytów gwarantowanych zgromadzonych przez uczestników (702,59 mln zł), z czego:
1) 653,74 mln zł stanowiły składki wniesione przez uczestników,
2) 28,12 mln zł pochodziło z wkładów pieniężnych przekazanych przez uczestników,
3) 26,33 mln zł pochodziło ze środków dodatkowych.
Łączna kwota środków zaangażowanych w pomoc wg stanu na 30.06.2023 r. wynosiła 191,3 mln zł.
b. Depozyt obowiązkowy – stan i wykorzystanie
W II kw. 2023 r. kwota zgromadzona w ramach Depozytu Obowiązkowego nie uległa zmianie i wynosiła 6,89 mld zł.
Wszystkie banki spółdzielcze – uczestnicy Systemu, zdeponowały i nadal utrzymują wymagane kwoty przedmiotowego depozytu na rachunku w Banku BPS S.A. o łącznej wartości 6,67 mld zł, które zostały zablokowane na czas nieokreślony dla zapewnienia ich stabilności. W ramach Depozytu Obowiązkowego wymaganego od Banku BPS S.A, zostały zablokowane środki w wysokości 215,9 mln zł w formie papierów wartościowych emitowanych przez Narodowy Bank Polski oraz Skarb Państwa, charakteryzujących się niskim ryzykiem stopy procentowej i wysoką płynnością. Jednocześnie, środki zdeponowane przez banki spółdzielcze, Bank BPS S.A. ulokował w analogicznych, ww. papierach wartościowych.
W II kw. 2023 r. nie udzielono pomocy w ramach Depozytu Obowiązkowego.
Podsumowanie
Ocena ryzyka po II kw. 2023 r. wskazuje, że sytuacja Systemu Ochrony Zrzeszenia BPS pozostaje bezpieczna.
Utrzymany wysoki poziom stóp procentowych sprzyja generowaniu wysokich przychodów odsetkowych banków, a w konsekwencji nienotowanego dotychczas na tak wysokim poziomie wyniku finansowego. Stabilizacja w II kw. br. kosztów działania oraz ograniczone potrzeby tworzenia rezerw (z uwagi na ich bardzo wysoki poziom osiągnięty w minionych okresach) wspierała wysoką rentowność działania uczestników, a tym samym SOZ BPS jako całości.
Uzyskiwane wyniki finansowe pozwolą na budowanie bufora kapitałowego powiększającego bezpieczeństwo prowadzonej działalności.
Spółdzielnia SOZ BPS, w ramach posiadanych kompetencji, diagnozuje możliwość wystąpienia sytuacji kryzysowych w działalności prowadzonej przez poszczególnych uczestników i podejmuje działania zaradcze. Przeprowadza indywidualne oceny ryzyka każdego uczestnika oraz SOZ BPS jako całości na podstawie danych zawartych w sprawozdaniach obowiązkowych kierowanych do NBP za pośrednictwem Banku BPS S.A. Uwzględniane są także dodatkowe informacje przekazywane przez każdego uczestnika do Spółdzielni SOZ BPS oraz wyniki audytu wewnętrznego i badań prowadzonych przez instytucje zewnętrzne.
Sytuacja uczestników SOZ BPS jest systematycznie monitorowania w ramach Systemu Wczesnego Ostrzegania skorelowanego z założeniami Grupowego Planu Naprawy, co pozwala z wyprzedzeniem diagnozować zagrożenie naruszenia poziomów ostrzegawczych ustalonych dla wskaźników uruchamiających GPN.
Zgodnie z umową SOZ BPS, podstawę oceny ryzyka w SOZ BPS stanowi ocena punktowa. Jej wartość wskazuje na niski poziom ryzyka oraz stabilną sytuację Systemu Ochrony. W pojedynczych bankach występują zagrożenia, które niwelowane są działaniami naprawczymi realizowanymi pod nadzorem Spółdzielni SOZ BPS i w uzasadnionych przypadkach wspieranymi środkami pomocowymi uruchamianymi z Funduszu Zabezpieczającego bądź wdrażane są procesy łączeniowe.
W ramach okresowych przeglądów zasad monitorowania weryfikowany jest dobór wskaźników i metod umożliwiających właściwą ocenę sytuacji ekonomiczno-finansowej poszczególnych uczestników oraz wskazywanie z wyprzedzeniem niekorzystnych tendencji, przed wystąpieniem zjawisk zagrażających bezpieczeństwu.
Warszawa, 28 września 2023 r. Spółdzielnia Systemu Ochrony Zrzeszenia BPS | <urn:uuid:2ca25b34-1285-41ed-bc35-e7bcf20da409> | finepdfs | 2.050781 | CC-MAIN-2024-10 | https://www.sozbps.pl/images/pdf/Informacja_o_Systemie_30062023_r.pdf | 2024-02-24T18:26:45+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-10/segments/1707947474544.15/warc/CC-MAIN-20240224180245-20240224210245-00225.warc.gz | 992,857,508 | 0.999983 | 0.999986 | 0.999986 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1165,
3024,
4007,
5165,
7185,
9630
] | 2 | 0 |
IK/IR-01/03/2017
(nr postępowania)
PROTOKÓŁ
z wyboru oferenta na zadanie pn.:
Zmiana sposobu użytkowania budynku gospodarczego na budynek użyteczności publicznej – Stanica turystyczna – położony w Ruszowie na dz.nr 131/4, wykonanie dokumentacji technicznej (projekt budowlany z elementami projektu wykonawczego).
prowadzonego na podstawie art. 4 pkt. 8 ustawy z dnia 29.01.2004 r. Prawo zamówień publicznych
1. Pełna nazwa Organizatora
(siedziba, komórka prowadząca sprawę)
Wydział Infrastruktury Komunalnej
Pracownik merytoryczny: Renata Bursy-Sochoń
2. Opis przedmiotu zamówienia: (zgodny z opisem przedmiotu zamieszczonego w zaproszeniu):
Zmiana sposobu użytkowania budynku gospodarczego na budynek użyteczności publicznej – Stanica turystyczna – położony w Ruszowie na dz.nr 131/4, wykonanie dokumentacji technicznej (projekt budowlany z elementami projektu wykonawczego).
Zakres przedmiotu zamówienia:
zmiana sposobu użytkowania pomieszczeń gospodarczych na pomieszczenia użyteczności publicznej - stanicy turystycznej wyposażonej w instalacje: sanitarne, elektryczne, gazowe ze zbiornikiem o poj. 2700dm³ - budynek położony w Ruszowie na dz.nr 131/4 – wykonanie dokumentacji technicznej z podziałem na branże:
1. architektoniczno-konstrukcyjną
2. wodną (zimna i ciepła woda)
3. kanalizacyjną (przydomowa oczyszczalnia ścieków)
4. elektryczną
5. gazową ze zbiornikiem o poj. 2700dm³
6. grzewczą (grzejniki)
7. wentylację grawitacyjną
Przystosowanie przebudowywanych elementów konstrukcyjnych poddasza do wymaganej klasy odporności pożarowej D.
Charakterystyka energetyczna budynku zmiana sposobu użytkowania pomieszczeń gospodarczych na pomieszczenia użyteczności publicznej - stanicy turystycznej
wypożajonej w instalacje: sanitarnie, elektryczne, gazowe ze zbiornikiem o poj. 2700dm³ – budynek położony w Ruszowie na dz.nr 131/4 – wykonanie dokumentacji technicznej z podziałem na branże:
8. architektoniczno-konstrukcyjną
9. wodną (zimna i ciepła woda)
10. kanalizacyjną (przydomowa oczyszczalnia ścieków)
11. elektryczną
12. gazową ze zbiornikiem o poj. 2700dm³
13. grzewczą (grzejniki)
14. wentylację grawitacyjną
Przystosowanie przebudowanych elementów konstrukcyjnych poddasza do wymaganej klasy odporności pożarowej D.
Charakterystyka energetyczna budynku.
Projekt budowlany w wersji papierowej - 4kpl. i elektronicznej:
- projekt zagospodarowania terenu
- kosztyorysy inwestorskie z podziałem na branże
- przedmiar robót
- specyfikacja techniczna wykonania i odbioru robót
Obiekt po przebudowie powinien nadal zostać budynkiem niskim o kategorii zagrożenia ludzi ZL III (obiekt użyteczności publicznej, nie zawierający pomieszczeń dla ponad 50 osób i nie przeznaczony do użytku ludzi o ograniczonej zdolności poruszania się oraz nie stanowiący miejsc noclegowych).
Stanica powinna składać się z pomieszczenia do przygotowania gotowych posiłków, węzła sanitarnego, komunikacji oraz pomieszczenia rekreacyjnego.
Uzyskanie pozwolenia na budowę.
**Uwaga:** szczegółowy zakres zgodny z załączonym przedmiarem robót
b) Oferent jest związany z ofertą 30 dni.
3. **Wartość szacunkowa zamówienia** ustalona została na kwotę:
1) 29 000,00 zł (netto), co daje Równowartość 6 946,27 euro.*
Ustalenia wartości zamówienia dokonał/a Renata Bursy-Sochoń w dniu 20.03.2017r na podstawie: (podkreślić właściwą podstawę)
a) cen rynkowych przedmiotu zamówienia – podać źródło - interenet
b) analizy wydatków z ubiegłego roku lub poprzednich 12 miesięcy
c) wysokości wydatków planowanych w budżecie na dany cel,
*
d) odniesienie do cen dostawy/usług świadczonych w poprzednim zamówieniu i zwiększeniu go o wskaźniki inflacji
e) kosztorysu inwestorskiego sporządzonego
4. Wykaz Oferentów, którzy złożyli oferty:
| Lp. | Nazwa firmy | Siedziba firmy | Cena brutto |
|-----|--------------------------------------------------|----------------------------------------------------|-------------|
| 1 | ABK-PROJEKT Bogdan Mrozowski | 65-072 Zielona Góra ul.K.Lisowskiego 2/4 | 35 670,00 zł |
| 2 | STUDIO IN Dariusz Dymarek | 51-616 Wrocław ul.Parkowa 42/1 | 35 516,25 zł |
| 3 | STUDIO 4A Pracownia Architektury Przemysław Zagórski | 59-800 Luban ul.Mickiewicza 9 | 24 400,00zł |
| 4 | Firma Usługowo-Handlowa „WNUK” Lidia Śladowska-Wnuk | 42-200 Częstochowa ul.Krakowska 13 c | 34 440,00zł |
5. Opis kryteriów:
| Nr kryterium | Opis kryterium | Znaczenie w % |
|--------------|----------------|---------------|
| 1 | cena | 100% |
6. Zbiorcze zestawienie ofert – punktacja
| Nr oferty | Cena ………% | Kryterium cena.% | Razem |
|-----------|------------|------------------|-------|
| 1 | 35 670,00 | 100 | 68,40%|
| 2 | 35 516,25 | 100 | 68,70%|
| 3 | 24 400,00 | 100 | 100,00%|
| 4 | 34 440,00 | 100 | 70,85%|
7. Wskazanie wybranej oferty:
W wyniku przeprowadzonego postępowania wybrano ofertę nr: 3
Nazwa firmy: STUDIO A4 Pracownia Architektury Przemysław Zagórski
Siedziba firmy: 59-800 Luban, ul.Mickiewicza 9
Cena oferty: 24 400,00zł (brutto)
Uzasadnienie wyboru i inne istotne z punktu prowadzącego postępowania informacji:
Najkorzystniejsza cena
9. Unieważnienie oferty
Uzasadnienie unieważnienia postępowania
10. W wyborze / w unieważnieniu oferty uczestniczyli:
( dane pracowników komórki, którzy brali udział w wyborze oferty / unieważnieniu postępowania)
Renata Bursy-Sochoń
10. Protokół sporządził/la: Renata Bursy-Sochoń
..........................................................................................................
(podpis osoby sporządzającej protokół)
11. Protokół zatwierdził
..........................................................................................................
(kierownik
Współpracownicy Komendanci
(Kierownik Organizatora)
mgr Marzena Osowska
..........................................................................................................
(podpis kierownika organizatora) | 1a63130f-d784-4dd9-9927-a5646eda14fb | finepdfs | 1.251953 | CC-MAIN-2023-23 | https://wegliniec.pl/images/aprzetargi/2017/Marzec/Protokol_w_wyboru_oferty_Stanica.pdf | 2023-05-31T15:50:59+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224646937.1/warc/CC-MAIN-20230531150014-20230531180014-00090.warc.gz | 665,031,433 | 0.996836 | 0.999893 | 0.999893 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1724,
3547,
5516,
6185
] | 1 | 0 |
Zarządzenie Nr 360 /1248/ 20
Prezydenta Miasta Koszalina
z dnia 29 grudnia 2020 roku
w sprawie zmiany w planie wydatków budżetowych Miasta Koszalina na 2020 rok
Na podstawie art. 257 pkt 3, ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869 z późniejszymi zmianami) oraz § 15 pkt 3 uchwały Nr XII/238/2019 Rady Miejskiej w Koszalinie z dnia 28 listopada 2019 roku w sprawie uchwalenia budżetu Miasta Koszalina na 2020 rok (Dz. Urz. Woj. Zachodniopomorskiego z 2019 r. poz. 6388) – zarządzam, co następuje:
§ 1. Dokonuje się zmian budżetu polegających na:
1) przeniesieniu w planie wydatków na zadania własne gminy na kwotę 316.800,00 zł
Zmiany w planie wydatków na zadania własne gminy zawiera załącznik nr 1, który stanowi integralną część zarządzenia;
2) przeniesieniu w planie wydatków na zadania zlecone powiatowi z zakresu administracji rządowej na kwotę 240,00 zł
Zmiany w planie wydatków na zadania zlecone powiatowi z zakresu administracji rządowej zawiera załącznik nr 2, który stanowi integralną część zarządzenia.
§ 2. Wykonanie zarządzenia powierza się Skarbnikowi Miasta.
§ 3. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem wydania.
| Dział Rozdział | Wyszczególnienie | DYSPONENT | WYDATKI |
|---------------|------------------------------------------------------|-----------|---------------|
| | | | Zmniejszenia | Zwiększenia |
| 1 | | | 4 | 5 |
| 750 | ADMINISTRACJA PUBLICZNA | | 315 000 | 315 000 |
| 75023 | Urząd Miejski | | 315 000 | 315 000 |
| 4010 | Wynagrodzenia osobowe pracowników | ZZL | | 310 000 |
| 4110 | Składki na ubezpieczenia społeczne | ZZL | 155 000 | |
| 4120 | Składki na Fundusz Pracy oraz Fundusz Solidarnościowy | ZZL | 155 000 | |
| 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | OA | 5 000 | |
| 4360 | Oplaty z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych | OA | | 5 000 |
| 900 | GOSPODARKA KOMUNALNA I OCHRONA ŚRODOWISKA | | 1 800 | 1 800 |
| 900002 | Gospodarka odpadami komunalnymi | | 1 800 | 1 800 |
| 4110 | Składki na ubezpieczenia społeczne | ZZL | | 1 300 |
| 4120 | Składki na Fundusz Pracy oraz Fundusz Solidarnościowy | ZZL | | 500 |
| 4170 | Wynagrodzenia bezosobowe | WS | 1 800 | |
| OGÓŁEM | | | 316 800 | 316 800 |
Skarbnik Miasta
Katarzyna Wątko
Prezydent Miasta Koszalina
Ryszard Kowalski
ZMIANY W PLANIE WYDATKÓW NA ZADANIA ZLECONE POWIATOWI
Z ZAKRESU ADMINISTRACJI RZĄDOWEJ
W 2020 ROKU
| Dział Rozdział | Wyszczególnienie | DYSPONENT | WYDATKI |
|----------------|-----------------------------------|-----------|---------------|
| | | | Zmniejszenia | Zwiększenia |
| 1 | | | 4 | 5 |
| 700 | GOSPODARKA MIESZKANIOWA | N | 240 | 240 |
| 70005 | Gospodarka gruntami i nieruchomościami | | 240 | 240 |
| 4260 | Zakup energii | | 240 | |
| 4300 | Zakup usług pozostałych | | | 240 |
| OGÓŁEM | | | 240 | 240 |
Skarbnik Miasta
Katarzyna Wańko
Piotr Jeżewski | <urn:uuid:5b91d992-941d-4612-a714-d4842e61b72f> | finepdfs | 1.119141 | CC-MAIN-2025-08 | https://bip.koszalin.pl/attachments/download/46309 | 2025-02-07T21:26:08+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831951524.25/warc/CC-MAIN-20250207194956-20250207224956-00219.warc.gz | 106,932,738 | 0.997497 | 0.999823 | 0.999823 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1177,
3222,
4235
] | 1 | 0 |
55
STRATEGIE I CZYNNIKI SUKCESU GOSPODARSTW ROLNYCH W WYBRANYCH OBSZARACH PODMIEJSKICH EUROPY 1
Wojciech Sroka * , Tomasz Wojewodzic * , Bernd Pölling **
*Instytut Ekonomiczno-Społeczny, Uniwersytet Rolniczy w Krakowie Kierownik instytutu: prof. dr hab. Wiesław Musiał **Department of Agriculture, South Westphalia University of Applied Sciences Kierownik katedry: prof. dr Jürgen Braun
Słowa kluczowe: rolnictwo podmiejskie, strategie rozwoju, gospodarstwo rolne, czynniki sukcesu Key words: urban and peri-urban agriculture, development strategy, farm, success factors
Synopsi s. Celem opracowania jest prezentacja strategii podmiejskich gospodarstw rolnych oraz wskazanie czynników ich sukcesu. Analizami objęto 10 gospodarstw rolnych położonych na obszarach podmiejskich wybranych 8 miast Europy. Badania wykazały, że gospodarstwa stosowały trzy główne strategie rozwoju: dyferencjację, dywersyfikację oraz specjalizację. Głównym elementem strategii dyferencjacji było wytwarzanie produktów cechujących się bardzo wysoką jakością, w tym również niszowych. Rolnicy posiadali certyfikaty produkcji ekologicznej i regionalnej, a produkcja była dystrybuowana głównie z wykorzystaniem krótkich kanałów. Istotą strategii dywersyfikacji było wytwarzanie szerokiego asortymentu produktów, silne powiązanie z rynkiem regionalnym, preferowanie krótkich kanałów dystrybucji oraz świadczenie różnorodnych usług. Na wdrażanie strategii specjalizacji decydowali się właściciele gospodarstw warzywniczych oraz uprawiających drzewka ozdobne. Preferowali oni dłuższe kanały dystrybucji, przy czym część sprzedaży kierowali na lokalne rynki miejskie. Zarządzający gospodarstwami rolnymi jako główny czynnik sukcesu wskazywali położenie w pobliżu dużego rynku zbytu (miasta) oraz motywację i jakość kapitału ludzkiego, w tym również jakość zarządzania podmiotem.
WSTĘP
Miasta oraz obszary podmiejskie są terenami, gdzie rolnictwo oraz tereny rolnicze są szczególnie narażone na marginalizację i osłabianie pełnionych przez nie funkcji produkcyjnych, społecznych oraz środowiskowych [Piorr i in. 2011, Prové i in. 2016]. W literaturze przedmiotu [m.in. Zasada 2011, Pölling i in. 2016, Pölling, Born 2015] podkreśla się, że urbanizacja prowadzi do bardzo wyraźnych zmian w rolnictwie na obszarach podmiejskich, takich jak zmniejszanie się liczby gospodarstw rolnych, wyłączanie z produkcji gruntów rolnych, które są przekwalifikowywane na cele nierolnicze lub pozostawiane odłogiem (dotyczy szczególnie Polski [Wojewodzic i in. 2016]). Należy jednak podkreślić,
1 Opracowanie jest efektem stażu naukowego finansowanego w ramach dotacji celowej nr 4183 na prowadzenie badań naukowych lub prac rozwojowych oraz zadań z nimi związanych, służących rozwojowi młodych naukowców oraz uczestników studiów doktoranckich, finansowanych w trybie konkursowym na Wydziale Rolniczo-Ekonomicznym Uniwersytetu Rolniczego im. H. Kołłątaja w Krakowie.
że urbanizacja oprócz działań destrukcyjnych w rolnictwie przyśpiesza również zmiany strukturalne i napędza procesy adaptacji rolnictwa i gospodarstw rolnych do warunków miejskich. Dzięki temu rolnictwo przyjmuje nowe formy i czasem nie ustępuje swoim potencjałem produkcyjnym oraz efektywnością tradycyjnemu (wiejskiemu) rolnictwu [Sroka, Pölling 2015]. Współcześnie coraz częściej podkreśla się, że jednym z bardzo ważnych czynników rozwoju i sukcesu gospodarstw rolnych jest stosowanie adekwatnych strategii [Olson 2001, Sulewski 2007, Dacko, Wojewodzic 2012].
CEL, ZAKRES I METODYKA BADAŃ
Celem opracowania jest prezentacja strategii podmiejskich gospodarstw rolnych oraz wskazanie czynników ich sukcesu. Realizacja przyjętego celu badań wymagała zastosowania wielu metod i technik badawczych. W zakresie kompletowania materiału badawczego wykorzystano metodę kwerendy bibliotecznej oraz metodę wywiadu kwestionariuszowego. Źródłem danych faktualnych były wywiady przeprowadzone z wykorzystaniem kwestionariusza w projekcie „COST-Action Urban Agriculture Europe Project, TD1106". Kwestionariusz wywiadu został opracowany przez członków grupy roboczej „WG 3: Entrepreneurial models of Urban Agriculture". Zawierał on 49 pytań dotyczących lokalizacji gospodarstw, charakterystyki ich czynników produkcji, powiązań z rynkiem, czynników sukcesu, otoczenia instytucjonalnego oraz realizowanych funkcji społecznych, środowiskowych i ekonomicznych [Pölling 2016]. Badania prowadzono w latach 20132015. Podmioty (gospodarstwa rolne) zostały dobrane w sposób celowy i miały prezentować możliwie najlepsze rozwiązania z zakresu przyjętych strategii rozwoju oraz szeroko pojmowanego zarządzania gospodarstwem. Aby uchwycić uniwersalność realizowanych strategii, zdecydowano się przedstawić wyniki badań dla jednostek funkcjonujących w bardzo zróżnicowanych warunkach przyrodniczych (wybrane kraje północnej i południowej Europy) oraz ekonomicznych (wybrane kraje „starej" oraz „nowej" UE). W opracowaniu zaprezentowano wyniki 10 podmiejskich gospodarstw rolnych zlokalizowanych na obszarach funkcjonalnych 2 8 lokalizacji w Europie, a mianowicie Barcelony, Rzymu, Sofii, Malmö, Nitry, Bazylei, Zagłębia Ruhry i metropolii górnośląskiej.
Zebrane dane faktualne przetworzono, posługując się metodami porównań oraz analogii. Pozwoliły one na wykrycie elementów specyficznych dla poszczególnych strategii (podobieństw i różnic) oraz przenoszenie prawidłowości rozwoju gospodarstw z krajów wyżej rozwiniętych do pozostałych podmiotów. W opracowaniu wykorzystano także proste metody ilościowe, tj. wskaźniki struktury. Wyniki badań zaprezentowano metodą opisową oraz graficzną.
STRATEGIE GOSPODARSTW ROLNYCH NA OBSZARACH PODMIEJSKICH – PRZYCZYNEK TEORETYCZNY
Słowo „strategia" pochodzi z języka greckiego i pierwotnie używane było w odniesieniu do sztuki prowadzenia wojen [Siekierski 2014]. W naukach ekonomicznych zaczęto go używać dopiero w latach 60. XX wieku, jednak od tego czasu strategia uznawana jest jako nieodzowny element działania wszelakich organizacji. W teorii zarządzania nie ma
2 Miejski obszar funkcjonalny (ang. Functional Urban Area – FUA) obejmuje zwarty obszar miejski (rdzeń) oraz teren wokół niego, tj. powiązaną z nim funkcjonalnie strefę zurbanizowaną [Piorr i in. 2011].
jednoznacznie rozumianej definicji strategii. Najczęściej jednak jest ona pojmowana jako swoistego rodzaju plan sformułowany w formie celów, metod i środków [Kaczmarek 2009]. Według Alfreda Chandlera, strategia polega na określeniu głównych, długofalowych celów firmy oraz przyjęciu tych kierunków działania i takiej alokacji zasobów, które niezbędne są do zrealizowania celów [Chandler 1962, s. 123]. W ciągu ostatnich 50 lat pojawiły się liczne koncepcje tworzenia i realizacji strategii (m.in. szkoła planistyczna, ewolucyjna, pozycyjna i zasobowa), co potwierdza ich znaczenie dla funkcjonowania i rozwoju wszelakich organizacji. Współcześnie coraz częściej podkreśla się, że chcąc utrzymać konkurencyjność, w dłuższej perspektywie konieczne jest postrzeganie strategii jako dynamicznego procesu pokonywania trudności [Porter 1980]. Wskazuje się również, że strategia powinna być formułowana zarówno w dużych, jak i małych przedsiębiorstwach niezależnie od branży, formy własności czy celu działalności [Zakrzewska-Bielawska 2014].
1. Dyferencjacja (ang. differentiation in production and marketing). Gospodarstwa rolne wdrażające tę koncepcję dążą do bycia unikalnymi w danym regionie i branży. Zazwyczaj oferują one stosunkowo niewielką liczbę produktów lub usług, ale bardzo starannie wyselekcjonowanych i dostosowanych do potrzeb określonych segmentów klientów [Pölling i in. 2016]. Często oferuje się produkty niszowe (rzadkie odmiany warzyw, owoców, ziół), jak również produkty wytwarzane z uwzględnieniem standardów dotyczących miejsca (produkt regionalny, lokalny), warunków produkcji (wysokie standardy utrzymania zwierząt, certyfikaty produkcji ekologicznej), a nawet odpowiednich warunków pracy (ang. fair trade). Realizując strategię, gospodarstwa rolne korzystają z licznych oraz często niestandardowych kanałów dystrybucji (indywidualne podejście do klienta) i marketingu (strona internetowa, media społecznościowe, uczestnictwo w targach, imprezach lokalnych itp.). W strategii tej olbrzymie znaczenie mają wiedza oraz umiejętności kierujących gospodarstwem [van der Schans 2015].
Gospodarstwa rolne przez dziesięciolecia utożsamiane były przede wszystkim z konserwatywnym i tradycyjnym podejściem do prowadzenia działalności rolniczej [Domagalska-Grędys 2009], jednak jak wskazali Wolfgang Bockelmann i Martin Odening, dobre zarządzanie jest zasadniczym czynnikiem sukcesu każdej jednostki [Bockelmann, Odening 2012]. W literaturze przedmiotu można odnaleźć wiele różnych koncepcji oraz opcji strategicznych rozwoju gospodarstw rolnych (szeroko opisane m.in. przez Piotra Sulewskiego [2007]), jednak bardzo rzadko ich autorzy odnoszą się do gospodarstw położonych w bliskiej odległości od miast. Taką próbę podjęto w ramach projektu „Urban Agriculture Europe". Frank Lohrberg i współautorzy [Lohrberg i in. 2015], jak też Jan Willem van der Schans i Johannes Wiskerke [van der Schans, Wiskerke 2012], bazując na dorobku zasobowej szkoły zarządzania, wskazali, że kluczowym czynnikiem sukcesu gospodarstw podmiejskich stają się umiejętność pozyskiwania oraz efektywnego posługiwania się strategicznymi zasobami. Główny nacisk kładziony jest na kompetencje, które umożliwią stworzenie wyjątkowej propozycji wartości dla klienta. Wymienieni ekonomiści dzięki koncepcji business model canvas (BMC) sfomułowali 5 strategii rozwoju podmiejskich gospodarstw rolnych, a mianowicie:
2. Dywersyfikacja (ang. diversification). Strategia ta w warunkach rolnictwa podmiejskiego polega na oferowaniu szerokiej gamy produktów oraz różnego typu usług, głównie pozarolniczych [van der Schans, Wiskerke 2012, Liu 2015]. Gospodarstwa rolne wytwarzają stosunkowo niewielkie ilości produktów (tylko na rynek lokalny), często koncentrując się na lokalnym „drobnym" nabywcy, który zainteresowany jest dużym zróżnicowaniem oferty. Zdarza się, że produkcja rolnicza nie stanowi tutaj
głównego źródła dochodów, a zasoby gospodarstwa rolnego są przede wszystkim podstawą do świadczenia usług np. sprzętem rolniczym (odśnieżanie publicznych dróg, parkingów przy sklepach wielkopowierzchniowych itp.), usług społecznych (prowadzenie przedszkoli, domów opieki nad osobami starszymi, zajęcia edukacyjne dla szkół itp.), usług agroturystycznych oraz gastronomicznych itp. Podmioty te wykorzystują różne kanały dystrybucji oraz marketingu i są bardzo aktywne w internecie, w tym w mediach społecznościowych [van der Schans, Wiskerke 2012, Liu 2015, Pölling 2016, Torquati i in. 2015].
4. Oferowanie doznań (ang. experience). Strategia ta bazuje na założeniu, że większa część wartości dodanej w rolnictwie podmiejskim może wynikać z oferowania różnych doznań, a nie samej produkcji [van der Schans 2015]. Oferuje się możliwość uczestniczenia w pracach w gospodarstwie rolnym, takich jak: karmienie kur, zbieranie jajek, mielenie zboża. Strategię tę wdrażają np. gospodarstwa edukacyjne, oferujące możliwość „prześledzenia" i uczestnictwa w procesie powstawania chleba, lepienia pierogów itp. Preferowany jest osobisty i bezpośredni kontakt z klientami. Gospodarstwa takie pozyskują klientów (np. dzieci i młodzież szkolna) głównie przez internet oraz media społecznościowe. Bardzo duże znaczenie ma tu również marketing szeptany. Strategia ta, mimo że zawiera specyficzny element, tj. nastawienie na oferowanie doznań, a nie na produkcję, jest jedynie szczególnym przypadkiem strategii dywersyfikacji (świadczenie usług). Niemniej jednak należy podkreślić, że jest ona szczególnie predestynowana do wdrażania na obszarach miejskich, gdzie występuje duży popyt na takie usługi [van der Schans 2015, Lohrberg i in. 2015].
3. Specjalizacja (ang. low-cost specialization with high added-value product). Strategia ta zakłada koncentrację na produktach o wysokiej wartości dodanej, cechujących się relatywnie wysokimi kosztami transportu i niską trwałością (np. nowalijki, warzywa, owoce jagodowe). Ograniczone zasoby oraz bardzo wysokie ceny ziemi w miastach wymagają od producentów uzyskiwania relatywnie wysokich wartości dodanych w przeliczeniu na jednostkę ziemi. W warunkach podmiejskich w produkcji często wprowadza się także rozwiązania przyczyniające się do obniżenia kosztów produkcji, np. przez wykorzystanie osadów ściekowych (nawozy), nadmiaru wody opadowej czy korzystanie z ciepła miejskiego. W przypadku tej strategii kontakty z klientami są ograniczone głównie do relacji B2B (ang. business-to-business) i wykorzystuje się nowoczesne masowe kanały dystrybucji produktów. Należy jednak podkreślić, że model ten nie jest szczególnie predestynowany do wdrażania w podmiotach położonych w bliskiej odległości od centrów miast [Lohrberg i in. 2015, Pölling i in. 2016, Sroka i in. 2016].
5. Partycypacja – włączenie społeczności lokalnych (ang. the commons). Prezentowana strategia zakłada włączenie społeczności w planowanie, a nawet współprowadzenie produkcji rolniczej. Przykładem implementacji tej strategii jest koncepcja rolnictwa wspieranego przez wspólnotę (ang. community-supported-agriculture). Polega ona na powiązaniu producenta rolnego z grupą ludzi, którzy w zamian za uiszczenie przed sezonem produkcyjnym odpowiedniej opłaty będą partycypować w zbiorach, otrzymując w ustalonych odstępach czasu wytworzone produkty. Innym przykładem włączenia społeczności w produkcję rolną jest wydzierżawianie zainteresowanym niewielkich poletek w zamian za czynsz (ang. rent-a-field). Rolnik zapewnia odpowiednie narzędzia, wodę oraz wykonuje część zabiegów agrotechnicznych, czasami również obsadza poletka wybranymi grupami roślin. Strategia ta może być realizowana głównie w niewielkiej odległości od miast (tak, aby można było dojechać na
miejsce środkami komunikacji miejskiej), a głównym czynnikiem sukcesu okazuje się być indywidualny kontakt z klientem. Dominuje tutaj sprzedaż w ramach własnej sieci społecznej [van der Schans 2015, Lohrberg i in. 2015]. W praktyce gospodarczej strategia ta jest bardzo rzadko stosowana w „czystej formie", a ze względu na swoistą unikatowość jest szczególną formą strategii dyferencjacji.
WYNIKI BADAŃ
Badane gospodarstwa rolne zostały pogrupowane według dominującej strategii rozwoju, przy czym należy podkreślić, że wszystkie podmioty stosowały elementy adekwatne dla różnych strategii. Zdecydowana większość (łącznie 6 podmiotów) to gospodarstwa realizujące strategię dywersyfikacji, 2 jednostki wyraźnie wyspecjalizowały się w produkcji warzywniczej i ogrodniczej, a 2 starały się bazować na strategii dyferencjacji. Gospodarstwa stosujące strategię dywersyfikacji prowadziły zazwyczaj produkcję wielostronną (często roślinną i zwierzęcą) i zazwyczaj oferowały również wiele usług. Cechowały się one zróżnicowaną wielkością (od 10,5 ha do 267 ha UR), przy czym to właśnie dostępność zasobów ziemi decydowała o tym, czy gospodarstwo w większym stopniu bazowało na produkcji rolniczej, czy usługach pozarolniczych (tab. 1.). Obydwa gospodarstwa wdrażające strategię specjalizacji dysponowały niewielkim areałem ziemi, dlatego koncentrowały się na uprawie roślin pozwalających na generowanie wysokiej wartości dodanej. Gospodarstwo rolne położone w okolicach Nitry (Słowacja) uprawiało głównie truskawki, paprykę oraz pomidory, a podmiot położony w obszarze metropolitalnym Malmö zajmował się przede wszystkim produkcją i sprzedażą roślin ozdobnych oraz jabłek. Model dyferencjacji jest dość rzadko wdrażany w gospodarstwach rolnych, przy czym pewne jego elementy są stosowane np. w Hof Mertin (Zagłębie Ruhry). Podmiot ten zajmuje się głównie produkcją warzyw i owoców, przy czym stara się wyróżniać swoją ofertę przez m.in. metody produkcji integrowanej (warzywa i owoce), certyfikaty produkcji regionalnej, wynajmowanie małych poletek (wydzielonych i wstępnie obsadzonych roślinami działek rolnych) okolicznym mieszkańcom, a także oferowanie możliwości własnoręcznego zbioru warzyw i owoców. Podmiot ten wyróżnia się również dość szeroką paletą niestandardowych produktów, w tym różnych odmian dyń typu halloween oraz winogron.
Cechą specyficzną gospodarstw podmiejskich jest ścisłe powiązanie z rynkiem regionalnym oraz bardzo rozbudowane kanały dystrybucji. Badane podmioty, z wyjątkiem stosujących strategię specjalizacji, sprzedawały 100% wytworzonych produktów w regionie, w którym są położone (tab. 2.). Oferowały one bardzo szeroki asortyment produktów, począwszy od tradycyjnej produkcji zbóż poprzez produkcję mleka krowiego i owczego, a skończywszy na warzywach, owocach i kwiatach. W wielu gospodarstwach dywersyfikujących działalność produkty były sprzedawane bezpośrednio w gospodarstwie lub we własnym sklepie, a oferta była kompleksowa i dostosowana do lokalnych potrzeb
Kolejne z gospodarstw realizujących strategię dyferencjacji zajmuje się produkcją lokalnych win oraz enoturystyką. Uprawy winogron są certyfikowane (rolnictwo ekologiczne), a wina sprzedawane w piwnicach z etykietą produktu lokalnego. Producent oferuje wiele gatunków i typów win (białe, czerwone, wina musujące np. cava) i stara się wytwarzać edycje limitowane, podkreślając wartość własnej marki. Dodatkowo oferuje on możliwość zbioru winogron przez turystów, ich przycinania itp. Możliwe jest także zwiedzanie gospodarstwa przez zainteresowanych enoturystyką.
Tabela 1. Ogólna charakterystyka badanych podmiejskich gospodarstw rolnych
Źródło: badania własne.
(surowe mleko, warzywa, owies dla właścicieli koni, kwiaty, jajka, sery itp.). Zdaniem badanych rolników, kompleksowość oferty (możliwość zakupu licznych produktów w jednym miejscu) sprzyja pozyskiwaniu nowych klientów. Własne sklepy czy kawiarnie przy gospodarstwach są obecne przede wszystkim w podmiotach zlokalizowanych w krajach „starej" UE i rolnicy często tworzą sieci, współpracując (wymieniając się produktami) z innym gospodarstwami. Brak tego typu rozwiązań w podmiotach z Polski, Bułgarii i Słowacji, zdaniem respondentów, wynika po pierwsze z bardzo niekorzystnych przepisów w zakresie sprzedaży bezpośredniej (szczególnie w przypadku produktów zwierzęcych), po drugie, z braku tradycji i świadomości występowania korzyści zaopatrywania ludności miejskiej bezpośrednio w gospodarstwach (świeże i bardzo wysokiej jakości produkty, wzmacnianie rodzimego rolnictwa itp.), a po trzecie, ze stosunkowo niskiej siły nabywczej ludności, która wybiera produkty, kierując się przede wszystkim niską ceną. Właściciele gospodarstw rolnych z Polski i Bułgarii znacznie rzadziej bądź w ogóle nie sprzedawali produktów na targowiskach ani nie organizowali akcji, takich jak dni otwarte gospodarTabela 2. Rynki sprzedaży oraz kanały dystrybucji gospodarstw podmiejskich
Źródło: badania własne.
stwa, tłumacząc, że targowiska są trudno dostępne, a wszelakie akcje nie będą przynosić oczekiwanych rezultatów.
Oceniając powiązanie z rynkiem podmiotów stosujących strategię specjalizacji, należy zwrócić uwagę, że koncentrowały się one nie tylko na rynkach regionalnych, ale również krajowych i międzynarodowych (gospodarstwo z Nitry eksportowało produkty do Czech). Dominowała tam sprzedaż hurtowa, ale ze względu na bliskość dużych miejskich rynków zbytu decydowały się również na sprzedaż na lokalnym targowisku oraz bezpośrednio z gospodarstwa.
Właściciele gospodarstw rolnych wdrażających zarówno strategię dywersyfikacji, jak i dyferencjacji często podkreślali, że w rolnictwie podmiejskim bardzo duże znacznie ma bezpośredni kontakt z konsumentem. Daje on poczucie braku anonimowości i zwiększa zaufanie do producenta. W podmiotach stosujących strategię dyferencjacji wyraźna była dbałość o pozycjonowanie oferty ze względu na jej pochodzenie, jakość oraz unikatowość (np. edycja limitowana wina). Bardzo ważnym kanałem dystrybucji są tam sieci supermarketów (specjalne półki z produktami regionalnymi) oraz okoliczne sklepy detaliczne. Dostęp do tych kanałów mają jednak tylko gospodarstwa będące w stanie zapewnić określoną jakość oraz położone w danym regionie (pochodzenie produkcji).
Kolejnym bardzo ważnym elementem realizowanych strategii jest świadczenie różnorodnych usług: począwszy od usług polegających na wykorzystaniu posiadanego sprzętu, a skończywszy np. na profesjonalnych usługach opieki nad osobami starszymi. Zdecydowanie najszerszą paletę różnych usług oferowały gospodarstwa realizujące strategię dywersyfikacji, przy czym również w tej grupie występowało wyraźne zróżnicowanie. Gospodarstwa z Górnego Śląska koncentrowały się prawie wyłącznie na usługach sprzętem rolniczym i zasadniczo w małym stopniu wykorzystywały dotychczas bliskość miast. Natomiast pozostałe gospodarstwa upatrywały szansę w usługach gastronomicznych i edukacyjnych. Bardzo dużą uwagę przywiązywano do rozwijania szerokiej oferty dla dzieci i rodzin: począwszy od zwiedzania mini zoo (lamy, kozy, owce, strusie, kucyki, pawie itp.), a skończywszy na imprezach okolicznościowych, np. organizowaniu urodzin dziecka w stodole. Bardzo często elementem tych imprez jest usługa gastronomiczna kierowana zarówno do dzieci, jak i klientów przydomowego sklepu (np. kawa i ciasta). Ofertę tę mają podmioty z Niemiec i Szwajcarii, w nieco mniejszym zakresie również gospodarstwo położone w Bułgarii. Dużym atutem gospodarstw podmiejskich jest bliskość miast oraz rosnące zainteresowanie dzieci i ich rodziców kontaktem ze zwierzętami, które są coraz rzadszym widokiem nawet na obszarach wiejskich. Część gospodarstw, np. leżące w Tenuta del Cavaliere (okolice Rzymu), specjalizuje się w organizowaniu imprez dla dzieci z różnymi zaburzeniami psychicznymi, co wpisuje się w koncepcję rolnictwa społecznego. Opieka nad osobami starszymi i niepełnosprawnymi (domy opieki społecznej w gospodarstwach rolnych) czy też specjalne kursy dla trudnej młodzieży są dość popularne w Niemczech [van Elsen 2010].
Gospodarstwa wdrażające strategię specjalizacji w odróżnieniu od pozostałych zdecydowanie rzadziej świadczą usługi. Gospodarstwo z Malmö realizuje jedynie usługi odśnieżania dróg, a podmiot z Nitry współpracuje z Uniwersytetem Rolniczym w Nitrze w zakresie testo-
Duże zapotrzebowanie na usługi z zakresu rolnictwa społecznego sprawia, że również gospodarstwa rolne realizujące strategię dyferencjacji chętnie poszerzają swoją ofertę o usługi edukacyjne i demonstracyjne. W podmiotach tych nie stanowią one głównego źródła dochodów, ale są elementem wyróżniającym te jednostki i doskonale wpisującym się w strategię pozycjonowania swoich produktów. Dzięki możliwości zwiedzenia gospodarstwa, uczestnictwa w pokazach, kursach promują własną markę i klienci chętniej sięgają po ich produkty oferowane np. w sieciach supermarketów.
wania nawozów mineralnych. Są to elementy, które w pewnym stopniu odróżniają je od ofert typowych gospodarstw rolniczych (bo wykorzystują atuty położenia w strefie podmiejskiej), ale koncentracja na produkcji na dużą skalę ogranicza możliwości realizacji wielu usług.
Nie ulega wątpliwości, że sama strategia rozwoju gospodarstwa i podjęte w jej ramach działania należą do kluczowych czynników ich sukcesu [Miller i in. 1998, Pölling 2016,
Tabela 3. Usługi oraz działalność pozarolnicza podmiejskich gospodarstw rolnych
Źródło: badania własne.
Zasada 2011], jednak respondenci zostali dodatkowo zapytani, co ich zdaniem decydowało o sukcesie. Analiza odpowiedzi rolników wskazuje, że nie były one związane z realizowaną strategią, a raczej zróżnicowanym poziomem rozwoju i dostosowań poszczególnych gospodarstw rolnych do warunków miejskich. Inaczej odpowiadali kierujący dojrzałymi gospodarstwami podmiejskimi krajów Europy Zachodniej, a inaczej funkcjonujący w krajach Europy Wschodniej. Przykładowo wszyscy właściciele gospodarstw rolnych położonych w „starych" krajach UE wskazywali, że jednym z bardzo ważnych czynników sukcesu jest dogodna lokalizacja. Bliskość miasta, tj. dużego rynku zbytu, pozwala ich zdaniem na pełniejsze wykorzystanie krótkich kanałów dystrybucji oraz świadczenie różnorodnych usług, które znacząco poprawiają dochodowość gospodarstw. Ci sami rolnicy wśród głównych problemów rozwoju gospodarstw widzieli również zagrożenia wynikające z takiego położenia, tj. możliwość utraty gruntów (dotyczy szczególnie tych, którzy korzystali z dzierżawy), napływ ludności miejskiej (zadeptywanie pól, samochody utrudniające przejazd itp.), jednak w ich odpowiedziach zdecydowanie przeważały atuty położenia nad jego słabościami. Innego zdania byli rolnicy z gospodarstw funkcjonujących na Górnym Śląsku, w okolicach Nitry i Sofii. Ich zdaniem, miasto stanowi duże zagrożenie dla ich rozwoju. Wskazywano problemy związane z utratą gruntów, licznymi kradzieżami płodów rolnych oraz mocno nasilającymi się konfliktami z napływową ludnością, która nie przywykła do specyficznych zapachów, kurzu i zabrudzanych ulic (przy wyjeździe z pól) itp.
Jako czynnik sukcesu bardzo często wymieniano motywację oraz wysoką jakość kapitału ludzkiego. Czynnik motywacji oraz chęci kultywowania rodzinnej tradycji mocno podkreślali przede wszystkim rolnicy, którzy wskazywali na nasilone konflikty związane z sąsiedztwem dużych miast. Jako rolnicy z pokolenia na pokolenie czuli się zobowiązani do prowadzenia gospodarstwa mimo coraz większych utrudnień.
Część właścicieli gospodarstw rolnych jako bardzo ważny czynnik rozwoju i sukcesu uznała jakość krajobrazu oraz środowiska przyrodniczego. Taką odpowiedź podali głównie właściciele gospodarstw, w których strategia była oparta na wykorzystaniu tego atutu. Dotyczy to np. gospodarstwa położonego w okolicach Rzymu, gdzie oferowano zwiedzanie okolicznych miejscowości oraz gospodarstwa Eco-farm „Elata" (okolice Sofii), w którym organizowano usługi edukacyjne.
Połowa właścicieli badanych gospodarstw podkreślała, że czynnikiem ich sukcesu jest wysoka jakość oferowanych produktów. O dziwo takiej odpowiedzi nie udzielili prowadzący gospodarstwa stosujące strategię dyferencjacji, w myśl której jakość i unikatowość oferty jest podstawą działalności. Możliwe jednak, że uznali oni ten czynnik za oczywisty 3 .
Analiza odpowiedzi pozwala również na stwierdzenie, że praktycznie wszyscy rolnicy jako główne wyznaczniki sukcesu wskazywali czynniki wewnętrzne, tj. wynikające z realizowanej strategii (dostosowanie do warunków miejskich) i będące pochodną ich własnego sposobu zarządzania gospodarstwem. Tylko właściciel gospodarstwa z okolic Sofii wskazał na czynnik zewnętrzny, tj. rozwój rolnictwa społecznego (wzrost popytu na usługi edukacyjne). Ankietowani nie stwierdzili wpływu czynników, takich jak: pomoc publiczna (dopłaty) czy inne formy interwencjonizmu.
3 Pytanie było zadane w formie otwartej, stąd brak wskazania niektórych elementów przedstawionych w tabeli 4. nie musi oznaczać, że nie są one istotne.
Tabela 4. Czynniki sukcesu gospodarstw podmiejskich gospodarstw rolnych
Źródło: badania własne.
PODSUMOWANIE I WNIOSKI
Rolnictwo na obszarach podmiejskich Europy przechodzi współcześnie dynamiczne procesy zmian strukturalnych. Przejawiają się one w szybkich procesach wygaszania produkcji rolnej, ale również rozwoju części gospodarstw rolnych. W opracowaniu analizowano strategie rozwoju podmiejskich gospodarstw rolnych, które osiągają sukces gospodarczy. Analizowane podmioty prowadziły działalność rolniczą na obszarach podmiejskich 8 miast Europy. Starały się one dostosować kierunki produkcji rolniczej, rodzaj świadczonych usług, kanały dystrybucji oraz marketingu do zasobów gospodarstwa (materialnych i niematerialnych), jak też do specyfiki warunków miejskich. Badania pozwoliły na zidentyfikowanie trzech głównych strategii rozwoju: dywersyfikacji, dyferencjacji oraz specjalizacji.
Strategię specjalizacji stosowały głównie podmioty zajmujące się uprawą warzyw, sadownictwem oraz uprawą roślin ozdobnych. Gospodarstwa te cechowały się wysokim wolumenem produkcji, osiągały relatywnie wysokie dochody w przeliczeniu na jednostkę powierzchni, a także wykazywały duże zapotrzebowanie na pracowników typowo produkcyjnych. Tym samym produkcja rolnicza stanowiła w nich główny rodzaj działalności. Podmioty te korzystały zazwyczaj z dwóch lub trzech kanałów dystrybucji, przy czym największa część produkcji sprzedawana była hurtowo (pośrednik lub w ramach grupy producentów). Analizowane podmioty korzystały jednak z bliskości miast, oferując swoje produkty we własnym sklepie, targowisku lub bezpośrednio w gospodarstwie.
Najczęściej stosowaną strategią rozwoju była dywersyfikacja zarówno w odniesieniu do produkcji rolnej (duży wachlarz produktów), jak i działalności pozarolniczej. Podmioty te wykorzystywały bardzo zróżnicowane i liczne kanały dystrybucji, sprzedając 100% wytworzonej produkcji w regionach, w których się znajdują. W krajach Europy Zachodniej bardzo często w gospodarstwach posiadano własne sklepy z bogatym asortymentem, który był uzupełniany produktami z innych okolicznych gospodarstw rolnych. Wytworzone produkty sprzedawano na targowiskach, a także promowano np. na różnych wystawach, świętach czy podczas dni otwartych. Nieodłącznym elementem realizowanych strategii było świadczenie usług, począwszy od usług sprzętem rolniczym, a skończywszy na usługach rekreacyjnych, gastronomicznych i edukacyjnych.
Trzecia ze stosowanych strategii to dyferencjacja. Polega ona na wyróżnianiu oferty gospodarstwa i adresowaniu jej do określonego segmentu klientów. Elementy tej strategii były dość rzadko stosowane (jedynie w dwóch podmiotach) i łączono ją głównie z dywersyfikacją. Niemniej jednak analizowane gospodarstwa wyróżniały swoją ofertę przez wytwarzanie wysokiej jakości produktów z certyfikatami produkcji ekologicznej oraz produktu regionalnego lub lokalnego. Oferowały również innowacyjne usługi, w tym możliwość dzierżawy małego poletka do produkcji rolniczej dla bezrolnych mieszkańców, jak też enoturystykę.
Analizowane gospodarstwa z założenia były podmiotami osiągającymi sukces gospodarczy. Na pytanie o główne czynniki sukcesu właściciele tych jednostek często wskazywali położenie gospodarstwa względem dużych rynków zbytu, jak też motywację i jakość kapitału ludzkiego. Ich zdaniem, ważnym czynnikiem jest umiejętność wykorzystania pojawiających się szans i budowanie strategii w oparciu o posiadane zasoby. Tym samym należy jednoznacznie stwierdzić, że jakość zarządzania i przyjęcie odpowiednich strategii stanowią kluczowy czynnik sukcesu.
LITERATURA
Bockelmann Wolfgang, Martin Odening, 2012: Strategiczne zarządzanie przedsiębiorstwem, [w] Zarządzanie w rolnictwie i ogrodnictwie, red. Wojciech Ziętara, Zofia Mirkowska, Wydawnictwo IERIGŻ w Warszawie.
Dacko Mariusz, Tomasz Wojewodzic, 2012: Statystyczna analiza czynników sukcesu indywidualnych gospodarstw rolnych objętych polskim FADN, „Roczniki Naukowe Stowarzyszenia Ekonomistów Rolnictwa i Agrobiznesu", t. XIV, z. 8. s. 27-33.
Chandler Alfred, 1962: Strategy and Structure, Cambridge, MIT Press.
Domagalska-Grędys Marta, 2009: Rozwój jako element strategii gospodarstwa kwiaciarskiego, „Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej", nr 75, 23-38.
Miller Alan, Michael Boehlje, Craig Dobbins, 1998: Positioning the farm business, Department of Agricultural Economics, Purdue University.
Kaczmarek Anna, 2009: Strategie działania małych i średnich przedsiębiorstw, „Zeszyty Naukowe Małopolskiej Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Tarnowie", 2 (13) t. 2, s. 259-267.
Liu Shuang, 2015: Business Characteristics and Business Model Classification in Urban Agriculture, Master thesis for the chair group Rural Sociology submitted in fulfillment of the degree of the Master in Organic Agriculture at Wageningen University. The Netherlands
Olson Kent, 2001: A Strategic Management Primer For Farmers, University of Minnesota, Department of Applied Economics.
Lohrberg Frank, Lilli Licka, Lionella Scazzosi, Axel Timpe, 2015: Urban Agriculture Europe. JOVIS Verlag GmbH, Berlin.
Piorr Annette, Joe Ravetz, Ivan Tosics, 2011: Peri-urbanisation in Europe: towards European policies to sustain urban-rural futures, Forest & Landscape, University of Copenhagen.
,
Pölling Bernd, 2016: Comparison of Farm Structures, Success Factors, Obstacles, Clients' Expectations and Policy Wishes of Urban Farming's Main Business Models in North Rhine-Westphalia, Germany, „Sustainability", 8 (5), s. 446-468.
Porter Michael, 1980: Competitive Strategy: Techniques for Analyzing Industries and Competitors The Free Press, New York.
Pölling Bernd, Rolf Born, 2015: Urbane Landwirtschaft in der Metropole Ruhr, „Natur und Landschaft", 90 (8), s. 376-382.
Prové Charlotte, Joost Dessein, Michiel de Krom, 2016: Taking context into account in urban agriculture governance: Case studies of Warsaw (Poland) and Ghent (Belgium), „Land Use Policy", 56, s. 16-26. Siekierski Jan, 2014: Strategie rozwoju rolnictwa i obszarów wiejskich w Polsce w latach 1990-2020,
Pölling Bernd, Marcus Mergenthaler, Wolf Lorleberg, 2016: Professional urban agriculture and its characteristic business models in Metropolis Ruhr, Germany, „Land Use Policy", 58, 366-379.
„Zeszyty Naukowe Małopolskiej Wyższej Szkoły Ekonomicznej w Tarnowie", 1 (24), s. 159-174.
Sroka Wojciech, Adam Wąs, Bernd Pölling. 2016: Kierunki rozwoju miejskich gospodarstw rolnych w krajach rozwiniętych − na przykładzie Zagłębia Ruhry (Niemcy) oraz Metropolii Górnośląskiej (Polska), „Zagadnienia Ekonomiki Rolnej", 348 (3), s. 67-82.
Sroka Wojciech, Bernd Pölling, 2015: The Potential and Significance of Urban Agriculture on the Basis of the Ruhr Metropolis and the Upper Silesian Metropolis, „Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego", 15 (4), s. 180-193.
Sulewski Piotr 2007: Strategie realizowane przez rolników w rodzinnych gospodarstwach towarowych, Wydawnictwo SGGW, Warszawa.
Wojewodzic Tomasz, Łukasz Satoła, Sylwester Tabor, 2015: Seeking interrelations between the level of social and economic development and the indicators of the economic and production disagrarisation of farms, „Problemy Drobnych Gospodarstw Rolnych", nr 4, s. 103-119.
Torquati Biancamaria, Costanza Tancini, Chiara Paffarini, Roberta Illuminati, 2015: Empirical survey on business models of kindergarten farms, „Agricultural and Food Economics", 3 (1), 1-13.
Van Elsen Thomas, 2010: Soziale Landwirtschaft– Perspektiven Sozialer Arbeit auf landwirtschaftlichen Betrieben, „Land Berichte Sozialwissenschaftliches Journal", XIII, z. 1, s. 49-66.
Van der Schans Jan Willem, 2015: Business models urban agriculture, https://www.wageningenur. nl/upload_mm/f/3/6/fb858e59-2190-46d9-8fe7-f293efd8c0a8_MFL_Business%20models%20 urban%20agriculture.%20Juni%202015%20Small.pdf.
Van der Schans Jan Willem, Johannes Wiskerke, 2012: Urban agriculture in developed economies, [w] Sustainable food planning, red. André Viljoen, Johannes Wiskerke, Wageningen Academic Publishers, Wageningen, s. 245-258.
Zasada Ingo, 2011: Multifunctional peri-urban agriculture – A review of societal demands and the provision of goods and services by farming, „Land Use Policy", 28 (4), s. 639-648.
Zakrzewska-Bielawska Agnieszka, 2014: Ewolucja szkół strategii: przegląd głównych podejść i koncepcji, [w] Zarządzanie strategiczne. Rozwój koncepcji i metod, red. R. Krupski, „Prace Naukowe Wałbrzyskiej Wyższej Szkoły Zarządzania i Przedsiębiorczości", t. 27, s. 9-29.
Wojciech Sroka, Tomasz Wojewodzic, Bernd Pölling STRATEGIES AND SUCCESS FACTORS OF FARMS IN SELECTED EUROPEAN
PERI-URBAN AREAS
Summary
The aim of this research is to present strategies of peri-urban farms and to pinpoint their success factors. The analyses encompassed ten farms located in peri-urban areas in the eight selected European cities. The research showed that farms used three main development strategies: differentiation, diversification and specialisation. The main aim of the differentiation strategy was production of high-quality and niche products. Producers were certified on ecological and regional production and the production was distributed mainly with the use of short distribution channels. The diversification strategy involved production of many products, strong correlation with regional market, preference of short distribution channels and provision of various services. The specialisation strategy was chosen both by owners of vegetable farms and by those who plant ornamental trees. They preferred long distribution channels and a considerable amount of sales was aimed at urban market. Landowners identified location in the vicinity of large market (a city), motivation and quality of human capital, including quality of management, as the main success factors.
Adres do korespondencji: Dr inż. Wojciech Sroka, dr inż. Tomasz Wojewodzic Uniwersytet Rolniczy im. Hugona Kołłątaj w Krakowie Instytut Ekonomiczno-Społeczny Al. Mickiewicza 21, 31-120 Kraków email: firstname.lastname@example.org, email@example.com
Diploma Geographer Bernd Pölling South Westphalia University of Applied Sciences Soest, Lübecker Ring 2, 59494 Soest e-mail: firstname.lastname@example.org | <urn:uuid:b5b73e84-add5-43d2-9ae9-f949df7a3055> | finepdfs | 2.771484 | CC-MAIN-2024-18 | http://sj.wne.sggw.pl/pdf/RNR_2016_n2_s55.pdf | 2024-04-21T00:06:14+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296817688.24/warc/CC-MAIN-20240420214757-20240421004757-00263.warc.gz | 32,018,077 | 0.927038 | 0.999845 | 0.999845 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"eng_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2925,
6218,
10101,
13861,
17420,
18717,
18815,
22743,
23291,
26820,
26918,
30418,
34640,
37006
] | 2 | 2 |
PORADNIK DOTYCZĄCY BEZPIECZEŃSTWA RUROCIĄGÓW
Społeczność
Firmy wykonujące roboty ziemne
Organy publiczne
Służby ratunkowe
Numer alarmowy:
800-720-2417
DO NASZYCH SĄSIADÓW
Otrzymali Państwo tę broszurę, ponieważ zostali Państwo zidentyfikowani jako osoby mieszkające lub pracujące na obszarze, na którym istnieją rurociągi Magellan Midstream Partners, L.P. (Magellan). Niniejsza broszura zawiera informacje dotyczące życia lub pracy w pobliżu rurociągów, między innymi:
- Rozpoznawanie pasa rurociągu
- Rozpoznawanie znaczników rurociągów
- Rozpoznawanie wycieku z rurociągu
- Potencjalne zagrożenia związane z wyciekiem z rurociągu
- Reagowanie na wyciek z rurociągu
- Informacje o numerze 811 i zapobieganiu szkodom
Firma Magellan pragnie zwiększyć świadomość na temat naszych rurociągów i pomóc społeczeństwu zrozumieć rolę, jaką może ono odegrać w przyczynianiu się do bezpieczeństwa rurociągów. Jeśli chcieliby Państwo uzyskać więcej informacji lub spotkać się z przedstawicielem, prosimy o kontakt na nasz numer niealarmowy: 888-945-2255.
PRZEZNACZENIE I NIEZAWODNOŚĆ RUROCIĄGÓW
Według statystyk National Transportation Safety Board rurociągi są najbezpieczniejszą metodą transportu ropy naftowej. Rurociągi przesyłowe bezpiecznie transportują około dwóch trzecich krajowej ropy naftowej i produktów rafinowanych.
POPRAWA BEZPIECZEŃSTWA RUROCIAĠÓW
Są Państwo ważną częścią procesu bezpiecznego kopania. Korzystanie z bezpłatnego ogólnokrajowego numeru 811 i strony internetowej 811 w celu zidentyfikowania uzbrojenia podziemnego dla Państwa wykopu jest kluczowe dla bezpieczeństwa rurociągów. Program 811 przetwarza ponad 35 milionów zapytań o oznaczenie mediów od profesjonalnych firm wykonujących roboty ziemne oraz osób prywatnych, takich jak Państwo. Przed postawieniem nowego ogrodzenia, posadzeniem drzewa lub wykonaniem jakiegokolwiek innego wykopu pierwszym krokiem powinno być wykonanie telefonu pod numer 811. Jeżeli korzystają Państwo z usług firmy wykonującej roboty ziemne przy pracach na swojej posesji, należy sprawdzić, czy przed rozpoczęciem prac ziemnych zadzwoni ona pod numer 811.
Informacje na temat specyficznych dla danego stanu wymagań dotyczących usługi One Call znajdują się na stronie internetowej https://call811.com/811-In-Your-State.
ZADZWOŃ POD NUMER 811, ABY WYKONAĆ WYKOP,
ZADZWOŃ POD NUMER 911 W NAGŁYCH WYPADKACH
SPIS TREŚCI
Przeznaczenie i niezawodność rurociągów ........................................... 1
Bezpieczeństwo rurociągów / Kroki w ramach One Call .................. 2
Świadomość dotycząca rurociągów ...................................................... 3
Identyfikacja pasa ............................................................................. 4
Rozpoznawanie wycieku z rurociągu ............................................ 5
Reagowanie na wyciek z rurociągu .................................................. 6
Potencjalne zagrożenia ................................................................. 7
Gotowość na wypadek sytuacji kryzysowych ............................... 8
Informacje o firmie Magellan Midstream Partners, L.P./ Bezpieczeństwo .................................................. 9
Rurociągi w Państwa społeczności i zaangażowanie .................. 10
KROKI W RAMACH ONE CALL
1. Zadzwoń na 811: Bezpłatny telefon pod numer 811 pozwoli na rozpoczęcie procesu oznaczania uzbrojenia podziemnego.
2. Zaczekaj: Po wykonaniu bezpłatnego telefonu pod numer 811 należy odczekać odpowiednią ilość czasu potrzebnego na oznaczenie uzbrojeń terenu na proponowanym obszarze robót.
3. Przestrzegaj wszystkich oznaczeń: Teren robót musi być wyraźnie wyrysowany i nie należy kopać w miejscach, w których oznaczone są podziemne instalacje. Aby zmienić lokalizację projektu, należy ponownie zadzwonić pod numer 811.
4. Kop ostrożnie: Jeśli dojdzie do rozszczelnienia rurociągu, należy zadzwonić pod numer 911. W przypadku uderzenia w zakopany rurociąg należy natychmiast skontaktować się z właścicielem tego obiektu. Niezgłoszone uszkodzenia, w tym uszkodzenia powłoki rurociągu lub wgniecenia rurociągu, mogą doprowadzić do wypadku kilka dni lub nawet kilka lat później.
Numer alarmowy: 800-720-2417
www.magellanlp.com
Aby uzyskać więcej informacji o firmie Magellan i zobaczyć tę broszurę w innym języku, zeskanuj ten kod.
ŚWIADOMOŚĆ DOTYCZĄCA RUROCIĄGÓW
IDENTYFIKACJA RUROCIĄGU MAGELLAN
Amerykański Departament Transportu (DOT) wymaga, aby znaczniki rurociągów wskazywały przybliżoną lokalizację, transportowany produkt oraz nazwę i dane kontaktowe firmy eksploatującej rurociąg. Znaczniki te znajdują się na skrzyżowaniach z drogami, liniami kolejowymi i szlakami wodnymi. Znaczniki są również umieszczone wzdłuż pasa rurociągu.
Materiał transportowany w rurociągu
Nazwa operatora rurociągu
Numer telefonu, pod którym można skontaktować się z operatorem w nagłych wypadkach
Przykładowe znaczniki rurociągu
Odpowiedź obudowy rurociągu
Znacznik dla samolotu patrolującego rurociąg
Znaki umieszczone w pobliżu dróg, linii kolejowych i wzdłuż pasów drogowych
Malowane słupki metalowe lub z tworzywa sztucznego
IDENTYFIKACJA PASA
Pas rurociągu to pas ziemi, na którym – na mocy umowy prawnej – pewne prawa własności zostały przyznane spółce Magellan Midstream Partners, L.P. i jej podmiotom stowarzyszonym. Pas można często rozpoznać jako korytarz wolny od drzew, budynków i innych konstrukcji, z wyjątkiem znaczników rurociągu.
ZAJĘCIE PASA
Umowa ROW umożliwia spółce Magellan eksploatację, kontrolę, naprawę, konserwację lub wymianę rurociągu. Pas musi być zawsze wolny od budynków, krzewów, drzew i innych przeszkód fizycznych zwanych zajęciami. Zajęcia pasa rurociągu ograniczają zdolność firmy Magellan do:
- Reagowania na sytuacje awaryjne związane z rurociągiem.
- Wykonywania rutynowych czynności konserwacyjnych.
- Przeprowadzania wymaganych inspekcji federalnych i stanowych.
- Monitorowania nieuprawnionych wykopów w pobliżu rurociągu.
WAŻNE INFORMACJE DLA FIRM WYKONUJĄCYCH ROBOTY ZIEMNE W TEKSASIE
Jeśli prowadzą Państwo firmę wykonującą roboty ziemne w stanie Teksas, muszą Państwo znać przepisy Komisji Kolejowej stanu Teksas dotyczące zapobiegania szkodom (rozdział 18), które można znaleźć pod adresem http://www.rrc.state.tx.us/pipeline-safety/rules.
PODCZAS PLANOWANEGO WYKOPU
Podczas planowanego wykopu rurociąg zostanie zidentyfikowany przez właścicieli mediów za pomocą jednolitego w całym kraju kodu kolorystycznego. Mimo że najbardziej powszechne są flagi, oznakowanie tymczasowe może obejmować jedną lub dowolną kombinację następujących elementów: farba, kreda, flagi lub paliki. Poniższa grafika jednolitego kodu kolorystycznego powinna być wykorzystywana jako punkt odniesienia przy określaniu lokalizacji uzbrojenia podziemnego.
KARTA KOLORÓW ZNACZNIKÓW UZBROJENIA TERENU
| Kolor | Opis |
|-------|------|
| BIAŁY | proponowany wykop |
| RÓŻOWY | tymczasowe oznaczenia pomiarowe |
| CZERWONY | linie energetyczne, kable, przewody i kable oświetleniowe |
| ŻÓŁTY | gaz, olej, para, ropa naftowa lub materiały gazowe |
| POMARAŃCZOWY | linie komunikacyjne, alarmowe lub sygnalizacyjne, kable lub przewody |
| NIEBIESKI | linie wody pitnej |
| FIOLETOWY | linie wody odzyskanej, nawadniania i gnojowicy |
| ZIELONY | linie kanalizacyjne i odpływowe |
ROZPOZNAWANIE WYCIEKU Z RUROCIAĞU
Należy mieć na uwadze, że niezamierzone uwolnienie produktu z rurociągu, mimo że występuje rzadko, wiąże się z potencjalnymi zagrożeniami:
- Produkty mogą być łatwopalne i wybuchowe w pewnych warunkach.
- Może dojść do uduszenia, gdy opary wypierają tlen w zamkniętym pomieszczeniu.
W mało prawdopodobnym przypadku wycieku z rurociągu można zobaczyć, usłyszeć lub poczuć któryś z poniższych objawów:
**WZROK**
- Ciecz gromadzi się na ziemi.
- Martwa lub obumierająca roślinność, lub odbarwiony śnieg.
- Oleisty połysk na powierzchniach wody.
- Obłok przypominający parę wodną lub szron na ziemi.
- Bulgotanie wody lub ciągłe bulgotanie w mokrym obszarze.
- Ziemia jest wydmuchiwana lub wydaje się być wyrzucana w powietrze.
**SŁUCH**
- Bulgotanie, syczenie, dmuchanie lub ryk.
**WĘCH**
- Zapach podobny do benzyny lub oleju napędowego, ewentualnie silniejszy i nieprzyjemny.
- Użytkownicy wody ze studni powinni być świadomi, że zapach ropy naftowej w wodzie ze studni wskazuje na potencjalne zanieczyszczenie wody pitnej. Zanieczyszczenie może pochodzić z wielu źródeł, jednak w przypadku zauważenia nietypowego zapachu przypominającego ropę naftową w wodzie pitnej **prosimy o natychmiastowy kontakt pod numerem 800–720–2417**.
REAGOWANIE NA WYCIEK Z RUROCIĄGU
Co robić, a czego nie robić w przypadku awarii rurociągu:
**NALEŻY**
1. **Opuścić najbliższy obszar pieszo!** Poruszać się z bocznym wiatrem niosącym substancje pochodzące z wycieku lub chmurę oparów z dala od Ciebie i zachować bezpieczną odległość. Pozostawić wszelki sprzęt używany na danym obszarze lub w jego pobliżu.
2. **Udać się bezpośrednio w bezpieczne miejsce,** a następnie **zadzwonić pod numer 911** i numer alarmowy Magellan **800-720-2417.**
3. Ostrzec inne osoby, aby nie zbliżały się do miejsca wycieku.
**NIE NALEŻY**
1. **Używać jakiegokolwiek otwartego płomienia lub innych potencjalnych źródeł zapłonu,** takich jak przełącznik elektryczny, zapłon pojazdu, zapałki, dzwonek do drzwi itp.
2. **Wchodzić w bezpośredni kontakt z wydobywającymi się cieczami lub gazami.**
3. **Wjeżdżać w wyciek lub chmurę oparów podczas opuszczania obszaru.**
4. **Próbować samodzielnie obsługiwać zawory rurociągu.** Można w ten sposób nieumyślnie skierować więcej produktu w stronę wycieku lub spowodować wtórny incydent.
5. **Próbować gasić pożar.**
6. **Używać telefonu (w tym telefonu komórkowego) lub czegokolwiek, co mogłoby spowodować iskrę.**
| NR INTERWENCJI KRYZYSOWEJ ERG | PRODUKT | TYP WYCIEKU | OPARY | ZAGROŻENIA DLA ZDROWIA | ZAGROŻENIA POŻAROWE |
|-------------------------------|---------------------------------------------|-------------|------------------------|---------------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------------------|
| ERG 128 | - Ropa naftowa | - Ciecz | | - Możliwa obecność siarkowodoru (H2S), gazu toksycznego. | - Skrajnie łatwopalny w postaci cieczy lub pary. Opary są cięższe od powietrza i mogą gromadzić się na niskich obszarach i przemieszczać się na znaczną odległość do źródła zapłonu. |
| | - Benzyna | | | - Przy narażeniu może wystąpić podrażnienie oczu i skóry. Opary mogą mieć wpływ na ośrodkowy układ nerwowy. | |
| | - Olej napędowy | | | | |
| | - Paliwo lotnicze | | | | |
| | - Olej opałowy | | | | |
| | - Transmix | | | | |
| ERG 127 | - Etanol | | Cięższe od powietrza | - Wdychanie lub kontakt z substancją może powodować podrażnienie lub poparzenie skóry i oczu. | - Skrajnie łatwopalna ciecz lub opary. Opary są cięższe od powietrza i mogą gromadzić się na niskich obszarach i przemieszczać się na znaczną odległość do źródła zapłonu. |
| ERG 115 | - Propan | - Ciecz | | - Działa drażniąco na drogi oddechowe. | - Skrajnie łatwopalny. Łatwo ulega zapaleniu pod wpływem ciepła, iskier lub płomieni. |
| | - Butan | - Gaz | | - Może wpływać na ośrodkowy układ nerwowy. | - Opary tworzą z powietrzem mieszaniny wybuchowe. |
| | - Klasa W (produkt na bazie benzyny naturalnej) | - Gaz | | - Opary mogą powodować zawroty głowy lub uduszenie bez ostrzeżenia. Niektóre z nich mogą być drażniące w przypadku wdychania wysokich stężeń. | |
| | | | | - Kontakt z nimi może spowodować oparzenia, powszechne obrażenia ciała i/lub odmrożenia.| |
CO NALEŻY ZROBIĆ W PRZYPADKU ZAGROŻENIA
Jeśli uszkodzą Państwo rurociąg lub zobaczą kogoś pracującego na pasie lub w jego pobliżu, prosimy natychmiast zadzwonić do nas pod numer 800-720-2417. Nawet niewielkie wgniecenia, wyszczerbienia lub zadrapania mogą być przyczyną poważnych problemów, jeśli nie zostaną profesjonalnie naprawione.
WAŻNE ŹRÓDŁA INFORMACJI
• Karty charakterystyki substancji niebezpiecznych (MSDS) są dostępne pod numerem telefonu 800-451-8346.
• Przewodnik interwencji kryzysowych (ERG) można znaleźć w internecie lub zakupić pod adresem: https://www.phmsa.dot.gov/hazmat/erg/emergency-response-guidebook-erg
GOTOWOŚĆ NA WYPADEK SYTUACJI KRYZYSOWYCH
W celu zachowania gotowości na wypadek sytuacji kryzysowych firma Magellan niezmiennie nawiązuje i utrzymuje kontakt z odpowiednimi jednostkami straży pożarnej, policji i innymi organami państwowymi. Kontakt ten określa odpowiedzialność i zasoby każdej organizacji rządowej, która może zareagować na sytuację awaryjną związaną z rurociągiem. W przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowej pierwszym priorytetem jest ochrona życia, drugim ochrona środowiska, a następnie mienia. Służby te są również zobowiązane do zabezpieczenia wszelkich rzeczywistych lub potencjalnych zagrożeń.
Osoby odpowiedzialne za reagowanie w sytuacjach kryzysowych i lokalne komitety ds. planowania kryzysowego mogą wystąpić o egzemplarz Planu reagowania kryzysowego firmy Magellan dotyczącego ich obszaru, kontaktując się z nami pod numerem: 888-945-2255 lub pod adresem email@example.com.
INFORMACJE O FIRMIE MAGELLAN
Firma Magellan Midstream Partners, L.P. i jej podmioty stowarzyszone zajmują się bezpiecznym, niezawodnym dostarczaniem ciekłego gazu ziemnego (NGL), produktów rafinacji ropy naftowej i ropy naftowej.
Nasze rurociągi są projektowane, instalowane, testowane, eksploatowane i utrzymywane zgodnie z zasadami firmy, normami branży rurociągowej oraz przepisami stanowymi i federalnymi. Oprócz programów konserwacji zapobiegawczej stosujemy systemy ochrony katodowej, przeprowadzamy kontrole rurociągu w ramach kompleksowego programu zarządzania integralnością rurociągu, a także wykorzystujemy monitoring lotniczy do monitorowania aktywności w pobliżu pasa rurociągu. Firma Magellan opracowała system zarządzania bezpieczeństwem pod nazwą System Integrity Plan (SIP). System ten zawiera szczegółowe wymagania dla obszarów wyznaczonych jako obszary wysokiego ryzyka zgodnie z przepisami federalnymi. Szczegółowe informacje na temat naszego programu można uzyskać, kontaktując się z nami poprzez naszą stronę internetową www.magellanlp.com.
BEZPIECZEŃSTWO
Firma Magellan koncentruje się na obsłudze rurociągów w sposób bezpieczny, wydajny i przyjazny dla środowiska. Każdy może przyczynić się do bezpieczeństwa i ochrony rurociągów, wiedząc, gdzie w jego okolicy znajdują się rurociągi, jak rozpoznać nieautoryzowane działania lub nietypowe warunki, które mogą oznaczać wyciek, oraz jak reagować w razie sytuacji awaryjnej. Jeśli będą Państwo świadkami aktów wandalizmu, czyjejś obecności lub innych podejrzanych działań na pasie rurociągu lub w obiekcie rurociągowym, prosimy o natychmiastowe zgłoszenie tego faktu firmie Magellan pod numerem 800-720-2417.
JEŻELI COŚ WIDZISZ, ZGŁÓŚ TO
Know what's below. Call before you dig.
RUROCIĄGI
W PAŃSTWA OKOLICY
Aby zobaczyć rurociągi w swojej społeczności, należy odwiedzić Krajowy System Mapowania Rurociągów (NPMS) pod adresem www.npms.phmsa.dot.gov, gdzie znajdują się pomocne interaktywne narzędzia i mapy. Strona ta zawiera listę operatorów rurociągów w Państwa okolicy, a także lokalizację rurociągów i inne cenne informacje.
Wszystkie informacje dotyczące Magellan Midstream Partners, L.P. można znaleźć w zakładkach Magellan Pipeline Company, Magellan Crude Oil Pipeline, Magellan Pipeline Holdings, Magellan Terminals Holdings lub Magellan Operating Company.
CHCESZ NAWIĄZAĆ Z NAMI KONTAKT?
Zadzwoń pod numer 888-945-2255. pon.–pt. od 6:00 do 18:00 CST.
Pisz do nas na adres firstname.lastname@example.org i powiedz nam, jakich informacji możemy Ci udzielić.
Zeskanuj nasz kod QR, aby wypełnić ankietę.
Magellan Pipeline Company, L.P. Magellan Crude Oil Pipeline Company, L.P. Magellan Pipeline Holdings, L.P. Magellan Terminals Holdings, L.P. Magellan Operating Company, LLC
www.magellanlp.com
Aby uzyskać więcej informacji o firmie Magellan i zobaczyć tę broszurę w innym języku, zeskanuj ten kod.
811® Know what’s below. Call before you dig.
www.call811.com
Click Before You Dig.com
U.S. Department of Transportation
www.transportation.gov
Liquid Energy Pipeline Association
www.liquidenergypipelines.org
American Petroleum Institute
www.api.org
Common Ground Alliance
www.commongroundalliance.com
Pipeline 101
www.pipeline101.org
National Pipeline Mapping System
www.npms.phmsa.dot.gov
Numer alarmowy: 800-720-2417 | Numer niealarmowy: 888-945-2255
Zapisz te numery w swoim telefonie | 9c91a1f9-9fad-4d8d-b8c7-840a50977cf0 | finepdfs | 2.695313 | CC-MAIN-2024-42 | https://edge.sitecorecloud.io/oneokinc1-oneok-prod-d654/media/Files/Magellan/Safety-Brochures/2023/MAG7792_23MAG_Web_20230721_Polish.pdf | 2024-10-13T07:02:29+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944255165.86/warc/CC-MAIN-20241013061417-20241013091417-00454.warc.gz | 196,546,981 | 0.985817 | 0.999943 | 0.999943 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
152,
1326,
4315,
5106,
7282,
8556,
9755,
13848,
15404,
17160,
17996,
18798
] | 1 | 0 |
OGŁOSZENIE O NABORZE ZEWNĘTRZNYM
NA STANOWISKO SPECJALISTY DS. ADMINISTRACJI
ORGANIZATOR NABORU
Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Brynek,
Brynek ul. Grabowa 3, 42-690 Tworóg,
Nabór ma charakter rekrutacji zewnętrznej, prowadzonej w oparciu zarządzenie nr 33 Dyrektora RDLP w Katowicach z dnia 28.09.2022r. w sprawie wprowadzenia w życie Regulaminu naboru na wolne stanowisko pracy w biurze i jednostkach Regionalnej Dyrekcji Lasów Państwowych w Katowicach.
MIEJSCE PRACY
Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo Brynek,
Brynek ul. Grabowa 3, 42-690 Tworóg,
WYMAGANIA NIEZBĘDNE
1. Wykształcenie średnie i minimum 5 lat pracy lub wyższe i minimum 2 lata pracy (preferowane wykształcenie: administracja).
2. Znajomość oraz umiejętności praktycznego stosowania przepisów z zakresu Prawa Zamówień Publicznych.
3. Umiejętność obsługi platform do obsługi zamówień publicznych.
4. Znajomość obsługi pakietów MS Office.
5. Stan zdrowia pozwalający na zatrudnienie na stanowisku.
WYMAGANIA DODATKOWE
1. Znajomość Systemu Informatycznego Lasów Państwowych – SILP.
2. Znajomość Systemu Elektronicznego Zarządzania Dokumentacją – EZD.
3. Kurs kancelaryjno – archiwalny.
4. Prawo jazdy kategorii B.
5. Kursy przydatne na stanowisku administracyjnym.
6. Umiejętność protokołowania.
7. Umiejętność pracy w zespole.
8. Dobra organizacja pracy.
OGÓŁNY ZAKRES WYKONYWANYCH ZADAŃ
1. Prowadzenie postępowań o udzielenie zamówienia na podstawie ustawy Prawo Zamówień Publicznych.
2. Prowadzenie archiwum zakładowego Nadleśnictwa Brynek.
3. Prowadzenie całości zagadnień związanych z gospodarką transportową.
4. Obsługa korespondencji wychodzącej oraz faktur w Systemie Elektronicznego Zarządzania Dokumentacją – EZD.
5. Prowadzenie spraw związanych z zaopatrzeniem nadleśnictwa.
6. Prowadzenie całości spraw związanych z gospodarką rolną.
7. Prowadzenie spraw związanych z udzielaniem pracownikom pomocy finansowej w nabywaniu pojazdów używanych do celów służbowych.
8. Prowadzenie spraw związanych z organizacją imprez pracowniczych.
9. Sporządzanie informacji, analiz i sprawozdań w zakresie swojego działania.
10. Sporządzanie wniosków o dopłaty bezpośrednie do gospodarki rolnej.
11. Pozyskiwanie środków zewnętrznych w zakresie swojego działania.
12. Prowadzenie spraw związanych z ubezpieczeniami majątkowymi i transportowymi.
13. Pomoc w organizacji i obsłudze narad gospodarczych.
OFERUJEMY
1. Zatrudnienie na umowę o pracę na czas określony z możliwością przedłużenia na czas nieokreślony.
2. Zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy.
3. Szkolenia.
4. Grupowe ubezpieczenie zdrowotne.
5. Świadczenia socjalne.
WYMAGANE DOKUMENTY
1. CV z adresem do korespondencji tradycyjnej i elektronicznej oraz nr telefonu, opatrzone własnoręcznym podpisem.
2. List motywacyjny opatrzony własnoręcznym podpisem.
3. Kserokopie dokumentów potwierdzających wykształcenie.
4. Dokumenty potwierdzające doświadczenie zawodowe.
5. Oświadczenie kandydata o wyrażeniu zgody na przetwarzanie danych osobowych do
celów rekrutacji – załącznik nr 1 do ogłoszenia o naborze.
6. Oświadczenie o spełnieniu warunków zawartych w ogłoszeniu o naborze na stanowisko specjalisty ds. administracji – załącznik nr 2 do ogłoszenia o naborze.
7. Klauzula informacyjna o przetwarzaniu danych osobowych w procesie rekrutacji dla kandydata do pracy– załącznik nr 3 do ogłoszenia o naborze.
Kandydat może złożyć inne dokumenty potwierdzające kwalifikacje i uprawnienia. Dodatkowe kwalifikacje i umiejętności przydatne na stanowisku pracy w administracji, będą dodatkowymi punktami w ocenie kandydata.
Do oferty należy dołączyć spis wszystkich złożonych w ofercie dokumentów. Kserokopie dokumentów powinny być przez kandydata potwierdzone za zgodność z oryginałem. Brak klauzuli „potwierdzam zgodność dokumentu z oryginałem” i podpisu kandydata dyskwalifikuje dokument.
**SKŁADANIE DOKUMENTÓW**
Dokumenty należy składać w zamkniętej kopercie z dopiskiem „Nabór na stanowisko specjalisty ds. administracji”:
1) osobiście w sekretariacie Nadleśnictwa Brynek przy ulicy Grabowej 3 w Brynku, w dni robocze w godzinach od 7.00 do 15.00, lub;
2) przesłać pocztą tradycyjną za potwierdzaniem odbioru na adres:
PGL LP Nadleśnictwo Brynek
ul. Grabowa 3, 42-690 Tworóg
w terminie do dnia 22 marca 2024r. do godz. 15:00
Aplikacje przesłane drogą elektroniczną nie będą rozpatrywane.
Decydujące znaczenie dla oceny zachowania terminu ma data i godzina wpływu oferty do nadleśnictwa. Oferty które wpłyną po ustalonym terminie nie będą rozpatrywane.
**PROCES REKRUTACJI**
Proces rekrutacji odbędzie się w formie rozmowy kwalifikacyjnej.
W terminie do 7 dni od upływu terminu składania ofert Komisja Rekrutacyjna dokona weryfikacji zgodności złożonych dokumentów z wymogamiowanymi w ogłoszeniu.
W przypadku stwierdzenia niekompletności oferty kandydat może być poproszony o uzupełnienie dokumentów. Kandydaci spełniający wymagania formalne i merytoryczne, zostaną zaproszeni na rozmowę kwalifikacyjną. O terminie rozmowy kwalifikacyjnej kandydaci zostaną powiadomieni telefonicznie. Rozmowa kwalifikacyjna będzie miała na celu weryfikację informacji zawartych w ofercie, sprawdzenie wiedzy i umiejętności.
oczekiwanych przez pracodawcę na stanowisku pracy.
Kandydaci przed przystąpieniem do rozmowy kwalifikacyjnej przedłożą Komisji Rekrutacyjnej do wglądu oryginały:
a) dokumentów potwierdzających wykształcenie i dodatkowe kwalifikacje,
b) świadectwa pracy lub zaświadczenie o zatrudnieniu,
Po zakończeniu procesu rekrutacji, najpóźniej w terminie 14 dni od daty jego zakończenia, wszyscy uczestnicy zostaną powiadomieni o wynikach rekrutacji.
INFORMACJE DODATKOWE
Nadleśnictwo nie odsyła złożonych przez kandydatów ofert. Istnieje możliwość osobistego odbioru dokumentów po uprzednim zwróceniu się z pisemną prośbą o ich zwrot. Oferty osób niezakwalifikowanych zostaną komisyjnie zniszczone w terminie do 7 dni od dnia zawarcia umowy o pracę z wybranym kandydatem.
Rozstrzygnięcie postępowania jest wiążące i nie podlega odwołaniu.
Nadleśnictwo Brynek zastrzega sobie możliwość unieważnienia postępowania rekrutacyjnego, w każdym czasie jego trwania, bez podania przyczyny.
Wszystkie dodatkowe informacje można uzyskać w siedzibie Nadleśnictwa Brynek w Bryńku przy ul. Grabowej 3 w godzinach od 7.00 do 15.00 pok. nr 4 lub pod numerem telefonu 32 2857463 wew. 131 w godzinach od 7.00 do 15.00.
Z poważaniem,
Nadleśniczy
Nadleśnictwa Brynek
Janusz Wojciechowski
Załączniki
1. Załącznik 1. Zgoda kandydata na przetwarzanie danych osobowych.
2. Załącznik 2. Oświadczenie o spełnieniu warunków.
3. Załącznik 3. Informacja o przetwarzaniu danych osobowych.
Zgoda kandydata na przetwarzanie danych osobowych
W myśl postanowień art. 6 ust. 1 lit. a, art. 7 i art. 8 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych), dziennik Urzędowy UE L119/1, 04/05/2016 [RODO]
Ja …………………………………………………………………………………………………………………………………
oświadczam, że:
1. W myśl postanowień art. 13 ust. 1 i 2 RODO otrzymałam(em) od Administratora PGL LP Nadleśnictwa Brynek, 42-690 Tworóg Brynek ul. Grabowa 3, informację o przetwarzaniu danych osobowych na potrzeby przeprowadzenia procedury naboru do pracy.
2. Wyrażam zgodę / nie wyrażam zgody* na przetwarzanie przez Administratora moich danych osobowych (imię i nazwisko, numer telefonu, adres e-mail, …………………………………………)(wymienić inne dane osobowe) w celu przeprowadzenia procedury naboru do pracy.
3. W przypadku wyrażenia zgody przyjmuję do wiadomości, że mogę ją wycofać w każdym czasie, informując o tym Przetwarzającego na piśmie (wycofanie zgody nie wpływa na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej wycofaniem).
……………………………………… ………………………………………………………………
(data) (podpis)
* - niepotrzebne skreślić.
OŚWIADCZENIE
o spełnieniu warunków zawartych w ogłoszeniu o naborze na stanowisko specjalisty ds. administracji w Nadleśnictwie Brynek
Przystępując do naboru na stanowisko specjalisty ds. administracji w Nadleśnictwie Brynek oświadczam, że:
1) Posiadam odpowiednie kwalifikacje zawodowe.
2) Stan zdrowia pozwala mi na zatrudnienie na stanowisku.
.............................................................................
Podpis kandydata
Informacja o przetwarzaniu dotyczących osobowych kandydata do pracy
W myśl postanowień art. 13 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (Ogólne rozporządzenie o ochronie danych osobowych), dziennik Urzędowy UE L119/1, 04/05/2016 [RODO] Administrator danych osobowych informuje, co następuje:
1. Administratorem danych osobowych przekazywanych przez osoby fizyczne podczas wszelkich kontaktów z PGL LP Nadleśnictwem Brynek jest:
Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe, Nadleśnictwo Brynek
adres: 42-690 Tworóg, Brynek ul. Grabowa 3, REGON: 272536244
strona internetowa: brynek.katowice.lasy.gov.pl
poczta elektroniczna: email@example.com
2. Administrator wyznaczył osobę odpowiedzialną za Ochronę Danych Osobowych, z którą można się skontaktować we wszystkich sprawach dotyczących przetwarzania danych osobowych oraz korzystania z praw związanych z przetwarzaniem danych.
Kontakt do osoby odpowiedzialnej za Ochronę Danych: firstname.lastname@example.org
3. Dane osobowe przetwarzane są w celu prowadzenia procedury naboru do pracy w oparciu o zgodę osoby, której dane dotyczą na podstawie art. 6 ust 1 lit. a RODO.
4. Odbiorcą Pani/Pana danych osobowych będą wyłącznie podmioty uprawnione do uzyskania danych osobowych na podstawie odrębnych przepisów prawa, upoważnieni pracownicy Administratora oraz nadzorujące go jednostki organizacyjne Lasów Państwowych. Nie jest wykluczone, że hipotetycznie zdarzyć się sytuacja, że o przekazanie Pani/Pana danych osobowych zwrócą się do nas w przyszłości podmioty publiczne – np. sądy czy prokuratura – w przypadku których będziemy mieli prawny obowiązek przekazania im danych – tu podstawą przekazania danych będzie art. 6 ust. 1 lit. c) RODO. Z wnioskiem o dostęp do materiałów archiwalnych mogą się również zwrócić inne podmioty, w tym osoby fizyczne – jednak, gdy nie będzie prawnego obowiązku udostępnienia im dotyczących Pani/Pana materiałów archiwalnych, ewentualne udostępnienie nastąpi tylko za Pani/Pana zgodą, o którą wystąpimy w odrębnej korespondencji. Jeśli będzie to wymagane, Pani/Pana dane adresowe przekażemy również podmiotom świadczącym usługi pocztowe, by móc prowadzić z Panią/Panem korespondencję.
5. Pani/Pana dane osobowe nie będą przekazywane odbiorcy w państwie trzecim lub organizacji międzynarodowej.
6. Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres wynikający z obowiązującego Administratora systemu kancelaryjno-archiwizacyjnego, zgodnego z ustawą z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym (Dz.U. 1983 Nr 38 poz. 173).
7. Zgodnie z postanowieniami art. 13 ust. 2 lit. c RODO posiada Pani/Pan prawo do cofnięcia zgody na przetwarzanie danych osobowych w dowolnym momencie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem.
8. Posiada Pani/Pan prawo dostępu do treści swoich danych oraz prawo ich sprostowania, usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawo do przenoszenia danych, prawo wniesienia sprzeciwu. Skorzystanie z prawa do usunięcia, ograniczenia przetwarzania, prawa do przenoszenia danych oraz prawa do wniesienia sprzeciwu będzie oznaczało rezygnację z udziału w naborze.
9. Ma Pani/Pan prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego – Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pan, że przetwarzanie przez Administratora danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO.
10. Podanie przez Panią/Pana danych osobowych nie jest obowiązkowe ani nie jest niezbędne do realizacji wymogów ustawowym lub umownych, a także warunkiem zawarcia umowy, stanowi jednak niezbędny warunek uczestnictwa w naborze, a w przypadku braku zgody na przetwarzanie danych osobowych nie będzie możliwa realizacja celu, o którym mowa w pkt. 3 niniejszej informacji.
11. Pani/Pana dane osobowe nie będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany, w tym nie będą podlegać profilowaniu.
..............................................
Data i podpis kandydata | b92d57d8-1a76-4b71-b1dd-50ad2d237f24 | finepdfs | 1.041016 | CC-MAIN-2024-33 | https://brynek.katowice.lasy.gov.pl/documents/18160/46382017/Og%C5%82oszenie+o+naborze/650c9f03-5205-8af4-f3a2-d4fb30aee971 | 2024-08-08T08:26:11+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-33/segments/1722640723918.41/warc/CC-MAIN-20240808062406-20240808092406-00266.warc.gz | 106,520,899 | 0.999903 | 0.999949 | 0.999949 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1310,
3027,
5208,
6670,
8038,
8483,
12063,
12619
] | 1 | 0 |
rodzina
TYGODNIK KATOLICKI
NR 25 (520) 21 CZERWCA 1970 R.
Prawda działa w miłości ◆ Grunt to metoda ◆ W starej szkole
CENA 2 ZŁ
EWANGELIA ŚW.
wg Mateusza (5, 20-24)
Słyszeliście, że powiedziano w Starym Zakońc: Nie zabijaj! Kto by zaś dopuścił się zabójstwa, tego czeka sąd. A ja wam powiadam, że każdego, kto się gniewa na brata swego, czeka sąd. A kto by rzekł bratu swemu: Ty głupce! — tego czeka najwyższy trybunał; a kto by rzekł: Ty bezbożniku! — tego czeka piekło ogniaste. Jeżeli więc ofiarę swą przyniosz do ołtarza i tam przypomnisz sobie, że brat twój ma co przeciwko tobie, to zostaw tam przed ołtarzem swą ofiarę i najpierw idź i pojednaj się z bratem swym, a potem dopiero wróc i złoż swą ofiarę.
Nie mamy chyba wątpliwości, że wyraz „brat” używany często w Nowym Testamencie i w pismach Ojców Kościoła nie oznacza brata „rodzonego”, lecz po prostu człowieka. W myśl autorów posługujących się tym pojęciem każdy człowiek to mój brat (lub siostra), to ktoś, kogo należy traktować jak członka najbliższej rodziny.
Mój brat
NIEDZIELA V PO ZIELONYCH ŚWIĄTKACH
Zresztą jest prawda, że cała ludzkość jest rodziną powiązaną wężem krwi. Nie wyrzynała bowiem krytyki rasistowska teoria poligenezy, według której ludzkość nie wywodziłaby się z jednego rodu, lecz z kilku różnych rodzin, przy czym najlepsze „pochodzenie” mieliby ludzie o białym kolorze skóry... Nauka o człowieku, nie naciągając prawdy dla celów doradnych, z pełną odpowiedzialnością przyjmuje, że wszyscy „znieaniemie” są dziećmi jednych tylko rodziców.
Przez takim pokrewieństwem łączy całą ludzkość wspólny los na małeńskiej planecie w ogromnym kosmosie. Uświadamia to nam ostatnio loty na księżyc i uświadamia jeszcze bardziej przyszłe wycieczki na inne planety czy do innych galaktyk. Jestemy jak rodzina zamieszkująca stateczek rzucony losem na bezniermni przestrzeń oceanu. Jaki taki był i rozwój możemy sobie zapewnić wyłącznie wspólną zgodą i wzajemną pomocą, a uprzyjemnić życie braterską życzliwością nazywaną w Ewangeli milością.
Religia chrześcijańska do czysto ludzkich racji dorzuca w tym względzie jeszcze motyw religijny. Glosi, że wszyscy ludzie są dziećmi jednego Ojca, „który jest w niebieskich” i zaleca modlić się do Niego: „Ojcie nasz...”. W ten sposób do pokrewieństwa fizycznego dołącza się jeszcze pokrewieństwo duchowe. Jestemy braciemi, gdyż mamy wspólnego Ojca. Chrześcijaństwo zapewnia, że to nie fikcja. Bóg jest naszym Ojcem nie tylko teoretycznie. Okazał Swoje ojcostwo również w praktyce, w konkretnym działaniu, mianowicie w zestaniu na ziemię Syna — Jezusa Chrystusa, który miał nas zbiać nie tylko Swiom cierpieniem, ale również nauką i przykładem: „Dalem wam bowiem przykład, abyście jak ja wam uczyniłem, tak i wy czynili” (Jan 13,15).
Jezus Chrystus z potrzeby ludzkiej życzliwości (zwanej miłością) uczynił przykazanie, które nazwał „nowym”: „Przykazanie nowe daje wam, oście się wzajemnie miłowali; abyście tak, jak ja was umiłowałem i wy wzajemnie się miłowali. Po tym wszyscy poznają, żeście uczniami moimi, jeżeli będziecie się wzajemnie miłowali” (Jan 13,34n). Nowość ta polega nie na tym, że dotychczas takiego przykazania nie było, lecz na tym, że istniejące przy-
KOŚCIÓŁ W ŚWIECIE
Konsekracja Elekta Ludwika Paulitske
Rada Synodalna Starokatolickiego Kościoła Austrii, powołała ks. elekta Ludwika Paulitske na stanowisko współpracownika Biskupa Ordynariusza Dr. Stefana Tóroka.
Ks. elekt L. Paulitske, przez wiele lat zajmował stanowisko wikariusza generalnego Diecezji Wiedeńskiej.
Międzynarodowa Konferencja Biskupów Starokatolickich Unii Utrechckiej potwierdziła wybór nowego elekta jednogłośnie oraz wyraziła zgodę na udzielenie Sakry biskupiej.
W imieniu Kościoła Polskokatolickiego w Polsce, zgodę na konsekrację wyraźili rzeczywiscy członkowie MRBS w osobach: Biskupa Naczelnego Juliana Pękali i Ordynariusza Diecezji Warszawskiej Biskupa Tadeusza R. Majewskiego.
Uroczystości konsekracyjne odbyły się w niedzielę Trójcy św. dnia 24 maja br. w katedrze p. w. św. Gertrudy w Utrechcie. Głównym konsekratorem był arcybiskup Utrechtu dr Andrzej Rinkel.
Nowo kreowanemu Biskupowi L. Paulitske życzymy obfitych łask i błogosławieństwa Bożego w pracy apostolskiej dla dobra Starokatolickiego Kościoła Austrii oraz wszystkich Kościołów złączonych Unią Utrechcką.
(m)
ŚRK potępi politykę apartheidu w Rodezji
Członki działacze światowej Rady Kościołów na posiedzeniu Komitetu Strukturalnego w Oslo zasiądł stanowisko wobec polityki Ríima Smitha w Rodezji. W ogłoszonej deklaracji wzywają oni wszystkich chrześcijan na świecie do uważnego śledzenia rozwoju wypadków w Rodezji i do wywierania wpływu na swe rządy, by te potępiły drogę ucisku, na którą wszedł rząd Smitha. Wystąpiły do wprowadzenia zasadnych środków zaleconych przez ONZ.
„Właśnie dlatego — głosi deklaracja — że rząd ten pragnie uchodzić za stróża cywilizacji chrześcijańskiej musi zostać popętlony za pogwałceniem podstawowych praw ludzkości. Wobec ucisku ze strony białej mniejszości uznajemy się jednak bardziej istniejące napęcie, które przyjęło w Afryce Południowej tragiczne formy, a cierpliwa większość dla zachowania godności ludzkiej, zmuszona jest sięgać po środki ekstremistyczne”.
Oświadczenie podpisał przewodniczący Komitetu Naczelnego, dr M. M. Thomas, zastępca przewodniczącego, pani Pauline Webb i sekretarz generalny, dr E. C. Blake.
Odpowiedź ŚRK na Motu proprio papieża Pawła VI
29 kwietnia br. podano w Rzymie do publicznej wiadomości tekst nowego Motu proprio papieża Pawła VI pt. „Matrimonium mixta”, zawierającego przepisy dotyczące zawierania małżeństw pomiędzy katolikami i niekatolikami.
Światawa Rada Kościołów w odpowiedzi na ten dokument zwraca uwagę, że od partnera rzymskokatolickiego wymaga się, w dalszym ciągu, przyrzeczenia, iż będzie chrześcijanin, by wychować swe dzieci w wierze rzymskokatolickiej, natomiast przyrzeczenia tego nie musi już składać partner nierzymskokatolicki. Odtąd Konferencja Biskupów będzie decydować o tym, w jakiej formie rzymskokatolici przestrzegają swoje przyrzeczenie i pod jakimi warunkami może odbywać się w określonym kraju ślub małżonków mieszanych w kościele nierzymskokatolickim.
Należy mieć nadzieję, czymże w odpowiedzi Świątecznej Rady Kościołów, że Konferencja Biskupów podejmie swe nowe zadanie w ścisłej konsultacji z innymi Kościołami chrześcijańskimi danego kraju lub terytorium i że Kościoły nierzymskokatolickie będą gotowe do rozpatrzenia tego zagadnienia z Kościołem Rzymskokatolickim”.
Zmiana organizacji Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego za granicą
Krótka przed śmiercią Patriarchy Aleksego, Święty Synod Patriarchatu Moskiewskiego dokonał ważnej zmiany w organizacji Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego za granicą. Przyznano mianowicie tzw. „autokefalie” (samodzielność) Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu w Stanach Zjednoczonych, który jest jednosteczne ze zwolennikiem tego Kościoła spod jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego. Święty Synod uznał także autonomię Rosyjskiego
kazanie zostało na nowo zrozumiane i rozszerzone. Stare przykazanie głosiło: „Nie będziecie kraść, nie będziecie kłać, nie będziecie oszukiwać jeden drugiego. Nie będziecie przysięgać fałszywie na moje imię... Nie będziesz uczuśiał bliźniego, nie będziesz go wyżykiwał. Zapłata najemnika nie będzie pozostawać w domu twoim aż do poranku. Nie będziesz zlorzeczył głuchemu. Nie będziesz kląć przeszkoły przed ślepcem... Nie będziesz wydawać niesprawiedliwych wyroków. Nie będziesz stronniczym na niekorzyść biełdaka, nie będziesz miał względów dla bogacza... Nie będziesz szerzyć oszczerstw między krewnymi, nie będziesz czytał na życie bliźniego... Nie będziesz żywił w sercu nienawiści do brata. Nie będziesz mściwy, nie będziesz żywił urazy do synów narodu swego, lecz będziesz kochał bliźniego jak sie samego..." (Kapł. 19, 11–18).
Do tych zakazów Chrystus dodał dwie nowości: pomoc dla potrzebujących i objęcie życiowością ludzkości całej.
Pierwszą nowość podał plastycznie, i konkretnie w słowach: „Pojdźcie, błogosławieni Ojca mego, weźcie w posiadanie królestwo przygotowane dla was od założenia świata. Bo byłem głodny, a daliście mi jeść, byłem spragniony a daliście mi pić... byłem nagi a przyodziłście mnie, byłem chory a odwiedziłście mnie.....” (Mat. 25, 34n). Drugą nowość przedstawił w przypowieści o miłościernym Samarytaninie, który udzielił pomocy napadniętemu Żydowi, mimo że te dwa narody dzielili od wieków wrogie uczucia, zwłaszcza na tle wyznaniowym (Łuk. 10, 30–37). Wykazał, że bratem Żyd jest nie tylko Żyd, czyli człowiek tej samej wiary i z tego samego narodu; jest nim każdy człowiek, niezależnie od narodowości, religii, ras y itp. Na tej podstawie Ap. Paweł uczył: „A tu już nie ma Greka ni Żyda, obrzeźania lub nieobrzędzenia, barbarzyńcy, Scyty, niewolnika, wolnego.” (Kolos. 3, 11).
Owszem, to nowe przykazanie, Chrystus stawiał wyżej niż modlitwę, niż ofiary religijne i manifestowanie przywiązania do wiaruj ojców. W tym zapewne celu powiedział przeciwko farayszuszom: „Biada wam.... obłudnicy, bo daciecie dziesięcine z mięty, kopru i minkmu, lecz pomijacie to, co ważniejsze — sprawiedliwość, miłosierdzie i wierność. To zaś trzeba było wykonać, a tamtego nie zaniedbać”. (Mat. 23, 23).
Tę samą myśl zawiera pouczenie: „Jeśli więc przyniesiesz swój dar przed ołtarz i tam wspomnisz, że twój brat ma coś przeciwnko tobie, zostaw tam twój dar przed ołtarzem i idź i pierwiej pojednaj się ze swoim bratem. Potem przyjdź i ofiaruj swój dar” (Mat. 5,23n).
Bo ważniejszy jest nasz stosunek do ludzi niż do Boga. Czy to bluzniertwo? Chyba nie, skoro nie inaczej rozumował Ap. Jan: „Jeśliby kto powiedział, że miluję Boga, nienawidząc brata swego, kląćmac jest. Kto bowiem nie miluje brata swego, którego widzi — jak może miłować Boga, którego nie widzi?” (Jan 4, 20). KS. S. WŁODARSKI
**CZERWIEC**
| 21. | N. | Alojzego, Alicji |
|-----|----|-----------------|
| 22. | P. | Paulina, Innocentego |
| 23. | W. | Zenona, Wandy |
| 24. | S. | Jana |
| 25. | Cz.| Wilhelma, Lucji |
| 26. | P. | Jana, Pawła |
| 27. | S. | Marii, Władysława |
---
Keścioła Prawosławnego w Japonii. Tym samym uległa likwidacji „Misja Duchowna” Patriarchatu Moskiewskiego w Tokio, istniejącej od 111 lat. Informacje o nowych decyzjach Świętego Synodu podały oficjalnie do wiadomości kierownik Wydziału Zanicznego Patriarchatu Moskiewskiego, Metropolita Lenigradu i Nowogrodu — Nikodem.
Zwolnieniu tych dwóch Rosyjskich Kościołów Prawosławnych spod jurysdykcji Patriarchatu Moskiewskiego przypisuje się w środowiskach prawosławnych nie mniejsze znaczenie niż niedawnej wizyty w Stanach Zjednoczonej częściowej spleśnieności sakramentalnej z rzymskokatolikami i starokatolikami.
**Powrót do Iraku Patriarchy Kościoła Nestoriańskiego**
Z honorami przysługującymi dostojnikom państwowym, został przyjęty w Bagdadzie przez prezydenta Bakra nestoriański Patriarcha Szimon XXIII Essai, który po 40-letniej emigracji w USA powrócił niedawno do Iraku. Szimonowi XXIII przywrócono obywatelstwo irackie, którego cierpiąłaby mu poprzednie reżim tego kraju.
Szimon XXIII Essai, którego pełny tytuł brzmiał „Katkolos Seleucii i Kiesifonu oraz Patriarcha Wschodu i Assyrii”, jest zwierzchnikiem Kościoła Nestoriańskiego, liczącego ponad 200 tysięcy wyznawców, posługujących się głównie językiem kurdyjskim. Poza Irakiem wyznawcy nestoriańscy zamieszkują Syrię, Turcję, Iran i kraje innych kontynentów.
Po masakrze nestorian w 1930 roku, Patriarcha Szimon XXIII udał się wraz z 25 tysiącami wiernych do Ameryki, gdzie z nowej siedziby w San Francisco kierował swoim Kościołem. Jego obecny powrót umożliwia pozytywną politykę rządu Ba'akra wobec mniejszości narodowych, koptyjskiej przede wszystkim dla chrześcijan.
Rząd iracki zarządził odsiedzenie nestorianów wszystkich kościołów odebranych im w przeciągu ostatnich 50 lat. Odbudowa kościołów zniszczonych odbędzie się na koszt państwa.
**Amerykańscy przywódcy kościelni za zjednoczeniem chrześcijan**
Za zjednoczeniem trzech wielkich społeczności chrześcijańskich, prawosławia, protestantyzmu i rzymskokatolickośmi, opowiedzieli się ostatnio główni przedstawiciele tych trzech grup chrześcijańskich w USA. W Konsji, przeprowadzonej w amerykańskiej telewizji, sekretarz generalny Narodowej Rady Kościołów — dr Edwin Espy, prymas grecko-prawosławnej Archidiecezji Ameryki Północnej i Poludniowej, Janusz oraz rzymskokatolicki arcybiskup Detroit Thomas Gumbleton, wyrażili wspólny pogląd, iż nadejdzie dzień, w którym nie da się już powstrzymać organicznego zjednoczenia tych trzech wyznań.
**Rocznik „Oecumenica 1970"**
Slariuszem Instytutu Badań Ekonomicznych w Strassburgu ukazał się niedawno Rocznik „Oecumenica 1970", wydany w trzech językach. Na jego treści składają się przeprowadzone i rozważane refleksje teologów anglikanaskich, prawosławnych, luterańskich, reformowanych i rzymskokatolickich, wygłoszone podczas seminarium w Strassburgu, poświęconego sprawie stosunku Ewangelii i Sakramentu w perspektywie biblijnej, wyznaniowej i ekumenicznej. Rocznik publikuje także sprawozdania z dyskusji w grupach.
**Społeczność robocza Kościołów chrześcijańskich w NRD**
W NRD ukonstytuowała się ostatnio Społeczność robocza Kościołów chrześcijańskich, w skład której, poza Związkiem Kościołów Ewangelickich w NRD, należą: Kościół Starokatolicki, Związek Zborów Ewangelicko-Wolno-kościelnych, Kościół Ewangelicko-Metodystyczny, Ewangelicka Jednota Braterska (dystrykt Hernhut) i Zbory Mennonickie.
Ukonstytuowanie się Społeczności roboczej Kościołów chrześcijańskich w NRD jest równoznaczne z zetwaniem przez reprezentowane w niej Kościoły związków z tzw. „Społecznością roboczą Kościołów chrześcijańskich w Niemczech", istniejącą od 1948 r. i mającą swą siedzibę w Frankfurtie n.M.
**Badania nad religijnością w Słowacji**
Z 4,5 mln Słowaków 71 proc. jest ludźmi wierzącymi, 14 proc. ateistami a 15 procen zajmuje postawę obojętną wobec zagadnień religijnych. Dane te, po naukowym badaniu religijności w Słowacji, podał Instytut Socjologii Stowarzyskiej Akademii Nauk. Badanie to przeprowadzono w ostatnich trzech miesiącach 1969 r., a jego wyniki opublikował ostatni numer kwartalnika „Socjologia".
Przy kościele bolesławskim wyznawcy Kościoła Polskokatolickiego wybudowali piękną, nowoczesną plebanię.
Z wizytą w parafii w Bolesławiu
Ołtarz boczny kościoła w Bolesławiu
Bolesław to mała osada górnicza położona siedem kilometrów od Olkusza. Tutaj w 1957 r. została zorganizowana parafia Kościoła Polskokatolickiego — licząca obecnie prawie siedem i pół tysiąca wiernych. Proboszczem w Bolesławiu jest Ksiądz Dziekan Tadeusz Balicki, który cieszy się wielkim poważaniem i sympatią parafian. Ta serdeczna więź, łącząca duszpasterza z wiernymi, przejawia się w bliskim kontakcie i działaniu parafian, w świadectwach i pracach społecznych dla Kościoła Polskokatolickiego. Wierni w Bolesławiu nigdy nie są obojętni na apel swojego duszpasterza. Bez względu na to, czy dotyczy to ofiar na rzecz Kościoła, czy osobistego wkładu pracy.
Jednym z dowodów jest fakt podjęcia budowy plebani przy kościele, z ofiar wyznawców, przy dużej pomocy finansowej ze strony Prezydium Rady Kościoła Polskokatolickiego. Projekt budowy plebani został przygotowany w kilku wersjach: były zamierzenia skromniejsze i bardziej ambitne. Ksiądz Dziekan udostępnił swoim parafianom obejrzenie projektów i oni właśnie zdecydowali, że ma być realizowany ciekawszy architektonicznie projekt budowy wg koncepcji inż. Dobrowolskiego z Krakowa. Byli nawet tacy wierni ze wsi Bukowna, którzy uwarunkowali swoją dalszą materialną pomoc w budowie o ile ten właśnie droższy, ale ładniejszy projekt zostanie zaakceptowany.
Budowa plebani została rozpoczęta, w stanie surowym zakończono ją w
Dzieci składają kwiaty na grobie poległych bohaterów na cmentarzu polskokatolickim w Bolesławiu
W Rokitnie Szlacheckim, na życzenie wyznawców Kościoła Polskokatolickiego ks. Dzickan zorganizował parafię polskokatolicką, a obecnie buduje się tam kościół. Budowa trwa, ale już od listopada ub. roku w podziemiach kościoła odprawiane są nabożeństwa. W Bukownie, gdzie jest około 800 parafian, wyznaczony już został teren pod budowę kościoła, a ponadto jest prowadzony punkt katechetyczny, do którego uczęszcza 67 dzieci. Bolesław oddziaływało swym przykładem także na inne miejscowości, czego dowodem może być Dąbrowa Górnicza, gdzie jest wielu wyznawców Kościoła Polskokatolickiego i zachodzi konieczność obsługiwanie przez księży z Bolesławia ślubów, chrztów i pogrzebów. Społeczne zapotrzebowanie na Kościół Polskokatolicki doprowadziło niewątpliwie do erygowania tam nowej parafii. Podobnie dzieje się w innych miejscowościach, m. in. w Sośnowiecu.
W Ostrowcu Górniczym w pierwszych dniach maja br. odbył się uroczysty pogrzeb prowadzony przez księży z Bolesławia z udziałem około tysiąca osób.
Księża z Bolesławia obsługują także kaplice polskokatolickie w miejscowościach: Krzykawa, Ujków Stary i Ujków Nowy oraz w Wodonecz. Księża zajmują się tam również pracą duszpasterską i prowadzeniem punktów katechetycznych.
Działalność parafii w Bolesławiu to piękna i żywo przemawiająca karta z życia Kościoła Polskokatolickiego. To dowód dominującego wpływu Kościoła Polskokatolickiego na tym terenie, gdzie dzięki bliskiej współpracy duszpasterza z wiernymi osiągane są widoczne w Bolesławiu i całej okolicy, efekty. Parafianie z Bolesławia dążą do tego, aby ich parafia była naprawdę przodująca, a swego proboszcza cenili jako prawdziwego wychowawcę i przyjaciela.
Tekst i foto ERYK ADAMSKI
Wyznawcy Kościoła Polskokatolickiego w Rokitnie Szlacheckim porządkują w czynie społecznym teren budowy kościoła.
Prawda działa w miłości (III)
Nie skończyło się niesieć na jednorazowym wybiu szyb. Po pierwsze podjęto akcję mającą na celu przekonanie wyznawców naszej parafii, że narodowość jest czynikiem grzechem nieprzepracowanym przez Boga i Kościoła itd., a więc usiłowanie zadać złość od strony etycznej. Nie zapomniano też o stronie dogmatycznej: to żaden kościół, mówiono, to przebrancerzy, herecyty (rok 1967) nie uznający Prawa Świętego Obywatela dla naszym ludziom wiele, łącznie z pomocą materialną, było tylko przekonać ich i odwrócić od słusznego obranej drogi. Szczególną zaś uwagę i „trośkliwość” tutejszej duchowności i tzw. aktwy parafialne darychych naszych wyznawców, którzy posiadali dzieci w wieku szkolnym, aby w ten sposób zbogotaćować nauczanie religii w polskokatolickim punkcie katechetycznym. Czy w tych i w innych wypadkach opisała się skórka za „wyparwki”. Powiemy w tej sprawie, że wyznawcy takim „zabiegi” byli z miejsca informowany przez moich parafian. Nie czyniłem z tego nigdy prawnego użytku, ponieważ zdawałem sobie sprawę, że zdecydowanie wymawców narodowych ta agitacja nie zaskoczyła, a dla chłopaków, którzy byli wychowywani przez świadków, była naturalna i bardzo pożyteczna próba wiary. Co najwyżej można było wspomócć naiwności, która powoduje nie przemyślane odruchy wrogoci i niemalność wyznaniową. Był to przecież okres Soboru i wkraczanie Kościoła brańnego na nową, po soborową drogę.
Gdy nie dały rezultatów namowy i perswazje, mające na celu rozbicie nowej parafii, chwyciło się wtedy środowisk mniejsz szlachetnych, żeby nie powiedzieć — sprzecznych z prawem kanonicznym: Oto wiosną 1967 roku zainspirowano wlamania do naszej świątyni, rozbicie tabernakulum i dokonanie profanacji Najświętszego Sakramentu przez wykradzenie wraz z puszka postaci konsekrowanych i utopiienie w rzeczce Kamienniej. O tym, że chodziło tu tylko o znieważenie konsekrowanych postaci świad- najczesznych przestępstw przeciw religii. Zamierzano tym wykroczeniem zniszczyć lub zadać poważny cios parafii narodowej. Niewątpliwie był to bolesny bardzo cios, bo targnięcie się na największą świętość nigdzie nie może być być odezute inaczej. Ale czy osiągnęło przez to zamierzone cel?
Odpowiedź niechaj będą dalsze wypadki w parafii polskokatolickiej w Skarżysku Kamiennym. Opisane już wlamania zakończyły się Najświętszym Sakramentu wstrząsaniem całym miastem, czyn takie nie podobał się nikomu. Przez okres około półtora roku parafia nasza cieszyła się względnym spokojem ale, niesłyszy, była to cisza zwiastująca nową burzę.
Przezdziedzie dzieci, w którym udowodniono nam, że nie zapomniano o istnieniu parafii narodowej. Zapomnieć o parafii, która nie tylko, że nie upada, ale rozwija się i utwierdza? Zapomnieć miałno i to, że zapuszczamy również swoje korzenie na teren powiatu starachowickiego i miasta Starachowice? W lipcu ub. roku odbyła się pogrzeb żołnierza jednego naszego wyznawcy. Próbowało różnych metod, ale zdobytowany wyznawca nie ujął się i nie uległ nęczącym propozycjom. Pogrzeb odbył się w obrazku polskokatolickim. Należało więc coś uczynić dla parafii narodowej, dać jej solidną lekcję pogłębowa i przypomnieć, co to jest chrześcijanin. Fracz tylko w tym, kto taką „lekcję” poprowadzi? Potrzeba tu było nie tyle inteligencji, ile raczej silnych mieśni; taki osobnik znalazł się, mniejsza o to, że umyślowo chory... bo nikt innego tego nie uczyniłby. Oto 21 września 1968 roku, w godzinach popołudniowych, w czasie szkolenia grupy katechistów, w szkole konalnej gruntownej dewastacji kaplicy parafii polskokatolickiej w Skarżysku Kamiennym. Wybił prawie wszystkie szyby, wlamował się do wnętrza, zdemolował wielki ołtarz, niszcząc wszystko, co napotkał po drodze. Nie wiadomo, czy więcej walczył, czy temu biedniejszy, bo chorem człowiekowski, czy też tym, który go do tego podpędził. Sądzono, że wariatowi wszystko ujdzie i że nikt nie będzie podejrzewał go o to, iż inicjatywa wyszła od niego.
Mylili się jednak ktoś, kto sądził, że na opisanym wyżej wypadku skończyła się „święta wojna” w Skarżysku. Do chwili remontu wybijano resztę szyb w kaplicy, owszem, robotnicy nie zeszli jeszcze z rusztowania, a już pościli nowe szyby. Czyż remont nie świadczył o żywoności parafii i czy miiano pozwoić na spokojne remontowanie? Byłoby to zbyt dobrze. Po remoncie i oszkleniu kaplicy z końcem listopada ub. roku, dano jej spokój do dnia 25 stycznia br. Były to dzień zamkający w naszej parafii tydzień modlitwy o jedność Kościoła i Chrześcijaństwa. Nie sądzilem, że w dniu tym wypadnie mi odgrywać na bożeństwo i modlić się wraz z parafianami w kaplicy ze świet
List otwarty
Znana przed wojną lekkoatletka, Gisela Manermayer, reprezentantka Trzeciej Rzeszy na olimpiadzie w Berlinie w 1936 r., złożywczyni złotego medalu, drukuje na łamach niemieckiego sportowego "Kicker" swoje wspomnienia, w których w sposób zupełnie jawny etatyzmuje się hitlerowskim reżimem. W związku z tym jedna z najwybitniejszych przedstawicielek polskiego sportu, olimpijka z 1936, Jadwiga Wałsowna, opublikowała list otwarty, który zamieszczamy w skrócie. W liście swym nasza medaliściak pisze:
"Przed 34 laty los zetknął nas na stadionie olimpijskim w Berlinie. Każda z nas mogła stanąć na najwyższym podium. Pani była o 1 m 41 cm lepsza. Wygrała pani zaszczenie. Ja zdobyłam srebrny medal.
Sa to, niestety, jedynie chyba mile wspomnienia z tamtej olimpiady, nad którą zawisi cień hitlerowskiego reżimu. Wspólna olimpijska atmosfera pokoju i przyjaźni ustąpiła na naszej budowie hitlerowskiej demokracji, zastąpiona wulgarną japońską propagandą. Prędko olimpijskich zakrzyły złośliwe hakenukreuze. A później... Pani wie co było później. Rok 1939, brutalna napaść na Polskę, wywołana przez reżim hitlerowski, przyniosła wojnę światową. Moi przyjaciele z reprezentacji, Janusz Kusociński i Józef Noji zostali rozstrzelani. To było niespełna w 3 lata po igrzyskach olimpijskich w Berlinie.
Dlaczego piszę do Pani ten list? Dlatego, że odnalazłem w Pani wspominaniach zupełnie inny obraz tamtych olimpijskich dni. Pani, w rozczarowującej okoliczności wspomina o "ogromnej przyjaźni, jaką istniała między zawodnikami bez względu na rasę i pochodzenie", zapominając o tym i nie pisząc o tym, że zawodnicy podczas igrzysk nie mogli nie zwracać uwagi na miejsce w Pani reprezentacji, że Hitler nie podał reki najlepszym zawodnikowi igrzysk — Jerzie Owensowi diałego, że był on Muzyrem. Natomiast podawano ręce tym, którzy szłyli i mieli służyć umacnianiu reżimu hitlerowskiego. Także w 1936 r. mistrz olimpijskim w pchnięciu kulą, Hansem Woellke, który "urządził" później jako oficer policji podczas ponurych lat okupacji w Warszawie.
Nic z tego nie ma w Pani pamiętnikach. Pani widziła tylko wspaniałą atmosferę igrzysk. "To było nie tylko wielkie sportowe wydarzenie, lecz prawdziwe święto pokoju i przyjaźni w duchu olimpijskim". Takie stwierdzenia wypełniają Pani berlińskie reminiscencje. Dziennikarz, który pisuje Pani wspomnienia, obdarza je komentarzem: "Nie było żadnych nacjonalistycznych ani rasistowskich uprzedzeń, kto później tak mówił lub pisał, tużderzł nieprawdziwie".
Na co obliczone są tego rodzaju wymużenia? Mam obawiać się przypomnieć fakty, które powinny być przestrzeg dla całego ruchu olimpijskiego. Nie wolno nam dopuścić, aby sięgały się igrzysk olimpiad z 1936 r., nie wolno nam dopuścić do tego, by kiedykolwiek, jakiekolwiek igrzyska zostały wykorzystane w interesie idei sprzecznej z duchem przyjaźni i pokojowej współpracy. Dlatego pozwalim sobie przypomnieć Pani tamte dni i dni następne, które głęboko utkwiły w pamięci mojej i mojego narodu".
Zachęca do działania służby neofacistów z NPD pobliskość sądów w NRF. Niedawno Sąd w Monachium rozpatrywał sprawę wieloletniego adiutanta Hitlera, SS Obergruppenführera, Juliusa Schauba. W procesie niektórzy świadkowie mówili, że Hitler był jakimś mistycystą. Trzecia Rzesza rozwiązała z zawiadu a potem jeden z najważniejszych dziennikarzy NRF, Siegfried Dietrich (zdjęcie z lewej); oraz szef Kanclerza, Otto Meissner (zdjęcie z prawej; tam w jasience i kapeluszu). Po wysłuchaniu świadków, których treść szanta była z góry przesądona, sąd uniewinnił Schauba odrzucając zarzut o udział w zbrodniach wojennych.
Pogrobowcy Hitlera nie tracą animusu
NPD — partia utworzona w NRF przed 5 laty z inicjatywy byłych hitlerowców, jako cel swego działania wysuwa nadal przekreślenie rezultatów drugiej wojny światowej i odrodzenie aktywnego nacjonalizmu. Dala ona znać o sobie, i to bardzo głośno, przy okazji kolejnego "Parteitag" odbytego w Wredheim. Uczestnicy zjazdu manifestowali swą wierność do idei Führera, von Thadden, oraz gorącą akceptację głównego dokumentu zjazdu — "Manifestu 1970", zjazdowych uchwali i rewolucji.
W "Manifestie" NPD nie przyczynia bliżej swoich żądań i domaga się równych praw dla wszystkich narodów w tym również dla narodu niemieckiego. Po powtórzeniu wysuwanych od lat roszczeń terytorialnych do ziem polskich i czeskosłowackich — "Manifest" zajmuje się problemami wewnętrznymi NRF i żąda m. in. zlikwidowania "prowestacji przez mocarstwa okupacyjne polityki reedukacji", a rozwija punktem o potrzebie umacniania świadomości narodowej i państwowej. "Manifest" stwierdza dosłownie: "NPD wypowiada się przeciwko narzucaniu narodowi niemieckiemu kompleksu wizy i utrzymywaniu go w slanie politycznej i moralnej ulęgości. Świadomość narodowa i państwowa są podstawą każdej skutecznej polityki".
Pod koniec obrad raz jeszcze zabral głos von Thadden. Wśród historycznych okrzyków sąd oskarżony o m. in. że "Niemieccy nie było nocy politycznej. Były tylko dni, w których Niemcy mieli lepsze lub gorszą armię". Okrzyki aprobaty towarzyszyły również oświadczeniu, że NPD wytrwałe i nieomylnie dążyć będzie do odbudowy Niemiec "wolnych od lęku i wszelkiego obcego panowania".
Jedna z rezolucji stanowi zapowiedź walki przeciwko rządowi Brandta — Scheela i koncepcje porozumienia ze Związkiem Radzieckim i innymi krajami socjalistycznymi określa jako "zgubne" dla NRF.
NPD prawdopodobnie pragnie stać się centralnym ośrodkiem koncentracji sił prawicowych w NRF w celu podjęcia pozycji aktualnego rządu w Bonn. W kraju nie jest razie, nie do przyjęcia jest teza, forsowana przez niektóre koła polityczne w Republice Federalnej, że NPD jest zjawiskiem maniakalnym, nie ma szans większego powodzenia i jest "garstką gorących głów".
Na torach kolejowych NRD
Wraz z polskim udziałem w produkcji i rozwoju Niemieckiej Republiki Demokratycznej oraz realizacją bieżących i perspektywicznych zadań rozwoju gospodarczego kraju, ważne są też usprawnienia transportu, zwłaszcza w płaszczyźnie ruchu kolejowego. Przewiduje się np., że od 1975 r. około 80 proc. pasażerów Komety będzie z komfortowymi wagonami pierwszej klasy. W tym czasie zostanie likwidacja ośmiu odcinków kolejowych o niewielkiej elektroenergetycznej i głównym czynniku przewożenia: blisko połowy pasażerów i towarowych. Ich średnie zmiany mają do 160 km/h, a na niektórych liniiach pociągów towarowych do 200 km/h.
Przez ostatnie lata inwestycje oraz modernizacje, uwzględniające w szerokim zakresie potrzeby techniczne i kierunki NRD rozpoznaje. W bieżącym roku w okresie letnim przewidziano jeszcze kilka zmian trakcji parowej na trasie Berlin — Lipsk. W tym czasie Lipsk kolei NRD wprowadziła dodatkowe połączenia elektryczne. Na 185 km trasy kursują czteroczłonowe, kompaktowe pociągi serii "Genius" o napięciu spalinowym. Dysponują one łazienkami dla pasażerów, z czego 3 w klasie pierwszej. Pociągi te są wykorzystywane na przejściu tras Berlin — Lipsk w ciągu 165 minut, zaś średnia prędkość 105 km/h. Na trasie, której długość wynosi 160 km, w sumie oszczędza to skrócenie dotychczasowego czasu przejazdu o 40 minut.
Oszczędność sprawna istotną rolę w budowie nowych linii i usprawnieniu przepływu towarów. Wszystko to przyczynia się do wzrostu produkcji i rozwoju gospodarczego kraju.
Przebudowa wsi radzieckiej
W ZSRR zaaprobowany został program eksperymentalnego budownictwa we wsiach radzieckich. Do połowy siedemdziesiątych lat XX wieku w kraju obowiązuje jedno dwa osiedla, które służą jako wzorzec w zmienianiu oblicza wsi naszym. Powinny one pod względem architektury i wyznaczeniu życia znacząco przekroczyć dzisiejszą rzeczywistość.
Eksperymentalne budownictwo jest pierwszym etapem długiego procesu przeobrażenia wsi. Specjalni radzieccy uważają, że zbytne rozdrobnienie ludności wiejskiej jest jednym z głównych czynników, które uniemożliwiają szybkie połężenie rozwiniętych form życia chłopów i stworzenie w nich domów takiego poziomu, jak w miastachach i mieście.
Założenie różnej między miastem a wsią należy w Związku Radzieckim do najważniejszych problemów społecznych. Według opinii architektów, obecna konstrukcja powiększania wsi zmniejsza ich liczbę, co powoduje zmniejszenie liczby mieszkańców obecnie 470 tys. W dużych wioskach można zapewnić nowoczesny komfort, zaoferować wszystkie rodzaje usług hygienicznych i stworzyć szerokie możliwości dla osiągnięcia korzystania z dobra kultury. Nowe rozmieszczenie ludności wiejskiej odpowiada też temu wymaganiu, a równocześnie konieczności kooperacji produkcji rolniczej i przemysłowej, zakładającą otwarty kontakt i przeszkodzenie przemysłowym w jednym miejscu. Związek Radziecki planuje już dziesiątki podobnych mieszanych zjednoczeń.
Realizacja programu przeobrażenia wsi już się rozpoczęła. Na pierwszym etapie szczególnie dużo uwagi poświęca się powiększeniu produkcji materiałów budowlanych na wsi. W roku ubiegłym przeznaczono na ten cel półtora raza więcej środków państwowych niż w roku poprzednim. Opracowano typowe projekty domów wiejskich. Architektów chętnie przyjęli taką odpowiedność projektów domów, aby każdy chłop mógł wybrać jeden z nich według swojego upodobań. Przyjęto zasadę, że typowe projektowanie nie powinno na dłużej być powtarzane ani modyfikowane. Głównym typem będzie dom 1–2 piętrowy z przednim sieniem. Już 40 instytutów projektowych i ich filie prowadzą prace związane z przebudową wsi.
Za jedną z najukładniejszych problemów uznawana się w ZSRR wciąganie na szerską skalę nowych do wsi chłopów. Do jego rozwiązania przyczyniły się w poważnym stopniu powietrze w ostatnich latach przez Komitet Centralny KPZR i Rade Ministrow uchwały. Przewidywano, że one polegają na organizacji masowej pracy i nadzorowania pracowników rolnictwa, co stworzyło pomniejsze warunki także dla młodzieży zatrudnionej w kołchozach i sowchozach, a zwłaszcza dla chłopów i dziewcząt, którzy zaczynają pracę zawodową. Fakt ten podkreślano na wspólnym posiedzeniu komisji do spraw młodzieży Rady Związku i Rady Narodowości Rady Najwyższej ZSRR. Członkowie tych komisji omówili działalność prowadzoną przez ministerstwa i urzędy ZSRR, zmierzającą do dalszego podniesienia poziomu ogólnej wykształcenia, pozwalającego techniczne i kulturalne umiejętności młodzieży i wciążnięcia jej do pracy w kołchozach i sowchozach.
W ciągu ostatnich dziesięciu lat poziom ogólnej wykształcenia młodzieży wiejskiej podnosi się prawdopodobnie. W okresie 3 lat liczba osób, które ukończyły 2435 tys. młodych specjalistów. Co roku ponad pół miliona osób zdobywa zawód traktorzysty, maszynisty i mechanika. Sprawa pilna dla dalszego rozwoju rolnictwa to wyposażenie w nowe sprzęty, urządzenia, gospodarstw, kołchozów i sowchozów oraz znaczne rozszerzenie na wsi budownictwa socjalno-bytowego i kulturalnego. Komisje zaleczyły odpowiednim ministerstwom i urzędom, by podjęły niezbędne kroki dla usunięcia występujących tu i ówdzie jeszcze niedociągnięć i pogorszenia pracy, zmierzającej do wciągania i ustawidziania młodzieży w pracodawcy rolniczej oraz podniesienia jej poziomu wykształcenia ogólne i techniczne.
ZWIĄZEK RADZIECKI
w walce z faszyzmem
Dzień 22 czerwca 1941 roku stał się punktem zwrotnym w historii II wojny światowej, a także w dziejach polskiego ruchu oporu. W tym dniu Niemcy hitlerowskie rozpoczęły działania wojenne przeciwko Związku Radzieckiemu — wojnę, która stała się początkiem końca III Rzeszy niemieckiej.
Po napaści na Polskę 10 maja 1940 roku wojska niemieckie rozpoczęły ofensywę na zachodzie odnosząc zwycięstwo za zwycięstwem i w krótkim czasie zajmując całą Francję. Już 17 maja w czasie rozmów w sztabie Hitler zastanawiał się w jaki sposób uniknąć walki na dwóch frontach i przez zawarcie pokoju z Anglią przerwać całość działań wojennych na front wschodnim. Wtedy już zamierzał uderzyć na Związek Radziecki. Latem 1940 roku sukcesy Niemców na zachodzie były zaskakujące nawet dla najwyższych przywódców politycznych na świecie. Hitler i generalowie faszyzowscy na tych właśnie sukcesach oparli plany dalszych działań wojennych. Hitler szukał tylko argumentów, które wobec świata mogłyby usprawiedliwić agresję niemiecką przeciwko Krajowi Rad. Nie tak dawno bowiem w sierpniu 1938 roku Niemcy podpisały ze Związkiem Radzieckim pakt o nieagresji, a w miesiącu później we wrześniu tego roku układ przyjaźni. Stąd potrzebne były chociaż pozory, które świadczyły o tym, że Niemcy w obliczu zagrożenia ze strony Związku Radzieckiego zmuszono są do uderzenia na Rosję. Wojna prewenacyjna — to był argument niejednokrotnie zresztą stosowany przez państwo niemieckie wobec innych państw na przestrzeni historii.
Mysł o podjęciu walki ze Związkiem Radzieckim i o zagarnięciu jego ziemi nie zrodziła się w roku 1940, ale dużo wcześniej. Gdy siedząc w więzieniu w Landsbergu Hitler pisarł swoje słynne dzieło MEIN KAMPF — książkę, która w kilka lat później stała się bestsellerem niemieckiego wydawnictwa, ujawniając w niej swoje plany polityczne powiedział wrażenie: przyszłość Niemiec można zabezpieczyć całkowicie i najpewniej tylko kosztem Rosji. Odnaleziony po latach rękopis o niemieckiej polityce zagranicznej, który zdaniem ekspertów został napisany przez Hitlera przy współudziale Hessa, wydany jako DRUGA KSIĘGA HITLERA, miał wówczas powiedzieć wypowiedź: MEIN KAMPF. O co jest głównym zadaniem niemieckiej polityki zagranicznej — likwidacja Związku Radzieckiego i zagarnięcie ziem radzieckich na wschodzie. Inne mniejszej wag, ale często powtarzane stwierdzenie uzasadniające rozszerzenie Niemiec do tamtych terenów, to zdanie Hitlera, że przyszły co pozytywnego powstało w Związku Radzieckim jest zasługa cudzoziemców — a przede wszystkim Niemców.
Plany Hitlera ujawnili także jego najbliżej współpracownicy, którzy po zagranicach przez Hitlera władzy zbiegli za granicę. Rausching i Strasser opublikowali książki i artykuły z których jasno wynikało, że Hitler zmierza do opanowania świata przez rasę niemiecką upierając to zwycięstwo na wypiętleniu jednych i ujarzmieniu pozostałych narodów. Rosja Radziecka stanowi stałe niebezpieczeństwo dla Europy... Problemy rosyjskie nie były rozwiązywane zgodnie z niemieckimi ideami. Rosja musiała być podzielona na części składające się na stanowią naturalne terytorium imperiałne Niemiec... Oto fragmenty wypowiedzi Hitlera. Równolegle zresztą z nim tworzony był plan zagospodarowania terytoriów wschodnich. Przygotowywał go specjalista od tych spraw przyszły minister rolnictwa Darré. Według planu w skład Niemiec miał wchodzić kraj "syberyjski", Ukraina, państwo kaukaskie..." Władzę miał na objąć "elita niemiecka", a na zajętych ziemiach Hitler zamierzał prowadzić "eksperymenty" o których tak pisze Darré: "Kraj zamieszkały przez obca rasę musi się stać krzemieniem niewolfników, robotników rolnych lub przemysłowych.
W dalszych latach przed wybuchem wojny światowej tylko dla uniknięcia walki na dwóch frontach Hitler zaproponował Związkowi Radzieckiemu podpisanie paktu o nieagresji traktując go zresztą jako bezwartościowy. Wielokrotnie zwracał się w swojej korespondencji z pułkownikem von Reichenau pisząc: Układy mogą być zawierane tylko między partnerami reprezentującymi ten sam światopogląd... Współpraca polityczna Niemiec i Rosji nieprzyjemnie uraża pozostają świat...
Jest wrzesień 1939 roku. Wybuchu wojna Zajęta została Polska. 18 październik Hitler oświadcza — Polska to rejon przyszłych operacji niemieckich... 23 listopada pada druga znamienna wypowiedź: Możemy wystąpić przeciw Rosji tylko wówczas gdy będziemy wolni na Zachodzie...
Na przeszkodzie po zajęciu Francji stał problem angielski. Hitler uważa, że Anglia ciągle liczy na Związek Radziecki i tylko dlatego nie kapituluje. Od końca maja do lipca 1940 roku toczą się dyskusje w niemieckich kołach wojskowych na temat tego jakimi środkami rozpocząć wojnę ze Związkiem Radzieckim... Jak zadać druzgocący cios Rosji i zmusić ją do uznania hegemonii Niemiec w Europie... 31 lipca zapada decyzja podjęcia przygotowań do agresji na Związek Radziecki. Plan przewidywał utworzenie dwóch wielkich ugrupowań armii niemieckiej: jednej, która uderzyłaby na Kijów; drugiej na Moskwę. Zaczęły się przegrupowania wojsk w ścisłej tajemnicy, tak aby w Rosji nie wylucać wrażenia, że szykowany jest atak na wschód...
Do grudnia 1940 r. opracowanie planu napaści na Związek zostało zakończone. Plan został oparty na zasadzie „wojny blynkawicznej", zaszyfrowano go jako „plan Otto". Orientacyjny termin ustalony został na koniec maja 1941 roku, 18 grudnia 1940 r. Hitler podpisał opracowaną przez generałów dyrektywę nr 21 w sprawie ataku na Związek Radziecki — „operacji Barbarossa". W styczniu 1941 roku wydano złożoną szczegółową dyrektywę „o strategicznym rozwiązaniu sił". Rozpoczęto także przesunięcie wojsk niemieckich do Rumunii i koncentrację wojsk niemieckich w Polsce. Po zagarńciu Grecji i Jugosławii (w kwietniu i maju 1941 roku) posunięcia te przybrały jeszW STAREJ SZKOLE
(fot. Archiwum)
dzio lubię jeździć na — jak to mówią — stare śmieci. Do malego mi to miasteczka mi to wioszczyne, w której upłynęła moja młodość. Ze szczególnym upodobaniem odwiedzam dom, w którym byłem dzieckiem, że latem zawsze łatwiej wyobrać się „za miasto” a może obłącę, że wszystkie wspomnienia mojej młodości kojarzą się z ta właśnie porą roku. Nie zawsze każda młodość jest radosna i szczęśliwa. Niektórzy jednak pamięć ludzka ma to do siebie, że woli utrwalać chwile jasne i radosne niż to, co w życiu było niesprawiedliwe. I tak się jakiekolwiek, że te dobre momenty zdają się zawsze być jasne, albo nawet. Nawet nie wiadomo, czy tak było naprawdę. Może to tylko nasze marzenia tak właśnie potrafią je umiejscowić: w pełnym pełnym słonecz rozświetlonym ptaków w gorącym płachcie drogi, a prowadzącą do szkółki. Po upływie 25 lat nie znów do szkoły już ta droga. Jest tak samo piękniejsza jak dawniej i to jedynie pozałożona o owe smutne dniawce. Drzewa, które posadziliśmy kobi niej, wysokie przeszkodziły. Wszystko wyparły stare szkolny oza ostatniego zakrętu.
Zresztą jako to była szkola, po prostu drewniany parterowy budynek, w którym latem zatykało się gorące słońce stanowiła się w cieniu dwa żelazne piecze „kozy”, które dawały ciepło dodat, dokąd się w nich pałiło. Rano więc przychodziliśmy do wyżłobionych na łódka.
Ten barak, owszem, stoi jeszcze, ale nie widzę go chyba na jakis składnik, do którego już nikt nie zagląda, bo na otaczającym go zielonym trawniku nie ma śladu jakiejkolwiek dróżki ani alejki.
Natomiast nowa szkoła jest ta, że nigdy nie widziałem. Piekło, bo piecza, boż teraz przebież w całym kraju można liczyć je na setki, tysiące.
Niekiedy przymykam oczy i myślę: a może jeśli odwrócić się nagle to zobaczę jak zza zakrętu, z tego tam drewnianego domu wybiegnie czepiąca drewnianikami Jadwiga? A może, gdy wsłucham się w ciszę populacji, usłyszę charakterystyczny zgrzyt roweru, polem hamowanie? Śmieszny raz niski rząd drzew, podczas Andrzeja „Kurza łapa, znowu lańcuch spadł Ma za duży kur”.
Niestety żadnego z tych zdarzeń nie będę już nigdy oglądać. Ale przecież wszelki z tych chłopców, w wieku dziesięciu metrów, jeszcze we dwójce mamy wice ni by mierzeć. Mają dzieci, lech dzieci biegają właśnie tę drogę do tej szkolki. Tyle, że nie jest to zupełnie tak samo jak na naszych czasów.
Należy pamiętać właśnie Jadwię. Międzynka blisko mnie. Z mojego okna było widać jak dzień w dniu obie z matką roznajmują na płacie ogromne płachty zwierzęcych wnętrzności. Przy pomocy sztuczek, nożki przy użyciu wiertła, z wody z domu, kubelki, wyciągały z przespanej studni, zgiele we dwójce myją ją i czyszczą. Potem pakują w wiadrka, ustawiają na podwórku i na chwilę nakład obie, domu. Wydobywa czysto ubranie Jadwi, gąbka i łapka na plecach, a ona z nich niesie w ręku dwa ciecze wiadrka. Jada z tym swoim „łowarem” do miasta a Jadwię już o osiem jest w szkole.
Ojciec Jadwigi jest zupełnie niezwykły. Pracował na kole, gdzie był konwener. On po potrafił z żelaża wyciągać ramki do fotografii, stylizowane świeczniki. Teraz właściwie jest już na emeryturze, ale jednocześnie pracuje jako nauczyciel w naszej starej szkole.
Jako kierownik uważa, że najmłodsza jest miodziecz ze wsi. To oni mają ogromne poczucie piękna i oni są najbardziej wytwarli. A trzeba wiedzieć, że w stosunku do uczniów tej szkoły wymagane są duże zdolności artystyczne, bowiem o jej absolwentach mówi się rzemioselnik — artysta.
Po wydzielanych schodach idę na dół do kierownika warszawskiego. Po wydzielanych schodach idę na dół do kierownika warszawskiego.
— Oni najchętniej robią to, czego im się nie każe. Bywa, gdy się do czegoś przytou, to nie można wypędzić ich ze szkoły. Obraca w ręku sygnet, trochę kręci, zwraca muzykę na zegarek, polecza nieco poprawić ryclem rysunek główki rycerza, zdobiącej pierścien.
Pytam Zapalnicę, gdzie chciałby pracować.
— W ORNO albo u Juśkiera — odpowiada — w żadnym wypadku w Mennicy ani w jakimś innym zmechanizowanym zakładzie.
— A ten rysunek na sygnecie wykonales według zalecenia placystka?
— Nie. Wymyśliłem sam bo podpatryłem gdzieś podobny. Między rzędami stanowisk bez przerwy krąży nauczyciel, udziela rad i wskazówek. Siedzę i do glądu pracę uczniowie. Myślę, że jest w tym nie tylko konieczność i możliwość wykonania powierzonych mu zadań. W jego piecowolnym staraniu jest coś więcej, co wolno chyba określić truską starzy mistrzów, by wraz z nimi nie odeszli umiłowani zawód.
Przechodzę do kuchni. Miesię się ona w podcieniach szkoły. W rogu świeci rozpalanym żarem paleniskiem. U sufitu, w chwilowym bezruchu, zasygła ciężka bryla mechanicznego mola. Od holu inego nie ma już lat temu, jeszcze na kole stracił słuch ojciec Jadwigi. W blasku bijącym z paleniska zwiążą się chłopcy w skórzanych fartuchach. Wysocy, zgrabni i zręczni. Między nimi kieruję się bez przerwy ojciec Jadwigi.
Co chwila, na prośbę, polecza na chwilę jakieś szczotkę. Próbując przerysować postułowanie ręcznych motłotów, usiłuje się z nim porozumieć.
— Dlaczego pan tu jeszcze przychodzi, przecież pora już na odpoczynek, co pana ciągnie do kuchni?
— Muszę tu przychodzić — odpowiada — bo chcej ich nauczyć, że z żelaża można robić wszystko, co jest najpiękniejsze na świecie...
(H.B.)
BOŻE CIAŁO
We wszystkich parafiach Kościoła Polskokatolickiego odbyły się uroczyste procesje eucharystyczne do ołtarzych obławy. W katedrze pod wezwaniem św. Ducha w Warszawie przy ul. Szwederów róg Czerwiakowskiej, uroczyście procesję w asyście licznej duchowieństwa i wiernych prowadził Ordynariusz Diecezji Warszawskiej — Biskup Tadeusz R. MAJEWSKI.
W katedrze pod wezwaniem św. Marii Magdaleny we Wrocławiu, pl. św. M. Magdaleny 5 — uroczystą procesję z udziałem okolicznego duchowieństwa i wiernych — poprowadził Administrator Diecezji Wrocławskiej — ks. Walerian KIERZKOWSKI.
Centralne uroczystości Bożego Ciała Diecezji Krakowskiej odbyły się w Radomiu, pod przewodnictwem Administratora Diecezji Krakowskiej — ks. Benedykta SEKA.
Prof. Ernest Gazda z wizytą w Polsce
W dniach od 15 do 31 maja br. przebywał w Polsce prof. Ernest GAZDA z żoną i córką. Pan Prof. Ernest GAZDA jest rzeczywistym członkiem Rady Naczelnej Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego w St. Zjednoczonych AP, członkiem Zarządu Głównego Polsko-Narodowej "SPOJNII" i profesorem filozofii w Wyższym Seminarium Duchownym H. Savonaroli w SCRANTON, PA.
W czasie swego pobytu w Polsce, prof. E. GAZDA złożył wizyty: w Prezydium Rady Kościoła Polskokatolickiego, w Kurii Biskupiej Diecezji Warszawskiej i Krakowskiej oraz w Zarządzie Głównym Społecznego Towarzystwa Polskich Katolików. Nadiro prof. GAZDA wraz z rodziną odwiedził: Gdańsk, Gdynię, Poznań i Kraków, a w dniu 31 maja br. odleciał do St. Zjednoczonych AP.
(Pan Prof. E. GAZDA jest znanym i cenionym działaczem Polonii Amerykańskiej).
Patriotyczno-religijne uroczystości w Radomiu
Dnia 9 maja br. cały nasz naród obchodził 25 rocznicę zwycięstwa nad faszyzmem. W Kieleczynie, której udział w walce wyzwolennej był ogromny, uroczystość te obchodzono specjalnie uroczystości z inicjatywy ks. proboszcza H. Buszka. Do ogólnopolskich uroczystości włączyli się księża i wierni radomskiego dekanatu Kościoła Polskokatolickiego, organizując centralne uroczystości w Radomiu.
Dnia 8 maja br. 60 osobowa delegacja wiernych wraz z księży udala się autokarem na cmentarz ofiar faszyzmu do miejscowości Firlej pod Radomiem, gdzie złożono wieńiec, zapalono lampki i odmówiono modlitwy za pomordowanych. Następnie parafianka recytowała wiersz o poległych, po czym nauce wygłosił ks. proboszcz H. Buszka. W przemówieniu tym przypomniał okres okupacji niemieckiej, która na tym miejscu wykorzystowała 15.000 mieszkańców Ziemi Radomskiej za to, że byli Polakami i patriotami. Na zakończenie odśpiewano „Boże coś Polskę”. Następnie udano się do kościoła parafialnego przy ul. Słowackiego 33, gdzie ks. prob A. Kazimierski odprawił uroczystą Mszę św. żałobną za poległych. Kazanie wygłosił ks. mgr L. Szychowicz z Huciska, egzekwie przy katafalku odprawił ks. proboszcz H. Buszka, który na zakończenie uroczystości kościelnych podziękował wszystkim za udział. W czasie nabożeństwa zebrano tace w wysokości zł 516,50, które przekazano na konto Społecznego Komitetu Upamiętnienia Miejsce Słynień w Radomiu.
Grenalny udział wiernych oraz księży z dekanatu w tych uroczystościach był naszym skromnym hołdem dla tych, którzy życie swe złożyli za wolność i sprawiedliwość społeczną.
Radom — uroczystą Mszę św. żałobną celebrował ks. proboszcz Kazimierski.
Wnętrze Kościoła w Winnipeg (fol. Archiwum)
WYCIECZKA POLONII KANADYJSKIEJ PRZYBYŁA DO POLSKI.
Z inicjatywy Ordynariusza Diecezji Kanadyjskiej — Biskupa Józefa NIEMIENSKIEGO, została zorganizowana wycieczka Polonii Kanadyjskiej, składająca się z wyznawców Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego.
W pierwszych dniach czerwca br. wycieczka, na czele której stoi Biskup Józef NIEMIENSKI, przybyła do Warszawy.
W powitaniu naszych rodaków z Kanady, na lotnisku Okęcie w Warszawie, wzieli udział: biskupi, duchowieństwo i wierni Kościoła Polskokatolickiego.
WYCIECZKA POLONII AMERYKAŃSKIEJ PRZYBĘDZIE W DNIU 9 LIPIA BR. DO WARSAWY
Z inicjatywy Pierwszego Biskupa Polskiego Narodowego Kościoła Katolickiego i Polsko-Narodowej "SPOJNII", przybędzie w dniu 9 lipca br. na lotnisko „Okęcie” w Warszawie liczna wycieczka Polonii amerykańskiej, której przewodniczy znany i powszechnie ceniony działacz polonijny p. prof. dr Marian CIEPLAR. — (m.)
Rozmowy z Czytelnikami
Pan A.W. z Gdańska prosi nas o przeprowadzenie ujednolicenia kalendarza kościołnego we wszystkich wyznaniach chrześcijańskich, zwłaszcza zaś w Kościele Przeczesławskim.
Skromnie się przyznajemy, że niewiele możemy pomóc w tej sprawie. Wiąże się ona ściśle z uświadomieniem religijnym. Jeżeli ktoś sądzi, że taki a nie inny kalendarz należy do dziedziny prawowicielsko-prawodawniczej, trudno mu mówić o zmianie. Wykresy kalendarzy pokazują się, że zarówno dni świąteczne jak i kalendarze zależły zawsze tylko od ludzi, nie od Boga. Bóg nikomu nigdy nie objawił, że np. starożytny kalendarz zwany juliański jest prawdziwy, a kalendarz greko-romański jest szwetycki.
Przy okazji przypominamy, że o reformie kalendarza myśl wszyscy zwierzchnicy Kościołów i że włączyła się do tego również Organizacja Narodów Zjednoczonych. Jest więc nadzieja, że kiedyś, mimo uprzedzeń i przeszkód, nastąpi ujednolicenie i pod tym względem. Pozdrawiamy.
Pan St. K ze Szczecina czyta Pismo św. Nowego Testamentu tylko na polsku, gdyż nie zna języka greckiego. Leży mu najłatwiej czytać tłumaczenie, którego używa, wierne i właściwe. Posiada miano- wane tzw. Biblię tyniecką, wydaną przez księży paulinów w 1965 r., jednocześnie jednak zagląda do Nowego Testamentu wydanego w 1966 r. przez Tym-tytakie w Zagrzebie Towarzystwo Biblijne w Warszawie w tłumaczeniu profesorów Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej ChAT.
Oszukuje się, że niektóre teksty obydwu polskich tłumaczeń poważnie się różnią między sobą. Oto przykład z ewang. św. Mateusza rozdział 19. Biblia tyniecka mówi: "Bo są niezdolni do małżeństwa, którzy są małżeństwem tak że nie mogą nieślubić do małżeństw, których ludzie takimi uczynili, a są i tacy bezzenni, którzy dla królestwa niebieskiego sami zostali bezzenni". Biblia ChAT: "Abiowiem są trzeźwiacy, którzy się tak z żywota małże urodzili, są też trzeźwiacy, którzy zeznali o małżeństwie prawdziwym, ale nie trzeźwiacy, którzy się wyznańscy sami dla Królestwa Niebios". Które z tych dwóch tłumaczeń jest prawdziwe?
Z całą pewnością prawdziwe, niemalca-gowe jest tłumaczenie drugie. W tekście oryginalnym (greckim) występuje wyrażenie "i ten sam wyraz 'małżeństwo' i 'takie' trzeźwiacy" (od czasownika "trzeźwić" = kasztować). Choć wiadomo, że trzeźwiacy (eunuci, kastraci) nie są zdolni do rodzienia potomstwa, nie jest prawda, że wszyscy "niezdolni do małżeństwa" lub "małżeństwa prawdziwego". Nie wydopalony by tłumaczy rzymskokatolickiej Bibli (jezusa Walenty Prokułowsk) o tym nie wiedział. Powróbi sobie na prześledzenie Ewangelii dla pewnych "wyższych" celów w myśl zasady: "co usłyszę słuchę".
To samo można powiedzieć o przetłumaczeniu słów z Mat. 18,16: "Otóż i ja powiadam ci: Ty jesteś Piotr (czyli skała) i na tej skałce zbuduję Kościół mój". W oryginalne nie ma wstawki: "czyli skała". Podobną praktykę widzimy w dokonanych przez tłumaczy tytułów. Kilka przykładów: Obliczenia dana Piotrowi (od imienia Apostoła); Andrzejka, Filipa i Natanella (Barankowie) tłumacza dal skromny nagłówek: "Świadekowie uczeńmi" — (Jan 1,35–49), natomiast szumny tytuł: "Wyznanie Piotra" stoi przed opisem rozmowy, a dla Apostołów nie jest to wcale wola, skoro wszyscy od początku wierzyli w bóstwo Chrystusa. Gdyby tłumaczy był konsekwentny, już wcześniej (w 14 rozdziale Mateusza) winien był dać nagłówek "Wyznanie Apostołów", gdyż po uczuciu burzy zawołał oni: "Prawdziwie jesteś Synem Bożym".
Nie zadrzeć też słowa prz. przed zapowiadanym zdaniem Piotra tłumacza postawił tytuł: "Obliczenia dana Piotrowi" (Łuk 22,31–34) i dlaczego przed mową Piotra w dniu Zesłania Ducha Świętego wprowadził: "Pierwsze wystąpienie Głosów Kościoła". Można by posądzać niektórych tłumaczy o odkrycie, że Pismo św. nie może być jednakowe dla wszystkich chrześcijan, że każde wyznanie powinno mieć własną Biblię, własnego Chrystusa i własnego Boga... Lecz dzieje się tak wyłącznie w krajach, gdzie rzymskokatolicy są w znacznej większości. W innych krajach, gdzie w mniejszości, mają oni wspólną Biblię z wszystkimi chrześcijanami.
Pan Tolestaw Sz. z Dobrzycy poinformuje nas, iż święta chrześcijańskie, takie jak np. Wielkanoc i Boże Narodzenie, wcale nie są świątami chrześcijańskimi, lecz pogańskimi, ponieważ "dr Aleksander Hiskop pisze, że... Co pisze? Oto jest pewny, że jedzenie jajek (malowanych) na Wielkanoc znali chrześcijanie Babilońscy, a chrześcijanie gandariowie i gwiazdzie praktykowali tradycyjny Rzymianin.
Z latroscia można zauważyć, że niektórzy "religioznawcy" miały dwie różne sprawy: a) religijne święta i b) zwyczaje ludowe związane głównie z jedzeniem i życiem rodzinnym. Sprawa pierwsza jest istotna; wyrząca treść niezależna od przyczek materialnych, a więc od odpowiednich zwyczajów. Druga sprawa jest przedmiotem, gdyż przypadkiem i doczepiono do świąt chrześcijańskich czy pogańskich. Chrześcijanie, twierdzą, że Chrystus się urodził, umarł na krzyżu i zmarł wcielonym; Obchodzą pamięć tych wydarzeń przez wszystkich modlitwą w swojej lokalizacji. Natomiast są ludzie, którzy wtedy w ogóle nie pomylają o Chrystusie i o modlitwie, gdyż dla nich święta to tylko lepiej zastawiony stół i dzień wolny od pracy. Chrześcijaństwo powstawało dopiero przed dwoma tysiącami lat, natomiast jedzenie świąteczne spalone i lepsze, nieznane, nieznanym, jest od zaikleśności religii. Po co więc te sprawy łączyć i wyciągać śmiertelnie poważnie wnioski?
Pani H. Cr. z Gliwic prosiąże, by jej syn został katolickim księżysem, ale żonaty. Wies, że księga polskokatolicka mogą się żenić, więc prosi o radę, jakże zarobić, aby syna napiękcić do stanu duchownego w Kościele Polskokatolickim.
Odradzamy boże rodzajnie matczynie zabięgi. Młody człowiek musi sam zdecydować i chcieć okaże stan duchowny. Można go jedynie bliżej zainteresować taką działalnością i uwiarować religijnie, lecz nie można namawiać. Praca pozaparzka, chociaż w oczach Boga i ludzi wierzących bardzo zaszczytna, staje się w ostatnich czasach coraz mniej atrakcyjna dla tych młodych ludzi, których religijna wiedza jest coraz słabsza, pragnienia zaś wynikać się z życia światowym co raz bardziej. Leżć jest prawda, że niektórzy młodzieżowic odmawiają od kapłaństwa tylko przynajmniej celibatu. Gdyby w Kościele Rzymskokatolickim leżał, mogli swobodnie decydować o swoim stanie rodzinnym, byłoby tam więcej kandydatów do kapłaństwa. Dla takich, co zmarły drogą do kapłaństwa w Kościele Polskokatolickim, czyli w takim samym Kościele jak Rzymskokatolicki, leżć bez przynajmniej celibatu i bez lacińy, w Kościele wysoko cenianym zarówno katolicką wiarą jak i patriotyzmem. Jeżeli Panie chce, okaże osobistą wizję, że zastania zakończenia Kościoła, niech przede odpowiednie podanie na adres: Prezydium Rady Kościoła Polskokatolickiego, Warszawa, ul. Wilcza 31. Może to zrobić do końca czerwca br. Wszędzie nawet we wrześniu br. Pozdrawiamy.
Na szpital Centrum Zdrowia Dziecka
Ks. Dziekan Tadeusz Balicki, proboszcz parafii polskokatolickiej w Bolesławiu k/Olkusza, w imieniu parafii przekazał kwotę złotych 1472, — na konto Budowy Szpitala Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie. Wymieniona kwota została zebrana w parafii przez dzieci, które w tym roku przystąpiły do I Komunii Sw. i mimo że bardzo skromna, stanowi symbol społecznego zaangażowania naszych najmłodszych parafian.
Skład i imię: Pracowe Zakłady Graficzne RSW „Firma”, Warszawa, ul. Marszałkowska 3/3. Druk: Zakład Wydawniczy RSW „Firma”, Warszawa, ul. Okopowa 38/ZK-73
WIANKI STAROWARSZAWSKIE
Rokrocznie od stulecia w wigilię św. Jana, kto ma ochotę śpieszy nad Wisłę. Wiadomo — odbędzie się „puszczanie wianków”. Dziejętka całkowicie przesadzone były jedynie do czasów, kiedy nad Wisłą, efektów pirotechnicznych, nie zatłak jak to „drzewiej byłoło, panie dzieju” — kiedy panny dziewice rzucały na wodę wianki, a kawalerowie je wylawiali. Zawiązywały się przy tym pierwsze znajomości, romanski.
W takim np. roku paśnickim 1767, kiedy żyw w Warszawie udał się nad Wisłę, w mieście pozostały tylko niedołężne staruszki i wiele magnac, co gardził pęspistościem.
Widowisko to było wspaniałe. Przed brzegami Wisły stawały liczne, słonecznego drzewa, tu i ówdzie grzmiała kapela, panny zaś w towarzystwie swych adoratorów wsiadały na galery aby z nich puścić do wody wianuszki.
A była wśród nich Piękna Marysia — urocz szynkareczka z Tamki, co się w niej dużyło sporo nadobnych kawalerów, w tym paru dworaków królewskich, kilku synów obywatelskich oraz paru majątkowych rzemieślników.
Marysia za żadnemu z nich nie dawała obietnic, nie dlatego by kapryśla i czekala na królewicza z hakli. Nie, była skromną i uczciwą dziewczyną, każdemu też z konkurentów oświadczała, iż nie godzi się jej prostej dziewczynie przyjmować oświadczyn tak godnych obywateli.
Ale jak zwycaj kazal, w ten wieczór świetojański i ona uwila swój wianeczek i razem z konkurentami wsiadła do galaru. Kiedy już byli na środku rzeki, Marysia rzucała wianek iżco uczyniła o tak silnie, że wpadła do wody. Wówczas Marysianci zaczęli krzyczeć wzywając pomocy, lecz jakoś żaden z nich nie miał odwagi rzucać się tonącej na pomoc.
Niedaleko stąd mularczyk z Powiśla Łukasz z płynącą obok gawaru wskoczył do rzeki, wyszedł Marysie a przy tym zdążył jeszcze złapać jej wianek.
— Czym ja mam się odwdzięczyć Panie Łukaszu? — zapytała go Marysia, gdy wróciła do przytomności.
— Jaką nagrodę dorówna szczęściu mojemu nad wspomnienie, żem was wyrażał. Ja biedny sierota. Waćpanna ślizcza, dobra, masz bogatych kawalerów, nie śmielem o nic prosić jem o ten wianeczek waćpanny, tym głęboki obowiązek. Róg mi świadek, że już od dwóch lat kocham i serdecznie panę Marynię jak nikt bardziej, że zas moja być nie może, niech więc przez chóc mi ten wianeczek daruje.
— Na cóż mi te bogaciwa, na cóż mi kawalerowie nadobni, czy choć który z nich skoczyl mi na pomoc i od śmierci niechybnej wybałwi — weź przeło Łukaszu ten wianeczek, weź też i moją rękę, bo gdy masz takie serce to przy bożej pomocy będziesz szczęśliwy — odpadła Marysia i rozplakala się serdecznie.
Hura! Niech żyje Łukasz mularczyk, niech żyje Marysia — wykrzykną zebrany ludek Powiśla. Niedoszli adoratorzy Marysi znikli, jakby ich wecle nie było.
Nazajutrz dowiedział się o tym wydarzeniu książę podkomorzy brał królewski, wział Łukasza na swój dwór, a także łuczne weśele, im wyprawili.
Później byłoło podobnie, oto relacja, jakbymy to dań powiedzieli, specjalnego wydawnika „Kuriera Warszawskiego” z dnia 24.VI.1826 roku — „...choćnaj wezorajszy wieczór był wietrany, jednak mnóstwo mieszkańców stolicy udawa się nad Wisłę iżdzie według odpowiedniej okazji, w wigilię św. Jana dziewice rzucały wianki na wodę. Szczególnie między godziną 6 a 8 wieczorem cały most był przechdzącymi się natężony. Ta ogromna masa ciekawych nie dozwalała panienkom szukać spokojnej wróbły i ledwie co setna powierzyla wianek falom Wisły. Ale duża fala zatrważyła wiele dziewic, gdyż zawrócone wianki nie mogły być ujęte. Ale i tak kilka płowiano”.
Z czasem też, udział w tych wiankowych obchodach zaczęły brać warszawskie cechy i wówczas to młodzież rzemieślnicza pod prowadzeniem majstrów udawała się nad Wisłę i puszczała okazałe przystrojone kwiatami wianki cechowe — co zresztą widać na załączonej rycinie. Możliż zaś cechowa upamiętniała w czasie obchodów tę okoliczność, że jeśli w kierunku je na głęboki nurt. Bywały lata, że w wieczór świetojański płynęło Wisła po paręset wianków puszczonych w Warszawie wśród gawaru, krzyków, śpiewu i muzyki. Bawił się pojem ludek warszawski nierazdo do białego ranu.
Tak też też już powsiatoło. Corocznie tysiące ludzi z całego wsielane wybrzeże, obserwując coraz to zmieniającą się scenę wianków. Kiedyś atrakcją były popisy taneczne na krypcach, „żywe obrazy” na galarach, oświetlone lampami naftowymi. Dziś wystarczą nam iluminowane statki i kolorowe race — oraz zespoły big-biteowe, dziewice wprawdzie już nie rzucają wianków — ale rokrocznie warszawscy bawią się wesoło w ten wieczór nad Wisłą. | 04568147-2d70-4eeb-8736-d03dc2ac85fa | finepdfs | 1.173828 | CC-MAIN-2024-38 | https://polskokatolicki.pl/wp-content/uploads/rodzina/pdf/1970/Rodzina_1970_25.pdf | 2024-09-10T01:42:49+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-38/segments/1725700651164.37/warc/CC-MAIN-20240909233606-20240910023606-00345.warc.gz | 440,581,737 | 0.999779 | 0.999894 | 0.999894 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
130,
6982,
14148,
15704,
17615,
22213,
27958,
33275,
39086,
44345,
48573,
55999,
60489
] | 1 | 0 |
Sekcja 1: Identyfikacja substancji/mieszaniny i identyfikacja przedsiębiorstwa
1.1 Identyfikator produktu:
NAZWA PRODUKTU: Dichtmasse
NUMER CZĘŚCI: D 000400A2
NUMER MATERIAŁU D000400PW
NUMER SUBSTANCJI 888100000076
1.2 Istotne zidentyfikowane zastosowania substancji lub mieszaniny, oraz zastosowania odradzane:
Zastosowania zidentyfikowane: Material uszczelniający dla różnych zastosowań
Zastosowania odradzane: Nie określono
1.3 Dane dotyczące dostawcy karty charakterystyki:
Producent: Volkswagen AG
Adres: Berliner Ring 2, 38436 Wolfsburg, Niemcy
Dostawca: VOLKSWAGEN GROUP POLSKA
Adres: ul. Królowa 44, 61-037 Poznań
Tel.: +48 61 62 73 521
Fax: +48 61 62 73 653
www: http://www.vw-group.pl/
Adres e-mail osoby odpowiedzialnej za kartę charakterystyki: email@example.com
1.4 Numer telefonu alarmowego:
112 (calodobowy telefon alarmowy)
+49 / 5361 / 9 – 23222 (24-godzinny serwis awaryjny)
+48 61 62 73 000 (w godz. 8:00-16:00)
Sekcja 2: Identyfikacja zagrożeń
2.1 Klasyfikacja substancji lub mieszaniny
Produkt sklasyfikowany na podstawie dokumentacji dostarczonej przez producenta.
Skin Sens. 1 H317
Carc. 2 H351
Produkt zawiera / nie zawiera subst. zaklas. jako uczulające wg ROZPORZĄDZENIA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (WE) NR 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. według punktu 3.4 ZAŁĄCZNIK I.
2.2 Elementy oznakowania:
GHS07 GHS08
Hasło ostrzegawcze: UWAGA
Identyfikator: Zawiera:
trisbutanonoksymetylosilan
oksym butan-2-onu
N-(2-Aminoetyl)-3-aminopropylotrimeksilan
Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia:
H317 Może powodować reakcję alergiczną skóry.
H351 Podejrzewa się, że powoduje raka.
Zwroty uzupełniające do umieszczenia na etykietce:
NIE DOTYCZY
Zwroty wskazujące środki ostrożności:
P260 Nie wdychać par/rozpylonej cieczy.
P271 Stosować wyłącznie na zewnątrz lub w dobrze wentylowanym pomieszczeniu.
P280 Stosować ochronę oczu/ochronę twarzy/rękawice ochronne.
P305 + P351 + P338 + P310 W PRZYPADKU DOSTANIA SIĘ DO OCZU: Ostrożnie pukać wodą przez kilka minut. Wyjąć soczewki kontaktowe, jeżeli są i można je łatwo usunąć. Nadal pukać. Natychmiast skontaktować się z lekarzem.
P333 + P313 W przypadku wystąpienia podrażnienia skóry lub wysypki: Zasięgnąć porady lekarza.
P501 Zawartość/ pojemnik usuwać do autoryzowanego zakładu utylizacji odpadów.
Informacje uzupełniające o zagrożeniach (UE):
Brak szczegółowych informacji.
Skład zgodnie z dyrektywą (WE) nr 648/2004:
NIE DOTYCZY
2.3 Inne zagrożenia:
Brak informacji na temat spełnienia kryteriów PBT lub vPvB zgodnie z załącznikiem XIII rozporządzenia REACH z późniejszymi zmianami.
### Sekcja 3: Skład i informacja o składnikach
#### 3.1 Substancje:
NIE DOTYCZY
#### 3.2 Mieszanki:
| Substancja | Nr REACH | Nr indeksowy | Nr WE | Nr CAS | Stężenie % | Klasyfikacja zgodnie z rozporządzeniem (WE) Nr 1272/2008 |
|-------------------------------------------------|------------|--------------|----------|------------|------------|--------------------------------------------------------|
| trisbutanonoksymmetlosilan | 01-2119970560-38 | NIE DOTYCZY | 245-366-4 | 22984-54-9 | >= 3 - < 7 | Eye Irrit. 2 H319 GHS07 Wng
Skin Sens. 1 H317 GHS07 Wng
Acute Tox. 4 H312 GHS07 Wng
Acute Tox. 4 H312 GHS07 Wng |
| oksym butan-2-onu | 01-2119539477-28 | 616-014-00-0 | 202-496-6 | 96-29-7 | >=0,5 - < 1,5 | Carc. 2 H351 GHS08 Wng
Skin Sens. 1 H317 GHS07 Wng
Eye Dam. 1 H318 GHS05 Dgr
Acute Tox. 4 H312 GHS07 Wng |
| N-(2-Aminoetylo)-3-aminopropylotrimeksylian | 01-2119870215-39 | NIE DOTYCZY | 217-164-6 | 1760-24-3 | >=0,1 - < 1 | Skin Irrit. 2 H315 GHS07 Wng
Skin Sens. 1 H317 GHS07 Wng
Eye Dam. 1 H318 GHS05 Dgr |
| dilaurynian dibutylocyny | 01-2119496068-27 | NIE DOTYCZY | 201-039-8 | 77-58-7 | >=0,1 - < 0,2 | Eye Irrit. 2 H319 GHS07 Wng
Acute Tox. 3 H301 GHS08 Dng |
**Składniki nieskasyfikowane:**
| Nazwa | Nr CAS | Nr WE | Stężenie [%] | Substancja z określona na poziomie krajowym wartością najwyższego dopuszczalnego stężenia w środowisku pracy. |
|------------------------|--------------|---------------|--------------|---------------------------------------------------------------|
| sadza | 1333-86-4 | 215-609-9 | Brak dostępu do danych | Substancja z określona na poziomie krajowym wartością najwyższego dopuszczalnego stężenia w środowisku pracy. |
| żółty tlenek żelaza | 12062-81-6 | 235-049-9 | Brak dostępu do danych | Substancja z określona na poziomie krajowym wartością najwyższego dopuszczalnego stężenia w środowisku pracy. |
Pełne brzmienie wszystkich istotnych zwrotów wskazujących rodzaj zagrożenia zamieszczono w Sekcji 16.
### Sekcja 4: Środki pierwszej pomocy
#### 4.1 Opis środków pierwszej pomocy:
**Uwagi ogólne:**
W razie wypadku lub złego samopoczucia zasięgnąć natychmiast porady lekarza (w miarę możliwości pokazać etykietę). Wynieść poszkodowanego z miejsca zagrożenia, zapewnić spokój. W przypadku utrzymujących się objawów lub jakichkolwiek wątpliwości zasięgnąć porady medycznej. Nieprzytomnej osobie nigdy nie podawać nic doustnie.
**Wychylenie:**
Wynieść na świeże powietrze. Zapewnić poszkodowanemu ciepło i spokój. Jeśli objawy utrzymują się, wezwą lekarza.
**Skóra:**
Natychmiast zmyć mydłem z dużą ilością wody. Natychmiast zdjąć skażone ubranie.
**Oczy:**
Usunąć szkła (szkło) kontaktowe. W przypadku kontaktu produktu z oczami niezwłocznie przemyć je dużą ilością wody i zasięgnąć pomocy lekarskiej.
**UWAGA:** osoby narażone na skażenie oczu powinny być pouczone o konieczności i sposobie ich płukania.
**Pokłnienie:**
Jeśli wymiotujący leży na plecach, ułożyć go twarzą w dół. W razie pokłnienia niezwłocznie zasięgnij porady lekarza – pokaż opakowanie lub etykietę.
**Ochrona osób udzielających pierwszej pomocy:**
Nie należy podejmować żadnych działań, które stwarzałyby ryzyko dla kogokolwiek chyba, że jest się odpowiednio przeszkolonym. Zawsze stosować indywidualne wyposażenie ochronne.
4.2 **Najważniejsze ostre i opóźnione objawy, oraz skutki narażenia:**
| Kontakt z okiem: | Brak szczegółowych informacji. |
|------------------|--------------------------------|
| Wdychanie: | Dilaurynian dibutylocyryny : Wdychanie oparów w wysokim stężeniu może powodować depresję i narkozę. |
| Kontakt ze skórą:| Brak szczegółowych informacji. |
| Spożycie: | N-(2-aminoetylo)-3-aminopropyltrimetoksysilan: Spożycie może powodować podrażnienie układu pokarmowego, mdłości, wymioty i biegunkę. Dilaurynian dibutylocyryny : Spożycie może powodować podrażnienie układu pokarmowego, mdłości, wymioty i biegunkę. |
4.3 **Wskazania dotyczące wszelkiej natychmiastowej pomocy lekarskiej i szczegółowego postępowania z poszkodowanym:**
Niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza w przypadku wypadku lub złego samopoczucia. Nie prowokować wymiotów i nie podawać niczego doustnie osobie nieprzytomnej. Pokazać kartę charakterystyki lub etykietę/opakowanie personelowi medycznemu udzielającemu pomocy. Osoby udzielające pomocy w obszarze o nieznanym stężeniu par/mgły powinny być wyposażone w odpowiednie ochrony dróg oddechowych.
---
**Sekcja 5: Postępowanie w przypadku pożaru**
5.1 **Środki gaśnicze:**
Odpowiednie środki gaśnicze: CO2, proszek gaśniczy, pianę odporną na alkohol, rozproszone prądy wody lub mgła wodna. Dostosować do otaczających materiałów.
Niewłaściwe środki gaśnicze: zwarte prądy wody.
5.2 **Szczególne zagrożenia związane z substancją lub mieszaniną:**
W warunkach pożaru mogą powstać drażniące / toksyczne gazy. Wdychanie produktów spalania prowadzi do poważnego zagrożenia zdrowia.
5.3 **Informacje dla straży pożarnej:**
Postępować zgodnie z procedurami obowiązującymi przy gaszeniu pożarów chemikaliów. W przypadku pożaru obejmującego duże ilości produktu, usunąć/ewakuować z obszaru zagrożenia wszystkie osoby postronne.
Zamknąć pojemniki narażone na działanie ognia lub wysokiej temperatury chłodzić rozproszonymi prądami wody z bezpiecznej odległości, o ile to możliwe i bezpieczne usunąć je z obszaru zagrożenia. Nie dopuścić do przedostania się ścieków po gaszeniu pożaru do kanalizacji i zbiorników wodnych.
Powstałe ścieki i pozostałości po pożarze usuwać zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Osoby biorące udział w gaszeniu pożaru powinny być przeszkolone, wyposażone w aparaty oddechowe z niezależnym dopływem powietrza oraz pełną odzież ochronną.
---
**Sekcja 6: Postępowanie w przypadku niezamierzonego uwolnienia do środowiska:**
6.1 **Indywidualne środki ostrożności, wyposażenie ochronne i procedury w sytuacjach awaryjnych:**
Unikać zanieczyszczenia oczu, skóry i ubrania. Zapewnić wentylację. Unikać wdychania par lub mgieł
Zawiadomić otoczenie o awarii. Wezwać ekipy porządkowe. Usunąć z obszaru zagrożenia wszystkie osoby niebiorące udziału w likwidacji skutków zdarzenia. W razie konieczności zarządzić ewakuację. W akcji ratunkowej mogą brać udział jedynie osoby przeszkolone, wyposażone we właściwą odzież i sprzęt ochronny.
6.2 **Środki ostrożności w zakresie ochrony środowiska:**
O ile to możliwe i bezpieczne zlikwidować lub ograniczyć uwalnianie produktu (uszczelnić pojemnik lub uszkodzone opakowanie umieścić w opakowaniu awaryjnym). Nie dopuścić do przedostania się produktu do studzienek ściekowych, wód i gleby. Ograniczyć rozprzestrzenianie się produktu. Powiadomić odpowiednie służby bhp, ratownicze i ochrony środowiska.
6.3 **Metody i materiały zapobiegające rozprzestrzenianiu się skażenia i służące do usuwania skażenia:**
Uszkodzone opakowanie umieścić w opakowaniu zastępczym. Małe ilości uwolnionego produktu zebrac do zamkniętego, oznakowanego pojemnika na odpady. Unieszkodliwić zgodnie z obowiązującymi przepisami. W razie potrzeby, w celu usunięcia produktu / materiału chłonnego zanieczyszczonego produktem, skorzystać z pomocy wyspecjalizowanych firm trudniących się transportem i likwidacją odpadów.
6.4 **Odnieśienia do innych sekcji:**
Informacje dotyczące odpowiedniego sprzętu ochrony osobistej podano w sekcji 8. Informacje dotyczące postępowania z odpadami podano w sekcji 13. Informacje dotyczące środków ostrożności podano w Sekcji 7.
---
**Sekcja 7: Postępowanie z substancjami i mieszaninami oraz ich magazynowanie:**
7.1 **Środki ostrożności dotyczące bezpiecznego postępowania:**
Nie wdychać oparów lub rozpylonej mgły. Unikać zanieczyszczenia skóry i oczu. Osoby z problemami uczuleniowymi, astmą, alergiami, chronicznymi lub nawracającymi chorobami oddechowymi nie powinny być zatrudniane przy jakichkolwiek operacjach z użyciem tej mieszaniny.
**UWAGA:** Stosować środki ochrony indywidualnej zgodnie z informacjami zamieszczonymi w sekcji 8 karty charakterystyki.
7.2 **Warunki bezpiecznego magazynowania, łącznie z informacjami dotyczącymi wszelkich wzajemnych niezgodności:**
Przy stosowaniu i magazynowaniu tego produktu należy przestrzegać przepisów Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. 2010.109.719).
- Zwracać uwagę na ostrzeżenia na etykietach.
- Magazynować wyłącznie w certyfikowanych, oryginalnych, właściwie oznakowanych, szczególnie zamkniętych opakowaniach.
- Zakazać wstępu osobom nieupoważnionym.
- Otwarte pojemniki należy dokładnie zamknąć i trzymać w pozycji pionowej.
- Składować na twardym podłożu.
- Przechowywać w suchym, chłodnym, dobrze wentylowanym pomieszczeniu.
- Przechowywać z dala od silnych utleniaczy, silnych zasad, silnych kwasów.
- Nie uwalniać zawartości pojemników do kanalizacji, wód powierzchniowych lub podziemnych (dot. to również wyrzucania pustych pojemników).
- Zalecana temperatura magazynowania 5 - 30 °C.
7.3 Specyficzne zastosowania końcowe:
Sposób aplikacji zgodnie z informacjami dostarczonymi przez producenta lub dystrybutora.
Sekcja 8: Kontrola narażenia/środki ochrony indywidualnej:
8.1 Parametry kontroli zagrożeń:
Podstawa prawna:
ROZPORZĄDZENIE MINISTRA RODZINY, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy
Dyrektywa Komisji (UE) 2017/164 z dnia 31 stycznia 2017 r. ustanawiającą czwarty wykaz wskaźnikowych dopuszczalnych wartości narażenia zawodowego zgodnie z dyrektywą Rady 98/24/WE oraz zmieniającą dyrektywy Komisji 91/322/EWG,2000/39/WE i 2009/161/UE (Dz. Urz. UE L 27 z 1.02.2017, str. 115–120);
| CAS | Nazwa czynnika chemicznego | Wartości graniczne |
|-----------|------------------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------|
| | | NDS (TWA) | NDSch (STEL) |
| | | ppm | mg/m³ | ppm | mg/m³ |
| 12062-81-6| Tlenki żelaza – w przeliczeniu na Fe<br>Tlenek żelaza(III)[1309-37-1]<br>Tlenek żelaza(III)[1345-25-1]<br>Tetratlenek triżelaza[1309-38-2;1317-61-9] Polska | 5 (fr. wdychalna) | 2,5 (fr. respir.) | 10 (fr. wdychalna) | 5 (fr. respir.) |
| 1333-86-4 | sadza techniczna<br>Dotyczy sadzy technicznej niezawierającej więcej benzo(a)pirenu niż 35 mg w 1 kg sadzy. Pyl całkowity – zbior wszystkich cząstek otoczonych powietrzem w określonej objętości powietrza. Polska | 4 (fr. wdychalna) | | | |
DNEL
Brak szczegółowych informacji.
PNEC
Brak szczegółowych informacji.
8.2 Kontrola narażenia:
Przestrzegać ogólnych zasad bezpieczeństwa i higieny. Podczas pracy nie jeść, nie pić i nie palić tytoniu. Myć ręce przed posiłkami i po zakończeniu pracy. Uprać skażone ubranie przed ponownym użyciem. Unikać zanieczyszczenia skóry, oczu i ubrania. Unikać wdychania oparów lub aerosoli. Zapewnić skuteczną wentylację miejscową na stanowiskach pracy oraz wentylację ogólną.
Układ oddechowy:
Pracownicy narażeni na stężenia powyżej wartości dopuszczalnych muszą używać odpowiednich atestowanych respiratorów np. respirator z filtrem ABEK Pół-maski z wkładem filtracyjnym P2 (Norma Europejska EN 143).
Skóra i ciało:
Kombinezon ochronny.
Ręce:
Zalecany materiał: kauczuk butylowy.
Rodzaj rękawic chroniących przed chemikaliami należy wybrać w zależności od koncentracji i ilości środków niebezpiecznych w miejscu pracy. W przypadku specjalnego użytku zalecamy skontaktowanie się z producentem rękawic ochronnych w celu wyjaśnienia odporności wyżej wymienionych rękawic na chemikalia.
Oceny/twarz
Szczelne gogle.
Zagrożenia termiczne:
Brak szczegółowych informacji.
Kontrola narażenia środowiska:
Nie powinien dostać się do środowiska. W przypadku skażenia produktem rzek, jezior lub ścieków powiadomić odpowiednie władze.
Sekcja 9: Informacje na temat podstawowych właściwości fizycznych i chemicznych:
9.1 Informacje na temat podstawowych właściwości fizycznych i chemicznych
| Parametr | Wartość |
|-----------------------------------------------|--------------------------|
| Postać (20°C) | Pasta |
| Kolor | Czarny |
| Zapach | Charakterystyczny |
| Próg zapachu | Nie oznaczono |
| Gęstość (g/cm³) | 1,07 |
| pH | Nie dotyczy |
| Temperatura topnienia/krzepnięcia(°C) | Nie oznaczono |
| Temperatura wrzenia (°C) | Nie oznaczono |
| Temperatura zapłonu (°C) | Nie oznaczono |
| Temperatura samozapłonu (°C) | 450, DIN 51794 |
| Szybkość parowania | Nie oznaczono |
| Granica wybuchowości [% v/v]: | |
| górna | Nie oznaczono |
| dolna | |
| Palność | Brak dostępu do danych |
| Prężność par [20°C, hPa] | Nie oznaczono |
| Gęstość par (powietrze = 1) | Nie oznaczono |
| Rozpuszczalność w innych rozpuszczalnikach: | Nie oznaczono |
| Rozpuszczalność w wodzie | Rozkłada się w kontakcie z wodą |
| Współczynnik podziału n-oktanol/woda | Brak dostępu do danych |
| Temperatura rozkładu (°C) | Nie oznaczono |
| Lepkość | Brak dostępu do danych |
| kinematyczna (mm²/s, 40°C) | |
| dynamiczna (cPs) | |
| kubek wypływowy 4mm (s, 23°C) | |
| Właściwości wybuchowe | Brak dostępu do danych |
| Właściwości utleniające | Brak dostępu do danych |
| Zawartość VOC (%) | 1 |
9.2 Inne informacje:
Zawartość LZO bez wody: 10,8 g/l.
Sekcja 10: Stabilność i reaktywność:
10.1 Reaktywność
Reaguje z wodą i się rozkłada.
10.2 Stabilność chemiczna
Produkt jest stabilny w normalnych warunkach otoczenia, a także w przewidywanej temperaturze i pod przewidywanym ciśnieniem w trakcie magazynowania oraz postępowania z nim.
10.3 Możliwość występowania niebezpiecznych reakcji
W zalecanych warunkach przechowywania i użytkowania, nie powinno dojść do niebezpiecznych reakcji.
10.4 Warunki, których należy unikać
Wilgoć, wysokie temperatury >150°C.
10.5 Materiały niezgodne
Woda.
10.6 Niebezpieczne produkty rozkładu
Gęsty czarny dym zawierający dwutlenek węgla (CO₂), tlenek węgla (CO), tlenki azotu (NOₓ), aldehydy.
Sekcja 11: Informacje toksykologiczne:
Produkt ten został oceniony zgodnie ze zwykle stosowaną metodą określoną przez Dyrektywę Unii Europejskiej i został odpowiednio sklasyfikowany pod kątem toksyczności. Szczegóły podano w sekcjach 2 i 3.
11.1 Informacje dotyczące skutków toksykologicznych
Toksyczność ostra:
Droga pokarmowa: Oszacowana toksyczność ostra : > 2.000 mg/kg, szczur
Metoda: Dane z podobnych preparatów
Przez drogi oddechowe:
oksym butan-2-onu : LC50 (szczur): 20 mg/l
Czas ekspozycji: 4 h
Po naniesieniu na skórę: Oszacowana toksyczność ostra : > 2.000 mg/kg, szczur
Metoda: Dane z podobnych preparatów
Toksyczność ostra (przy innych drogach podania):
Działanie żrące/drażniące na skórę:
Brak dostępnych danych
Gatunek: Królik
Brak podrażnienia skóry
Dane toksykologiczne zostały zaczerpnięte z informacji o produktach charakteryzujących się podobnym składem.
Poważne uszkodzenie oczu/działanie drażniące na oczy:
Gatunek: Królik
Umiarkowane podrażnienie oczu
Zgodnie z kryteriami klasyfikującymi Unii Europejskiej produkt nie jest uznawany za drażniący oczy.
Działanie uczulające na drogi oddechowe lub skórę:
Metoda badania: Test Buehlera
Gatunek: świnka morska
Wynik: Nie powoduje uczulenia u zwierząt laboratoryjnych.
Działanie mutagenne na komórki rozrodcze:
Brak szczegółowych informacji.
Rakotwórczość:
oksym butan-2-onu :
Rakotwórczość:
Doświadczenia ze zwierzętami wykazały statystycznie istotną ilość nowotworów.
Szkodliwe działanie na rozrodczość:
Brak szczegółowych informacji.
Teratogenność
Brak szczegółowych informacji.
Działanie toksyczne na narządy docelowe (STOT) – narażenie jednorazowe:
Brak szczegółowych informacji.
Działanie toksyczne na narządy docelowe (STOT) – narażenie powtarzane:
Brak szczegółowych informacji.
Zagrożenie spowodowane aspiracją:
Brak szczegółowych informacji.
Sekcja 12: Informacje ekologiczne:
Więcej informacji na temat możliwych skutków dla środowiska znajduje się w sekcji 2.1. (klasifikacja). Brak danych dla gotowego produktu oceny dokonano na podstawie danych poszczególnych składników.
12.1 Toksyczność:
Nie można dopuścić, aby produkt w dużych ilościach przedostał się do wód powierzchniowych, akwenów wodnych lub systemu kanalizacyjnego.
Toksyczność dla ryb:
oksym butan-2-onu :
LC50 : 560 mg/l
Czas ekspozycji: 48 h
N-(2-aminoetylo)-3-aminopropyltrimetoksylan:
LC50 (Danio rerio (danio przegowane)): 597 mg/l
Czas ekspozycji: 96 h
Toksyczność dla dafnii i innych bezkręgowców wodnych
oksym butan-2-onu :
EC50 (Dafnia): 750 mg/l
Czas ekspozycji: 48 h
N-(2-aminoetylo)-3-aminopropyltrimetoksylan:
EC50 (Daphnia magna (rozwieltka)): 81 mg/l
Czas ekspozycji: 48 h
Toksyczność dla bakterii
N-(2-aminoetylo)-3-aminopropyltrimetoksylan:
EC10 (Pseudomonas putida): 25 mg/l
Czas ekspozycji: 16 h
12.2 Trwałość i zdolność do rozkładu.
Brak szczegółowych informacji.
12.3 Zdolność do bioakumulacji.
Brak szczegółowych informacji.
12.4 Mobilność w glebie.
Brak szczegółowych informacji.
12.5 Wyniki oceny właściwości PBT i vPvB
Brak szczegółowych informacji.
12.6 Inne szkodliwe skutki działania.
Zaadsorbowane organiczne związki halogenowe (AOX):
Uwagi: Nie objęto
Dodatkowe informacje ekologiczne: Produkt nie powinien przedostawać się do sieci wodnej lub kanalizacyjnej oraz gleby. Działa szkodliwie na organizmy wodne; może powodować długo utrzymujące się niekorzystne zmiany w środowisku wodnym.
Sekcja 13: Postępowanie z odpadami:
13.1 Metody unieszkodliwiania odpadów
Porada dotycząca usuwania odpadów i opakowań:
Usuwanie: Zgodnie z przepisami lokalnymi i krajowymi.
Kody odpadów powinny być określone przez użytkownika w oparciu o sposób zastosowania produktu.
Następujące Kody Odpadów są jedynie propozycjami:
Kod Odpadu (EWC): Kod odpadu (produkt nieużywany): 080409, odpady klejów, kitów i szczeliw zawierające rozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne
Kod odpadu (produkt używany): 080409, odpady klejów, kitów i szczeliw zawierajacyerozpuszczalniki organiczne lub inne substancje niebezpieczne
Usuwanie nieoczyszczonych opakowań: Kod odpadu (nieoczyszczone opakowanie): 150110, opakowania zawierające pozostałości lub zanieczyszczone przez substancje niebezpieczne
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2013.0.21 z późniejszymi zmianami)
Ustawa z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U. 2013.0.888 z późniejszymi zmianami)
Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. 2014.0.1923)
DECYZJA KOMISJI nr 2014/955/UE z dnia 18 grudnia 2014 r. zmieniająca decyzję 2000/532/WE w sprawie wykazu odpadów zgodnie z dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/98/WE
Sekcja 14: Informacje dotyczące transportu:
Produkt nie podlega przepisom dotyczącym przewozu towarów niebezpiecznych zawartym w ADR (transport drogowy), RID (transport kolejowy), ADN (transport śródlądowy), IMDG (transport morski), ICAO/IATA (transport lotniczy).
| 14.1 | Numer UN (numer ONZ) | NIE DOTYCZY |
|------|----------------------|-------------|
| 14.2 | Prawidłowa nazwa przewozowa UN | NIE DOTYCZY |
| 14.3 | Klasa(-y) zagrożenia w transporcie | NIE DOTYCZY |
| 14.4 | Grupa pakowania | NIE DOTYCZY |
| 14.5 | Zagrożenia dla środowiska | NIE DOTYCZY |
| 14.6 | Szczególne środki ostrożności dla użytkowników | Patrz rozdział: 6, 7 i 8 |
| 14.7 | Transport luzem zgodnie z załącznikiem II do konwencji MARPOL i kodeksem IBC | Nie ma zastosowania do produktu w stanie takim, w jakim dostarczono. |
Sekcja 15: Informacje dotyczące przepisów prawnych:
15.1 Przepisy prawne dotyczące bezpieczeństwa, zdrowia i ochrony środowiska specyficzne dla substancji lub mieszaniny
1. Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 18 grudnia 2006 r. w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowania ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH);
Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Załącznik II - Wytyczne do sporządzania Kart Charakterystyki)
2. Rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Załącznik II - Wytyczne do sporządzania Kart Charakterystyki)
3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 97/24/EG i 90/682/EEC oraz rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz.U. L 353 z 31.12.2008, CELEX 32006R1272)
4. Rozporządzenie Komisji (UE) 2015/830 z dnia 28 maja 2015 r. zmieniające rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowania ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH)
5. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 2015/830 z dnia 28 maja 2015 r. zmieniająca dyrektywę (ATP)
6. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1272/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin, zmieniające i uchylające dyrektywy 97/24/EG i 90/682/EEC oraz rozporządzenie (WE) nr 1907/2006 (Dz.U. L 353 z 31.12.2008, CELEX 32006R1272)
7. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1005/2009 z dnia 16 września 2009 r. w sprawie substancji subtoksycznych warstwy ozonowej (Dz.U. L 286 z 31.10.2009, CELEX 32009R1005)
8. Dyrektywa 2006/68/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 24 września 2008 r. w sprawie transportu towarów niebezpiecznych (Dz.U. L 260 z 30.9.2008, CELEX 32008L0068)
9. Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2017/2388 z dnia 12 grudnia 2017 r. zmieniająca dyrektywę 2004/37/WE w sprawie ochrony pracowników przed zagrożeniem dotyczącym narażenia na działanie czynników rakotwórczych lub mutagennych podczas pracy (Dz.U. L 345 z 27.12.2017, str. 87–95; CELEX 32017L2388).
10. Ustawa z dnia 23 lutego 2011 r. o ochronie zdrowia chemicznego i ich mieszanin (Dz.U. 2011.0.322)
11. Ustawa z dnia 19 sierpnia 2011 r. o przewozie towarów niebezpiecznych (Dz.U. 2011.227.001)
12. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz.U. 1997.98.602 z późniejszymi zmianami)
13. Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. 2013.0.21 z późniejszymi zmianami)
14. Ustawa z dnia 1 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz.U. 2013.0.888)
15. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 14 lipca 2006 r. w sprawie sposobu realizacji obowiązków dostawców ścieków przemysłowych oraz warunków wprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych (Dz.U. 2006.136.964)
16. Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 12 czerwca 2018 r. w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. 2018.0.1286)
17. Ustawa z dnia 12 stycznia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie kryteriów i sposobu klasyfikacji substancji chemicznych i ich mieszanin (Dz.U. 2015.0.208)
18. Ustawa z dnia 12 stycznia 2015 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie oznakowania opakowań substancji niebezpiecznych i mieszanin niebezpiecznych oraz niektórych mieszanin (Dz.U. 2015.0.450)
19. Ustawa z dnia 2 marca 2015 r. o zasadach pracy o substancjach chemicznych i ich mieszaninach (Dz.U. 2015.0.679)
20. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 listopada 2014 r. w sprawie barci i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (Dz.U. 2011.33.166)
21. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 30 grudnia 2004 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy związanej z występowaniem w miejscu pracy czynników chemicznych (Dz.U. 2005.11.86)
22. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 5 października 2015 r. w sprawie szczegółowego sposobu postępowania z olejami odpadowymi (Dz.U. 2015.0.1694)
23. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 grudnia 2014 r. w sprawie katalogu odpadów (Dz.U. 2014.0.1923)
24. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 18 listopada 2014 r. w sprawie warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (D.U. 2014.0.1600)
25. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. 2010.109.719).
Seveso III: Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/18/UE w sprawie kontroli zagrożeń poważnymi awariami związanymi z substancjami niebezpiecznymi.
| Kategoria | Wartość progowa dla ZZR [t] | Wartość progowa dla ZDR [t] |
|-----------|-----------------------------|-----------------------------|
| NIE DOTYCZY | - | - |
15.2 Ocena bezpieczeństwa chemicznego:
Dla produktu nie dokonano oceny bezpieczeństwa chemicznego.
Sekcja 16: Inne informacje:
AKTUALIZACJA DOTYCZY Sekcji 2,3,8,13,14,15
Dane zawarte w karcie odnoszą się do produktu w postaci handlowej.
Brzmienie zwrotów wskazujących rodzaj zagrożenia wymienionych w punktach 2 i 3 karty:
H301 Działa toksycznie po połknięciu.
H312 Działa szkodliwie w kontaktie ze skórą.
H315 Działa drażniąco na skórę.
H317 Może powodować reakcję alergiczną skóry.
H318 Powoduje poważne uszkodzenie oczu.
H319 Działa drażniąco na oczy.
H351 Podejrzewa się, że powoduje raka.
Klasa zagrożenia i kody kategorii:
Skin Irrit. 2 Działanie żrące/drażniące na skórę Kategoria 2
Eye Irrit. 2 Poważne uszkodzenie oczu/działanie drażniące na oczy Kategoria 2
Acute Tox. 4 Toksyczność ostra Kategoria 4
Acute Tox. 3 Toksyczność ostra Kategoria 3
Carc. 2 Rakotwórczość Kategoria 2
Eye Dam. 1 Poważne uszkodzenie oczu/działanie drażniące na oczy Kategoria 1
Skin Sens. 1 Działanie uczulające na drogi oddechowe/skórę Kategoria 1
Wyjaśnienia skrótów i akronimów:
ACGIH Amerykańska Konferencja Rządowych Higienistów Przemysłowych
ADR Umowa europejska dotycząca międzynarodowego przewozu drogowego towarów niebezpiecznych
ASTM "American Society for Testing and Materials" - Amerykańskie Stowarzyszenie Badań i Materiałów
BGW "Biologischer Grenzwert" (biologiczna wartość graniczna, Niemcy)
CAS Unikalny numer identyfikacyjny nadawany substancjom przez „Chemical Abstract Service”
DIN "Deutsches Institut für Normung" - Niemiecki Instytut Normalizacyjny
DNEL Pochodny Poziom Niepowodujący Zmian
EC50 stężenie, które indukuje efekt u 50 % badanych zwierząt
IATA Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych
IMDG Międzynarodowy Kodeks Morski Towarów Niebezpiecznych
LC50 Stężenie, przy którym obserwuje się zgon 50 % badanych zwierząt
LD50 Dawka, przy której obserwuje się zgon 50% badanych zwierząt
LDLO Najmniejsza dawka śmiertelna.
NDS Najwyższe Dopuszczalne Stężenie
NDSCh Najwyższe Dopuszczalne Stężenie Chwilowe
NDSP Najwyższe Dopuszczalne Stężenie Pulapowe
NIOSH The U.S. National Institute for Occupational Safety and Health - Państwowy Instytut Bezpieczeństwa i Higieny Pracy Stanów Zjednoczonych
NOEC Najwyższe stężenie toksykanta, które w określonym czasie trwania badań nie powoduje żadnych spostreżalnych zmian w organizmach testowych.
OSHA Occupational Safety & Health Administration - Agencja Bezpieczeństwa i Zdrowia w Pracy
PBT (Substancja) Trwała, wykazująca zdolność do bioakumulacji i toksyczna
PEL Permissible Exposure Limits - Dopuszczalne granice narażenia
PNEC Przewidywane Stężenie Niepowodujące Zmian w Środowisku
RID Regulamin dla międzynarodowego przewozu kolejami towarów niebezpiecznych
STEL Najwyższe Dopuszczalne Stężenie Chwilowe
STOT RE "Specific target organ toxicity – repeated exposure " Działanie toksyczne na narządy docelowe – powtarzane narażenie
STOT SE "Specific target organ toxicity – single exposure " Działanie toksyczne na narządy docelowe – narażenie jednorazowe "
SVHC (Substances of very high concern) Substancje wbudzające szczególnie duże obawy
TLV Threshold limit value - maksymalne dopuszczalne stężenie
TWA Najwyższe Dopuszczalne Stężenie
vPvB (Substancja) Bardzo trwała i wykazująca bardzo dużą zdolność do bioakumulacji
WE Oficjalny numer substancji obowiązujący w Unii Europejskiej
WEL-TWA Wartości graniczne narażenia na stanowisku pracy – Wartość graniczna narażenia długoterminowego (8-godzinny okres referencyjny TWA - czasowa średnia ważona)
Powyższe informacje opracowane są w oparciu o najlepiej dostępne dane charakterystyczne produkt oraz dowodzenie i wiedzę posiadana przez producenta. Nie stanowią one opisu jakościowego produktu ani przywrócenia określonych właściwości. Należy je traktować jako wsparcie dla bezpieczeństwa stosowania w składowaniu, stosowaniu i transporcie produktu. Nie zwinia to użytkownika od odpowiedzialności za niewłaściwe wykorzystanie pewnych informacji oraz z przestrzegania wszystkich norm i prawnych obowiązujących w tej dziedzinie.
Pracodawca zobowiązany jest do poinformowania wszystkich pracowników, którzy mają kontakt na stanowisku pracy z produktem, o zagrożeniach i środkach ochrony osobistej wszczepionych w tej karcie. Produkt nie może być bez pisemnej zgody używany w żadnym innym celu, aniżeli podanym w pkt.1 Karty Charakterystyki.
Karta charakterystyki opracowana została przez firmę Pro-Perfect, firstname.lastname@example.org
Niniejsza Karta Charakterystyki podlega ostatecznie wymiarowej z Ustawy 4 Ietego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Kopiowanie, adaptowanie, przekształcanie lub modyfikowanie karty charakterystyki lub jej fragmentów bez uprzedniej zgody autorów jest zabronione. | 13cabea5-72a2-41d3-9e19-904c5810fcb1 | finepdfs | 1.069336 | CC-MAIN-2022-21 | https://vw-group.pl/data/MSDS/D__000400.pdf | 2022-05-28T02:00:59+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652663011588.83/warc/CC-MAIN-20220528000300-20220528030300-00143.warc.gz | 679,988,364 | 0.999942 | 0.999967 | 0.999967 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
2586,
5683,
11413,
15033,
18921,
21813,
28912,
33640
] | 1 | 0 |
REGULAMIN
XXVIII REGIONALNEGO PRZEGLĄDU HARMONISTÓW I SKRZYPKÓW LUDOWYCH P.N. - KURPIOWSKIE GRANIE
I. ZAŁOŻENIA ORGANIZACYJNE
1. ORGANIZATORZY:
1) Wójt Gminy Lelis;
2) Centrum Kultury - Biblioteki i Sportu w Lelisie, zwane dalej CK-BiS.
2. TERMIN:
8 grudnia 2024 r., początek wydarzenia o godzinie 12:00 - szczegółowy harmonogram występów zostanie opublikowany na stronie Zamawiającego dnia 6 grudnia 2024 roku oraz zamieszczony w siedzibie Organizatora w dniu przeglądu.
3. MIEJSCE:
Sala widowiskowa CK-BiS, 07-402 Lelis, ul. Szkolna 48;
4. KOSZT DOJAZDU I WYJAZDU pokrywa UCZESTNIK.
5. UCZESTNIK otrzymuje bezpłatny udział w wydarzeniu, profesjonalne nagłośnienie, gorący posiłek, pamiątkowy dyplom oraz nagrodę/lub wyróżnienie w Przeglądzie. Wysokość nagrody/wyróżnienia będzie uzależniona od ilości uczestników Przeglądu.
6. ZGŁOSZENIE:
FORMULARZ zgłoszenia należy przesłać:
1) drogą elektroniczną na adres: email@example.com lub
2) pocztą na adres Centrum Kultury-Biblioteki i Sportu w Lelisie ,07-402 Lelis, ul. Szkolna 48 w nieprzekraczalnym terminie do dnia 4 grudnia 2024 roku do godziny 14:00.
W przypadku zgłoszeń przesłanych poczta liczy się data stempla pocztowego.
Zgłoszenie do Przeglądu jest równoznaczne z akceptacją regulaminu. Zgłoszenia złożone po terminie lub w innej formie, niż wskazana przez ORGANIZATORA nie będą brane pod uwagę.
7. Formularz ZGŁOSZENIA stanowi załącznik nr 1 do niniejszego regulaminu i jest dostępny na stronie www.ckbislelis.pl
Wszelkie ZAPYTANIA ORGANIZACYJNE prosimy kierować na adres e-mail: firstname.lastname@example.org tel.: 29 7611077, 530 440 322.
8. Rezygnację z udziału w Przeglądzie należy niezwłocznie zgłosić Organizatorowi na adres mailowy podany w pkt 6 lub telefonicznie.
9. Osoby zgłaszające się do Przeglądu akceptują przetwarzanie swoich danych osobowych zgodnie z polityką RODO Organizatora oraz wyrażają zgodę na rejestrację dźwiękową, fotografowanie i filmowanie swoich występów oraz na publikację i rozpowszechnianie utrwalonych w ten sposób materiałów w różnych formach przekazu medialnego: prasa, radio, telewizja, Internet i innych.- Załącznik nr 2 do niniejszego regulaminu.
10. W przypadku zgłoszenia udziału osób niepełnoletnich rodzic/opiekun prawny akceptują i wyrażają zgodę na udział osoby niepełnoletniej oraz na przetwarzanie danych osobowych i publikację wizerunku dziecka w XXVIII REGIONALNYM PRZEGLĄDZIE HARMONISTÓW I SKRZYPKÓW LUDOWYCH p.n. „KURPIOWSKIE GRANIE". – Załączniki nr 2A i 2B do niniejszego regulaminu.
11. Organizator nie gwarantuje ubezpieczenia UCZESTNIKÓW na czas przejazdów i trwania Przeglądu.
12. Organizator nie ponosi odpowiedzialności za:
1) problemy w funkcjonowaniu Przeglądu, jeżeli nastąpiły one wskutek zdarzeń, których Organizator, przy zachowaniu należytej staranności nie był w stanie przewidzieć, lub którym nie mógł zapobiec, w szczególności w przypadku problemów związanych ze zdarzeniami losowymi o charakterze siły wyższej;
2) przerwy w funkcjonowaniu Przeglądu zaistniałe z przyczyn technicznych lub niezależnych od Organizatora;
3) udział w Przeglądzie niezgodnie z postanowieniami niniejszego Regulaminu i szkody tym spowodowane.
II. REGULAMIN PRZEGLĄDU
1. W Przeglądzie biorą udział soliści nazywani w dalszej części niniejszego Regulaminu WYKONAWCĄ.
2. Kategorie w podziale na wiek WYKONAWCÓW:
1) Harmonia pedałowa:
a) debiutanci, występujący po raz pierwszy na przeglądzie bez ograniczeń wiekowych;
b) od 5 do 9 lat;
c) od 10 do 16 lat;
d) od 16 do 25 lat;
e) od 25 do 60 lat;
f) powyżej 60 lat.
2) Skrzypce:
a) debiutanci, występujący po raz pierwszy na przeglądzie bez ograniczeń wiekowych;
b) od 5 do 9 lat;
c) od 10 do 16 lat;
d) od 16 do 25 lat;
e) od 25 do 60 lat;
f) powyżej 60 lat.
3) Harmonijka ustna - bez kategorii wiekowych.
3. REPERTUAR:
WYKONAWCA wykonuje dwa utwory:
1) KATEGORIA Harmonia pedałowa:
a) debiutanci, występujący po raz pierwszy na przeglądzie bez ograniczeń wiekowych - Wykonawca prezentuje dwa dowolnie wybrane utwory spośród takich tańców kurpiowskich jak: oberek, trampolka, fafur, stara baba, olender, żuraw, okrąglak, powolniak, konik, kaczor;
b) od 5 do 9 lat - Wykonawca prezentuje dwa dowolnie wybrane utwory spośród takich tańców kurpiowskich jak: oberek, trampolka, fafur, stara baba, olender, żuraw, okrąglak, powolniak, konik, kaczor;
c) od 10 do 16 lat - Wykonawca prezentuje obowiązkowo powolniaka oraz jeden utwór losowany;
d) od 16 do 25 lat - Wykonawca prezentuje obowiązkowo oberka oraz jeden utwór losowany;
e) od 25 do 60 lat - Wykonawca prezentuje obowiązkowo olendra oraz jeden utwór losowany;
f) powyżej 60 lat - Wykonawca prezentuje obowiązkowo żurawia oraz jeden utwór losowany.
2) KATEGORIA Skrzypce:
a) debiutanci, występujący po raz pierwszy na przeglądzie bez ograniczeń wiekowych - Wykonawca prezentuje dwa dowolnie wybrane utwory spośród takich tańców kurpiowskich jak: oberek, trampolka, fafur, stara baba, olender, żuraw, okrąglak, powolniak, konik, kaczor;
b) od 5 do 9 lat - Wykonawca prezentuje dwa dowolnie wybrane utwory spośród takich tańców kurpiowskich jak: oberek, trampolka, fafur, stara baba, olender, żuraw, okrąglak, powolniak, konik, kaczor;
c) od 10 do o 16 lat - Wykonawca prezentuje obowiązkowo powolniaka oraz jeden utwór losowany;
d) od 16 do 25 lat - Wykonawca prezentuje obowiązkowo oberka oraz jeden utwór losowany;
e) od 25 do 60 lat - Wykonawca prezentuje obowiązkowo olendra oraz jeden utwór losowany;
f) powyżej 60 lat - Wykonawca prezentuje obowiązkowo żurawia oraz jeden utwór losowany.
3) KATEGORIA Harmonijka ustna, bez kategorii wiekowych. Wykonawca prezentuje dwa dowolnie wybrane utwory spośród takich tańców kurpiowskich jak: oberek, trampolka, fafur, stara baba, olender, żuraw, okrąglak, powolniak, konik, kaczor.
4. PREZENTOWANY DOWOLNY UTWÓR/UTWORY MUSZĄ WYWODZIĆ SIĘ Z NURTU MUZYKI KURPIOWSKIEJ OBEJMUJĄCEJ TRADYCYJNE TAŃCE KURPIOWSKIE tj.: OBEREK, TRAMPOLKA, FAFUR, STARA BABA, OLENDER, ŻURAW, OKRĄGLAK, POWOLNIAK, KONIK, KACZOR.
5. KOLEJNOŚĆ WYSTĘPÓW:
1) debiutanci, występujący po raz pierwszy na przeglądzie bez ograniczeń wiekowych - harmonia pedałowa, następnie skrzypce;
2) wykonawcy od 5 do 9 lat - harmonia pedałowa, następnie skrzypce;
3) wykonawcy od 10 do 16 lat - harmonia pedałowa, następnie skrzypce;
4) wykonawcy od 16 do 25 lat - harmonia pedałowa, następnie skrzypce;
5) wykonawcy od 25 do 60 lat - harmonia pedałowa, następnie skrzypce;
6) wykonawcy powyżej 60 lat - harmonia pedałowa, następnie skrzypce;
7) harmonijka ustna - bez kategorii wiekowych.
6. Występy WYKONAWCÓW będzie oceniać jury powołane przez ORGANIZATORA.
7. Kryteriami oceny są: zgodność repertuaru z Regulaminem, technika wykonania, muzykalność i rytmiczność.
8. Nagrody i wyróżnienia zostaną przyznane w każdej kategorii.
9. Jury wytypuje dziesięciu Wykonawców z kategorii określonych w Rozdziale II ust. 2 pkt 1 lit, c, d, e, i oraz ust. 2 pkt 2 lit. c, d, e, którzy wystąpią podczas Kurpiowskich Prezentacji Artystycznych w Ostrołęce w roku 2025.
10. Ogłoszenie wyników Przeglądu zostanie opublikowane na stronie internetowej ORGANIZATORA www.ckbislelis.pl oraz na jego profilu FB, dnia 9 GRUDNIA 2024 r.
11. Środki pieniężne z tytułu nagrody/wyróżnienia w przeglądzie zostaną przekazane na rachunek WYKONAWCY wskazany w karcie zgłoszeniowej w terminie do 7 dni od dnia ogłoszenia wyników przeglądu.
12. Pamiątkowe dyplomy zostaną wręczone Wykonawcom po zakończeniu Przeglądu i ogłoszeniu wyników.
13. Organizator zastrzega sobie prawo zmiany postanowień Regulaminu w razie zmiany przepisów prawnych lub z innej ważnej przyczyny, w szczególności, jeżeli zmiana pozwoli na sprawne i zgodne z przepisami przeprowadzenie Przeglądu.
OSTATECZNA INTERPRETACJA NINIEJSZEGO REGULAMINU NALEŻY DO ORGANIZATORA.
14. UWAGA! Z powodu trwającego remontu budynku Centrum Kultury-Biblioteki i Sportu, organizator NIE ZAPEWNIA GARDEROBY I SALI PRÓB ORAZ NIE BĘDZIE PROWADZIŁ WYPOŻYCZEŃ STROJÓW LUDOWYCH W DNIU PRZEGLĄDU. Zgłaszający się Wykonawcy SĄ ZOBOWIĄZANI PRZYBYĆ NA PRZEGLĄD W KOMPLETNYM STROJU LUDOWYM.
15. PRZEGLĄD jest współfinansowany przez STAROSTWO POWIATOWE W OSTROŁĘCE. | <urn:uuid:9a895402-d1ac-4d27-8c96-fda41c82f3c5> | finepdfs | 1.053711 | CC-MAIN-2025-05 | https://ckbislelis.pl/files/file_add/download/75_regulamin-przegladu.pdf | 2025-01-20T12:20:30+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703363062.58/warc/CC-MAIN-20250120110408-20250120140408-00658.warc.gz | 166,245,198 | 0.999928 | 0.999937 | 0.999937 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2154,
4672,
7666,
8108
] | 1 | 0 |
Group ESPRO SARL
Conseil d' Affaires Franco-Polonais
Francusko-Polska Grupa Doradcza
35, rue Monplaisir - 31 400 TOULOUSE
455, Promenade des Anglais - 06 200 NICE
Tél./fax.: + 33 493 187 380
e-mail : firstname.lastname@example.org
Szanowni Państwo,
Groupe ESPRO, Francusko – Polska Grupa Doradcza łączy przedsiębiorców oraz regiony z Polski i Francji, chcące nawiązać kontakty biznesowe. Od lat zajmujemy się budowaniem platformy współpracy między polskimi i francuskimi podmiotami gospodarczymi.
Pragniemy zaprosić Państwa do uczestnictwa w drugiej edycji naszej publikacji – Przewodniku „Pologne – Partenaire d'Affaires", Guide 2016/2017, którego zadaniem jest przedstawienie możliwości inwestowania w Polsce oraz promocja polskich firm na rynku francuskim. Przewodnik zawierał będzie niezbędne informacje dotyczące funkcjonowania polskiego rynku oraz warunków prowadzenia działalności gospodarczej na terenie Polski.
Przewodnik będzie szeroko dystrybuowany (w wersji drukowanej i elektronicznej): m.in. udostępniany we francuskich oraz polskich instytucjach wspierających wymianę handlową, na konferencjach, spotkaniach i w internecie. Planowany termin publikacji to I kwartał 2016 roku.
Zapraszamy do zapoznania sie ze szczegółami dotyczącymi Przewodnika i zachęcamy do wykorzystania tej formy promocji swoich usług i towarów na rynku francuskim.
PRZEWODNIK – DLACZEGO WARTO SIĘ W NIM ZNALEŹĆ?
CELE POWSTANIA PRZEWODNIKA
Przewodnik Pologne – Partenaire d'Affaires powstaje w celu przedstawienia francuskim przedsiębiorcom możliwości inwestowania w Polsce, wypromowania polskich firm na francuskim rynku, a także ułatwienia nawiązywania kontaktów handlowych między firmami i regionami obu tych państw. Przewodnik będzie sygnowany znakiem Marki Polskiej Gospodarki
ZAWARTOŚĆ PRZEWODNIKA
Przewodnik zawierał będzie wszystkie niezbędne informacje dotyczące funkcjonowania polskiego rynku oraz warunków prowadzenia działalności gospodarczej na terenie Polski. Pomogą one zagranicznym inwestorom w poznaniu obowiązujących w Polsce przepisów oraz procedur zakładania i funkcjonowania firm. Ponadto publikacja będzie miała charakter poradnika, informującego o najważniejszych regulacjach prawnych, finansowo-podatkowych, ubezpieczeniach społecznych, zamówieniach publicznych, zagadnieniach związanych z delegowaniem pracowników, a także nabywaniem nieruchomości i realizacją
przedsięwzięć promocyjnych. W Przewodniku zawarte zostaną także prezentacje polskich przedsiębiorców (zainteresowanych promocją swoich usług i towarów we Francji) oraz miast,
gmin, specjalnych stref ekonomicznych, a także innych podmiotów chcących zachęcić francuskich biznesmenów do zainwestowania w Polsce. Znajdzie się w nim również część informacyjna dotycząca RP (m.in. dane statystyczne, wskaźniki ekonomiczne).
DYSTRYBUCJA
Planowany termin publikacji to pierwszy kwartał 2016 roku. Przewodnik zostanie wydany w języku francuskim na papierze kredowym, w formacie A4 (148 mm/210 mm, 100) Dystrybucja wydania drukowanego obejmie francuskie oraz polskie instytucje wspierające zagraniczną wymianę handlową ( m.in. izby przemysłowo-handlowe, konsulaty, wydział Promocji i Handlu Ambasady Polski w Paryżu) oraz szereg konferencji i spotkań biznesowych organizowanych przez Francusko – Polską Grupę Doradczą oraz Francuską Izbę Przemysłowo-handlową. Przewodnik będzie także dystrybuowany drogą elektroniczną. Tak szeroka dystrybucja pozwoli dotrzeć z Państwa ofertą do wielu francuskich inwestorów i przedsiębiorców zainteresowanych nawiązaniem lub rozwijaniem kontaktów biznesowych w Polsce.
PARTNERZY
Francusko-Polska Izba Gospodarcza (CCIFP) jest związkiem pracodawców, zrzeszającym obecnie ponad 450 firm z kapitałem zarówno francuskim, jak i polskim. CCIFP od 20 lat działa na rzecz pogłębiania partnerstwa polsko-francuskiego w biznesie. CCIFP współpracuje ze Związkiem Francuskich Izb
Przemysłowo-Handlowych ACFCI (www.acfci.cci.fr) i działa w ramach struktur Unii Francuskich Izb
Przemysłowo-Handlowych za Granica UCCIFE (
www.uccife.org
).
AGERON Polska – współautor Przewodnika. AGERON jest m.in. autorem pierwszej w Polsce koncepcji wizualnej dla programu promocji polskiej gospodarki oraz opracowania (na zlecenie Ministra Gospodarki) koncepcji funkcjonalnej Portalu Promocji Eksportu.
MODUŁY REKLAMOWE
Zachęcamy do promowania swojej firmy, regionu, gminy lub miasta w Przewodniku. To dla Państwa idealna okazja bezpośredniego dotarcia do zagranicznych przedsiębiorców, zainteresowanych zainwestowaniem w Polsce, oraz poszerzenia swoich rynków zbytu. Przemyślany i skuteczny sposób dystrybucji gwarantuje, że Państwa reklama dotrze do osób rzeczywiście zainteresowanych nawiązaniem współpracy i rozwijaniem kontaktów biznesowych. Zapraszamy do zapoznania się z dostępnymi możliwościami promocji. Oferujemy zróżnicowane wielkości modułów reklamowych, jesteśmy również otwarci na Państwa indywidualne propozycje.
[x] Moduł cała strona (175 mm x 297 mm)
1 200€
[x] Okładka tylna – cała strona ((175 mm x 297 mm) 2 500€
[x] Moduł ½ strony (175 mm x 85 mm lub 85 mm x 252 mm) 700€
Oferujemy atrakcyjne warunki płatności w ratach:
I rata (49% kwoty) w terminie do 7 dni od daty podpisania umowy. Płatność na podstawie faktury zaliczkowej,
II rata (51 % kwoty) w terminie 14 dni po wydaniu Przewodnika Pologne – Partenaire d'Affaires - Guide 2016/2017. Płatność na podstawie wystawionej faktury VAT.
Dlaczego warto zaprezentować się w Przewodniku
Pologne – Partenaire d'affaires
Pozwala on
dotrzeć
do szerokiego
grona zagranicznych
firm zainteresowanych współpracą i inwestycjami w Polsce
Daje możliwość
promowania swoich produktów / usług / regionu / miasta / gminy we Francji
Ułatwia nawiązanie kontaktów
, wymiany handlowej oraz znalezienie partnerów biznesowych
Prestiżowy charakter publikacji zwiększa
wiarygodność Państwa firmy.
Internetowa wersja publikacji
dostępna za darmo bez ograniczeń czasowych dociera do ogromnej ilości potencjalnych czytelników i kontrahentów.
O
SOBA DO KONTAKTU:
Artur JAROSZ
Mail : email@example.com
Mobil Fr : +33 646 671 664
Mobil Pl : + 48 728 889 237
?
realnie
5 | <urn:uuid:f2b718b9-80f6-4dc8-b871-59b4eb3e3c16> | finepdfs | 1.240234 | CC-MAIN-2021-39 | https://www.groupespro.com/upload/files/Opis_projektu_-_Przewodnik_Pologne_-_Partenaire_d'Affaires_Guide_2016_2017.pdf | 2021-09-27T07:24:34+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780058373.45/warc/CC-MAIN-20210927060117-20210927090117-00155.warc.gz | 794,764,290 | 0.999884 | 0.999915 | 0.999915 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1355,
2560,
4299,
5416,
6157
] | 1 | 1 |
Aby spadochron szybujący mógł rozpocząć przemieszczanie się do przodu i wytworzyła się siła aerodynamiczna, jego czasza musi być pochylona pod odpowiednim kątem w stosunku do poziomu. Nazywamy go kątem zaklinowania i ustalają go linki nośne, które z przodu czaszy są najkrótsze a na krawędzi spływu czaszy linki są najdłuższe(sterownicze). Taka konstrukcja powoduje, że czasza pochylona jest przodem (krawędzią natarcia) do dołu.Podczas lotu powietrze, poprzez wloty na krawędzi natarcia, napełnia ją i usztywnia aerodynamicznie. Jego część, która nie jest w stanie pomieścić się wewnątrz, tworzy obszar "stojącego" powietrza, który nazywamy sztuczną krawędzią natarcia. Na niej rozdzielają się strugi opływające skrzydło.
Przegrody czaszy mają kształt profilu aerodynamicznego,( skrzydła ) więc powietrze opływające czaszę rozdziela się na część górną i dolną (patrz rysunek). Jak widać przegroda jest niesymetryczna i jej górna część jest dłuższa niż dolna. Aby rozdzielone powietrze spotkało się w jednym momencie na krawędzi spływu, górne strugi muszą biec szybciej. Taki przepływ powoduje ich rozrzedzenie a w rezultacie spadek ciśnienia statycznego w porównaniu do ciśnienia panującego na dolnej powierzchni. I właśnie ta różnica powoduje, że spadochron wytwarza siłę aerodynamiczną i potrafi równoważyć ciężar własny i skoczka.
Manewrowanie spadochronem
Regulowanie prędkości postępowej oraz sterowanie odbywa się za pomocą linek sterowniczych. Masz możliwość płynnego regulowania zarówno prędkości postępowej jak i opadania. Przy pełnym zahamowaniu prędkość opadania i postępowa maleje niemal do zera , co umożliwia prawie pionowe schodzenie do celu. opadania. Przeciągnięcie spadochronu szybującego jest bardzo niebezpieczne przy lądowaniu.
Aby wykonać zakręt, używamy linek sterowniczych w ten sposób, by jedna z nich ściągnięta była bardziej niż druga. Ściągnięcie prawego uchwytu sterowniczego (w dół) powoduje załamanie prawej krawędzi spływu i zwiększenie oporu powietrza z tej strony w związku z czym następuje obrót czaszy w prawo.
Można wyróżnić dwa rodzaje wykonywania zakrętów:
-zakręty głębokie
Zakręt taki wykonuje się z pełnego szybowania ściągając jeden z uchwytów maksymalnie w dół. Podczas takiego zakrętu czasza zostaje gwałtownie i maksymalnie zahamowana z jednej strony, gdy w tym czasie druga połowa posiada maksymalną prędkość. Siła odśrodkowa wyrzuci Ciebie poza oś pionową i spadochron przechyla się w stronę zakrętu. W takiej konfiguracji czasza robi spirale, bardzo szybko tracąc wysokość.
Wykonywanie tego typu zakrętów nisko nad ziemią jest bardzo niebezpieczne. Czasza potrzebuje stosunkowo dużo wysokości aby wyjść z takiego zakrętu.
zakręcanie płytkie "50% / 75%"
Zakręt tego typu charakteryzuje się spokojem, stabilnością i bardzo małą utratą wysokości. Nadaje się najbardziej do precyzyjnego podejścia do lądowania lub manewrowania. Aby zakręcić w ten sposób ustawiamy uchwyty na 50% hamowania z jednej strony i 75% z drugiej (z tej, w którą stronę chcemy zakręcić).
Hamowanie
Pełne hamowanie:
ściągniecie obu uchwytów sterowniczych (w dół) powoduje załamanie krawędzi spływu, zwiększenie oporu powietrza na całej powierzchni (tylnej), a w rezultacie pełne hamowanie - zmniejszenie prędkości postępowej spadochronu.
Przy podniesionych uchwytach sterowniczych spadochron będzie miał pełną prędkość postępową i prędkością opadania. Będzie poruszał się stabilnie i prosto.
Hamowanie-25%
Hamowanie wytwarza się przez zmianę opływu powietrza wokół czaszy. Wykonuje się to poprzez ściągnięcie powoli obu uchwytów do poziomu oczu. Takie hamowanie zapewnia generalnie najlepszy kąt ślizgu w warunkach pod wiatr.
Hamowanie-50%
Uchwyty znajdują się na poziomie barków. Prędkość postępowa będzie o połowę mniejsza. Prędkość opadania także zmniejszy się niż podczas pełnego ślizgu.
Hamowanie-75%
Uchwyty sterownicze na poziomie brzucha. Spadochron będzie miał małą prędkość postępową i minimalne opadanie.
Hamowanie-100%
Ręce z uchwytami są opuszczone.
Minimalna prędkość postępowa oraz minimalne opadanie.
UWAGA: Przy takim hamowaniu istnieje możliwość "przeciągnięcia" spadochronu.
Przeciągnięcie–stan bezruchu
Stan bezruchu można osiągnąć poprzez powolne ściągnięcie uchwytów o 8-10 cm za pozycję pełnego hamowania. W tej sytuacji spadochron traci swoje możliwości nośne. Prędkość postępowa spada do zera, czasza tonie, a następnie cofa się. Spadochron może mieć tendencje do lotu do tyłu lub do obrotu w jedną stronę. Zrównoważyć takie zachowanie można poprzez podniesienie uchwytów 8-10 cm do pozycji hamowania 75-80%. Spadochron powoli nabierze prędkości.
UWAGA: Nigdy w takiej sytuacji nie puszczaj całkowicie uchwytów ani nie podnoś ich gwałtownie w górę, gdyż powoduje to gwałtowny skok czaszy do przodu oraz dużą utratę wysokości.
Przeciągnięcie dynamiczne
Przeciągnięcie dynamiczne rozpoczyna się z pełnego ślizgu, poprzez gwałtowne przemieszczenie uchwytów, co powoduje dodatkowy opór na czaszę. Czasza gwałtownie zwalnia, podczas gdy skoczek,z powodu bezwładności, reagujący o wiele wolniej, przechyla się do przodu czaszy.
Skoczek przechylający się do przodu, powoduje sztuczny i krótkotrwały wzrost kąta natarcia
Prawidłowe wyjście z dynamicznego przeciągnięcia polega na delikatnym podniesieniu uchwytów do pozycji 75-80% hamowania.
Podczas lądowania należy pamiętać aby nie lądować na palce–takie lądowanie jest szczególnie niebezpieczne przy zetknięciu się z ziemią bokiem. Występujący moment skręcający może spowodować złamanie stopy w kostce nie lądować na pięty
–całe uderzenie przenosi się na kręgosłup, brak amortyzacji może spowodować
naruszenie kręgów, zwłaszcza szyjnych nie lądować na rozstawione nogi
–jeden z najczęściej popełnianych błędów, którego skutkiem są zwichnięcia, naderwanie ścięgien, pęknięcia i złamania nóg
nie lądować w skręcie bokiem
–od naciągnięcia ścięgien stopy, poprzez urazy kręgosłupa i głowy.
W przypadku lądowania z wiatrem, bokiem, tyłem lub w skręcie oraz wtedy gdy spadochron zostanie nieprawidłowo (za wysoko lub wcale) zahamowany do lądowania
–należy lądować na nogi złączone w kolanach, kostkach i palcach (3 punkty). W przypadku zbyt wczesnego wyhamowania spadochronu do lądowania (i chwilowego zawiśnięcia kilka metrów nad ziemią), NIE NALEŻY ponownie próbować go rozpędzać ! tylko utrzymać pozycję do momentu przyziemienia uwaga na przeciągnięcie !!! | <urn:uuid:e25b9646-2d14-4433-a7bf-2b15d12d9ce2> | finepdfs | 4.15625 | CC-MAIN-2022-33 | http://dlaextremalnych.pl/wp-content/uploads/2018/07/Spadochron.pdf | 2022-08-10T05:13:04+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882571147.84/warc/CC-MAIN-20220810040253-20220810070253-00229.warc.gz | 14,759,750 | 0.99999 | 0.999987 | 0.999987 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
722,
2051,
3028,
3439,
3843,
4166,
5911,
6382
] | 1 | 2 |
UCHWAŁA NR XLVII/376/10 RADY MIEJSKIEJ W GŁOWNIE z dnia 22 kwietnia 2010 roku
w sprawie zmian wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Miasta Głowna na lata 2009 – 2013.
Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591, z 2002r. Nr 23, poz. 220, Nr 62, poz. 558, Nr 113, poz. 984, Nr 153, poz. 1271, Nr 214, poz. 1806, z 2003r., Nr 80, poz. 717, Nr 162, poz. 1568, z 2004r. Nr 102, poz. 1055, Nr 116, poz. 1203, Nr 167, poz. 1759, z 2005r. Nr 172, poz. 1441 i Nr 175, poz. 1457; z 2006r. Nr 17, poz. 128, Nr 181, poz. 1337, z 2007r. Nr 48, poz. 327, Nr 138, poz. 974, Nr 173, poz. 1218; z 2008 r. Nr 180, poz. 1111, Nr 223, poz. 1458, z 2009 Nr 52, poz. 420; z 2010r. Nr 28 poz. 142 i 146, Nr 40, poz. 230) i art. 21 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu Cywilnego (t.j. Dz. U z 2005r. Nr 31, poz. 266; z 2006r. Nr 86, poz. 602, Nr 94, poz. 657, Nr 167, poz. 1193, Nr 249, poz. 1833; z roku 2007 Nr 128, poz. 902, Nr 173, poz. 1218; z 2010r. Nr 3, poz. 13), Rada Miejska w Głownie uchwala, co następuje:
§1. Dokonuje się zmian treści załącznika Nr 2 do Uchwały XXXIV/255/09 Rady Miejskiej w Głownie z dnia 25 lutego 2009r w sprawie uchwalenia wieloletniego programu gospodarowania mieszkaniowym zasobem Gminy Miasta Głowna poprzez nadanie mu nowego brzmienia stanowiącego załącznik do niniejszej uchwały.
§2. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Głowna.
§3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i podlega ogłoszeniu zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Przewodniczący Rady Miejskiej W Głownie
Andrzej Kotulski
Plan remontów i modernizacji wynikający ze stanu technicznego budynków i lokali z podziałem na kolejne lata.
ROK 2009
| L.P | Adres budynku | Plan remontów w 2009r |
|---|---|---|
| 1 | Czackiego 3 | Opracowanie projektu remontu budynku. |
| 2 | Sowińskiego 3 | Adaptacja budynku w celu spełnienia warunków umożliwiających sprzedaż lokali. |
| 3 | Wojska Polskiego 30 i 32 | Remont elewacji zewnętrznej budynku. Ocieplenie ścian szczytowych |
| 4 | Wojska Polskiego 49 | Wymiana przyłącza elektrycznego, w tym zmiana warunków przyłączeniowych, wyniesienie układów licznikowych na zewnątrz budynku |
| 5 | Wojska polskiego 33 | Odbudowa części budynku gospodarczego mieszczącego pomieszczenia WC |
| 6 | Spacerowa 16 | Częściowy remont instalacji elektrycznej w budynku, w tym wymiana obwodu administracyjnego |
| 6 | Spacerowa 16 | Częściowy remont instalacji elektrycznej w budynku, w tym wymiana obwodu administracyjnego |
ROK 2010
| L.P | Adres budynku | Plan remontów w 2010r | Przewidywane nakłady planowanych remontów w 2010 (Kwoty wynikają z kosztorysu, kwoty brutto) |
|---|---|---|---|
| 1 | Spacerowa 16 | Budowa nowego budynku WC | 25.680,00 zł |
| 2 | Zgierska 1 | Remont dachu i elewacji zewnętrznej | 14.980,00zł |
| 3 | Zgierska 3 | Remont dachu i elewacji zewnętrznej | 18.190,00zł |
| 4 | Swoboda 14 | Ocieplenie części I piętra budynku | 10.000,00zł |
| 5 | Leśna 2/4 | Remont narożnika i ściany szczytowej budynku | 12.000,00zł |
| 6 | Czackiego 3 | Budowa nowego budynku WC i remont pralni | 31.000,00zł |
| 7 | Kościuszki 32 | Wymiana pieca co. wraz z koniecznym oprzyrządowaniem , remont sufitów w łazienkach | 48.150,00zł |
| | | RAZEM w 2010r | 160.000,00 zł |
ROK 2011
| L.P | Adres budynku | Plan remontów w 2011r |
|---|---|---|
| 1 | Miła 10 | Remont konstrukcji budynku na podstawie opracowanej dokumentacji technicznej |
| 2 | Łowicka 16 | Remont elewacji zewnętrznej oraz kominów |
| 3 | Wojska Polskiego 4 | Remont elewacji zewnętrznej, doprowadzenie do budynku instalacji WODKAN |
| 4 | Łowicka 3 | Remont poszycia dachu. Remont elewacji zewnętrznej, wymiana drzwi wejściowych |
| 5 | Łowicka 5 | Remont oblachowania i dachu. Remont elewacji zewnętrznej |
ROK 2012
| L.P | Adres budynku | Plan remontów w 2012r |
|---|---|---|
| 1. | Kopernika 37 | Remont generalny budynku w oparciu o projekt techniczny. (Dom Kultury |
| 2. | Swoboda 14 | Remont elewacji zewnętrznej budynku, łącznie z ociepleniem ściany szczytowej. |
| 3. | Swoboda 18 | Remont budynku w oparciu o dokumentację techniczną |
| 4. | Swoboda 45 i 47 | Remont elewacji zewnętrznej i klatki schodowej. |
| 5. | Spacerowa 4 | Remont poddasza (wykwaterowanie lokatorów z poddasza) |
| | | RAZEM w 2012r |
ROK 2013
| L.P | Adres budynku | Plan remontów w 2013r | Przewidywane nakłady planowanych remontów w 2013 (Kwoty wynikają z kosztorysu, kwoty brutto) |
|---|---|---|---|
| 1.. | Wojska Polskiego 33 | Remont budynku w oparciu o dokumentację techniczną | 374.500,00 zł |
| 2. | Łowicka 10a | Remont dachu i elewacji zewnętrznej | 12.840,00 zł |
| 3. | Narutowicza 9/11 | Remont elewacji zewnętrznej, malowanie klatki schodowej. Doprowadzenie do budynku instalacji WODKAN | 62.060,00 zł |
| 4. | Miła 6 | Remont generalny na podstawie opracowanego projektu (konieczne wykwaterowania lokatorów) | 360.758,33 zł | | <urn:uuid:414041bc-de74-4d82-8bb7-63e6929e90e0> | finepdfs | 1.263672 | CC-MAIN-2025-05 | https://www.glowno.pl/redir,uchwaly?akcja=openFile&rodzaj=0&id=2494 | 2025-01-17T15:43:07+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-05/segments/1736703362327.28/warc/CC-MAIN-20250117131806-20250117161806-00601.warc.gz | 824,976,492 | 0.999463 | 0.999017 | 0.999017 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1727,
2655,
3925,
5052
] | 1 | 0 |
Klaudia Kośnik
Kl.2 a
Katolickie Liceum Ogólnokształcące im.Jana Pawła II Ul. Armii Krajowej 2, 11-300 Biskupiec
Adres e-mail : email@example.com
NIE HEJTUJĘ
– W CZASIE PODRÓŻUJĘ
Szare, nudne jesienne popołudnie, chyba na Facebooka się zaloguję, sprawdzę profile i polajkuję. Kurcze…. Wi –Fi nie działa -brak sieci, a może w telewizji coś „leci"? Też nic, tylko „Trudne sprawy" i bajki dla dzieci. Mama zawsze powtarzała „ kiedyś to były czasy: cały dzień na podwórku, podchody, gra w klasy…". A może ja też się wybiorę nim stanę się Facebookowym molem. Podobno każde miasto ma swoje tajemnice, ciekawe czym ja się zachwycę! Mój Biskupiec – miasto Biskupa? Czy żył tu jeden, czy cała ich grupa? Kościoły dwa tutaj mamy, a co jeden to bardziej wspaniały. Świętego Chrzciciela Jana, czynny od samego rana. Jest tam taras widokowy:
całą panoramę miasta masz, aż po czubek głowy. W gablotach i witrynach starożytne eksponaty, pokazują jak Biskupiec zmieniał się przez laty. Od lat proboszcz Wiesław tu panuje i wszystkim grzechom veto pokazuje.
Drugi bł. Kózkówny Karoliny a propos miałam tam chrzciny. Zarejestrowany zabytek miasta w neoromańskim stylu wyrastał. Chrzcielnica, ołtarz i żyrandole, wszystko w barokowym stylu zdobione. Proboszcz wspaniały nim kieruje i wszystkie zagubione dusze ratuje. A jeszcze te korytarze, o których piszą Biskupieccy bajarze. Podziemne labirynty, lochy i piwnice kryją pradawnych Prusów tajemnice! To tutaj pierwsze osady budowali, choć jeszcze komputerowej grafiki nie znali, byli w tym doskonali. Cegłę czerwoną i kamień tylko mieli, a o tynkach akrylowych w ogóle nie słyszeli, a po dzisiejsze czasy są to mury najwyższej klasy.
W starym browarze Kłobuk dziś mieszka i straszy dzieci ten mały koleżka. Zabytek techniki na skalę kraju, lepszego w Polsce nie mają. Adolf Dauma był twórca jego, a zbudował go w 1885 roku kolego. W przeszłości duma miasta, teraz tylko trawą porasta.
Najwiekszą w Polsce wystawę aparatów mamy, dzięki p. Wiesławowi „perełki ' podziwiamy. Ponad 1400 sztuk prezentuje, a każdy model często poleruje. Każdy zabytkiem jest najwyzszej klasy, bo pamiętają jeszcze starożytne czasy.
Spacer po Biskupcu zakończyć trzeba, ale do Olsztyna się jeszcze wybieram. Olsztyn – Warmii i Mazur stolica, tu skrywa się Mikołaja Kopernika tajemnica. Mikołaj Kopernik to olsztyńskiego zamku „gwiazda".
Kiedy historia swe karty otwiera
Oj, była tam czasem niezła jazda!
czyni z astronoma olsztyńskiego bohatera!
nie raz napedziła mu stracha.
Krzyżacka wataha
Administratorem był doskonałym,
Tak sobie myślę, czy Jego mama, a i wkład w historię Olsztyna ma niemały.
również mu bajki czytała.
a wszystko z wierszy Marii Zientary –Malewskiej wyjetych.
O Kłobukach, marach i zamkach zaklętych,
Dzisiaj w zamku Muzeum Warmii i Mazur się mieśći,
że pamiatek jest tu bez liku chodzą też wieści,
po astronomie Koperniku.
i o współczesnych mieszkańców dba.
Swoją ławeczkę tutaj ma
W niebo wzrok wznosi i jakby prosi, a lepiej książkę poczytać .
by już o " Obroty Sfer Niebieskich" nie pytać,
Przy zamku Łyna płynie z niej również Olsztyn słynie, bo Galindów starożytne plemie w jej nurcie zapuściło korzenie. Grodzisko „full wypas" tam mieli, lecz wszystkich misek i talerzy ze sobą nie wzięli, bo często archeologowie znajdują ich całe mrowie. Chociaż 700 lat temu tu byli, świetnie swój byt zaznaczyli. Osady zakładali i długie życie planowali. Jednak historia czasami figle płata i szybko odeszli z tego świata. Dobrze, że „kapsułę czasu" nam zostawili , dzięki temu historię powstania Olsztyna odkryli.
Stare Miasto Wysoką Bramą nas wita, jej historia też jest znakomita. Fortyfikacją miejską była i świetnie się w tej roli sprawdziła. Pamięta dawne czasy, zbrojownia się w niej mieściła, więc dobrze miasta broniła. Więzieniem pózniej została i spadła trochę jej chwała. Miejscem smutnym się stała, piekielne męki i krzyki słyszała.
Dalej Starówkę zwiedzam - przyda mi się historyczna wiedza. Baby pruskie rzędem stoją i jak dawniej nikogo się nie boją. Kamienne twarze i ciała przybrały, taki z nich posąg doskonały. Wysokie na metra półtra, grożna mina jak u potwora. Choć Babą się nazywają, podobno mężczyzn przedstawiają. Z kamieni polnych długo je rzeżbiono, ale i tak nikt nie chciał by były jego żoną. Nawet legendy o nich powstały, królową Prusów- Gustebaldę opisywały, która uratowała Rybiego Króla. Kamień magiczny za to dostała i mowę roślin rozumiała. Warunek jeden jednak dostała, aby kamienia nikomu nie przekazywała. Kiedy Krzyżacka wataha nadciągała, Gustebalda się nawet nie wahała i kamień wszytkim pokazała. Skutki okropne tego były, bo królową Prus w kamień zamieniły. Do dzisiaj podziwiać ją możemy i jako Babę pruską na dziedzińcu olsztyńskim znajdujemy. W setną rocznicę odzyskania niepodległości na jej barkach kolor biało-czerwony zagościł.
Ja kiedyś też przygodę z historią miałam i na „ Twarz regionu„ się załapałam. W wielkich miastach na bilbordach byłam, bo swoją osobą zachwyciałam . Zawsze uważam, że historią interesować się trzeba, nawet jak woła o pomstę do nieba. Nie chcę zanudzać Was moi mili, ale powiedzcie coś dla regionu zrobili, by go rozsławić, by po sobie coś zostawić! Proszę nie mówcie, że jeszcze czasu masa jest, czasem warto wykonać mały gest, by się w kartach historii zapisać chwalebnie , a Wasza sława na pewno nie zblednie. Powiadam Wam z całego serca kochani, że chociaż wszystko do „bani" się czasem wydaje, radość, uśmiech i dobra historia zostaje! | <urn:uuid:c4c43259-ea7e-49ae-b059-5174a8b887e4> | finepdfs | 2.220703 | CC-MAIN-2019-04 | http://www.dajna.org.pl/wp-content/uploads/2018/12/PRACA-KONKURSOWA-Klaudii-Ko%C5%9Bnik-Nie-hejtuj%C4%99-w-czasie-podr%C3%B3%C5%BCuj%C4%99.pdf | 2019-01-19T15:37:29Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-04/segments/1547583668324.55/warc/CC-MAIN-20190119135934-20190119161933-00047.warc.gz | 289,032,598 | 0.998775 | 0.99954 | 0.99954 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
179,
1044,
1671,
2152,
3056,
3904,
4838,
5483
] | 1 | 0 |
Zarządzenie Nr 114/2007 Burmistrza Miasta Pułtusk z dnia 30 listopada 2007r.
w sprawie zmian w budżecie
Na podstawie art. 30 ust.2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym ( Dz.U. z 2001 roku Nr 142, poz. 1591 z późn.zm.) art. 188 ust. 1 pkt 1 i 2, ust. 2 pkt 1, ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 249, poz.2104 późn.zm.) oraz §11 ust. 3 uchwały Nr III/28/2006 Rady Miejskiej w Pułtusku z dnia 22 grudnia 2006 r. w sprawie uchwalenia budżetu Gminy Pułtusk na 2007 rok, zarządza się co następuje:
§ 1
Zmniejsza się dochody budżetu Gminy o kwotę 998.500,00 zł, zgodnie z załącznikiem Nr 1 do niniejszego zarządzenia.
Plan dochodów budżetu Gminy po zmianach wynosi 54.303.259,00 zł.
§ 2
Zmniejsza się wydatki budżetu Gminy o kwotę 998.500,00 zł, zgodnie z załącznikiem Nr 2 do niniejszego zarządzenia.
Plan wydatków budżetu Gminy po zmianach wynosi 62.973.948,00 zł.
§ 3
Dochody i wydatki związane z realizacją zadań z zakresu administracji rządowej i innych zadań zleconych odrębnymi ustawami, zgodnie z załącznikiem Nr 3 i 3a do niniejszego zarządzenia.
§ 4
Dokonać przeniesień w planie wydatków, zgodnie z załącznikiem Nr 2 do niniejszego zarządzenia.
§ 5
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podpisania i podlega ogłoszeniu.
Burmistrz Miasta Pułtusk Wojciech Dębski
| Rozdział | Paragraf | Treść | Przed zmianą | Zmiana |
|---|---|---|---|---|
| | | Pomoc społeczna | 8 960 065,00 | - 998 500,00 |
| 85212 | | Świadczenia rodzinne, zaliczka alimentacyjna oraz składki na ubezpieczenia | 7 340 000,00 | - 995 000,00 |
| | | emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego | | |
| | 2010 | Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację zadań bieżących z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych gminie (związkom gmin) ustawami | 7 300 000,00 | - 995 000,00 |
| 85214 | | Zasiłki i pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe | 570 000,00 | - 39 000,00 |
| | 2030 | Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin) | 217 000,00 | - 39 000,00 |
| 85295 | | Pozostała działalność | 355 100,00 | 35 500,00 |
| | 2030 | Dotacje celowe otrzymane z budżetu państwa na realizację własnych zadań bieżących gmin (związków gmin) | 345 000,00 | 35 500,00 |
| Rozdział | Paragraf | Treść | Przed zmianą | Zmiana |
|---|---|---|---|---|
| | | Administracja publiczna | 4 608 219,75 | 10 000,00 |
| 75011 | | Urzędy wojewódzkie | 200 969,00 | 0,00 |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 10 000,00 | 2 563,64 |
| | | Urząd Miejski w Pułtusku | 10 000,00 | 2 563,64 |
| | 4300 | Zakup usług pozostałych | 14 307,00 | - 2 563,64 |
| | | Urząd Miejski w Pułtusku | 14 307,00 | - 2 563,64 |
| 75075 | | Promocja jednostek samorządu terytorialnego | 358 000,00 | 10 000,00 |
| | 4170 | Wynagrodzenia bezosobowe | 10 000,00 | 10 000,00 |
| | | Urząd Miejski w Pułtusku | 10 000,00 | 10 000,00 |
| | | Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa | | |
| | | | 42 038,00 | 0,00 |
| | | oraz sądownictwa | | |
| 75108 | | Wybory do Sejmu i Senatu | 38 265,00 | 0,00 |
| | 4110 | Składki na ubezpieczenia społeczne | 1 500,00 | 45,85 |
| | | Urząd Miejski w Pułtusku | 1 500,00 | 45,85 |
| | 4120 | Składki na Fundusz Pracy | 200,00 | 20,40 |
| | | Urząd Miejski w Pułtusku | 200,00 | 20,40 |
| | 4170 | Wynagrodzenia bezosobowe | 11 429,03 | - 346,65 |
| | | Urząd Miejski w Pułtusku | 11 429,03 | - 346,65 |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 6 821,97 | 150,00 |
| | | Urząd Miejski w Pułtusku | 6 821,97 | 150,00 |
| | 4300 | Zakup usług pozostałych | 494,00 | 130,40 |
| | 4370 | Opłata z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych telefonii stacjinarnej | 1 000,00 | 200,00 |
|---|---|---|---|---|
| | | Przedszkole Miejskie Nr 5 w Pułtusku | 1 000,00 | 200,00 |
| | | Edukacyjna opieka wychowawcza | 915 666,25 | 0,00 |
| 85415 | | Pomoc materialna dla uczniów | 254 363,00 | 0,00 |
| | 4240 | Zakup pomocy naukowych, dydaktycznych i książek | 32 960,00 | 0,00 |
| | | Publiczna Szkoła Podstawowa Nr 3 w Pułtusku | 12 320,00 | - 1 660,00 |
| | | Zespół Szkół Nr 4 | 7 160,00 | 1 660,00 |
| rozdzial | paragraf | |
|---|---|---|
| | | Rolnictwo i łowiectwo |
| 01095 | | Pozostała działalność |
| | 4300 | Zakup usług pozostałych |
| | 4430 | Różne opłaty i składki |
| | | Administracja publiczna |
| 75011 | | Urzędy wojewódzkie |
| | 4010 | Wynagrodzenia osobowe pracowników |
| | 4040 | Dodatkowe wynagrodzenie roczne |
| | 4110 | Składki na ubezpieczenia społeczne |
| | 4120 | Składki na Fundusz Pracy |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia |
| | 4300 | Zakup usług pozostałych |
| | | Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa oraz sądownictwa |
| 75101 | | Urzędy naczelnych organów władzy państwowej, kontroli i ochrony prawa |
| | 4110 | Składki na ubezpieczenia społeczne |
| | 4120 | Składki na Fundusz Pracy |
| | 4170 | Wynagrodzenia bezosobowe |
| 75108 | | Wybory do Sejmu i Senatu |
| | 3030 | Różne wydatki na rzecz osób fizycznych |
| | 4110 | Składki na ubezpieczenia społeczne |
| | 4120 | Składki na Fundusz Pracy |
| | 4170 | Wynagrodzenia bezosobowe |
| | 4410 | Podróże służbowe krajowe |
|---|---|---|
| | 4430 | Różne opłaty i składki |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych |
| | 4700 | Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej |
| | 4740 | Zakup materiałów papierniczych do sprzętu drukarskiego i urządzeń kserograficznych |
| | 4750 | Zakup akcesoriów komputerowych, w tym programów i licencji |
| 85213 | | Składki na ubezpieczenie zdrowotne opłacane za osoby pobierajace niektóre świadczenia z pomocy społecznej oraz niektóre świadczenia |
| | | rodzinne |
| | 4130 | Składki na ubezpieczenie zdrowotne |
| 85214 | | Zasiłki i pomoc w naturze oraz składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe |
| | 3110 | Świadczenia społeczne |
| 85228 | | Usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze |
| | 4010 | Wynagrodzenia osobowe pracowników |
| | 4040 | Dodatkowe wynagrodzenie roczne |
| | 4110 | Składki na ubezpieczenia społeczne |
| | 4120 | Składki na Fundusz Pracy |
| | 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia |
| | 4280 | Zakup usług zdrowotnych |
| | 4300 | Zakup usług pozostałych |
| | 4370 | Opłata z tytułu zakupu usług telekomunikacyjnych telefonii stacjinarnej |
| | 4440 | Odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych |
| | 4700 | Szkolenia pracowników niebędących członkami korpusu służby cywilnej | | <urn:uuid:4dfd4518-f1a3-4753-a5cd-e70b48699e7d> | finepdfs | 1.15332 | CC-MAIN-2020-50 | https://bip.pultusk.pl/?p=document&action=show&id=1957&bar_id=115 | 2020-12-04T15:38:04+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-50/segments/1606141737946.86/warc/CC-MAIN-20201204131750-20201204161750-00554.warc.gz | 212,947,653 | 0.999983 | 0.999983 | 0.999983 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1343,
2340,
3723,
4253,
5300,
6651
] | 1 | 0 |
03.10.2017, ostatnia aktualizacja: 09.02.2018
Wyniki z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską z 30.09.2017 (Mała Hala TAURON Arena, ul. Stanisława Lema 7)
Wyniki z egzaminu wstępnego na aplikację radcowską kandydatów, którzy zdawali egzamin w dniu 30 września 2017 r. (sobota) o godzinie 11:00 w Małej Hali TAURON Arena Kraków, ul. Stanisława Lema 7:
| L.p. | Nr kodu | Ilość punktów |
|---|---|---|
| 1 | B001 | 95 |
| 2 | B002 | 97 |
| 3 | B003 | 111 |
| 4 | B004 | 112 |
| 5 | B005 | 81 |
| 6 | B006 | 111 |
| 7 | B007 | 121 |
| 8 | B008 | 122 |
| 9 | B009 | 113 |
| 10 | B010 | 117 |
| 11 | B011 | 115 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 1 z 16
| 12. | B012 | 93 |
|---|---|---|
| 13 | B013 | 87 |
| 14 | B014 | 77 |
| 15 | B015 | 101 |
| 16 | B016 | 90 |
| 17 | B017 | 89 |
| 18 | B018 | 79 |
| 19 | B019 | 132 |
| 20 | B020 | 96 |
| 21 | B021 | 134 |
| 22 | B022 | 123 |
| 23 | B023 | 83 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 2 z 16
| 25. | B025 | 103 |
|---|---|---|
| 26 | B026 | 115 |
| 27 | B027 | 108 |
| 28 | B028 | 103 |
| 29 | B029 | 100 |
| 30 | B030 | 96 |
| 31 | B031 | 112 |
| 32 | B032 | 104 |
| 33 | B033 | 98 |
| 34 | B034 | 127 |
| 35 | B035 | 114 |
| 36 | B036 | 105 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 3 z 16
| 38. | B038 |
|---|---|
| 39 | B039 |
| 40 | B040 |
| 41 | B041 |
| 42 | B042 |
| 43 | B043 |
| 44 | B044 |
| 45 | B045 |
| 46 | B046 |
| 47 | B047 |
| 48 | B048 |
| 49 | B049 |
PDF wygenerowano dnia 16.02.2025, 12:32
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
stanislawa-lema-7/
Strona 4 z 16
| 51. | B051 |
|---|---|
| 52 | B052 |
| 53 | B053 |
| 54 | B054 |
| 55 | B055 |
| 56 | B056 |
| 57 | B057 |
| 58 | B058 |
| 59 | B059 |
| 60 | B060 |
| 61 | B061 |
| 62 | B062 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 5 z 16
| 64. | B064 |
|---|---|
| 65 | B065 |
| 66 | B066 |
| 67 | B067 |
| 68 | B068 |
| 69 | B069 |
| 70 | B070 |
| 71 | B071 |
| 72 | B072 |
| 73 | B073 |
| 74 | B074 |
| 75 | B075 |
| 76 | B076 |
PDF wygenerowano dnia 16.02.2025, 12:32
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
stanislawa-lema-7/
Strona 6 z 16
| 77. | B077 |
|---|---|
| 78 | B078 |
| 79 | B079 |
| 80 | B080 |
| 81 | B081 |
| 82 | B084 |
| 83 | B085 |
| 84 | B086 |
| 85 | B087 |
| 86 | B088 |
| 87 | B089 |
| 88 | B090 |
| 89 | B091 |
PDF wygenerowano dnia 16.02.2025, 12:32
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
stanislawa-lema-7/
Strona 7 z 16
| 90. | B092 | 125 |
|---|---|---|
| 91 | B093 | 123 |
| 92 | B094 | 130 |
| 93 | B095 | 111 |
| 94 | B096 | 116 |
| 95 | B097 | 117 |
| 96 | B098 | 115 |
| 97 | B099 | 109 |
| 98 | B100 | 106 |
| 99 | B101 | 116 |
| 100 | B102 | 114 |
| 101 | B103 | 84 |
| 102 | B104 | 112 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 8 z 16
| 103. | B105 |
|---|---|
| 104 | B106 |
| 105 | B107 |
| 106 | B108 |
| 107 | B109 |
| 108 | B110 |
| 109 | B111 |
| 110 | B112 |
| 111 | B113 |
| 112 | B114 |
| 113 | B115 |
| 114 | B116 |
| 115 | B117 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 9 z 16
| 116. | B118 |
|---|---|
| 117 | B119 |
| 118 | B120 |
| 119 | B121 |
| 120 | B122 |
| 121 | B123 |
| 122 | B124 |
| 123 | B125 |
| 124 | B126 |
| 125 | B127 |
| 126 | B128 |
| 127 | B129 |
| 128 | B130 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 10 z 16
| 129. | B131 | 93 |
|---|---|---|
| 130 | B132 | 114 |
| 131 | B133 | 65 |
| 132 | B134 | 129 |
| 133 | B135 | 114 |
| 134 | B136 | 114 |
| 135 | B137 | 98 |
| 136 | B138 | 119 |
| 137 | B139 | 115 |
| 138 | B140 | 82 |
| 139 | B141 | 94 |
| 140 | B142 | 109 |
| 141 | B143 | 126 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 11 z 16
| 142. | B144 | 95 |
|---|---|---|
| 143 | B145 | 105 |
| 144 | B146 | 114 |
| 145 | B147 | 107 |
| 146 | B148 | 100 |
| 147 | B149 | 78 |
| 148 | B150 | 107 |
| 149 | B151 | 126 |
| 150 | B152 | 96 |
| 151 | B153 | 102 |
| 152 | B154 | 93 |
| 153 | B155 | 91 |
| 154 | B156 | 99 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 12 z 16
| 155. | B157 | 115 |
|---|---|---|
| 156 | B158 | 119 |
| 157 | B159 | 78 |
| 158 | B160 | 93 |
| 159 | B161 | 106 |
| 160 | B162 | 91 |
| 161 | B163 | 120 |
| 162 | B164 | 83 |
| 163 | B165 | 86 |
| 164 | B166 | 95 |
| 165 | B167 | 132 |
| 166 | B168 | 93 |
| 167 | B169 | 93 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 13 z 16
| 168. | B170 | 106 |
|---|---|---|
| 169 | B171 | 122 |
| 170 | B172 | 80 |
| 171 | B173 | 92 |
| 172 | B174 | 127 |
| 173 | B175 | 104 |
| 174 | B176 | 89 |
| 175 | B177 | 94 |
| 176 | B178 | 126 |
| 177 | B179 | 85 |
| 178 | B180 | 100 |
| 179 | B181 | 98 |
| 180 | B182 | 83 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 14 z 16
| 181. | B183 | 131 |
|---|---|---|
| 182 | B184 | 112 |
| 183 | B185 | 108 |
| 184 | B186 | 89 |
| 185 | B187 | 123 |
| 186 | B188 | 77 |
| 187 | B189 | 102 |
| 188 | B190 | 98 |
| 189 | B191 | 102 |
| 190 | B192 | 108 |
| 191 | B193 | 111 |
| 192 | B194 | 109 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 15 z 16
| L.p. | Nr kodu | Ilość punktów |
|---|---|---|
| 194 | B196 | 110 |
| 195 | B197 | 96 |
| 196 | B198 | 107 |
z https://oirp.krakow.pl/dla-aplikantow/nabor-na-aplikacje/nabor-na-aplikacje-2017/wyniki-z-egzaminu- wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-
Strona 16 z 16 | <urn:uuid:6182d246-c3a5-4fb1-946e-cd6a3098161f> | finepdfs | 1.288086 | CC-MAIN-2025-08 | https://oirp.krakow.pl/pdf/wyniki-z-egzaminu-wstepnego-na-aplikacje-radcowska-przeprowadzonego-w-dn-30092017r-w-malej-hali-tauron-arena-krakow-ul-stanislawa-lema-7/ | 2025-02-16T11:32:29+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738831952524.17/warc/CC-MAIN-20250216104521-20250216134521-00589.warc.gz | 391,360,846 | 0.98883 | 0.985134 | 0.985134 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
833,
1301,
1775,
2236,
2636,
3111,
3586,
4084,
4511,
4939,
5444,
5948,
6450,
6953,
7439,
7772
] | 1 | 0 |
ZARZĄDZENIE NR 0050.136.2023
BURMISTRZA ŁOBŻENICY
z dnia 9 listopada 2023 r.
w sprawie przedstawienia projektu Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Łobżenica na lata 2024 - 2034
Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 roku o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40, z późn. zm.) oraz art. 230 ust.1 i 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, z późn. zm.) zarządzam, co następuje:
§ 1. Przedstawiam projekt Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Łobżenica na lata 2024-2034, zawierający informację o relacji, o której mowa w art. 243 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych, w brzmieniu określonym w załączniku.
§ 2. Projekt Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Łobżenica na lata 2024 – 2034 podlega przedstawieniu Radzie Miejskiej w Łobżenicy oraz Regionalnej Izbie Obrachunkowej w Poznaniu celem zaopiniowania.
§ 3. Wykonanie zarządzenia powierzam skarbnikowi gminy.
§ 4. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia.
BURMISTRZ
Piotr Łosoś
UCHWAŁA NR..................
RADY MIEJSKIEJ W ŁOBŻENICY
z dnia ..................... r.
w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Łobżenica na lata 2024-2034
Na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40, z późn. zm.) oraz art. 226, art. 227, art. 228 ust. 1, art. 230 ust. 6 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1270, z późn. zm.) Rada Miejska w Łobżenicy uchwala, co następuje:
§ 1. Uchwała się Wieloletnią Prognozę Finansową Gminy Łobżenica na lata 2024 - 2034, obejmującą dochody i wydatki bieżące, dochody i wydatki majątkowe, wynik budżetu, przeznaczenie nadwyżki lub sposób finansowania deficytu, przychody i rozchody budżetu, kwotę długu, sposób finansowania jego spłaty oraz objaśnienia przyjętych wartości, zgodnie z załącznikiem nr 1 do niniejszej uchwały.
§ 2. Ustala się wieloletnie przedsięwzięcia finansowe, zgodnie z załącznikiem nr 2 do niniejszej uchwały.
§ 3. Upoważnia się Burmistrza Łobżenicy do:
1. zaciągania zobowiązań:
1) związanych z realizacją przedsięwzięć zamieszczonych w załączniku nr 2, do wysokości limitów zobowiązań określonych w tym załączniku,
2) z tytułu umów, których realizacja w roku budżetowym i w latach następnych jest niezbędna do zapewnienia ciągłości działania jednostki i z których wynikające płatności wykraczają poza rok budżetowy.
§ 4. Traci moc uchwała Nr L/436/22 Rady Miejskiej w Łobżenicy z dnia 21 grudnia 2022 r. w sprawie uchwalenia Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Łobżenica na lata 2023 - 2034 wraz z późniejszymi zmianami.
§ 5. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Łobżenicy.
§ 6. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia i obowiązuje od 1 stycznia 2024 roku.
[Podpis]
Burmistrz
Piotr Łosoś
Objaśnienia
przyjętych wartości do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Łobżenica na lata 2024 - 2034
Zgodnie z obowiązującymi zapisami art. 227 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1270, z późn. zm.) wieloletnia prognoza finansowa obejmuje okres roku budżetowego oraz co najmniej trzech kolejnych lat budżetowych, nie krótszy jednak niż termin, na który zaciągnięto lub planuje się zaciągać zobowiązania.
W przypadku gminy Łobżenica okres wieloletniej prognozy finansowej sporządzono do 2034 roku z uwagi na spłatę wcześniej zaciągniętych i planowanych zobowiązań kredytowych oraz wykupy wyemitowanych papierów wartościowych (obligacji komunalnych).
Wielkości wykazane dla roku 2024 są zgodne z projektem budżetu gminy Łobżenica, natomiast pozostałe przewidywane wielkości finansowe w okresie od 2025 do 2034 roku (zgodnie z zapisem art. 226 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych) są oszacowane prognostycznie. Odległy czas prognozowania zwiększa ryzyko niewłaściwego oszacowania wartości przyjętych w prognozie w odniesieniu do faktycznie uzyskanych, dlatego w kolejnych latach wieloletnia prognoza finansowa może ulec zmianie w tym zakresie.
Uwzględniając kroczący charakter prognozy, która corocznie będzie nowelizowana, przy opracowaniu prognozy na lata 2024-2034 kierowano się wykonaniem dochodów i wydatków gminy w latach poprzednich, jak też uwzględniono przewidywane wykonanie za 2023 rok.
**Załącznik nr 1 – Wieloletnia Prognoza Finansowa Gminy Łobżenica na lata 2024 – 2034**
I. **Dochody budżetu**
Dochody budżetu przedstawione zostały w wieloletniej prognozie finansowej w podziale na dochody bieżące i dochody majątkowe, w tym dochody ze sprzedaży majątku. Szczegółowy opis planowanych dochodów zawiera uzasadnienie do projektu uchwały budżetowej na 2024 rok.
I.1. **Dochody bieżące**
Dochodami bieżącymi są dochody budżetowe niebędące dochodami majątkowymi (art.
Poziom dochodów bieżących kształtuje wynik budżetu bieżącego, jak również determinuje limit obciążenia budżetu spłatami zadłużenia.
Przyjęte wielkości dochodów bieżących zostały skalkulowane w następujący sposób:
- W latach 2025-2028 przyjęto średnioroczny wzrost o 5% w stosunku do roku poprzedniego, w tym:
- w odniesieniu do tych kategorii dochodów, które z roku na rok mają charakter stały (podatki i opłaty lokalne, udziały w podatkach dochodowych) przyjęto dynamikę wzrostu na poziomie 5%;
- subwencje ogólne - założono wzrost o 4% w stosunku do roku poprzedniego;
- dotacje i środki przeznaczone na realizację zadań bieżących - założono średnioroczny wzrost w poszczególnych latach na poziomie 5%;
- pozostałe dochody bieżące (w tym dochody z podatku od nieruchomości) - przyjęto dynamikę wzrostu na poziomie 5%.
Ocena dynamiki wzrostu powyższych dochodów w latach ubiegłych pozwala przyjąć, że uzyskanie tych wartości jest realne, a nawet ostrożnościowo zostało zaniżone.
Od roku 2028 do końca okresu prognozy dochody bieżące utrzymują się na stałym poziomie. Przyjęcie takiej metodologii prognozowania dochodów bieżących jest zasadne, albowiem zmniejsza ryzyko ich przeszacowania.
I.2. Dochody majątkowe
Dochody majątkowe obejmują dotacje i środki przeznaczone na inwestycje, dochody ze sprzedaży majątku oraz dochody z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności (art. 235, ust. 3 u.f.p.).
Planowane dochody związane są ze sprzedażą lokali mieszkalnych, działek budowlanych, budynków, budowli i gruntów oraz przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Uwzględniono również dochody z tytułu dotacji i innych środków bezzwrotnych przeznaczonych na inwestycje. Kwotę dochodów ze sprzedaży mienia oszacowano na realnym poziomie ze względu na fakt, iż trwają zmiany w planie przestrzennego zagospodarowania gminy, w wyniku których wyodrębnione zostaną działki z przeznaczeniem na budownictwo jednorodzinne i usługowe, na które w dalszym ciągu istnieje popyt. Działania te przyczyniają się do wzrostu atrakcyjności nieruchomości, co winno przełożyć się na wzrost ich wartości oraz wyższe ceny ze sprzedaży.
Dochody majątkowe ze sprzedaży mienia oraz przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oszacowano na podstawie wykonania lat ubiegłych oraz planowanych do sprzedaży nieruchomości komunalnych. Przy szacowaniu dochodów majątkowych kierowano się zasadą ostrożnej wyceny. Od kilku lat dochody gminy z powyższego tytułu realizowane są na poziomie niższym od założeń planu, z uwagi na niespodziewane, przedłużające się procedury administracyjne, na które jednostka nie ma wpływu. Od 2027 roku nie planuje się w/w dochodów majątkowych.
Planowane **na rok 2024** dochody z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje (dofinansowanie przedsięwzięć majątkowych) stanowią wartość 13.716.474,33 zł i wynikają z podpisanych już przez gminę umów bądź otrzymanych wstępnych promes na następujące zadania majątkowe:
| l.p. | wykaz przedsięwzięć/zadań inwestycyjnych objętych dofinansowaniem | dofinansowanie w 2024 r. | dofinansowanie w 2025 r. |
|------|---------------------------------------------------------------|------------------------|------------------------|
| 1 | Budowa i rozbudowa dróg gminnych w miejscowości Luchowo (Berlinki) | 31 000,00 | 4 244 000,00 |
| 2 | Budowa kanalizacji Witrogoszcz Osada - Witrogoszcz Wieś | 2 219 311,85 | |
| 3 | Modernizacja budynku OSP w miejscowości Łobżenica | 2 550 000,00 | |
| 4 | Budowa sali sportowej przy Szkole Podstawowej im. Kawalerów Orderu Uśmiechu w Dźwiersznie Małym | 3 430 000,00 | 500 000,00 |
| 5 | Przebudowa Infrastruktury drogowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą na obszarze po byłym PGR na terenie gminy Łobżenica (chodnik Rataje - Górka Klasztorna) | | 2 100 000,00 |
| 6 | Poprawa efektywności energetycznej budynku użyteczności publicznej wraz z zagospodarowaniem terenu przyległego na terenie gminy Łobżenica - (stadion) | | 700 000,00 |
| 7 | Przebudowa infrastruktury drogowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą na terenie gminy Łobżenica | | 4 000 000,00 |
| 8 | Poprawa stanu infrastruktury wodociągowej na terenie gminy Łobżenica | | 500 004,00 |
| Nr | Opis projektu | Koszt (PLN) |
|----|-------------------------------------------------------------------------------|-------------|
| 9 | Modernizacja infrastruktury oświatowej na terenie gminy Łobżenica | 4 000 003,00|
| 10 | Prace remontowe i konserwatorskie przy zabytkowym budynku pełniącym funkcję oświatową zlokalizowanym w miejscowości Łobżenica, gmina Łobżenica dofinansowanie z Rządowego Programu Odbudowy Zabytków | 249 900,00 |
| 11 | Budowa i rozbudowa dróg gminnych w miejscowości Luchowo (Berlinki) - etap II (Rządowy Fundusz Rozwoju Dróg) | 4 486 158,48|
**RAZEM** 13 716 474,33 15 293 903,00
W kolejnych latach prognozy (od 2026 r.) nie planuje się dochodów z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje.
**II. Wydatki budżetu**
Wydatki budżetu przedstawiono w wieloletniej prognozie finansowej w szczególowości wynikającej z art. 226 ustawy o finansach publicznych, tj. w podziale na wydatki bieżące i wydatki majątkowe. Szczegółowy opis planowanych wydatków zawiera uzasadnienie do uchwały budżetowej gminy Łobżenica na 2024 rok.
**II.1. Wydatki bieżące**
Zgodnie z art. 236 ust. 2 u.f.p. wydatki bieżące definiowane są jako wydatki niebędące wydatkami majątkowymi.
Wydatki bieżące w Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Łobżenica w roku 2024 są zgodne z projektem budżetu na 2024 rok, natomiast w latach następnych skalkulowane zostały w oparciu o przewidywane potrzeby na ten rodzaj wydatków, przy uwzględnieniu możliwości wynikających z planowanej wielkości dochodów gminy oraz zasady, iż planowane wydatki bieżące nie mogą być wyższe niż planowane dochody bieżące, powiększone o nadwyżkę budżetową z lat poprzednich i wolne środki.
W latach 2025–2028 planuje się wzrost wydatków bieżących o 1%, natomiast od 2029 roku wielkość wydatków bieżących utrzymywała się będzie na stałym poziomie. Dynamika wydatków bieżących w latach 2025-2028 na poziomie 1% rocznie wynika z konieczności
utrzymania płynności finansowej oraz nieprzekraczania założonych limitów zadłużenia.
Poziom wynagrodzeń wraz z narzutami, jako znaczący wydatek bieżący, został ustalony dla roku 2024 wg faktycznego stanu na dzień sporządzania niniejszego projektu, z uwzględnieniem planowanych regulacji płac, jednorazowych wypłat dodatkowych – np. nagrody jubileuszowe, odprawy emerytalne (w postaci rezerwy celowej), a także wynagrodzeń jednorazowych, nie mających charakteru ciągłego.
Wydatki bieżące wymienione w wieloletniej prognozie finansowej:
- gwarancje i poręczenia – gmina Łobżenica nie udzieliła gwarancji i poręczeń, a na lata następne nie przewiduje się udzielenia nowych;
- obsługa długu – wydatki na obsługę długu zaplanowano w oparciu o przewidywane harmonogramy spłat/wykupu zaciągniętego długu i planowanych przychodów z tytułu emisji papierów wartościowych oraz kredytów i pożyczek, a także przychodów na sfinansowanie przejściowego deficytu budżetowego;
- wynagrodzenia i składki od nich naliczane w latach 2025-2034 - ich wielkość uzależniona będzie od możliwości finansowych gminy. Przyjęto jednak założenie, iż wynagrodzenia wraz ze składnikami od nich naliczonymi w okresie 2025-2028 będą wzrastać o około 1% rocznie.
II.2. Wydatki majątkowe
Kwotę wydatków majątkowych w kolejnych latach prognozy założono na poziomie możliwości finansowych gminy, z uwzględnieniem przedsięwzięć ujętych w załączniku do wieloletniej prognozy finansowej. W pozostałym zakresie przewiduje się realizację inwestycji rocznych.
Przyjęta w roku 2024 wielkość wydatków majątkowych jest zgodna z projektem budżetu gminy Łobżenica na 2024 rok, natomiast wielkości tych wydatków w latach następnych stanowią maksymalny ich poziom do sfinansowania ze środków własnych przy zrealizowaniu założonego poziomu dochodów.
Realizacja większości zadań majątkowych uzależniona będzie od wykonania planowanych dochodów budżetowych oraz, w głównej mierze, możliwości pozyskania
bezzwrotnego dofinansowania zewnętrznego na te zadania (dotacje, inne środki bezzwrotne). W przypadku nieuzyskania bezzwrotnego wsparcia, zadanie nie będzie w ogóle realizowane bądź zakres rzeczowy zadania zostanie zmieniony, tj. kwotowo dostosowany do własnych możliwości inwestycyjnych budżetu gminy.
**Załącznik nr 2 – Wykaz Wieloletnich Przedsięwzięć Finansowych**
W załączniku nr 2 do Wieloletniej Prognozy Finansowej Gminy Łobżenica na lata 2024-2034 uwzględniono zamierzenia z zakresu wydatków bieżących jak i majątkowych, przewidzianych jako kontynuacja realizacji przedsięwzięć z 2023 roku.
Zgodnie z art. 226 ust. 3 u.f.p., dla każdego przedsięwzięcia określono nazwę i cel, rok kończący oraz jednostkę organizacyjną odpowiedzialną za jego realizację. Łączne nakłady finansowe oraz limit zobowiązań i limit wydatków w poszczególnych latach określono na podstawie zawartych umów bądź otrzymanych wstępnych promes, w pozostałych przypadkach podane wartości są szacunkowe.
W ramach **wydatków bieżących** realizowane będzie jedno przedsięwzięcie, tj. Wykonanie projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego gminy Łobżenica.
Nie planuje się wydatków bieżących z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o finansach publicznych.
W ramach **wydatków majątkowych** realizowanych będzie 21 przedsięwzięć. Realizacja planowanych zadań inwestycyjnych została szczegółowo ujęta w załączniku nr 2 do Wieloletniej Prognozy Finansowej – Wykaz przedsięwzięć do WPF, i w głównej mierze stanowi kontynuację wcześniej podjętych zamierzeń inwestycyjnych gminy Łobżenica. W wykazie wskazano łączone nakłady finansowe dla poszczególnych przedsięwzięć inwestycyjnych i limity wydatków w poszczególnych latach.
Nie planuje się wydatków majątkowych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy o finansach publicznych.
III. Przychody i rozchody
W roku 2024 planuje się przychody z tytułu emisji papierów wartościowych na rynku krajowym oraz z tytułu kredytów i pożyczek. Planowany jest deficyt budżetu w kwocie 4.500.000,00 zł, który sfinansowany zostanie przychodami z emisji papierów wartościowych - obligacji komunalnych, a także przychodami z tytułu kredytów i pożyczek.
Planowane przychody budżetu w 2024 r. stanowią kwotę 5.938.000,00 zł i dotyczą zamierzonej emisji papierów wartościowych - obligacji komunalnych i zaciągnięcia kredytów i pożyczek, z przeznaczeniem na:
- sfinansowanie planowanego deficytu w kwocie 4.500.000,00 zł,
- spłatę wcześniej zaciągniętych zobowiązań z tytułu kredytów i pożyczek (668.000,00 zł) oraz wykup wyemitowanych obligacji komunalnych (770.000,00 zł) w łącznej kwocie 1.438.000,00 zł.
Prognozowany dług planowany jest do spłaty/wykuwu w latach 2026-2033 w następujących kwotach:
| lata | kwota spłaty/wykuwu |
|------|---------------------|
| 2026 | 169 000,00 |
| 2027 | 370 000,00 |
| 2028 | 200 000,00 |
| 2029 | 130 000,00 |
| 2030 | 300 000,00 |
| 2031 | 2 182 000,00 |
| 2032 | 1 475 000,00 |
| 2033 | 1 112 000,00 |
| razem| 5 938 000,00 |
Rozchody budżetu dotyczą spłaty zaciągniętych zobowiązań kredytowych oraz wykupu wyemitowanych i planowanych emisji papierów wartościowych, zgodnie z harmonogramami spłaty zadłużenia oraz terminami wykuwu. Wielkość spłaty zadłużenia w poszczególnych latach determinowana jest możliwościami finansowymi gminy oraz limitami wynikającymi z ustawy o finansach publicznych. Prognoza przyjętych wartości wskazuje, że zaciągnięty oraz planowany do zaciągnięcia dług gmina będzie w stanie spłacić do 2034 roku.
IV. Wynik budżetu
Różnica między dochodami a wydatkami budżetu stanowi wynik budżetu, który stanowi odpowiednio nadwyżkę lub deficyt budżetu (art. 217 ust. 1 u.f.p).
Planowany jest deficyt budżetu w kwocie 4.500.000,00 zł, który sfinansowany zostanie przychodami z emisji papierów wartościowych i przychodami z kredytów i pożyczek.
W kolejnych latach prognozy, tj. od 2025 r. do 2034 r., zakłada się nadwyżkę budżetową, która przeznaczana będzie na spłatę długu.
V. Kwota długu i sposób jego sfinansowania
Prognoza kwoty długu gminy Łobżenica sporządzona została na okres, na który zaciągnięto zobowiązania, tj. na lata 2024-2034, zgodnie z art. 227 ust. 2 ustawy o finansach publicznych.
Przyjmuje się, że spłata długu finansowana będzie w pierwszej kolejności z nadwyżki budżetowej, wolnych środków, a następnie z nowo zaciąganych kredytów i pożyczek lub emisji papierów wartościowych.
Planowane w poszczególnych latach w wieloletniej prognozie finansowej spłata, obsługa oraz poziom długu nie przekraczają wskaźnika maksymalnego obciążenia z tytułu spłaty długu jednostki samorządu terytorialnego ustalonego zgodnie z art. 243 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych.
W Wieloletniej Prognozie Finansowej Gminy Łobżenica na lata 2024-2034 została zachowana zasada wynikająca z art. 242 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 roku o finansach publicznych, według której organ stanowiący nie może uchwalić budżetu, w którym planowane wydatki bieżące są wyższe niż planowane dochody bieżące powiększone o nadwyżkę budżetową z lat poprzednich i wolne środki.
| Wyszczególnienie | Dochody ogółem X | Dochody bieżące X |
|------------------|-----------------|-----------------|
| | dochoły z tytułu udzielenia we wpływu z podatku dochodowego od osób fizycznych | dochoły z tytułu udzielenia we wpływu z podatku dochodowego od osób prawnych | z subwencji ogólnej | z tytułu dotacji i środków przeznaczonych na cele bieżące X 3) | pozostałe dochody bieżące 4) | z podatku od nieruchomości | Dochody majątkowe X | ze sprzedaży majątku X | z tytułu dotacji oraz środków przeznaczonych na inwestycje |
| Lp | 1 | 1.1 | 1.1.1 | 1.1.2 | 1.1.3 | 1.1.4 | 1.1.5 | 126.96.36.199 | 1.2 | 1.2.1 | 1.2.2 |
| 2024 | 56 621 976,33 | 42 052 299,00 | 4 994 480,00 | 75 063,00 | 25 058 289,00 | 4 464 655,00 | 7 459 812,00 | 2 961 000,00 | 14 569 677,33 | 837 000,00 | 13 716 474,33 |
| 2025 | 59 229 103,00 | 43 904 200,00 | 5 244 000,00 | 78 600,00 | 26 060 600,00 | 4 688 000,00 | 7 833 000,00 | 3 109 000,00 | 15 324 903,00 | 0,00 | 15 293 903,00 |
| 2026 | 45 909 800,00 | 45 838 800,00 | 5 506 000,00 | 82 800,00 | 27 103 000,00 | 4 923 000,00 | 8 224 000,00 | 3 265 000,00 | 71 000,00 | 71 000,00 | 0,00 |
| 2027 | 47 860 900,00 | 47 860 900,00 | 5 782 000,00 | 86 900,00 | 28 187 000,00 | 5 169 000,00 | 8 636 000,00 | 3 428 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2028 | 49 971 000,00 | 49 971 000,00 | 6 071 000,00 | 91 000,00 | 29 315 000,00 | 5 427 000,00 | 9 067 000,00 | 3 599 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2029 | 49 971 000,00 | 49 971 000,00 | 6 071 000,00 | 91 000,00 | 29 315 000,00 | 5 427 000,00 | 9 067 000,00 | 3 599 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2030 | 49 971 000,00 | 49 971 000,00 | 6 071 000,00 | 91 000,00 | 29 315 000,00 | 5 427 000,00 | 9 067 000,00 | 3 599 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2031 | 49 971 000,00 | 49 971 000,00 | 6 071 000,00 | 91 000,00 | 29 315 000,00 | 5 427 000,00 | 9 067 000,00 | 3 599 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2032 | 49 971 000,00 | 49 971 000,00 | 6 071 000,00 | 91 000,00 | 29 315 000,00 | 5 427 000,00 | 9 067 000,00 | 3 599 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2033 | 49 971 000,00 | 49 971 000,00 | 6 071 000,00 | 91 000,00 | 29 315 000,00 | 5 427 000,00 | 9 067 000,00 | 3 599 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2034 | 49 971 000,00 | 49 971 000,00 | 6 071 000,00 | 91 000,00 | 29 315 000,00 | 5 427 000,00 | 9 067 000,00 | 3 599 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
Wzór może być stosowany także w układzie pionowym, w którym poszczególne pozycje są przedstawione w kolumnach, a lata w wierszach.
Zgodnie z art. 227 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, z późn. zm.), zwanej dalej „ustawą”, wieloletnia prognoza finansowa obejmuje okres roku budżetowego oraz co najmniej trzech kolejnych lat. W sytuacji dłuższego okresu prognozowania finansowego wzór stosuje się dla lat wykraczających poza maksymalny (4-letni) okres prognozy, wynikający z art. 227 ustawy.
W pozycji wykazuje się dochody o charakterze celowym, które jednostka otrzymuje od podmiotów zewnętrznych. W szczególności pozycja obejmuje dotacje celowe z budżetu państwa na zadania bieżące oraz dotacje i środki na finansowanie wydatków bieżących na realizację zadań finansowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy. W pozycji nie wykazuje się natomiast dochodów związanych ze szczególnymi zasadami wykonywania budżetu jednostki wynikającymi z odrębnych ustaw, o których mowa w art. 237 ust. 1 ustawy.
W pozycji wykazuje się pozostałe dochody bieżące w szczególności kwoty podatków i opłat lokalnych.
| Wyszczególnienie | Wynik budżetu | Kwota prognozowanej nadwyżki budżetu przeznaczana na spłatę kredytów, pożyczek i wykup papierów wartościowych 5) | Przychody budżetu | Kretyfy, pożyczki, emisja papierów wartościowych | na pokrycie deficytu budżetu | Nadwyżka budżetowa z lat ubiegłych 6) | na pokrycie deficytu budżetu | Wolne środki, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 6 ustawy | na pokrycie deficytu budżetu |
|------------------|---------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------|-----------------|---------------------------------------------|-------------------------------|-------------------------------------|-------------------------------|-------------------------------------------------|-------------------------------|
| Lp | 3 | 3.1 | 4 | 4.1 | 4.1.1 | 4.2 | 4.2.1 | 4.3 | 4.3.1 |
| 2024 | -4 500 000,00 | 0,00 | 5 938 000,00 | 5 938 000,00 | 4 500 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2025 | 1 870 000,00 | 1 870 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2026 | 2 389 000,00 | 2 389 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2027 | 2 348 000,00 | 2 348 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2028 | 2 220 000,00 | 2 220 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2029 | 2 150 000,00 | 2 150 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2030 | 2 320 000,00 | 2 320 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2031 | 2 618 000,00 | 2 618 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2032 | 2 475 000,00 | 2 475 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2033 | 2 112 000,00 | 2 112 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2034 | 1 056 000,00 | 1 056 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
5) Inne przeznaczenie nadwyżki budżetowej wymaga określenia w objaśnieniach do wieloletniej prognozy finansowej.
6) W pozycji należy użyć środki pieniężne znajdujące się na rachunku budżetu pochodzące z nadwyżek poprzednich budżetów, łącznie z niewykorzystanymi środkami, o których mowa w art. 217 ust. 2 pkt 8 ustawy.
| Wyszczególnienie | Kwota wyłączeń z tytułu wcześniejszej spłaty zobowiązań, określonych w art. 243 ust. 3b ustawy | Kwota przyznawana na dany rok kwot pozostających ustawaowych wyłączeń z limitu spłaty zobowiązań | Kwota przyznawana na dany rok kwot pozostających ustawaowych wyłączeń z limitu spłaty zobowiązań | Inne rozchody niezwiązane ze spłatą długu | Kwota długu | Kwota długu, której planowana spłata dokona się z wydatków | Różnica między dochodami bieżącymi a wydatkami bieżącymi | Różnica między dochodami bieżącymi, skorygowanymi o środki, a wydatkami bieżącymi |
|------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------------|-------------|-------------------------------------------------|-------------------------------------------------|-------------------------------------------------|
| Lp | 188.8.131.52 | 184.108.40.206.1 | 220.127.116.11.2 | 18.104.22.168.3 | 22.214.171.124 | 5.2 | 6 | 6.1 | 7.1 | 7.2 |
| 2024 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 21 558 000,00 | 0,00 | 578 595,52 | 578 595,52 |
| 2025 | x | x | x | x | 0,00 | 19 688 000,00 | 0,00 | 1 849 200,00 | 1 849 200,00 |
| 2026 | x | x | x | x | 0,00 | 17 299 000,00 | 0,00 | 2 942 800,00 | 2 942 800,00 |
| 2027 | x | x | x | x | 0,00 | 14 951 000,00 | 0,00 | 4 106 900,00 | 4 106 900,00 |
| 2028 | x | x | x | x | 0,00 | 12 731 000,00 | 0,00 | 5 342 000,00 | 5 342 000,00 |
| 2029 | x | x | x | x | 0,00 | 10 581 000,00 | 0,00 | 5 342 000,00 | 5 342 000,00 |
| 2030 | x | x | x | x | 0,00 | 8 261 000,00 | 0,00 | 5 342 000,00 | 5 342 000,00 |
| 2031 | x | x | x | x | 0,00 | 5 643 000,00 | 0,00 | 5 342 000,00 | 5 342 000,00 |
| 2032 | x | x | x | x | 0,00 | 3 168 000,00 | 0,00 | 5 342 000,00 | 5 342 000,00 |
| 2033 | x | x | x | x | 0,00 | 1 056 000,00 | 0,00 | 5 342 000,00 | 5 342 000,00 |
| 2034 | x | x | x | x | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 5 342 000,00 | 5 342 000,00 |
8) Skorygowanie o środki dotyczy określonego w art. 242 ustawy powiększenia o odpowiednie dla roku prognozy przychody wskazane w art. 217 ust. 2 ustawy. Skutki finansowe wyłączeń ograniczenia, o którym mowa w art. 242 ustawy, zawarte w innych ustawach należy ująć w objaśnieniach dołączanych do wieloletniej prognozy finansowej zgodnie z art. 226 ust. 2a ustawy.
| Lp | 8.1 | 8.2 | 8.3 | 8.3.1 | 8.4 | 8.4.1 |
|----|-------|-------|-------|-------|-------|-------|
| 2024 | 7,99% | 5,70% | 7,53% | 14,19% | 14,19% | TAK | TAK |
| 2025 | 7,57% | 7,52% | x | 13,54% | 13,54% | TAK | TAK |
| 2026 | 7,35% | 8,71% | x | 11,91% | 11,91% | TAK | TAK |
| 2027 | 6,95% | 11,07%| x | 11,67% | 11,67% | TAK | TAK |
| 2028 | 6,22% | 13,23%| x | 10,87% | 10,87% | TAK | TAK |
| 2029 | 5,46% | 12,62%| x | 10,13% | 10,13% | TAK | TAK |
| 2030 | 5,84% | 12,62%| x | 9,24% | 9,24% | TAK | TAK |
| 2031 | 6,44% | 12,55%| x | 10,21% | 10,21% | TAK | TAK |
| 2032 | 6,06% | 12,50%| x | 11,19% | 11,19% | TAK | TAK |
| 2033 | 5,08% | 12,33%| x | 11,90% | 11,90% | TAK | TAK |
| 2034 | 2,57% | 12,19%| x | 12,42% | 12,42% | TAK | TAK |
Ustalona na lata 2022–2025 relacja z art. 243 (poz. 8.3, 8.3.1, 8.4 i 8.4.1) została obliczona według średniej 7-letniej.
| Wyszczególnienie | Wydatki majątkowe na programy, projekty lub zadania finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3 ustawy |
|------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| | w tym: |
| | Wydatki majątkowe na programy, projekty lub zadania finansowane z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy |
| | w tym: |
| | finansowane środkami określonymi w art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy |
| | Wydatki objęte limitem, o którym mowa w art. 226 ust. 3 pkt 4 ustawy |
| | z tego: |
| | bieżące |
| | majątkowe |
| | Wydatki bieżące na pokrycie ujemnego wyniku finansowego samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej |
| | Wydatki na spłatę zobowiązań przejmowanych w związku z likwidacją lub przekształceniem samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej |
| | Kwota zobowiązań związku współtworzonego przez jednostkę samorządu terytorialnego przypadających do spłaty w danym roku budżetu podlegająca dolicheniu zgodnie z art. 244 ustawy* |
| | Kwota zobowiązań wynikających z przejęcia przez jednostkę samorządu terytorialnego zobowiązań po likwidowanych i przekształcanych samorządowych osobach prawnych |
| Lp | 9.4 | 9.4.1 | 126.96.36.199 | 10.1 | 10.1.1 | 10.1.2 | 10.2 | 10.3 | 10.4 | 10.5 |
|----|-----|-------|---------|------|--------|--------|------|------|------|------|
| 2024 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 17 978 216,85 | 65 944,00 | 17 912 272,85 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2025 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 15 349 000,00 | 50 000,00 | 15 299 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2026 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 375 000,00 | 50 000,00 | 325 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2027 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 310 000,00 | 50 000,00 | 260 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2028 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 200 000,00 | 0,00 | 200 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2029 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 260 000,00 | 0,00 | 260 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2030 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 261 000,00 | 0,00 | 261 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2031 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 279 000,00 | 0,00 | 279 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2032 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 250 000,00 | 0,00 | 250 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2033 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 250 000,00 | 0,00 | 250 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2034 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 250 000,00 | 0,00 | 250 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| Wyszczególnienie | Sprzaty, o których mowa w poz. 5.1, wyłączając wyłącznie z tytułu zobowiązań już zaciągniętych | Wydatki zmniejszające dług | Spłata zobowiązań wymagalnych z lat poprzednich, innych niż w poz. 10.7.3 | Spłata zobowiązań zaliczanych do tytułu dłużnego – kredyt i pożyczka | zobowiązania zaciągniętej po dniu 1 stycznia 2019 r. | dokonywana w formie wydatku bieżącego | Kwota wziętości(-)/spadku(-) kwoty długu wynikającej z operacji niekasażnej (m.in. umorzenia, różnice kursowe) | Wcześniejsza spłata zobowiązań, wyłączona z limitu spłaty zobowiązań, dokonowana w formie wydatków budżetowych | Wykup papierów wartościowych, spłaty rat kredytów i pożyczek wraz z należnymi odsetkami i dyskontem, odpisem na emitytowane lub zaciągnięte do równowartości kwoty ubytku w wykonanych dochodach jednostki samorządu terytorialnego będącego skutkiem wystąpienia COVID-19 | Wydatki bieżące podlegające ustaleniom, wyłączonym z limitu spłaty zobowiązań |
|------------------|-------------------------------------------------------------------------------------------------|--------------------------|---------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------------------------------------------|
| Lp | 10.6 | 10.7 | 10.7.1 | 10.7.2 | 10.7.2.1 | 10.7.2.1.1 | 10.7.3 | 10.8 | 10.9 | 10.10 | 10.11 |
| 2024 | 1 438 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 2025 | 1 870 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 |
| 2026 | 2 220 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 |
| 2027 | 1 978 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 |
| 2028 | 2 020 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 |
| 2029 | 2 020 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 |
| 2030 | 2 020 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 |
| 2031 | 436 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 |
| 2032 | 1 000 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 |
| 2033 | 1 000 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 |
| 2034 | 1 056 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | x | 0,00 | 0,00 |
(1) W poczty należy ująć kwoty wydatków bieżących, o które zostają pomniejszone wydatki spłacające budżetu przy wyliczaniu limitu spłaty zobowiązań określonego po prawnej stronie niewidowności we wzorze, o którym mowa w art. 243 ustawy, na podstawie odrębnych ustaw, bez wydatków bieżących na obsłudzę długu. W szczególności należy ująć wydatki poniesione w celu realizacji zadań międzynarodowych z przeznaczeniem COVID-19.
(2) Informacje zawarte w części widocznej prognozy finansowej w tym w spisieaniu tabel okresowego w art. 243 ustawy zostały automatycznie wygenerowane przez aplikację wskazaną przez Ministra Finansów, o której mowa w § 4 ust. 1, na podstawie danych historycznych oraz prognozowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego. Auktorzy nie ponoszą odpowiedzialności za nieprawidłowość danych na podstawie danych historycznych i prognozowanych przez jednostkę samorządu terytorialnego dotyczących w szczególności także pozycji 8.3 – 8.3.1 (pozycja 12).
(3) Pozycje oznaczonych symbolem „X” sporządzają się na okres prognozy kwoty długu, zgodnie z art. 227 ust. 2 ustawy. Okres ten nie podlega wydłużeniu w sytuacji planowania wydatków z tytułu niewymagalnych poręczeń i gwarancji. W przypadku planowania wydatków z tytułu niewymagalnych poręczeń i gwarancji w okresie dłuższym niż okres, na który zaciągnięto oraz planuje się zaciągnąć zobowiązania dłużne, informację o wydatkach z tytułu niewymagalnych poręczeń i gwarancji, wykraczających poza wspomniany okres, należy zamieścić w objętościach do wieloletniej prognozy finansowej.
| L.p. | Nazwa i cel | Jednostka odpowiedzialna lub koordynująca | Okres realizacji | Łączne nakłady finansowe | Limit 2024 | Limit 2025 | Limit 2026 | Limit 2027 | Limit 2028 |
|------|-----------------------------------------------------------------------------|-------------------------------------------|-----------------|--------------------------|------------|------------|------------|------------|------------|
| | Wydatki na przedsięwzięcia ogółem (1.1+1.2+1.3) | | | | | | | | |
| 1 | | | | | | | | | |
| 1 a | - wydatki bieżące | | | | | | | | |
| 1 b | - wydatki majątkowe | | | | | | | | |
| 1.1 | Wydatki na programy, projekty lub zadania związane z programami realizowanymi z udziałem środków, o których mowa w art.5 ust.1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U Nr 157, poz.1240,z późn zm.), z tego: | | | | | | | | |
| 1.1.1| - wydatki bieżące | | | | | | | | |
| 1.1.2| - wydatki majątkowe | | | | | | | | |
| 1.2 | Wydatki na programy, projekty lub zadania związane z umowami partnerstwa publiczno-prywatnego, z tego: | | | | | | | | |
| 1.2.1| - wydatki bieżące | | | | | | | | |
| 1.2.2| - wydatki majątkowe | | | | | | | | |
| 1.3 | Wydatki na programy, projekty lub zadania pozostałe (inne niż wymienione w pkt 1.1 i 1.2), z tego: | | | | | | | | |
| 1.3.1| - wydatki bieżące | | | | | | | | |
| 188.8.131.52| Wykonanie projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego gminy Łobżenica - Wykonanie projektów miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego gminy Łobżenica | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2018 | 2027 | 560 370,00 | 65 944,00 | 50 000,00 | 50 000,00 | 50 000,00 | 0,00 |
| 1.3.2| - wydatki majątkowe | | | | | | | | |
| 184.108.40.206| Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w miejscowościach: Dębno-Ferdynandowo-Topola-Dźwierzno Wielkie- Dźwierzno Małe-Gródek-Witrogoszcz | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2020 | 2024 | 2 150 000,00 | 0,00 | 0,00 | 200 000,00 | 200 000,00 | 200 000,00 |
| 220.127.116.11| Budowa sieci kanalizacji sanitarnej w miejscowościach: Wiktorówko-Piesno-Walentynowo-Kunowo-Kruszki - Poprawa warunków życia | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2015 | 2027 | 285 000,00 | 0,00 | 0,00 | 125 000,00 | 60 000,00 | 0,00 |
| 18.104.22.168| Budowa i rozbudowa dróg gminnych w miejscowości Luchowo (Berlinki) - Poprawa organizacji i bezpieczeństwa | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2021 | 2025 | 4 707 300,00 | 31 000,00 | 4 244 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 22.214.171.124| Budowa kanalizacji Witrogoszcz Osada - Witrogoszcz Wieś - poprawa infrastruktury kanalizacyjnej | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2022 | 2024 | 2 394 311,85 | 2 219 311,85 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 126.96.36.199| Modernizacja budynku OSP w miejscowości Łobżenica - Kompleksowa modernizacja budynku | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2022 | 2024 | 3 193 000,00 | 2 593 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 188.8.131.52| Budowa sali sportowej przy Szkole Podstawowej im. Kawalerów Orderu Uśmiechu w Dźwierznie Małym - Poprawa szkolnej infrastruktury sportowej | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2022 | 2024 | 5 150 000,00 | 4 550 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 184.108.40.206| Budowa drogi gminnej w m. Fanianowo - Poprawa bezpieczeństwa mieszkańców | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2022 | 2024 | 64 945,00 | 63 981,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 220.127.116.11| Przebudowa drogi gminnej nr 129042P w miejscowości Luchowo (pracowanie dokumentacji) - Poprawa bezpieczeństwa mieszkańców | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2024 | 40 000,00 | 40 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| L.p. | Limit 2029 | Limit 2030 | Limit 2031 | Limit 2032 | Limit 2033 | Limit 2034 | Limit zobowiązań |
|------|------------|------------|------------|------------|------------|------------|-----------------|
| 1 | 260 000,00 | 261 000,00 | 279 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | 26 397 553,63 |
| 1.a | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 240 000,00 |
| 1.b | 260 000,00 | 261 000,00 | 279 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | 26 157 553,63 |
| 1.1 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.1.1| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.1.2| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.2 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.2.1| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.2.2| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 1.3 | 260 000,00 | 261 000,00 | 279 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | 26 397 553,63 |
| 1.3.1| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 240 000,00 |
| 18.104.22.168| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 240 000,00 |
| 1.3.2| 260 000,00 | 261 000,00 | 279 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | 26 157 553,63 |
| 22.214.171.124| 260 000,00| 261 000,00 | 279 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | 250 000,00 | 2 150 000,00 |
| 126.96.36.199| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 185 000,00 |
| 188.8.131.52| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 4 275 000,00 |
| 184.108.40.206| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 220.127.116.11| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 785,63 |
| 18.104.22.168| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 34 798,00 |
| 22.214.171.124| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 1,00 |
| 126.96.36.199| 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 40 000,00 |
| L.p. | Nazwa i cel | Jednostka odpowiedzialna lub koordynująca | Okres realizacji | Łączne nakłady finansowe | Limit 2024 | Limit 2025 | Limit 2026 | Limit 2027 | Limit 2028 |
|------|-----------------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------|-----------------|--------------------------|------------|------------|------------|------------|------------|
| | | | Od | Do | | | | | |
| 188.8.131.52 | Przebudowa drogi gminnej nr 129057/P w m. Kościęcin Mały (pracowanie dokumentacji) - Poprawa bezpieczeństwa mieszkańców | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2024 | 40 000,00 | 40 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 184.108.40.206 | Przebudowa drogi gminnej w obrębie ul. Rzemieślniczej w m. Rataje (pracowanie dokumentacji) - Poprawa bezpieczeństwa mieszkańców | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2024 | 40 000,00 | 40 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 220.127.116.11 | Modernizacja budynku Przedszkola Publicznego w Łobżenicy (pracowanie dokumentacji) - Poprawa warunków sanitarnych i bezpieczeństwa | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2024 | 60 000,00 | 60 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 18.104.22.168 | Modernizacja zabytkowego budynku oświatowego w Łobżenicy (pracowanie dokumentacji) - poprawa jakości zasobu gminnego | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2024 | 30 000,00 | 30 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 22.214.171.124 | Modernizacja stadionu sportowego im. Alojzego Graja w Łobżenicy (pracowanie dokumentacji) - poprawa jakości zasobu gminnego | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2024 | 30 000,00 | 30 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 126.96.36.199 | Modernizacja budynków oświatowych na terenie gminy Łobżenica (pracowanie dokumentacji) - Poprawa jakości zasobów gminnych | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2024 | 30 000,00 | 30 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 188.8.131.52 | Przebudowa targowiska w Łobżenicy wraz z budową drogi dojazdowej (pracowanie dokumentacji) - Poprawa bezpieczeństwa użytkowników | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2024 | 30 000,00 | 30 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 184.108.40.206 | Przebudowa infrastruktury drogowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą na obszarze po byłym PGR na terenie gminy Łobżenica - Poprawa bezpieczeństwa | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2025 | 2 211 000,00 | 111 000,00 | 2 100 000,00 | 0,00 | 0,00 |
| 220.127.116.11 | Poprawa efektywności energetycznej budynku użyteczności publicznej wraz z zagospodarowaniem terenu przyległego na terenie gminy Łobżenica - poprawa efektywności energetycznej | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2025 | 779 968,00 | 78 000,00 | 700 000,00 | 0,00 | 0,00 |
| 18.104.22.168 | Przebudowa infrastruktury drogowej wraz z infrastrukturą towarzyszącą na terenie gminy Łobżenica - Poprawa jakości dróg na terenie gminy Łobżenica | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2025 | 4 211 000,00 | 211 000,00 | 4 000 000,00 | 0,00 | 0,00 |
| 22.214.171.124 | Poprawa stanu infrastruktury wodociągowej na terenie gminy Łobżenica - poprawa technologii uzdatniania wody | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2024 | 527 000,00 | 527 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| 126.96.36.199 | Modernizacja infrastruktury oświatowej na terenie gminy Łobżenica - Poprawa stanu technicznego i funkcjonalności budynku oświatowego | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2025 | 4 706 000,00 | 706 000,00 | 4 000 000,00 | 0,00 | 0,00 |
| 188.8.131.52 | Prace remontowe i konserwatorskie przy zabytkowym budynku pełniącym funkcję oświatową zlokalizowanym w miejscowości Łobżenica, gmina Łobżenica - poprawa stanu technicznego budynku (zabytku) | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2025 | 255 000,00 | 0,00 | 255 000,00 | 0,00 | 0,00 |
| 184.108.40.206 | Budowa i rozbudowa dróg gminnych w miejscowości Luchowo (Berlinki) - etap II - Poprawa jakości dróg gminnych | Urząd Miejski Gminy Łobżenica | 2023 | 2024 | 6 522 000,00 | 6 522 000,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 |
| L.p. | Limit 2029 | Limit 2030 | Limit 2031 | Limit 2032 | Limit 2033 | Limit 2034 | Limit zobowiązań |
|------|------------|------------|------------|------------|------------|------------|-----------------|
| 220.127.116.11 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 40 000,00 |
| 18.104.22.168 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 40 000,00 |
| 22.214.171.124 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 60 000,00 |
| 126.96.36.199 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 30 000,00 |
| 188.8.131.52 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 30 000,00 |
| 184.108.40.206 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 30 000,00 |
| 220.127.116.11 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 30 000,00 |
| 18.104.22.168 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 2 211 000,00 |
| 22.214.171.124 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 779 968,00 |
| 126.96.36.199 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 4 211 000,00 |
| 188.8.131.52 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 527 000,00 |
| 184.108.40.206 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 4 706 000,00 |
| 220.127.116.11 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 255 000,00 |
| 18.104.22.168 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 0,00 | 6 522 000,00 |
**BURMISTRZ**
Piotr Łosoś (3) | a5671bba-0065-4932-830b-9ef41eee59cb | finepdfs | 1.428711 | CC-MAIN-2024-42 | https://bip.lobzenica.pl/?p=document&action=show&id=17823&bar_id=9044 | 2024-10-05T09:39:21+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-42/segments/1727944253349.14/warc/CC-MAIN-20241005082310-20241005112310-00076.warc.gz | 133,530,857 | 0.999978 | 0.999987 | 0.999987 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | true | [
1048,
2860,
4822,
6997,
9336,
11348,
13304,
15180,
16932,
18510,
21634,
22815,
28546,
36928,
37899,
41378,
55176,
61179,
63597,
68593,
70363
] | 3 | 0 |
World Energy Outlook 2010
Świat zdaje się wychodzić z najpoważniejszego od dziesięcioleci kryzysu gospodarczego. Wiele krajów podjęło w ramach Porozumienia Kopenhaskiego zobowiązania do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych. Także G-20 i APEC zobowiązały się do wycofywania nieefektywnego subsydiowania paliw kopalnych. Czy świadczy to, iż nareszcie wkroczyliśmy na ścieżkę bezpiecznego, niezawodnego i zrównoważonego systemu energetycznego?
Wydanie Word Energy Outlook 2010 (WEO-2010) przedstawia zaktualizowane prognozy energetyczne w zakresie popytu, produkcji, handlu i inwestycji, dla poszczególnych rodzajów paliw i regionów świata do roku 2035. Obejmuje także, po raz pierwszy, nowy scenariusz przewidujący przyszłe działania rządów w celu spełnienia podjętych zobowiązań na rzecz przeciwdziałania zmianom klimatu oraz pogarszaniu się bezpieczeństwa energetycznego.
WEO-2010 wskazuje:
n co jeszcze musi zostać zrobione i sfinansowane dla osiągnięcia celu Porozumienia Kopenhaskiego i ograniczenia wzrostu temperatury globalnej do 2°C oraz w jaki sposób działania te wpłyną na rynki naftowe;
n jak gospodarki wschodzące – na czele z Chinami i Indiami – coraz bardziej kształtować będą globalny krajobraz energetyczny;
n jaką rolę mogą odgrywać odnawialne źródła energii na rzecz czystej i bezpiecznej przyszłości energii;
n jakie znaczenie miałoby wycofanie subsydiów do paliw kopalnych dla rynków energii, zmian klimatu i budżetów państw;
n tendencje rynków energetycznych regionu Morza Kaspijskiego i ich następstwa dla globalnej podaży energii;
n prognozy dla niekonwencjonalnej ropy naftowej; oraz
n jak zapewnić całej populacji świata dostęp do nowoczesnych usług energetycznych.
WEO-2010 ze swoimi obszernymi danymi, prognozami oraz analizami dostarcza bezcennych wskazówek co do tego, jak sektor energii może ewoluować w ciągu najbliższego ćwierćwiecza.
Publikacja ta jest niezbędną lekturą dla wszystkich zainteresowanych sektorem energii.
MIĘDZYNARODOWA AGENCJA ENERGETYCZNA
Międzynarodowa Agencja Energetyczna (MAE) jest niezależnym ciałem powołanym do życia w listopadzie 1974 r. w ramach Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) w celu wdrożenia międzynarodowego programu energetycznego.
MAE prowadzi szeroki program współpracy energetycznej pomiędzy dwudziestoma ośmioma spośród trzydziestu państw członkowskich OECD.
Głównymi zadaniami MAE są:
n Utrzymanie i poprawa systemów reagowania na wypadek przerw w dostawach ropy.
n Promocja racjonalnych polityk energetycznych w kontekście globalnym poprzez współpracę z krajami nie będącymi członkami MAE, przemysłem i organizacjami międzynarodowymi.
n Prowadzenie permanentnego systemu informacyjnego o międzynarodowym rynku ropy.
n Poprawa światowej struktury podaży oraz popytu na energię poprzez wykorzystywanie alternatywnych źródeł energii i wzrost efektywności zużywanej energii.
n Promocja współpracy międzynarodowej w zakresie technologii energetycznych.
n Pomoc w integracji polityk energetycznych i ochrony środowiska.
Państwa członkowskie MAE:
Australia
Austria
Belgia
Czechy
Dania
Finlandia
Francja
Grecja
Hiszpania
Holandia
Irlandia
Japonia
Kanada
Korea
Luksemburg
Niemcy
Norwegia
Nowa Zelandia
Polska
Portugalia
Słowacja
Stany Zjednoczone
Szwajcaria
Szwecja
Turcja
Węgry
Wielka Brytania
Włochy
Komisja Europejska również
uczestniczy w pracach MAE.
Niniejsza publikacja jest zastrzeżona prawami autorskimi i podlega szczególnym rygorom wykorzystywania i rozpowszechniania. Szczegółowe warunki są dostępne pod adresem internetowym: www.iea.org/about/copyright.asp
© OECD/IEA, 2010
International Energy Agency (IEA)
9 rue de la Fédération
75739 Paris Cedex 15, France
www.iea.org
Światowa branża energetyczna stoi w obliczu bezprecedensowej niepewności. Globalny kryzys gospodarczy lat 2008‑2009 wprawił rynki energetyczne na całym świecie w stan nieładu a tempo, w jakim globalna gospodarka się odbuduje, jest kluczowe dla rozwoju energetyki w najbliższych latach. Ale to rządy, a także sposób w jaki odpowiedzą na podwójne wyzwanie zmian klimatycznych i bezpieczeństwa energetycznego, będą kształtować przyszłość energetyki w dłuższej perspektywie. Sytuacja gospodarcza poprawiła się znacząco w ostatnich dwunastu miesiącach, o wiele bardziej niż wielu odważyło się mieć nadzieję. Jednak prognozy gospodarcze na najbliższe lata pozostają wysoce niepewne – w tym w kontekście obaw przed ponowną recesją i rosnącymi deficytami budżetowymi państw – niezwykle utrudniając stawianie średniookresowych prognoz energetycznych. W minionym roku poczyniono także znaczące kroki naprzód w obszarze kształtowania polityk poprzez wynegocjowanie ważnych porozumień międzynarodowych w zakresie zmian klimatycznych czy reformy nieefektywnego subsydiowania paliw kopalnych. Ponadto rozwój i upowszechnienie technologii niskoemisyjnych przyśpieszyły dzięki zwiększonemu dofinansowaniu i zachętom wprowadzonym przez rządy na całym świecie jako element fiskalnych pakietów stymulujących. Łącznie działania te stanowią obietnicę przyspieszenia pilnie potrzebnej przemiany światowego systemu energetycznego. Niemniej pozostają wątpliwości co do wdrożenia w życie niedawnych zobowiązań rządów. Nawet jeśli zostaną one zrealizowane, to o wiele więcej należy uczynić, aby zapewnić, że transformacja światowego systemu energetycznego nastąpi wystarczająco szybko.
Rezultat konferencji ONZ ws. zmian klimatycznych, która odbyła się w grudniu 2009 r. w Kopenhadze był krokiem naprzód, ale wciąż dalece niewystarczającym w stosunku do tego co jest potrzebne, żeby wprowadzić nas na ścieżkę zrównoważonego systemu energetycznego. Porozumienie z Kopenhagi – do którego przyłączyły się wszystkie główne państwa emitujące oraz wiele innych – wprowadza niewiążący cel ograniczenia wzrostu temperatury globalnej do dwóch stopni Celsjusza (2°C) ponad poziomy przedindustrialne. Zakłada ono również dla państw uprzemysłowionych cel w wysokości 100 mld USD rocznie do 2020 r. jako wsparcie inwestycji w ograniczenie i adaptację do skutków zmian klimatycznych w krajach rozwijających się, oraz zobowiązuje państwa uprzemysłowione do ustanowienia celów emisji dla tego samego roku. Było to poprzedzone oświadczeniem przywódców G8 podczas szczytu w lipcu 2009 r. o ich gotowości by przyjąć ze wszystkimi pozostałymi krajami cel obniżenia globalnych emisji o co najmniej 50% do 2050 r. Jednakże zobowiązania, które były następnie ogłoszone, nawet jeśli miałyby być w pełni wdrożone, tylko w części wprowadziłyby nas na tor pozwalający osiągnąć cel 2°C. Nie oznacza to, że cel ten jest zupełnie poza zasięgiem, lecz że dużo większy i bardziej kosztowny wysiłek będzie musiał nastąpić po 2020 r. Istotnie, wymagane po 2020 r. tempo transformacji sektora energetycznego rodzi poważne obawy co do praktycznej osiągalności takiego cięcia emisji, które pozwoli sprostać celowi 2°C.
Zobowiązanie podjęte podczas spotkania przywódców G-20 w amerykańskim mieście Pittsburgh we wrześniu 2009 r. aby „zracjonalizować i wycofać w średnim okresie nieefektywne subsydia paliw kopalnych, które zachęcają do marnotrawnej konsumpcji", może co najmniej częściowo zrównoważyć rozczarowanie z Kopenhagi. To zobowiązanie zostało podjęte w przekonaniu, że subsydia zniekształcają prawidłowe działanie rynków, mogą utrudnić inwestycje w czyste źródła energii i tym samym podważyć wysiłek walki ze zmianami klimatu. Analiza, którą wykonaliśmy we współpracy z innymi organizacjami międzynarodowymi na prośbę przywódców G‑20 i która jest zawarta w niniejszym Word Energy Outlook 2010 (WEO-2010), wskazuje, że usunięcie subsydiowania konsumpcji paliw kopalnych, którego wartość wyniosła 312 mld USD w 2009 r., mogłoby stanowić duży wkład w osiągnięcie celów związanych z bezpieczeństwem energetycznym i środowiskiem, w tym ograniczeniem emisji dwutlenku węgla (CO 2 ) oraz innych gazów.
Ogłoszone ostatnio polityki, o ile zostaną wdrożone, zmienią obraz sytuacji
Perspektywy energetyczne świata do 2035 r. są w dużym stopniu zależne od działań rządów i sposobu, w jaki te działania wpłyną na technologie, ceny usług energetycznych oraz zachowania konsumentów. W obliczu istotnych postępów w zakresie polityk poczynionych ostatnio, główny scenariusz WEO-2010 – Scenariusz Nowych Polityk – uwzględnia różnorodne zobowiązania i plany, które zostały ogłoszone przez państwa na całym świecie, w tym zobowiązania redukcji krajowych emisji gazów cieplarnianych oraz plany wycofania subsydiowania energii pochodzącej z paliw kopalnych, nawet jeśli środki wdrożenia tych zobowiązań nie zostały jeszcze zidentyfikowane czy ogłoszone. Zakłada się, że zobowiązania te będą realizowane w sposób stosunkowo ostrożny, odzwierciedlający ich niewiążący charakter oraz – w wielu przypadkach – niepewność co do sposobu wprowadzenia ich w życie. Scenariusz ten pozwala nam oszacować potencjalny wpływ realizacji tych zobowiązań na rynki energetyczne, poprzez porównanie go zeScenariuszem Polityk Bieżących (poprzednio nazywany Scenariuszem Referencyjnym), w którym zakłada się brak zmian w politykach według ich stanu z połowy 2010 r., tj. w którym nie realizuje się ostatnio poczynionych zobowiązań. Przedstawiamy także wyniki Scenariusza 450, który został po raz pierwszy zaprezentowany szczegółowo wWEO-2008. Zakłada on ścieżkę energetyczną spójną z celem 2°C poprzez ograniczenie koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze do około 450 cząsteczek na milion ekwiwalentu CO 2 (ppm CO 2 -eq).
Polityki zawarte w zobowiązaniach i planach ogłoszonych ostatnio przez rządy miałyby – o ile zostaną przeprowadzone – realny wpływ na zapotrzebowanie na energię i powiązane z nim emisje CO 2 . W Scenariuszu Nowych Polityk globalny popyt na energię pierwotną wzrasta o 36% pomiędzy rokiem 2008 a 2035 – z około 12 300 milionów ton ekwiwalentu ropy naftowej (Mtoe) do ponad 16 700 Mtoe lub 1,2% średnio w skali roku. Wynik ten można zestawić z 2% wzrostem w skali roku podczas poprzednich 27 lat. Prognozowane tempo wzrostu popytu jest niższe niż w Scenariuszu Polityk Bieżących, w którym popyt rośnie o 1,4% rocznie w latach 20082035. W Scenariuszu 450, również następuje wzrost popytu pomiędzy latami 2008 i 2035, ale jedynie o 0,7% rocznie. Ceny energii zapewniają, że prognozowane wartości popytu i podaży równoważą się w omawianym okresie w każdym ze scenariuszy, rosnąc najszybciej w Scenariuszu Polityk Bieżących a najwolniej w Scenariuszu 450. Paliwa kopalne – ropa, węgiel i gaz ziemny – pozostają dominującymi źródłami energii w 2035 r. w każdym z trzech scenariuszy, niemniej ich udział w całkowitym bilansie paliw pierwotnych znacząco się różni. Udział OZE i energii jądrowej jest odpowiednio najwyższy w Scenariuszu 450 i najniższy w Scenariuszu Polityk Bieżących. Przedział wyników – a zatem również niepewność co do przyszłego zużycia energii – jest największy dla węgla, energii jądrowej oraz dla OZE innych niż energia wodna.
Wschodzące gospodarki, na czele z Chinami i Indiami, będą motorem wzrostu światowego popytu
W Scenariuszu Nowych Polityk popyt światowy wzrasta dla każdego paliwa, a paliwa kopalne odpowiadają za więcej niż połowę wzrostu całkowitego popytu na energię pierwotną. Coraz wyższe ceny paliw dla odbiorców końcowych wynikające z tendencji zwyżkowej cen na rynkach międzynarodowych i coraz bardziej uciążliwych opłat z tytułu emisji CO 2 , wraz z politykami zachęcającymi do oszczędności energii i przejścia na niskoemisyjne źródła energii, są przyczyną zahamowania wzrostu popytu na wszystkie trzy paliwa kopalne. Ropa pozostaje paliwem dominującym w bilansie energii pierwotnej w okresie objętym prognozą, niemniej jej udział w pierwotnym bilansie paliw – który wynosił 33% w 2008 r. – spada do 28%. Spadek ten ma miejsce na tle wysokich cen i rządowych środków podejmowanych na rzecz promocji efektywności zużycia paliw, które doprowadzają do dalszego odejścia od produktów ropopochodnych w sektorach przemysłowym i elektroenergetycznym, a w dodatku w transporcie pojawiają się nowe możliwości zastępowania produktów ropopochodnych innymi paliwami. Popyt na węgiel wzrasta do około 2020 r. a następnie zaczyna opadać ku końcowi okresu objętego prognozą. Wzrost popytu na gaz ziemny dalece przekracza popyt na inne paliwa kopalne z uwagi na jego bardziej korzystne właściwości ekologiczne i praktyczne oraz z uwagi na ograniczenia tempa upowszechnienia technologii niskoemisyjnych. Udział energii jądrowej wzrasta z 6% w 2008 r. do 8% w 2035 r. Zużycie nowoczesnych OZE – włączając energię wodną, wiatrową, słoneczną, geotermalną, morską i nowoczesną biomasę – potraja się w okresie objętym prognozą, co powoduje, iż ich udział w całkowitym popycie na energię pierwotną rośnie z 7% do 14%. Konsumpcja tradycyjnej biomasy rośnie nieznacznie do 2020 r., by przed 2035 r. opaść do poziomu nieco poniżej obecnego wraz z coraz większym zużyciem nowoczesnych paliw przez gospodarstwa domowe w krajach rozwijających się.
Państwa spoza OECD odpowiadają za 93% prognozowanego wzrostu światowego popytu na energię pierwotną w Scenariuszu Nowych Polityk, odzwierciedlając szybsze tempo wzrostu aktywności gospodarczej, produkcji przemysłowej, populacji i urbanizacji. Chiny, gdzie popyt gwałtownie wzrósł w ciągu ostatniej dekady, odpowiadają za 36% przewidywanego przyrostu światowego zużycia energii, a sam popyt w Chinach rośnie o 75% pomiędzy rokiem 2008 a 2035. W 2035 r. Chiny odpowiadają za 22% światowego popytu w porównaniu z 17% dzisiaj. Indie są drugim największym źródłem wzrostu światowego popytu do 2035 r., odpowiadając za 18% przyrostu a konsumpcja energii w Indiach więcej niż podwaja się w okresie objętym prognozą. Poza Azją to Bliski Wschód doświadcza najszybszego wzrostu zużycia energii na poziomie 2% rocznie. Zagregowany popyt państw OECD wzrasta bardzo powoli w trakcie okresu objętego prognozą. Niemniej, w 2035 r. Stany Zjednoczone pozostają wciąż drugim największym konsumentem energii za Chinami i daleko przed Indiami (na odległym trzecim miejscu).
Trudno nie docenić rosnącego znaczenia Chin na światowych rynkach energetycznych. Nasze wstępne dane wskazują, że Chiny prześcignęły Stany Zjednoczone w 2009 r. jako największy światowy konsument energii. Jest to nad wyraz imponujące, gdyż zużycie energii w Chinach w 2000 r. było o połowę mniejsze niż w Stanach Zjednoczonych. Wzrost zużycia energii w Chinach w latach 2000 2008 był ponad czterokrotnie większy niż w poprzedniej dekadzie. Perspektywy dalszego wzrostu pozostają silne, zważywszy, że poziom zużycia na jednego mieszkańca w Chinach pozostaje niski – na poziomie zaledwie 1 / 3 średniej w OECD – a zarazem jest to najbardziej zaludniony kraj świata z populacją przekraczającą 1,3 mld ludzi. W konsekwencji światowe prognozy energetyczne w WEO-2010 pozostają wysoce wrażliwe na założenia dla kluczowych zmiennych kształtujących popyt na energię w Chinach, w tym prognozy wzrostu gospodarczego, zmiany strukturalne w gospodarce, postęp w polityce energetycznej i środowiskowej oraz wskaźnik urbanizacji. Rosnąca zależność Chin od importu paliw kopalnych dla pokrycia wzrastającego zużycia wewnętrznego państwa będzie miała coraz większy wpływ na rynki międzynarodowe. Zważywszy na ogromną skalę rynku wewnętrznego Chin, dążenie tego państwa do zwiększenia upowszechnienia nowych technologii niskoemisyjnych mogłoby odegrać ważną rolę w obniżaniu ich kosztów poprzez szybsze tempo przyswajania technologii i efekt skali.
Czy oczekiwać szczytu produkcji ropy z nadzieją czy z obawą?
Cena ropy niezbędna do zbilansowania rynków naftowych ma tendencję wzrostową, odzwierciedlając rosnącą nieelastyczność cenową popytu i podaży. Rosnąca koncentracja zużycia produktów ropopochodnych w transporcie i przesunięcie popytu w kierunku rynków subsydiowanych ogranicza zakres w jakim wyższe ceny mogą zmniejszać popyt poprzez przestawienie się na paliwa alternatywne. Zarazem ograniczenia możliwości inwestycyjnych oznaczają, że wyższe ceny prowadzą tylko do nieznacznego wzrostu produkcji. W Scenariuszu Nowych Polityk w 2035 r. średnia cena baryłki ropy naftowej importowanej przez kraje MAE osiąga 113 USD (w wartościach dolara z 2009 r.) – z niewiele ponad 60 USD w 2009 r. W rzeczywistości krótkookresowa zmienność cen pozostanie prawdopodobnie znacząca. Popyt na produkty ropopochodne (wyłączając biopaliwa) stale wzrasta, osiągając poziom około 99 mln baryłek dziennie (mb/d) do 2035 r. – o 15 mb/d więcej niż w 2009 r. Cały wzrost netto będzie miał miejsce w państwach spoza OECD, z czego prawie połowa przypadnie na same Chiny, głównie z powodu rosnącego zużycia paliw w transporcie. Natomiast popyt państw OECD spada o ponad 6 mb/d. Światowa produkcja ropy osiąga 96 mb/d, a pozostałe 3 mb/d będzie wynikiem uzysków rafineryjnych. Wydobycie ropy naftowej stabilizuje się na poziomie około 68‑69 mb/d do 2020 r. - ale już nigdy nie powraca do rekordowego poziomu 70 mb/d z 2006 r. – natomiast produkcja ciekłych frakcji gazu ziemnego (NGLs) i ropy niekonwencjonalnej wzrasta znacząco.
Całkowita produkcja z krajów OPEC rośnie stale do 2035 r. w Scenariuszu Nowych Polityk, zwiększając udział tych państw do ponad połowy światowej produkcji ropy. Irak odpowiada za dużą część wzrostu produkcji OPEC, współmiernie do swoich znaczących zasobów. Produkcja ropy naftowej z Iraku dogania około 2015 r. poziom z Iranu, a w 2035 r. całkowite wydobycie Iraku osiąga 7 mb/d. Arabia Saudyjska wyprzedza Rosję, stając się ponownie największym producentem ropy na świecie, z wydobyciem, które wzrasta z 9,6 mb/d w 2009 r. do 14,6 mb/d w 2035 r. Rosnący udział OPEC przyczynia się do coraz większej dominacji państwowych kompanii naftowych: razem wzięte, odpowiadają one za cały przyrost w światowej produkcji w latach 2009‑2035. Całkowita produkcja ropy poza OPEC jest w zasadzie stała do około 2025 r. a następnie maleje, jako że na początku rosnąca produkcja NGL i ropy niekonwencjonalnej bilansuje spadek produkcji ropy naftowej. Wielkość ostatecznie wydobywalnych zasobów ropy konwencjonalnej i niekonwencjonalnej jest znaczącym czynnikiem niepewności w długoterminowych prognozach światowej produkcji ropy.
Nie ulega wątpliwości, że światowa produkcja ropy osiągnie szczyt pewnego dnia, ale ten szczyt będzie uwarunkowany przez czynniki wpływające zarówno na popyt jak i na podaż. W Scenariuszu Nowych Polityk całkowita produkcja nie osiąga szczytu przed 2035 r., ale zbliża się do takiego pułapu. Jednakże w Scenariuszu 450 wydobycie osiąga szczyt na poziomie 86 mb/d tuż przed 2020 r. w odpowiedzi na słabsze zapotrzebowanie, a następnie opada szybko. W efekcie ceny ropy naftowej są znacznie niższe. Przekaz jest ewidentny: jeśli rządy podejmą bardziej stanowcze kroki niż się dziś planuje w kierunku zachęcania do bardziej efektywnego wykorzystywania ropy i rozwoju paliw alternatywnych, wtedy popyt na ropę może wkrótce spowolnić i w efekcie możemy być świadkami dosyć wczesnego szczytu produkcji. Szczyt ten nie byłby spowodowany niedostatkiem zasobów. Ale jeśli rządy nie zrobią nic lub niewiele więcej niż obecnie, wtedy popyt będzie ciągle wzrastał, wyższe będą koszty dostaw, ciężar gospodarczy użytkowania ropy będzie rósł, zwiększy się podatność na zakłócenia w dostawach oraz pociągnie to za sobą poważne skutki dla środowiska.
Ropy niekonwencjonalnej mamy dużo, jest jednak droższa
Produkcja ropy niekonwencjonalnej z pewnością będzie odgrywać coraz większą rolę w podaży światowej do 2035 r. i to niezależnie od tego co zrobią rządy aby ograniczyć popyt. W Scenariuszu Nowych Polityk wydobycie wzrasta z 2,3 mb/d w 2009 r. do 9,5 mb/d w 2035 r. Kanadyjskie piaski roponośne i bardzo ciężka ropa wenezuelska przeważają w tym bilansie, ale produkcja ropy syntetycznej z węgla i gazu ziemnego oraz – w mniejszym stopniu – z łupków bitumicznych, także mają swój rosnący udział w drugiej połowie okresu prognozy. Uważa się, że zasoby ropy niekonwencjonalnej są ogromne – wielokrotnie większe niż zasoby konwencjonalne. Stopień w jakim zostaną one eksploatowane będzie uzależniony od czynników gospodarczych i ekologicznych, w tym od kosztu łagodzenia ich skutków środowiskowych. Niekonwencjonalne źródła ropy należą do najdroższych dostępnych gdyż wymagają bardzo dużych wstępnych nakładów kapitałowych, które zwykle zwracają się dopiero w długim okresie. W konsekwencji odgrywają one kluczową rolę w ustalaniu przyszłej ceny ropy naftowej.
Produkcja ropy niekonwencjonalnej oznacza zwykle większe emisje gazów cieplarnianych na baryłkę niż większość gatunków ropy konwencjonalnej, jednak licząc całkowity cykl produkcji – od szybu naftowego do silnika – różnica jest znacznie niższa, jako że największa część emisji ma miejsce w momencie spalania. W przypadku kanadyjskich piasków roponośnych emisje CO 2 z całkowitego cyklu produkcji są zwykle wyższe o 5-15% w porównaniu z ropą konwencjonalną. Istnieje potrzeba wprowadzenia dodatkowych środków ograniczających emisje przy produkcji ropy niekonwencjonalnej, włączając bardziej wydajne technologie ekstrakcji, wychwytywanie i magazynowanie CO 2 i – w przypadku instalacji do produkcji ropy syntetycznej z węgla – dodawania biomasy do wsadu węglowego. Lepsze zarządzanie zużyciem wody i przekształcaniem krajobrazu – choć nie jest to problem jedynie źródeł niekonwencjonalnych - będzie także niezbędne w celu zapewnienia większej akceptacji dla rozwoju tych zasobów i technologii.
Chiny mogłyby wprowadzić nas w złotą erę gazu ziemnego
Gaz ziemny z pewnością odegra kluczową rolę w zabezpieczeniu potrzeb energetycznych świata przez co najmniej najbliższe dwie i pół dekady. Popyt na gaz ziemny, który spadł w 2009 r. wraz z kryzysem gospodarczym, powraca na długoterminową trajektorię wzrostową od 2010 r. Jest to jedyne paliwo kopalne, na które popyt jest wyższy w 2035 r. niż w 2008 r. we wszystkich scenariuszach, chociaż tempo wzrostu różni się stanowczo. W Scenariuszu Nowych Polityk popyt osiąga 4,5 biliona m 3 (tcm) w 2035 r., czyli wzrost o 1,4 tcm lub 44% w stosunku do 2008 r., a średnie roczne tempo wzrostu wynosi 1,4%. Popyt Chin rośnie najszybciej, w średnim tempie prawie 6% rocznie i ilościowo najwięcej, odpowiadając za przeszło 1 / 5 wzrostu światowego popytu do 2035 r. Popyt Chin na gaz ziemny mógłby rosnąć nawet szybciej, zwłaszcza gdyby zużycie węgla zostało ograniczone z przyczyn środowiskowych. Popyt na gaz na Bliskim Wschodzie wzrasta o prawie tyle samo jak prognozowane zapotrzebowanie dla Chin. Bliski Wschód – obficie obdarzony stosunkowo tanimi w eksploatacji zasobami – jest liderem w zakresie zwiększenia produkcji w okresie objętym prognozą, podwajając dzisiejsze wydobycie do 800 miliardów m 3 (bcm) w 2035 r. Około 35% światowego przyrostu produkcji w Scenariuszu Nowych Polityk pochodzi ze źródeł niekonwencjonalnych – gazu łupkowego, metanu w złożach węgla czy gazu zamkniętego – w Stanach Zjednoczonych i w coraz większym stopniu z innych regionów, szczególnie Azji i Pacyfiku.
Nadmiar podaży gazu ziemnego powstały w wyniku kryzysu gospodarczego (który obniżył popyt), boom produkcji gazu niekonwencjonalnego w Stanach Zjednoczonych i gwałtowny wzrost mocy produkcyjnych gazu skroplonego (LNG) może utrzymać się dłużej niż wielu oczekuje. Bazując na prognozowanym popycie w Scenariuszu Nowych Polityk szacujemy, że potencjał nadpodaży gazu, mierzony jako różnica pomiędzy rzeczywistymi wolumenami handlu a całkowitą przepustowością międzyregionalnych rurociągów i terminali eksportujących LNG, wyniósł w 2009 r. około 130 bcm i może sięgnąć ponad 200 bcm w 2011 r. zanim zacznie nieznacznie maleć. Ta nadpodaż podtrzyma presję na eksporterach gazu ziemnego do odejścia od indeksacji cen gazu do cen ropy naftowej, zwłaszcza w Europie, co może doprowadzić do obniżenia cen i większego zapotrzebowania na gaz niż prognozowany, szczególnie w sektorze elektroenergetycznym. W dłuższej perspektywie coraz większe potrzeby importu gazu – zwłaszcza w Chinach – najpewniej podniosą stopień wykorzystania istniejących mocy przepustowości gazu. W Scenariuszu Nowych Polityk handel gazem pomiędzy wszystkimi regionami świata wzrasta o około 80% - z 670 bcm w 2008 r. do 1 190 bcm w 2035 r. Daleko ponad połowę tego wzrostu stanowić będzie LNG.
Głęboka zmiana w sposobie wytwarzania energii elektrycznej jest w zasięgu ręki
Oczekuje się, że światowy popyt na energię elektryczną będzie nadal wzrastał mocniej niż na jakąkolwiek inną formę energii finalnej. W Scenariuszu Nowych Polityk prognozuje się, że będzie on rósł o 2,2% rocznie w latach 2008-2035, przy czym przeszło 80% przyrostu będzie miało miejsce w państwach spoza OECD. W Chinach popyt na energię elektryczną potraja się między 2008 a 2035 r. Przewiduje się, że w ciągu najbliższych 15 lat Chiny oddadzą do użytku nowe moce wytwórcze o zdolności produkcyjnej równej mocom obecnie zainstalowanym w Stanach Zjednoczonych. W skali światowej, dodatkowe moce wytwórcze, mające zastąpić przestarzałe instalacje i sprostać wzrostowi popytu, wynoszą w sumie 5 900 gigawatów (GW) brutto w latach 2009-2035 – tj. o 25% więcej niż obecnie zainstalowane moce wytwórcze na świecie. Przeszło 40% tego przyrostu ma miejsce przed 2020 r.
Wytwarzanie energii elektrycznej wchodzi w okres transformacji w związku z przesunięciem inwestycji w kierunku technologii niskoemisyjnych – wynika to z wyższych cen paliw kopalnych oraz polityk rządów zmierzających do zwiększenia bezpieczeństwa energetycznego i cięcia emisji CO 2 . W Scenariuszu Nowych Polityk, paliwa kopalne – głównie węgiel i gaz ziemny – pozostają dominującymi źródłami, jednak ich udział w wytwarzaniu energii elektrycznej spada z 68% w 2008 r. do 55% w 2035 r. gdyż wzrasta znaczenie energii jądrowej i OZE. Przejście do technologii niskoemisyjnych jest szczególnie zauważalne w krajach OECD. W skali świata węgiel pozostaje dominującym źródłem produkcji energii elektrycznej w 2035 r. chociaż jego udział spada z 41% obecnie do 32%. Duży przyrost mocy wytwórczych opartych na węglu w krajach spoza OECD jest częściowo zrekompensowany spadkiem w państwach OECD. Moc instalacji wytwórczych opartych na gazie ziemnym wzrasta w wartościach absolutnych – głównie poza OECD – jednak utrzymuje stabilny udział w światowej produkcji energii elektrycznej na poziomie około 21% w okresie objętym prognozą. Z kolei udział energetyki jądrowej w wytwarzaniu energii elektrycznej rośnie bardzo nieznacznie – przybywa ponad 360 GW nowych mocy w okresie prognozy oraz szereg istniejących instalacji uzyskuje wydłużenie okresu operacyjnego. Globalnie przewiduje się, że przesunięcie ku energetyce jądrowej, OZE i innym technologiom niskoemisyjnym obniży ilość emitowanego CO 2 w przeliczeniu na jednostkę wytworzonej energii elektrycznej o 1 / 3 w latach 2008‑2035.
Przyszłość OZE zależy w ogromnym stopniu od zdecydowanego wsparcia rządów
OZE będą musiały odegrać kluczową rolę w wprowadzeniu świata na bardziej bezpieczną, pewną i zrównoważoną ścieżkę energetyczną. Potencjał jest bezdyskusyjnie ogromny, jednak to jak szybko będzie rósł udział OZE w bilansie energetycznym świata, zależy w decydującym stopniu od siły wsparcia rządowego aby OZE stały się bardziej konkurencyjne cenowo w porównaniu z innymi źródłami energii i technologiami oraz aby stymulować postęp technologiczny. Potrzeba wsparcia rządowego będzie tym większa, im niższe od prognozowanych w naszych analizach będą ceny gazu.
Największe możliwości zwiększenia udziału OZE w wartościach bezwzględnych są w sektorze elektroenergetycznym. W Scenariuszu Nowych Polityk produkcja energii elektrycznej opartej na OZE potraja się w latach 2008-2035 a udział OZE w światowej produkcji energii elektrycznej rośnie z 19% w 2008 r. do prawie 1 / 3 (doganiając węgiel). Ten przyrost jest przede wszystkim zasługą energii wiatrowej i wodnej, jednak to energia wodna dalej dominuje w okresie objętym prognozą. Produkcja energii elektrycznej z ogniw fotowoltaicznych rośnie bardzo szybko, jednak jej udział w światowej produkcji osiąga tylko około 2% w 2035 r. Udział nowoczesnych OZE w produkcji ciepłowniczej dla przemysłu i sektora budynków wzrasta z 10% do 16%. Zużycie biopaliw rośnie ponad czterokrotnie pomiędzy 2008 r. a 2035 r., pokrywając 8% popytu na paliwa trakcyjne pod koniec okresu objętego prognozą (w porównaniu do 3% obecnie). OZE są generalnie bardziej kosztochłonne niż paliwa kopalne, więc inwestycje niezbędne do zapewnienia dodatkowych mocy opartych na OZE są ogromne: łączne inwestycje w wytwarzanie energii elektrycznej opartej na OZE szacuje się na 5,7 biliona USD (w wartościach dolara z 2009 r.) w latach 2010‑2035. Potrzeby inwestycyjne są największe w Chinach, które obecnie wyrosły na lidera produkcji energii wiatrowej i fotowoltaicznej oraz na znaczącego dostawcę tych technologii. Region Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej ma przeolbrzymi potencjał rozwoju wielkoskalowej energetyki słonecznej, jednak istnieje tam także wiele wyzwań rynkowych, technologicznych i politycznych, które muszą być przezwyciężone.
Chociaż oczekuje się, że OZE będą coraz bardziej konkurencyjne wraz ze wzrostem cen paliw kopalnych i rozwojem technologicznym, skala wsparcia rządowego będzie rosła w miarę wzrostu udziału OZE w światowym bilansie energetycznym. Szacujemy, że suma wsparcia rządowego na świecie dla energii elektrycznej opartej na OZE i dla biopaliw wyniosła w 2009 r. 57 miliardów USD, z czego 37 miliardów USD dotyczyło tej pierwszej. W Scenariuszu Nowych Polityk, całkowite wsparcie w 2035 r. rośnie do 205 miliardów USD (w wartościach dolara z 2009 r.), lub 0,17% światowego PKB. Pomiędzy 2010 a 2035 r. 63% wsparcia jest przeznaczone na energię elektryczną opartą na OZE. Poziom uśrednionego wsparcia na jednostkę generacji spada na świecie w tym czasie z 55 USD na megawatogodzinę (MWh) w 2009 r. do 23 USD/MWh w 2035 r., wraz ze wzrostem cen hurtowych energii elektrycznej i spadkiem kosztów jej produkcji powodowanym postępem technologicznym. Wartości te nie uwzględniają dodatkowych kosztów integracji tych nowych mocy do systemu, które mogą być znaczące z uwagi na zmienność niektórych typów OZE – jak energia wiatrowa czy słoneczna. Wsparcie rządowe dla OZE może, co do zasady, być uzasadniane długookresowymi korzyściami gospodarczymi, bezpieczeństwa energetycznego czy czynnikami środowiskowymi; jednak należy przykładać dużą wagę do kwestii efektywności kosztowej mechanizmów wsparcia.
Przewiduje się, że zużycie biopaliw – paliw trakcyjnych powstałych z biomasy – będzie nadal szybko wzrastać w okresie objętym prognozą, dzięki rosnącym cenom ropy naftowej i wsparciu rządowemu. W Scenariuszu Nowych Polityk, światowe zużycie biopaliw rośnie z około 1 mb/d obecnie do 4,4 mb/d w 2035 r. Oczekuje się, że Stany Zjednoczone, Brazylia i Unia Europejska pozostaną największymi światowymi producentami i konsumentami biopaliw. Zakłada się, że zaawansowane biopaliwa, włączając te produkowane z wsadu drzewnikowo-celulozowego, wejdą na rynek około 2020 r., głównie w państwach OECD. Koszt produkcji biopaliw dzisiaj jest często wyższy niż obecne ceny importowanej ropy, więc silne bodźce rządowe są zwykle potrzebne, aby pozwolić im konkurować z paliwami ropopochodnymi. Światowe wsparcie rządowe w 2009 r. wyniosło 20 miliardów USD, z czego lwia część w Stanach Zjednoczonych i Unii Europejskiej. Przewiduje się, że wsparcie wzrośnie do około 45 miliardów USD rocznie pomiędzy 2010 a 2020 r. i około 65 miliardów USD rocznie w latach 2021‑2035. Wsparcie rządowe zwykle podnosi koszty funkcjonowania gospodarki jako całości, jednak korzyści także mogą być znaczące, włączając ograniczenie importu ropy naftowej i zmniejszone emisje CO 2 – o ile zużywana jest biomasa produkowana w zrównoważony sposób i w przeróbce biomasy nie zużywa się nadmiernych ilości paliw kopalnych.
Udostępnienie bogactw energetycznych regionu kaspijskiego zwiększyłoby bezpieczeństwo energetyczne świata.
Region kaspijski ma potencjał znaczącego wkładu w zapewnienie bezpieczeństwa energetycznego reszty świata poprzez zwiększenie stopnia dywersyfikacji dostaw ropy i gazu. Region kaspijski posiada znaczące zasoby ropy naftowej i gazu ziemnego, które mogłyby stać się podstawą pokaźnego wzrostu produkcji i eksportu w ciągu najbliższych dwóch dekad. Przyjmujemy jednak, że potencjalne przeszkody rozwoju tych zasobów, zwłaszcza złożoność finansowania i budowy infrastruktury przesyłowej przechodzącej przez wiele państw, klimat inwestycyjny i niepewność co do popytu na eksport, do pewnego stopnia ograniczą ten wzrost. W Scenariuszu Nowych Polityk produkcja kaspijskiej ropy rośnie znacząco – zwłaszcza w okresie pierwszych 15 lat okresu objętego prognozą – z 2,9 mb/d w 2009 r. do szczytu około 5,4 mb/d pomiędzy 2025 a 2030 r., po czym spada do 5,2 mb/d przed 2035 r. Cały ten przyrost będzie zasługą Kazachstanu, który zajmie czwarte miejsce na świecie pod względem wielkości wzrostu wydobycia do 2035 r. – po Arabii Saudyjskiej, Iraku i Brazylii. Większość przyrostu produkcji ropy przeznaczona jest na eksport, który podwaja się i osiąga poziom szczytowy 4,6 mb/d niedługo po 2025 r. Przewiduje się także znaczące zwiększenie wydobycia kaspijskiego gazu ziemnego z poziomu szacowanego na 159 bcm w 2009 r. do prawie 260 bcm do 2020 r. i przeszło 310 bcm w 2035 r. Siłami napędowymi tego wzrostu są Turkmenistan i, w mniejszym stopniu, Azerbejdżan i Kazachstan. Tak jak w przypadku ropy, przewiduje się szybki wzrost eksportu gazu ziemnego do poziomu niemal 100 bcm w 2020 r. i 130 bcm w 2035 r. – z poziomu poniżej 30 bcm w 2009 r. Region kaspijski ma potencjał, aby zaspokajać istotną część popytu na gaz w Europie i w Chinach, które urastają do roli znaczącego nowego odbiorcy, polepszając ich stopień dywersyfikacji i bezpieczeństwo energetyczne.
Wewnętrzne polityki energetyczne i trendy rynkowe niewątpliwie kształtują społeczny i gospodarczy rozwój regionu kaspijskiego, ale dodatkowo mają wpływ na prognozy dla świata poprzez określanie wolumenów dostępnych na eksport. Pomimo niewielkiej poprawy w ostatnich latach, region ten pozostaje wysoce energochłonny, odzwierciedlając trwałą, rażącą nieefektywność w sposobie zużycia energii (spuścizna okresu sowieckiego), oraz czynniki klimatyczne i strukturalne gospodarki. Gdyby region ten zużywał energię w sposób tak efektywny jak w krajach OECD, konsumpcja energii pierwotnej w regionie kaspijskim jako całości byłaby niższa o połowę. To jak szybko ten potencjał do poprawy efektywności energetycznej może być wykorzystany zależy w głównej mierze od polityk rządów, zwłaszcza w zakresie ustalania cen energii (wszystkie główne państwa kaspijskie subsydiują przynajmniej jedną formę energii kopalnej), reform rynkowych i finansowania. W Scenariuszu Nowych Polityk, całkowity popyt regionu na energię pierwotną zwiększa się stopniowo w okresie objętym prognozą w średnim tempie 1,4% rocznie, a gaz ziemny pozostaje paliwem dominującym. Kazachstan i Turkmenistan doświadczają najszybszego tempa przyrostu zużycia energii, co odzwierciedla głównie ich szybsze tempo wzrostu gospodarczego.
Zobowiązania podjęte na szczycie w Kopenhadze są łącznie daleko mniej ambitne niż ostateczny cel
Łączny wymiar zobowiązań państw w zakresie redukcji emisji gazów cieplarnianych ogłoszonych w ramach Porozumienia Kopenhaskiego jest niewystarczający aby wprowadzić świat na ścieżkę osiągnięcia nadrzędnego celu Porozumienia – ograniczenia wzrostu temperatury globalnej do 2°C. Jeśli państwa wdrożą te zobowiązania w sposób powściągliwy – tak jak zakładamy w Scenariuszu Nowych Polityk – rosnący popyt na paliwa kopalne nadal będzie powodował wzrost emisji CO 2 związanych ze zużyciem energii podczas okresu objętego prognozą. Taki scenariusz niewątpliwie prawie by uniemożliwił osiągnięcie celu 2°C, gdyż po 2020 r. wymagane cięcia emisji byłyby zbyt gwałtowne. W tym scenariuszu globalne emisje rosną przez cały okres objęty prognozą, jednak tempo wzrostu stopniowo spada. Emisje osiągają poziom nieco poniżej 34 gigaton (Gt) w 2020 r. i ponad 35 Gt w 2035 r. – 21% wzrost w porównaniu do poziomu 29 Gt w 2008 r. Państwa spoza OECD odpowiadają za cały przewidywany wzrost światowych emisji, a emisje w państwach OECD osiągają szczyt przed 2015 r., a następnie zaczynają spadać. Trendy te są zgodne ze scenariuszem stabilizacji koncentracji gazów cieplarnianych w atmosferze na poziomie ponad 650 ppm CO 2 ‑eq, skutkując prawdopodobnym wzrostem temperatury o więcej niż 3,5 °C w dłuższym okresie.
Cel 2°C może być osiągnięty tylko poprzez energiczne wdrażanie zobowiązań w okresie do 2020 r. i dużo bardziej stanowcze działania po tym okresie. Według ekspertów ds. klimatu, aby mieć prawdopodobne szanse osiągnięcia celu 2°C, koncentracja gazów cieplarnianych musiałaby zostać ustabilizowana na poziomie nie wyższym niż 450 ppm CO 2 ‑eq. Scenariusz 450 opisuje, w jaki sposób sektor energetyczny mógłby ewoluować, aby osiągnąć ten cel. Zakłada on wdrożenie środków pozwalających na realizację najbardziej ambitnych celów mieszczących się w widełkach zobowiązań ogłoszonych w ramach Porozumienia Kopenhaskiego i szybsze niż zakładane w Scenariuszu Nowych Polityk wycofanie subsydiów do paliw kopalnych uzgodnione przez G-20. Te działania skutkują zdecydowanie szybszym spowalnianiem emisji CO 2 związanych ze zużyciem energii. W Scenariuszu 450 emisje osiągają szczyt 32 Gt tuż przed 2020 r., a następnie spadają do 22 Gt w 2035 r. Jedynie dziesięć środków redukcji emisji w pięciu regionach – w Stanach Zjednoczonych, Unii Europejskiej, Japonii, Chinach i Indiach – odpowiada za około połowę redukcji emisji w okresie objętym prognozą, wymaganych w tym scenariuszu w porównaniu ze Scenariuszem Polityk Bieżących. Podczas gdy dla krajów OECD, oraz w dłuższej perspektywie dla innych znaczących gospodarek, kwestią kluczową dla ograniczenia emisji w sektorach energetycznym i przemysłowym jest cena emisji dwutlenku węgla (ceny CO 2 w 2035 r. osiągają 90-120 USD za tonę), dla Bliskiego Wschodu, Rosji i poszczególnych części Azji zasadnicze znaczenie ma wycofanie subsydiowania paliw kopalnych. Udział sektora elektroenergetycznego w globalnych emisjach spada z 41% obecnie do 24% w 2035 r., stanowiąc o dekarbonizacji światowej gospodarki. Dla porównania, udział sektora transportowego wzrasta z 23% do 32% w związku z większymi kosztami szybkiego cięcia emisji niż w większości innych sektorów.
Cięcie emisji wystarczające do spełnienia celu 2°C wymagałoby daleko idącej transformacji światowego systemu energetycznego. W Scenariuszu 450 popyt na ropę naftową osiąga szczyt na poziomie 88 mb/d krótko przed 2020 r. – tylko 4 mb/d powyżej dzisiejszych wartości – a następnie spada do 81 mb/d w 2035 r. Mimo to wciąż pozostaje konieczność budowy nowych mocy produkcyjnych w wysokości 50 mb/d, aby skompensować spadek wydobycia z istniejących pól naftowych, ale wolumen ropy, który musi być znaleziony i wyprodukowany z nowych źródeł do 2035 r. stanowi tylko 2 / 3 ilości wskazanych w Scenariuszu Nowych Polityk, pozwalając przemysłowi naftowemu na zarzucenie najbardziej kosztochłonnych i wrażliwych ekologicznie projektów poszukiwawczych. Popyt na węgiel osiąga szczyt przed 2020 r. powracając do wartości z 2003 r. przed 2035 r. Pośród paliw kopalnych najmniej dotknięty jest popyt na gaz ziemny, jednak i tutaj widzimy szczyt przed końcem lat 20. XXI w. OZE i energia jądrowa w sposób największy zmieniają bilans energetyczny, podwajając swój obecny udział do 38% w 2035 r. Udział energii jądrowej w całkowitej produkcji rośnie o około 50% ponad dzisiejszy poziom. Wytwarzanie energii elektrycznej oparte na OZE wzrasta najbardziej, osiągając ponad 45% światowej produkcji – dwuipółkrotnie więcej niż obecnie. Energia wiatrowa rośnie do prawie 13%, zaś łączny udział energii słonecznej z ogniw fotowoltaicznych (PV) i systemów wykorzystujących skoncentrowane promienie słoneczne (CSP) osiąga ponad 6%. Technologia wychwytywania i magazynowania CO 2 odgrywa znaczącą rolę w redukcji emisji sektora elektroenergetycznego: w 2035 r. produkcja energii elektrycznej z instalacji węglowych wyposażonych w CCS przekracza tę z elektrowni bez tej technologii oraz stanowi ¾ całkowitej produkcji ze wszystkich instalacji wyposażonych w CCS. Biopaliwa i zaawansowane technologicznie pojazdy także odgrywają dużo większą rolę niż w Scenariuszu Nowych Polityk. W 2035 r. około 70% światowej sprzedaży samochodów osobowych stanowią pojazdy zaawansowane (hybrydowe, hybrydowe typu plug-in i elektryczne). Globalne bezpieczeństwo energetyczne jest wzmocnione poprzez większą różnorodność bilansu energetycznego.
Porażka w Kopenhadze kosztuje nas co najmniej 1 bilion USD…
Nawet gdyby zobowiązania ogłoszone w ramach Porozumienia Kopenhaskiego zostały w pełni wdrożone, redukcje emisji, które byłyby konieczne po 2020 r. kosztowałyby więcej niż gdyby podjęto wcześniej bardziej ambitne cele. Redukcje emisji, które te zobowiązania przyniosłyby do 2020 r. są takie, że dużo większe redukcje będą niezbędne po tym czasie, aby wejść na ścieżkę realizacji celu 2°C. W Scenariuszu 450 WEO-2010 dodatkowe wydatki na technologie niskoemisyjne (inwestycje przedsiębiorstw i wydatki konsumenckie) wynoszą o 18 bilionów USD (w wartościach dolara z 2009 r.) więcej niż w Scenariuszu Polityk Bieżących w okresie 2010‑2035; oraz około 13,5 biliona USD więcej niż w Scenariuszu Nowych Polityk. Do 2030 r. dodatkowe wydatki w porównaniu ze Scenariuszem Polityk Bieżących wynoszą 11,6 biliona USD – około 1 bilion USD więcej niż szacowaliśmy w ubiegłym roku. Co więcej, światowe PKB będzie zredukowane w 2030 r. o 1,9% w porównaniu do zeszłorocznego założenia na poziomie 0,9%. Te różnice tłumaczy fakt konieczności głębszych i szybszych cięć emisji po 2020 r., co spowodowane jest wolniejszym tempem zmian podaży i zużycia energii we wcześniejszym okresie.
… jednak osiągnięcie celu kopenhaskiego jest wciąż (prawie) osiągalne
Skromny wymiar obietnic w zakresie cięcia emisji gazów cieplarnianych w ramach Porozumienia Kopenhaskiego niewątpliwie spowodował, iż rzeczywiste osiągnięcie celu 2°C jest mniej prawdopodobne. Osiągnięcie tego celu wymagałoby niesłychanego przełomu w zakresie polityk rządowych na całym świecie. Wskaźnikiem, jak ogromnego wysiłku potrzeba, jest stopień spadku intensywności emisji – ilość CO 2 wyemitowanego na 1 dolar PKB – wymagany w Scenariuszu 450. Intensywność musiałaby spaść w latach 2008‑2020 dwukrotnie bardziej niż w latach 1990-2008; a w latach 2020‑2035 niemalże czterokrotnie. Dzisiejsze technologie pozwalają co prawda na taką zmianę, ale taki stopień transformacji technologicznej byłby bezprecedensowy. Istnieją także istotne wątpliwości co do wdrożenia zobowiązań na 2020 r., gdyż wiele z nich jest niejednoznacznych i może być interpretowanych w dużo mniej ambitny sposób niż założony w Scenariuszu 450. Dla przykładu, wiele państw zaproponowało widełki redukcji emisji lub ustanowiły cele bazując na wskaźnikach energochłonności albo intensywności emisji i/lub przyjmując za podstawę prognozy PKB, których wartości różnią się od naszych przewidywań. Ogólnie rzecz ujmując, szacujemy, że niepewność związaną z tymi czynnikami można porównać do 3,9 Gt emisji CO 2 związanych ze zużyciem energii w 2020 r. lub około 12% przewidywanych emisji w Scenariuszu 450. Jest niezwykle ważne, aby te zobowiązania były interpretowane w sposób jak najbardziej wymagający i aby dużo bardziej kategoryczne zobowiązania zostały podjęte i wdrożone po 2020 r. o ile nie wcześniej. W innym razie cel 2°C najprawdopodobniej na dobre znajdzie się poza zasięgiem.
Pozbycie się subsydiów do paliw kopalnych jest rozwiązaniem potrójnie korzystnym
Eliminacja subsydiów do paliw kopalnych podniosłaby bezpieczeństwo energetyczne, obniżyłaby emisję gazów cieplarnianych i zanieczyszczenie powietrza oraz przyniosłaby korzyści gospodarcze. Subsydia do paliw kopalnych pozostają powszechne w wielu państwach. Skutkują one nieefektywną ekonomicznie alokacją zasobów i wypaczaniem rynku, często także nie spełniają zamierzonego celu. Subsydia, które sztucznie zaniżają ceny energii, zachęcają do marnotrawnej konsumpcji, podnoszą ryzyko wahań cen poprzez zacieranie sygnałów rynkowych, motywują do podrabiania i przemytu paliw oraz osłabiają konkurencyjność OZE i bardziej efektywnych technologii energetycznych. Dla państw importerów subsydia często wiążą się ze znaczącym ciężarem fiskalnym dla budżetu państwa. Dla państw producentów z kolei przyspieszają wyczerpanie zasobów i mogą przez to obniżyć dochody z eksportu w długim okresie. Subsydia do konsumpcji paliw kopalnych wyniosły w 2009 r. 312 mld USD, z czego olbrzymia większość w państwach spoza OECD. Poziom roczny fluktuuje znacząco w zależności od zmian międzynarodowych cen energii, wewnętrznej polityki cenowej i popytu: subsydia wyniosły 558 mld USD w 2008 r. Tylko nieznaczna część tych subsydiów trafia do ludzi ubogich. Rodzi się obecnie znaczący trend światowy wywierający presję na zniesienie subsydiowania paliw kopalnych. We wrześniu 2009 r. liderzy G-20 zobowiązali się do wycofania i racjonalizacji nieefektywnych subsydiów do paliw kopalnych, a postanowienie to zostało przyjęte także przez liderów APEC w listopadzie 2009 r. Wiele państw wprowadza obecnie reformy, ale głębokie przeszkody natury gospodarczej, politycznej i społecznej będą musiały być pokonane w celu uzyskania trwałych rozwiązań.
Reformowanie nieefektywnego subsydiowania energii miałoby dramatyczny wpływ na równowagę popytu i podaży na światowych rynkach energetycznych. Szacujemy, że całkowite zniesienie subsydiowania konsumpcji paliw kopalnych do 2020 r. – ambitny cel sam w sobie – zmniejszyłoby światowy popyt na energię pierwotną o 5%, w porównaniu z sytuacją kiedy subsydia pozostaną na niezmienionym poziomie. Równa się to obecnej konsumpcji Japonii, Korei i Nowej Zelandii łącznie. Sam popyt na ropę naftową spadłby o 4,7 mb/d do 2020 r., co równa się około ¼ obecnego zużycia USA. Wycofanie subsydiowania konsumpcji paliw kopalnych mogłoby stanowić integralny element walki ze zmianami klimatu: ich zupełne zniesienie obniżyłoby emisje CO 2 o 5,8% (2 Gt) do 2020 r.
Ubóstwo energetyczne w państwach rozwijających się wzywa do pilnych działań
Pomimo rosnącego zużycia energii na całym świecie, wiele biednych gospodarstw domowych w państwach rozwijających się nie ma dostępu do nowoczesnych usług energetycznych. Liczby są uderzające: szacujemy, że 1,4 mld ludzi – ponad 20% światowej populacji – nie ma dostępu do energii elektrycznej a 2,7 mld ludzi – jakieś 40% populacji świata – jest zmuszona polegać na tradycyjnym korzystaniu z biomasy do przygotowywania posiłków. Co gorsze, nasze przewidywania wskazują, że ten problem będzie się utrzymywał w dłuższym okresie: w Scenariuszu Nowych Polityk 1,2 mld osób wciąż nie ma dostępu do elektryczności w 2030 r. (data proponowanego celu powszechnego dostępu do nowoczesnych usług energetycznych), z czego 87% żyje na terenach wiejskich. Większość tych ludzi będzie mieszkać w Afryce Subsaharyjskiej, Indiach i innych rozwijających się krajach Azji (pomijając Chiny). W tym samym scenariuszu liczba osób polegających na tradycyjnym korzystaniu z biomasy do przygotowywania posiłków wzrasta do 2,8 mld w 2030 r., a 82% z nich żyje na terenach wiejskich.
Nadanie priorytetu dostępowi do nowoczesnych usług energetycznych może przyspieszyć rozwój społeczny i gospodarczy. Przyjęty przez ONZ Milenijny Cel Rozwoju w zakresie eliminacji skrajnego ubóstwa i głodu do 2015 r. nie zostanie osiągnięty o ile nie dokona się znaczący postęp w dostępie do energii. Aby osiągnąć cel należy zapewnić energię elektryczną dodatkowym 395 mln osób a dodatkowemu miliardowi osób zapewnić warunki do przygotowywania posiłków bez emisji substancji szkodliwych dla zdrowia. Aby osiągnąć dalece bardziej ambitny cel zapewnienia powszechnego dostępu do nowoczesnych usług energetycznych do 2030 r., konieczne byłoby wydatkowanie dodatkowych 36 mld USD rocznie. Jest to mniej niż 3% światowych inwestycji w infrastrukturę dostaw energii przewidywanych w Scenariuszu Nowych Polityk do 2030 r. Skutek w postaci wzrostu popytu na energię i emisji CO 2 byłby bardzo nieznaczny: w 2030 r. globalny popyt na energię byłby wyższy mniej niż o 1% a emisje CO 2 ledwie o 0,8% wyższe w porównaniu ze Scenariuszem Nowych Polityk. Aby zbliżyć się do osiągnięcia któregokolwiek z tych celów, społeczność międzynarodowa musi uznać, że prognozowana sytuacja jest nie do zaakceptowania, podjąć zobowiązanie do przeprowadzenia niezbędnych zmian i ustanowić cele oraz wskaźniki w celu monitorowania postępu. Indeks Rozwoju Energetycznego przedstawiony w tej edycji World Energy Outlook mógłby służyć jako baza dla ustanowienia celów i prowadzenia monitoringu. Niezbędne są także nowe ramy finansowe, instytucjonalne i technologiczne podobnie jak tworzenie potencjału na poziomie lokalnym i regionalnym. Słowa nie wystarczą – już teraz potrzeba realnego działania. Możemy i musimy w końcu to osiągnąć.
Obecny dokument był oryginalnie opublikowany przez MAE w języku angielskim. Pomimo iż ten tekst został przetłumaczony możliwie najdokładniej dzięki współpracy z Ministerstwem Gospodarki Rzeczypospolitej Polskiej, mogą istnieć drobne różnice w przezkładzie.
© OECD/IEA, 2010
may be made without written permission.
No reproduction, copy, transmission or translation of this publication
Applications should be sent to: International Energy Agency (IEA)
Head of Communication and Information Office, 9 rue de la Fédération, 75739 Paris Cedex 15, France.
Cover design: IEA. Photo credit: © Maciej Frolow, Brand X Pictures. | <urn:uuid:5b3e4c03-738f-4f67-87e0-d0ee71ff08bc> | finepdfs | 2.988281 | CC-MAIN-2017-34 | https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/WEO2010_es_polish.pdf | 2017-08-23T08:14:33Z | crawl-data/CC-MAIN-2017-34/segments/1502886117911.49/warc/CC-MAIN-20170823074634-20170823094634-00691.warc.gz | 907,034,256 | 0.999574 | 0.99998 | 0.99998 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1983,
3703,
6883,
10929,
14017,
17017,
20397,
24211,
27375,
30380,
33749,
38366,
40577,
45390,
47284,
49006,
49632
] | 1 | 0 |
W sprawie: zmian w planie wykonawczym budżetu Gminy Toszek na rok 2012
Działając na podstawie:
- art.30 ust.2 pkt 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym /Dz. U. z 2001 r. Nr 142 poz. 1591 z późn. zm./
- art.257 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych / Dz. U. z 2009 r. Nr 157, poz.1240 z późn.zm./
zarządza się, co następuje:
§ 1
Dokonać w planie wykonawczym budżetu Gminy Toszek na rok 2012 w części dotyczącej dochodów następujących zmian:
| dział, rozdział, § | nazwa | zmniejszenie (-) planu dochodów o kwotę (zł) | zwiększenie (+) planu dochodów o kwotę (zł) |
|--------------------|-----------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------|---------------------------------------------|
| 801 | Oświata i wychowanie | | 34.723,67 |
| 80101 | Szkoły podstawowe | | 29.941,67 |
| 0970 | Wpływy z różnych dochodów | | 20.941,67 |
| 2007 | Dotacje celowe w ramach programów finansowanych z udziałem środków europejskich oraz środków europejskich, o których mowa w art. 5 ust.1 pkt 3 oraz ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy, lub płatności w ramach budżetu środków europejskich | | 9.000,00 |
| 80110 | Gimnazjum | | 4.782,00 |
| 0970 | Wpływy z różnych dochodów | | 4.782,00 |
| **Razem dochody** | | | **34.723,67** |
§ 2
Dokonać w planie wykonawczym budżetu Gminy Toszek na rok 2012 w części dotyczącej wydatków następujących zmian:
| dział, rozdział, § | nazwa | zmniejszenie (-) planu wydatków o kwotę (zł) | zwiększenie (+) planu wydatków o kwotę (zł) |
|--------------------|-----------------------------------------------------------------------|---------------------------------------------|---------------------------------------------|
| 801 | Oświata i wychowanie | | 34.723,67 |
| 80101 | Szkoły podstawowe | | 29.941,67 |
| 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | | 1.756,96 |
| | w tym: | | |
| Kod | Opis | Kwota |
|---------|-------------------------------------------|---------|
| 4217 | Zakup materiałów i wyposażenia | 200,00 |
| 4270 | Zakup usług remontowych | 19.184,71 |
| | w tym: | |
| 4307 | Zakup usług pozostałych | 5.000,00 |
| 4427 | Podróże służbowe zagraniczne | 3.800,00 |
| 80110 | Gimnazjum | 4.782,00 |
| 4210 | Zakup materiałów i wyposażenia | 4.782,00 |
**Razem wydatki**
| | | 34.723,67 |
§3
Zmian w planie wykonawczym dokonuje się w związku z podjętymi uchwałami:
XXVI/282/2012 oraz XXVI/285/2012 przez Radę Miejską w Toszku
w dniu 21 listopada 2012 r.
§4
Wykonanie zarządzenia powierza się Skarbnikowi Gminy.
§5
Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia uchwały.
Skarbnik Gminy
mgr inż. Krystyna Roszak
Z-za BORMISTRZA
Zdzisław Słrozek
Oznacza się pod względem formalnym i prawnym
Mieczysław Jaszczurczek
Rada Powiatu Kt 1876 | <urn:uuid:d870306f-5a76-4c7e-8687-f83531b184cc> | finepdfs | 1.362305 | CC-MAIN-2022-21 | https://bip.toszek.pl/download/attachment/1701/00504182012r.pdf | 2022-05-25T13:22:39+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-21/segments/1652662587158.57/warc/CC-MAIN-20220525120449-20220525150449-00216.warc.gz | 182,965,906 | 0.999906 | 0.999923 | 0.999923 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3561,
4667
] | 1 | 4 |
Idea
system mebli biurowych
office furniture system
www.biale.eu
**Idea**
system mebli biurowych
office furniture system
### Biurka / Desks
| szerokość / głębokość / wysokość [cm] | width / depth / height [cm] |
|--------------------------------------|-----------------------------|
| **N 010 do 015** | 80 do 180x70x75h |
| **N 021** | 140x110x75h |
| **N 022** | 140x110x75h |
| **N 023** | 160x110x75h |
| **N 024** | 160x110x75h |
| **N 025** | 160x110x75h |
| **N 026** | 160x110x75h |
| **N 040 do 045** | 80 do 180x70x75h |
| **N 051** | 140x110x75h |
| **N 052** | 140x110x75h |
| **N 053** | 160x110x75h |
| **N 054** | 160x110x75h |
| **N 055** | 160x110x75h |
| **N 056** | 160x110x75h |
| **N 070 do 075** | 80 do 180x70x75h |
| **N 081** | 140x110x75h |
| **N 082** | 140x110x75h |
| **N 083** | 160x110x75h |
| **N 084** | 160x110x75h |
| **N 085** | 160x110x75h |
| **N 086** | 160x110x75h |
| **N 027** | 190x100x75h |
| **N 028** | 190x100x75h |
| **N 029** | 210x100x75h |
| **N 030** | 210x100x75h |
| **N 057** | 190x100x75h |
| **N 058** | 190x100x75h |
| **N 059** | 210x100x75h |
| **N 060** | 210x100x75h |
| **N 087** | 190x100x75h |
| **N 088** | 190x100x75h |
| **N 089** | 210x100x75h |
| **N 090** | 210x100x75h |
| **N 253, N 255** | 160x110x75h |
| **N 254, N 256** | 160x110x75h |
| **N 258** | 190x100x75h |
| **N 259** | 210x100x75h |
| **N 260** | 210x100x75h |
### Dostawki i kontenery / Desk extentions and pedestals
| szerokość / głębokość / wysokość [cm] | width / depth / height [cm] |
|--------------------------------------|-----------------------------|
| **N 100** | 70 x 70 |
| **N 102** | 70 |
| **N 103** | 60 |
| **N 104** | 70 |
| **N 105** | 70 |
| **N 106** | 70 |
| **N 107** | 70 |
| **N 108** | 70 |
| **N 111** | 90x45x75h |
| **N 112** | 90x45x75h |
| **N 121** | 42x58x62h |
| **N 122** | 42x58x62h |
| **N 123** | 42x70x75h |
| **N 124** | 42x60x75h |
| **N 125** | 42x45x75h |
| **N 126** | 42x70x75h |
| **N 128** | 65x55x62h |
### Stoly i stoliki / Tables
| szerokość / głębokość / wysokość [cm] | width / depth / height [cm] |
|--------------------------------------|-----------------------------|
| **N 151/155** | 180/200 x 90/100 |
| **N 153/157** | 180/200 x 90/100 |
| **N 154/158** | 180/200 x 90/100 |
| **N 159** | 120x70x57h |
| **N 160** | 120x60x57h |
| **N 161** | ø70x57h |
| **N 162** | 60x60x57h |
| **NS 1** | 185x110x75h |
| **NS 2** | 122,5x110x75h |
| **NS 3** | 122,5x110x75h |
BIAL - MEBLE Sp. z o.o., ul. Szkolna 29, 16-002 Dobrzyniewo Duże
tel. + 48 85 71 97 167, 71 97 668, fax + 48 85 71 97 972 | <urn:uuid:10a4e7ed-bfa1-4f94-ba7e-bb02f30c3647> | finepdfs | 1.141602 | CC-MAIN-2018-09 | http://impet-meble.pl/wp-content/uploads/newsfiles/375/idea.pdf | 2018-02-21T07:11:04Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-09/segments/1518891813571.24/warc/CC-MAIN-20180221063956-20180221083956-00326.warc.gz | 171,711,821 | 0.858651 | 0.902674 | 0.902674 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
66,
5418
] | 1 | 6 |
Przegląd piśmiennictwa • Journal Club
Analysis of Plasma Epstein–Barr Virus DNA to Screen for Nasopharyngeal Cancer
Chan KCA, Woo JKS, King A, et al. N Engl J Med. 2017; 377: 513-522. DOI: 10.1056/ NEJMoa1701717
Streszczenie opracował:
Marek Kentnowski
Centrum Onkologii-Instytut, Oddział w Gliwicach
Analiza krążącego DNA pochodzącego z komórek raka staje się użytecznym narzędziem w opiece nad chorymi onkologicznymi. Niezwiązane z komórką, krążące DNA wirusa Epstein-Barr jest związane z patogenezą raka gardła górnego.
Jak dotąd rola oznaczenia krążącego DNA wirusa Epstein-Barr jako badania przesiewowego umożliwiającego wykrycie raka gardła górnego u osób bez objawów choroby nie została w pełni ustalona. Dlatego celem niniejszej pracy była ocena zależności pomiędzy wykryciem krążącego DNA EBV, a zdiagnozowaniem raka gardła górnego we wczesnym stadium zaawansowania.
Materiał i metodyka:
Rak gardła górnego występuje najczęściej w rejonie Azji Południowej, gdzie w grupie mężczyzn w średnim wieku w rejonach endemicznych zachorowalność wynosi 35 przypadków na 100,000 mieszkańców. Pomiędzy lipcem 2013, a lutym 2016 roku w Hong Kongu wytypowano grupę 20176 mężczyzn narodowości chińskiej w wieku 40 – 62 lat, którą poddano badaniom przesiewowym. W całej grupie z zastosowaniem metody reakcji łańcuchowej polimerazy (PCR) wykryto krążący fragment BamHI-W genomu wirusa Epstein-Barr u 1112 osób (5,5%). Następnie po 30-40 dniach (średnio 34) powtórzono badania i potwierdzono obecność krążącego EBV DNA u 309 osób (28% z tej grupy) co stanowi 1,5% z całej grupy badanych. U 300 osób wykonano następnie badanie endoskopowe, zaś u 275 badanie endoskopowe i rezonans magnetyczny, co pozwoliło wykryć 34 przypadki raka gardła górnego. Dziewięciu uczestników wykluczono z badania.
Z użyciem metody Kaplana-Meiera porównano wyniki do grupy 1278 mężczyzn w tym samym przedziale wiekowym leczonych z powodu raka gardła górnego w latach 2011-2016.
Wyniki:
W badanej grupie znacząco częściej wykrywano raka gardła górnego w I i II stadium zaawansowania (71% vs. 20%, P<0,001 z użyciem testu χ-kwadrat) oraz uzyskano znacząco lepsze wyniki 3 letniego czasu przeżycia wolnego od progresji (PFS) (97% vs. 70%; współczynnik ryzyka, 0,10; 95% przedział ufności, 0,05 to 0,18). U jednego mężczyzny wykryto zaawansowanego raka gardła górnego 32 miesiące po przeprowadzeniu rekrutacji. W grupie, w której nie wykryto krążącego EBV DNA, rak gardła górnego został wykryty u jednej osoby podczas dwunastomiesięcznej obserwacji.
Czułość i specyficzność wykrycia krążącego DNA wirusa Epstein-Barr w badaniu przesiewowym w kierunku wykrycia raka gardła górnego wyniosła odpowiednio 97,1% i 98,6%.
Wnioski:
Analiza krążącego w osoczu DNA wirusa Epstein-Barr okazała się użyteczną metodą badania przesiewowego w populacji podwyższonego ryzyka zachorowania na raka gardła górnego.
Przypadki zachorowania, które zostały wykryte wyróżniały się znacząco niższym stopniem zaawansowania i znacząco dłuższym czasem przeżycia wolnego od progresji w porównaniu do grupy historycznej.
ECIL guidelines for the prevention, diagnosis and treatment of BK polyomavirus-associated haemorrhagic cystitis in haematopoietic stem cell transplant recipients
Cesaro S, Dalianis T, Rinaldo C, et al. J Antimicrob Chemother. 2018; 73: 12–21.
Streszczenie opracowała: Anastazja Szlauer-Stefańska Centrum Onkologii, Oddział w Gliwicach
W pracy przedstawiono zalecenia dotyczące zapobiegania, diagnostyki i leczenia krwotocznego zapalenia pęcherza moczowego związanego z wirusem BK (BK-HC; BK polyomavirus-associated haemorrhagic cystitis) u pacjentów po przeszczepieniu krwiotwórczych komórek macierzystych. Częstość występowania schorzenia wynosi średnio 13% w zależności od typu przeszczepienia i wieku pacjentów. Szczególnie często BK-HC obserwowane jest u dorosłych pacjentów po haploidentycznym przeszczepieniu, którym w profilaktyce choroby przeszczep przeciwko gospodarzowi (GvHD) podaje się cyklofosfamid. Znacznie rzadziej natomiast pojawia się po przeszczepieniu autologicznym.
Rozwój BK-HC może przyczyniać się do przedłużenia hospitalizacji i znacząco pogarszać jakość życia pacjentów. BK-HC zwykle obserwowane jest w okresie regeneracji układu białokrwinkowego w okresie od 2 tygodni do 6 miesięcy po przeszczepieniu i należy go różnicować z krwotocznym zapaleniem pęcherza występującym we wcześniejszym okresie (1 tydzień po przeszczepieniu), które jest spowodowane głównie toksycznością kondycjonowania lekami (busulfan, cyklofosfamid), czy radioterapią. Wiruria BK rzędu >7 log 10 kopii/mL jest związana z BK-HC, jednakże nie jest specyficzna, gdyż występuje u 80% wszystkich pacjentów poddanych zabiegowi przeszczepienia szpiku, a jedynie u 8-25% dzieci i 7-54% dorosłych rozwija się BK-HC. Z kolei poziom wiremii w surowicy krwi rzędu 3-4 log 10 kopii/ml występuje u ok. 2/3 pacjentów z BK-HC, a jego spadek koreluje z ustępowaniem objawów klinicznych.
117
Patogeneza BK-HC nie jest do końca poznana, sugeruje się następującą sekwencję wydarzeń: uszkodzenie nabłonka dróg moczowych na skutek stosowanego leczenia kondycjonującego, replikacja wirusa BK i uwalnianie z uszkodzonego nabłonka, upośledzona regeneracji śluzówki, wyciek moczu w błonie podśluzowej, a następnie krwotoczne zaostrzenie z naciekiem komórek zapalnych. Krwotoczne zapalenie pęcherza może mieć także inną etiologię: wirusową (adenowirus, HSV, JC, CMV), bakteryjną, pasożytniczą oraz niezakaźną.
Do laboratoryjnych czynników predykcyjnych BK-HC zalicza się wysoką wirurię i wiremię BK. W badaniu diagnostycznym BK-HC obejmującym populację pediatryczną, czułość i swoistość diagnostyczna testu w moczu wynosiła odpowiednio: 86% i 60% (przy wartości odcinającej wirusa w moczu 10 7 gEq/mL), natomiast czułość i swoistość diagnostyczna testu w surowicy krwi wynosiła odpowiednio: 100% i 86% (przy wartości odcinającej wirusa w surowicy 10 3 gEq/mL).
U chorych dzieci występowały także niskie lub niewykrywalne poziomy przeciwciał IgG. Pojedyncze badania wskazywały na wiremię HHV-6 lub CMV jako niezależne czynniki ryzyka BK-HC. Do stwierdzenia BK-HC wymagana jest kliniczna i laboratoryjna triada objawów zapalenia pęcherza moczowego (objawy dysuryczne, ból w podbrzuszu), makroskopowy krwiomocz, oraz wysokie miano wirusa BK w moczu (>7 log 10 kopii/ml). Konieczne jest wykluczenie innych możliwych przyczyn. Ocena i monitorowanie miana wirusa BK może być istotne w dalszym leczeniu pacjentów, u których stwierdzono BK-HC. Badanie przesiewowe bezobjawowych pacjentów po przeszczepieniu nie jest zalecane, ponieważ dotychczas nie ustalono postępowania wyprzedzającego.
Profilaktyka BK-HC opiera się na intensywnym nawadnianiu, diurezie wymuszonej, płukaniu pęcherza moczowego zmierzającego do redukcji uszkodzenia śluzówki, szczególnie przy stosowaniu kondycjonowania mieloablacyjnego opartego na cyklofosfamidzie, busulfanie czy napromienianiu całego ciała. Specyficzna profilaktyka przeciwwirusowa nie jest dostępna, a stosowanie antybiotyków z grupy fluorochinolonów nie jest zalecane ze względu na brak znaczącego wpływu na replikację wirusa BK i stopień ciężkości BK-HC oraz ryzyko selekcji szczepów bakterii opornych. Leczenie opiera się na najlepszej terapii wspomagającej, intensywnym nawadnianiu, irygacji pęcherza. Stosuje się także przetoczenie koncentratu krwinek płytkowych, leczenie przeciwkrwotoczne i przeciwbólowe. Zysk z redukcji leczenia immunosupresyjnego nie jest jasny. Leczenie antywirusowe za pomocą dożylnego cydofowiru można rozważać, choć brak jest randomizowanych badań potwierdzających jego skuteczność. Ze względu na małą ilość przeprowadzonych badań trudno też ocenić niespecyficzne środki mające na celu przyspieszenie procesu gojenia uszkodzonego nabłonka urotelialnego. Nie zaleca się również stosowania innych sposobów leczenia, takich jak dopęcherzowe podawanie hialuronianu sodu, dożylne stosowanie koncentratu czynnika XIII, podawanie leflunomidu, estrogenów, komórek mezenchymalnych i immunoterapii.
118
Clinical significance and diagnostic capacity of serum TK1, CEA, CA 19-9 and CA 72-4 levels in gastric and colorectal cancer patients
Ning S, Wei W, Li J, et al. J Cancer. 2018; 9(3): 494-501. doi: 10.7150/jca.21562
Opracowała: Agata Kowalska Centrum Onkologii, Oddział w Gliwicach
Niezależnie od postępu medycyny, szybkie rozpoznanie nowotworów układu pokarmowego pozostaje poważnym problemem diagnostycznym. Większość nowotworów żołądka i jelit, wykrywanych jest w późnym stadium zaawansowania klinicznego, w którym możliwości terapeutyczne są ograniczone, a rokowanie chorych złe.
Prowadzone badania, zwróciły uwagę na możliwość wykorzystania nowych testów diagnostycznych wykorzystywanych we wcześniejszym rozpoznaniu nowotworów układu pokarmowego. W prezentowanych badaniach omówiono wartość diagnostyczną kinazy tymidynowej 1 (TK1), antygenu rakowo-płodowego (CEA), antygenu CA19-9 i CA 72-4 w rozpoznaniu raka żołądka, jelita grubego i odbytnicy.
TK1 jest enzymem ważnym dla syntezy i naprawy DNA. Według najnowszych doniesień aktywność TK1 w surowicy może być niezależnym biomarkerem proliferacji nowotworów. Oznaczenie stężenia TK1 pozwala na ocenę szybkości wzrostu guza i ustalenie rokowania pacjenta. Może służyć również do monitorowania terapii onkologicznej.
Do badania zakwalifikowano 513 pacjentów onkologicznych (328 mężczyzn i 185 kobiet) z rozpoznanym rakiem żołądka (n=169) rakiem jelita grubego (n=177) lub rakiem odbytnicy (n=167). Grupę kontrolną stanowiło 75 zdrowych ochotników.
Materiałem do badań była surowica krwi pozyskana od badanych po ustaleniu rozpoznania, ale przed wdrożeniem leczenia. Stężenia CA 19-9, CA 72-4 i CEA oznaczono metodą elektrochemiluminescencji (ECLIA). Stężenie TK1 oceniano wykorzystując reakcję wiązania antygenów przez specyficzne przeciwciała na błonie nitrocelulozowej.
W badaniu wykazano, że stężenie TK1 było istotnie wyższe u chorych na raka aniżeli u osób zdrowych. Poziom TK1 był istotnie związany ze stopniem zaawansowania nowotworu, obecnością przerzutów do węzłów chłonnych i przerzutów odległych. U pacjentów w III i IV stopniu zaawansowania klinicznego stężenie TK1 było wyższe aniżeli u pacjentów w I/II stadium klinicznym. Wykazano również, że stężenie kinazy wzrasta wraz z wiekiem, ale nie jest zależne od płci. Doświadczenie nie potwierdziło zależności pomiędzy stężeniem TK1 a poziomem innych markerów nowotworowych. Oznaczenie wartości kinazy tymidynowej nie było przydatne w różnicowaniu różnych typów nowotworów układu pokarmowego.
Badanie wykazało również istotnie wyższe stężenie CA 19-9 i CA 72-4 u chorych onkologicznych w stosunku do osób zdrowych. Stężenie CEA było istotnie statystycznie różne od poziomu oznaczanego w grupie kontrolnej tylko w grupie pacjentów z rakiem jelita grubego. Zaobserwowano dużą rozbieżność wyników we wszystkich badanych grupach.
Autorzy badania sugerują, że ocena aktywności TK1 w surowicy może być niezależnym markerem nowotworowym raka żołądka i jelita grubego. Równoczesne oznaczenie poziomu TK1, CA 19-9 i CA72-4 i CEA pozwala z jeszcze wyższą czułością wykryć zmianę nowotworową. Konieczne są jednak dalsze badania, które pozwolą na wykrycie bardziej specyficznego markera, różnicującego różne typy nowotworów układu pokarmowego.
119 | <urn:uuid:a1e3f91c-d377-4050-901f-d8fd922dc218> | finepdfs | 2.660156 | CC-MAIN-2019-09 | http://diagnostykalaboratoryjna.eu/journal/2018_54-1_PrzegladPismiennictwa_www.pdf | 2019-02-17T17:31:28Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-09/segments/1550247482347.44/warc/CC-MAIN-20190217172628-20190217194628-00184.warc.gz | 71,450,896 | 0.999897 | 0.999899 | 0.999899 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
4951,
10715,
11274
] | 1 | 1 |
Uchwała Nr XXVII/211/2021 Rady Gminy Komańcza z dnia 28 stycznia 2021 r.
w sprawie przyjęcia Regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Komańcza.
Na podstawie art. 4 ust 1 i ust. 2 oraz ust. 2a ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j Dz. U. z 2020 r., poz. 1439) w związku z art. 18 ust. 2 pkt 15 i art. 40 ust. 1 oraz art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 713.), po zasięgnięciu opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Sanoku, Rada Gminy
Komańcza uchwala:
Regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Komańcza
Rozdział 1.
Postanowienia ogólne
§1
Regulamin określa szczegółowe zasady utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Komańcza dotyczące:
1) Wymagań w zakresie:
1. a) selektywnego zbierania i odbierania odpadów komunalnych obejmujących co najmniej: papier, metale, tworzywa sztuczne, szkło, odpady opakowaniowe wielomateriałowe oraz bioodpady;
b)selektywnego zbierania odpadów komunalnych prowadzonego przez punkty selektywnego zbierania odpadów w sposób umożliwiający łatwy dostęp dla wszystkich mieszkańców gminy;
1. c) uprzątnięcie błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z części nieruchomości służących do użytku publicznego;
2. d) mycie i naprawy pojazdów samochodowych poza myjniami i warsztatami naprawczymi;
2) rodzaju i minimalnej pojemności pojemników lub worków przeznaczonych do zbierania odpadów komunalnych na terenie nieruchomości, w tym na terenach przeznaczonych do użytku publicznego oraz na drogach publicznych, warunków rozmieszczenia tych pojemników i worków oraz utrzymania pojemników w odpowiednim stanie porządkowym, technicznym i sanitarnym,
3) utrzymania w odpowiednim stanie sanitarnym i porządkowym miejsc gromadzenia odpadów;
4) częstotliwości i sposobu pozbywania się odpadów komunalnych i nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości oraz terenów przeznaczonych do użytku publicznego,
5) innych wymagań wynikających z wojewódzkiego planu gospodarki odpadami,
6) obowiązków osób utrzymujących zwierzęta domowe, mających na celu ochronę przed zagrożeniami lub uciążliwością dla ludzi oraz zanieczyszczeniem terenów przeznaczonych do wspólnego użytku,
7) wymagań dotyczących utrzymania zwierząt gospodarskich na terenach wyłączonych z produkcji rolniczej, w tym także zakazu ich utrzymywania na określonych obszarach lub w poszczególnych nieruchomościach,
8) wyznaczenia obszarów podlegających obowiązkowej deratyzacji i terminów jej przeprowadzania.
Treść regulaminu pozostaje w ścisłym związku z pojęciami i definicjami zawartymi w ustawach:
1) ustawie z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 1439 z późn. zm.),
2) ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 797 z późn. zm.),
3) ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 638 z późn. zm.),
4) ustawie z dnia 11 września 2015 r. o zużytym sprzęcie elektrycznym i elektronicznym (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1895),
5) ustawie z dnia 29 czerwca 2007 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 2132).
§3
Ilekroć w regulaminie jest mowa o:
1) ustawie – należy przez to rozumieć ustawę z dnia 13 października 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 1439 z późn. zm.) ;
2) ustawie o odpadach – rozumie się przez to ustawę z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach
3) podmiotach uprawnionych – rozumie się przez to podmioty posiadające wpis do Rejestru Działalności Regulowanej prowadzonej przez Wójta Gminy Komańcza w zakresie odbioru odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości oraz podmioty posiadające ważne zezwolenia dotyczące opróżniania zbiorników bezodpływowych i transportu nieczystości ciekłych wydane przez Wójta Gminy Komańcza;
4) mieszkańcu – należy przez to rozumieć osobę fizyczną mającą miejsce zamieszkania na terenie Gminy Komańcza;
5) zwierzętach domowych – należy przez to rozumieć zwierzęta domowe w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. z 2020 r., poz. 638 z późn. zm.),
6) zwierzętach gospodarskich – należy przez to rozumieć zwierzęta gospodarskie w rozumieniu ustawy z dnia 29 czerwca 2007 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich (Dz. U. z 2017 r., poz. 2132);
7) pojemnik do zbierana odpadów –należy przez to rozumieć zrobiony zazwyczaj z metalu lub tworzywa sztucznego, używany do czasowego gromadzenia odpadów;
8) worek do zbierania odpadów – należy przez to rozumieć worek specjalnie dostarczony przez gminę w odpowiednim kolorze, z odpowiednim oznaczeniem;
9) nieruchomość zamieszkała – należy przez to rozumieć nieruchomość, na której zamieszkują mieszkańcy;
10) nieruchomość niezamieszkała – należy przez to rozumieć nieruchomość, na której nie zamieszkują mieszkańcy, a powstają odpady komunalne;
11) kontener – należy przez to rozumieć pojemnik do zbierania odpadów o pojemności 7000 l.
Rozdział 2.
Wymagania w zakresie utrzymania czystości i porządku na terenie nieruchomości
1. Właściciele nieruchomości zobowiązani są do prowadzenia selektywnego zbierania, a
przedsiębiorca odbierający odpady do odbierania następujących wyselekcjonowanych odpadów:
papieru i makulatury,
szkła bezbarwnego i kolorowego,
tworzywa sztucznego,
metali (np. puszki, złom),
tekstylia,
przeterminowanych leków i chemikaliów,
odpadów niekwalifikujących się do odpadów medycznych powstałych w gospodarstwie domowym w wyniku przyjmowania produktów leczniczych w formie iniekcji i prowadzenia monitoringu poziomu substancji we krwi, w szczególności igieł i strzykawek
zużytych baterii i akumulatorów,
zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego,
odpadów wielkogabarytowych (np. mebli),
odpadów budowlanych i rozbiórkowych,
zużytych opon,
bioodpadów,
popiołu paleniskowego,
odpady opakowaniowe wielomateriałowe,
dzieży,
pozostałych zmieszanych odpadów komunalnych.
2. Właściciele nieruchomości zobowiązani są do wyposażenia nieruchomości w odpowiednią ilość pojemników, worków do gromadzenia odpadów komunalnych, uwzględniając ilość wytwarzanych odpadów komunalnych na danej nieruchomości zgodnie ze złożoną deklaracją. Pojemniki do zbierania odpadów komunalnych dla budynków wielolokalowych zostaną dostarczone przez firmę odbierającą odpady komunalne z terenu gminy Komańcza w ramach za uiszczoną opłatę przez zarządcę nieruchomości.
3. Worki wraz z kodami wielowymiarowymi 2D do zbiórki zmieszanych odpadów komunalnych i selektywnej zbiórki odpadów komunalnych koloru zielonego, żółtego, niebieskiego, brązowego i czarnego zapewni Gmina Komańcza lub firma odbierająca odpady komunalne w ramach za uiszczoną opłatę przez właściciela nieruchomości za gospodarowanie odpadami komunalnymi na terenie gminy Komańcza.
4. Na obszarach zabudowy wielorodzinnej odpady zebrane selektywnie odbierane są przez podmiot uprawniony z zabezpieczonych pomieszczeń lub przeznaczonych na ten cel ogrodzonych miejsc zlokalizowanych w bezpośrednim sąsiedztwie budynków; właściciele lub zarządcy nieruchomości dokonują wyboru sposobu zbierania odpadów:
5. wspólny odbiór: odpady są gromadzone w zbiorczych pojemnikach na odpady zmieszane oraz zebrane selektywnie wspólnie przez dysponujących lokalami,
6. indywidualny odbiór: dysponujący lokalem mają obowiązek umieścić je w workach, które należy zawiązać oraz nakleić na nich naklejkę z nadrukiem zawierającym kod wielowymiarowy 2D w jednoznaczny sposób identyfikujący dysponujących lokalem.
7. Odpady o których mowa w ust. 1 zbierane i odbierane będą z częstotliwością i na zasadach określonych w rozdziale 4 niniejszego regulaminu.
8. Umieszczania w workach lub pojemnikach o określonych kolorach lub oznaczeniach wyłącznie odpadów do nich przeznaczonych.
9. Zużyte baterie i świetlówki powstające w gospodarstwie domowym winny być umieszczane w pojemnikach do zbierania tego typu odpadów, rozmieszczonych na terenie gminy Komańcza.
10. Przeterminowane leki należy przekazywać do aptek lub specjalistycznych pojemnikówznajdujących się w aptekach lub w innych miejscach na terenie Gminy Komańcza.
§5
1. Odpady komunalne odbierane będą na obszarze zabudowy zagrodowej i jednorodzinnej z nieruchomości zamieszkałych i niezamieszkałych wzdłuż drogi głównej. Właściciel nieruchomości ma obowiązek w terminie określonym harmonogramem wystawiać odpady wzdłuż drogi głównej
2. Na obszarach górzystych i w terenach rozproszonych, na których dojazd samochodu odbierającego odpady jest utrudniony, ich właściciel ma obowiązek zebrane odpady w wyznaczonych terminach dostarczyć do wyznaczonego miejsca położonego wzdłuż drogi, którą porusza się samochód przedsiębiorcy odbierającego odpady.
§6
Właściciel nieruchomości ma obowiązek utrzymywania pojemników oraz miejsc ich gromadzenia w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym. Pojemnik po jego opróżnieniu nie powinien wydzielać nieprzyjemnych zapachów. Pojemnik nie powinien być uszkodzony lub pozbawiony pokrywy.
§7
1. Właściciele nieruchomości położonych wzdłuż chodników zobowiązani są do uprzątnięcia błota, śniegu, lodu i innych zanieczyszczeń z tych chodników.
2. Właściciele nieruchomości wykonując obowiązek w zakresie uprzątnięcia śniegu, błota, lodu oraz innych zanieczyszczeń z chodników położonych wzdłuż nieruchomości, zobowiązani są do gromadzenia odpadów w taki sposób aby nie powodować zakłóceń w ruchu pieszych lub pojazdów.
3. Właściciele nieruchomości zobowiązani są do gromadzenia nieczystości ciekłych w zbiornikach bezodpływowych oraz pozbywania się zebranych na terenie nieruchomości nieczystości ciekłych w
1. Mycie pojazdów samochodowych poza myjniami może odbywać się na własnej nieruchomości pod warunkiem, że:
powstające ścieki zostaną odprowadzone do kanalizacji sanitarnej lub w przypadku jej braku do szczelnego zbiornika bezodpływowego,
czynność ta zostanie dokonana w miejscach o utwardzonym podłożu oraz przy użyciu środków ulegających biodegradacji.
2. Naprawy pojazdów mechanicznych poza warsztatami naprawczymi mogą odbywać się wyłącznie w miejscach, w których prace związane z naprawą pojazdów nie będą uciążliwe dla sąsiednich nieruchomości oraz pod warunkiem, że nie będą powodowały zanieczyszczenia środowiska wodnogruntowego, a sposób postępowania z odpadami powstającymi w wyniku naprawy będzie zgodny z przepisami szczególnymi.
Rozdział 3.
Rodzaje i minimalna pojemność pojemników przeznaczonych do zbierania odpadów komunalnych, warunki ich rozmieszczenia i utrzymania w odpowiednim stanie sanitarnym, porządkowym i technicznym
§9
1. Na terenie Gminy Komańcza do gromadzenia odpadów komunalnych należy stosować następujące rodzaje pojemników i worków:
worki o pojemności od 60 l do 120l,
pojemniki o pojemności od 120 do 1100 litrów,
kontenery na odpady typu KP 7 o pojemności 7000 l,
pojemniki lub worki na odpady z przeznaczeniem do selektywnej zbiórki odpadów o pojemności nie mniejszej niż 120 litrów,
kosze uliczne na odpady o pojemności min. 25 l,
kontenery na odpady budowlano-remontowe,
pojemniki specjalistyczne o różnej pojemności, np. na: przeterminowane leki, zużyte baterie, itp.
2. Worki i pojemniki powinny być oznaczone nadrukiem jakie odpady należy w nich gromadzić oraz powinny posiadać następującą kolorystykę:
ŻÓŁTY – oznaczony napisem „Metale i tworzywa sztuczne"" przeznaczony na odpady z metali, w tym odpady opakowaniowe z metali, odpady tworzyw sztucznych, w tym odpady opakowaniowe tworzyw sztucznych oraz odpady opakowaniowe wielomateriałowe.
NIEBIESKI – oznaczony napisem „Papier" przeznaczony na odpady z papieru, w tym z tektury, odpady opakowaniowe z papieru i odpady opakowaniowe z tektury.
ZIELONY – oznaczony napisem „Szkło" przeznaczony na odpady ze szkła,
CZARNY – oznaczony napisem „Odpady zmieszane" przeznaczony na pozostałe odpady zmieszane.
BRĄZOWY –oznaczony napisem „Bio" przeznaczony na odpady ulegające biodegradacji,
ze szczególnym uwzględnieniem bioodpadów;
CZARNY oznaczonego napisem „Popiół" – przeznaczony na popiół
3. Właściciele nieruchomości niezamieszkałych zobowiązani są do wyposażenia nieruchomości w worki lub pojemniki na odpady komunalne, dostosowując pojemność worków i pojemników do swoich indywidualnych potrzeb, uwzględniając następujące normy miesięczne:
dla placówek oświatowych (przedszkoli i szkół) - 10 litrów na każdego pracownika lub ucznia,
dla budynków użyteczności publicznej - 50 litrów na każdego pracownika,
dla lokali handlowych związanych ze sprzedażą produktów spożywczych - 40 litrów na każde 10m2 powierzchni użytkowej lokalu,
dla lokali handlowych - 50 litrów na każde 10 m2 powierzchni użytkowej lokalu,
dla lokali gastronomicznych - 40 litrów na każde miejsce konsumpcyjne,
dla gospodarstw agroturystycznych - 40 litrów miesięcznie na każde miejsce noclegowe,
dla budynków letniskowych lub innych nieruchomości wykorzystywanych na cele rekreacyjno – wypoczynkowe – 240 litrów miesięcznie na każdy budynek,
4. Na terenach przeznaczonych do użytku publicznego t.j.: chodniki, place, parkingi, przystanki autobusowe, itp., odpady komunalne należy gromadzić w pojemnikach o minimalnej pojemności 25 litrów. Obowiązek ustawienia pojemników spoczywa na właścicielu lub zarządcy nieruchomości.
Rozdział 4.
Częstotliwość i sposoby pozbywania się odpadów komunalnych i nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości
§10
Ustala się następującą częstotliwość pozbywania się odpadów komunalnych z zabudowy jednorodzinnej, zagrodowej, wielolokalowej oraz z nieruchomości niezamieszkałych:
odpady zmieszane gromadzone w workach – dwa razy w miesiącu,
odpady zmieszane z budynków wielolokalowych w pojemnikach lub workach – raz w tygodniu
odpady selektywnie zbierane gromadzone w workach – raz w miesiącu,
odpady selektywnie zbierane z budynków wielorodzinnych gromadzone w pojemnikach lub workach – dwa razy w miesiącu,
odpady zmieszane z nieruchomości niezamieszkałych gromadzone w workach lub pojemnikach – dwa razy w miesiącu,
odpady selektywnie zbierane z nieruchomości niezamieszkałych gromadzone w workach lub pojemnikach – raz w miesiącu,
zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, zużyty sprzęt gospodarstwa domowego, zużyte opony, meble i inne odpady wielkogabarytowe powstałe w gospodarstwie domowym - raz w roku w terminie i miejscach określonych w Harmonogramie odbioru odpadów wielkogabarytowych, RTV i AGD.
odpady z terenów publicznych gromadzone w pojemnikach i koszach –wg potrzeb
odpady z cmentarzy:
1. w miesiącach październik i listopad wg potrzeb;
2. w pozostałych miesiącach – raz na miesiąc.
§11
1. Właściciele nieruchomości zobowiązani są do pozbywania się odpadów komunalnych z terenu nieruchomości zgodnie z harmonogramem odbioru odpadów, w sposób gwarantujący zachowanie czystości i porządku na terenie nieruchomości
2. Bioodpady mogą być gromadzone selektywnie w przydomowych kompostownikach na terenie nieruchomości zabudowanych budynkami jednorodzinnymi pod warunkiem, że przeprowadzenie procesu kompostowania nie jest uciążliwe dla nieruchomości sąsiednich.
3. W przypadku kompostowania bioodpadów w przydomowych kompostownikach zwalnia się właściciela nieruchomości z obowiązku posiadania worka/pojemnika brązowego.
Właściciele nieruchomości wyposażonych w zbiorniki bezodpływowe obowiązani są do pozbywania nieczystości ciekłych z terenu nieruchomości w sposób systematyczny, nie dopuszczając do przepełniania się urządzeń do gromadzenia nieczystości ciekłych, gwarantując zachowanie czystości i porządku na nieruchomości jednakże nie rzadziej niż raz na 12 miesięcy.
Rozdział 5.
Inne wymagania wynikające z wojewódzkiego planu gospodarki odpadami
§13
Zgodnie z Planem Gospodarki Odpadami dla Województwa Podkarpackiego w gospodarce odpadami komunalnymi należy osiągnąć następujące cele:
objąć zorganizowanym systemem odbierania odpadów komunalnych wszystkich mieszkańców,
objąć wszystkich mieszkańców systemem selektywnego zbierania odpadów,
osiągnąć poziom recyklingu i przygotowania do ponownego użycia odpadów komunalnych w wysokości określonej w obowiązujących przepisach,
ograniczyć masę odpadów komunalnych ulegających biodegradacji przekazywanych do składowania zgodnie z obowiązującymi przepisami.
Właściciele nieruchomości winni zapobiegać powstawaniu odpadów i ograniczać ich ilość, a także podjąć działania mające na celu ułatwienie poddawania procesom odzysku i recyklingu wytworzonych odpadów, w tym poprzez selektywne zbieranie odpadów na zasadach określonych w niniejszej uchwale.
Rozdział 6.
Obowiązki osób utrzymujących zwierzęta domowe
§14
1. Do obowiązków osób utrzymujących zwierzęta domowe należy:
zapewnienie stałego i skutecznego dozoru nad psami,
niezwłoczne usuwanie zanieczyszczeń pozostawionych przez psy i inne zwierzęta na terenach przeznaczonych do użytku publicznego oraz w innych obiektach, w szczególności na chodnikach, jezdniach, placach, terenach zieleni itp.
2. Zasada wyrażona w ust. 1 pkt 2 nie dotyczy psów przewodników i psów asystujących osób niepełnosprawnych.
3. Przebywanie psów bez kagańców i smyczy dozwolone jest przy zapewnieniu kontroli nad ich zachowaniem.
4. Zwolnienie ze smyczy psa bez kagańca jest dozwolone wyłącznie na terenie nieruchomości należycie ogrodzonej, w sposób uniemożliwiający jej opuszczenie przez psa oraz wykluczający bezpośredni dostęp do nieruchomości osób trzecich.
Rozdział 7.
Wymagania dotyczące utrzymania zwierząt gospodarskich
§15
1. Zakazuje się chowu i hodowli zwierząt gospodarskich w budynkach wielomieszkaniowych oraz budynkach użyteczności publicznej.
2. W Gminie Komańcza, na terenach wyłączonych z produkcji rolnej dopuszcza się hodowlę zwierząt gospodarskich w zabudowie jednorodzinnej i gospodarstwach typu zagrodowego wyposażonych w budynki inwentarskie spełniające wymogi określone w przepisach odrębnych.
3. Prowadzący hodowlę i chów zwierząt gospodarskich są zobowiązani zapewnić odpowiednią częstotliwość czynności porządkowych w sposób zapobiegający zaleganiu nieczystości stałych i ciekłych oraz nie stanowiący uciążliwości dla nieruchomości sąsiadujących.
4. Utrzymujący zwierzęta gospodarskie na terenach wyłączonych z produkcji rolniczej jest zobowiązany:
1) zapewnić gromadzenie i usuwanie powstających w związku z hodowlą, odpadów i nieczystości w sposób nie powodujący zanieczyszczenia gleby, wody i powietrza;
2) nie dopuszczać do zanieczyszczenia terenu nieruchomości;
3) zapewnić zwierzętom odpowiednie pomieszczenie oraz zastosować zabezpieczenia uniemożliwiające samowolne wydostanie się zwierzęcia poza nieruchomość.
§16
1. Osoby prowadzące hodowlę zwierząt gospodarskich powinny dołożyć starań aby zwierzęta były jak najmniej uciążliwe dla otoczenia.
2. Zwierzęta gospodarskie powinny mieć zapewnione odpowiednie pomieszczenia do ich hodowli oraz powinny być zabezpieczone przed samowolnym opuszczaniem nieruchomości.
§17
Właściciele nieruchomości zamieszkałych mogą oddawać we własnym zakresie i na własny koszt dostarczone do Punktu Selektywnego Zbierania Odpadów Komunalnych odpady zebrane w sposób selektywny:
papieru i makulatury,
szkła bezbarwnego i kolorowego,
tworzywa sztucznego,
metali (np. puszki, złom),
tekstylia,
przeterminowanych leków i chemikaliów,
odpadów niekwalifikujących się do odpadów medycznych powstałych w gospodarstwie domowym w wyniku przyjmowania produktów leczniczych w formie iniekcji i prowadzenia monitoringu poziomu substancji we krwi, w szczególności igieł i strzykawek
zużytych baterii i akumulatorów,
zużytego sprzętu elektrycznego i elektronicznego,
odpadów wielkogabarytowych (np. mebli),
odpadów budowlanych i rozbiórkowych,
zużytych opon,
bioodpadów,
popiołu paleniskowego,
odpady opakowaniowe wielomateriałowe,
odzieży.
Rozdział 8.
Obszary podlegające obowiązkowej deratyzacji
§18
1. W przypadku pojawienia się większej populacji gryzoni lub pogorszenia się stanu sanitarnoepidemiologicznego deratyzację przeprowadza się w obiektach użyteczności publicznej na terenie gminy oraz na innym obszarze w przypadku wystąpienia populacji.
2. Deratyzacji dokonuje się w terminie od 1.04 – 30.04 oraz w innym terminie w razie wystąpienia populacji.
3. Sposób i termin przeprowadzenia deratyzacji, o którym mowa w ust. 1 każdorazowo zostanie podany do publicznej wiadomości w sposób zwyczajowo przyjęty.
Rozdział 9.
Postanowienia końcowe
§19
Nadzór nad realizacją obowiązków wynikających z niniejszego regulaminu, sprawuje Wójt Gminy Komańcza w zakresie wskazanym w art. 9 u ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
§20
Wykonanie uchwały powierza się Wójtowi Gminy Komańcza.
§21
Traci moc:
Uchwała NR XVIII/137/2020 Rady Gminy Komańcza z dnia 26 lutego 2020 r. zmieniająca uchwałę Nr XI/93/2019 Rady Gminy Komańcza z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Komańcza.
Uchwała NR XIV/116/2019 Rady Gminy Komańcza z dnia 28 października 2019 r. zmieniająca uchwałę Nr XI/93/2019 Rady Gminy Komańcza z dnia 27 czerwca 2019r. w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Komańcza.
Uchwała NR XI/93/2019 Rady Gminy Komańcza z dnia 27 czerwca 2019 r. w sprawie regulaminu utrzymania czystości i porządku na terenie Gminy Komańcza.
§22
Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Podkarpackiego. | <urn:uuid:5a2106c5-d697-4486-b601-902108f35c19> | finepdfs | 1.400391 | CC-MAIN-2025-08 | https://komancza.pl/bip/pdf/458 | 2025-02-18T23:29:38+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2025-08/segments/1738832262922.73/warc/CC-MAIN-20250218212209-20250219002209-00439.warc.gz | 294,567,287 | 0.999966 | 0.999995 | 0.999995 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2558,
5142,
8175,
9672,
13263,
15214,
18540,
20269,
21309
] | 4 | 0 |
Materiał z konferencji metodycznej dla nauczycieli matematyki szkół ponadpodstawowych rok szkolny 2020/2021
„Uczymy, wspieramy, inspirujemy”
Prowadząca: mgr Beata Misiak
konsultantka ds. matematyki
tel. 91 4350663
email@example.com
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
opracowano na podstawie www.zalesny.pl
www.shutterstock.com - 781132666
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
1. ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela:
- ustawa budżetowa na rok 2020 z dnia 14 lutego 2020 r. (Dz. U. z 2020 r. poz. 571)
- art. 9 ust. 2 ww. ustawy dotyczy kwoty bazowej wymienianej w art. 30 ust. 3 KN dla nauczycieli od 1 września 2020 r.:
1) od dnia 1 stycznia 2020 r. – w wysokości 3 337,55 zł,
2) od dnia 1 września 2020 r. – w wysokości 3 537,80 zł.
- Projekt zmiany rozporządzenia MENiS z dnia 31 stycznia 2005 r. w sprawie wysokości minimalnych stawek wynagrodzenia zasadniczego nauczycieli, ogólnych warunków przyznawania dodatków do wynagrodzenia zasadniczego oraz wynagradzania za pracę w dniu wolnym od pracy:
- stawki: od 2800 zł (kontraktowy z ukończonym zakładem kształcenia nauczycieli)
- do 4046 zł (nauczyciel dyplomowany z ukończonym mgr)
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela – projekt zmian m.in. w zakresie odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli:
1) wydłużenie do 14 dni czasu na zawiadomienie rzecznika dyscyplinarnego o podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka,
2) doprecyzowanie, w jakim przypadku nie dochodzi do zawiadomienia rzecznika dyscyplinarnego o podejrzeniu popełnienia przez nauczyciela czynu naruszającego prawa i dobro dziecka,
3) określenie terminu na złożenie wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego oraz zmiana okresu, w którym może być wszczęte postępowanie dyscyplinarne,
4) doprecyzowanie przepisów dotyczących zawieszenia nauczyciela lub dyrektora
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
USTAWA – PRAWO OŚWIATOWE – ustawa z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe – art. 30b i art. 30c:
• W przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami zagrażającymi życiu lub zdrowiu dzieci i młodzieży MEN, w drodze rozporządzenia, może czasowo ograniczyć lub czasowo zawiesić funkcjonowanie jednostek systemu oświaty na obszarze kraju lub jego części, uwzględniając stopień zagrożenia na danym obszarze.
• W przypadku, o którym mowa w art. 30b, MEN, w drodze rozporządzenia, może wyłączyć stosowanie niektórych przepisów ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz ustawy o finansowaniu zadań oświatowych w odniesieniu do wszystkich lub niektórych jednostek systemu oświaty, w szczególności w zakresie przeprowadzania postępowania rekrutacyjnego, oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów, przeprowadzania egzaminów, organizacji roku szkolnego i organizacji pracy tych jednostek, a także wprowadzić w tym zakresie odrębne unormowania, tak aby zapewnić prawidłową realizację celów i zadań tych jednostek.
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
USTAWA – PRAWO OŚWIATOWE – ustawa z 14 grudnia 2016 r. – zmiany w organizacji nauczania od 1.09.2020 r.
Warianty funkcjonowania szkół i placówek w okresie pandemii w sytuacji wystąpienia zakażenia na danym terenie
- Wariant A – tradycyjna forma kształcenia
- Wariant B – mieszana forma kształcenia (hybrydowa)
- Wariant C – kształcenie zdalne
Dyrektor szkoły, placówki podejmuje decyzję, za zgodą organu prowadzącego i po uzyskaniu pozytywnej opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego.
- Obowiązują wytyczne GIS, MZ i MEN dla przedszkoli (z 2.07.2020 r.), szkół i placówek oświatowych (12.08.2020 r.).
- MEN nadal zachowuje uprawnienie do ograniczenia zajęć w szkołach na terenie kraju.
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
• Zmiany w przepisach – rozporządzenia MEN z 12.08.2020 r. (opublikowane 13 i 14.08.2020 r.):
1) w sprawie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 – Dz. U. poz. 1389 (od 1.09.2020 r. zastąpi przepis z 11.03.2020 r. – Dz. U. poz. 410 z 10 zmianami)
2) zmieniające rozporządzenie w sprawie szczególnych rozwiązań w okresie czasowego ograniczenia funkcjonowania jednostek systemu oświaty w związku z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 – Dz. U. poz. 1394 (generalnie od 1.09.2020 r. zmienia przepis z 20.03.2020 r. -Dz. U. poz. 493 z 8 zmianami)
3) zmieniające rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach – Dz. U. poz. 1386 (od 14.08.2020 r. zmieniło przepis z 31 grudnia 2002 r. – Dz. U. z 2020 r. poz. 1166)
4) zmieniające rozporządzenie w sprawie rodzajów innych form wychowania przedszkolnego, warunków tworzenia i organizowania tych form oraz sposobu ich działania – Dz. U. poz. 1385 (od 14.08.2020 r. zmieniło przepis z 28 sierpnia 2017 r. – Dz. U. z 2017 r. poz. 1657 i 2446)
5) zmieniające rozporządzenie w sprawie organizacji kształcenia dzieci obywateli polskich czasowo przebywających za granicą – Dz. U. poz. 1388 (od 14.08.2020 r. zmieniło przepis z 9 sierpnia 2019 r. – Dz. U. z 2019 r. poz. 1652)
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
Ustawa z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe:
• Projekt zmian w tzw. edukacji domowej przewiduje:
1) zniesienie ograniczeń w wyborze szkoły ze względu na teren województwa,
2) zniesienie wymogu uzyskiwania opinii poradni psychologiczno-pedagogicznej,
3) zapisanie na poziomie ustawy wysokości subwencji dla dzieci spełniających obowiązek szkolny lub nauki poza szkołą oraz podwyższenie go z 0,6 do 0,8 podstawowej subwencji,
4) dopuszczenie do edukacji domowej polskich dzieci mieszkających za granicą przy ograniczonym finansowaniu z budżetu.
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
Ustawa z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe - projekt zmian w sprawie stowarzyszeń w szkołach:
1) wprowadza obowiązek sporządzenia przez stowarzyszenia lub inne organizacje zamierzające prowadzić działalność w szkole lub placówce prospektu informacji wychowawczej,
2) prospekt informacji wychowawczej ma zawierać m.in.:
a) prezentację programu działalności wychowawczej lub programu rozszerzającego i wzbogacającego formy działalności dydaktycznej, wychowawczej, opiekuńczej i innowacyjnej szkoły lub placówki,
b) przedstawienie idei wychowawczych prezentowanych przez stowarzyszenie lub organizację oraz tych, które realizował będzie program,
c) wskazanie osób realizujących program wraz z informacją o posiadanym przez te osoby doświadczeniu zawodowym, w szczególności w zakresie objętym programem.
3) za uzyskanie zgody rodziców dzieci uczęszczających do szkoły lub placówki, warunkującej wyrażenie przez dyrektora tej szkoły lub placówki zgody na podjęcie działalności przez dane stowarzyszenie lub inną organizację, uznawane będzie wyrażenie zgody przez większość rodziców dzieci uczęszczających do szkoły lub placówki (zapoznanych z prospektem).
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
USTAWA – PRAWO OŚWIATOWE – wydane przepisy wykonawcze
- Rozporządzenie MEN z 24 czerwca 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz. U. z 2020 r. poz. 1248):
Od 1.09.2020 r. – PRZEDMIOT Język łaciński i kultura antyczna może być nauczany w zakresie podstawowym i w zakresie rozszerzonym (dotąd tylko w zakresie rozszerzonym).
Podstawa programowa zaleca kształcenie przede wszystkim umiejętności, a nie przekazywanie wiedzy deklaratywnej o języku i jego strukturze gramatycznej. Uczniowie mają rozpoznawać i rozumieć wybrane, podstawowe formy ekspresji językowej.
Rozporządzenie zawiera szczegółowy opis warunków i sposobów realizacji podstawy programowej z przedmiotu Język łaciński i kultura antyczna.
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
USTAWA – PRAWO OŚWIATOWE – wydane przepisy wykonawcze
Rozporządzenie MEN z 3 czerwca 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ramowych planów nauczania dla publicznych szkół (Dz. U. z 2020 r. poz. 1008):
- Od 1.09.2020 r. – ramowy plan nauczania określa tygodniowy wymiar godzin dla uczniów poszczególnych klas w danym typie szkoły przeznaczonych na realizację zajęć z wychowawcą – a w ramach tych zajęć w szczególności zajęcia dotyczące istotnych problemów społecznych:
a) zdrowotnych,
b) prawnych,
c) finansowych,
d) klimatycznych,
e) ochrony środowiska;
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
Ustawa z 22 listopada 2018 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty oraz niektórych innych ustaw:
- Stypendium Prezesa Rady Ministrów może być przyznane dwóm uczniom (spełniającym warunki) uczęszczającym:
1) w latach szkolnych 2019/2020–2021/2022 do czteroletniego LO, w którym są prowadzone klasy dotychczasowego trzyletniego LO dla absolwentów dotychczasowego gimnazjum: odrębnie uczniowi czteroletniego LO oraz odrębnie uczniowi klasy dotychczasowego trzyletniego LO dla absolwentów dotychczasowego gimnazjum, prowadzonej w tym czteroletnim LO;
2) w latach szkolnych 2019/2020–2022/2023 do pięcioletniego technikum, w którym są prowadzone klasy dotychczasowego czteroletniego technikum dla absolwentów dotychczasowego gimnazjum: odrębnie uczniowi pięcioletniego technikum oraz odrębnie uczniowi klasy dotychczasowego czteroletniego technikum dla absolwentów dotychczasowego gimnazjum, prowadzonej w tym pięcioletnim technikum;
3) w latach szkolnych 2022/2023–2023/2024 do BS II stopnia: odrębnie uczniowi BS II stopnia będącemu absolwentem dotychczasowego gimnazjum oraz odrębnie uczniowi BS II stopnia będącemu absolwentem ósmioletniej szkoły podstawowej.
ZMIANY W PRAWIE OŚWIATOWYM
USTAWA – PRAWO OŚWIATOWE – ustawa z 14 grudnia 2016 r. – zmiany w organizacji nauczania od 1.09.2020 r.
Warianty funkcjonowania szkół i placówek w okresie pandemii w sytuacji wystąpienia zakażenia na danym terenie
- Wariant A – tradycyjna forma kształcenia
- Wariant B – mieszana forma kształcenia (hybrydowa)
- Wariant C – kształcenie zdalne
Dyrektor szkoły, placówki podejmuje decyzję, za zgodą organu prowadzącego i po uzyskaniu pozytywnej opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego.
- Obowiązują wytyczne GIS, MZ i MEN dla przedszkoli (z 2.07.2020 r.), szkół i placówek oświatowych (12.08.2020 r.).
- MEN nadal zachowuje uprawnienie do ograniczenia zajęć w szkołach na terenie kraju.
MEN i pandemia – wywiad w TVP Info,
https://www.portalsamorzadowy.pl/edukacja/ministerstwo-pozostawilo-sobie-prawo-do-zawieszenia-zajec-w-cazym-kraju,207916.html
• Zapytany, w jakich sytuacjach będzie zalecane noszenie maseczek w szkołach, szef MEN odpowiedział, że maseczki nie są obowiązkowe, ale w strefach podwyższonego ryzyka warto je nosić we wspólnych przestrzeniach, w szatniach, na korytarzach, szczególnie w dużych szkołach.
• Padło też pytanie, czy możliwe jest ponowne zamknięcie wszystkich szkół, jak to miało miejsce w marcu. „Mamy zapisy w prawie, które pozwalają reagować lokalnie, w pojedynczych placówkach, i tu rola dyrektora, który w kontakcie z organem prowadzącym i powiatowym inspektorem sanitarnym może podejmować decyzję o zmianie sposobu pracy szkoły. Ale ministerstwo edukacji zostawia sobie także prawo do tego, by w sytuacji trudnej, w uzgodnieniu z ministrem zdrowia i głównym inspektorem sanitarnym, podjąć decyzję o przechodzeniu na kształcenie na odległość w skali województwa, kilku województw czy nawet całego kraju, jeśli będzie taka potrzeba” – poinformował minister Piontkowski.
• Szef MEN odniósł się też do postulatu, by opóźnić o dwa tygodnie otwarcie szkół tak, by uczniowie mogli przejść kwarantannę po powrocie z wakacji. Minister stwierdził, że „powrót po wakacjach tak samo, jak powrót z ulicy, ze sklepu może być tym powrotem, po którym ktoś będzie nosicielem lub osobą choryą”. Dodał, że w tym roku mniej Polaków zdecydowało się na wyjazdy zagraniczne. Przypomniał też, że jeśli ktoś po powrocie z wakacji czy ze sklepu będzie się źle czuł, nie powinien chodzić do szkoły.
Edukacja hybrydowa / blended learning
(plakaty B. Misiak)
Edukacja hybrydowa
Rotacja w klasie
Model elastyczny
Odwrócona klasa/lekcja
LEKCJA ODWRÓCONA
SZKOŁA
DOM
W Polsce lekarze podjęli inicjatywę badań ozdrowieńców. Badania prowadzone są m.in. w I Klinice Kardiologii Uniwersytetu Medycznego Szpitala im. Biegańskiego w Łodzi. Kierownikiem naukowym jest prof. Jarosław Kasprzak, a inicjatorem i koordynatorem badań – dr Michał Chudzik, kardiolog.
Nasi specjaliści skupili się na pacjentach, którzy przechorowali COVID-19 w domu, a przebieg infekcji był średni, lekki, albo z minimalnymi objawami. Wydawało się, że tacy pacjenci po przechorowaniu infekcji będą w dobrym stanie.
Tymczasem dr Chudzik po przebadaniu 150 osób mówi, że przebieg rekonwalescencji pacjentów jest dłuższy i cięższy, niż zakładal. Nawet po miesiącu, dwóch lub trzech chorych czuli duże osłabienie, ograniczenie wydolności fizycznej i rozbicie.
U sporej grupy pacjentów, którzy przed infekcją nie mieli żadnych problemów z wysokim ciśnieniem, podczas infekcji doszło do zaburzeń regulacji ciśnienia i co więcej, utrzymały się one także w czasie rekonwalescencji. Odczuwali też przyspieszoną pracę serca. To potwierdza, że koronawirus może mieć zgnubny wpływ na układ krążenia.
Kilku szanowanych diabetologów z całego świata w liście do „New England Journal of Medicine” zauważa, że nowy koronawirus może też pogarszać rokowania osób chorych na cukrzycę i wywoływać tę chorobę u osób dotychczas uznawanych za zdrowe!
Według nich SARS-CoV-2 może atakować komórki trzustkowe, niszczyć je i zaburzać ich normalne funkcjonowanie, czyli wydzielanie insuliny. Możliwe jest również, że inwazja wirusa prowadzi do ostrego stanu zapalnego trzustki, a układ odpornościowy ściągnięty na miejsce, walcząc z zarazkami, zabija przy okazji także swoje komórki. Wciąż są to przypuszczenia, ale lekarze twierdzą, że trzeba to dokładniej badać.
EGZAMINY ZEWNĘTRZNE
EGZAMIN ÓSMOKLASISTY
16-18 czerwca 2020 r.
Opracowanie autorskie na podstawie danych www.oke.poznan.pl i www.cke.gov.pl
Egzamin ósmoklasisty 2020 MATEMATYKA
21 zadań (15 zamkniętych, 6 otwartych), 30 punktów
statystyka KRAJ
- min. 0%, max. 100%
- średnia 46%
- mediana 43%
- dominanta 23%
- odchylenie standardowe 24%
statystyka ZACHODNIOPOMORSKIE
- min. 0%, max. 100%
- średnia 42,53%
- mediana 37%
- dominanta 27%
- odchylenie standardowe 23,31%
| okręg | średni wynik procentowy |
|---------------|-------------------------|
| lubuskie | 41,93 |
| | Gorzów 45,59 |
| | Zielona Góra 51,09 |
| wielkopolskie | 44,06 |
| | Poznań 53,94 |
| zachodniopomorskie | 42,53 |
| | Szczecin 51,06 |
| | Koszalin 46,54 |
Średni wynik procentowy: 43,34
EGZAMINY ZEWNĘTRZNE
POTWIERDZONE INFO: NA MATURZE BĘDZIE
TO CZEGO NIE UMIESZ
EGZAMIN MATURALNY
Opracowanie autorskie na podstawie danych www.oke.poznan.pl i www.cke.gov.pl
Egzamin maturalny 2020 MATEMATYKA pp
zadania: 25 zamkniętych, 9 otwartych
statystyka KRAJ
- min. 0%, max. 100%
- mediana 50%
- średnia 52%
- odchylenie standardowe 25%
- zdawalność 79%
statystyka ZACHODNIOPOMORSKIE
- min. 0%, max. 100%
- mediana 46%
- średnia 49%
- odchylenie standardowe 24%
- zdawalność 76%
| okręg | średni wynik procentowy |
|---------------|------------------------|
| lubuskie | 48,96 |
| | Gorzów 53,54 |
| | Zielona Góra 54,07 |
| wielkopolskie | 50,37 |
| | Poznań 54,29 |
| zachodniopomorskie | 48,76 |
| | Szczecin 54,85 |
| | Koszalin 52,80 |
| okręg | średni wynik procentowy |
|---------------|-------------------------|
| lubuskie | 56,34 |
| | Gorzów 62,07 |
| | Zielona Góra 61,56 |
| wielkopolskie | 56,93 |
| | Poznań 60,80 |
| zachodniopomorskie | 54,71 |
| | Szczecin 60,59 |
| | Koszalin 61,51 |
| okręg | Zdawalność (%) |
|---------------------|----------------|
| okręg | 77,10 |
| lubuskie | 75,96 Gorzów 81,43 Zielona Góra 81,52 |
| wielkopolskie | 77,98 Poznań 81,71 |
| zachodniopomorskie | 75,71 Szczecin 82,41 Koszalin 79,74 |
Wyniki w województwie – poziom podstawowy
- Średni wynik:
Najwyższy – m. Szczecin 54,85%
Najniższy – powiat koszaliński 37,12%
- Zdawalność:
Najwyższy wynik – powiat świdwiński 84,25%
Najniższy wynik – powiat choszczeński 57,44%
Egzamin maturalny 2020 MATEMATYKA p. rozszerzony
zadania: 4 zamknięte, 11 otwartych
statystyka KRAJ
- min. 0%, max. 100%
- mediana 28%
- średnia 34%
- odchylenie standardowe 28%
statystyka ZACHODNIOPOMORSKIE
- min. 0%, max. 100%
- mediana 20%
- średnia 30%
- odchylenie standardowe 27%
Egzamin maturalny 2019 MATEMATYKA p. rozszerzony
zadania: 4 zamknięte, 11 otwartych
statystyka KRAJ
- min. 0%, max. 100%
- mediana 34%
- średnia 39%
- odchylenie standardowe 29%
statystyka ZACHODNIOPOMORSKIE
- min. 0%, max. 100%
- mediana 32%
- średnia 37%
- odchylenie standardowe 29%
| okręg | średni wynik procentowy |
|---------------|-------------------------|
| lubuskie | 27,67 |
| | Gorzów 34,03 |
| | Zielona Góra 30,99 |
| wielkopolskie | 29,05 |
| | Poznań 35,41 |
| zachodniopomorskie | 30,17 |
| | Szczecin 38,60 |
| | Koszalin 36,04 |
| okręg | średni wynik procentowy |
|---------------|-------------------------|
| lubuskie | 33,87 |
| | Gorzów 39,12 |
| | Zielona Góra 41,12 |
| wielkopolskie | 34,48 |
| | Poznań 43,60 |
| zachodniopomorskie | 37,14 |
| | Szczecin 45,05 |
| | Koszalin 45,77 |
Wyniki w województwie – poziom rozszerzony
Średni wynik:
Najwyższy – m. Szczecin 38,60%
Najniższy – powiat sławieński 11,3%
TIK-owe narzędzia nauczyciela matematyki
Portale i aplikacje do pracy zdalnej:
- Khan Academy pl.khanacademy.org.pl
- quizizz.com
- kahoot
- learningapps.org
- e-lernado.pl
- naumiem.pl
- Tomaszgrebski.pl – The Mathteacher i MPE (abonament)
- matematyka.wroc.pl
- eims.pl/magdauczy – pomoce dydaktyczne
screencasty
- Microsoft Power Point
- Screencast-o-matic
- Camtasia
- Screencastify (Matematyka 3-4/2020)
edutriki nauczycieli
TIK jakiego nie znasz
wtorek, 20 października 2020
Triki i wytrychy przydatne w nauce matematyki
mnożenie sum algebraicznych (źródło: http://pl.pinterest.com)
\[(x+2)(x^2 + 3x - 1)\]
| | \(x^2\) | \(3x\) | \(-1\) |
|---|--------|-------|-------|
| \(x\) | | | |
| 2 | | | |
| | \(x^2\) | \(3x\) | \(-1\) |
|---|--------|-------|-------|
| \(x\) | \(x^3\) | \(3x^2\) | \(-x\) |
| 2 | \(2x^2\) | \(6x\) | \(-2\) |
\[(x+2)(x^2 + 3x - 1) = x^3 + 5x^2 + 5x - 2\]
Zadanie 26. (0–2)
Rozwiąż nierówność $2(x-1)(x+3) > x - 1$.
Rozkład trójmianu kwadratowego na czynniki (pinterest.com)
Factorising Double Brackets Grid Method
Factorise \( x^2 + 11x + 24 \)
Find two numbers that multiply to get +24 and add to get +11
Final answer: \((x + 8)(x + 3)\)
Factorise \( x^2 - 5x - 84 \)
\(-12x + 7 = -84\)
\(-12 + 7 = -5\)
Final answer: \((x - 12)(x + 7)\)
Multiply the \( x^2 \) term with the constant term
Split \( 24x^2 \) into two terms that add to 11x
Bring down \( 2x^2 \) and 12
Group the 1st 2 terms and 2nd 2 terms – GCF!
The grouping should be the same – that’s the first binomial, The other binomial comes from the other two terms
Wartości edukacyjne w procesie nauczania i uczenia się
Wartości edukacyjne są fundamentem nauczania i uczenia się. Wychowaniem wartości edukacyjnych jest proces kształtowania postaw, zachowań i umiejętności, które pozwalają na rozwój osobisty oraz społeczny.
Wartości edukacyjne to:
- **Zrozumienie**
- **Zrozumienie**
- **Zrozumienie**
Wartości edukacyjne są fundamentem nauczania i uczenia się. Wychowaniem wartości edukacyjnych jest proces kształtowania postaw, zachowań i umiejętności, które pozwalają na rozwój osobisty oraz społeczny.
Wartości edukacyjne to:
- **Zrozumienie**
- **Zrozumienie**
- **Zrozumienie**
Rozkład trójmianu kwadratowego na czynniki
(źródło: pinterest.com)
Rozkład trójmianu (propozycja nr 2; pinterest.com)
Zadanie 11. (0–4)
Dane jest równanie kwadratowe $x^2 - (3m+2)x + 2m^2 + 7m - 15 = 0$ z niewiadomą $x$. Wyznacz wszystkie wartości parametru $m$, dla których różne rozwiązania $x_1$ i $x_2$ tego równania istnieją i spełniają warunek
$$2x_1^2 + 5x_1x_2 + 2x_2^2 = 2.$$
Zadanie 11. (0–4)
Dane jest równanie kwadratowe \( x^2 - (3m + 2)x + 2m^2 + 7m - 15 = 0 \) z niewiadomą \( x \). Wyznacz wszystkie wartości parametru \( m \), dla których różne rozwiązania \( x_1 \) i \( x_2 \) tego równania istnieją i spełniają warunek
\[
2x_1^2 + 5x_1x_2 + 2x_2^2 = 2 .
\]
Labirynt (pinterest.com)
Labirynt (pinterest.com)
Matura 2020 PR - KRUSZENIE/stopniowanie trudności
**Zadanie 6. (0–3)**
Wyznacz wszystkie wartości parametru $a$, dla których równanie $|x-5|=(a-1)^2-4$ ma dwa różne rozwiązania dodatnie.
1. Narysuj wykres
2. Niech $a$ oznacza parametr. Ile rozwiązań ma równanie?
3. Dla jakiego $a$ równanie ma dwa różne rozwiązania dodatnie?
4. Dla jakiego parametru $a$ równanie ma dwa różne rozwiązania dodatnie?
5. Zadanie 6.
Trygonometria (pinterest.com)
Szkolenia
szkolenia.zcdn.edu.pl
• Konferencja: Egzamin maturalny 2023 z matematyki
• Konferencja: Liczymy się z matematyką
• Różne sposoby mnożenia i dzielenia
• Lustereczko, lustereczko... Odbicia lustrzane i przesunięcie
• Bryłki bez kleju
• Dobry starter – dlaczego ważne jest, aby odpowiednio rozpocząć lekcję?
• Porozumienie bez przemocy na lekcjach matematyki
• Zastosowanie metody myślącej klasy w szkole ponadpodstawowej
• Metody i techniki aktywizujące w pracy nauczycieli przedmiotów matematyczno-przyrodniczych
Darmowe szkolenia on-line dla nauczycieli – zapraszamy do udziału!
19.08.2020
Zachęcamy nauczycieli do udziału w darmowych szkoleniach on-line dotyczących zdalnego nauczania i wykorzystywania nowych technologii w tym procesie. Szkolenia rozpoczynają się 25 sierpnia i będą miały formę otwartych webinarów. Przygotowała je Fundacja PGNiG w ramach projektu „Być jak Ignacy”.
Dziękuję za uwagę
mgr Beata Misiak
konsultantka ds. matematyki
tel. 91 435 06 63
firstname.lastname@example.org | 2fe225eb-573a-4e9e-a027-6422243aa72d | finepdfs | 2.488281 | CC-MAIN-2023-23 | https://zcdn.edu.pl/wp-content/uploads/2022/12/zcdn_km_2020_matematyka_szkoly_ponadpodstawowe.pdf | 2023-05-31T20:43:18+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-23/segments/1685224647409.17/warc/CC-MAIN-20230531182033-20230531212033-00733.warc.gz | 1,209,425,447 | 0.939082 | 0.999906 | 0.999906 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
... | pol_Latn | {} | true | [
235,
337,
1155,
1892,
2952,
3685,
5263,
5846,
7041,
7898,
8495,
9724,
10457,
12082,
12142,
12198,
12253,
13998,
14140,
14474,
14949,
15126,
15442,
15877,
16320,
16615,
16855,
17147,
17439,
17883,
18327,
18454,
18496,
18761,
18869,
18944,
18991,... | 1 | 0 |
Nazwa kwalifikacji: Świadczenie usług w zakresie masażu
Oznaczenie arkusza: Z.01-01-19.06
Oznaczenie kwalifikacji: Z.01
Numer zadania: 01
Wypełnia egzaminator
Kod ośrodka [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] - [ ] [ ] [ ] [ ]
Kod egzaminatora [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
Data egzaminu [ ] [ ] [ ] [ ] [ ] [ ]
Dzień Miesiąc Rok
Godzina rozpoczęcia egzaminu [ ] : [ ]
* w przypadku braku numeru PESEL – seria i numer paszportu lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość
Egzaminatorze!
– Oceniaj prace zdających rzetelnie i z zaangażowaniem. Dokumentuj wyniki oceny.
– Stosuj przyjęte zasady oceniania w sposób obiektywny.
– Jeżeli zdający, wykonując zadanie egzaminacyjne, uzyskuje inne rezultaty albo pożądane rezultaty uzyskuje w inny sposób niż uwzględniony w zasadach oceniania lub przedstawia nietypowe rozwiązanie, ale zgodnie ze sztuką w zawodzie, to nadal oceniaj zgodnie z kryteriami zawartymi w zasadach oceniania. Informacje o tym, że zasady oceniania nie przewidują zaistniałej sytuacji, przekaż niezwłocznie w formie pisemnej notatki do Przewodniczącego Zespołu Egzaminacyjnego z prośbą o przekazanie jej do Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej. Notatka może być sporządzona odręcznie w trybie roboczym.
– Informuj przewodniczącego zespołu nadzorującego o wszystkich nieprawidłowościach zaistniałych w trakcie egzaminu, w tym w szczególności o naruszeniach przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy i o podejrzeniach niesamodzielnosci w wykonaniu zadania przez zdającego.
| Numer stanowiska | Egzaminator wpisuje T, jeżeli zdający spełnił kryterium albo N, jeżeli nie spełnił |
|------------------|---------------------------------------------------------------------------------|
| | |
**Elementy podlegające ocenie/kryteria oceny**
**Rezultat 1. Stanowisko przygotowane do wykonania zleconego masażu**
*Uwaga: Egzaminator ocenia po podniesieniu ręki przez zdającego i uzyskaniu zgody PZN*
1. przygotowane: 2 krzesła i stół do masażu, stół/część stołu przekryta prześcieradłem, prześcieradło do okrycia pacjentki
2. na stoliku zabiegowym przygotowane: środek do dezynfekcji powierzchni, środek poślizgowy, ręczniki papierowe
**Rezultat 2. Pacjentka przygotowana do wykonania masażu**
*Uwaga: Egzaminator może ocenić w trakcie masażu*
1. pacjentka w pozycji siedzącej na krześle, przedramię prawe oparte o stół do masażu lub o wałek/klin położony na stole do masażu
2. odkryta cała prawa kończyna górna pacjentki, tułów pacjentki okryty prześcieradłem
**Rezultat 3. Stanowisko po wykonanym masażu**
*Uwaga. Egzaminator ocenia po podniesieniu ręki przez zdającego i uzyskaniu zgody PZN*
1. środek poślizgowy, środek do dezynfekcji powierzchni, niewykorzystane ręczniki papierowe odłożone na regał
2. zużyte ręczniki papierowe wyrzucone do pojemnika na odpady komunalne, zużyte prześcieradła do pojemnika na zużyte prześcieradła
3. stolik zabiegowy pusty
| Rezultat 4. Karta pacjenta |
|---------------------------|
| **Zapisane:** |
| 1. Imię i nazwisko: Anna Majkowska Wiek: 55 lat |
| 2. Rozpoznanie: przykurcz zgięciowy stawu łokciowego prawego, stan po rekonstrukcji ścięgna głowy krótkiej mięśnia dwugłowego ramienia prawego |
| 3. Choroby współistniejące: nadciśnienie tętnicze |
| 4. Cele zabiegu: normalizacja napięcia mięśniowego, zmniejszenie przykurczu w stawie łokciowym prawym |
| 5. Obszar zabiegu: staw łokciowy i mięśnie grupy przedniej ramienia kończyny górnej prawej |
| 6. Mięśnie, które ulegają skróceniu: dwugłowy ramienia, ramienny, ramienno-promieniowy
**Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisane są minimum 2 mięśnie** |
| 7. Mięśnie, które ulegają rozciągnięciu: trójgłowy ramienia, łokciowy
**Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisany jest minimum 1 mięsień** |
| Rezultat 5. Przeciwwskazania do wykonania masażu i możliwe reakcje tkanek na masaż |
|----------------------------------------------------------------------------------|
| **Zapisane (niekoniecznie w identycznym brzmieniu, pod warunkiem poprawności merytorycznej):** |
| 1. Przeciwwskazania ogólne do wykonania masażu klasycznego: choroby zakaźne, gorączka/temperatura powyżej 38°C, hemofilia, choroba nowotworowa, złe samopoczucie, niewyrownane nadciśnienie tętnicze, niewyrownane wady serca, stany zagrażające krwawieniem/krwotokiem, ostre stany zapalne (lub inne pod warunkiem poprawności merytorycznej)
**Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisane są co najmniej 4 przeciwwskazania** |
| 2. Przeciwwskazania miejscowe do wykonania masażu klasycznego: stany ropne skóry, stany alergiczne skóry, rany w obszarze masowanym/przerwanie ciągłości skóry, choroby zakaźne skóry, świeże stany po urazach, obrzęk, krwiak, oparzenia, odmrożenia, zaostrzenie dolegliwości bólowych (lub inne pod warunkiem poprawności merytorycznej)
**Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisane są co najmniej 3 przeciwwskazania** |
| 3. Miejscowe reakcje tkanej na masaż, które mogą się pojawić w trakcie lub po zakończeniu masażu: zaczerwienienie/przekrwienie, pobudzenie zakonczeń nerwowych w skórze/podrażnienie, odczucie ciepła/podniesienie temperatury, podniesienie tonusu/napięcia mięśni rozciągniętych, rozluźnienie mięśni przykurczonych, poprawa trofiki/odżywienia tkanek, wzrost elastyczności torebki stawowej/więzadeł (lub inne pod warunkiem poprawności merytorycznej)
**Kryterium należy uznać za spełnione, jeżeli zapisane są co najmniej 4 reakcje miejscowe tkanek** |
| Przebieg 1. Wykonanie oceny palpacyjnej stanu tkanek okolicy stawu łokciowego i strony przedniej ramienia kończyny górnej prawej wraz z oceną ruchomości stawu łokciowego |
|---|
| **Uwaga:** Egzaminator ocenia po podniesieniu ręki przez zdającego i uzyskaniu zgody PZN |
**Zdający:**
1. umył/zdezynfekował ręce przed przystąpieniem do oceny tkanek
2. wykonał bierne ruchy zgięcia i wyprostu w stawie łokciowym prawym
3. wykonał technikę dotykową/uciski oceniając wrażliwość bólową w okolicy stawu łokciowego i strony przedniej ramienia prawego
4. wykonał technikę faldu mięśniowego/uciski oceniając wrażliwość mięśni grupy przedniej ramienia na ból/napięcie mięśni
**Uwaga do oceny przebiegu 2. i 3.**
*Zdający może wykonać najpierw masaż mięśni grupy przedniej ramienia prawej kończyny górnej, a potem masaż okolicy stawu łokciowego prawego*
| Przebieg 2. Wykonanie masażu klasycznego okolicy stawu łokciowego prawego |
|---|
| **Uwaga:** Egzaminator ocenia wykonanie masażu w zakresie wskazanym w kryteriach z uwzględnieniem 5 powtórzeń każdego z chwytów |
**Zdający wykonał kolejno:**
1. rozprowadzenie środka poślizgowego w obrębie okolicy stawu łokciowego i strony przedniej ramienia/kończyny górnej prawej
2. głaskanie powierzchowne okolicy stawu łokciowego
3. głaskanie głębokie okolicy stawu łokciowego
4. rozcieranie powierzchowne okolicy stawu łokciowego
5. rozcieranie głębokie okolicy stawu łokciowego
6. ugniatanie/uciski bocznej i przyśrodkowej strony stawu łokciowego
7. wibrację w obrębie stawu łokciowego
8. głaskanie głębokie w obrębie stawu łokciowego
9. głaskanie powierzchowne w obrębie stawu łokciowego
10. masaż, omijając dół łokciowy
Przebieg 3. Wykonanie masażu klasycznego mięśni grupy przedniej ramienia kończyny górnej prawej oraz ćwiczeń utrwalających efekt masażu
Uwaga. Egzaminator ocenia wykonanie masażu w zakresie wskazanym w kryteriach, z uwzględnieniem ilości powtórzeń w liczbie 5.
Egzaminator po uwzględnieniu w ocenie wszystkich kryteriów przebiegu kieruje do zdającego komunikat: „dziękuję” oznaczający koniec procesu oceny. Może zastąpić sytuacja, w której zdający sam zdecyduje o zakończeniu masażu, wówczas nie należy kierować komunikatu „dziękuję”. Jeżeli cały zabieg trwa dłużej niż 25 minut, przewodniczący ZN przerywa wykonywanie masażu słowami „czas minął”.
Zdający wykonał kolejno:
1. głaskanie powierzchowne strony przedniej ramienia prawego w kierunku stawu ramiennego
2. głaskanie głębokie strony przedniej ramienia prawego w kierunku stawu ramiennego
3. rozcieranie powierzchowne w obrębie mięśni grupy przedniej ramienia prawego w kierunku stawu ramiennego
4. rozcieranie głębokie w obrębie mięśni grupy przedniej ramienia prawego w kierunku stawu ramiennego
5. rozcieranie/uciski przyczepów/ścięgien mięśni grupy przedniej ramienia prawego
6. ugniatanie podłużne/poprzeczne/uciski mięśni grupy przedniej ramienia prawego w kierunku stawu ramiennego
7. wibrację/wstrząsanie mięśni grupy przedniej ramienia prawego w kierunku stawu ramiennego
8. głaskanie głębokie mięśni grupy przedniej ramienia prawego w kierunku stawu ramiennego
9. głaskanie powierzchowne mięśni grupy przedniej ramienia prawego w kierunku stawu ramiennego
10. ćwiczenia bierne/ćwiczenia rozciągające/relaksację poizometryczną zginaczy stawu łokciowego
Egzaminator ………………………………………………………………………………………………………… imię i nazwisko data i czytelny podpis | 98cd259d-bd01-4a78-a7e1-dc8adf8fe3ce | finepdfs | 2.210938 | CC-MAIN-2022-05 | https://arkusze.pl/zawodowy/z01-2019-czerwiec-egzamin-zawodowy-praktyczny-zasady-oceniania.pdf | 2022-01-23T21:40:30+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-05/segments/1642320304309.59/warc/CC-MAIN-20220123202547-20220123232547-00078.warc.gz | 173,960,620 | 0.999969 | 0.999983 | 0.999983 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
457,
1472,
2962,
5534,
7213,
8939
] | 1 | 0 |
RAMOWY PROGRAM OCHRONY OFIAR PRZEMOCY W RODZINIE
Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego Toruń, 2014 r.
SPIS TREŚCI:
Wst
p
3
Wstęp
Przemoc to intencjonalne działanie lub zaniechanie jednej osoby wobec drugiej, które wykorzystując przewagę sił narusza prawa i dobra osobiste jednostki, powodując cierpienia i szkody. To negatywne, powszechne zjawisko występujące w Polsce i krajach europejskich wymaga podjęcia wielokierunkowych i spójnych działań w różnych dziedzinach w celu przeciwdziałania przemocy domowej. Interdyscyplinarność w przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie pozwala na kompleksową i efektywną pracę w celu niwelowania zjawiska przemocy. Zasada ta znajduje podstawę w ustawie z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 r. Nr 180, poz.1493, z późn. zm.), a przejawia się w pracy funkcjonujących w każdej gminie zespołów interdyscyplinarnych, których skład osobowy winien zapewniać spójne, różnorodne i specjalistyczne podejście do indywidualnych osób doświadczających przemocy w rodzinie. W województwie kujawskopomorskim, jako jedynym w Polsce, funkcjonuje także w oparciu o zasadę interdyscyplinarności zespół specjalistów zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie w ramach Kujawsko-Pomorskiej „Niebieskiej Linii" Pogotowia dla Ofiar Przemocy w Rodzinie, oferujący szeroką pomoc z zakresu pomocy psychologicznej, terapeutycznej, prawnej oraz mediacyjnej.
Podstawę dla opracowania niniejszego programu ramowego stanowi przepis artykułu 6 ustęp 6 punkt 3 ustawy z 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493, z późn. zm.), zgodnie z którym „Do zadań własnych samorządu województwa należy w szczególności: opracowanie ramowych programów ochrony ofiar przemocy w rodzinie oraz ramowych programów oddziaływań korekcyjnoedukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie".
Niniejszy ramowy program jest spójny z Wojewódzkim programem przeciwdziałania przemocy w rodzinie dla województwa kujawsko-pomorskiego do roku 2020, który stanowi Załącznik do uchwały Nr 24/899/13 Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego z dnia 19 czerwca 2013 r. Głównym celem przywołanego wojewódzkiego programu jest tworzenie warunków umożliwiających realizowanie na szczeblu wojewódzkim oraz w lokalnych samorządach wspólnej polityki regionalnej na rzecz wzmacniania rodziny, zapewniających jej trwałość, rozwój oraz właściwe wypełnianie przez nią podstawowych zadań. Natomiast ramowy program ochrony ofiar przemocy w rodzinie wskazuje cele, zasady działania, podmioty je realizujące oraz adresatów programu.
Definicja przemocy w rodzinie
Ustawowa definicja przemocy określona została w ustawie z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 r. Nr 180, poz.1493, z późn. zm.) w art. 2 pkt 2 zgodnie z którą pod pojęciem przemocy w rodzinie należy rozumieć jednorazowe albo powtarzające się umyślne działanie lub zaniechanie naruszające prawa lub dobra osobiste osób (…), w szczególności narażające te osoby na niebezpieczeństwo utraty życia, zdrowia, naruszające ich godność, nietykalność cielesną, wolność, w tym seksualną, powodujące szkody na ich zdrowiu fizycznym lub psychicznym, a także wywołujące cierpienia i krzywdy moralne u osób dotkniętych przemocą.
W potocznym rozumieniu natomiast jako „przemoc w rodzinie" określa się intencjonalne działanie lub zaniechanie jednej osoby wobec drugiej, które wykorzystując przewagę sił narusza prawa i dobra osobiste jednostki, powodując cierpienia i szkody.
Definicja ta zawiera cztery podstawowe kryteria, na podstawie których, najczęściej, rozpoznaje się przemoc w rodzinie - są to:
a) intencjonalność – działania osoby stosującej przemoc są zamierzone i celowe, ukierunkowane najczęściej na zdobycie kontroli nad drugim człowiekiem, czy też wymuszenie bezwzględnego posłuszeństwa;
b) dysproporcja sił – brak równowagi sił w rodzinie, jedna osoba jest zdecydowanie silniejsza od pozostałych osób i mając tego świadomość wykorzystuje swoją przewagę;
c) naruszanie godności i praw – osoba stosująca przemoc narusza godność innych osób, poprzez np. deprecjonowanie, poniżanie, wyśmiewanie, ośmieszanie;
d) powodowanie cierpienia i szkód – osoby dotknięte przemocą doznają bardzo bolesnych szkód psychicznych i fizycznych.
,
Charakteryzując przemoc w rodzinie przez pryzmat form jakie może ona przybrać wyróżnia się:
– przemoc fizyczną – zamierzone działanie człowieka, zwrócone przeciwko fizyczności członka jego rodziny, niosące ryzyko uszkodzenia ciała, a w szczególności: popychanie, odpychanie, obezwładnianie, przytrzymywanie, policzkowanie, szczypanie, kopanie, duszenie, bicie otwartą ręką i pięściami, bicie przedmiotami, ciskanie w kogoś przedmiotami, parzenie, polewanie substancjami żrącymi, użycie broni, porzucanie w niebezpiecznej okolicy, nieudzielanie koniecznej pomocy itp.;
– przemoc psychiczną – wszystkie działania zmierzające do poniżenia ofiary, obrażenia, zastraszenia, pozbawienia wiary we własne możliwości, szantaż emocjonalny, „zabawa" uczuciami członka rodziny, manipulacja, a w szczególności: wyśmiewanie poglądów, religii, pochodzenia, narzucanie własnych poglądów, karanie przez odmowę uczuć, zainteresowania, szacunku, stała krytyka, wmawianie choroby psychicznej, izolacja społeczna (kontrolowanie i ograniczanie kontaktów z innymi osobami), domaganie się posłuszeństwa, ograniczanie snu i pożywienia, degradacja werbalna (wyzywanie, poniżanie, upokarzanie, zawstydzanie), stosowanie gróźb, itp.;
– przemoc seksualną – zmuszanie ofiary do jakiejkolwiek formy aktywności seksualnej wbrew jej woli, a w szczególności: wymuszanie pożycia seksualnego, wymuszanie nieakceptowanych pieszczot i praktyk seksualnych, wymuszanie seksu z osobami trzecimi, sadystyczne formy współżycia seksualnego, demonstrowanie zazdrości, krytyka zachowań seksualnych, itp.;
– przemoc ekonomiczną – kontrolowanie finansów, odbieranie zarobionych pieniędzy, uniemożliwianie podjęcia pracy zarobkowej, nie zaspokajanie podstawowych, materialnych potrzeb rodziny, ograniczanie dostępu do wspólnych pieniędzy, zmuszanie do proszenia o pieniądze, uniemożliwianie dostępu do konta bankowego;
– zaniedbanie – stosują ją najczęściej osoby dorosłe wobec dzieci, a także członkowie rodziny wobec swoich starszych lub niepełnosprawnych najbliższych. Przejawia się ono szczególnie poprzez niezaspokojenie ich podstawowych potrzeb emocjonalnych i fizycznych, odrzucenie emocjonalne dziecka, brak zainteresowania jego rozwojem, sytuacją życiową, problemami, a także stanem zdrowia i higieną, niezaspokajanie potrzeb żywieniowych i związanych z ubiorem.
Podstawy prawne ramowego programu ochrony ofiar przemocy w rodzinie
Rozdział drugi Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) poświęcony „Wolnościom, Prawom i Obowiązkom Człowieka i Obywatela" reguluje zasady zapewniające każdemu nietykalność osobistą i cielesną oraz stawia na ich straży władze publiczne.
Odzwierciedlanie tych zasad odnajdujemy w zapisach ustaw wskazanych poniżej, stanowiących podstawę ramowego programu:
– Ustawa z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493, z późn. zm.);
– Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182);
– Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2012 r. poz. 1356, z późn. zm);
– Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 22 lutego 2011 r. w sprawie standardu podstawowych usług świadczonych przez specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie, kwalifikacji osób zatrudnionych w tych ośrodkach, szczegółowych kierunków prowadzenia oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych wobec osób stosujących przemoc w rodzinie oraz kwalifikacji osób prowadzących oddziaływania korekcyjno-edukacyjne (Dz. U. z 2011 r. Nr 50 poz. 259);
– Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 3 czerwca 2011 r. w sprawie nadzoru i kontroli nad realizacją zadań z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2011r. Nr 126, poz. 718);
– Rozporządzenie Rady Ministrów z 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty" oraz wzorów formularzy „Niebieska Karta" (Dz. U. z 2011 r. Nr 209, poz. 1245).
Ramowy Program Ochrony Ofiar Przemocy w Rodzinie pozostaje spójny z „Wojewódzkim program przeciwdziałania przemocy w rodzinie dla województwa kujawsko-pomorskiego do roku 2020", a w swych założeniach, wpisuje się w cele Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na lata 2014-2020, przyjętego Uchwałą Nr 76 Rady Ministrów z dnia 29 kwietnia 2014 r. w sprawie ustanowienia Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie na lata 2014–2020 (Monitor Polski, Dziennik Urzędowy RP z dnia 9 czerwca 2014 rok, poz. 445).
Cel programu
Celem głównym ramowego programu ochrony ofiar przemocy w rodzinie jest przeciwdziałanie temu społecznie szkodliwemu zjawisku.
Cele szczegółowe to:
− zwiększenie dostępności oraz wzrost efektywności ochrony osób doświadczających przemocy w rodzinie,
− rozszerzenie form udzielanej pomocy osobom doświadczającym przemocy w rodzinie,
− pogłębienie wiedzy i świadomości społecznej na temat zjawiska przemocy w rodzinie.
Wyznaczone cele mogą być osiągnięte poprzez następujące działania:
I. Działania diagnostyczne:
prowadzenie badań diagnostycznych, polegających na badaniu środowiska oraz indywidualnej diagnozie osoby dotkniętej przemocą, w tym także z wykorzystaniem dostępnej dokumentacji medycznej, psychologicznej, szkolnej i innej, wywiadu z osobą badaną, analizie współpracy służb, instytucji i organizacji w zakresie pomocy osobom dotkniętym przemocą w rodzinie na danym terenie, np. funkcjonowania zespołów interdyscyplinarnych. Diagnoza powinna też obejmować rozpoznanie istniejących barier, ograniczeń w zakresie pomocy ofiarom przemocy w rodzinie, co pozwoli podjąć skuteczne działania w celu przeciwdziałania przemocy w rodzinie, adekwatne do potrzeb i lokalnej specyfiki.
II. Działania edukacyjno-profilaktyczne:
1. prowadzenie w społecznościach lokalnych kampanii społecznych, organizowanie konferencji, działań edukacyjno-profilaktycznych w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie w formie warsztatów, szkoleń, pogadanek;
2. rozpowszechnianie informacji na temat zjawiska przemocy w rodzinie i sposobów przeciwdziałania temu zjawisku oraz dostępnych form wsparcia psychologicznego, prawnego, mediacyjnego, socjalnego, zawodowego, poradnictwa rodzinnego, pedagogicznego oraz medycznego w formie materiałów szkoleniowych i materiałów edukacyjno-informacyjnych (ulotek, stron www);
3. prowadzenie edukacji prawnej w formie poradnictwa w zakresie procedur prawnych; funkcjonowania i zadań niektórych instytucji, zbierania dowodów do spraw sądowych, pisania wniosków/pozwów do sądu;
4. dostarczanie informacji na temat praw socjalnych np. możliwości otrzymania zasiłków, pomocy rzeczowej, a także metod szukania pracy; korzystania z pomocy pracowników socjalnych (m.in. wsparcia przy rozwiązywaniu problemów opiekuńczo-wychowawczych, prawidłowym prowadzeniu gospodarstwa domowego, aktywizacji zawodowej, pomocy w trudnościach wynikających z załatwiania spraw urzędowych, itp.);
5. promowanie stylu życia i form komunikacji służących poprawie relacji społecznych i wzmacnianiu więzi rodzinnych, w tym edukacji w zakresie prawidłowych metod wychowawczych tzn. budowania konstruktywnych relacji z dzieckiem, dbania o jego potrzeby i wspieranie w rozwoju;
6. zwiększenie kompetencji zawodowych pracowników służb i instytucji zajmujących się przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie poprzez szkolenie, uczestnictwo w konferencjach, warsztatach, dostęp do literatury dotyczącej przemocy w rodzinie.
III. Działania pomocowe, interwencyjne:
1. udostępnianie wsparcia psychologicznego, prawnego, mediacyjnego, socjalnego, zawodowego, poradnictwa rodzinnego, pedagogicznego oraz medycznego, poprzez:
1) prowadzenie indywidualnych konsultacji psychologicznych dla osób dorosłych dotkniętych przemocą w rodzinie,
2) prowadzenie grup wsparcia,
3) prowadzenie grup psychoterapeutycznych dla osób, które doświadczyły przemocy w rodzinie,
4) prowadzenie indywidualnych porad wychowawczych dla rodziców/opiekunów i ich dzieci,
5) prowadzenie zajęć grupowych na temat nauki umiejętności wychowawczych dla osób dotkniętych przemocą w rodzinie,
6) prowadzenie treningów samoobrony dla kobiet – ofiar przemocy z elementami nauki zachowań asertywnych,
7) prowadzenie warsztatów na temat budowania i wzmacniania poczucia własnej wartości,
8) prowadzenie warsztatów na temat budowania i rozwoju potencjału kobiecości,
9) prowadzenie zajęć socjoterapeutycznych dla dzieci,
10) prowadzenie zajęć reedukacyjnych dla dzieci z problemami szkolnymi,
11) prowadzenie bajkoterapii dla dzieci z problemami lękowymi, depresyjnymi, zaburzeniami zachowania o charakterze agresywnym,
12) prowadzenie porad lekarza psychiatry dla dorosłych,
13) prowadzenie konsultacji przez lekarza pediatrę lub psychiatrę dziecięcego.
2. udostępnianie wsparcia psychologicznego, prawnego poprzez bezpłatną infolinię;
3. udzielania wsparcia w ramach interwencji kryzysowej dla osób i rodzin doświadczających przemocy.
Adresaci programu
Wszystkie cele i prowadzące do ich realizacji działania określone w przedmiotowym programie prowadzić mają do udzielenia skutecznej pomocy osobie dotkniętej przemocą w rodzinie, w efekcie zaś do poprawy sytuacji życiowej tej osoby.
Efektywne osiąganie celu jest możliwe poprzez spójne i interdyscyplinarne działania podejmowane przez kompetentnych specjalistów działających w ramach wielowymiarowego systemu pomocy dla ofiar przemocy w rodzinie.
Adresami programu są:
1. osoby doświadczające przemocy w rodzinie, w tym m.in.: dzieci, młodzież, współmałżonkowie/partnerzy, osoby starsze i niepełnosprawne,
2. świadkowie przemocy w rodzinie,
3. społeczności lokalne,
4. podmioty i osoby działające w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie,
5. osoby zagrożone wystąpieniem zjawiska przemocy w rodzinie.
Podmioty realizujące program
I. Katalog podmiotów
Wśród podmiotów mogących realizować program ochrony ofiar przemocy znajdują się:
1. samorząd gminny, samorząd powiatowy i samorząd wojewódzki,
2. jednostki organizacyjne pomocy społecznej,
3. specjalistyczne ośrodki wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie,
4. organizacje pozarządowe,
5. jednostki wymiaru sprawiedliwości,
6. jednostki ochrony porządku publicznego,
7. placówki oświaty,
8. placówki służby zdrowia,
9. komisje rozwiązywania problemów alkoholowych,
10. inne podmioty, w tym przede wszystkim zespoły interdyscyplinarne do spraw przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz punkty konsultacyjne, punkty interwencji kryzysowej, poradnie rodzinne, schroniska, hostele.
Odnosząc powyższy katalog podmiotów do realiów panujących w województwie kujawsko-pomorskim odnotować należy iż w województwie tym funkcjonuje 1 Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej w Toruniu, 19 Powiatowych Centrów Pomocy Rodzinie, 3 Miejskie Ośrodki Pomocy Rodzinie, 141 Ośrodki Pomocy Społecznej, 24 Poradnie Psychologiczno-Pedagogiczne, 3 Sądy Okręgowe i 11 Sądów Rejonowych; 4 Rodzinne Ośrodki Diagnostyczno-Konsultacyjne; 3 Kuratorów Okręgowych działających przy Sądach Okręgowych oraz kuratorzy działający prze Sądach Rejonowych; 4 Prokuratury Okręgowe i 24 Prokuratury Rejonowe, 4 Komendy Miejskie Policji, 15 Komend Powiatowych Policji, 58 jednostek poradnictwa specjalistycznego, 20 noclegowni i schronisk.
II. Kompetencje organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie
Podkreślić trzeba, iż zgodnie z przepisem art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 roku o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493 z późn. zm.) zadania w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie są realizowane przez organy administracji rządowej i jednostki samorządu terytorialnego na zasadach określonych w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r. poz. 182,
z późn. zm.) lub ustawy z dnia 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. z 2012 r. poz. 1356, z późn. zm.), chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej. Ustęp 2 art. 6 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie uszczegóławia kompetencje poszczególnych podmiotów.
1. GMINA
Zgodnie z powołanym przepisem do zadań własnych gminy należy w szczególności tworzenie gminnego systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w tym:
1) opracowanie i realizacja gminnego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie;
2) prowadzenie poradnictwa i interwencji w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie w szczególności poprzez działania edukacyjne służące wzmocnieniu opiekuńczych i wychowawczych kompetencji rodziców w rodzinach zagrożonych przemocą w rodzinie;
3) zapewnienie osobom dotkniętym przemocą w rodzinie miejsc w ośrodkach wsparcia;
4) tworzenie zespołów interdyscyplinarnych.
Z przepisem art. 6 ust 2 pkt 4 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie koresponduje przepis art. 9 a ust.1 wskazanej regulacji. Stanowi on, iż gmina podejmuje działania na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w szczególności w ramach pracy w zespole interdyscyplinarnym, który jest powoływany przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta. W jego skład wchodzą obligatoryjnie przedstawiciele: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia, organizacji pozarządowych, kuratorzy sądowi. Fakultatywnie skład zespołu może zostać poszerzony o prokuratorów oraz przedstawicieli podmiotów innych, działających na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie. Zespół interdyscyplinarny realizuje działania określone w gminnym programie przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie. Zespół jest zobowiązany podejmować i realizować ogół czynności w związku z uzasadnionym podejrzeniem zaistnienia przemocy w rodzinie, czyli wdrażać procedurę „Niebieskiej Karty".
Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 13 września 2011 r. w sprawie procedury „Niebieskie Karty" i wzorów formularzy „Niebieska Karta" (Dz. U. z 2011 r. Nr 209, poz. 1245), wydanym na podstawie art. 9d ust.5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.
o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie (Dz. U. z 2005 r. Nr 180, poz. 1493 z późn. zm.) członkowie zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej:
1) udzielają pomocy osobie, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
2) podejmują działania w stosunku do osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie, w celu zaprzestania stosowania tego rodzaju zachowań;
3) zapraszają osobę, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, na spotkanie zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej;
4) opracowują indywidualny plan pomocy dla osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, i jej rodziny, który zawiera propozycje działań pomocowych;
5) rozstrzygają o braku zasadności podejmowania działań;
6) podejmują działania w stosunku do osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie, w szczególności:
a) diagnozują sytuację rodziny, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą;
b) przekazują informacje o konsekwencjach popełnianych czynów;
c) motywują do udziału w programach oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych;
d) przeprowadzają rozmowę pod kątem nadużywania alkoholu, środków odurzających, substancji psychotropowych lub leków;
e) przekazują informacje o koniecznych do zrealizowania działaniach w celu zaprzestania stosowania przemocy w rodzinie.
Osobę nadużywającą alkoholu, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie, członkowie zespołu interdyscyplinarnego lub grupy roboczej kierują do gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych.
Ustawa o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie nakłada na gminy obowiązek powoływania Zespołów Interdyscyplinarnych oraz grup roboczych, które opracowują i realizują plany pomocy konkretnej osobie dotkniętej przemocą w rodzinie. Zespoły składają się z przedstawicieli: jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnych komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia i służb kuratorskich. Do realizacji swych działań posługują się procedurami „Niebieskich Kart". Procedura wszczynana jest w sytuacji, gdy dany podmiot w toku prowadzonych czynności służbowych lub zawodowych powziął podejrzenia stosowania przemocy wobec członków
rodziny lub w wyniku zgłoszenia dokonanego przez członka rodziny lub przez osobę będącą świadkiem przemocy w rodzinie.
Zadania przedstawicieli poszczególnych podmiotów
Pracownik socjalny jednostki organizacyjnej pomocy społecznej:
1) diagnozuje sytuację i potrzeby osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
2) udziela kompleksowych informacji o:
a) możliwościach uzyskania pomocy, w szczególności psychologicznej, prawnej, socjalnej i pedagogicznej, oraz wsparcia, w tym o instytucjach i podmiotach świadczących specjalistyczną pomoc na rzecz osób dotkniętych przemocą w rodzinie,
b) formach pomocy dzieciom doznającym przemocy w rodzinie oraz o instytucjach i podmiotach świadczących tę pomoc,
c) możliwościach podjęcia dalszych działań mających na celu poprawę sytuacji osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
3) organizuje niezwłocznie dostęp do pomocy medycznej, jeżeli wymaga tego stan zdrowia osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
4) zapewnia osobie, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, w zależności od potrzeb, schronienie w całodobowej placówce świadczącej pomoc, w tym w szczególności w specjalistycznym ośrodku wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie;
5) może prowadzić rozmowy z osobami, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie, na temat konsekwencji stosowania przemocy w rodzinie oraz informuje te osoby o możliwościach podjęcia leczenia lub terapii i udziale w programach oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie.
Przedstawiciel gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych:
1) diagnozuje sytuację i potrzeby osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
2) udziela kompleksowych informacji o:
a) możliwościach uzyskania pomocy, w szczególności psychologicznej, prawnej, socjalnej i pedagogicznej, oraz wsparcia, w tym o instytucjach i podmiotach świadczących specjalistyczną pomoc na rzecz osób dotkniętych przemocą w rodzinie,
b) formach pomocy dzieciom doznającym przemocy w rodzinie oraz o instytucjach i podmiotach świadczących tę pomoc,
c) możliwościach podjęcia dalszych działań mających na celu poprawę sytuacji osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
3) organizuje niezwłocznie dostęp do pomocy medycznej, jeżeli wymaga tego stan zdrowia osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
4) może prowadzić rozmowy z osobami, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie, na temat konsekwencji stosowania przemocy w rodzinie oraz informuje te osoby o możliwościach podjęcia leczenia lub terapii i udziale w programach oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie.
Funkcjonariusz Policji:
1) udziela osobie, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, niezbędnej pomocy, w tym udziela pierwszej pomocy;
2) organizuje niezwłocznie dostęp do pomocy medycznej, jeżeli wymaga tego stan zdrowia osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
3) podejmuje, w razie potrzeby, inne niezbędne czynności zapewniające ochronę życia, zdrowia i mienia osób, co do których istnieje podejrzenie, że są dotknięte przemocą w rodzinie, włącznie z zastosowaniem na podstawie odrębnych przepisów w stosunku do osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie, środków przymusu bezpośredniego i zatrzymania;
4) przeprowadza, o ile jest to możliwe, z osobą, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie, rozmowę, w szczególności o odpowiedzialności karnej za znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą lub inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od osoby, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie, albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, oraz wzywa osobę, wobec której istnieje podejrzenie, że stosuje przemoc w rodzinie, do zachowania zgodnego z prawem i zasadami współżycia społecznego;
5) przeprowadza na miejscu zdarzenia, w przypadkach niecierpiących zwłoki, czynności procesowe w niezbędnym zakresie, w granicach koniecznych do zabezpieczenia śladów i dowodów przestępstwa;
6) podejmuje działania mające na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym występować w rodzinie, w szczególności składa systematyczne wizyty sprawdzające stan bezpieczeństwa osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, w zależności od potrzeb określonych przez zespół interdyscyplinarny lub grupę roboczą.
Przedstawiciel ochrony zdrowia, tj. osoba wykonująca zawód medyczny, w tym lekarz, pielęgniarka, położna i ratownik medyczny:
1) każdorazowo udziela osobie, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, informacji o możliwościach uzyskania pomocy i wsparcia oraz o uprawnieniu do uzyskania bezpłatnego zaświadczenia lekarskiego o ustaleniu przyczyn i rodzaju uszkodzeń ciała związanych z użyciem przemocy w rodzinie.
Jeżeli stan zdrowia osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, wymaga przewiezienia jej do podmiotu leczniczego, formularz „Niebieska Karta — A" wypełnia przedstawiciel podmiotu leczniczego, do którego osoba ta została przewieziona.
Przedstawiciel oświaty:
1) udziela kompleksowych informacji o:
a) możliwościach uzyskania pomocy, w szczególności psychologicznej, prawnej, socjalnej i pedagogicznej, oraz wsparcia, w tym o instytucjach i podmiotach świadczących specjalistyczną pomoc na rzecz osób dotkniętych przemocą w rodzinie,
b) możliwościach podjęcia dalszych działań mających na celu poprawę sytuacji osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie
2) organizuje niezwłocznie dostęp do pomocy medycznej, jeżeli wymaga tego stan zdrowia osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie;
3) może prowadzić rozmowy z osobami, wobec których istnieje podejrzenie, że stosują przemoc w rodzinie, na temat konsekwencji stosowania przemocy w rodzinie oraz informuje te osoby o możliwościach podjęcia leczenia lub terapii i udziale w programach oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie;
4) diagnozuje sytuację i potrzeby osoby, co do której istnieje podejrzenie, że jest dotknięta przemocą w rodzinie, w tym w szczególności wobec dzieci;
5) udziela kompleksowych informacji rodzicowi, opiekunowi prawnemu, faktycznemu lub osobie najbliższej o możliwościach pomocy psychologicznej, prawnej, socjalnej i pedagogicznej oraz wsparcia rodzinie, w tym o formach pomocy dzieciom świadczonych przez instytucje i podmioty w zakresie specjalistycznej pomocy na rzecz osób dotkniętych przemocą w rodzinie.
2. POWIAT
Przepis art. 6 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie reguluje, iż do zadań własnych powiatu należy w szczególności:
1) opracowanie i realizacja powiatowego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie oraz ochrony ofiar przemocy w rodzinie;
2) opracowanie i realizacja programów służących działaniom profilaktycznym mającym na celu udzielenie specjalistycznej pomocy, zwłaszcza w zakresie promowania i wdrożenia prawidłowych metod wychowawczych w stosunku do dzieci w rodzinach zagrożonych przemocą w rodzinie;
3) zapewnienie osobom dotkniętym przemocą w rodzinie miejsc w ośrodkach wsparcia;
4) zapewnienie osobom dotkniętym przemocą w rodzinie miejsc w ośrodkach interwencji kryzysowej.
Natomiast w zakresie zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez powiat leży w szczególności:
1) tworzenie i prowadzenie specjalistycznych ośrodków wsparcia dla ofiar przemocy w rodzinie;
2) opracowywanie i realizacja programów oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie.
3. SAMORZĄD WOJEWÓDZTWA
Do zadań własnych samorządu województwa, zgodnie z przepisem Przepis art. 6 ust. 6 ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie należy w szczególności:
1) opracowanie i realizacja wojewódzkiego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie;
2) inspirowanie i promowanie nowych rozwiązań w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie;
3) opracowywanie ramowych programów ochrony ofiar przemocy w rodzinie oraz ramowych programów oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie;
4) organizowanie szkoleń dla osób realizujących zadania związane z przeciwdziałaniem przemocy w rodzinie.
Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego dysponuje własnym programem korekcyjno-edukacyjnych dla osób stosujących przemoc w rodzinie pn. „Bez Przemocy. Program korekcyjno-edukacyjny dla sprawców przemocy w rodzinie". Program ten został przyjęty Uchwałą Zarządu Województwa Kujawsko-Pomorskiego Nr 14/404/14 z dnia 2 kwietnia 2014 roku.
Organizacja szkoleń na podstawie opracowanego programu została ujęta jako działanie realizowane przez Samorząd Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Wojewódzkim programie przeciwdziałania przemocy w rodzinie dla województwa kujawsko-pomorskiego do roku 2020.
Organy administracji rządowej i samorządowej oraz organizacje pozarządowe działają na zasadzie wzajemnej współpracy wobec zjawiska przemocy w rodzinie. Obowiązek ten wynika z przepisu art. 9 ust 1 powołanej ustawy, zgodnie z którym organy administracji rządowej i samorządowej współdziałają z organizacjami pozarządowymi oraz kościołami i związkami wyznaniowymi w zakresie udzielania pomocy osobom dotkniętym przemocą, oddziaływania na osoby stosujące przemoc oraz podnoszenia świadomości społecznej na temat przyczyn i skutków przemocy w rodzinie. Ustęp 2 przytoczonego przepisu daje podstawę do zlecania przez organy administracji rządowej lub samorządowej realizacji zadań określonych w ustawie o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie w trybie przewidzianym w ustawie z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2014 r. poz. 1118, z późn. zm.).
Stworzenie systemu przeciwdziałania przemocy w rodzinie opartego na współpracy różnych podmiotów ma na celu zwiększenie efektywności działań zmierzających do niwelowania tego niepożądanego zjawiska.
Zasady realizacji programu
W celu efektywnej realizacji programu niezbędna jest transparentność zasad jego prowadzenia. Zagwarantowanie przejrzystości i czytelności zasad realizacji zostanie osiągnięte poprzez określenie:
1. miejsca realizacji programu - wskazanie gdzie będą odbywać się zajęcia dla uczestników; w jakich warunkach oraz gdzie prowadzone będą prace administracyjnobiurowe na rzecz danego programu, miejsce realizacji programu nie może być tożsame miejscem, w którym realizowane są programy dla osób stosujących przemoc w rodzinie,
2. formy proponowanych zajęć (np. grupowe, indywidualne, warsztatowe, treningowe, itp.) oraz ich wymiaru, tj. liczbę godzin poszczególnych zajęć,
3. liczby uczestników na danych zajęciach,
4. norm, zasad i praw obowiązujących uczestników oraz realizatorów,
5. zasad korzystania z dostępnej infrastruktury,
6. zasad prowadzenia i przechowywania dokumentacji, ochrony danych osobowych, list obecności uczestników,
7. zasad współpracy z innymi podmiotami (organizacjami, instytucjami) działającymi na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie i ochrony ofiar na danym terenie.
Opracowanie programu ochrony ofiar przemocy w rodzinie powinno być oparte na konkretnych założeniach i rekomendacjach wynikających z przeprowadzonej diagnozy społecznej (środowiskowej), uwzględniającej rozmiary zjawiska, sytuację psychospołeczną ofiar przemocy w rodzinie oraz konsekwencje, wynikające z danego stanu rzeczy. Oznacza to, że program ochrony ofiar musi być adekwatny do potrzeb występujących w danej sytuacji. Okres realizacji programu powinien być odpowiedni do problemów, jakie posiada osoba dotknięta przemocą w rodzinie i celów programu. Realizacja programu ochrony ofiar przemocy winna przebiegać kompleksowo i komplementarnie z programami oddziaływań korekcyjno-edukacyjnych i terapeutycznych adresowanych do osób stosujących przemoc w rodzinie. Podmioty realizujące program powinny przestrzegać zasady etyki zawodowej np. tajemnicy dotyczącej problemów klienta.
Ewaluacja
Przebieg i efekty realizacji programu ochrony ofiar przemocy w rodzinie objęte są działaniami monitorującymi i ewaluacyjnymi, prowadzonymi przez realizatorów programów opracowanych i realizowanych na danym szczeblu samorządu terytorialnego czyli przez gminę, powiat czy województwo. Należy określić czas przeprowadzania ewaluacji i sposób monitorowania osiągnięcia celów (głównego i szczegółowych). Etapami ewaluacji są:
– gromadzenie danych,
– analiza danych zmierzająca do oceny czy wyznaczone cele zostały osiągnięte,
– opracowanie środków i sposobów na poprawienie efektywności zaplanowanych działań,
– sprawozdawczość (raportowanie).
Opracowanie projektu:
Agnieszka Regel-Brajsa, Katarzyna Łęgowska | <urn:uuid:430a5483-b43a-4b31-8e8a-780e3a5a0b20> | finepdfs | 3.960938 | CC-MAIN-2018-30 | http://bydgoszcz.uw.gov.pl/files/file/przemoc_program_ochrony_ofiar_przemocy.pdf | 2018-07-22T16:43:17Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-30/segments/1531676593378.85/warc/CC-MAIN-20180722155052-20180722175052-00470.warc.gz | 55,890,358 | 0.999908 | 0.999989 | 0.999989 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
117,
142,
2616,
4888,
6644,
8863,
10684,
12531,
13268,
14098,
16119,
18437,
20739,
22624,
24969,
27177,
29093,
31072,
33082,
33801
] | 1 | 0 |
UCHWAŁA NR XXXV/314/2018 RADY MIEJSKIEJ W PRÓSZKOWIE
z dnia 26 stycznia 2018 r.
w sprawie planu dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli na rok budżetowy 2018
Na podstawie art. 70a ust.1-2a, art.91d pkt 1 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2017r. poz. 1189 z późn. zm.) oraz § 6 ust. 3 i § 7 Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 29 marca 2002 r. w sprawie sposobu podziału środków na wspieranie doskonalenia zawodowego nauczycieli pomiędzy budżety poszczególnych wojewodów, form doskonalenia zawodowego dofinansowywanych ze środków wyodrębnionych w budżetach organów prowadzących szkoły, wojewodów, ministra właściwego do spraw oświaty i wychowania oraz szczegółowych kryteriów i trybu przyznawania tych środków (Dz. U.z 2002 r. Nr 46, poz. 430 z późn. zm.) po zasięgnięciu opinii związków zawodowych, Rada Miejska w Prószkowie uchwala, co następuje:
§ 1. Ustala się plan dofinansowania form doskonalenia zawodowego nauczycieli na rok budżetowy 2018, z maksymalną kwotą dofinansowania opłat za kształcenie pobierane przez szkoły wyższe i zakłady kształcenia nauczycieli oraz specjalnościami i formy kształcenia, na które dofinansowanie będzie przyznawane, zgodnie z załącznikiem do niniejszej uchwały.
§ 2. Wykonanie uchwały powierza się Burmistrzowi Prószkowa.
§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem podjęcia z mocą obowiązującą od dnia 1 stycznia 2018 roku.
Przewodniczący Rady
Klaudia Lakwa
Id: 45FB2A94-152A-436F-8786-4C71CBF50F67. Podpisany
Strona 1
Załącznik do Uchwały Nr XXXV/314/2018 Rady Miejskiej w Prószkowie z dnia 26 stycznia 2018 r.
Plan dofinansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli na rok budżetowy 2018
ustalony w porozumieniu z dyrektorami placówek oświatowych
prowadzonych przez Gminę Prószków
1.Zgodnie z uchwałą budżetową gminy na 2018 rok wysokość środków przeznaczonych na doskonalenie zawodowe i doradztwo metodyczne nauczycieli w roku 2018 wynosi 58 718 zł, co stanowi 1% odpisu planowanych, rocznych środków przeznaczonych na wynagrodzenia osobowe nauczycieli szkół i przedszkoli.
2.Z kwoty 58 718 zł przeznaczonych na doskonalenie zawodowe przeznacza się w 2018 roku kwotę 17 615 zł na doradztwo metodyczne nauczycieli.
3.Kwotę w wysokości 41 103 zł przeznacza się na dofinansowanie:
a) indywidualnych form doskonalenia zawodowego nauczycieli w zakresie specjalności poszczególnych placówek (opłaty za studia, studia uzupełniające i kursy kwalifikacyjne oraz za koszty przejazdów, zakwaterowania i wyżywienia, jeżeli uczestnik został skierowany na daną formą doskonalenia przez dyrektora szkoły, w odniesieniu do dyrektora skierowania udziela burmistrz),
b) kursów doskonalących, seminariów oraz innych formy doskonalenia zawodowego dla nauczycieli skierowanych przez dyrektora szkoły,
c) szkolenia rad pedagogicznych lub przedstawicieli rad pedagogicznych, w tym nauczycieli zajmujących stanowiska kierownicze,
d) prowadzenie sieci współpracy i samokształcenia dla nauczycieli, w tym zajmujących stanowiska kierownicze oraz za koszty przejazdów, zakwaterowania i wyżywienia, jeżeli uczestnik został skierowany na daną formą doskonalenia przez dyrektora szkoły, w odniesieniu do dyrektora skierowania udziela burmistrz.
4. Maksymalną roczną kwotę dofinansowania jednemu nauczycielowi opłat pobieranych kształcenie przez szkoły wyższe i zakłady kształcenia nauczycieli ustala się w roku 2018 w wysokości 2.000 zł, jednak nie wyższej niż 80% kosztów kształcenia.
5.W 2018 roku dofinansowuje się następujące specjalności i formy doskonalenia:
1) doradztwo zawodowe – studia podyplomowe,
2) metodyka nauczania z językiem angielskim na wczesnym etapie nauczania – kurs kwalifikacyjny,
3) geografia – studia podyplomowe,
4) fizyka z astronomią – studia podyplomowe.
6. Szczegółowy plan dofinansowania doskonalenia zawodowego nauczycieli na 2018r.
Id: 45FB2A94-152A-436F-8786-4C71CBF50F67. Podpisany
Strona 1
| Nazwa placówki | Kwota odpisu wg przyznanych kwot w budżecie na 2018r. | Kwota stanowiąca 30 % odpisu |
|---|---|---|
| klasa gimnazjalna w PSP Zimnice | 3 405,00 | 1 021,00 |
| PG Prószków | 3 076,00 | 923,00 |
| Razem gimnazja | 6 481,00 | 1 944,00 |
| PSP Prószków | 13 912,00 | 4 174,00 |
| PSP Złotniki | 7 581,00 | 2 274,00 |
| PSP Ligota | 4 960,00 | 1 488,00 |
| PSP Zimnice | 6 053,00 | 1 816,00 |
| PSP Boguszyce | 6 896,00 | 2 069,00 |
| Razem szkoły podst. | 39 402,00 | 11 821,00 |
| PP Prószków | 3 738,00 | 1 121,00 |
| PP Ligota | 1 448,00 | 435,00 |
| PP Złotniki | 2 118,00 | 635,00 |
| PP Górki | 1 287,00 | 386,00 |
| PP Zimnice | 2 596,00 | 779,00 |
| PP Boguszyce | 1 648,00 | 494,00 |
| Razem przedszkola | 12 835,00 | 3 850,00 |
| RAZEM | 58 718,00 | 17 615,00 |
Id: 45FB2A94-152A-436F-8786-4C71CBF50F67. Podpisany
Strona 2 | <urn:uuid:ca119598-461a-44ad-be74-2e84f7563f34> | finepdfs | 1.458984 | CC-MAIN-2020-45 | https://bip.proszkow.pl/download/attachment/7388/uchwala-nr-xxxv-314-2018.pdf | 2020-10-28T17:13:23+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-45/segments/1603107900200.97/warc/CC-MAIN-20201028162226-20201028192226-00479.warc.gz | 236,295,258 | 0.999967 | 0.999965 | 0.999965 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
1525,
3913,
4766
] | 1 | 0 |
Regulamin konkursu na inicjatywy lokalne realizowane w ramach projektu współ / kultura 2019
WPROWADZENIE
Projekt współ/kultura jest partycypacyjnym projektem prowadzonym przez Siemianowickie Centrum Kultury w Siemianowicach Śląskich. Celem projektu jest wyłonienie, dofinansowanie i zrealizowanie kulturalnych lub społeczno-kulturalnych inicjatyw lokalnych w ramach naboru, którego dotyczy niniejszy regulamin. Nabór wniosków – propozycji inicjatyw – kierowany jest do osób indywidualnych oraz grup formalnych i nieformalnych, które są gotowe do podjęcia wyzwania, jakim jest prowadzenie nowatorskich działań animacyjnych pobudzających mieszkańców Siemianowic Śląskich do aktywnego udziału w lokalnym życiu kulturalnym.
Jeśli masz ciekawy pomysł na inicjatywę kulturalną i chęć współrealizowania swojej inicjatywy z Siemianowickim Centrum Kultury w Siemianowicach Śląskich – ten konkurs jest właśnie dla Ciebie.
POSTANOWIENIA OGÓLNE
1. współ / kultura 2019 to projekt Siemianowickiego Centrum Kultury w Siemianowicach Śląskich realizowany ze środków własnych instytucji.
2. Organizator konkursu:
Organizatorem naboru inicjatyw i jednocześnie instytucją koordynującą i współrealizującą każdą z wybranych inicjatyw jest Siemianowickie Centrum Kultury w Siemianowicach Śląskich.
3. Celem projektu współ / kultura jest:
- zwiększenie udziału mieszkańców w życiu kulturalnym Siemianowic Śląskich;
- pobudzanie i wzmacnianie aktywności kulturalno-społecznej mieszkańców miasta;
- odkrywanie i wspieranie lokalnych inicjatyw kulturalnych;
- integracja lokalnej społeczności;
- wytwarzanie nowych obszarów współpracy Siemianowickiego Centrum Kultury w Siemianowicach Śląskich z mieszkańcami;
4. Projekty inicjatyw mogą składać:
- osoby fizyczne, które ukończyły 15 lat;
- grupy formalne z sektora prywatnego oraz pozarządowego (stowarzyszenia, fundacje, przedsiębiorstwa);
- grupy nieformalne reprezentowane przez osobę fizyczną (grupy artystyczne, kolektywy twórcze, wspólnoty sąsiedzkie itp.), zwane w dalszej części Autorami inicjatyw;
5. Zgłaszane inicjatywy muszą być realizowane na rzecz mieszkańców Siemianowic Śląskich oraz z czynnym udziałem mieszkańców.
6. Preferowane będą zadania:
- o charakterze kulturalnym lub kulturalno-społecznym;
- realizowane w przestrzeni miejskiej;
- mające na celu angażowanie środowisk dotąd mało aktywnych w obszarze kultury;
- mające na celu wzmacnianie współpracy Siemianowickiego Centrum Kultury ze społecznością lokalną oraz nieformalnymi liderami grup społecznych;
- mające potencjał przerodzenia się w działania cykliczne (np. zapoczątkowujące cykl wydarzeń, ogniskujące grupy zainteresowań wokół danych zagadnień, inspirujące do podejmowania podobnych inicjatyw w przyszłości, budujące aktywne mikrospołeczności);
- zgłaszane przez mieszkańców miasta, podmioty związane z miastem i funkcjonujące na jego terenie lub osoby / podmioty, które w swojej dotychczasowej działalności dokonały już rekonesansu potrzeb i specyfiki mieszkańców Siemianowic Śląskich i chciałyby realizować razem z mieszkańcami działania kulturalne.
7. Jeden podmiot może zgłosić jedną inicjatywę. Każda inicjatywa zgłoszona na Karcie zgłoszenia współ / kultura 2019, stanowiącej załącznik 1 do Regulaminu będzie rozpatrywana zgodnie z kryteriami określnonymi w niniejszym Regulaminie i na podstawie kryteriów zawartych w karcie oceny inicjatywy, stanowiącej załącznik nr 2 do Regulaminu.
8. Termin realizacji inicjatyw: realizacja inicjatyw musi nastąpić w terminie od 01.03.2019 r. do 15.12.2019 r. Termin złożenia przez Autora inicjatywy sprawozdania z przebiegu jego projektu: 20.12.2019 r.
BUDŻET I FINANSOWANIE INICJATYW
9. Inicjatywy będą realizowane ze środków Siemianowickiego Centrum Kultury.
10. Całkowity budżet konkursu na inicjatywy lokalne w ramach projektu współ / kultura 2019 wynosi 10 000 zł.
11. W ramach konkursu na inicjatywy lokalne realizowane w ramach projektu współ / kultura 2019 dofinansowane zostaną maksymalnie 3 inicjatywy. Podział środków między wybrane inicjatywy w ramach łącznej kwoty dofinansowania pozostaje w gestii komisji konkursowej.
12. Rozliczenia księgowe dofinansowanych inicjatyw będą realizowane przez księgowość Siemianowickiego Centrum Kultury, co oznacza, że wszystkie dokumenty księgowe tj. faktury, rachunki, umowy, będą wystawiane na Siemianowickie Centrum Kultury, ul. Niepodległości 45, 41-106 Siemianowice Śląskie, NIP: 6431734514. Wykaz kosztów kwalifkowanych (kosztów, które można pokrywać z dofinansowania) stanowi Załącznik nr 3 do niniejszego Regulaminu.
13. Autorzy inicjatyw nie są uprawnieni do zaciągania jakichkolwiek zobowiązań finansowych w imieniu Siemianowickiego Centrum Kultury, co oznacza, że zaciąganie zobowiązań koniecznych do realizacji inicjatyw (np. zakupy, zawieranie umów) spoczywa na pracownikach Siemianowickiego Centrum Kultury.
SKŁADANIE PROJEKTÓW INICJATYW
14. Kartę zgłoszenia współ / kultura 2019 (załącznik nr 1) można pobrać ze strony wspolkultura.siemck.pl lub w biurze projektu (SCK – Bytków, ul. Niepodległości 45, Siemianowice Śląskie)
15. Propozycje inicjatyw na Kartach zgłoszenia można składać:
- osobiście w biurze projektu – SCK-Bytków, ul. Niepodległości 45, 41-106, Siemianowice Śląskie (pon. – pt., g. 8.00 – 16.00);
- drogą pocztową na adres biura projektu;
- mailowo na adres: email@example.com (w temacie wiadomości prosimy wpisać: „współ / kultura – zgłoszenie").
TERMIN ZGŁASZANIA INICJATYW
16. Wypełnione Karty zgłoszenia należy składać do dn. 18.02.2019 r.
17. Zaleca się korzystanie z możliwości konsultowania pomysłów z koordynatorami projektu (telefonicznie: (32) 228 72 80, mailowo: firstname.lastname@example.org; osobiście w biurze projektu po wcześniejszym umówieniu się).
ZASADY WYBORU INICJATYW
18. Złożenie Karty zgłoszenia nie jest równoznaczne z przyjęciem zadania do realizacji.
19. Karty zgłoszenia zawierające błędy formalne (niedotrzymanie terminów, niewłaściwy formularz, wnioskowana kwota powyżej budżetu projektu, okres realizacji zadania niezgodny z Regulaminem, przeznaczenie dotacji na koszty nieujęte w wykazie kosztów kwalifkowanych) nie będą rozpatrywane.
20. Karty zgłoszenia, które przejdą pozytywnie ocenę formalną, zostaną ocenione pod względem merytorycznym przez komisję konkursową składającą się z przedstawicieli Siemianowickiego Centrum Kultury, Regionalnego Instytut Kultury oraz Centrum Aktywności Lokalnej.
21. Autorzy kilku inicjatyw, które otrzymają najwyższe oceny, zostaną zaproszeni na spotkanie z Komisją konkursową, podczas którego zaprezentują swój pomysł i wspólnie z komisją zastanowią się nad sposobami i trybem jego ewentualnej realizacji.
22. Spotkanie Autorów inicjatyw z Komisją odbędzie się w dn. 27.02.2018 (środa) o godz. 18.00 w SCK – Parku Tradycji (ul. Orzeszkowej 12, Siemianowice Śląskie).
23. Dopuszcza się negocjacje związane z kwotą dofinansowania wybranych inicjatyw oraz z zakresem zadań do realizacji.
24. Komisja wybierze od 2 do 3 inicjatyw do realizacji i dofinansowania.
25. Od decyzji komisji konkursowej nie przysługuje odwołanie.
26. W sytuacji zaistnienia niezależnych od organizatora projektu okoliczności uniemożliwiających realizację wybranej przez komisję inicjatywy, do realizacji dopuszcza się kolejną, najwyżej ocenioną przez komisję.
27. W przypadku rażącego i uporczywego niedotrzymywania przez Autora inicjatywy terminów realizacji zadania lub wprowadzania bez konsultacji z SCK istotnych zmian w elementach składowych zadania zawartych w karcie zgłoszenia (załącznik 1) oraz zaktualizowanych w załączniku do umowy z SCK (porozumienie o współpracy) – instytucja ma prawo do wyznaczenia nowego lidera projektu (spośród pracowników SCK) lub anulowania projektu i podjęcia w jego miejsce innej inicjatywy spośród zgłoszonych do konkursu.
28. Ogłoszenie oficjalnych wyników wyboru inicjatyw nastąpi do 28 lutego 2019 roku. Wyniki zostaną opublikowane na stronie wspolkultura.siemck.pl
29. Po wyłonieniu zwycięskich inicjatyw ich Autorzy otrzymają pomoc merytoryczną wyznaczonych pracowników Siemianowickiego Centrum Kultury na każdym etapie realizacji projektu.
30. Klauzula dotycząca ochrony danych osobowych stanowi Załącznik nr 4 do niniejszego regulaminu.
POSTANOWIENIA KOŃCOWE
31. Autorzy inicjatyw wybranych do realizacji zobligowani są do uczestnictwa w konsultacjach z pracownikami Siemianowickiego Centrum Kultury oraz do systematycznego kontaktowania się pracownikami SCK na etapie przygotowawczym i realizacyjnym wybranej inicjatywy.
32. Współpracę pomiędzy Autorem wybranej inicjatywy a Siemianowickim Centrum Kultury na etapie realizacji zadania regulować będzie odpowiednie pisemne porozumienie o współpracy. W przypadku realizacji inicjatywy zgłoszonej przez osobę niepełnoletnią porozumienie zawarte zostanie z jej rodzicem/opiekunem prawnym.
33. Autorzy inicjatyw wyrażają zgodę na wykorzystanie swojego wizerunku i prezentację swojej inicjatywy przez Siemianowickie Centrum Kultury w mediach w zakresie promocji projektu współ / kultura oraz promocji danej inicjatywy, a także w materiałach dokumentujących przebieg projektu.
34. Przesłanie zgłoszenia inicjatywy jest równoznaczne z zaakceptowaniem niniejszego regulaminu oraz z zobowiązaniem się do współpracy z Siemianowickim Centrum Kultury przy realizacji inicjatywy.
35. W przypadku, kiedy efektem realizacji wybranej inicjatywy będzie dzieło mające cechy utworu, autor utworu jest zobowiązany do udzielenia Siemianowickiemu Centrum Kultury zgody na wykorzystanie tego utworu zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa 3.0 Polska (htp://creatvecommons.org/licenses/by/3.0/pl/legalcode).
36. Wszelkich informacji udziela biuro projektu:
SCK – Bytków, ul. Niepodległości 45, Siemianowice Śląskie, tel. (32) 228 72 80, email@example.com
36. Ostateczna interpretacja Regulaminu należy do Organizatora
37. Organizatorzy zastrzegają sobie prawo do zmian w Regulaminie.
Załącznik nr 1
do Regulaminu konkursu na inicjatywy lokalne realizowane w ramach projektu „WSPÓŁ/KULTURA 2019"
karta zgłoszenia – współ / kultura 2019
PODSTAWOWE INFORMACJE
1. IMIĘ I NAZWISKO POMYSŁODAWCZYNI / POMYSŁODAWCY:
2. TELEFON KONTAKTOWY:
3. E-MAIL:
4. NAZWA INICJATYWY:
INFORMACJE SZCZEGÓŁOWE
CO ZROBIMY? DLACZEGO ZROBIMY?
Tworząc opis, spróbuj zawrzeć następujące informacje:
1. Opisz krótko inicjatywę, określ jej cel.
2. Co się wydarzy w ramach inicjatywy?
3. Jaki wpływ na mieszkańców miasta / wybraną dzielnicę / uczestników projektu będzie miała ta inicjatywa?
15 PKT
Tworząc opis spróbuj odpowiedzieć na pytania: 1. W jakim stopniu i w jaki sposób inicjatywa zaangażuje mieszkańców w działania?
Z KIM ZROBIMY? DLA KOGO ZROBIMY?
2. Z kim zostanie nawiązana współpraca w ramach realizacji inicjatywy? (osoby prywatne, artyści, grupy nieformalne, instytucje, stowarzyszenia, mieszkańcy dzielnicy, osiedla itp.)
15 PKT
MIEJSCE INICJATYWY NA KULTURALNEJ MAPIE MIASTA
1. Opisz krótko, w jaki sposób jesteś związana z Siemianowicami, jakie dostrzegasz potrzeby i potencjały. 2. Czy Twój projekt ma szansę odznaczać się trwałością (wprowadzi zmiany procentujące także po jego zakończeniu lub ma potencjał do przekształcenia się w działanie cykliczne, programowe)?
10 PKT
INFORMACJE TECHNICZNE – MOŻLIWIE SZEROKO KONSULTUJ JE Z BIUREM PROJEKTU: SCK – Bytków, ul. Niepodległości 45, Siemianowice Śląskie, tel. (32) 228 72 80, firstname.lastname@example.org
KIEDY ZROBIMY? ZA ILE ZROBIMY?
Zbuduj prosty, wstępny terminarz inicjatywy, próbując jednocześnie określić koszty, które muszą zostać poniesione. Pamiętaj, że inicjatywy powinny być realizowane od 1.03.2019 do 15.12.2019.
10 PKT
Oświadczam, że zapoznałam(em) się z Regulaminem konkursu na inicjatywy lokalne realizowane w ramach projektu „współ / kultura 2019" i akceptuję jego warunki oraz że zapoznałam(em) się ze wszystkimi załącznikami do Regulaminu, w tym z klauzulą dotyczącą ochrony danych osobowych.
………………………………………………………………………
(data, podpis)
Załącznik nr 2 do Regulaminu konkursu na inicjatywy lokalne realizowane w ramach projektu „WSPÓŁ/KULTURA 2019"
PUNKTACJA
PAMIĘTAJ! W RAZIE PYTAŃ LUB WĄTPLIWOŚCI – SKONSULTUJ SIĘ z biurem projektu!
Załącznik nr 3
Do Regulaminu konkursu na inicjatywy lokalne realizowane w ramach projektu „WSPÓŁ/KULTURA 2019"
WYKAZ KOSZTÓW KWALIFIKOWANYCH
1. Wydatki związane z realizacją zadania muszą spełniać następujące warunki (łącznie):
a) niezbędne dla realizacji zadania;
b) efektywne i racjonalne;
c) poniesione (opłacone) w okresie kwalifkowalności wydatków, tj. w danym roku budżetowym, w którym dofnansowanie zostało przyznane nie wcześniej niż od 01.03.2019 roku;
d) udokumentowane;
e) poniesione przez Siemianowickie Centrum Kultury;
f) poniesione zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych;
2. Za wydatki kwalifkowane uznaje się:
a. Honoraria/wynagrodzenia za działania merytoryczne i obsługę zadania (twórców, artystów, instruktorów, prowadzących warsztaty, koordynatora zadania, redaktorów i autorów tekstów do publikacji, członków jury, konferansjerów i osób prowadzących imprezy towarzyszące (np. koncerty, dyskusje panelowe, spotkania z artystami), tłumaczy, opiekunów dzieci i/lub osób niepełnosprawnych uczestniczących w projekcie, pracowników obsługi technicznej przedsięwzięć w ramach zadania w tym np. sceny, nagłośnienia, oświetlenia, nagrań, strojenia instrumentów, osób przygotowujących: ewaluację i dokumentację projektu. (UWAGA: Do tej pozycji nie kwalifkują się płace pracowników etatowych Siemianowickiego Centrum Kultury. Są to wyłącznie koszty fnansowane w oparciu o faktury oraz umowy zlecenia/o dzieło wraz z rachunkiem. Do tej pozycji kwalifkują się koszty delegacji i diet wolontariuszy uczestniczących w projekcie). Osoba zgłaszająca inicjatywę może również być beneficjentem zadania i otrzymać honorarium w ramach kwoty dofinansowania danej inicjatywy.
b. Koszty związane z dostosowaniem działań i formy przekazu do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. (Z wyłączeniem zakupu sprzętu, wyposażenia i innych środków trwałych. Do tej pozycji kwalifkuje się np. wynajem niezbędnego sprzętu ułatwiającego osobom z niepełnosprawnościami odbiór dóbr kultury, opłata za specjalistyczną usługę przewodnicką z audio deskrypcją).
c. Zakup materiałów niezbędnych do realizacji zadania (np. materiałów niezbędnych do archiwizacji i dokumentacji: tonery, płyty CD, materiały biurowe), zajęć warsztatowych oraz przedsięwzięć artystycznych.
d. Wynajem sprzętu i wyposażenia niezbędnego do realizacji zadania (np. instrumenty, nagłośnienie, oświetlenie).
e. Koszty podróży/transportu: uczestników warsztatów, artystów i innych osób związanych z realizacją zadania, scenografi, instrumentów, elementów wyposażenia technicznego/sceny.
f. Koszty związane z wydaniem publikacji (prawa autorskie, honoraria autorskie, redakcja i
korekty, opracowanie typografczne, opracowanie graficzne, druk, dystrybucja, nagranie i zwielokrotnienie utworu wydanego w formie audio-booka, umieszczenie w Internecie utworu wydanego w formie e-booka).
g. Koszty nagrań (audio i video) materiałów stanowiących część zadania.
h. Scenografia i stroje: projekt, wykonanie (w tym koszt materiałów), wypożyczenie, zakup biletów dla uczestników, zadania na przedsięwzięcia kulturalne (np. wystawy, spektakle
teatralne, koncerty) stanowiące integralną część zadania.
j. Noclegi i wyżywienie dla uczestników przedsięwzięć organizowanych w ramach zadania, w tym artystów i jurorów.
k. Niezbędne ubezpieczenia.
l. Dokumentacja/rejestracja realizacji zadania (flmowa, dźwiękowa, zdjęciowa).
ł. Koszty promocji i kampanii informacyjnej (np. druki, ich kolportaż, zakup czasu antenowego, projekt i prowadzenie strony internetowej zadania).
m. Zakup praw autorskich lub licencji.
n. Projekt i wykonanie lub zakup statuetek, dyplomów.
o. Zakup nagród rzeczowych dla uczestników konkursów.
p. Zakup środków trwałych lub wyposażenia (konieczna konsultacja z Siemianowickim Centrum Kultury na etapie składania projektu). Środki trwałe lub wyposażenie zakupione w celu przeprowadzenia zadania stanowić będą własność Siemianowickiego Centrum Kultury.
Załącznik nr 4
OCHRONA DANYCH OSOBOWYCH
Do Regulaminu konkursu na inicjatywy lokalne realizowane w ramach projektu „WSPÓŁ/KULTURA 2019"
A. Administratorem danych osobowych zbieranych od zgłaszających i Autora inicjatyw, dalej uczestnicy konkursu, jest Siemianowickie Centrum Kultury w Siemianowicach Śląskich, przy ul. Niepodległości 45. Przetwarzanie danych osobowych odbywać się będzie na zasadach przewidzianych w Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych).
B. Inspektorem ochrony danych w Siemianowickim Centrum Kultury w Siemianowicach Śląskich jest Pan Krzysztof Mrowiec (dane kontaktowe – tel. 32 2287280 wew. 25, e-mail email@example.com),
C. Dane osobowe uczestników i zwycięzcy będą przetwarzane w celu organizacji i przeprowadzenia Konkursu, a także w celach marketingowych, dotyczących promocji zadania.
D. Podanie danych osobowych ma charakter dobrowolny, ale jest niezbędne do udziału w Konkursie.
E. Zgłaszający i Autorzy inicjatyw, którzy podadzą dane osobowe przysługuje prawo dostępu do treści swoich danych oraz z zastrzeżeniem przepisów prawa przysługuje prawo do:
a) sprostowania danych,
b) usunięcia danych,
c) ograniczenia przetwarzania danych,
d) przenoszenia danych,
e) wniesienia sprzeciwu,
f) cofnięcia zgody w dowolnym momencie.
F. Organizator będzie zbierał od Zgłaszających i Autorów inicjatyw następujące dane:
a) imię i nazwisko,
b) adres e-mail,
c) numer telefonu,
d) dane do korespondencji,
e) wizerunek utrwalony na zdjęciach i filmach
G. Uczestnikom konkursu przysługuje prawo wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych.
H. Organizator oświadcza, iż dane uczestników konkursu nie będą przetwarzane w sposób zautomatyzowany i nie będą poddawane profilowaniu.
I. Dane uczestników konkursu nie będą udostępniane podmiotom zewnętrznym z wyjątkiem przepisów przewidzianych przepisami prawa.
J. Dane uczestników konkursu będą przechowywane przez okres niezbędny do realizacji wyżej określonych celów.
K. Organizator stosuje środki techniczne i organizacyjne mające na celu należyte, odpowiednie do zagrożeń oraz kategorii danych objętych ochroną zabezpieczenia powierzonych danych osobowych.
Organizator wdrożył odpowiednie środki, aby zapewnić stopień bezpieczeństwa odpowiadający ryzyku z uwzględnieniem stanu wiedzy technicznej, kosztu wdrożenia oraz charakteru, zakresu, celu i kontekstu przetwarzania oraz ryzyko naruszenia praw i wolności osób fizycznych o różnym prawdopodobieństwie wystąpienia i wadze zagrożenia. Organizator w szczególności uwzględnia ryzyko wiążące się z przetwarzaniem danych wynikające z:
a) przypadkowego lub niezgodnego z prawem zniszczenia,
b) utraty, modyfikacji, nieuprawnionego ujawnienia danych,
c) nieuprawnionego dostępu do danych osobowych przesyłanych, przechowywanych, lub w inny sposób przetwarzanych. | <urn:uuid:e5eef374-eda8-427e-abec-f4e416f45377> | finepdfs | 1.253906 | CC-MAIN-2019-22 | https://siemck.pl/wp-content/uploads/Regulamin.pdf | 2019-05-19T11:32:29Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-22/segments/1558232254751.58/warc/CC-MAIN-20190519101512-20190519123512-00436.warc.gz | 624,074,610 | 0.999895 | 0.999928 | 0.999928 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1413,
4906,
5795,
8303,
10018,
10616,
11727,
12252,
15390,
19320
] | 2 | 0 |
Wyniki 24. Zawodów Lekkoatletycznych im. Mariana Frasza
Zbąszyń, 13.09.2018r.
Dziewczęta SP
Chłopcy SP
BIEG 60 M
1) Kacper Ratajczak (Zbąszyń) – 9:16
2) Adrian Winiarz (Zbąszyń) – 9:31
3) Marcel Kubiak (Zbąszynek) – 9:32
BIEG 300 M
1) Eryk Ratajczak (Zbąszyń) – 51:79
2) Kamil Grychta (Zbąszyń) – 52:45
3) Adrian Dziamski (Opalenica) – 53:36
BIEG 600 M
1) Igor Targosz (Opalenica) – 2:00:44
2) Ignacy Lisiecki (Dabrówka Wlkp) – 2:00:48
3) Adrian Dziamski (Opalenica) – 2:01:39
SKOK W DAL
1) Kamil Grychta (Zbąszyń) – 4,19 m
2) Kacper Ratajczak (Zbąszyń) – 4,12 m
3) Igor Targosz (Opalenica) – 4,10 m
RZUT PIŁECZKĄ PALANTOWĄ
1) Patryk Kryś (Zbąszyń) – 44 m
2) Dawid Olszewski (Zbąszyń) – 43,5 m
3) Michał Barański (Leszno) – 37 m
Dziewczęta klasy VII, VIII i GIM
BIEG 100 M
1) Joanna Wróblewska (Zbąszynek) – 14:19
2) Marta Kuleczka (Opalenica) – 14:99
3) Agnieszka Szczepaniak (Zbąszynek) – 15:17
BIEG 400 M
1) Marta Kuleczka (Opalenica) – 1:11:69
2) Anastazja Młodystach (Chrośnica) – 1:15:83
3) Martyna Nowak (Zbąszynek) – 1:16:18
BIEG 800 M
1) Martyna Nowak (Zbąszynek) – 2:57:68
2) Anastazja Młodystach (Chrośnica) – 3:01:51
3) Martyna Krzyżańska (Zbąszyń) – 3:06:05
SKOK W DAL
1) Marta Kuleczka (Opalenica) – 4,50 m
2) Joanna Bielawa (Opalenica) – 3,93 m
3) Maja Krajewska (Zbąszyń) – 3,87 m
SKOK WZWYŻ
1) Aleksandra Kaczmarek (Zbąszynek) – 1,20 m
2) Zuzanna Mania (Zbąszynek) – 1,10 m
3) Jagoda Narożna (Chrośnica) – 1,10 m
PCHNIĘCIE KULĄ
1) Julia Dudek (Zbąszynek) – 7,89 m
2) Weronika Kurkowiak (Przyprostynia) – 7,31m
3) Julia Banek (Zbąszynek) – 7,04 m
Chłopcy klasy VII, VIII i GIM
BIEG 100 M
1) Cezary Klimaszewski (Zbąszynek) – 12:32
2) Mateusz Janik (Zbąszyń) – 12:95
3) Bogusław Lankiewicz (Zbąszynek) – 12:98
BIEG 400 M
1) Mateusz Janik (Zbąszyń) – 1:03:55
2) Krzysztof Matuszewski (Chrośnica) – 1:05:74
3) Mateusz Młodystach (Chrośnica) – 1:09:24
BIEG 800 M
1) Łukasz Molenda (Zbąszyń) – 2:24:26
2) Kornel Włodarczyk (Zbąszynek) – 2:30:25
3) Mateusz Janik (Zbąszyń) – 2:31:56
SKOK W DAL
1) Mateusz Janik (Zbąszyń) – 5,34 m
2) Aleksy Błażenicz (Opalenica) – 5,01 m
3) Kajetan Nowak (Opalenica) – 5,00 m
SKOK WZWYŻ
1) Mateusz Janik (Zbąszyń) – 1,55 m
2) Nikodem Kulczycki (Zbąszynek) – 1,55 m
3) Maciej Miszta (Zbąszynek) – 1,50 m
PCHNIĘCIE KULĄ
1) Filip Spychała (Zbąszynek) – 9,76 m
2) Mikołaj Jędraszczyk (Opalenica) – 8,76 m
3) Mateusz Janik (Zbąszyń) – 8,63 m
Dziewczęta SPGIM
BIEG 100 M
1) Weronika Przybyła (Zbąszyń) – 14:74
2) Anna Kromska (Zbąszyń) – 16:11
3) Martyna Tomaszewska (Zbąszyń) – 16:64
BIEG 400 M
1) Anna Kromska (Zbąszyń) – 1:20:62
2) Oliwia Śmiałek (Zbąszyń) – 1:24:87
SKOK W DAL
1) Martyna Tomaszewska (Zbąszyń) – 3,90 m
2) Weronika Przybyła (Zbąszyń) – 3,78 m
3) Klaudia Urbańska (Zbąszyń) – 3,38 m
SKOK WZWYŻ
1) Martyna Tomaszewska (Zbąszyń) – 1,20 m
2) Klaudia Urbańska (Zbąszyń) – 1,10 m
PCHNIĘCIE KULĄ
1) Daria Kulus (Zbąszyń) – 8,43 m
2) Jagoda Sytniejewska (Zbąszyń) – 8,25 m
3) Anna Kramska (Zbąszyn) – 7,73 m
Chłopcy SPGIM
BIEG 100 M
1) Łukasz Żok (Zbąszyń) – 11:37
2) Kamil Grunwald (Zbąszyń) – 12:25
3) Kacper Kostera (Zbąszyń) – 12:74
BIEG 400 M
1) Łukasz Żok (Zbąszyń) – 54:85
2) Kamil Grunwald (Zbąszyń) – 58:75
3) Matuesz Paszek ( Zbąszyń) – 1:02:53
BIEG 800 M
1) Kacper Kostera (Zbąszyń) – 2:31:35
2) David Woźniak (Zbąszyń) – 2:31:61
3) Dawid Prządka ( Zbąszyń) – 2:34:23
SKOK W DAL
1) Jakub Szeląg (Zbąszynek) – 5,57 m
2) David Woźniak (Zbąszyń) – 5,12 m
3) Oliwier Mażul (Zbąszyń) – 5,03 m
SKOK WZWYŻ
1) Jakub Szeląg (Zbąszynek) – 1,60 m
2) Filip Nowicki (Zbąszyń) – 1,50 m
3) Adrian Kozłowicz (Zbąszyń) – 1,50 m
PCHNIĘCIE KULĄ
1) Oliwier Mażul (Zbąszyń) – 12,15 m
2) Mariusz Mag (Berlin) – 11,57 m
3) Roman Przymuszała (Zbąszyń) – 10,75 m | <urn:uuid:2208805c-ca16-4245-a8d4-763deda6f753> | finepdfs | 1.071289 | CC-MAIN-2018-43 | http://centrumsportu-zbaszyn.pl/wp-content/uploads/2018/08/wyniki-24.-miting-LA-Mariana-Frasza.pdf | 2018-10-23T13:45:28Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-43/segments/1539583516194.98/warc/CC-MAIN-20181023132213-20181023153713-00016.warc.gz | 70,306,400 | 0.937367 | 0.938609 | 0.938609 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
93,
742,
1591,
2422,
3011,
3766
] | 1 | 1 |
Polskie Towarzystwo Anestezjologii i Intensywnej Terapii
KRS: 0000154520; NIP: 5272097275; REGON: 001085458
KONTO BANKOWE: 47 1240 6218 1111 0000 4614 8793
ul. Niedźwiedzia, nr 29B, 02-737 Warszawa, Polska
www.anestezjologia.org.pl
Adres do korespondencji:
KATEDRA ANESTEZIOLOGII I INTENSYWNEJ TERAPII
COLLEGIUM ŚW. MARII MAGDALENY
ul. Świętej Marii Magdaleny 14, 61-861 Poznań
tel./faks (61) 852 66 87, e-mail: email@example.com
Sekretariat: mgr Aneta Antoniewska
ZARZĄD GŁÓWNY
Członek Zarządu – Prezes:
prof. dr hab. med. Krzysztof Bronisław Kusza
Członek Zarządu – Prezes poprzedniej kadencji:
prof. dr hab. med. Piotr Knapik
Członek Zarządu – Prezes elekt:
prof. dr hab. med. Janusz Czesław Andres
Członek Zarządu – Sekretarz:
dr hab. med. Marusz Piechota
Członek Zarządu – Skarbnik:
dr hab. med. Alicja Barbara Sniatkowska
Członek Zarządu – Redaktor Naczelnny czasopisma
"Anaesthesiology & Intensive Therapy":
prof. dr hab. med. Radosław Owczak
Członkowie Zarządu:
Prof. dr hab. med. Romuald Lango
dr hab. med. Łukasz Krzych
dr med. Agnieszka Misiewska-Kaczur
Poznań, dnia 25.10.2017 r.
Minister Zdrowia
Konstanty Radziwiłł
Dotyczy: Projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 października 2017 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty
Szanowny Panie Ministrze,
Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii uważa, iż projekt rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 17 października 2017 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie stażu podyplomowego lekarza i lekarza dentysty jest w jego istotnej części - w której ustalono, iż pogłębianie wiedzy teoretycznej oraz praktycznej nauki udzielania świadczeń zdrowotnych w przypadku lekarza nie będzie obejmowało dziedziny anestezjologii i intensywnej terapii. (§ 2 zmienianego rozporządzenia), - nie do zaakceptowania!
W procedowanym projekcie – niesłusznie, a nawet szkodliwie dla lekarzy stażystów – zwiększono nacisk na nauczanie treści związanych z medycyną rodzinną przy jednoczesnym wyłączaniu z kształcenia na stażu podyplomowym umiejętności z zakresu anestezjologii i intensywnej terapii.
W opinii Zarządu Głównego PTAiIT powyższe rozwiązanie jest szczególnie wadliwe w zakresie jakim powinno się odbywać pogłębianie wiedzy o udzielaniu świadczeń zdrowotnych przez lekarzy odbywających staż podyplomowy w szpitalach.
Współcześnie dziedzina anestezjologia i intensywna terapia jest odpowiedzialna za koordynację okresu okoiooperacyjnego (przedoperacyjnego, śródooperacyjnego, pooperacyjnego) w całości. W zakres tej koordynacji wchodzą świadczenia związane z organizacją systemu kwalifikacji chorych chirurgicznych do znieczulenia wraz z kompleksowym optymalizowaniem stanu zdrowia przed zabiegiem, w tym leczenia żywieniowego, optymalizacji stanu układu oddechowego, układu krążenia i innych co wybitnie zmniejsza okoiooperacyjną chorobowość i śmiertelność we wszystkich grupach chorych, ze szczególnym uwzględnieniem chorych w wieku podeszłym. Stosowanie współczesnej kompleksowej formuły opieki okoiooperacyjnej dla poprawy wyników leczenia czyli protokołu ERAS (Enhanced Recovery after Surgery) jest bez udziału anestezjologów niemożliwe.
WHO aktualnie powierzyło dziedzinie anestezjologia tworzenie systemu opieki nad chorymi w okresie okoiooperacyjnym, którego wdrożenie nazywano „Perioperative Surgical Home – PSH” (Okolooperacyjny Dom dla Chorych Chirurgicznych), co we współczesnej organizacji ochrony zdrowia staje się kluczowym elementem sprawnego działania systemu hospitalizacji chorych wraz ze skróceniem czasu hospitalizacji.
Anestezjologia otrzymała także poważne zadanie w obszarze powołania zespołów ludzkich zajmujących się organizacją serwisu szybkiego reagowania na terenie szpitala pośród chorych przebywających na oddziałach podstawowych, a znajdujących się w stanach bezpośredniego zagrożenia życia, których objawów klinicznych nie rozpoznali lekarze opieki podstawowej. Rapid Response Team (Zespół Szybkiego Reagowania) składa się ze specjalistów w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii działających w skoordynowany sposób na terenie całego szpitala, co przyśpiesza przyjęcie chorego na stanowisko intensywnej terapii, tym samym zmniejszając śmiertelność wewnątrzszpitalną.
Wreszcie powołanie serwisu leczenia bólu ostrego, który organizują i kadrowo zaopatrują anestezjolodzy pozwoliło na podwyższenie jakości życia chorych szczególnie w bezpośrednim okresie pooperacyjnym, co również wpływa wybitnie na spadek chorobowości i śmiertelności wewnątrzszpitalnej operowanych chorych.
Intensywna terapia, która dzięki współczesnym technologiom opartym o leczenie narządowo zastępcze technikami pozaustrojowymi spowodowała spadek śmiertelności chorych w OAiIT z 57% do 27% przywracając obywateli społeczeństwu i nierzadko ich powrót do pracy.
Kryteria przyjęć do OAiIT, które pojawiły się w treści rozporządzenia Ministra Zdrowia pozwoliły na taką kwalifikację chorych do OAiIT, iż zwiększyła się liczba leczonych chorych, których rokowanie co do przeżycia jest pomyślne, a w przypadku chorych u których śmierć zgodnie zobowiązującą wiedzą medyczną jest nieuchronna otacza się właściwą dla nich opieką paliatywną.
Ostatnim fundamentalnym zagadnieniem jakim powinien być zainteresowany lekarz odbywający staż podyplomowy jest organizacja systemu chirurgii jednego dnia. System ten organizuje zwykle najbardziej doświadczony zespół anestezjologów. Polega on na stworzeniu takich kryteriów bezpieczeństwa operowanych chorych w trybie 24 godzinnym, aby mogli oni jak najszybciej opuścić przestrzeń szpitala. Na świecie w trybie jednodniowym wykonuje się około 60% zabiegów operacyjnych, w Polsce zaś tylko 5%. Wynika to między innymi z braku świadomości i wiedzy lekarzy, którzy powyżej wiedzy nie pozyskali podczas studiów i nie pozyskają w świetle treści projektu rozporządzenia podczas stażu podyplomowego.
Szanowny Panie Ministrze,
Lekarz podczas stażu podyplomowego powinien zrozumieć zasady organizacji współcześnie udzielanych świadczeń zdrowotnych w zakresie leczenia szpitalnego oraz zasady prawidłowego kompleksowego udzielania świadczeń zdrowotnych, które zogniskowane są na chorym. Bez odbycia stażu w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii lekarz po studiach medycznych na wydziale lekarskim pozostanie przy starych, archaicznych schematach myślowych, nie rozumiejąc, że wszystkie komórki szpitala stanowią i składają się na zintegrowany system leczenia, który wymaga koordynacji i nadzoru i że odpowiedzialność za tę koordynację przyjęła w Polsce, tak jak i na świecie, w tym również w UE, dyscyplina medycyny, jaką jest Anestezjologia i Intensywna Terapia.
Reasumując, Zarząd Główny Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii wnioskuje o zachowanie podczas odbywania stażu podyplomowego przez lekarza stażu cząstkowego w dziedzinie anestezjologii i intensywnej terapii w dotychczasowym wymiarze czasowym oraz – co niezwykle istotne – o rozszerzenie jego tematyki o przedstawione powyżej zagadnienia.
Prezes PTAiIT
Prof. Dr hab. Krzysztof Kusza
Polskie Towarzystwo Anestezjologii i Intensywnej Terapii
prof. dr hab. n. med. Krzysztof Kusza | <urn:uuid:9cdabc07-1adb-402c-9f55-24feb0b28704> | finepdfs | 2.128906 | CC-MAIN-2017-51 | http://ptaiit.org/download.php?f==YGZw5iLy91NxAjMfF2ap5mcllmekpXYw91Nx8VYp5GZfp3Xhl2dvJHZa9VYyR3cp5WaN9VYp5WZ6RWY6J3bwp3by9Vd0tWZq9mcw91bk9VanF2dV9FVJlWQUB1L3EDMy8Sey9GdpN3bwVmcvEWakVWbv4iL | 2017-12-13T14:39:26Z | crawl-data/CC-MAIN-2017-51/segments/1512948527279.33/warc/CC-MAIN-20171213143307-20171213163307-00166.warc.gz | 226,074,021 | 0.999727 | 0.999912 | 0.999912 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1865,
4576,
7175
] | 1 | 4 |
Warszawa, 30.04.2013r.
Do
<Nazwa Wykonawcy>
<Adres>
<Nr faksu>
<Adres e-mail>
Zapytanie ofertowe w postępowaniu zgodnym z zasadą konkurencyjności
Szanowni Państwo,
Edukacja Pro Futuro spółka z o.o. z siedzibą w Warszawie (01-476) przy ulicy Kaliskiego 29a, wpisana do Rejestru Przedsiębiorców prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Warszawie XIII Wydział Gospodarczy – Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000247000, zaprasza do złożenia oferty na:
kompleksową obsługę Spotkań Wojewódzkich realizowanych w ramach projektu Eduscience na terenie całej Polski w okresie od 22 maja do 15 czerwca 2013
I. Zamawiający:
1. Zamawiającym jest Edukacja Pro Futuro sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie (01-476), przy ul. Kaliskiego 29 a, wpisana do Rejestru Przedsiębiorców prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Warszawie XIII Wydział Gospodarczy – Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000247000.
2. Dane teleadresowe Zamawiającego:
1) numer telefonu: 22 861 31 30
2) numer faksu: 22 666 95 78
3) adres poczty e-mail: email@example.com
4) adres strona www: www.profuturo.pl
1. Postępowanie wszczęte w wyniku przekazania Zapytania ofertowego prowadzone jest w oparciu o zasadę konkurencyjności określoną w „Wytycznych w zakresie kwalifikowania wydatków w
ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki" oraz w oparciu o postanowienia Zapytania ofertowego.
UWAGA!!!Niniejsze Zapytanie ofertowe nie stanowi zobowiązania Zamawiającego do zawarcia umowy. Zamawiający może odmówić zawarcia umowy, bez wskazania przyczyny.
III. Szacunkowa wartość zamówienia jest wyższa niż wyrażona w złotych równowartość kwoty 14 tysięcy euro.
1. Opis przedmiotu zamówienia.
Przedmiotem zamówienia jest kompleksowa organizacja jednodniowych Spotkań Wojewódzkich dla potrzeb realizacji projektu Eduscience na terenie całej Polski.
Wykonanie przedmiotu zamówienia jest elementem realizacji przez Zamawiającego postępowania projektu pt. „Podnoszenie kompetencji uczniowskich w dziedzinie nauk matematyczno- przyrodniczych i technicznych z wykorzystaniem innowacyjnych metod i technologii – EDUSCIENCE". Działanie 3.3 Poprawa Jakości Kształcenia. Poddziałanie 3.3.4.
Celem głównym projektu jest zwiększenie zainteresowania podjęciem studiów na kierunkach o kluczowym znaczeniu dla gospodarki opartej na wiedzy uczniów i uczennic z całej Polski poprzez opracowanie, pilotażowe wdrożenie oraz upowszechnienie innowacyjnych programów nauczania z wykorzystaniem interaktywnej platformy e-learningowej.
Zamawiający szacuje, że w jednym spotkaniu w każdym województwie weźmie udział nie więcej niż 50 osób. Spotkania Wojewódzkie przeznaczone są dla szkół uczestniczących w Projekcie. Uczestnikami Spotkań Wojewódzkich będą: Koordynatorzy Wojewódzcy i Administratorzy zatrudnieni w projekcie, dyrektorzy szkół, nauczyciele pracujący w Projekcie.
Jedno Spotkanie Wojewódzkie będzie trwało do 7 godzin zegarowych. Jednocześnie będą mogły odbywać się 4 Spotkania Wojewódzkie w 4 województwach. W trakcie spotkania przewidziana jest jedna 15 minutowa przerwa kawowa w sali, w której będą odbywały się spotkania lub przed wejściem do sali, w zależności od układu i możliwości powierzchniowych sal. Do obsługi przerwy kawowej podczas spotkań potrzebna będzie 1 osoba.
Harmonogram Spotkań Wojewódzkich z miejscowościami, w których będą odbywały się spotkania oraz z terminami spotkań będzie załączony do umowy współpracy wg poniżej przedstawionego wzoru.
Harmonogram Spotkań Wojewódzkich
W ramach przedmiotu zamówienia Wykonawca zobowiązany jest :
1. Zapewnić wyżywienie dla całej grupy (w zależności od liczebności grupy) w każdym województwie tj. przygotowanie i obsługa przerwy kawowej na Spotkaniu Wojewódzkim realizowanym w ramach projektu: Podnoszenie kompetencji uczniowskich w dziedzinie nauk matematyczno-przyrodniczych i technicznych z wykorzystaniem innowacyjnych metod i technologii – Eduscience.
2. Przerwa kawowa powinna obejmować: ciastka dla uczestników – maksymalnie 3 rodzaje na osobę jednorazową zastawę kawową, serwetki, cukier, napoje zimne: woda, napoje gorące: kawa, herbata.
3. Zapewnić transport uczestnikom Spotkania Wojewódzkiego realizowanego w ramach projektu Eduscience. W przypadku transportu zbiorczego zorganizować bus / autokar, który zabierze uczestników spod szkół uczestniczących w projekcie i przetransportuje do miejsca docelowego.
4. W przypadku indywidualnych dojazdów na Spotkanie Wojewódzkie zebrać dokumentację od uczestników spotkań do rozliczenia kosztów dojazdu na podstawie wzorów dokumentów rozliczających koszty podróży które przekaże Wykonawcy Zamawiający i po zebraniu przekazać w komplecie z każdego województwa w oryginale do siedziby Zamawiającego. Forma transportu w danym województwie będzie ustalana z Zamawiającym na co najmniej 10 dni przed każdym Spotkaniem Wojewódzkim. Zapewnić salę konferencyjną na Spotkanie Wojewódzkie, która będzie spełniała następujące wymogi:
- bezpieczeństwa, akustyczne, oświetleniowe, muszą być ogrzewane (w okresie zimowym)
- muszą posiadać zaplecze sanitarne
- w salach musi znajdować się odpowiednia liczba stołów i krzeseł dla wszystkich uczestników spotkania
- musi być bardzo dobre łącze internetowe, minimalnie download 2Mb/s, upload 500 kb/s.
Sala konferencyjna musi spełniać wymogi przewidziane prawem dla sal dydaktycznych:
- układ stołów, w układzie teatralnym lub w układzie podkowy.
wyposażenie:
- stół prezydialny, nakryty tkaniną z krzesłami dla 3 osób
- krzesła i stoły dla uczestników
- możliwość zaciemnienia sali
- nagłośnienie + 2 mikrofony bezprzewodowe
- dostęp do światła naturalnego (okna)
- sprawna klimatyzacja i systemy wentylacyjne
- rzutnik multimedialny,
- komputer przenośny umożliwiający odtwarzanie prezentacji Power Point
- ekran
- tablica typu flipchart wraz z markerami oraz arkuszami papieru
- dostęp do gniazd elektrycznych
- zaplecze sanitarne
- obsługa techniczna sali tzn. dyspozycyjny personel techniczny, zapewniający prawidłowy przebieg całego spotkania, obecny co najmniej 60 minut przed
rozpoczęciem Spotkania Wojewódzkiego i w trakcie konferencji
Po zakończeniu Spotkania Wojewódzkiego należy zapewnić obsługę sprzątnięcia.
Wynagrodzenie za organizację Spotkań Wojewódzkich będzie płatne po zakończeniu wszystkich spotkań, czyli po 15 czerwca 2013 r., na podstawie faktury zbiorczej od Wykonawcy.
Ostateczny zakres menu kawowego, zostanie przedstawiony Zamawiającemu do zaakceptowania maksymalnie 5 dni przed spotkaniem.
Opis przedmiotu zamówienia według Wspólnego Słownika Zamówień (CPV):
79950000-8 Usługi w zakresie organizowania wystaw, targów i kongresów 79952000-2 Usługi w zakresie organizacji imprez 79951000-5 Usługi w zakresie organizacji seminariów
V. Termin wykonania przedmiotu zamówienia.
Wykonawca jest zobowiązany wykonać przedmiot zamówienia po podpisaniu umowy, w terminie od 22 maja do 15 czerwca 2013 roku.
VI. Opis warunków udziału w postępowaniu oraz opis sposobu dokonywania oceny spełniania tych warunków.
1. O udzielenie zamówienia mogą się ubiegać wykonawcy, którzy spełniają łącznie warunki dotyczące:
1) posiadania uprawnień do wykonywania określonej działalności lub czynności, jeżeli ustawy nakładają obowiązek posiadania takich uprawnień;
2) posiadania wiedzy i doświadczenia tj.
w ciągu ostatnich trzech lat przed datą składania ofert należycie wykonali co najmniej 1 usługę organizacji konferencji, która obejmowała organizację konferencji na obszarze co najmniej 4 województw jednocześnie, gdzie liczba uczestników wynosiła min. 30 osób na każdej konferencji.
3) dysponowania odpowiednim potencjałem technicznym oraz osobami zdolnymi do wykonania zamówienia;
4) sytuacji ekonomicznej i finansowej.
2. O udzielenie zamówienia mogą się ubiegać Wykonawcy, którzy nie są powiązani osobowo lub kapitałowo z Zamawiającym.
Zgodnie z Wytycznymi w zakresie kwalifikowania wydatków w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, przez powiązania osobowe lub kapitałowe rozumie się wzajemne powiązania pomiędzy Zamawiającym lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu Zamawiającego lub osobami wykonującymi w imieniu Zamawiającego czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem procedury wyboru Wykonawcy, a Wykonawcą, polegające w szczególności na:
1) uczestniczeniu w spółce jako wspólnik spółki cywilnej lub spółki osobowej;
2) posiadaniu co najmniej 10% udziałów lub akcji;
3) pełnieniu funkcji członka organu nadzorczego lub zarządzającego, prokurenta, pełnomocnika;
4) pozostawaniu w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej (rodzice, dzieci, wnuki, teściowie, zięć, synowa), w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia (rodzeństwo, krewni małżonka/i) lub pozostawania w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli.
3. Niespełnienie choćby jednego z warunków, o których mowa w pkt. VI.1 i VI.2 Zapytania ofertowego, skutkować będzie odrzuceniem oferty Wykonawcy.
4. Ocena spełniania warunków udziału w postępowaniu, o których mowa w pkt. VI.1 i VI.2 Zapytania ofertowego, nastąpi na zasadzie „spełnia/nie spełnia" – w oparciu o oświadczenia i dokumenty, o których mowa w pkt. VII.1 Zapytania ofertowego.
VII. Opis dokumentów i oświadczeń, jakie ma dostarczyć Wykonawca.
1. W celu wykazania spełniania przez wykonawcę warunków udziału w postępowaniu, o których mowa w pkt. VI.1 i VI.2 Zapytania ofertowego, Wykonawca ma obowiązek dołączyć do oferty:
1) oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu (wzór oświadczenia stanowi załącznik nr 1 do Zaproszenia ofertowego);
2) wykaz wykonanych usług (potwierdzający spełnianie warunku, o którym mowa w pkt VI.1.2 Zapytania ofertowego) oraz dokumenty potwierdzające, że usługi ujęte w wykazie zostały wykonane należycie (wzór wykazu stanowi załącznik nr 2 do Zaproszenia ofertowego).;
3) oświadczenie wykonawcy o braku powiązań osobowych lub kapitałowych z Zamawiającym (wzór oświadczenia stanowi załącznik nr 4 do Zaproszenia ofertowego).;
2. Pozostałe dokumenty, które należy złożyć z ofertą:
1) aktualny odpis z właściwego rejestru, (dopuszcza się złożenie Informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców, pobranej na podstawie art. 4 ust. 4aa ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sadowym (Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz.1186 z pózn. zm.)) lub wypis z ewidencji
działalności gospodarczej) - w przypadku osób prawnych i osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą;
2) pełnomocnictwo - w przypadku gdy w postępowaniu Wykonawcę reprezentuje pełnomocnik, w szczególności jeżeli upoważnienie do działania w imieniu Wykonawcy nie wynika dokumentu rejestrowego, a także gdy wykonawcy wspólnie ubiegają się o udzielenie zamówienia.
3. Podpisane dokumenty, oświadczenia i pomocnictwa powinny zostać złożone w formie oryginału lub kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem przez osobę uprawnioną do reprezentowania Wykonawcy. Przyjmuje się, że w przypadku złożenia oferty za pośrednictwem poczty e-mail załączone do oferty dokumenty, oświadczenia i pełnomocnictwa mają formę odpowiadającą pisemnej, pod warunkiem spełnienia założeń określonych w pkt. X.7 niniejszego Zapytania ofertowego.
VIII. Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia.
1. Wykonawcy mogą wspólnie ubiegać się o udzielenie zamówienia. Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia ponoszą solidarną odpowiedzialność za wykonanie umowy.
2. W przypadku wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, warunki określone w pkt. VI.1 niniejszego Zapytania ofertowego, powinny być spełnione przez co najmniej jednego z wykonawców lub przez wszystkich wykonawców łącznie.
3. W przypadku wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, warunek braku powiązania osobowego lub kapitałowego z Zamawiającym, o którym mowa w pkt. VI.2 niniejszego Zapytania ofertowego, musi zachodzić w stosunku do każdego z tych wykonawców indywidualnie.
4. W przypadku wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, oświadczenia i dokumenty, o których mowa w pkt. VII.1.1 i VII.1.2 niniejszego Zapytania ofertowego składa przynajmniej jeden z wykonawców lub wszyscy wykonawcy łącznie.
5. W przypadku wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, oświadczenia i dokumenty, o których mowa w pkt. VII.1.3 i VII.2 niniejszego Zapytania ofertowego, składa każdy z wykonawców indywidualnie.
6. Wykonawcy wspólnie ubiegający się o udzielenie zamówienia ustanawiają pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu albo reprezentowania ich w postępowaniu i zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego. Oryginał pełnomocnictwa (lub jego kopia poświadczona notarialnie) powinien być załączony do oferty i zawierać w szczególności wskazanie:
1) postępowania, którego dotyczy,
2) wszystkich wykonawców ubiegających się wspólnie o udzielenie zamówienia wymienionych z nazwy z określeniem adresu ich siedziby,
3) ustanowionego pełnomocnika oraz zakres jego umocowania.
7. Dokument pełnomocnictwa do reprezentowania wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia musi być podpisany przez wszystkich wykonawców ubiegających się wspólnie o udzielenie zamówienia. Podpisy muszą być złożone przez osoby uprawnione do składania oświadczeń woli w imieniu danego wykonawcy.
8. Oświadczenia lub formularze sporządzone według załączonych do Zapytania ofertowego wzorów, składa i podpisuje w imieniu wszystkich wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia ich pełnomocnik lub wszyscy wykonawcy wpisując w miejscu przeznaczonym na podanie nazwy i adresu wykonawcy, nazwy i adresy wszystkich wykonawców składających ofertę wspólną. Kopie dokumentów muszą być poświadczone za zgodność z oryginałem przez pełnomocnika lub wszystkich wykonawców.
9. W przypadku wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia wszelka korespondencja prowadzona będzie przez Zamawiającego wyłącznie z pełnomocnikiem, którego adres należy wpisać w formularzu oferty.
IX. Informacje o sposobie porozumiewania się Zamawiającego z Wykonawcami oraz sposób przekazywania oświadczeń i dokumentów.
1. Wszelkie oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje Zamawiający i Wykonawcy przekazują pisemnie lub faksem lub drogą elektroniczną.
2. Oświadczenia, informacje, wnioski lub pytania skierowane do Zamawiającego uważa się za złożone w terminie, jeśli dotrą do Zamawiającego tak, że mógł się zapoznać z ich treścią najpóźniej w ostatnim dniu upływu terminu.
3. Wykonawcy mogą zwrócić się o wyjaśnienie treści Zapytania ofertowego. Zamawiający udzieli wyjaśnień pod warunkiem, że wniosek o wyjaśnienie treści Zapytania ofertowego wpłynął nie później niż do końca dnia, w którym upływać będzie połowa terminu składania ofert. Zamawiający udzieli wówczas odpowiedzi najpóźniej na 2 dni przed upływem terminu składania ofert.
4. W uzasadnionych przypadkach Zamawiający może przed upływem terminu składania ofert zmienić treść Zapytania ofertowego. Dokonaną zmianę Zapytania ofertowego, Zamawiający przekaże niezwłocznie wszystkim Wykonawcom, którym przekazano Zapytanie ofertowe oraz zamieści ją na stronie internetowej.
5. Postępowanie o udzielenie zamówienia prowadzone będzie w języku polskim. Korespondencję w postępowaniu adresowaną do Zamawiającego należy kierować:
1) w przypadku formy pisemnej – na adres: Edukacja Pro Futuro sp. z o.o. ul. Kaliskiego 29 a 01-476 Warszawa
2) w przypadku faksu – 22 666 95 78
3) w przypadku drogi elektronicznej - na adres e-mail: firstname.lastname@example.org
X. Opis sposobu przygotowania oferty.
1. Oferta musi odpowiadać treści niniejszego Zapytania ofertowego.
2. Oferta powinna zostać przygotowana zgodnie z wymogami zawartymi w niniejszym Zapytaniu ofertowym, w języku polskim. Obowiązek tłumaczenia dokumentów i oświadczeń złożonych w języku obcym spoczywa na Wykonawcy.
3. Zamawiający dopuszcza złożenie oferty w formie pisemnej oraz w formie elektronicznej (za pośrednictwem poczty e-mail).
4. Wykonawca może złożyć tylko jedną ofertę, która powinna obejmować całość zamówienia.
5. Oferta powinna zawierać wszystkie oświadczenia i elementy określone we wzorze oferty stanowiącym załącznik nr 4 do Zapytania ofertowego, a w szczególności:
1) oferowaną łączną cenę brutto za wykonanie zamówienia;
2) oferowaną cenę brutto za organizację 1 Spotkania Wojewódzkiego
6. Do oferty należy dołączyć wymagane w niniejszym Zapytaniu ofertowym oświadczenia i dokumenty.
7. Kopie oświadczeń, dokumentów i pełnomocnictw składane w ofercie muszą zostać poświadczone za zgodność z oryginałem przez osobę uprawnioną do reprezentowania Wykonawcy.
8. W przypadku złożenia oferty za pośrednictwem poczty e-mail, Wykonawca ma obowiązek przekazać: ofertę oraz wszystkie wymagane oświadczenia, dokumenty i pełnomocnictwa, jako fotokopie (scan), w formacie pdf, uprzednio podpisanych i poświadczonych przez osoby uprawnione do reprezentowania Wykonawcy.
9. Zamawiający nie dopuszcza składania ofert częściowych.
10. Zamawiający nie dopuszcza składania ofert wariantowych.
11. Wykonawca może wprowadzić zmiany lub wycofać złożoną przez siebie ofertę zawiadamiając o tym Zamawiającego przed terminem składania ofert. Zmiany lub wycofanie złożonej oferty są skuteczne tylko wówczas, gdy zostały dokonane przed upływem terminu składania ofert.
12. Ofertę należy złożyć:
1) w przypadku składania oferty w formie pisemnej: w zaklejonej kopercie, zabezpieczonej przed przypadkowym otwarciem, z dopiskiem: „UWAGA!!! Oferta w postępowaniu, którego przedmiotem jest kompleksowa obsługa Spotkań Wojewódzkich realizowanych w ramach projektu Eduscience na terenie całej Polski w okresie od 22 maja do 15 czerwca 2013. Nie otwierać przed dniem …<data otwarcia ofert>.";
2) w przypadku składania oferty w formie elektronicznej (za pośrednictwem e-mail): ofertę należy złożyć w formacie pdf, z dopiskiem w tytule wiadomości: UWAGA!!! Oferta w postępowaniu, którego przedmiotem jest kompleksowa obsługa Spotkań Wojewódzkich realizowanych w ramach projektu Eduscience na terenie całej Polski w okresie od 22 maja do 15 czerwca 2013. Nie otwierać przed dniem …<data otwarcia ofert. Nie otwierać przed dniem …<data otwarcia ofert>."
13. Zmiana złożonej oferty musi być złożone w miejscu i według zasad obowiązujących przy składaniu oferty. Zmianę złożonej oferty należy dodatkowo opatrzyć dopiskiem "ZMIANA".
14. Wycofanie złożonej oferty następuje poprzez złożenie powiadomienia podpisanego przez umocowanego na piśmie przedstawiciela Wykonawcy. Wycofanie należy złożyć w miejscu i według zasad obowiązujących przy składaniu oferty. Informację zawierającą powiadomienie należy dodatkowo opatrzyć dopiskiem "WYCOFANIE".
XI. Sposób obliczenia ceny oferty.
1. Wykonawca zobowiązany jest podać w ofercie oferowaną łączną cenę brutto za wykonanie zamówienia, Oferowane ceny brutto powinny uwzględnić wszystkie koszty związane z wykonaniem zamówienia, w tym podatek od towarów i usług.
2. Ewentualne rabaty i upusty muszą być wliczone w oferowane ceny brutto.
3. Zaoferowane ceny będą stałe i nie będą podlegać podwyższeniu w okresie trwania umowy.
4. Rozliczenia między Zamawiającym a wykonawcą prowadzone będą wyłącznie w walucie polskiej (w złotych polskich).
5. Wykonawca otrzyma wynagrodzenie za faktyczne wykonane usługi.
XII. Termin związania ofertą.
1. Wykonawca jest związany ofertą przez okres 30 dni.
2. Bieg terminu związania ofertą rozpoczyna się wraz z upływem terminu składania ofert.
3. Zamawiający może zwrócić się do Wykonawcy o przedłużenie terminu związania ofertą, na okres nie dłuższy niż 30 dni. Wykonawca może również samodzielnie przedłużyć termin związania ofertą na okres nie dłuższy niż 30 dni.
Miejsce i termin składania ofert. Otwarcie ofert.
1. Ofertę należy złożyć w terminie do dnia 17.05.2013 r. do godz. 15.00
2. Decyduje data wpływu oferty.
3. Oferty, które Zamawiający otrzyma po terminie określonym w pkt. XI.1 niniejszego Zapytania ofertowego nie zostaną otwarte i rozpatrzone.
4. Otwarcie ofert nastąpi w dniu 17.05.2013 r. do godz. 15.30
XIV. Badanie ofert.
1. Zamawiający wezwie Wykonawców, którzy w określonym terminie nie złożyli wymaganych przez Zamawiającego oświadczeń lub dokumentów potwierdzających spełnianie warunków udziału w postępowaniu, o których mowa w pkt. VI Zapytania ofertowego, lub którzy nie złożyli pełnomocnictw, albo którzy złożyli wymagane przez Zamawiającego oświadczenia i dokumenty zawierające błędy lub którzy złożyli wadliwe pełnomocnictwa, do ich złożenia w wyznaczonym terminie, chyba że mimo ich złożenia oferta Wykonawcy podlega odrzuceniu albo konieczne byłoby unieważnienie postępowania.
2. Złożone na wezwanie Zamawiającego oświadczenia i dokumenty powinny potwierdzać spełnianie przez Wykonawcę warunków udziału w postępowaniu nie później niż w dniu, w którym upłynął termin składania ofert.
3. W toku badania i oceny ofert Zamawiający może żądać od Wykonawców wyjaśnień dotyczących złożonych dokumentów lub oświadczeń lub treści złożonych ofert.
4. Ocena zgodności ofert z treścią Zapytania ofertowego przeprowadzona zostanie wyłącznie na podstawie analizy dokumentów i oświadczeń, jakie Wykonawca przedstawił w swej ofercie.
5. Zamawiający poprawi w ofercie:
1) oczywiste omyłki pisarskie;
2) oczywiste omyłki rachunkowe, z uwzględnieniem konsekwencji rachunkowych dokonanych poprawek;
3) inne omyłki polegające na niezgodności oferty ze Zapytaniem ofertowym, niepowodujące istotnych zmian w treści oferty;
4) w przypadku różnicy między ceną określoną liczbową a ceną określoną słownie Zamawiający przyjmie cenę określoną słownie.
6. Zamawiający odrzuci ofertę:
1) w przypadku niespełniania przez Wykonawcę warunków udziału w postępowaniu;
XIII.
2) w przypadku nieuzupełnienia przez Wykonawcę w terminie dokumentów lub oświadczeń lub pełnomocnictw;
3) w przypadku niezgodności treści oferty z Zapytaniem ofertowym;
4) w przypadku przedstawienia przez Wykonawcę informacji nieprawdziwych.
7. Zamawiający może w unieważnić postępowanie na każdym etapie bez podawania przyczyny.
XV. Opis kryteriów oceny ofert wraz z podaniem znaczenia tych kryteriów i sposobu oceny ofert.
1. Zamawiający dokona oceny ofert i wyboru oferty najkorzystniejszej na podstawie niżej wskazanych kryteriów oceny ofert.
2. Punkty za kryterium „Cena" zostaną przyznane w oparciu o następujący wzór:
cena oferty o najniższej cenie
liczba punktów ocenianej oferty = ----------------------------------------------- x 100 pkt
cena oferty ocenianej
Najwyższą liczbę punktów (100) za kryterium „Cena" otrzyma oferta zawierająca najniższą całkowitą cenę brutto, a każda następna oferta odpowiednio mniejszą liczbę punktów obliczoną według powyższego wzoru. Uzyskana z wyliczenia ilość punktów zostanie obliczona z dokładnością do drugiego miejsca po przecinku.
3. Za najkorzystniejszą zostanie uznana oferta, która uzyska największą liczbę punktów.
4. Zamawiający udzieli zamówienia wykonawcy, którego oferta odpowiada wszystkim wymaganiom wynikającym z Zapytania ofertowego i zostanie uznana za ofertę najkorzystniejszą zgodnie z postanowieniami Zapytania ofertowego.
5. Jeżeli Zamawiający nie będzie mógł wybrać najkorzystniejszej oferty ze względu na to, że zostały złożone oferty o takiej samej cenie, Zamawiający może wezwać Wykonawców, którzy złożyli te oferty, do złożenia w terminie określonym przez Zamawiającego ofert dodatkowych.
6. Wykonawcy, składając oferty dodatkowe, nie mogą zaoferować cen wyższych niż zaoferowane w złożonych ofertach.
7. Zamawiający jest uprawniony do wyboru kolejnej najkorzystniejszej oferty w przypadku, gdyby Wykonawca, którego oferta została uznana za najkorzystniejszą odmówił podpisania Umowy lub gdyby podpisanie umowy z takim Wykonawcą stało się niemożliwe z innych przyczyn.
XVI. Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy w sprawie zamówienia publicznego
1. Zamawiający wymaga od Wykonawcy, którego oferta zostanie wybrana, jako najkorzystniejsza, aby zawarł z nim umowę w formie pisemnej pod rygorem nieważności.
2. Zamawiający, odrębnym pismem, wskaże Wykonawcy miejsce i termin podpisania umowy.
3. Istotne dla stron postanowienia umowy, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy określa załącznik nr 5 do niniejszego Zapytania ofertowego.
XVII. Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy:
1. Zamawiający wymaga od Wykonawcy, którego oferta zostanie wybrana jako najkorzystniejsza, aby zawarł z nim umowę w formie pisemnej pod rygorem nieważności.
2. Zamawiający, odrębnym pismem, wskaże Wykonawcy miejsce i termin podpisania umowy.
XVIII. Załączniki:
1. oświadczenie o spełnianiu warunków udziału w postępowaniu;
2. wykaz wykonanych usług;
3. oświadczenie wykonawcy o braku powiązań osobowych lub kapitałowych z Zamawiającym;
4. formularz ofertowy;
5. wzór umowy
Data zamieszczenia ogłoszenia na stronie www 30.04.2013 r. | <urn:uuid:38997908-6ffd-47fb-bcc6-e1b88c453f60> | finepdfs | 1.164063 | CC-MAIN-2017-30 | http://profuturo.home.pl/pol/pliki/eduscience/20130430_spotkania_wojewodzkie_zo.pdf | 2017-07-27T00:35:19Z | crawl-data/CC-MAIN-2017-30/segments/1500549426693.21/warc/CC-MAIN-20170727002123-20170727022123-00239.warc.gz | 258,122,456 | 0.999981 | 0.999999 | 0.999999 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1262,
3465,
5475,
7624,
10320,
13262,
16169,
19034,
21620,
24282,
24819
] | 1 | 0 |
Pikieta w ANWILU
W dniu 15.11.2011 w sali CA odbyło się otwarte spotkanie z załogą. Zaproszony zarząd ANWILU nie stawił się na to spotkanie, pozostawiając pracowników po raz kolejny bez odpowiedzi na nękające ich pytania. W związku z tym na spotkaniu podjęto decyzję o powtórnym spotkaniu przed biurowcem w dniu 24.11.2011.
Biesiada Piwna
Pomysł na organizowanie „Biesiad Piwnych” przez NSZZ Solidarność okazał się strzałem w dziesiątkę. Od 14 lat impreza ta cieszy się niezmiennej zainteresowaniem tak wśród związkowców, jak i sympatyków związku. W tym roku były to aż 184 osoby. Tak liczną grupę gości pomieściła „Złota sala” w lokalu „Gościniec”. Zabawa przy stołach to świetna rozrywka. Pozwala na szybką integrację oraz na wykazanie się gości w kwestii wokalnej i tanecznej. Do tego goście mogli delektować się tradycyjnymi daniami np. kaszanka, chleb ze smalcem, kiełbaski, żurek no i piwo.
Wspólne śpiewanie starych biesiadnych melodii np. „Głęboka studzienka” czy „Sokoły” to wspaniała zabawa. Natomiast konkursy przeprowadzone przez zespół muzyczny dostarczyły wielu emocji, ale też ujawniły talenty wśród zgromadzonych gości! Gromkie brawa otrzymali bliźniacy z RemWilu biorący udział w konkursie tanecznym jako para.
Wszyscy panowie wykazali się naprawdę dużym poczuciem humoru i umiejętnościami tanecznymi i choreograficznymi. W innym konkursie trzeba było wykazać się sprawnością w rzucie kółkiem do celu.
Wysiłki konkursowiczów zostały nagrodzone smacznymi potrawami np. pieczoną gęsią lub kaczką itp. Każdy gość otrzymał także tradycyjnie śpiewnik z tekstami piosenek biesiadnych. Wspólne biesiadowanie i tańce trwały do późnych godzin nocnych.
**Menedżer w firmie**
*Sześciu na dziesięciu menedżerów nie ma umiejętności przywódczych. Lekceważą opinie pracowników i zbyt rzadko uczą się na swych błędach.*
Ponad 60 proc. polskich menedżerów musi dopiero rozwijać umiejętności przywódcze, co może być trudne, jeśli nie identyfikują się ze swym zespołem pracowników i poświęcają im niewiele czasu.
**Zamordysta w pulapce**
Eksperci przyznają, że w trudnych, niepewnych czasach część firm sięga po twardych, autorytarnych menedżerów zgodnie z popularną nadal opinią, że tacy szefowie, nawet jeśli trochę zamordyści, osiągną lepsze wyniki, wyciskając z ludzi więcej. Jednak badania globalnej firmy doradczej Vital Smarts dowodzą, że najbardziej efektywni menedżerowie, choć owszem są konkretni, nastawieni na cel i asertywni, jednocześnie potrafią docenić i słuchać swych ludzi, no i biorą pod uwagę ich interesy. Z kolei przykręcający śrubę zamordyści często wpadają w pulapkę; jeśli zarządzają przez nakazy i polecenia, to pracownicy nie czują się współodpowiedzialni za wynik, traktując to jako problem szefa. Jeśli chce się osiągać dobre wyniki, to trzeba umieć pociągnąć za sobą ludzi, zdobyć ich zaufanie i szacunek. Niezbędne są więc odpowiednie umiejętności interpersonalne. W polskich firmach widać dość wyraźny podział na szefa i pracowników, nawet jeśli menedżer wyrósł z zespołu i można by oczekiwać, że nadal będzie się czuł jego członkiem. W naszych warunkach awans i wejście do kadry kierowniczej to trochę jak nadanie tytułu szlacheckiego i transfer do innej, wyższej kasty, czemu sprzyja silna hierarchia kulturowa (pomysł szefa ma inną wartość niż pomysł pracownika) i duże zróżnicowanie płac między szeregowymi pracownikami i menedżerami.
Zjawisko to ma swoje korzenie w początkowym okresie transformacji gospodarczej, gdy zagraniczni inwestorzy uznali, że „poganiacizm” tanej siły roboczej warto dobrze płacić, i utrzymuje się, a nawet pogłębia do dziś. Trudno się więc dziwić, że wielu menedżerów identyfikuje się z lepszą, lepiej wynagradzaną grupą kadry kierowniczej, nie czując się częścią „pracowniczego plebsu”. Komunikację z
pracownikami utrudnia też sytuacja gospodarcza, która w międzynarodowych korporacjach zwiększyła presję na wprowadzanie rozwiązań przyjętych w zagranicznej centrali, nawet jeśli u nas nie do końca pasują. W takiej sytuacji nie oczekuje się od menedżerów, by wsłuchiwały się w opinię pracowników, brali je pod uwagę, skoro i tak mają wprowadzać globalny model. Bardzo ważne w relacjach międzyludzkich są wzajemne zaufanie, szacunek i swoboda ekspresji. Zarówno zaufanie, jak i szacunek oraz możliwość otwartego wyrażania siebie muszą dotyczyć obydwóch stron. Do budowania dobrze funkcjonujących relacji potrzebne także są regularne kontakty, w ciągu których obie strony będą mogły wspólnie dochodzić do wniosków. W naszym zakładzie niestety nie funkcjonuje to najlepiej.
Dobry menedżer powinien motywować swoich pracowników cały czas. To nie mogą być jednorazowe momenty i przypływy energii, tylko ciągły proces wzmacniania pozytywnych zachowań. Menedżer, który osiągnie określony autorytet wśród pracowników powinien zarządzać przez zachęty. Czy tak u nas jest? Niestety arogancja władzy coraz częściej daje o sobie znać. Brak chęci do rozmów i kompromisów doprowadził do sporu zbiorowego. W dobrze zarządzanym zakładzie nie powinno to mieć miejsca.
**Emerytury - przerażające liczby dotyczące Polaków**
Przeciętny Polak przez całe życie zawodowe odkłada na swoją emeryturę jakiś milion złotych. Większość nigdy nie zobaczy tych pieniędzy. Nie dożyje emerytury albo będzie ją pobierać bardzo krótko. Co gorsza, odkładanych przez nas latami pieniędzy nie dostaną też nasze dzieci. Polska przoduje w rankingu krajów, w którym mężczyźni umierają przedwcześnie – alarmuje Komisja Europejska, która zauważyła, że Polacy żyją o blisko 10 lat krócej niż Polki. Aż 40 proc. zgonów mężczyzn następuje zanim osiągną oni 64 rok życia! A skoro tak, to w nowym systemie niewielu dożyje emerytury. I już się buntują.
**Gdzie są te pieniądze?**
– Jestem przekonany, że chcecie doprowadzić, żeby jak największa ilość osób zmarła zanim dostanie pierwszą emeryturę, żeby zostały wam ich pieniądze – napisał jeden z internautów tuż po wysłuchaniu expose premiera Donalda Tuska (54 l.), który chce zrównać wiek emerytalny kobiet i mężczyzn do 67 lat. I dodał: – Nie jest moją intencją udanie się do grobu ze świadectwem pracy, jeszcze chciałbym pozyc trochę na emeryturze. Czy wiecie ile osób umiera przed osiągnięciem wieku emerytalnego? Jest to ponad połowa ubezpieczonych, więc zapytam gdzie podziwiają się pieniądze z ich składek emerytalnych – pyta premiera internauta Tadeusz 54 lata, który nie ukrywa, że on „chce tylko spokojnie żyć”. Obawy pana Tadeusza są, niestety, uzasadnione. Bo składki zbierane na emeryturę przez całe życie przepadają, nie są przecież dziedziczone przez rodzinę. A i statystyka jest nieubłagana.
**Tylko 4 lata na emeryturze**
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego, Polak żyje dziś przeciętnie zaledwie 71 lat, więc z uroków emerytury na nowych zasadach skorzysta zaledwie przez 4 lata – o ile w ogóle dożyje takiego wieku. GUS przewiduje także, że w 2035 roku, mężczyźni będą żyli 6 lat dłużej niż dziś, ale marna to pociecha. Polki pożyją na emeryturze dłużej – dziś przeciętnie osiągają 80 lat.
**To dla wyższych świadczeń**
Premier Tusk przekonuje, że dzięki dłuższej pracy, można liczyć na wyższe
emerytury. – Co dla starego faceta za różnica czy te pięć lat do śmierci dostaje 1500 zł czy 1600 zł? – pyta premiera internauta.
Ale Donald Tusk podał w swoim expose konkretne przykłady, że dłuższa praca kobietom się opłaci. Dzisiejsza 50-latka, która przejdzie na emeryturę w wieku 63 lat (wiek emerytalny będzie podwyższany stopniowo – o jeden miesiąc co cztery miesiące), dostanie 15 do 20 proc. więcej niż dziś. Kobieta 39-letnia, która w nowym systemie przejdzie na emeryturę dopiero w 2040 roku, będzie miała blisko dwukrotnie wyższą emeryturę, niż gdyby przeszła na emeryturę w wieku 60 lat. – To, co chcą zrobić z kobietami, to jest skandal – tak w TVN24 skwitował emerytalną propozycję Ryszard Kalisz (54 l.), poseł SLD.
Oto bieda Polaków w liczbach:
- **68 złotych miesięcznie**
Takiej wysokości zasilek na dziecko do 5 roku życia wypłaca państwo. Ale tylko w przypadku, kiedy dochód na członka rodziny nie przekracza 504 złotych netto. Na dziecko od 5 do 18 roku życia zasilek ten wynosi 91 złotych.
- **17 procent**
Tylu Polaków żyje w domach zagrożonych ubóstwem relatywnym. Oznacza to, że tylu Polaków żyje w gospodarstwach, gdzie wspólny dochód nie przekracza 1795 złotych miesięcznie.
- **660 złotych miesięcznie**
Za tyle według państwa powinien przeżyć miesiąc bezrobotny. Taki zasilek wypłaca państwo przez pierwsze trzy miesiące na bezrobociu, potem zostaje on zmniejszony do 529 złotych na rękę.
- **634 złotych miesięcznie**
Osoba ciężko doświadczona przez los, całkowicie niezdolna do podjęcia pracy, może dostać emeryturę lub rentę takiej właśnie wysokości
**-1 milion 861 tysięcy**
Tylu Polaków jest bez pracy według oficjalnych statystyk. W urzędach pracy dla blisko 2 milionowej rzeszy bezrobotnych czeka zaledwie 49,5 tysiąca ofert pracy.
**-3,2 miliona**
Tylu Polaków dostaje co miesiąc emeryturę niższą niż tysiąc złotych.
**Humor**
Żona do męża:
- Zobacz, ja muszę pracą, prasować, sprzątać, nigdzie nie mogę wyjść, czuję się jak Kopciuszek.
Mąż na to:
- A nie mówiłem, że ze mną będzie ci jak w bajce?
***
Ksiądz podczas mszy w kościele:
- Małżeństwo to tak jakby dwa okręty spotkały się w porcie.
Jeden z mężczyzn odzywa się szeptem do kolegi:
- To ja chyba trafiłem na okręt wojenny.
***
Tak się wczoraj uśmieiałam w tym teatrze, kochany, że wróciłam do domu półżywa...
- Powinna najdroższa pójść jeszcze raz na ten spektakl...
Redaguje zespół.
Wydaje: Komisja Zakładowa NSZZ Solidarność w ANWILU SA, tel. 32-32, 33-32
Do użytku wewnętrznego | 85d5352a-70ea-4b3e-9234-4514f0b539f4 | finepdfs | 2.384766 | CC-MAIN-2022-40 | https://solidarnosc-anwil.pl/lib/naxz28/Refleksje_61-l4bf001f.pdf | 2022-09-25T20:21:08+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030334596.27/warc/CC-MAIN-20220925193816-20220925223816-00351.warc.gz | 585,512,208 | 0.999973 | 0.999975 | 0.999975 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1231,
3774,
7106,
9607
] | 1 | 0 |
Jak rozwija się Lublin?
Raport monitoringowy z realizacji Strategii Rozwoju Lublina na lata 2013–2020 w 2013 r.
strategia2020.lublin.eu
Zespół autorów
KOORDYNACJA PRAC I NADZÓR MERYTORYCZNY
dr Mariusz Sagan
REDAKCJA MERYTORYCZNA
Kinga Bednarzewska
Piotr Maleszyk
Paulina Olchowska
Robert Żyśko
PRZYGOTOWANIE DANYCH, ZESTAWIENIA TABELARYCZNE I GRAFICZNE
Piotr Maleszyk
Paulina Olchowska
Robert Żyśko
Urząd Miasta Lublin
Wydział Strategii i Obsługi Inwestorów
20-080 Lublin, plac Litewski 1
tel.: 81 466 25 00, fax.: 81 466 25 01
e-mail: email@example.com
www.strategia2020.lublin.eu
Lublin, maj 2016 r.
Spis treści
Wykaz stosowanych skrótów ................................................................. 4
A. Otwartość .................................................................................. 11
A.1. Poprawa dostępności komunikacyjnej Lublina ........................................... 12
A.2. Rozwój relacji zewnętrznych ..................................................................... 20
A.3. Wzmacnianie otwartości kulturowej ............................................................ 32
A.4. Budowanie więzi regionalnych i metropolitalnych ....................................... 35
B. Przyjazność ................................................................................ 43
B.1. Poprawa infrastruktury technicznej .............................................................. 44
B.2. Zwiększenie komfortu życia ....................................................................... 57
B.3. Dbałość o kulturę przestrzeni ................................................................... 73
B.4. Wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego ............................................... 81
B.5. Podnoszenie jakości edukacji ..................................................................... 101
B.6. Partycypacja społeczna .............................................................................. 113
C. Przedsiębiorczość ................................................................. 117
C.1. Rozwój sektora przemysłu .......................................................................... 118
C.2. Rozwój sektora usług .................................................................................. 127
C.3. Kultura przedsiębiorczości ......................................................................... 133
C.4. Wspieranie przemysłów kreatywnych .......................................................... 146
D. Akademickość ........................................................................ 151
D.1. Umiejscowienie uczelni ............................................................................. 152
D.2. Symbioza z otoczeniem .............................................................................. 160
D.3. Genius loci miasta uniwersyteckiego .......................................................... 164
D.4. Przyciąganie i zatrzymywanie talentów w Lublinie ...................................... 169
Bibliografia .................................................................................. 185
Spis ramek .................................................................................... 189
Spis rysunków ............................................................................. 190
Spis tabel ...................................................................................... 191
Wykaz stosowanych skrótów
ACK UMCS Akademickie Centrum Kultury Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej „Chatka Żaka”
AZS Akademicki Związek Sportowy
DPS Dom Pomocy Społecznej
EFS Europejski Fundusz Społeczny
ESK 2016 Europejska Stolica Kultury 2016
FINA (fr. Fédération Internationale de Natation) – Światowa Federacja Pływacka
FP Fundusz Pracy
GDDKiA Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad
GUS Główny Urząd Statystyczny
ICT (ang. Information and Communication Technologies)
IOB Instytucje Otoczenia Biznesu
JST Jednostka Samorządu Terytorialnego
KRS Krajowy Rejestr Sądowy
KUL Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II
LOM Lubelski Obszar Metropolitalny
LPNT Lubelski Park Naukowo-Technologiczny S.A.
MNiSW Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego
MOPR Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie
MPK Miejskie Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Sp. z o.o.
MSP / MŚP Sektor Małych i Średnich Przedsiębiorstw
MUP Miejski Urząd Pracy w Lublinie
NGA (ang. Next-generation access) – sieć dostępu nowej generacji
NIK Najwyższa Izba Kontroli
NUTS Klasyfikacja Jednostek Terytorialnych do Celów Statystycznych
ONZ Organizacja Narodów Zjednoczonych
OZE Odnawialne Źródła Energii
PAN Polska Akademia Nauk
PFRON Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych
PKD Polska Klasyfikacja Działalności
PKP IC PKP Intercity S.A.
PL Politechnika Lubelska
PO RPW Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej
PZPN Polski Związek Piłki Nożnej
REGON Krajowy Rejestr Urzędowy Podmiotów Gospodarki Narodowej
SDR Średni Dobowy Ruch [pojazdy/dobę]
SIO System Informacji Oświatowej
SOR Szpitalny Oddział Ratunkowy
SSE Specjalna Strefa Ekonomiczna
SSPW Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej
Strategia Lublin 2020 Strategia Rozwoju Lublina na lata 2013–2020
UM Uniwersytet Medyczny w Lublinie
UMCS Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
UMWL Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie
WSEI Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w Lublinie
WSNS Wyższa Szkoła Nauk Społecznych z siedzibą w Lublinie
WSPiA Wyższa Szkoła Prawa i Administracji w Lublinie
WSSP Wyższa Szkoła Społeczno-Przyrodnicza im. Wincentego Pola w Lublinie
WUP Wojewódzki Urząd Pracy
ZUS Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Wstęp
W procesie planowania strategicznego w samorządzie niezbędnym elementem jest regularne monitorowanie zachodzących zjawisk i zmian. Pozwala ono nie tylko określić skuteczność i postęp realizacji przyjętych zamierzeń, ale także dokonać korekt wynikających z nieuwzględnionych wcześniej czynników lub z nieprzewidzianych zjawisk, zmieniających uwarunkowania realizacyjne. Strategia Rozwoju Lublina na lata 2013–2020 przyjęta Uchwałą nr 693/XXVIII/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 28 lutego 2013 r. zakłada ocenę jej realizacji w oparciu o przyjęte mierniki/wskaźniki monitorujące, które odnoszą się do poszczególnych Obszarów Rozwojowych i Celów.
Niniejszy raport jest pierwszym raportem monitorującym stopień wykonania Strategii Lublin 2020. Opisuje podjęte w 2013 r. przez Urząd Miasta Lublin i jego jednostki zależne oraz podmioty zewnętrzne działania, które przyczyniły się realizacji założonych celów. Prezentuje także stopień realizacji celów w oparciu o mierniki i wskaźniki zawarte w Strategii Lublin 2020, ukazując tym samym tendencje, jakie można było zaobserwować w poszczególnych sferach funkcjonowania miasta i jego otoczenia społeczno-gospodarczego.
Zasadniczą część raportu podzielono na cztery rozdziały odpowiadające przyjętym w Strategii Obszarom Rozwojowym (Otwartość, Przyjazność, Przedsiębiorczość, Akademickość). W ramach rozdziałów poszczególne podrozdziały odpowiadają konkretnym celom.
Większość mierników i wskaźników kwantyfikujących poszczególne cele bazuje na danych zgromadzonych i upublicznionych przez Główny Urząd Statystyczny w Warszawie, danych i informacjach wewnętrznych Urzędu Miasta Lublin, danych przekazanych przez odpowiednie instytucje, jak np. Komenda Miejska Policji w Lublinie, Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie, oraz informacjach dostępnych w innych źródłach (np. publikacjach, raportach, wydawnictwach branżowych itd.).
Na etapie tworzenia Strategii Lublin 2020 autorzy zaproponowali katalog mierników/wskaźników do monitorowania stopnia realizacji założonych celów. Zgodnie z zapisami jakie znalazły się w Strategii katalogu tego nie należy traktować restrykcyjnie. W niniejszym dokumencie starano się zachować przyjętą strukturę, lecz nie zawsze było to możliwe z różnych przyczyn. W tabeli 1 przedstawiono katalog mierników i wskaźników jakie zostały opisane w niniejszym raporcie.
Tabela 1: Wykaz mierników/wskaźników służących do monitorowania Strategii Rozwoju Lublina na lata 2013–2020 wykorzystanych w raporcie za 2019 r.
| Obszar | Cel | Miernik/Wskaźnik |
|-------------------------|----------------------------------------------------------------------|----------------------------------------------------------------------------------|
| **A. OTWARTOŚĆ** | | |
| A.1. Poprawa dostępności komunikacyjnej Lublina | **Ilościowe:** czas przejazdu i odległość do największych miast oraz przejść granicznych z krajami sąsiadującymi (kolej, samochód) liczba pasażerów korzystających z portu lotniczego liczba połączeń lotniczych i kolejowych oraz ich kierunki natężenie ruchu na drogach dojazdowych do Lublina długość szkieletowej szerokopasmowej sieci światłowodowej liczba bezpłatnych punktów dostępu do sieci internetowej **Opisowe:** analiza projektów inwestycyjnych poprawiających dostępność komunikacyjnej Lublina |
| A.2. Rozwój relacji zewnętrznych | **Ilościowe:** liczba turystów krajowych i zagranicznych odwiedzających Lublin baza noclegowa i jej wykorzystanie liczba miast partnerskich i podpisanych porozumień o współpracy **Opisowe:** analiza działalności Urzędu Miasta w zakresie współpracy międzynarodowej (realizowane projekty z miastami partnerskimi) analiza działalności Centrum Kompetencji Wschodnich analiza działalności promocyjnej Urzędu Miasta |
| A.3. Wzmocnianie otwartości kulturowej | **Opisowe:** analiza realizowanych projektów międzynarodowych przez miasto i podległe mu instytucje analiza działalności instytucji kultury i Urzędu Miasta w kontekście podkreślania wielokulturowego charakteru miasta |
| A.4. Budowanie więzi regionalnych i metropolitalnych | **Ilościowe:** długość tras komunikacji publicznej poza granicami miasta Lublin wysokość PKB na mieszkańca liczba zarejestrowanych patentów wskaźniki innowacyjności **Opisowe:** analiza postępów w budowie spójnego systemu transportowego/komunikacyjnego dla metropoli |
| **B. PRZYJAZNOŚĆ** | | |
| B.1. Poprawa infrastruktury technicznej | **Ilościowe:** wydatki budżetu miasta na transport i łączność gęstość sieci drogowej liczba pasażerów korzystających z komunikacji publicznej długość ścieżek rowerowych długość sieci rozdzielczej wodociągowej, kanalizacyjnej i gazowej oraz odsetek mieszkańców korzystających z instalacji ilość oraz struktura odpadów odebranych ilość odprowadzonych i oczyszczonych ścieków wydatki budżetu miasta na gospodarkę komunalną i ochronę środowiska **Opisowe:** analiza działalności inwestycyjnej Urzędu Miasta w zakresie poprawy lokalnego układu komunikacyjnego analiza działalności inwestycyjnej Urzędu Miasta w zakresie poprawy jakości transportu publicznego analiza działalności Urzędu Miasta w zakresie ochrony środowiska |
---
1 W Obszarze Rozwojowym Otwartość ze względu na brak kompletnych i rzetelnych danych odstąpiono od podania kilku mierników ilościowych: liczby połączeń autobusowych i ich kierunków, liczby uczestników konferencji i kongresów związanych tematycznie z Partnerstwem Wschodnim oraz liczby realizowanych projektów międzynarodowych przez miasto i podległe mu instytucje. W bieżącym raporcie nie dokonano także analizy powiązań z innymi metropoliami i analizy działalności instytucji/obiektów o funkcjach metropolitalnych na terenie miasta.
| Obszar | Cel | Miernik/Wskaźnik |
|--------|-----|------------------|
| **B. PRZYJAZNOŚĆ**<sup>2</sup> | B.2. Zwiększenie komfortu życia | **Ilościowe:**
przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania przypadająca na osobę
średnie ceny mieszkań na rynku pierwotnym i wtórnym
wyposażenie mieszkań w instalacje sanitarno-techniczne
liczba przestępstw i ich wykrywalność
liczba kolizji i wypadków drogowych
liczba szpitali, różek szpitalnych, przychodni i udzielonych porad lekarskich
liczba placówek stacjonarnej pomocy społecznej, ich obciążenie i struktura korzystających
**Opisowe:**
analiza działalności Urzędu Miasta w zakresie pomocy społecznej i przystosowania przestrzeni publicznej dla osób z niepełnosprawnością |
| | B.3. Dbałość o kulturę przestrzeni | **Ilościowe:**
pokrycie powierzchni miasta planami zagospodarowania przestrzennego
liczba pojazdów poruszających się po drogach
liczba miejsc parkingowych (płatnych i bezpłatnych)
tereny zieleni będące w gestii samorządu
**Opisowe:**
analiza działalności Urzędu Miasta na rzecz rewitalizacji |
| | B.4. Wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego | **Ilościowe:**
liczba kin i ludności na 1 miejsce oraz liczba widzów i seansów
liczba muzeów i zwiedzających
księgozbiór bibliotek, liczba czytelników i wypożyczeń
liczba obiektów sportowych, klubów sportowych oraz medali zdobywanych przez lubelskich sportowców
**Opisowe:**
analiza oferty sportowo-rekreacyjnej miasta
analiza działalności inwestycyjnej w obszarze sportu i rekreacji
analiza struktury instytucji kultury
analiza działalności w zakresie dziedzictwa historycznego i kulturowego oraz wspierania różnorodności kulturowej miasta |
| | B.5. Podnoszenie jakości edukacji | **Ilościowe:**
liczba miejsc w żłobkach i przedszkolach
liczba placówek oświatowych i uczniów w szkołach
komputeryzacja i dostęp do Internetu w szkołach
wyniki sprawdzianów w szkołach podstawowych i egzaminów gimnazjalnych
zdawalność egzaminów maturalnych
**Opisowe:**
analiza działań Urzędu Miasta w zakresie oświaty (realizowane programy i projekty) |
| | B.6. Partycypacja społeczna | **Ilościowe:**
liczba organizacji pozarządowych (fundacje, stowarzyszenia, organizacje społeczne)
**Opisowe:**
analiza współpracy Urzędu Miasta z organizacjami pozarządowymi
analiza istniejących form wsparcia komunikacji mieszkańców z władzami miasta |
---
<sup>2</sup> W przypadku Obszaru Rozwojowego Przyjazność w celu B.5. Podnoszenie jakości edukacji współczynniki skolaryzacji (szkoły podstawowe i gimnazja) zastąpiono prostszymi w interpretacji i wprost pokazującymi poziom nauczania danymi dotyczącymi wyników osiąganych ze sprawdzianów w szkołach podstawowych i egzaminów gimnazjalnych. Z racji braku jakichkolwiek wyborów lub referendum w 2013 r. nie zostały zamieszczone dane na temat frekwencji w wyborach i referendum. Zaś przy celu B.6. Partycypacja społeczna nie znalazła się analiza efektów funkcjonowania systemu Planów Rozwoju Dzielnic, gdyż nie został on jeszcze wdrożony. Z kolei część tą wzbogacono o analizę istniejących form wsparcia komunikacji mieszkańców z władzami miasta.
| Obszar | Cel | Miernik/Wskaźnik |
|--------|-----|------------------|
| **C. PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ**<sup>3</sup> | C.1. Rozwój sektora przemysłu | **Ilościowe:**
nakłady inwestycyjne w przedsiębiorstwach
wartość brutto środków trwałych w przedsiębiorstwach
produkcja sprzedana przemysłu ogółem i w przeliczeniu na 1 mieszkańca
liczba pracujących w przemyśle
**Opisowe:**
analiza działalności Urzędu Miasta w zakresie promocji gospodarczej sektora przemysłu i kreowania warunków do rozwoju branż priorytetowych
analiza funkcjonowania SSE Euro-Park Mielec Podstrefa Lublin |
| | C.2. Rozwój sektora usług | **Ilościowe:**
zatrudnienie w sektorze usług wg różnych podziałów
liczba i powierzchnia użytkowa budynków biurowych oraz handlowo-usługowych oddanych do użytku
**Opisowe:**
analiza działalności Urzędu Miasta w zakresie promocji gospodarczej sektora usług i kreowania warunków do rozwoju branż priorytetowych |
| | C.3. Kultura przedsiębiorczości | **Ilościowe:**
liczba i struktura podmiotów wpisanych do rejestru REGON
zmiany liczby podmiotów gospodarki narodowej wpisanych do rejestru REGON
liczba i rodzaj działających klastrów
**Opisowe:**
analiza działalności Urzędu Miasta (w tym Miejskiego Urzędu Pracy) w kontekście wspierania rozwoju przedsiębiorczości
analiza działalności instytucji otoczenia biznesu |
| | C.4. Wspieranie przemysłów kreatywnych | **Ilościowe:**
liczba i struktura podmiotów działalności gospodarczej zaliczanych do sektora przemysłów kreatywnych
odsetek podmiotów sektora kreatywnego w podmiotach gospodarczych ogółem
**Opisowe:**
analiza działalności Urzędu Miasta i innych instytucji w zakresie wsparcia przemysłów kreatywnych |
| **D. AKADEMICKOŚĆ**<sup>4</sup> | D.1. Umiejscowienie uczelni | **Ilościowe:**
liczba studentów zagranicznych w stosunku do ogólnej liczby studentów
liczba kierunków prowadzonych w językach obcych
miejsc uczelni w rankingach uwzględniających kryterium umiędzynarodowienia
**Opisowe:**
analiza działalności lubelskich uczelni wyższych w zakresie współpracy z zagranicznymi ośrodkami akademickimi
analiza działalności Urzędu Miasta Lublin na rzecz przyciągnięcia studentów zagranicznych |
| | D.2. Symbioza z otoczeniem | **Ilościowe:**
liczba wdrożeń dostarczonych przez naukę
**Opisowe:**
analiza współpracy na płaszczyźnie uczelnie-biznes, uczelnie-uczelnia, uczelnie-miasto |
---
<sup>3</sup> Przy celu C.3. Kultura przedsiębiorczości nie podano danych na temat firm działających w lubelskich inkubatorach. Powodem było to, że większość działających w Lublinie inkubatorów nie udostępniła takich informacji. Z kolei przy celu C.4. Wspieranie przemysłów kreatywnych zabrakło danych na temat liczby zatrudnionych w sektorze kreatywnym w stosunku do ogólnej liczby zatrudnionych. Natomiast informacja o liczbie i rodzaju działających klastrów znalazła się w opisie realizacji celu C3. Kultura przedsiębiorczości, a nie jak pierwotnie przewidziano w celu C1. Rozwój sektora przemysłu.
<sup>4</sup> Przy opisywaniu realizacji celów w Obszarze Rozwojowym Akademickość problematyczną kwestią było zapewnienie porównywalności danych i informacji jakie Urząd Miasta otrzymał od lubelskich uczelni. Z tego względu w raporcie nie zostały podane dane dotyczące liczby naukowców, nauczycieli akademickich i studentów korzystających z europejskich i światowych programów wymiany akademickiej oraz wspólnych projektów realizowanych na płaszczyźnie uczelnie-biznes, uczelnie-uczelnia, uczelnie-miasto. Niemożliwe okazało się również pozyskanie informacji na temat wyników nauczania przedsiębiorczości w szkołach (liczby laureatów, średnich ocen) oraz liczby uczących się języków obcych w szkołach. Przy opisie realizacji celu D.4. Przyciąganie i zatrzymywanie talentów w Lublinie nie dokonano szczegółowej analizy funkcjonujących programów wsparcia uczniów i studentów. Natomiast informacja na temat miejsc uczelni w rankingach uwzględniających różne kategorie została przeniesiona z celu D.3. Genius loci miasta uniwersyteckiego do celu D.4. Przyciąganie i zatrzymywanie talentów w Lublinie.
| Obszar | Cel | Miernik/Wskaźnik |
|--------|-----|------------------|
| **D. AKADEMICKOŚĆ** | **D.3. Genius loci miasta uniwersyteckiego** | **Ilościowe:** liczba studentów w stosunku do liczby mieszkańców
**Opisowe:** analiza oferty praktyk i wolontariatu w instytucjach publicznych
analiza oferty kulturalno-edukacyjnej w mieście tworzonej przez środowisko akademickie oraz dedykowanej dla studentów |
| | **D.4. Przyciąganie i zatrzymywanie talentów w Lublinie** | **Ilościowe:** liczba absolwentów szkół średnich i wyższych
miejscu uczelni w rankingach uwzględniających różne kategorie
**Opisowe:** analiza danych z systemu monitorowania losów absolwentów szkół średnich i uczelni wyższych
analiza oferty edukacyjnej lubelskich uczelni wyższych (kierunki, specjalności) |
Uwagi: W opracowaniu nie zostały opisane mierniki jakościowe. Wynika to z faktu nieprzeprowadzenia przez Urząd Miasta badań jakościowych. W 2013 r. opracowano wstępne założenia badawcze wraz z kwestionariuszem ankietowym oraz przeprowadzono pilotaż sprawdzający poprawność konstrukcji kwestionariusza. Pełne badania zostaną przeprowadzone w kolejnych latach.
Źródło: Opracowanie własne
A. Otwartość
Lublin zawsze rozwijał się dzięki otwartości – jako słynące z jarmarków miasto kupieckie pomiędzy Krakowem a Wilnem, na skrzyżowaniu ważnych szlaków prowadzących w cztery strony świata. Dzięki wejściu do Unii Europejskiej i położeniu na wschodnim skraju Polski Lublin powoli wraca do roli miejsca spotkań i wymiany. Otwartość dotyczy wszystkich wymiarów czy rodzajów sąsiedztwa i dlatego przenika całą Strategię jako otwartość naszej wyobraźni na przyszłość i przeszłość, na samych mieszkańców i gości, na umiędzynarodowienie uczelni i kontakty gospodarcze. Tej otwartości potrzebujemy tak w kategoriach kompetencji mentalnych naszej społeczności, jak i w wymiarze praktykowanych kontaktów międzynarodowych, a także jako fundamentu w relacjach z lokalnymi podmiotami oraz okolicznymi gminami i regionem.
Otwartość jako obszar rozwojowy odnosi się do budowania coraz lepszych kontaktów zewnętrznych Lublina budujących wizerunek miasta i kreujących nowe możliwości rozwoju. Obszar ten rozgałęzia się na cztery cele: poprawa dostępności komunikacyjnej miasta, rozwój relacji zewnętrznych, wzmacnianie otwartości kulturowej oraz budowanie więzi regionalnych i metropolitarnych. Realizacja każdego z tych celów jest monitorowana za pomocą zestawu wskaźników ilościowych i opisowych.
A.1. Poprawa dostępności komunikacyjnej Lublina
Miejsce Lublina w Polsce i Europie – jego ranga i atrakcyjność – zależą w pierwszej kolejności od poprawy dostępności komunikacyjnej miasta. Aby miasto mogło osiągać korzyści ze swojego położenia, potrzebujemy dróg łączących Lublin z resztą Polski i Europy, mostów na Wiśle, połączeń kolejowych, lotniczych i taniego, szerokopasmowego dostępu do Internetu. Jednym z celów realizowanych działań powinno być uniezależnienie nas od Stolicy i wzmocnienie relacji z innymi ośrodkami. Na tym tle korzystne dla Lublina ustalenia zawiera Program Budowy Dróg Krajowych na lata 2014-2023, w którym zaplanowano nie tylko dokończenie budowy drogi ekspresowej S17 do Warszawy, ale także budowę drogi ekspresowej wzdłuż wschodniej granicy Polski, łączącej Lublin z Białymstokiem i Rzeszowem, czy dokończenie brakujących odcinków trasy S12 do Piotrkowa Trybunalskiego oraz do granicy z Ukrainą. Możliwość szybkiego i łatwego dotarcia do Lublina różnymi środkami transportu sprawia, że miasto staje się miejscem spotkań i wymiany, zarówno w kontaktach międzynarodowych, jak i relacjach z okolicznymi gminami i regionem. Dostępność komunikacyjna wpływa również na przyjazność miasta i rozwój przedsiębiorczości, a także przyczynia się do wzmocnienia pozycji Lublina jako ośrodka akademickiego.
Ocena dostępności Lublina wymaga analizy wielu mierników ilościowych i opisowych. Wychodząc od analizy położenia Lublina w kontekście odległości i czasu dojazdu do polskich i zagranicznych miast, w niniejszym raporcie zaprezentowano opis najważniejszych z punktu widzenia dostępności projektów w zakresie infrastruktury drogowej, następnie liczbę pasażerów i połączeń lotniczych, dostępne dane o połączeniach kolejowych, natężeniu ruchu na drogach dojazdowych oraz informacje o długości szerokopasmowej sieci światłowodowej i punktów dostępu Hot Spot.
Lublin jest największym miastem wschodniej Polski i stolicą województwa lubelskiego. Leży na pograniczu Wyżyny Lubelskiej, Polesia i Podlasia, niedaleko wschodniej granicy Unii Europejskiej. Odległość do największych miast i innych ważnych destynacji, mierzona liczbą kilometrów oraz czasem dojazdu, zaprezentowano w tabeli 2.
Tabela 2: Odległość oraz czas przejazdu do wybranych miejsc w Polsce i na świecie
| Odległość (km) | Czas przejazdu |
|----------------|-----------------|
| | kolej | samochód |
| Miasta w Polsce | | |
| Warszawa | 161 | 2 h 21 min | 2 h 20 min |
| Łódź | 308 | 5 h 35 min | 3 h 40 min |
| Wrocław | 514 | 9 h 22 min | 5 h 15 min |
| Kraków | 273 | 6 h 55 min | 4 h 10 min |
| Gdańsk | 504 | 9 h 15 min | 5 h 40 min |
| Poznań | 468 | 5 h 03 min | 5 h 39 min |
| Przejścia graniczne | | |
| Dorohusk (Ukraina) | 96 | 1 h 35 min | 1 h 18 min |
| Terespol (Białoruś) | 161 | 3 h 53 min | 2 h 5 min |
| Barwinek (Słowacja) | 258 | - | 4 h 10 min |
| Międzynarodowe lotniska | | |
| Świdnik (Port Lotniczy Lublin S.A.) | 14,4 | 0 h 16 min | 0 h 19 min |
| Warszawa (Port Lotniczy im. F. Chopina) | 176 | 2 h 51 min | 2 h 30 min |
| Rzeszów (Port Lotniczy Rzeszów-Jasionka) | 159 | 3 h 37 min | 2 h 20 min |
| Miasta w Europie | | |
| Mińsk | 509 | - | 5 h 50 min |
| Lwów | 220 | - | 3 h 20 min |
| Wiedeń | 723 | - | 8 h 30 min |
| Praga | 787 | - | 8 h 40 min |
| Berlin | 738 | - | 7 h 20 min |
| Bruksela | 1 467 | - | 13 h 30 min |
Źródło: Opracowanie własne
Bez wątpienia miejsce Lublina w Polsce i Europie zależy w pierwszej kolejności od poprawy dostępności komunikacyjnej miasta. Rysunek 1 przedstawia przebieg obwodnicy Lublina wraz ze wskazaniem głównych węzłów zjazdowych, której budowa (rozpoczęta w 2011 r.) ma na celu odciążenie ulic miejskich z ruchu tranzytowego oraz zwiększenie dostępności wielu terenów miejskich. Oddanie północnej części obwodnicy nastąpiło w 2014 r.
Rysunek 1: Przebieg obwodnicy Lublina
Źródło: Materiały Wydziału Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin
Budowany od 2010 r. odcinek drogi dojazdowej do Lublina Lublin Felin–Piaski oddano do użytkowania 11 lipca 2013 r. Ponadto kontynuowano budowę obwodnicy na odcinkach: Jastków–Lublin Sławinek, Lublin Rudnik–Lublin Felin oraz Lublin Sławinek–Lublin Rudnik (prace rozpoczęły się w 2011 r.). Cała trasa stanowi odcinek drogi ekspresowej S17, która połączy Lublin z Warszawą oraz ze wschodnią granicą państwa. Realizacja projektu poprawi dostępność transportową Lublina i regionu oraz umożliwi osiągnięcie wielu korzyści społecznych i gospodarczych, m.in. dzięki zwiększeniu atrakcyjności inwestycyjnej, rozwojowi handlu i turystyki czy zwiększeniu mobilności społecznej.
W celu poprawy dostępności komunikacyjnej Lublina realizowane były także dwa inne projekty: budowa ul. Zelwerowicza w Lublinie na odcinku od ul. Poligonowej do ul. Choiny wraz z budową wiaduktu nad Suchą Doliną\(^5\) oraz budowa drogi dojazdowej do węzła drogowego „Dąbrowica” obwodnicy Miasta Lublin w ciągu dróg ekspresowych S12, S17 i S19 (odcinek od skrzyżowania al. Solidarności z al. Warszawską do granic miasta)\(^6\). Oba projekty ukończono w 2014 r. Realizacja pierwszego poprawi dojazd do dzielnic Bursaki i Rudnik, na terenie których równolegle realizowany jest projekt polegający na kompleksowym uzbrojeniu terenów inwestycyjnych, który przyczyni się do aktywizacji gospodarczej tego obszaru miasta. Inwestycja stanowi jednocześnie kolejny etap łączenia północnych dzielnic miasta z jego obwodnicą, a wybudowaną ul. Zelwerowicza będzie stanowiła alternatywę komunikacyjną dla obciążonej ruchem al. Solidarności. Budowa drogi dojazdowej do węzła drogowego „Dąbrowica” spowoduje natomiast przejęcie większości ruchu drogowego z dotychczasowej al. Warszawskiej, a tym samym przyczyni się do poprawy warunków bezpieczeństwa i komfortu ruchu na tym odcinku. Inwestycja umożliwi także przeniesienie ruchu tranzytowego na obwodnicę Lublina.
Zasadniczą poprawę dostępności komunikacyjnej Lublina zapewnia otwarty w 2012 r. nowoczesny Port Lotniczy Lublin S.A. w Świdniku. W pierwszym pełnym roku funkcjonowania lotniska odnotowano wysoką dynamikę ruchu pasażerskiego, co – wraz z rozwojem sieci połączeń – świadczy o sukcesie tego projektu infrastrukturalnego. W 2013 r. Port Lotniczy zrealizował łącznie 2 286 operacji lotniczych, obsługując przy tym 189 702 pasażerów. Ponad połowa operacji (1 274) miała charakter ruchu rozkładowego, 936 – ruchu General Aviation, zaś 76 operacji zrealizowanych zostało w systemie ruchu czarterowego (por. tab. 3). Pod względem ilości obsłużonych pasażerów dominował ruch rozkładowy, z którego skorzystało 95,9% wszystkich pasażerów.
| Liczba operacji lotniczych | Razem | Ruch rozkładowy | Ruch czarterowy | Ruch General Aviation |
|---------------------------|-------|-----------------|-----------------|----------------------|
| Liczba obsłużonych pasażerów | 2 286 | 1 274 | 76 | 936 |
Tabela 3: Liczba operacji lotniczych oraz obsłużonych pasażerów według rodzaju ruchu lotniczego w 2013 r.
**Zródl**: Dane Portu Lotniczego Lublin S.A.
Zaprezentowany poniżej wykres 1 przedstawia rozkład liczby obsłużonych pasażerów oraz zrealizowanych operacji lotniczych w ciągu roku. Największą liczbę operacji odnotowano w sierpniu (274 operacje), zaś w lipcu lotnisko obsłużyło największą liczbę pasażerów (21 662 osoby).
---
\(^5\) Więcej informacji na stronie projektu.
\(^6\) Więcej informacji na stronie projektu.
W tabeli 4 przedstawiono kierunki połączeń lotniczych obowiązujących w 2013 r. Regularne połączenia były obsługiwane przez trzech przewoźników, a najczęściej obsługiwanymi (2–3 razy w tygodniu) były funkcjonujące od grudnia 2012 r. loty do Londynu (Luton oraz Stansted). W 2013 r. wprowadzono rozkładowe loty do Liverpools i Gdańska, a także połączenia czarterowe do Marsa Alam, Antalyi, Burgas. Ogromnym sukcesem okazało się połączenie Lublin-Gdańsk-Lublin – stworzyło ono możliwość rozwoju turystyki i relacji biznesowych. Przez cały sezon letni skorzystało z niego ponad 3 000 pasażerów, a średnie wypełnienie samolotów sięgnęło 95%.
Tabela 4: Kierunki połączeń lotniczych obowiązujące w 2013 r.
| Destynacja | Rodzaj połączenia | Przewoźnik | Okres funkcjonowania | Liczba operacji w tygodniu |
|------------------|-------------------|--------------|-------------------------------|----------------------------|
| Londyn (Luton) | rozkładowe | Wizz Air | od XII 2012 | 3–4 |
| Oslo | rozkładowe | Wizz Air | od XII 2012 | 2 |
| Londyn (Stansted)| rozkładowe | Ryanair | od XII 2012 | 3–4 |
| Dublin | rozkładowe | Ryanair | od XII 2012 | 2 |
| Liverpool | rozkładowe | Ryanair | IV 2013 – XI 2013 | 2 |
| Gdańsk | rozkładowe | Eurolot | od VI 2013 | 2–3 |
| Marsa Alam | czarter | - | zima 2013 | 1 |
| Antalya | czarter | - | lato 2013 | 1 |
| Burgas | czarter | - | lato 2013 | 1 |
O dostępności komunikacyjnej miasta decyduje również liczba połączeń kolejowych. Przewozy organizowane w 2013 r. przez Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie\(^7\) zostały zaprezentowane w tabeli 5. Lublin był stacją początkową dla 33 połączeń, stacją końcową również dla 33 połączeń, zaś stacją pośrednią dla 15 połączeń. Rozkład jazdy w trakcie roku ulegał pewnym korektom, jednak nie powodowały one istotnych zmian w liczbie i relacjach pociągów objętych umową z operatorem. Ogólna liczba pasażerów przewiezionych pociągami organizowanymi przez UMWL w 2013 r. wyniosła 3,4 mln osób.
---
\(^7\) Wskazane dane nie obejmują przewozów międzywojewódzkich, realizowanych głównie przez PKP IC. Rozkłady jazdy za 2013 r. nie są dostępne, gdyż do 2014 r. były wykonywane przez przewoźnika i nie podlegały archiwizacji.
Tabela 5: Połączenia kolejowe oraz ich kierunki
| Połączenia, dla których Lublin był stacją początkową, w tym: | 2013 |
|-------------------------------------------------------------|------|
| Lublin–Dorohusk | 1 |
| Lublin–Dęblin | 2 |
| Lublin–Chełm | 6 |
| Lublin–Lubartów | 6 |
| Lublin–Stalowa Wola | 5 |
| Lublin–Terespol | 2 |
| Lublin–Zamość | 2 |
| Lublin–Świdnik | 5 |
| Lublin–Szostarka | 4 |
| Połączenia, dla których Lublin był stacją końcową, w tym: | 33 |
|-----------------------------------------------------------|------|
| Dorohusk–Lublin | 2 |
| Zamość–Lublin | 2 |
| Świdnik–Lublin | 5 |
| Szostarka–Lublin | 4 |
| Chełm–Lublin | 6 |
| Dęblin–Lublin | 3 |
| Lubartów–Lublin | 6 |
| Stalowa Wola–Lublin | 5 |
| Połączenia, dla których Lublin był stacją pośrednią, w tym: | 15 |
|------------------------------------------------------------|------|
| Chełm–Lublin–Dęblin | 7 |
| Dorohusk–Lublin–Dęblin | 2 |
| Terespol–Lublin–Dorohusk | 3 |
| Terespol–Lublin–Chełm | 1 |
| Zamość–Lublin–Dęblin | 1 |
| Łuków–Lublin–Zamość | 1 |
| Dęblin–Lublin–Chełm | 2 |
| Chełm–Lublin–Terespol | 2 |
| Dęblin–Lublin–Zamość | 1 |
| Zamość–Lublin–Łuków | 1 |
Źródło: Dane Departamentu Polityki Transportowej i Drogownictwa Urzędu Marszałkowskiego Województwa Lubelskiego w Lublinie
Analizując dostępność transportową Lublina warto zwrócić uwagę na natężenie ruchu na głównych trasach dojazdowych. Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad w odstępach 5-letnich prowadzi kompleksowe badania natężenia ruchu na drogach krajowych. Poprzednie badania przeprowadzone zostały w roku 2000, 2005 oraz 2010 natomiast kolejne zostały przeprowadzone w 2015 r. Wyniki najnowszych dostępnych badań dla Lublina za 2010 r. (por. rys. 2) pokazują, że liczba pojazdów na dobę (tzw. Średni Dobowy Ruch – SDR) na trasie w kierunku Warszawy wynosiła średnio 22 tys.\(^8\). Podobne natężenie występowało na trasie w kierunku Lubartowa, ale w tym przypadku natężenie szybciej ulegało zmniejszeniu – tuż za gildią w Elizówce wynosiło już 17,2 tys. pojazdów. Trzecim odcinkiem o wysokim natężeniu ruchu okazała się trasa Lublin–Świdnik.
\(^8\) Średni Dobowy Ruch obliczany jako liczba pojazdów na dobę.
Współcześnie o dostępności danego miejsca decydują już nie tylko drogi czy linie kolejowe. W dobie rewolucji teleinformatycznej odległość geograficzna traci na znaczeniu. Otwartość i dostępność Lublina zależy więc także od istniejącej infrastruktury teleinformatycznej. Monitorując postępy w tym zakresie zaprezentowano informacje o projektach realizowanych w zakresie poprawy dostępu do Internetu, długości szkieletowej szerokopasmowej sieci światłowodowej i liczbie bezpłatnych punktów dostępu do sieci (Hot Spot).
Jednym z przedsięwzięć realizowanych w ramach Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej jest projekt Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej. Celem tego projektu jest przyspieszenie tempa rozwoju społeczno-gospodarczego Polski Wschodniej w zgodzie z zasadą zrównoważonego rozwoju. W priorytecie II PO RPW przewidziano realizację Działania 2.1, którego celem jest zwiększenie dostępu do Internetu instytucji publicznych, przedsiębiorstw i mieszkańców obszarów peryferyjnych zagrożonych „wykluczeniem cyfrowym”. W ramy tego działania wpisuje się przedmiotowy projekt Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej, który zakłada zwiększenie dostępu do Internetu szerokopasmowego w Polsce Wschodniej i usunięcie nieprawidłowości w funkcjonowaniu rynku w zakresie sieci NGA\(^9\) oraz podstawowej infrastruktury szerokopasmowego dostępu do Internetu.
W grudniu 2013 r. długość światłowodów w miejskiej sieci szerokopasmowej wynosiła ponad 44 km. Sieć ta wykorzystywana jest na potrzeby własne gminy Lublin i jednostek jej podległych. Główne ciągi światłowodowe przebiegają następującymi ulicami: Wieniawską, Lubomelską, Lipową, Narutowicza, Nadbystrzycką, Zana, al. Tysiaclecia, al. Solidarności, al. Racławickimi, ul. Jana Pawła II,
---
\(^9\) NGA (ang. Next-generation access) – sieć dostępu nowej generacji.
al. Unii Lubelskiej. Na mapie poniżej (rys. 3) przedstawiony został przebieg szkieletowej szerokopasmowej sieci światłowodowej na terenie Lublina. Kolorem niebieskim oznaczono projektowaną sieć szkieletową zaś kolorem czerwonym infrastrukturę istniejącą. Budowa szerokopasmowej szkieletowej sieci ma przełożyć się na upowszechnienie i obniżenie kosztów dostępu, odczuwalne w praktyce przez użytkowników końcowych.
Rysunek 3: Przebieg szkieletowej szerokopasmowej sieci światłowodowej na terenie Lublina (stan na 2013 r.)
Źródło: Projekt Sieć Szerokopasmowa Polski Wschodniej – województwo lubelskie
Na koniec 2014 r.\(^{10}\) w Lublinie funkcjonowało 40 bezpłatnych punktów dostępu do sieci internetowej (Hot Spot). Ich lokalizacja została przedstawiona na poniższej mapie. Sieć bezpłatnych punktów dostępu do sieci internetowej liczy 59 urządzeń. Rozmieszczenie poszczególnych punktów Hot Spot można znaleźć na stronie internetowej Miejskiego Systemu Informacji Przestrzennej.
Rysunek 4: Lokalizacja bezpłatnych punktów dostępu do sieci internetowej w Lublinie (stan na grudzień 2014 r.)
Źródło: Materiały Urzędu Miasta Lublin
\(^{10}\) Brak danych za 2013 r.
W 2013 r. zakończono realizację projektu współfinansowanego ze środków unijnych *Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu w województwie lubelskim*.
| Nazwa beneficjenta | Województwo Lubelskie |
|--------------------|-----------------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka |
| Działanie: | 8.3 Przeciwdziałanie wykluczeniu cyfrowemu – eInclusion |
| Całkowita wartość projektu | 18 445 445,00 zł |
| Wartość dofinansowania | 15 678 628,25 zł |
| Termin realizacji projektu | 2011 r. – 2013 r. |
Celem projektu, w którym także uczestniczyło miasto Lublin, było zapewnienie bezpłatnego dostępu do Internetu oraz niezbędnych urządzeń i oprogramowania dla 2 795 gospodarstw domowych z terenu 47 gmin i 2 powiatów województwa lubelskiego, zagrożonych wykluczeniem z aktywnego uczestnictwa w społeczeństwie informacyjnym ze względu na trudną sytuację materialną lub niepełnosprawność. Dodatkowo, w sprzęt komputerowy i Internet zostały wyposażone instytucje podległe JST (306 zestawów komputerowych i 81 podłączeń do Internetu).
***
Podsumowując pierwszy rok realizacji Strategii Lublin 2020, najważniejszy dla poprawy dostępności komunikacyjnej Lublina okazał się rozwój Portu Lotniczego Lublin. O sukcesie Portu w pierwszym pełnym roku jego funkcjonowania świadczy zwłaszcza rozbudowa sieci połączeń i wzrost liczby pasażerów. Dzięki funkcjonowaniu Portu, Lublin umocnił swoją pozycję regionalnej metropolii, atrakcyjnej destynacji inwestycyjnej i turystycznej. Drugim projektem kluczowym dla poprawy dostępności komunikacyjnej jest budowa obwodnicy miasta wraz z drogami dojazdowymi. Cały 2013 r. był okresem intensywnych prac w tym zakresie, a ich efekty w postaci poprawy dostępności transportowej uwidoczniają się w kolejnych latach, począwszy od 2014 r.
---
11 Więcej informacji na stronie projektu.
A.2. Rozwój relacji zewnętrznych
Uzupełnieniem i dopełnieniem poprawy dostępności komunikacyjnej Lublina jest budowanie relacji zewnętrznych – gospodarczych, naukowych, kulturalnych, społecznych i turystycznych. Relacje zewnętrzne generują ruch osób i są źródłem użytecznych inspiracji. Ich nawiązywanie można wspomagać przez uczestnictwo w projektach partnerskich, wzmacnianie roli Lublina jako pośrednika w kontaktach Zachodu i Wschodu, promocję turystyki czy budowanie cyfrowych zasobów miasta i regionu. Realizacja działań na tych płaszczyznach wpływa również na cele wskazane w innych obszarach rozwojowych: rozwój kultury czasu wolnego, rozwój przemysłu i usług czy umiędzynarodowienie uczelni wyższych.
Ocena relacji zewnętrznych Lublina wymaga analizy wielu mierników ilościowych i opisowych. Rozwój stosunków zewnętrznych można ocenić analizując liczbę turystów odwiedzających Lublin, bazę noclegową w mieście, porozumienia i partnerstwa z innymi miastami, wspólnie realizowane projekty czy działania promocyjne Urzędu Miasta.
Liczba turystów korzystających z noclegów w Lublinie w 2013 r. wyniosła 193 912. W porównaniu do 2012 r. wzrosła o 1,69%, przy czym wzrost ten wynikał ze zwiększenia liczby turystów krajowych. Liczba turystów zagranicznych zmniejszyła się bowiem o 0,92%, a ich udział w ogólnej liczbie turystów – o 0,72 p.p. (por. tab. 6).
Tabela 6: Liczba turystów krajowych i zagranicznych odwiedzających Lublin
| Turyści korzystający z noclegów ogółem, w tym: | 2012 | 2013 |
|-----------------------------------------------|--------|--------|
| turyści krajowi | 137 028| 140 747|
| turyści zagraniczni | 53 657 | 53 165 |
| Udział turystów zagranicznych w ogóle turystów| 28,14% | 27,42% |
Zródło: Upracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
W 2013 r. w porównaniu do roku poprzedniego wzrosła ogólna liczba turystycznych obiektów noclegowych. Mimo tego liczba dostępnych miejsc noclegowych zmniejszyła się o 3%.
Tabela 7: Baza noclegowa – obiekty oraz miejsca w turystycznych obiektach noclegowych
| Turystyczne obiekty noclegowe | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Ogółem, w tym m.in.: | | |
| hotele | 15 | 16 |
| motele | 1 | 1 |
| inne obiekty hotelowe | 5 | 5 |
| szkolne schroniska młodzieżowe| 1 | 1 |
| ośrodki wczasowe | 1 | 1 |
| ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe| 1 | 1 |
| zespoły domków turystycznych | 1 | 1 |
| pozostałe obiekty niesklasyfikowane | 1 | 1 |
| Miejsca w turystycznych obiektach noclegowych | 2012 | 2013 |
|-----------------------------------------------|------|------|
| Ogółem, w tym m.in.: | | |
| hotele | 1 552| 1 470|
| motele | 97 | 97 |
| inne obiekty hotelowe | 385 | 371 |
| szkolne schroniska młodzieżowe | 58 | 56 |
| ośrodki wczasowe | 80 | 70 |
| ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe | 27 | 27 |
| zespoły domków turystycznych | 24 | 24 |
| pozostałe obiekty niesklasyfikowane | 76 | 80 |
Zródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Stopień wykorzystania miejsc noclegowych ogółem w 2013 r. wyniósł 30,3% i był niższy o 0,1 p.p. niż w 2012 r. Szczegółowe zestawienie stopnia wykorzystania miejsc noclegowych wg rodzaju obiektu przedstawiono w tabeli 8. Wzrost wskaźnika odnotowano w kategoriach obiektów hotelowych, szkolnych schroniskach młodzieżowych, ośrodkach wczasowych, domach pracy twórczej oraz zakładach uzdrowiskowych.
Tabela 8: Stopień wykorzystania miejsc noclegowych (%)
| Obiekty | 2012 | 2013 |
|---------|------|------|
| Ogółem | 30,4 | 30,3 |
| Obiekty hotelowe razem | 27,8 | 28,7 |
| Hotele | 31,1 | 31,5 |
| Motele | 23 | 22,0 |
| Pensjonaty | 25,5 | 21,0 |
| Inne obiekty hotelowe | 21,7 | 24,3 |
| Pozostałe obiekty razem | 33,2 | 32,0 |
| Domy wycieczkowe | 69,9 | 38,5 |
| Szkolne schroniska młodzieżowe | 15,6 | 16,0 |
| Ośrodki wczasowe | 35,9 | 36,0 |
| Ośrodki kolonijne | 75,7 | 53,7 |
| Ośrodki szkoleniowo-wypoczynkowe | 23,8 | 22,0 |
| Domy pracy twórczej | 18,9 | 19,1 |
| Zespoły domków turystycznych | 32,2 | 30,7 |
| Kempingi | 10,4 | 8,2 |
| Pola biwakowe | 24,1 | 20,9 |
| Hostele | 20 | 5,2 |
| Kwatery agroturystyczne | 15,5 | 13,8 |
| Zakłady uzdrowiskowe | 74,5 | 76,0 |
| Pozostałe obiekty niesklasyfikowane | 15,8 | 14,8 |
| Pokoje gościnne | 24,3 | 20,4 |
Uwagi: W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia. Stopień wykorzystania netto oblicza się dzieląc ogólną liczbę udzielonych noclegów przez ilość wszystkich oferowanych miejsc noclegowych w poszczególnych dniach miesiąca, w ciągu których były one faktycznie udostępnione.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Lublin może rozwijać relacje zewnętrzne bazując na współpracy z miastami o zbliżonych uwarunkowaniach, problemach czy aspiracjach. W ramach nawiązywania partnerstw oraz kontaktów międzynarodowych budowane jest uznanie dla miasta i mieszkańców, a tym samym doceniane są ich walory oraz dokonania.
W 2013 r. liczba miast partnerskich wynosiła 22, w tym dwa miasta: Równe i Sumy (Ukraina) podniosły poziom współpracy zmieniając status z „miasto zaprzyjaźnione” na „miasto partnerskie”. Umowy o współpracy partnerskiej zostały podpisane w Lublinie 1 października 2013 r. Ponadto, podpisano 3 nowe listy intencyjne o współpracy z miastami: Nowy Sad (Serbia), Timișoara (Rumunia) oraz Winnica (Ukraina). Zyskały one tym samym status „miasto zaprzyjaźnione”. Czwartym miastem, jakie uzyskało taki status była belgradzka gmina Stari Grad (Serbia) w związku ze wspólną realizacją projektu trójstronnego Waloryzacja dziedzictwa kulturowego i rozwój trwałej turystyki – wymiana doświadczeń i dobrych praktyk między Lublinem, Nancy i Belgradem Stari Gradem, współfinansowanego przez francuskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Europejskich.
Tabela 9: Liczba miast partnerskich i podpisanych porozumień o współpracy
| Liczba miast partnerskich | 2012 | 2013 |
|---------------------------|------|------|
| Liczba podpisanych porozumień o współpracy | 0 | 2 |
| Liczba podpisanych listów intencyjnych | 4 | 3 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych przekazanych przez Kancelarię Prezydenta Urzędu Miasta Lublin
We współpracy z miastami partnerskimi Urząd Miasta Lublin zrealizował szereg działań. Należą do nich m.in.:
- organizacja XV edycji *Wspólnych spotkań opłatkowych we Lwowie* z udziałem władz obu miast, Konsulatu Generalnego RP oraz tamtejszych organizacji polonijnych,
- inauguracja działań w projekcie stworzenia trasy turystycznej *Szlak Gedyminowiczów* (Litwa, Polska, Ukraina) z udziałem miast partnerskich Łuck i Równe (Ukraina) oraz Kowno (Litwa),
- organizacja akcji charytatywnej *Wielkanoc w Polsce* z udziałem potomków polskich zesłańców z Białorusi (Pińsk, Baranowicz), Syberii i Kazachstanu (Ulan-Ude, Omsk, Czelabińsk, Krasnojarsk, Nowosibirsk, Żeleznogorsk, Barnaul, Czita, Komsomolsk nad Amurem, Pietropawłowsk, Karaganda, Stiepnogorsk, Kamyszenka), Ukrainy (Charkow, Makiejewka, Zaporoże, Dobropol, Krzywy Róg, Donieck i Dniepropietrowsk) oraz Uzbekistanu (Taszkentu),
- przygotowanie udziału Lublina w *Festiwalu Partnerstwo we Lwowie* – doroczna prezentacja kulturowo-turystyczna wszystkich polskich miast partnerskich Lwowa,
- przygotowanie udziału Lublina w *International Youth Games* w Lancaster (Wielka Brytania),
- przygotowanie udziału Lublina w międzynarodowym turnieju amatorskiej piłki nożnej miast partnerskich i zaprzyjaźnionych w Timișoarze (Rumunia),
- organizacja I *Festiwalu Chórów Miast Partnerskich Lublina 2013* z udziałem miast: Nowy Sad (Serbia), Timișoara (Rumunia), Erie (Stany Zjednoczone), Omsk (Rosja),
- udział w polsko-kanadyjskim spotkaniu przedsiębiorców oraz w uroczystościach *Polskiego Tygodnia* w Windsor (Kanada),
- organizacja ukraińsko-polskiego spotkania z udziałem władz Iwano-Frankiwska, Lwowa, Łucka, Równego i Tarnopola poświęconego bieżącej sytuacji politycznej i możliwemu rozwojowi wydarzeń na Ukrainie po odmowie podpisania umowy stowarzyszeniowej z UE przez Prezydenta Ukrainy,
- organizacja spotkań roboczych, tematycznych w miastach partnerskich i zaprzyjaźnionych.
Wśród projektów realizowanych wspólnie z miastami partnerskimi należy wymienić m.in.:
1) *Lublin dla wszystkich – partycypacyjny model zarządzania różnorodnością* we współpracy z Neu-châtel (Szwajcaria) z Funduszu Partnerskiego Grantu Blokowego Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy.
2) *ECOWAS* – *Zwiększenie świadomości zachowań proekologicznych w zakresie gospodarowania odpadami* z udziałem miast Abegondo (Hiszpania), Mölndal (Szwecja), Traversetolo (Włochy), Hasselt (Belgia) i Sosnowiec. Projekt finansowany był z programu *Europa dla obywateli*.
---
12 Opracowanie własne na podstawie danych przekazanych przez Kancelarię Prezydenta Urzędu Miasta Lublin.
3) Waloryzacja dziedzictwa kulturowego i rozwój trwalej turystyki – wymiana doświadczeń i dobrych praktyk, z udziałem Nancy (Francja) oraz Gminy Belgrad Stari Grad współfinansowany przez francuskie Ministerstwo Spraw Zagranicznych i Europejskich.
4) Bliżej siebie. Trzy kultury, jedna Europa – współpraca instytucji kultury, organizacji pozarządowych i animatorów, współfinansowany przez Unię Europejską z Programu Współpracy Transgranicznej Polska-Białoruś-Ukraina 2007-2013. Projekt zrealizowany przez Urząd Miasta Lublin wspólnie z Urzędem Miasta Brześć i Urzędem Miasta Lwów. Skierowany był do instytucji kultury, organizacji pozarządowych i animatorów we Lwowie, Lublinie i Brześciu. Do uczestnictwa w projekcie zgłosiły się instytucje kultury współfinansowane przez samorząd.
5) Program Współpracy Transgranicznej Polska–Białoruś–Ukraina 2007–2013. Partnerami programu byli: Urząd Miasta Równe, Urząd Miasta Tarnopol, Urząd Miasta Iwano-Frankiwsk. Celem projektu było wzmocnienie potencjału i roli domów kultury w budowaniu współpracy kulturalnej na obszarze polsko-ukraińskiego pogranicza.
6) Projekt Europejski Cities for Business Innovation – Network of Urban Procures. Głównym celem projektu był wzrost rozwoju gospodarczego, innowacyjności i zwiększenia konkurencyjności Europy poprzez rozwój e-zamówień i transgranicznej współpracy. Realizacja projektu pozwoliła na wymianę doświadczeń w zakresie zamówień publicznych, a także umożliwiła zapoznanie się z europejskimi dobrymi praktykami w tym zakresie. Projekt zrealizowany został w ramach 7 Programu Ramowego Wspólnoty Europejskiej. Liderem projektu było portugalskie miasto Espinho, a partnerami poza Lublinem były miasta: Stoke (Anglia), Castellon (Hiszpania) oraz portugalska firma INOVA+. Projekt realizowany był od 1 listopada 2012 r. do 31 października 2014 r. W trakcie realizacji projektu odbyły się 4 główne seminaria na temat potencjału innowacji w miastach w każdym z miast partnerskich oraz 8 warsztatów, na których przedstawiciele Biura Zamówień Publicznych zapoznali się z europejskimi innowacjami w zakresie zamówień publicznych. Podczas warsztatów uczestnicy poruszali aspekty budowania strategii wdrożenia zamówień przedkomercyjnych, przygotowywania specyfikacji przetargowej. W ramach projektu zostanie również wydany przewodnik: „Rozwój innowacyjnych miejskich zamówień publicznych”.
W ramach podejmowania współpracy międzynarodowej miasto oraz podległe mu instytucje podjęły się realizacji takich projektów, jak:
1) Współpraca samorządów miast Równe i Lublin jako element rozwoju obszaru transgranicznego
| Nazwa beneficjenta | Komitet Wykonawczy Rady Miasta Równe |
|--------------------|--------------------------------------|
| Źródło finansowania | Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa |
| Nazwa programu | Program Współpracy Transgranicznej Polska-Białoruś-Ukraina 2007–2013 |
| Priorytet | III Współpraca sieciowa oraz inicjatywy społeczności lokalnych |
| Całkowita wartość projektu | 1 263 584,72 zł |
---
13 Więcej informacji na stronie projektu.
14 Przedstawione projekty zostały uszeregowane wg terminu rozpoczęcia realizacji projektu.
15 Więcej informacji na stronie projektu.
Wartość dofinansowania | 1137 226,25 zł
---|---
Termin realizacji projektu | 01.04.2012 r. – 31.03.2015 r.
Cel projektu został sformułowany następująco: rozwój społeczno-ekonomiczny regionu Równe i województwa lubelskiego w ciągu 5 lat po realizacji projektu w wyniku intensyfikacji współpracy samorządów miast Równe i Lublin w różnych obszarach życia.
2) **Lublin i Rzeszów – współpraca i wykorzystanie szans rozwojowych**\(^{16}\)
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin, partner – Rzeszów
---|---
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego – 85%, Budżet Państwa – 5%
| Nazwa programu | Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej 2007–2013
| Priorytet | I Nowoczesna gospodarka
| Całkowita wartość projektu | 2 164 800,00 zł
| Wartość dofinansowania | 1 948 320,00 zł
| Termin realizacji projektu | 01.05.2012 r. – 31.01.2015 r.
Celem ogólnym projektu było stworzenie stałej platformy współpracy Lublina i Rzeszowa w zakresie tworzenia i realizacji polityki rozwojowej i programów rozwoju regionalnego oraz poprawa wizerunku miast w kraju i zagranicą.
Partnerska współpraca opierała się na wymianie doświadczeń, tworzeniu ważnych dla miast dokumentów strategicznych w oparciu o nowe badania, a także organizacji każdego roku dwóch Kongresów: pierwszy – dotyczący tematyki współpracy transgranicznej (z racji usytuowania w obszarze o oddziaływaniu transgranicznym), drugi – dotyczący planowania i projektowania przestrzeni miejskiej.
3) **Rozwój małej i średniej przedsiębiorczości miast Równe i Lublin**\(^{17}\)
| Nazwa beneficjenta | Komitet Wykonawczy Rady Miejskiej w Równem
---|---
| Źródło finansowania | Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa
| Nazwa programu | Program Współpracy Transgranicznej Polska-Białoruś-Ukraina 2007–2013
| Priorytet | I Wzrost konkurencyjności obszaru przygranicznego
| Całkowita wartość projektu | 373 730,00 €
| Wartość dofinansowania | 336 357,00 €
| Termin realizacji projektu | 01.05.2012 r. – 30.04.2015 r.
Celem projektu była poprawa konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw w miastach Równem i Lublinie przez zapewnienie międzysektorowej współpracy między przedstawicielami małych i średnich przedsiębiorstw, samorządów i instytucji wsparcia biznesu obu miast.
Cele szczegółowe obejmowały:
- poprawę klimatu dla rozwoju biznesu w Równem w drodze ustanowienia stałego dialogu między przedstawicielami małych i średnich przedsiębiorstw oraz instytucji samorządowych,
- stworzenie warunków dla rozwoju kontaktów transgranicznych między instytucjami biznesu i samorządu w Równem i Lublinie,
---
\(^{16}\) Więcej informacji na stronie projektu.
\(^{17}\) Więcej informacji na stronie projektu.
promocję potencjału gospodarczego miast Równe i Lublina.
4) **S.O.S – bezpieczna koegzystencja ludzi i bezdomnych zwierząt na polsko-ukraińskim pograniczu: Lwów, Lublin, Łuck oraz Iwano-Frankiwsk**
| Nazwa beneficjenta | Komitet Wykonawczy Rady Miasta Lwów |
|--------------------|-------------------------------------|
| Źródło finansowania | Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa |
| Nazwa programu | Program Współpracy Transgranicznej Polska-Białoruś-Ukraina 2007–2013 |
| Priorytet | III Współpraca sieciowa oraz inicjatywy społeczności lokalnych |
| Całkowita wartość projektu | 1 268 397,80 zł |
| Wartość dofinansowania | 1 141 558,04 zł |
| Termin realizacji projektu | 01.09.2012 r. – 31.08.2014 r. |
Działania realizowane w ramach projektu sprzyjały podniesieniu kwalifikacji specjalistów z danej dziedziny, stwarzały możliwość wykorzystania w praktyce nabytej wiedzy i umiejętności oraz motywowały do wykorzystywania ich na co dzień w celu zwiększenia efektywności i produktywności pracy. Równocześnie nawiązano i rozwinięto współpracę między pracownikami instytucji specjalizowanych i organami władzy samorządowej.
Projekt przyczynił się do podniesienia poziomu bezpieczeństwa mieszkańców miast partnerskich oraz do poprawy sytuacji ekologicznej w miastach. Poprawa stanu środowiska prowadzi do poprawy jakości życia ludności, zwiększenia atrakcyjności turystycznej i inwestycyjnej danego miejsca. Działania w ramach projektu sprzyjały upowszechnieniu doświadczenia europejskiego w dziedzinie regulowania liczebności bezdomnych zwierząt w miastach oraz harmonijnemu rozwojowi społeczno-ekonomicznemu miast.
5) **Utworzenie miejskiego systemu zagospodarowania elektrośmieci we Lwowie na podstawie doświadczeń Miasta Lublin**
| Nazwa beneficjenta | Departament Planowania Przestrzennego Rady Miasta Lwów |
|--------------------|--------------------------------------------------------|
| Źródło finansowania | Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa |
| Nazwa programu | Program Współpracy Transgranicznej Polska-Białoruś-Ukraina 2007–2013 |
| Całkowita wartość projektu | 1 350 780,00 € |
| Wartość dofinansowania | 1 202 194,20 € |
| Termin realizacji projektu | 01.02.2013 r. – 31.01.2015 r. |
Zrealizowany projekt wpłynął na polepszenie stanu środowiska w wyniku redukcji negatywnego wpływu domowych odpadów elektronicznych i elektrycznych o 50%, co pozwoliło zmniejszyć negatywny wpływ szkodliwych elementów znajdujących się w nich i dzięki temu zwiększyć poziom bezpieczeństwa środowiska w regionie.
---
18 Więcej informacji na stronie projektu.
19 Więcej informacji na stronie projektu.
6) USER – zmiany i konflikty w wykorzystaniu przestrzeni publicznych
| Nazwa beneficjenta | Grenoble Alpes Metropole (Francja) |
|--------------------|-----------------------------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Urbact II |
| Całkowita wartość projektu | 731 570,00 € |
| Wartość dofinansowania | 541 877,00 € |
| Termin realizacji projektu | 12.02.2013 r. – 30.04.2015 r. |
Projekt został zrealizowany przez Urząd Miasta Lublin we współpracy z miastami: Drezno (Niemcy), Grenoble (Francja), Kopenhaga (Dania), Kraków (Polska), Lizbona (Portugalia), Malaga (Hiszpania), Pescara (Włochy), Ryga (Łotwa).
Główną ideą programu URBACT II jest organizowanie sieci współpracy miast europejskich w celu zapewnienia zrównoważonego i zintegrowanego rozwoju miast w Europie z uwzględnieniem postanowień Strategii Lizbońskiej i Goeteborskiej. W programie szczególny nacisk kładzie się na szerzenie wiedzy na temat zintegrowanego zarządzania miejskiego i wymianę doświadczeń w tym zakresie.
W ramach projektu każde miasto partnerskie opracowało własny Lokalny Plan Działania, który został przygotowany przy współudziale Lokalnej Grupy Wsparcia.
7) Poprawa świadczenia usług administracyjnych dla mieszkańców regionów transgranicznych poprzez tworzenie sieci centrów świadczenia usług administracyjnych i rozwoju współpracy między Centrum Świadczenia Usług Administracyjnych w Łucku, Centrum Świadczenia Usług Administracyjnych w Iwano-Frankiwsku oraz Biurem Obsługi Mieszkańców w Lublinie
| Nazwa beneficjenta | Komitet Wykonawczy Rady Miasta Łuck |
|--------------------|-----------------------------------|
| Źródło finansowania | Europejski Instrument Sąsiedztwa i Partnerstwa |
| Nazwa programu | Program Współpracy Transgranicznej Polska-Białoruś-Ukraina 2007–2013 |
| Priorytet | III Współpraca sieciowa oraz inicjatywy społeczności lokalnych |
| Całkowita wartość projektu | 1 845 955,98 zł |
| Wartość dofinansowania | 1 628 686,96 zł |
| Termin realizacji projektu | 01.03.2013 r. – 31.12.2014 r. |
Projekt przyczynił się do poprawy jakości świadczonych usług administracyjnych dla mieszkańców regionów transgranicznych poprzez utworzenie sieci centrów świadczenia usług administracyjnych i rozwoju współpracy między Centrum Świadczenia Usług Administracyjnych w Łucku, Centrum Świadczenia Usług Administracyjnych w Iwano-Frankiwsku oraz Biurem Obsługi Mieszkańców w Lublinie.
8) Korzystamy z doświadczeń – szwajcarski benchmark w Lublinie
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Fundusz Partnerski Grantu Blokowego Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy Szwajcarsko-Polski Program Współpracy |
| Nazwa programu | |
| Całkowita wartość projektu | 761 464,00 zł |
| Wartość dofinansowania | 685 326,00 zł |
---
20 Więcej informacji na stronie projektu.
21 Więcej informacji na stronie projektu.
22 Więcej informacji na stronie projektu.
Termin realizacji projektu | 01.05.2013 r. – 30.06.2014 r.
Projekt zrealizowany był w partnerstwie z Miastem St. Gallen w Szwajcarii oraz Institut für Qualitätsmanagement und Angewandte Betriebswirtschaft der FHS St. Gallen.
Działania realizowane w ramach projektu przyczyniły się do podniesienia jakości i trafności realizowanych zadań publicznych i inwestycji miejskich, w odniesieniu do zdiagnozowanych potrzeb mieszkańców i interesariuszy. W projekcie wykorzystano sprawdzoną przez partnerów szwajcarskich metodę badań, służącą analizom strategicznym oraz określeniu planów rozwojowych. Metodologia została przetestowana w Lublinie, gdzie szczegółową grupę docelową stanowiły, oprócz Urzędu Miasta wraz z jednostkami podległymi i pomocniczymi, mieszkańcy oraz instytucje z Lublina. Transfer wiedzy i doświadczeń szwajcarskich w zakresie podejmowania decyzji strategicznych przy wykorzystaniu mechanizmów partycypacji społecznej okazał się cennym źródłem inspiracji do opracowywania własnych konceptów badań społecznych. Ponadto projekt zacieśnił współpracę Lublina z miastem St. Gallen.
Oceniając współpracę międzynarodową Urzędu Miasta warto zwrócić uwagę na różnorodność realizowanych projektów: obejmują one stosunki społeczne, kulturowe, ekonomiczne i ekologiczne. Ich realizacja pozwala na osiągnięcie licznych korzyści dla Lublina i jego mieszkańców. Łączenie zasobów i wiedzy partnerów międzynarodowych może – dzięki efektom skali i synergii – pozwolić na realizację celów niedostępnym pojedynczym podmiotom. Efektem współpracy mogą być cenne kontakty biznesowe czy transfer konkretnych metod pracy czy rozwiązań. Współpraca międzynarodowa przynosi także niewymierne korzyści – poszerza horyzonty myślowe i pozwala na twórczą wymianę doświadczeń i pomysłów potwierdzając, że Lublin rzeczywiście zasługuje na miano „Miasta inspiracji”.
Ze względu na swą lokalizację i kulturowe powinnowactwo, w Lublinie obecne jest zrozumienie dla problemów krajów Partnerstwa Wschodniego i innych położonych na wschód od Unii Europejskiej oraz wola współpracy w ich rozwiązywaniu. Potencjał ten wzmacni utworzone Centrum Kompetencji Wschodnich. Porozumienie o utworzeniu Centrum podpisało 10 kwietnia 2012 r. Prezydent Lublina Krzysztof Żuk, Marszałek Województwa Lubelskiego Krzysztof Hetman oraz Dyrektor Biura Projektowego UNDP w Polsce Kamil Wyszkowski. Centrum Kompetencji Wschodnich to think tank, którego rolą jest transfer idei, aktywne wspieranie budowania zaufania i inicjatyw demokratycznych. W ramach Centrum prowadzony jest ośrodek informacyjny zbudowany na zasadzie klasyfikowania kompetencji, promujący wartościowe przedsięwzięcia oraz liderów międzynarodowej współpracy. Stworzona została sieć współpracy w zakresie administracji, kultury, nauki i biznesu. Lublin jest promowany jako miejsce spotkań specjalistów i specjalistek z zakresu wschodniej polityki rozwijowej. Ponadto, Centrum Kompetencji Wschodnich wspiera lubelskie instytucje w zarządzaniu programami grantowymi skierowanymi do podmiotów realizujących projekty transgraniczne, a także projekty o wymiernych korzyściach ekonomicznych i społecznych dla Lubelszczyzny.
---
23 Strona internetowa Centrum Kompetencji Wschodnich.
W 2013 r. działalność Centrum Kompetencji Wschodnich nie była jeszcze skoordynowana na poziomie Urzędu zarządzaniem Prezydenta, a odpowiedzialność za kierowanie aktywnością Centrum spoczywało na Biurze Programu Narodów Zjednoczonych ds. Rozwoju w Lublinie. W toku współpracy zorganizowano w ramach działalności Centrum II edycję Kongresu Inicjatyw Europy Wschodniej, zapraszając przedstawicieli samorządów, władz centralnych, działaczy społecznych i kulturalnych oraz przedstawicieli instytucji i organizacji współpracy transgranicznej z krajów Partnerstwa Wschodniego i Unii Europejskiej. Kongres trwał 6 dni (od 1 do 6 października 2013 r.) i zgromadził ok. 1000 uczestników z 20 państw. W dyskusjach w ramach 9 linii programowych wzięło udział ponad 100 panelistów. Odbędł się również specjalny program Kultura dla Partnerstwa Wschodniego, zaś obradom towarzyszył Festiwal Integracje-Mediacje ukazujący różnorodność współczesnych kultur krajów Partnerstwa Wschodniego. Kongres był sfinansowany w ramach projektu Lublin i Rzeszów – współpraca i wykorzystanie szans rozwojowych. Patronat honorowy nad imprezą objęło Przedstawicielstwo Komisji Europejskiej w Polsce. Rangę spotkania podniosło wideoprezeslanie komisarza ds. rozszerzenia UE Stefana Fülego, w którym podkreślono znaczenie Kongresu dla dalszego rozwoju współpracy pomiędzy UE, a krajami objętymi programem Partnerstwa Wschodniego. Podczas Kongresu podpisano umowy partnerskie pomiędzy miastem Lublin a ukraińskimi miastami Równe i Sumy. Miało miejsce również rozstrzygnięcie corocznego konkursu na najlepsze projekty transgraniczne. W konkursie została przyznana nagroda główna w każdej z siedmiu kategorii: dobre rządzenie, społeczeństwo obywatelskie, kultura, turystyka, edukacja, społeczna odpowiedzialność biznesu i innowacje społeczne – oraz wyróżnienia dla projektów, które w sposób szczególny wpływały na rozwój relacji transgranicznych lub posiadały znaczący element innowacyjności społecznej.
Rozwojowi relacji zewnętrznych sprzyja również budowa oferty internetowej ukazującej atuty miasta. W ramach tego działania przewidziano tworzenie i doskonalenie zasobów oraz usług internetowych, w tym Biblioteki Wirtualnej. Tym samym w 2013 r. kontynuowano realizację projektu Lubelska Biblioteka Wirtualna\(^{24}\), współfinansowanego przez Unię Europejską, który wpisuje się w budowanie oferty internetowej ukazującej atuty miasta w ramach rozwoju relacji zewnętrznych.
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubelskiego na lata 2007–2013 |
| Działanie | 4.1 Społeczeństwo informacyjne |
| Całkowita wartość projektu | 19 802 883,61 zł |
| Wartość dofinansowania | 16 652 302,96 zł |
| Termin realizacji projektu | 01.03.2010 r. - 31.03.2015 r. |
W ramach kluczowego projektu Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Lubelskiego na lata 2007–2013 utworzono internetową platformę łączącą zasoby cyfrowe będące w posiadaniu bibliotek i instytucji kultury Lubelszczyzny oraz zapewniono do nich szybki i powszechny dostęp.
\(^{24}\) Więcej informacji na stronie projektu.
Równie istotnym celem projektu było zabezpieczenie cennych dokumentów regionu i piśmienniczych zabytków kultury, co przekłada się także na promocję regionu i uczestników projektu.
Uruchomiony został także nowoczesny portal prezentujący dane i organizujący dostęp do wybranych zasobów. Utworzenie biblioteki wirtualnej pozwoliło połączyć biblioteki naukowe i biblioteki publiczne w wirtualną sieć.
Dzięki projektowi stworzono centralny wirtualny katalog bibliotek naukowych, a mieszkańcom zapewniono szybki i szeroki dostęp do zasobów wiedzy będących w posiadaniu najważniejszych w regionie instytucji odpowiedzialnych za gromadzenie i udostępnianie zasobów bibliotecznych i kulturowych Lubelszczyzny. Lubelska Biblioteka Wirtualna poszerzyła także katalog usług elektronicznych oferowanych obywatelom.
Rozwój relacji zewnętrznych determinowany jest także poprzez promocję Lublina w kraju i za granicą. W 2013 r. miasto spójnie i konsekwentnie wdrażało strategię marki. Miasto Lublin posiada znak towarowy – logo miasta, który promuje Lublin oraz ma zdolność odróżniania produktu lub usługi na rynku (rys. 5). Stanowi on narzędzie marketingowe oraz podstawę budowania wizerunku i reputacji marki. Poprzez wzbudzanie emocji i pozytywnych skojarzeń znak (logo) przyciąga uwagę, podnosi atrakcyjność i rangę oznaczanych przedsięwzięć czy wyrobów. W 2013 r. zakończyła się procedura zastrzeżenia logo Lublin. Miasto Inspiracji w dwóch obszarach: pełny zakres słowno-graficzny: LUBLIN MIASTO INSPIRACJI (Z-393785) oraz sygnet - znak graficzny w koloryście czarno-białej (Z-393786).
Rysunek 5: Znak towarowy Miasta Lublin
Miasto Lublin przygotowało również system identyfikacji wizualnej dla marki gospodarczej. Ma on służyć budowaniu spójnej i trwałej komunikacji skierowanej do określonego odbiorcy biznesowego. Marka gospodarcza wraz z jej nową wizualizacją (por. rys. 6) jest bezpośrednią pochodną marki głównej miasta. Jej wyodrębnienie wynika z chęci podkreślenia koncentracji na określonym odbiorcy.
W październiku 2013 r. rozstrzygnięto trzecią edycję programu *Miejsca Inspiracji*. W wyniku procedury naboru wyłoniono 10 podmiotów z branży gastronomiczno-hotelarskiej, które przez kolejne dwa lata mogły postawić się tytułem „Miejsce Inspiracji”. Laureatami w obszarze obiektów gastronomicznych zostali: Restauracja Żydowska Mandragora, Caffe Trybunalska, Restauracja Kardamon, Kawiarnia & Księgarnia Między Słowami, Irish Pub u Szewca, Akwarela Cafe i Restauracja 16 Stołów. Największą liczbę punktów spośród obiektów noclegowych przyznano: Hotelowi Ilan, Apartamentom Kamiencie Muzyków oraz Hotelowi AGIT Congress & SPA.
W 2013 r. w prestiżowym konkursie Welcome 2013 – pierwszym Międzynarodowym Festiwalu Marketingu Miejsc, jako najlepszy projekt w dziedzinie budowania marek miejsc zwyciężył Carnaval Sztukmistrzów. Carnaval jest jednym z wielu wielu wydarzeń kulturalnych i sportowych promujących Miasto Lublin. Zostały one szerzej zaprezentowane w punkcie poświęconym wspieraniu czasu wolnego (Cel B.4.), w tabelach 47 oraz 48.
Miasto Lublin prowadzi także działania promocyjne wykorzystując strategię marketingu treści – np. aplikacje mobilne. Mieszkańcy Lublina mają możliwość nieodpłatnego pobrania kilkunastu wersji tapet na komórkę oraz dzwonka na telefon. Motywem przewodnim materiałów graficznych są elementy systemu identyfikacji wizualnej marki miasta z logo *Lublin. Miasto inspiracji*.
Miasto Lublin regularnie bierze udział w wielu konkursach i rankingach mających charakter ogólny lub szczegółowy (branżowy). Niektóre z nich są organizowane cyklicznie, dlatego możliwe jest porównywanie osiągnięć rok do roku, co pozwala ocenić zachodzące zmiany. W 2013 r. Lublin wziął udział w opracowywanym corocznie *Rankingu samorządów według „Rzeczpospolitej”*. Niezależna kapituła ekspertów pod przewodnictwem Jerzego Buzka wyłoniła miasta i gminy, które dbają o rozwój, bezpieczeństwo finansowe i standard życia mieszkańców. W ogólnym zestawieniu miast na prawach powiatu Lublin uplasował się na 15 pozycji rankingu wśród 65 miast na prawach powiatu (bez Warszawy). To wzrost o 12 pozycji w porównaniu do 2012 r., kiedy to zajmował 27 pozycję. Pod względem oceny sytuacji finansowej miasto zajęło 4 miejsce, pozyskania dotacji z Unii Europejskiej – 7 miejsce. Z kolei realizowany projekt Zintegrowanego Systemu Miejskiego Transportu Publicznego znalazł się na 13 pozycji wśród największych inwestycji samorządowych prowadzonych w Polsce w 2012 r.
Gmina Lublin została również laureatem II edycji Programu Promocji Gmin „Business Excellence” w kategorii gmina miejska. Program Promocji Gmin „Business Excellence” jest realizowany pod patronatem honorowym Marszałka Województwa Lubelskiego oraz Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Lublinie. Do tytułu Laureata „Business Excellence” nominowane są gminy, które stawiają na rozwój przedsiębiorczości.
Urząd Miasta Lublin został także Samorządowym Liderem Zarządzania 2013 w dziedzinie usługi społeczne za program Rodzina Trzy Plus. Spośród 47 jednostek samorządu terytorialnego z całej Polski, które wzięły udział w konkursie, lubelski program Rodzina Trzy Plus został doceniony w kategorii innowacyjnych rozwiązań w grupie miast na prawach powiatu. Konkurs przeprowadzono w ramach projektu: Doskonalenie zarządzania usługami publicznymi i rozwojem w jednostkach samorządu lokalnego (gminach i powiatach), zorganizowanym przez Komisję Samorządu Terytorialnego i Administracji Państwowej we współpracy ze Związkiem Miast Polskich, Związkiem Powiatów Polskich oraz Związkiem Gmin Wiejskich RP. W ścisłym finale konkursu w tej samej dziedzinie znalazł się również program Lublin Przyjazny Seniorom.
Ponadto, Lublin w 2013 r. otrzymał wyróżnienie w postaci Honorowej Odznaki Rady Europy. Jest to prestiżowa nagroda, którą miasta i gminy zdobywają za szerzenie myśli europejskiej i efektywną współpracę z miastami partnerskimi. Odznakę przekazał na ręce Prezydenta Krzysztofa Żuka Victor Ruffy, Członek Honorowy Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy na uroczystości inaugurującej Kongres Inicjatyw Europy Wschodniej. Lublin otrzymał również Plakietkę Honorową Rady Europy. Jest to jedno z najważniejszych wyróżnień za współpracę międzynarodową jaką realizują miasta. Plakietka Honorowa Rady Europy przyznawana jest raz do roku miastom, które otrzymały już Flagę Honorową w przeszłości (Lublin otrzymał ją w 2008 r.). Natomiast rok wcześniej – bo w 2007 r. – przyznano Lublinowi Dyplom Rady Europy.
***
Rosnąca liczba turystów, a przede wszystkim wysoka aktywność w zakresie współpracy projektowej z partnerami zewnętrznymi, potwierdzają istnienie silnych więzi miasta z jego otoczeniem już na obecnym etapie realizacji Strategii Lublin 2020. Relacje te stanowią kapitał, który może przyczynić się do przyspieszenia rozwoju miasta. Realizowane działania urzeczywistniają rolę Lublina jako pośrednika w kontaktach Wschodu z Zachodem, przyczyniając się do umocnienia funkcji metropolitarnych miasta. Pozytywnie należy ocenić także strategię marki Lublina jako miasta inspiracji oraz wysokie miejsca Lublina w różnych rankingach, wskazujące na poprawę rozpoznawalności miasta i jego sukcesów w kraju i zagranicą. Rozwój relacji zewnętrznych wymaga dalszej aktywności na opisanych obszarach oraz poprawy w zakresie istniejącej w mieście bazy noclegowej.
A.3. Wzmacnianie otwartości kulturowej
Otwartość kulturowa powinna przenikać działania wiążące się z nawiązywaniem przez Lublin i jego mieszkańców relacji zewnętrznych. W sferze komunikacji subiektywnie skraca realnie istniejące dystanse i jest powiązana z tworzeniem relacji zewnętrznych. W czysto międzyludzkich kategoriach jest przejawem poszanowania godności osoby ludzkiej i sprowadza się do atmosfery wzajemnej akceptacji osób różniących się pochodzeniem, językiem, kulturą, życiowymi preferencjami czy zwyczajami. Otwartość kulturowa jest zarazem wpisana w historię i kulturowe dziedzictwo Lublina i regionu, dla tego można ją traktować jako elementem naszej tradycji i tożsamości.
Otwartość kulturową można uznać za element przyczyniający się do budowy kreatywnego regionu. Gotowość do dialogu różniących się osób wspiera proces uczenia się i wyzwala nowe pomysły, stwarzając środowisko sprzyjające kreacji i rozwoju innowacji. Postawa otwartości umożliwia osiągnięcie korzyści z szeroko rozumianych procesów umiędzynarodowienia, przejawiających się na przykład rosnącą liczbą turystów zagranicznych, wzbogaceniem oferty kulturalnej, internacjonalizacją przedsiębiorstw czy rosnącą liczbą studentów z innych krajów. Otwartość kulturowa przenika więc różne obszary Strategii, pozwalając na osiągnięcie dodatkowych – wymiernych i niewymiernych – korzyści dla miasta i jego mieszkańców.
Mierzenie otwartości kulturowej miernikami lub wskaźnikami typowo statystycznymi, wyraźnymi w liczbach jest trudne, dlatego w tym przypadku zostały podane informacje o projektach, które przyczyniają się do jej budowania. W zakresie kreowania wielokulturowego charakteru Lublina realizowane były następujące projekty:
1) HERMAN – zarządzanie dziedzictwem kulturowym na obszarze Europy Środkowej
| Nazwa beneficjenta | Miasto Eger (Węgry) |
|--------------------|---------------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Program dla Europy Środkowej na lata 2007–2013 |
| Działanie | 4.3 Wykorzystanie zasobów kulturowych przez bardziej atrakcyjne miasta i regiony |
| Całkowita wartość projektu | 9 324 399,00 zł |
| Wartość dofinansowania | 7 576 723,35 zł |
| Termin realizacji projektu | 07.2012 r. – 12.2014 r. |
Projekt koncentrował się na aspektach związanych z zarządzaniem dziedzictwem kulturowym. Partnerzy projektu, w tym 10 miast, regionów i instytucji (z 5 krajów Europy Centralnej), pracowali nad poprawą metod zarządzania i waloryzacji dziedzictwa kulturowego, aby lepiej wykorzystać jego potencjał gospodarczy. Zakończenie realizacji projektu nastąpiło w 2014 r.
25 Przedstawione projekty zostały uszeregowane wg terminu rozpoczęcia realizacji projektu.
26 Więcej informacji na stronie projektu.
2) **Bliżej siebie. Trzy kultury, jedna Europa** – współpraca instytucji kultury, organizacji pozarządowych i animatorów
| Partner wiodący | Miasto Lublin |
|-----------------|---------------|
| Partnerzy | Miasto Lwów, Miasto Brześć |
| Nazwa programu | Program Współpracy Transgranicznej Polska-Białoruś-Ukraina 2007–2013 |
| Całkowita wartość projektu | 734 000,00 zł |
| Wkład własny | 73 400,00 zł |
| Termin realizacji projektu | 09.2012 r. – 08.2013 r. |
Projekt przyczynił się do wzmocnienie współpracy kulturalnej na obszarze polsko-ukraińskiego pogranicza. Skierowany był do instytucji kultury, organizacji pozarządowych i animatorów we Lwowie, Lublinie i Brześciu. Do uczestnictwa w projekcie zgłosiły się instytucje kultury współfinansowane przez samorząd:
- 3 osiedlowe instytucje kultury z Lublina (Dom Kultury LSM, Dom Kultury Czechów i Dom Kultury Bronowice),
- 3 instytucje kultury z Brześcia (Dom Kultury Kolejarz, Miejski Dom Kultury oraz Pałac Kultury),
- 2 instytucje kultury z Lwowa (Miejski Pałac Kultury i Dom Kultury Lewandówka).
3) **Inwestycja w kulturę. Działania systemowe na rzecz edukacji kulturalnej**
| Partner wiodący | Miasto Lublin |
|-----------------|---------------|
| Partnerzy | Urząd Miasta Równe, Urząd Miasta Tarnopol, Urząd Miasta Iwano-Frankiwsk |
| Nazwa programu | Program Współpracy Transgranicznej Polska-Białoruś-Ukraina 2007–2013 |
| Całkowita wartość projektu | 888 541,00 € |
| Wkład własny | 88 854,10 € |
| Termin realizacji projektu | 01.2013 r. – 09.2014 r. |
Projekt przysłużył się wzmocnieniu potencjału i roli domów kultury w budowaniu współpracy kulturalnej na obszarze polsko-ukraińskiego pogranicza. Uczestniczyło w nim 580 przedstawicieli lokalnych instytucji kultury oraz społeczności lokalnej zainteresowanych nowoczesną edukacją kulturalną. Dzięki projektowi lokalne instytucje kultury zostały wyposażone w niezbędny sprzęt do realizacji programu *Medialab East*, co pozwoliło dostosować je do europejskich standardów pracy i podejmowania współpracy. Umożliwi to realizację międzynarodowych i transgranicznych projektów wykorzystujących nowe technologie i nowe media oraz uatrakcyjni ofertę programową prowadzoną przez te instytucje o nowe programy wykorzystujące zakupiony sprzęt.
---
27 Więcej informacji na stronie projektu.
28 Więcej informacji na stronie projektu.
4) Poprawa sytuacji bytowej Romów poprzez remont lokali mieszkalnych w Lublinie
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji |
| Nazwa programu | Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce w 2013 r. |
| Całkowita wartość projektu | 9 121,00 zł |
| Wartość dofinansowania | 8 000,00 zł |
| Termin realizacji projektu | 01.05.2013 r. – 30.11.2013 r. |
Zrealizowany projekt polegał na poprawie sytuacji zdrowotnej, bytowej i edukacyjnej Romów poprzez wyremontowanie lokali przez nich zamieszkiwanych. Przeprowadzenie prac remontowych zabezpieczyło rodziny z punktu widzenia bezpieczeństwa, zdrowia i higieny. W mieszkaniach powstały także dogodniejsze warunki do pracy i nauki.
Obok wskazanych projektów, na uwagę zasługują również liczne wydarzenia artystyczne, które umożliwiają poznanie innych kultur, a przez to przyczyniają się do wzrostu ich akceptacji i otwartości kulturowej mieszkańców. Na szczególną uwagę zasługuje Festiwal Wielokulturowy Lublin, podczas którego można było wziąć udział w warsztatach tańca żydowskiego, ormiańskiego, czeczeńskiego czy tańców bałkańskich, a także warsztatach malowania ikon, zdobienia ciała henną, kaligrafii japońskiej, malowanie mandali, wycinanki żydowskiej i wycinanki białoruskiej. Festiwal oferował możliwość odwiedzenia Centrum Islamu, Domu Sióstr Białych Misjonarek Afryki, Cerkwi Greckokatolickiej i świątyń prawosławnych. Dzieci i młodzież mogły uczestniczyć w spotkaniach tzw. szkoły wielokulturowej. Do innych artystycznych wydarzeń istotnych dla promowania otwartości kulturowej można zaliczyć również m.in: Festiwal Teatrów Europy Środkowej Sgsiedzi „Ślodka-Gorzki”, Inne Brzmienia Art’n’Music Festiwal, Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne im. Ignacego Wachowiaka, Międzynarodowe Spotkanie Teatrów Tańca czy Festiwal „Ukraina w centrum Lublina”. Więcej informacji na ich temat znajduje się w części B.4. Wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego (tab. 48).
***
Podsumowując można stwierdzić, że realizowane projekty przyczyniały się do kształtowania po-staw sprzyjających współpracy i tolerancji wobec różnorodności. Na podkreślenie zasługuje istotna rola organizacji pozarządowych w opisanych przedsięwzięciach. Wielokulturowość jest także istotnym rysem oferty kulturalnej dostępnej w mieście. Kierunkiem dalszych działań promujących otwartość kul-turową może być systemowy rozwój wymiany międzynarodowej dla młodzieży szkolnej.
---
29 Więcej informacji na stronie projektu.
A.4. Budowanie więzi regionalnych i metropolitalnych
Miasta powstawały, a następnie przez wiele stuleci działały jako centra obsługi okolicznych terenów. Wraz ze swoim wzrostem i narastaniem problemów wewnętrznych od XIX wieku stawały się coraz bardziej „egoistyczne” i oderwane od potrzeb regionu. Rozwój zrównoważony oznacza dla Lublina próbę przełamania tej tendencji i powrót do integracji regionalnej poprzez wzmocnienie więzi regionalnych i tworzenie Lubelskiego Obszaru Metropolitalnego. Przejawem odpowiedzialności za rozwój Lubelszczyzny jest dążenie, by najważniejszą z funkcji zewnętrznych Lublina było reprezentowanie interesów regionu: ułatwianie dostępu do kultury i nauki, do rynków zbytu i nowych technologii, tworzenie platformy kontaktów i wymiany gospodarczej oraz społecznej. Otwartość na potrzeby regionu skutkuje zwielokrotnieniem walorów samego miasta, oferując w zamian regionowi możliwość korzystania z całego skumulowanego tu potencjału. Warunkiem wypełniania tej roli jest wzmacnianie wzajemnych powiązań – zarówno komunikacyjnych, jak i instytucjonalnych – opartych na wspólnej infrastrukturze. Pomocne w budowie relacji gospodarczych jest również tworzenie warunków do rozwoju przedsiębiorczości w sektorze małych i średnich przedsiębiorstw, mających duże znaczenie dla poprawy zamożności mieszkańców regionu.
Oceniając realizację celu budowania więzi regionalnych i metropolitarnych posłużono się wskaźnikami opisowymi i ilościowymi. Wychodząc od pytania o zasadność metropolitarnych aspiracji Lublina, w pierwszej kolejności przeanalizowano postępy w budowie spójnego systemu transportowego i komunikacyjnego dla obszaru metropolitarnego. Następnie zaprezentowano dane o długości tras komunikacji publicznej poza granicami miasta oraz ostatnie porozumienia w tym zakresie. Analizując potencjał gospodarczy metropolii przytoczono dostępne dane o produkcie krajowym brutto oraz wybrane wskaźniki innowacyjności.
Lublin, jako miasto o wielorakich relacjach znacznie przekraczających jego granice, ma aspiracje metropolitalne. W Koncepcji Przestrzennego Zagospodarowania Kraju przyjęto kryterium demograficzne, zgodnie z którym ośrodek obszaru metropolitalnego w Polsce to miasto liczące powyżej 0,3 mln osób, a obszar metropolitalny musi obejmować więcej niż 0,5 mln mieszkańców\(^{30}\). Lublin wraz z obszarami funkcjonalnymi spełnia to kryterium: w 2013 r. liczba mieszkańców Lublina wynosiła 343 598, a Lubelskiego Obszaru Metropolitalnego – 713 691. Obszar LOM stanowi największą koncentrację terenów zurbanizowanych we wschodniej części Polski. Realizacja aspiracji metropolitarnych Lublina nie zależy jednak od spełnienia kryteriów demograficznych, lecz przede wszystkim od kryteriów funkcjonalnych w systemie osadniczym kraju (funkcje metropolitarne)\(^{31}\). Rozwój funkcji metropolitarnych Lublina zależy także od zacieśnienia współpracy z sąsiednimi gminami i powiatami.
---
\(^{30}\) Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030, s. 70, 188.
\(^{31}\) Zob. np.: T. Markowski, T. Marszał, *Metropole, obszary metropolitalne, metropolizacja*, Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, Warszawa 2006 r.
Warunkiem koniecznym wzmocnienia więzi Lublina zarówno z sąsiednimi jednostkami terytorialnymi, jak i innymi metropoliami, jest usprawnienie połączeń komunikacyjnych. Na rysunku 7 przedstawiono postęp w budowie dróg ekspresowych w województwie lubelskim. Najważniejszym, realizowanym obecnie projektem, jest budowa obwodnicy Lublina.
Rysunek 7: Budowa dróg w województwie lubelskim
**Legenda**
- Autostrady, drogi ekspresowe i obwodnice w użytkowaniu
- Autostrady, drogi ekspresowe i obwodnice w realizacji
- Autostrady, drogi ekspresowe i obwodnice w przetargu
- Autostrady, drogi ekspresowe i obwodnice w przygotowaniu
- Numery autostrad i dróg ekspresowych
Źródło: Materiały Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad
Tabela 10 przedstawia inwestycje w obszarze rozwoju spójnego systemu transportowego dla Lublina i jego obszaru funkcjonalnego, zakończone w 2013 r. Największe znaczenie dla poprawy dostępności komunikacyjnej miasta i regionu miała rozbudowa Portu Lotniczego Lublin, zakończona w I kw. 2013 r.
Tabela 10: Inwestycje w obszarze spójnego systemu transportowego dla metropolii
| Inwestor | Poniesione nakłady | Opis inwestycji |
|-----------------------------------------------|------------------------------------------------------------------------------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Port Lotniczy Lublin S.A. | 502 127 170,13 zł całkowite wydatki kwalifikowane wynoszą 215 366 916,82 zł dofinansowanie z UE w kwocie nieprzekraczającej 125 mln zł dofinansowanie w formie dotacji celowej w kwocie nieprzekraczającej 19 439 823,53 zł | Rozbudowa Regionalnego Portu Lotniczego: Port lotniczy Lublin S.A. (Świdnik). |
| Zarząd Transportu Miejskiego w Lublinie | 7 189 000 zł netto | Zakup 10 szt. nowych, niskopodłogowych autobusów marki Autosan M12LF w ramach realizacji projektu: „Zintegrowany System Miejskiego Transportu Publicznego w Lublinie”. Przebudowa ul. Sławinkowskiej, budowa chodnika i oświetlenia drogowego w ul. Sławinkowskiej w Lublinie, na odcinku od ul. Zbożowej do granic miasta, wykonanie pasa wyłączenia do zjazdu na działkę nr 48/8 przy ul. Sławinkowskiej 49b w Lublinie z chodnikiem, na odcinku od ul. Zbożowej do zjazdu na w/w działkę. |
| Zarząd Dróg i Mostów w Lublinie | 484 435,17 zł | |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie informacji uzyskanych od poszczególnych podmiotów
Znacznie większa liczba inwestycji znajdowała się wciąż w fazie realizacji. Obok sygnalizowanej już budowy obwodnicy miasta, w 2013 r. trwały także prace nad drogą dojazdową do węzła drogowego „Dąbrowica”, zakończone w 2014 r. W fazie planistycznej znajdował się projekt budowy drogi dojazdowej do węzła „Jakubowice” obwodnicy. Inne zapowiedziane inwestycje, istotne dla stworzenia spójnego systemu transportu dla metropolii, obejmują m.in.: ciąg dróg od Zintegrowanego Intermodalnego Dworca do al. Solidarności, budowę Trasy Zielonej od skrzyżowania Lubelskiego Lipca 80 do al. Jana Pawła II czy przebudowę al. Kraśnickiej od ul. Jana Pawła II do granic miasta wraz z przebudową skrzyżowania al. Kraśnickiej z drogą 747 w Konopnicy. Warto zasygnalizować także projekty inwestycyjne w zakresie innych rodzajów infrastruktury, z których korzystają także mieszkańcy sąsiadujących z Lublinem gmin czy powiatów. W 2013 r. zakończono drugi etap budowy infrastruktury dla Specjalnej Strefy Ekonomicznej na Felinie. Kontynuowano również prace nad wykonaniem punktu zbierania i przekładunku odpadów Oczyszczalni Ścieków „Hajdów”, obsługującym gminy: Lublin, Świdnik, Wólka i Konopnica. Metropolitarną pozycję Lublina wzmacni także oddanie do użytku stadionu miejskiego wraz z drogami dojazdowymi, zaplanowane na 2014 r.
Istotne znaczenie dla wzmacniania więzi miasta Lublina z otaczającymi gminami ma rozwój komunikacji podmiejskiej. Zgodnie z danymi przekazanymi przez Zarząd Transportu Miejskiego w Lublinie, długość tras komunikacji publicznej poza granicami Lublina w 2012 r. i 2013 r. wynosiła 62,6 km.
Tabela 11: Długość tras komunikacji publicznej poza granicami miasta Lublin (km)
| Długość tras poza granicami miasta Lublin | 2012 | 2013 |
|-------------------------------------------|------|------|
| | 62,6 | 62,6 |
Źródło: Dane Zarządu Transportu Miejskiego w Lublinie
W celu wspierania budowy spójnego transportowego/komunikacyjnego systemu dla metropolii, od 1 kwietnia 2012 r. na mocy zawartego pomiędzy gminami Lublin i Jastków porozumienia, linia nr 5
wybranymi kursami została wydłużona do Snopkowa. Od nocy 17/18 maja 2012 r. linia nocna N2 skierowana została wybranymi kursami do Świdnika. Od 2 października 2013 r. na mocy zawartego pomiędzy gminami Lublin i Świdnik porozumienia linia nr 55 wybranymi kursami została wydłużona do Świdnika. Dodatkowo, na mocy wcześniej zawartych porozumień lubelska komunikacja miejska obsługuje wybrane miejscowości na terenie gmin: Konopnica, Niedrzwica Duża, Głusk, Wólka, Niemce i Jastków.
W ramach współpracy regionalnej z innymi samorządami w 2013 r. przeprowadzono liczne spotkania i konsultacje z potencjalnymi partnerami w celu stworzenia podwalin dla dalszej współpracy. Efektem działań było przygotowanie i złożenie wniosków o dofinansowanie dla 2 projektów:
- **Współpraca JST jako czynnik rozwoju Lubelskiego Obszaru Funkcjonalnego** w ramach I i II edycji Konkursu dotacji na działania wspierające jednostki samorządu terytorialnego w zakresie planowania współpracy w ramach miejskich obszarów funkcjonalnych w ramach Programu Pomoc Techniczna 2007–2013,
- **Efektywna współpraca Jednostek Samorządu Terytorialnego podstawą rozwoju Lubelskiego Obszaru Funkcjonalnego** w ramach programu Rozwój miast poprzez wzmocnienie kompetencji jednostek samorządu terytorialnego, dialog społeczny oraz współpracę z przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego (mechanizm finansowy Europejskiej Współpracy Gospodarczej).
Warunkiem pełnienia roli regionalnego bieguna wzrostu przez Lublin i jego obszary funkcjonalne jest posiadanie znacznego potencjału gospodarczego, przejawiającego się wysoką liczbą i produktywnością podmiotów gospodarczych oraz wysoką dynamiką rozwoju gospodarczego. Najczęściej wykorzystywanym miernikiem rozwoju gospodarczego jest produkt krajowy brutto na 1 mieszkańca. W statystyce publicznej dane regionalne o PKB nie są jednak obliczane na poziomie powiatów (NUTS 4), lecz jedynie na poziomie podregionów (NUTS 3) oraz są publikowane ze znacznym opóźnieniem. Na wykresie 2 zaprezentowano wysokość PKB na mieszkańca podregionu lubelskiego oraz trzech innych podregionów województwa lubelskiego w 2012 i 2013 r.
**Wykres 2:** PKB na mieszkańca w podregionach województwa lubelskiego w 2012 i 2013 r.
**Źródło:** Opracowanie własne na podstawie danych GUS
Podregion lubelski, obejmujący powiaty: miasto Lublin, lubelski, świdnicki, łęczyński oraz lubartowski, charakteryzuje się wielkością PKB na mieszkańca równą 40 582 zł. Stanowi to 94,3% średniej
---
32 Informacje przekazane przez Zarząd Transportu Miejskiego w Lublinie.
krajowej i 133,4% średniej województwa lubelskiego. Podregion z Lublinem i jego obszarem funkcjonalnym jest zdecydowanym liderem w województwie lubelskim. PKB na mieszkańca w pozostałych podregionach oscyluje w przedziale od 78,3% średniej dla województwa w podregionie chełmsko-zamojskim do 88,2% w podregionie puławskim.
Jednym z kluczowych czynników wspierających realizację aspiracji metropolitarnych Lublina, a zarazem wzmacniających konkurencyjność całego regionu, jest potencjał innowacyjny miasta. Jako największe miasto regionu, z ulokowanymi na jego obszarze przedsiębiorstwami i uczelniami wyższymi, Lublin odgrywa kluczową rolę dla powstawania, adaptacji i dyfuzji rozwiązań innowacyjnych na obszarze województwa. Na tej płaszczyźnie związki Lublina z regionem można postrzegać dwukierunkowo. Z jednej strony, podmioty zlokalizowane w regionie mogą rozwijać się korzystając z wiedzy i rozwiązań wypracowanych w środowisku innowacyjnym dużego miasta. W tym przypadku jednostki zlokalizowane w mieście będą reprezentowały podaż innowacji, a podmioty regionalne – popyt na takie rozwiązania. Z drugiej, dzięki kooperacji z podmiotami ulokowanymi w Lublinie oraz zapotrzebowaniu na innowacyjne dobra i usługi podmiotów gospodarczych i samych mieszkańców, jednostki ulokowane w regionie mogą same dostarczać rozwiązań dla podmiotów gospodarczych i mieszkańców Lublina. Innymi słowy, obecność kooperantów i popyt na rozwiązania innowacyjne w Lublinie może stymulować podaż innowacji w regionie. Wzmocnianie współpracy miasta z regionem na rzecz rozwoju środowiska innowacyjnego będzie pozytywnie wpływało na zrównoważony rozwój miasta i regionu.
Jednym z rodzajów danych ilościowych mogących świadczyć o poziomie innowacyjności miasta i regionu jest liczba patentów i wynalazków. W 2013 r. w Lublinie zarówno liczba uzyskanych patentów, jak i liczba zgłoszonych wynalazków, w porównaniu do roku poprzedniego wzrosła. Uzyskano 68 patentów, zgłoszono 159 wynalazków, a ich łączna suma w 2013 r. była wyższa o 6,1% niż w 2012 r. Na poziomie województwa można natomiast zauważyć tendencję odwrotną: łączna liczba patentów i wynalazków w 2013 r. była niższa o 3,6% niż w roku poprzedzającym (por. tab. 12)33.
Tabela 12: Liczba patentów i wynalazków w Lublinie oraz województwie lubelskim
| Liczba patentów i wynalazków ogółem, w tym: | Lublin | woj. lubelskie |
|---------------------------------------------|--------|----------------|
| | 2012 | 2013 | 2012 | 2013 |
| uzyskane patenty | 63 | 68 | 98 | 97 |
| zgłoszone wynalazki | 151 | 159 | 205 | 195 |
Źródło: Bazy danych Urzędu Patentowego RP oraz Bank Danych Lokalnych GUS
Zdecydowana większość dostępnych w statystyce publicznej danych regionalnych, użytecznych do konstruowania wskaźników potencjału innowacyjnego, dotyczy jedynie poziomu województw. W niektórych analizach porównawczych wykorzystuje się regionalny syntetyczny wskaźnik innowacji, prezentowany w raportach Komisji Europejskiej wydawanych co dwa lata. Okazuje się jednak, że więk-
---
33 Zaprezentowane dane obejmują wszystkie zgłoszenia i wszystkie udzielone prawa, w których przynajmniej jeden ze zgłaszających lub jeden z uprawnionych z patentu ma siedzibę lub miejsce zamieszkania na analizowanym obszarze.
szość wskaźników cząstkowych wykorzystanych w najnowszej publikacji z 2014 r. zostało skalikulowanych w oparciu za dane z 2010 r.\(^{34}\) Z tego powodu na potrzeby monitorowania potencjału innowacyjnego regionu w ramach Strategii Lublin 2020 wykorzystano dane GUS w czterech kategoriach: wydatki na działalność badawczo-rozwojową, zatrudnienie w branżach B+R, liczba przedsiębiorstw innowacyjnych oraz nakłady przedsiębiorstw na działalność innowacyjną. Dane za lata 2012–2013 zostały zaprezentowane w tabeli 13.
Tabela 13: Wskaźniki innowacyjności dla województwa lubelskiego
| Wewnętrzne wydatki na badania i rozwój | 2012 | 2013 |
|----------------------------------------|------|------|
| Ogółem (mln zł), w tym: | | |
| w sektorze przedsiębiorstw | 652,2| 402,1|
| w sektorze szkolnictwa wyższego | 108,3| 80,3 |
| pozostałe | 416,3| 273,5|
| Jako % PKB | 1,02 | 0,61 |
| Zewnętrzne wydatki na badania i rozwój | 2012 | 2013 |
|----------------------------------------|------|------|
| Ogółem (mln zł) | 101,6| 71,3 |
| Jako % PKB | 0,16 | 0,11 |
| Nakłady przedsiębiorstw na działalność innowacyjną | 2012 | 2013 |
|----------------------------------------------------|------|------|
| Ogółem (mln zł) | 906,6| 532,6|
| Jako % PKB** | 1,42 | 0,81 |
| Pozostałe wskaźniki innowacyjności | 2012 | 2013 |
|------------------------------------|------|------|
| Zatrudnienie w branżach B+R na 1 000 osób aktywnych zawodowo | 0,74 | 0,70 |
| Udział przedsiębiorstw innowacyjnych w % ogólnej liczby przedsiębiorstw | 13,6 | 13,0 |
Uwagi:
* Nakłady wewnętrzne na B+R to nakłady poniesione na prace B+R wykonane w jednostce sprawozdawczej, natomiast nakłady zewnętrzne zostały poniesione wyłącznie na prace B+R wykonane poza jednostką sprawozdawczą przez innych wykonawców (podwykonawców) krajowych i zagranicznych.
** Dane o PKB za 2013 r. stanowią wielkości szacunkowe i pochodzą z opracowania *Wstępne szacunki produktu krajowego brutto według województw w 2013 r.*, GUS, 27.01.2015 r.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Dane przedstawione w tabeli 13 wskazują na spadek potencjału innowacyjnego województwa lubelskiego. Nakłady na prace badawczo-rozwojowe w 2013 r., zarówno te realizowane wewnątrz firmy jak i zlecane zewnętrznym podmiotom, obniżyły się, do czego przyczynił się przede wszystkim regres w sektorze szkolnictwa wyższego. Wyraźny spadek dotyczył także nakładów przedsiębiorstw na działalność innowacyjną. W ocenie znaczenia krótkookresowych wahań wskaźników dla kierunków zmian zachodzących w dłuższym okresie należy jednak zachować daleko idącą ostrożność ze względu na zmienność alokacji środków z programów unijnych, jak i mające miejsce na przełomie lat 2012–2013 silne spowolnienie krajowej gospodarki. Jednocześnie pozostałe wskaźniki: udział przedsiębiorstw innowacyjnych oraz zatrudnienie w branżach badawczo-rozwojowych, charakteryzowały się znacznie większą stabilnością.
\(^{34}\) *Regional Innovation Scoreboard 2014*, Komisja Europejska, UE 2014 r., s. 44-45.
Podsumowując realizację celu A.4. Budowania więzi regionalnych i metropolitarnych w 2013 r. należy podkreślić postępy w budowie wspólnego systemu transportowego, przede wszystkim dzięki rozbudowie lotniska w Świdniku. Najważniejsze inwestycje w zakresie infrastruktury drogowej są natomiast na etapie realizacji bądź planów, dlatego znacząca poprawa spójności transportowej obszaru funkcjonalnego nastąpi dopiero w kolejnych latach realizacji Strategii Lublin 2020. Niepokojującym zjawiskiem może być pogorszenie wskaźników innowacyjności dla województwa, pomimo poprawy dostępnych danych dla samego miasta. Istnieją co prawda powody, by negatywne zmiany uznać w dużej mierze za efekt przejściowy, jednak wzrost innowacyjności może wymagać większej aktywności interesariuszy Strategii Lublin 2020 w kolejnych latach. Wzmocnienie funkcji metropolitarnych Lublina może być również efektem wielu działań realizowanych w innych obszarach rozwojowych, o ile obejmą one swoim zasięgiem co najmniej obszar kraju bądź będą realizowane w powiązaniu z innymi ośrodkami metropolitarnymi. Identyfikacja faktycznie realizowanych funkcji metropolitarnych będzie możliwa dopiero w dłuższej perspektywie czasowej.
B. Przyjazność
Miasta od zawsze dają swoim mieszkańcom poczucie bezpieczeństwa wynikające z przebywania w oswojonej przestrzeni, z przynależności do społeczności i posiadania własnej kultury. Dziś te podstawowe ludzkie potrzeby (ale na wyższym już poziomie) zaspokaja przyjazność, którą można uznać za cechę definiującą nowoczesną miejskość i urbanizację. Miasto, w którym panuje serdeczna atmosfera, pełna zaufania i wzajemnego szacunku, staje się powiększonym „domem” – miejscem, w którym warto uczyć się i pracować; miejscem, w jakim domownikom przyjemnie się żyje, a goście czują się jak u siebie.
O przyjazności miasta decyduje wiele cech i funkcji miasta odpowiadających szerokiemu wachlarzowi potrzeb mieszkańców, dlatego ten obszar rozwojowy rozgałęzia się aż na sześć celów. Są to: poprawa infrastruktury technicznej, zwiększenie komfortu życia, dbałość o kulturę przestrzeni, wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego, podnoszenie jakości edukacji i partycypacja społeczna. Ważnym wymiarem przyjazności miasta, przewijającym się w każdym z tych celów, jest przyjazność względem środowiska naturalnego. Realizacja celów Strategii jest monitorowana za pomocą zestawu wskaźników ilościowych i opisowych.
B. 1. Poprawa infrastruktury technicznej
Mimo obserwowanego w ostatnich latach przyspieszenia inwestycji miejskich mających na celu poprawę infrastruktury technicznej, potrzeby Lublina wymagają dalszych starań w tym zakresie, ze szczególnym uwzględnieniem wymogów rozwoju zrównoważonego i wysokich standardów ekologicznych. Od ich kontynuacji zależy nie tylko poprawa warunków do inwestowania, ale też jakość obsługi mieszkańców i instytucji oraz dostosowanie miasta do podstawowych potrzeb wszystkich jego użytkowników. Działania w zakresie poprawy infrastruktury technicznej miasta obejmują różne jej rodzaje: sieć drogową, system komunikacji publicznej, sieć komunikacji pieszej i rowerowej oraz podstawowe systemy obsługi miasta, w tym wodociągi, kanalizację czy system gromadzenia odpadów.
Oceniając realizację celu poprawy infrastruktury technicznej posłużyono się wskaźnikami opisowymi i ilościowymi. W pierwszej kolejności przeanalizowano wydatki na transport i łączność w budżecie miasta. Następnie zaprezentowano dostępne dane o gęstości sieci drogowej, pasażerach komunikacji miejskiej, drogach rowerowych, długości sieci wodociągowej, kanalizacyjnej i gazowej wraz z liczbą użytkowników, dane o odpadach i ściekach. Uzupełnieniem danych ilościowych są krótkie informacje o najważniejszych zrealizowanych projektach infrastrukturalnych. Analizę zamyka przedstawienie działalności Urzędu Miasta w zakresie ochrony środowiska.
Aby usprawnić funkcję usługową oraz dostępność Lublina kontynuowany jest proces poprawy układu komunikacyjnego miasta. Łączna wartość wydatków na transport i łączność w 2013 r. wyniosła 518 390 152,42 zł. W porównaniu do 2012 r. wzrosła ona o 36,5%. Udział wydatków na transport i łączność w wydatkach z budżetu miasta ogółem wyniósł 27,79%, co w porównaniu do 2012 r. oznacza jego wzrost o 4,63 p.p. (por. tab. 14).
Tabela 14: Wydatki z budżetu miasta na transport i łączność
| Wartość wydatków (zł) | 2012 | 2013 |
|-----------------------|------------|------------|
| | 379 751 354,07 | 518 390 152,42 |
| Udział wydatków w wydatkach budżetu ogółem (%) | 23,16 | 27,79 |
Źródło: Sprawozdanie z wykonania budżetu Miasta Lublin za 2012 i 2013 r.
Wzrost wartości wydatków na transport i łączność przełożył się na zwiększenie gęstości sieci drogowej w Lublinie. W 2013 r. gęstość dróg gminnych i powiatowych o twardej nawierzchni wyniosła 282,1 km na 100 km², co oznacza wzrost o 0,8% w stosunku do 2012 r. (por. tab. 15). Jednocześnie zmniejszyła się długość dróg o nawierzchni gruntowej.
Tabela 15: Gęstość sieci drogowej (na 100 km²)
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Drogi gminne i powiatowe o twardej nawierzchni | 279,7 | 282,1 |
| Drogi gminne i powiatowe o gruntowej nawierzchni | 53,4 | 53,3 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Poniższa mapa przedstawia gęstość dróg w Lublinie wg lokalizacji. Najwyższą gęstością cechowały się dzielnice znajdujące się w centralnej oraz zachodniej części miasta, zwłaszcza: Stare Miasto, Śródmieście, Kalinowszczyzna, Bronowice, Rury, Wieniawa, Czechów Południowy i Węglin Północny. Relatywnie niskie zagęszczenie sieci drogowej występowało natomiast w południowych i wschodnich dzielnicach, szczególnie w Abramowicach, Zembrzycach i Hajdowie-Zadębiu.
Rysunek 8: Gęstość dróg w Lublinie
Źródło: P. Drop, P. Gajewski, M. Mackiewicz. *Zastosowanie danych Openstreetmap oraz wolnego oprogramowania do badań dostępności komunikacyjnej w skali lokalnej*. Acta Universitatis Lodziensis, Folia Geographica Socio-Oeconomica 14, 2013 r., s. 164
W ramach Narodowego Programu Przebudowy Dróg Lokalnych – etap II Bezpieczeństwo-Dostępność-Rozwój, w zakresie rozbudowy infrastruktury, dokonano Remontu odcinka drogi powiatowej nr 2269L, ul. Zemborzycka w Lublinie\(^{35}\).
\(^{35}\) Więcej informacji na stronie projektu.
Droga powiatowa nr 2269L stanowi ważną część lokalnego układu komunikacyjnego, powiązanego z siecią istniejących dróg – ul. Zemborzycka łączy się z drogą wojewódzką nr 835 (ul. W. Kunickiego, ul. Lubelskiego Lipca 80, al. Unii Lubelskiej) a następnie z al. Tysiąclecia (droga krajowa nr 12/17). Inwestycja dotyczyła remontu drogi powiatowej nr 2269L na odcinku od skrzyżowania z ul. Diamentową do skrzyżowania z ul. Kunickiego o długości 1 885 m. Realizacja inwestycji poprawiła układ komunikacyjny w tym rejonie Lublina, w której już teraz swoją siedzibę ma wiele przedsiębiorstw, w tym firm przemysłowych. Obok podniesienia atrakcyjności inwestycyjnej tej dzielnicy miasta, efektem tego projektu jest także ułatwienie dojazdu do Zalewu Zemborzyckiego, będącego ważnym miejscem wypoczynku i rekreacji mieszkańców.
Gmina Lublin otrzymała ogólną subwencję z budżetu państwa na Przebudowę ul. Filaretów (realizacja etapu I – od ul. Głębokiej do ul. Zana oraz etapu II – od ul. Zana do ul. Jana Pawła II wraz z wiaduktami)\(^{36}\).
Ulica Filaretów stanowi ważny odcinek miejskiego i regionalnego układu komunikacyjnego łącząc południowo-wschodnie dzielnice mieszkaniowe Lublina (skupiające ok. 80 tys. mieszkańców) z centrum miasta (w którym zlokalizowana jest większość miejsc pracy, szkół, przedszkoli, instytucji użyteczności publicznej) oraz z dzielnicą akademicką. Ponadto ulica ma znaczący udział w obsłudze komunikacyjnej terenów znajdujących się w bezpośredniej bliskości drogi (dojazdy do istniejącej zabudowy mieszkaniowej oraz handlowo-usługowej). Na odcinku tym odbywa się regularna publiczna komunikacja autobusowa. W ruchu regionalnym stanowi ona alternatywne, tranzytowe połączenie drogi krajowej nr 19 (al. Kraśnicka), poprzez ul. Jana Pawła II, z ul. Smorawińskiego i al. Spółdzielczości Pracy, tj. północnym wyjazdem z Lublina drogi nr 19. Poprawę płynności i bezpieczeństwa ruchu na ulicy Filaretów zapewni przebudowa zjazdów i zatok przystankowych, przebudowa oświetlenia ulicznego, a w szczególności budowa dodatkowego (w stosunku do istniejącej organizacji ruchu) pasu do skrętu w prawo w ul. Głęboką na odcinku od skrzyżowania ul. Filaretów z ul. Pana Tadeusza do ul. Głębokiej).
\(^{36}\) Więcej informacji na stronie projektu.
Dążąc do budowania systemu transportu zrównoważonego, podejmowane są działania usprawniające transport publiczny w mieście. W 2013 r. liczba przejazdów pasażerów korzystających z komunikacji publicznej w Lublinie wyniosła 114,7 mln osób – o 8,2% więcej niż w 2012 r. Podzielenie tej wielkości przez liczbę dni w roku daje wynik ok. 314 tys. przejazdów każdego dnia, przy czym należy mieć świadomość, że w dniach roboczych pozostawała ona wyższa niż w dni wolne od pracy.
Tabela 16: Liczba pasażerów korzystających z miejskiej komunikacji publicznej
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Przejazdy pasażerów korzystających z komunikacji publicznej (w mln) | 106 | 114,7|
| Liczba przejazdów przypadających na 1 dzień (w tys.) | 290 | 314 |
Uwagi: Szacunek liczby pasażerów dokonano w oparciu o dane o sprzedaży biletów jednorazowych oraz biletów okresowych, stosując przeliczniki GUS.
Źródło: Dane Zarządu Transportu Miejskiego w Lublinie
Rozwój systemu komunikacji publicznej zakłada poszerzenie jej na nowe obszary miasta, rozbudowę taboru, wprowadzenie inteligentnego systemu zarządzania ruchem i informacji dla pasażerów oraz promowanie i rozwój niskoemisyjnego transportu miejskiego. Długość tras komunikacji miejskiej w Lublinie w 2013 r. w porównaniu do 2012 r. wzrosła o 6 km i wyniosła 183,9 km.
Tabela 17: Długość tras komunikacji miejskiej w Lublinie (km)
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Długość tras w granicach miasta Lublin | 177,9| 183,9|
Źródło: Dane Zarządu Transportu Miejskiego w Lublinie
W 2013 r. w Lublinie funkcjonowały 62 połączenia komunikacji publicznej, w tym 50 obsługiwanych przez linie autobusowe (o 4 mniej niż w 2012 r.), 3 przez linie autobusowe nocne oraz 9 przez linie trolejbusowe (por. tab. 18).
Tabela 18: Liczba realizowanych połączeń miejskiej komunikacji publicznej
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Linie autobusowe | 54 | 50 |
| Linie autobusowe nocne | 3 | 3 |
| Linie trolejbusowe | 9 | 9 |
Źródło: Dane Zarządu Transportu Miejskiego w Lublinie
Zgodnie z danymi Zarządu Transportu Miejskiego w Lublinie w 2013 r. liczba autobusów wyniosła 238 (o 7 mniej niż w 2012 r.), zaś liczba trolejbusów oraz autobusów przewoźników prywatnych wzrosły o 1 i wyniosły odpowiednio 65 i 72 pojazdy. Jednocześnie kontynuowano proces unowocześnienia taboru i rozwoju transportu niskoemisyjnego.
Tabela 19: Posiadany tabor komunikacji publicznej
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Autobusy MPK | 245 | 238 |
| Trolejbusy MPK | 64 | 65 |
| Autobusy przewoźników prywatnych | 71 | 72 |
Źródło: Dane Zarządu Transportu Miejskiego w Lublinie
W 2013 r. realizowano trzy projekty finansowane ze środków unijnych, służące poprawie jakości transportu publicznego:
1) Modernizacja infrastruktury przystankowej wraz z budową systemu informacji pasażerskiej dla poprawy jakości funkcjonowania komunikacji miejskiej w Lublinie
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej 2007–2013 |
| Działanie | 5.3 Miejski transport publiczny |
| Całkowita wartość projektu | 13 162 806,24 zł |
| Wartość dofinansowania | 8 753 418,65 zł |
| Termin realizacji projektu | 01.07.2007 r. – 29.12.2014 r. |
Zrealizowany projekt przyczynił się do poprawy komfortu podróży transportem zbiorowym, zwiększenia dostępności środków transportu publicznego dla osób niepełnosprawnych ruchowo oraz do redukcji niekorzystnego oddziaływania systemu transportu na środowisko poprzez przejęcie pasażerów ze środków transportu indywidualnego.
2) Zintegrowany System Miejskiego Transportu Publicznego w Lublinie
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej 2007–2013 |
| Działanie | 3.1 Systemy miejskiego transportu zbiorowego |
| Całkowita wartość projektu | 463 555 377,59 zł |
| Wartość dofinansowania | 331 645 979,79 zł |
| Termin realizacji projektu | 09.12.2010 r. – 31.12.2015 r. |
Cele projektu to m.in.: wzrost atrakcyjności systemu transportu publicznego w Lublinie, wzrost konkurencyjności transportu zbiorowego w stosunku do indywidualnego, poprawa komfortu podróży transportem zbiorowym, poprawa dostępności osób niepełnosprawnych ruchowo do środków transportu publicznego, wzrost niezawodności funkcjonowania transportu publicznego, czy redukcja niekorzystnego oddziaływania systemu transportu miejskiego na środowisko poprzez wprowadzenie ekologicznego taboru autobusowego i trolejbusowego oraz przejęcie pasażerów ze środków transportu indywidualnego.
W ramach dwóch powyższych projektów w 2013 r. podjęto następujące inwestycje:
- w 66 lokalizacjach ustawiono wyświetlacze dynamicznej informacji pasażerskiej – elektroniczne tablice pokazujące rzeczywisty czas przyjazdu pojazdów na przystanek,
- wybudowano i przebudowano 16 zatok przystankowych,
- wzbogacono tabor lubelskiej komunikacji miejskiej o 20 nowych autobusów przegubowych.
---
37 Przedstawione projekty zostały uszeregowane wg terminu rozpoczęcia realizacji projektu.
38 Więcej informacji na stronie projektu.
39 Więcej informacji na stronie projektu.
3) Budowa Miasteczka Ruchu Drogowego w Lublinie\(^{40}\)
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej 2007–2013 |
| Działanie | 5.3 Miejski transport publiczny |
| Całkowita wartość projektu | 17 574 329,17 zł |
| Wartość dofinansowania | 3 749 350,00 zł |
| Termin realizacji projektu | 27.09.2007 r. – 31.12.2014 r. |
Projekt zrealizowano w partnerstwie z Miejskim Ośrodkiem Sportu i Rekreacji „Bystrzyca”, Wojewódzkim Ośrodkiem Ruchu Drogowego w Lublinie oraz Komendą Wojewódzką Policji w Lublinie.
Powstała w efekcie realizacji infrastruktura posłuży szeroko pojmowanej edukacji komunikacyjnej. Kształtowanie postaw od przedszkolaka przyczyni się w przyszłości do wydatnego polepszenia bezpieczeństwa na drogach Lublina. Miasteczko Ruchu Drogowego w sposób kompleksowy rozwiąże problem nauki jazdy rowerem i motorowerem na drogach publicznych i ścieżkach rowerowych.
Ponadto, dzięki zawarciu w 2013 r. umowy kredytowej z Bankiem Rozwoju Rady Europy na kwotę 280 mln zł, która została udostępniona do wypłaty w ciągu 2 lat, możliwe było uzupełnienie montażu finansowego dla najważniejszych inwestycji i tym samym wykorzystanie środków UE. Okres splaty został określony na 20 lat, z możliwością 5-letniej karencji. Pozyskany kredyt pozwolił na dofinansowanie takich inwestycji jak:
- zintegrowany system miejskiego transportu publicznego (w tym zakup taboru),
- budowa drogi dojazdowej do węzła drogowego „Dąbrowica” obwodnicy Miasta Lublin w ciągu dróg ekspresowych S 12, S 17 i S 19,
- budowa dróg dojazdowych do węzła drogowego „Jakubowice” obwodnicy Miasta Lublin w ciągu dróg ekspresowych S12, S17, S19 wraz ze skrzyżowaniami z ul. gen. Ducha, al. Solidarności, al. Sikorskiego i ul. Północną oraz budową ul. Żelwerowicza,
- przebudowa ul. Filaretów (etap I – od ul. Głębokiej do ul. Zana oraz etap II – od ul. Zana do ul. Jana Pawła II),
- przebudowa ul. Głuskiej,
- przebudowa al. Racławickich i ul. Sowińskiego,
- budowa szkoły podstawowej w dzielnicy Sławin,
- budowa basenu przy ul. Łabędziej.
Obok realizacji inwestycji drogowych, służących usprawnieniu połączeń pomiędzy różnymi częściami miasta, ważny jest również rozwój i promocja sieci połączeń pieszych i rowerowych. Według danych GUS, długość ścieżek rowerowych w Lublinie w 2013 r. wyniosła 79,2 km, o 21,5% więcej w porównaniu do 2012 r. Wzrosła również długość ścieżek rowerowych w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców (por. tab. 20).
\(^{40}\) Więcej informacji na stronie projektu.
Tabela 20: Długość ścieżek rowerowych (km)
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Ścieżki rowerowe ogółem | 66,5 | 85,1 |
| Ścieżki rowerowe na 10 tys. ludności | 1,9 | 2,5 |
Uwagi: dane obejmują drogi dla rowerów wydzielone, drogi dla rowerów obok chodnika, drogi dla pieszych i rowerów, drogi dla pieszych z dopuszczonym ruchem rowerowym, pasy rowerowe, kontrapasy rowerowe, ulice z kontraruchem, ulice z zakazem ruchu a dopuszczonym ruchem rowerowym.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Urzędu Miasta Lublin
Poprawa infrastruktury technicznej zakłada również rozwój infrastruktury komunalnej, w tym rozbudowę i modernizację sieci wodno-kanalizacyjnej i podłączanie nowych gospodarstw domowych do sieci oraz zwiększanie efektywności energetycznej miasta. Inwestycje realizowane w 2013 r. doprowadziły do wzrostu długości czynnej sieci kanalizacyjnej, gazowej sieci rozdzielczej oraz wodociągowej sieci rozdzielczej odpowiednio o 2,8%, 2,6% i 1,8%. Długość urządzeń sieciowych systemu obsługi miasta została przedstawiona w tabeli 21.
Tabela 21: Długość sieci kanalizacyjnej, gazowej oraz wodociągowej (w km)
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Długość czynnej sieci kanalizacyjnej | 572,4 | 588,5 |
| Długość czynnej gazowej sieci rozdzielczej | 593,1 | 608,3 |
| Długość czynnej wodociągowej sieć rozdzielczej | 594,4 | 604,9 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Realizowane inwestycje pozytywnie wpływają na dostępność urządzeń sieciowych dla ludności. W 2013 r. zwiększył się odsetek osób korzystających z sieci kanalizacyjnej i gazowej, a udział osób korzystających z sieci wodociągowej utrzymał się na poziomie z 2012 r. (por. tab. 22).
Tabela 22: Korzystający z instalacji sieciowych w % ogółu ludności
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Korzystający z sieci kanalizacyjnej | 90,3 | 90,5 |
| Korzystający z sieci gazowej | 87,2 | 87,3 |
| Korzystający z sieci wodociągowej | 95,2 | 95,2 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Sprostanie wyzwaniom rozwijowym miasta oznacza konieczność modernizacji systemów ochrony środowiska i gospodarki komunalnej, m.in. poprzez rozwój systemu proekologicznej gospodarki odpadami, rozbudowę składowisk czy modernizację sieci kanalizacji deszczowej. Efekty tych działań można monitorować wykorzystując dane o wytwarzanych i odzyskiwanych odpadach oraz oczyszczanych ściekach.
Analizując informacje o odpadach należy mieć na uwadze, że efektem rozwoju cywilizacyjnego jest rosnąca konsumpcja, której towarzyszy zwiększająca się ilość odpadów. Ich składowanie wiąże się jednak z niekorzystnymi zmianami w środowisku naturalnym, dlatego odpady powinny być segregowane i w jak największej części poddawane odzyskowi. Pozytywne zmiany w tym kierunku miała zapewnić znowelizowana ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, popularnie określana
---
41 Nowelizacja dokonana ustawą z dnia 1 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2011 nr 152 poz. 897.
jako „ustawa śmieciowa”. Ustawa ta przeniosła na gminy obowiązek odbierania odpadów od mieszkańców i weszła w życie 1 lipca 2013 r., czyli w połowie roku objętego analizą. Tworzenie systemu gospodarowania odpadami nie jest jednak procesem zakończonym, o czym świadczy wiele kontrowersji dotyczących wykonywania tej ustawy wśród samorządów, krytyczny raport NIK czy późniejsze nowelizacje tej ustawy\(^{42}\). Dane za 2013 r. powinny więc być oceniane z ostrożnością.
Skutkiem wejścia ustawy w życie jest silny wzrost liczby właścicieli nieruchomości w Lublinie, od których odbierano odpady komunalne. W 2013 r. odpady odebrane od 105,1 tys. właścicieli, co oznacza wzrost o 63% w stosunku do 2012 r. Ilość odpadów komunalnych odebranych z obszaru miasta w 2013 r. wyniosła 113,2 tys. ton i zmniejszyła się o jedną piątą w stosunku do 2012 r. Szczegółowe dane na ten temat przedstawiono w tabeli 23. Warto zwrócić uwagę, że maleje udział odpadów zmieszanych, zwłaszcza odpadów składowanych niepoddanych odzyskowi, a rośnie udział odpadów zebranych selektywnie. Natomiast ilość odprowadzonych ścieków w 2013 r. wyniosła 17 162 tys. m\(^3\) co stanowi o 1,7% mniej niż w 2012 r. Wszystkie ścieki odprowadzone zostały oczyszczone (por. tab. 24).
Tabela 23: Ilość oraz struktura odpadów odebranych
| Odpady komunalne odebrane ogółem (w tonach), w tym: | 2012 | 2013 |
|-----------------------------------------------------|---------------|---------------|
| | 142 650,14 | 113 168,61 |
| | 100% | 100% |
| niesegregowane (zmieszane) odpady komunalne | 102 806,76 | 90 205,06 |
| | 72,1% | 79,7% |
| składowane | 14 813,42 | 9 507,27 |
| | 10,4% | 8,4% |
| poddane odzyskowi | 87 | 80 |
| | 61,7% | 71,3% |
| odpady odebrane selektywnie ulegające biodegradacji | 993,34 | 697,79 |
| | 4,3% | 5,6% |
| odpady odebrane z frakcji: papier, metale, tworzywa sztuczne i szkło | 2 057,11 | 3 811,54 |
| | 1,4% | 3,4% |
| odpady budowlane i rozbiorkowe (inne niż niebezpieczne) | 2 951,20 | 5 249,09 |
| | 2,1% | 4,6% |
| odpady komunalne nie wymienione w innych grupach | 28 748,81 | 7 573,40 |
| | 20,2% | 6,7% |
Liczba właścicieli nieruchomości, od których odebrane odpady komunalne | 64 447 | 105 114 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Urzędu Miasta Lublin
Tabela 24: Ilość wytworzonych i oczyszczonych ścieków (tys. m\(^3\))
| Ścieki odprowadzone | Ścieki oczyszczone |
|---------------------|--------------------|
| 17 457 | 17 457 |
| 17 162 | 17 162 |
Źródło: Upracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Wartość wydatków na gospodarkę komunalną i ochronę środowiska w 2013 r. wyniosła 105 095 369,24 zł i była o 18,8% wyższa niż w roku poprzednim. Zwiększył się również udział tych nakładów w wydatkach budżetu miasta ogółem (por. tab. 25).
---
\(^{42}\) Zob. np. Najwyższa Izba Kontroli, *NIK o odpadach komunalnych*, 22 czerwca 2015 r.
Tabela 25: Wydatki na gospodarkę komunalną i ochronę środowiska
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|---------------|---------------|
| Wartość wydatków (w zł) | 88 429 823,26 | 105 095 369,24|
| Udział wydatków w wydatkach budżetu ogółem (w %) | 5,39 | 5,64 |
Źródło: Sprawozdanie z wykonania budżetu miasta Lublin za 2012 i 2013 r.
W ramach wspierania ochrony środowiska odpowiedzialne za nią instytucje miejskie podjęły się w 2013 r. realizacji szeregu projektów ekologicznych:
1) Gmina Lublin przystąpiła do ogólnopolskiego programu *Moje miasto bez elektrośmieci*, który skierowany był zarówno do indywidualnych mieszkańców miasta, jak również lubelskich szkół. System powstał dzięki nawiązaniu współpracy Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Miasta Lublin z ElektroEko – Organizacją Odzysku Sprzętu Elektrycznego i Elektronicznego. Dzięki wdrożeniu programu zapewniony został sprawnie działający, bezpłatny system zbiórki zużytego sprzętu elektronicznego i elektrycznego.
2) Została zainicjowana kampania edukacyjno-informacyjna na temat nowego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi: *EKO TY – EKO LUBLIN*. Jej celem było poinformowanie mieszkańców o założeniach nowego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi. Kampania pomagała także w upowszechnianiu idei segregacji odpadów.
3) Gmina Lublin zorganizowała konkurs „HURA MAKULATURA 2013”. Za środki pozyskane z przekazania zebranej makulatury, placówki biorące udział w konkursie wzbogaciły świetlice szkolne i sale przedszkolne o pomoce dydaktyczne, gry edukacyjne, książki itp.
4) Dnia 5 maja 2013 r. zorganizowano VIII Ekopnik Rodzinny. Odwiedzający mogli zapoznać się zasadami nowego systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, zasięgnąć informacji jak w bezpieczny dla środowiska sposób pozbyć się tzw. elektrośmieci oraz materiałów zawierających azbest. Przygotowano ciekawe materiały informacyjne, ulotki i przewodniki promujące ścieżki przyrodniczo-edukacyjne zlokalizowane w lasach Lubelszczyzny i Poleskim Parku Narodowym.
Warto zwrócić uwagę także na projekty w dziedzinie ochrony środowiska, w realizacji których wykorzystano zewnętrzne źródła finansowania:
1) **Termomodernizacja oświatowych obiektów użyteczności publicznej w Lublinie – etap II**
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej |
| Nazwa programu | System zielonych inwestycji. Część 1 – zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej |
| Całkowita wartość projektu | 11 380 763,23 zł |
| Wartość dofinansowania | 3 814 819,91 zł |
| Termin realizacji projektu | 2010 r. – 2013 r. |
---
43 Przedstawione projekty zostały uszeregowane wg terminu rozpoczęcia realizacji projektu.
44 Więcej informacji na stronie projektu.
Celem projektu było zwiększenie efektywności ekologicznej wybranych obiektów poddanych termomodernizacji poprzez: zmniejszenie o ponad połowę zużycia energii (w stosunku do stanu obecnego), oszczędność energii cieplnej oraz znaczne ograniczenie emisji dwutlenku węgla do atmosfery.
Przedmiotem wyżej wymienionej inwestycji była termomodernizacja ośmiu budynków szkolnych w Lublinie:
- Szkoły Podstawowej nr 10, ul. Kalinowszczyzna 70,
- Szkoły Podstawowej nr 32, ul. Przerwy-Tetmajera 2,
- Szkoły Podstawowej nr 34, ul. Kosmowskiej 3,
- Szkoły Podstawowej nr 40, ul. Róży Wiatrów 9,
- Szkoły Podstawowej nr 47, ul. Zdrowa 1,
- Gimnazjum nr 15, ul. Elektryczna 51,
- Zespołu Szkół Samochodowych, ul. Długosza 10a – 2 budynki.
Efekt ekologiczny jaki założono to zmniejszenie rocznego zużycia energii w stosunku do stanu pierwotnego o 51,55%, natomiast łączne oszczędności energii cieplnej to około 6 898 GJ/rok, ograniczenie lub uniknięcie emisji CO₂ to 519 MgCO₂ ton/rok.
2) Kanalizacja sanitarna z przyłączeniami w drodze serwisowej przy ul. Rataja oraz przyłącza kanalizacji sanitarnych w ul. Rataja dla II etapu Strefy Ekonomicznej
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|---------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Lublinie |
| Całkowita wartość projektu | 2 830 663,80 zł |
| Wartość dofinansowania | 2 264 531,04 zł |
| Termin realizacji projektu | 2012 r. – 2013 r. |
W wyniku realizacji inwestycji wybudowano sieć kanalizacji sanitarnej, obsługującą istniejącą zabudowę wzdłuż ul. Rataja w Lublinie. Bezpośrednio po zakończeniu zadania możliwe jest przyłączenie do kanalizacji sanitarnej 65 posesji, a w przyszłości dodatkowej ilości gospodarstw domowych. Wybudowana kanalizacja pozwoli na odprowadzanie ścieków ze Specjalnej Strefy Ekonomicznej Euro-Park Mielec Podstrefy Lublin i jej okolic. Budowa sieci kanalizacji sanitarnej spowoduje m.in. likwidację istniejących zbiorników bezodpływowych (szamb). Sytuacja ta wpłynie pozytywnie na stan środowiska: poprawie ulegnie jakość wód powierzchniowych, a wody podziemne zyskają ekologiczną ochronę. Realizacja zadania wpłynie bezpośrednio na poprawę warunków sanitarnych tego rejonu i podniesienie standardu życia jego mieszkańców, a tereny SSE zyskują na swojej atrakcyjności dla inwestorów.
---
45 Więcej informacji na stronie projektu.
3) Termomodernizacja obiektów użyteczności publicznej w Lublinie\(^{46}\)
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej |
| Nazwa programu | System zielonych inwestycji. Część 1 – zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej |
| Całkowita wartość projektu | 10 707 100,00 zł |
| Wartość dofinansowania | 2 827 875,00 zł |
| Termin realizacji projektu | 01.10.2012 r. – 31.05.2014 r. |
Projekt obejmował termomodernizację następujących budynków:
- Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 2, ul. Przyjaźni 12 w Lublinie,
- Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 6, ul. Krochmalna 29 w Lublinie,
- Gimnazjum nr 7, ul. Krasińskiego 7 w Lublinie,
- I Liceum Ogólnokształcące, al. Racławickie 26 w Lublinie,
- IX Liceum Ogólnokształcące, ul. Struga 6 w Lublinie,
- Budynek Urzędu Miasta Lublin, ul. Podwale 3a w Lublinie.
Zakładany efekt ekologiczny przedsięwzięcia to: zmniejszenie rocznego obliczeniowego zużycia energii do ogrzewania budynków, w stosunku do stanu pierwotnego o 57%, łączna oszczędność energii cieplnej to 9 011,00 GJ/rok, ograniczenie lub uniknięcie emisji CO\(_2\) to 697 MgCO\(_2\)/rok.
4) Kanalizacja deszczowa w ulicy Głuskiej w Lublinie na odcinku od mostu przy ul. Głuskiej do ul. Strojnowskiego wraz z przyłączami do wpustów deszczowych\(^{47}\)
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Lublinie |
| Całkowita wartość projektu | 5 917 799,63 zł |
| Wartość dofinansowania | 4 700 000,00 zł |
| Termin realizacji projektu | 2013 r. – 2014 r. |
W wyniku realizacji inwestycji wybudowana została sieć kanalizacji deszczowej wraz z przykanalizkami, która umożliwia odprowadzanie wód opadowych z nawierzchni utwardzonych, chodników, zieleni i terenów przyległych do ul. Głuskiej. Wody deszczowe odprowadzane będą do miejskiego systemu kanalizacji deszczowej do kolektora DN2000 oraz do rowów otwartych poprzez separatory SKG BP, a następnie do rzeki Czerniejówki. Wykonane odprowadzenie wód opadowych nie stanowi zagrożenia dla wód gruntowych i głębinowych i nie wpłynie na zmiany stosunków wodnych.
---
\(^{46}\) Więcej informacji na stronie projektu.
\(^{47}\) Więcej informacji na stronie projektu.
5) Termomodernizacja oświatowych obiektów użyteczności publicznej w Lublinie – etap III
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej |
| Nazwa programu | System zielonych inwestycji. Część 1 – zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej |
| Całkowita wartość projektu | 7 592 625,00 zł |
| Wartość dofinansowania | 1 909 734,00 zł |
| Termin realizacji projektu | 01.07.2013 r. – 31.05.2014 r. |
Przedmiotem wyżej wymienionego przedsięwzięcia była termomodernizacja czterech budynków szkolnych w Lublinie:
- Szkoły Podstawowej nr 31, ul. Lotnicza 1 w Lublinie,
- VI Liceum Ogólnokształcącego, ul. Mickiewicza 36 w Lublinie,
- Szkoły Podstawowej nr 4, ul. Hiacyntowa 69 w Lublinie,
- Gimnazjum nr 19, ul. Szkolna 6 w Lublinie.
Planowany efekt ekologiczny przedsięwzięcia to zmniejszenie rocznego zużycia energii w stosunku do stanu pierwotnego o 53%. Oszczędność energii cieplnej (pierwotnej) ma sięgnąć 5 903 GJ/rok, a ograniczenie lub uniknięcie emisji CO₂ ma wynieść 408 MgCO₂ ton/rok.
6) Kanalizacja deszczowa NF od ul. Skalskiego wzdłuż granicy miasta do Strefy Ekonomicznej i w al. Witosa do granicy Miasta Lublin
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Lublinie |
| Całkowita wartość projektu | 5 810 191,28 zł |
| Wartość dofinansowania | 3 400 000,00 zł |
| Termin realizacji projektu | 12.2013 r. – 09.2014 r. |
W wyniku realizacji zadania wybudowana została kanalizacja deszczowa, która umożliwia odprowadzanie ścieków deszczowych w sposób zorganizowany z obszaru obejmującego części gmin: Lublin, Świdnik i Głusk. Tym samym stwarza ona możliwość odwodnienia części Strefy Ekonomicznej, zrealizowanego przez GDDKiA nowego układu drogowego, a także planowanych do budowy w tym rejonie dróg i placów. Wykonane odprowadzenie wód opadowych nie stanowi zagrożenia dla wód gruntowych i głębinowych i nie wpłynie na zmiany stosunków wodnych.
7) Kanalizacja deszczowa w ul. Zelwerowicza w Lublinie, na odcinku od skrzyżowania z ul. Poligonową do skrzyżowania z ul. Choiny, wraz z przyłączami do wpustów deszczowych
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Lublinie |
| Całkowita wartość projektu | 3 282 974,85 zł |
| Wartość dofinansowania | 2 500 000,00 zł |
| Termin realizacji projektu | 12.2013 r. – 31.10.2015 r. |
---
48 Więcej informacji na stronie projektu.
49 Więcej informacji na stronie projektu.
50 Więcej informacji na stronie projektu.
W wyniku realizacji zadania wybudowana została sieć kanalizacji deszczowej wraz z przykanalikami w ul. Zelwerowicza, na odcinku od skrzyżowania z ul. Poligonową do skrzyżowania z ul. Choiny. Wybudowana sieć kanalizacji deszczowej umożliwi odprowadzenie ścieków deszczowych w sposób zorganizowany do miejskiego systemu kanalizacji deszczowej. Wody powierzchniowe zbierane będą kramami ściekowymi włączonymi do zaprojektowanej kanalizacji deszczowej. Kanalizacja zaprojektowana została jako szczelna, a więc nie będzie następowało przesiąkanie ścieków do gruntu, ani też drenowanie gruntu. Wykonane odprowadzenie wód opadowych i ścieków sanitarnych nie stanowi zagrożenia dla wód gruntowych i głębinowych i nie wpływa na zmiany stosunków wodnych.
W dniach 19–20 września 2013 r., Lublin był gospodarzem organizowanej po raz czwarty konferencji ECOFORUM „Po pierwsze środowisko” – spotkań przedstawicieli świata nauki, polityki, biznesu dostrzegających potrzebę proekologicznej działalności w zakresie ochrony środowiska. Konferencja ta, zainicjowana w 2010 r. przez Prezydenta Miasta Lublin, stanowi okazję do dyskusji eksperckich i wymiany pomysłów oraz doświadczeń przedstawicieli różnych środowisk w zakresie skutecznej ochrony środowiska. Ponadto, w czasie konferencji ECOFORUM zostają wyróżnione proekologiczne praktyki ludzi, firm i instytucji.
***
Cel poprawy infrastruktury technicznej pozytywnie wyróżnia się zarówno pod względem realizowanych działań, jak i osiąganych efektów. Na jego priorytetowe znaczenia w 2013 r. wskazuje wzrost wydatków na transport i łączność w budżecie miasta aż o 36,5%. Koncentracja na projektach infrastrukturalnych w pierwszej fazie realizacji Strategii wydaje się być zasadnym kierunkiem zwiększenia przyjazności miasta. Przebudowa ulic Zemborzyckiej i Filaretów przyczyniła się do zwiększenia przepustowości dróg i bezpieczeństwa. Rozwój komunikacji publicznej, w tym szczególnie realizacja projektu Zintegrowany System Transportu Miejskiego, doprowadził do przejęcia części pasażerów z ruchu indywidualnego i wzrostu liczby pasażerów o ponad 8%. Mocną stroną Lublina jest także budowa kolejnych ścieżek rowerowych i wysoka dostępność urządzeń sieciowych dla mieszkańców. W pierwszym roku nowych reguł gospodarowania odpadami wzrosła liczba osób, od których są one odbierane, a towarzyszył temu spadek odpadów odebranych i wzrost udziału tych zebranych selektywnie i przetworzonych. Realizowane projekty w zakresie ochrony środowiska naturalnego i rozwoju zrównoważonego wskazują na dużą aktywność władz miasta w tym zakresie, a termomodernizacja blisko 20 budynków oświatowych przyniesie zarówno korzyści środowiskowe, jak i ekonomiczne. Projekty infrastrukturalne były przy tym realizowane z poszanowaniem interesów różnych uczestników ruchu i z dbałością o jakość przestrzeni miasta.
B.2. Zwiększenie komfortu życia
Poczucie wygody życia reprezentuje najbardziej podstawowe potrzeby mieszkańców związane z przyjaznością miasta. Chodzi tu, po pierwsze: o jakość przestrzeni miejskich, po drugie: o poprawę warunków mieszkaniowych, po trzecie: o działania na rzecz grup społecznych zmarginalizowanych lub wymagających szczególnej opieki, po czwarte: o pewne rutynowe obszary działań gminy, takie jak obsługa interesantów, w których można osiągnąć spektakularny postęp.
Oceniając postępy w zakresie komfortu życia posłużono się przede wszystkim wskaźnikami opisowymi i ilościowymi. W pierwszej kolejności przeanalizowano wskaźniki związane z rynkiem mieszkaniowym. Następnie zaprezentowano dane o liczbie przestępstw i wypadków drogowych, a w dalszej kolejności również wskaźniki w zakresie opieki zdrowotnej i pomocy społecznej. Przedstawiono także analizę działalności Urzędu Miasta w zakresie zwiększania dostępności usług publicznych oraz w zakresie pomocy społecznej i przystosowania przestrzeni publicznej dla osób z niepełnosprawnością. Analizę dopełniają zestawienie rynku nieruchomości Lublina z innymi miastami, porównanie tempa starzenia się społeczeństwa w Lublinie i Polsce ogółem oraz wyniki ankietowego badania jakości życia w Lublinie. O komforcie życia decyduje także dostosowanie układu funkcjonalno-przestrzennego miasta do potrzeb mieszkańców, dlatego analizując postępy w zwiększaniu komfortu życia należy zwrócić uwagę także na realizację działań i mierniki przyporządkowane do celów: B.1. Poprawa infrastruktury technicznej oraz B.3. dbałość o kulturę przestrzeni.
Kluczowym czynnikiem oddziałującym na jakość życia jest mieszkaniectwo. O ile nowe inwestycje są adresowane do zamożniejszej części społeczeństwa, o tyle poprawa standardów już istniejących zasobów mieszkaniowych może okazać się dostępniejszym i powszechniejszym sposobem rozwiązywania problemów mieszkaniowych. W 2013 r. odnotowano ilościową poprawę zasobów mieszkaniowych: przeciętna powierzchnia użytkowa przypadająca na 1 osobę wyniosła 25,1 m² (wzrost o 0,7 m²), a liczba mieszkań na 1 tys. mieszkańców wzrosła do 420 (por. tab. 26). Przeciętna powierzchnia mieszkania w Lublinie wyniosła 59,9 m².
Tabela 26: Zasoby mieszkaniowe - wskaźniki
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Przeciętna powierzchnia użytkowa mieszkania na 1 osobę (w m²) | 24,4 | 25,1 |
| Mieszkania na 1 000 mieszkańców | 408,4 | 420 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
W 2013 r. oddano do użytkowania 2 407 mieszkań – o 14% więcej niż w roku poprzednim. Wzrostowi temu towarzyszył jednoczesny spadek liczby mieszkań, których budowę rozpoczęto (1 389 – mniej o 23% w porównaniu do 2012 r.) oraz mniejsza liczba wydanych pozwoleń na budowę mieszkań deweloperskich (1181 – spadek o 48%)⁵¹.
⁵¹ Raport o sytuacji na rynkach nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w 2013 r., Narodowy Bank Polski, Departament Stabilności Finansowej we współpracy z Oddziałami Okręgowymi, Warszawa, wrzesień 2014 r., s. 126.
Na rynku pierwotnym, średnia cena ofertowa m² w IV kw. 2013 r. wynosiła 5 017 zł, natomiast średnia cena transakcyjna m² to 4 796 zł (por. tab. 27). Mieszkania nabywane w 2013 r. na rynku pierwotnym były, w porównaniu do 2012 r., większe średnio o 1,6 m². Na rynku wtórnym średnia cena ofertowa m² w IV kw. 2013 r. wynosiła 4 902 zł, natomiast średnia cena transakcyjna m² 4 392 zł. Średnia cena mieszkań w budynkach wybudowanych po 2002 r. w porównaniu do starszego budownictwa, była większa o ok. 25%. Z analizy kształtowania się średnich cen m² mieszkań w 2013 r. na obu rynkach, zarówno z ofert jak i zawartych transakcji, wynika, że ceny były stabilne, ulegając tylko nieznaczonym wahaniom, co może świadczyć o stabilizacji na lubelskim rynku nieruchomości (por. tab. 28). Średnia cena nieruchomości w Lublinie jest relatywnie niska na tle największych polskich miast (por. ramka 1). Warto zwrócić uwagę na poprawę dostępności jednego m² mieszkania za przeciętne wynagrodzenie uzyskiwane w Lublinie, która w poszczególnych kwartałach wahała się w granicach 0,72–0,85 m² na rynku pierwotnym oraz 0,76–0,93 m² na wtórnym. Powierzchnia mieszkaniowa dostępna za średnią płacę uzyskiwaną w Warszawie, Krakowie, Poznaniu czy Wrocławiu była niższa średnio o 15%.
Tabela 27: Średnia cena m² mieszkania w Lublinie na rynku pierwotnym i wtórnym
| 2012 | Rynek pierwotny | Rynek wtórny |
|------|-----------------|--------------|
| | Cena ofertowa | Cena transakcyjna | Cena ofertowa | Cena transakcyjna |
| I kwartał | 5 080 | 4 935 | 5 057 | 4 848 |
| II kwartał | 5 134 | 4 906 | 5 076 | 4 805 |
| III kwartał | 5 111 | 4 864 | 5 065 | 4 886 |
| IV kwartał | 5 043 | 4 699 | 4 995 | 4 588 |
| 2013 | Rynek pierwotny | Rynek wtórny |
|------|-----------------|--------------|
| | Cena ofertowa | Cena transakcyjna | Cena ofertowa | Cena transakcyjna |
| I kwartał | 5 126 | 4 679 | 4 491 | 4 917 |
| II kwartał | 5 014 | 4 943 | 4 858 | 4 703 |
| III kwartał | 5 140 | 4 770 | 4 935 | 4 273 |
| IV kwartał | 5 017 | 4 796 | 4 901 | 4 392 |
Źródło: Raport o sytuacji na rynkach nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w 2013 r., Narodowy Bank Polski, Departament Stabilności Finansowej we współpracy z Oddziałami Okręgowymi, Warszawa, wrzesień 2014 r.
Tabela 28: Dynamika zmian średniej ceny m² mieszkania w Lublinie w 2013 r.
| t.t. | Rynek pierwotny | Rynek wtórny |
|------|-----------------|--------------|
| | Cena ofertowa | Cena transakcyjna | Cena ofertowa | Cena transakcyjna |
| I kwartał | 100,9 | 94,8 | 88,8 | 101,4 |
| II kwartał | 97,7 | 100,8 | 95,7 | 97,9 |
| III kwartał | 100,6 | 98,1 | 97,4 | 87,5 |
| IV kwartał | 99,5 | 102,1 | 98,1 | 95,7 |
| kw./kw. | Rynek pierwotny | Rynek wtórny |
|---------|-----------------|--------------|
| | Cena ofertowa | Cena transakcyjna | Cena ofertowa | Cena transakcyjna |
| I kwartał | 101,6 | 99,6 | 89,9 | 107,2 |
| II kwartał | 97,8 | 105,6 | 108,2 | 95,6 |
| III kwartał | 102,5 | 96,5 | 101,6 | 90,9 |
| IV kwartał | 97,6 | 100,5 | 99,3 | 102,8 |
Źródło: Raport o sytuacji na rynkach nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w 2013 r., Narodowy Bank Polski, Departament Stabilności Finansowej we współpracy z Oddziałami Okręgowymi, Warszawa, wrzesień 2014 r.
52 Ibidem, s. 128, 183, 257, 273.
W 2013 r., podobnie jak w kilku poprzednich latach, następowała stopniowa stabilizacja sytuacji na rynkach nieruchomości mieszkaniowych po okresie napięć z lat 2006–2008. Stabilizacji tej sprzyjało przejściowe ograniczenie aktywności gospodarczej, za-
przestanie udzielania kredytów walutowych oraz brak rządowych programów wsparcia nabywania mieszkań. Sytuacja na pierwotnych rynkach nieruchomości mieszkaniowych w 2013 r. była zbliżona do równowagi, na co wskazuje stabilna cena m² przeciętnego mieszkania, zmniejszająca się liczba mieszkań w ofercie sprzedaży oraz krótszy czas ich wyprzedaży. Również sytuacja na rynkach istniejącego zasobu (rynki wtórne) była sta-
bilna.
We wszystkich miastach poddanych analizie ceny m² mieszkań na rynku pierwotnym przewyższają ceny na rynku wtórnym. Różnice w tych cenach nie są znaczące, cho-
ciaż rynek pierwotny zazwyczaj oferuje mieszkania lepsze jakościowo od już istniejących. Ceny nieruchomości mieszkaniowych w Lublinie są niższe o 35–40% niż w Warszawie oraz o 10–25% w stosunku do Krakowa, Wrocławia, Poznania czy Gdańska. Są natomiast wyższe niż w Łodzi, Katowicach, Szczecinie i Bydgoszczy.
Wykres 3: Średnia cena transakcyjna m² mieszkania w największych polskich miastach w IV kw. 2013 r.
| Miasto | Rynek wtórny | Rynek pierwotny |
|----------|--------------|-----------------|
| Warszawa | 7 189 | 7 427 |
| Kraków | 5 827 | 5 765 |
| Łódź | 4 423 | 3 400 |
| Wrocław | 5 663 | 5 037 |
| Poznań | 5 858 | 5 062 |
| Gdańsk | 6 047 | 4 797 |
| Szczecin | 4 742 | 4 247 |
| Bydgoszcz| 4 528 | 3 403 |
| Lublin | 4 796 | 4 392 |
| Katowice | 4 529 | 3 301 |
Ramka 1:
Rynek nieruchomości w Polsce w 2013 r.
W 2013 r. zarówno pierwotny jak i wtórny rynek nieruchomości mieszkaniowych w Lublinie odno-
tował wzrost zawieranych transakcji, pomimo odczuwalnych skutków spowolnienia gospodarczego,
trudnej sytuacji na rynku pracy oraz braku wsparcia programem zakupu mieszkań. Na obu rynkach, na
rabaty przy zakupie mieszkania mogli liczyć nabywcy mieszkań w słabych lokalizacjach (w przypadku
rynku pierwotnego w rejonach, gdzie było kilka inwestycji) oraz mieszkań o dużych metrażach. Ceny
transakcyjne mieszkań w dobrych lokalizacjach podlegały nieznaczonym obniżkom względem ceny oferAnalizy pozwalają stwierdzić, że w Lublinie wzrosła aktywność inwestycyjna deweloperów w zakresie budowania mieszkań w bardzo dobrych lokalizacjach (ścisłe centrum), o podwyższonym standardzie (apartamenty) oraz gwarantujących szybką sprzedaż i wysokie ceny. Natomiast na rynku wtórnym w dalszym ciągu utrzymuje się duże zainteresowanie mieszkańami z niższego segmentu cenowego tj. wybudowanymi w blokach z wielkiej płyty oraz o przeciętnym standardzie wykonania. Na wzrost sprzedaży na rynku wtórnym, według pośredników rynku nieruchomości, wpłynął m.in. brak rządowych programów wsparcia, co spowodowało, że kupujący chętnie wybierali tanie, lepiej zlokalizowane oraz gotowe do zamieszkania lokale z rynku wtórnego.
Stopniowa poprawa standardów mieszkaniowych znajduje potwierdzenie we wzroście odsetka mieszkań wyposażonych w instalacje sanitarno-techniczne. W 2013 r. wzrósł odsetek mieszkań wyposażonych w centralne ogrzewanie (o 0,2 p.p.) oraz łazienkę (o 0,1 p.p.). Odsetek mieszkań wyposażonych w instalacje wodociągowe pozostał na tym samym poziomie i wyniósł 99% (por. tab. 29).
Tabela 29: Wypożyczenie mieszkań w instalacje sanitarno-techniczne
| | 2012 | 2013 |
|------------------------|------|------|
| Wodociąg | 99,0 | 99,0 |
| Łazienka | 95,9 | 96,0 |
| Centralne ogrzewanie | 90,4 | 90,6 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Zwiększenie komfortu życia to także zwiększenie bezpieczeństwa publicznego. O zdecydowanej poprawie bezpieczeństwa świadczy spadek o 20,5% liczby stwierdzonych przestępstw, która w 2013 r. wyniosła 9 577 (por. tab. 30). Zmniejszenie skali przestępczości wpłynęło także na obniżenie liczby przestępstw wykrytych. Niestety odnotowano również obniżenie odsetka przestępstw wykrytych w stosunku do przestępstw stwierdzonych o 3,7 p.p., przy czym spadek wykrywalności przestępstw o charakterze kryminalnym był znacznie mniejszy i wynosił 0,2 p.p.
Tabela 30: Liczba przestępstw i ich wykrywalność
| | 2012 | 2013 |
|------------------------|------|------|
| Przestępstwa stwierdzone| 12 049 | 9 577 |
| Przestępstwa wykryte | 6 798 | 5 050 |
| Stosunek przestępstw wykrytych do stwierdzonych | 56,4% | 52,7% |
Źródło: Dane Komendy Miejskiej Policji w Lublinie
W analizowanym okresie zmniejszeniu uległa również liczba odnotowanych wypadków drogowych – w 2013 r. wyniosła 229, o 9,8% mniej niż w 2012 r. O 1,9% wzrosła natomiast liczba odnotowanych kolizji drogowych.
Tabela 31: Liczba kolizji i wypadków drogowych
| | 2012 | 2013 |
|------------------------|------|------|
| Odnotowane wypadki drogowe | 254 | 229 |
| Odnotowane kolizje drogowe | 4 735 | 4 826 |
Źródło: Dane Komendy Miejskiej Policji w Lublinie
---
53 Raport o sytuacji na rynkach nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w 2013 r., Narodowy Bank Polski, Departament Stabilności Finansowej we współpracy z Oddziałami Okręgowymi, Warszawa, wrzesień 2014 r., s. 123–124.
54 Przestępstwo wykryte to przestępstwo stwierdzone, w którym ustalono przynajmniej jedną osobę podejrzana i udowodniono jej popełnienie przestępstwa w zakończonym postępowaniu przygotowawczym. Przestępstwo stwierdzone jest natomiast zdarzeniem, co do którego w zakończonym postępowaniu przygotowawczym potwierdzono, że jest przestępstwem.
Troska o wygodę życia polega także na dostosowaniu miasta do potrzeb różnych grup mieszkańców, począwszy od dzieci, osób chorych bądź niepełnosprawnych, rodzin zagrożonych wykluczeniem lub będących w trudnej sytuacji życiowej, rodzin wielodzietnych lub niepełnych, aż po seniorów. Bezpieczeństwo socjalne tych grup, mające wymiar materialny i niematerialny, zależy m.in. od poprawy jakości usług publicznych, w tym dostępu do ochrony zdrowia, czy usprawnienia obsługi mieszkańców i dostępu do informacji publicznej.
Dostępność opieki zdrowotnej jest w znacznej mierze uwarunkowana czynnikami znajdującymi się poza kompetencjami władz miasta, jednak należą do najważniejszych aspektów kształtujących jakość życia mieszkańców i przyjazność miasta. W 2013 r. w Lublinie funkcjonowało 9 szpitali. Liczba łóżek na oddziałach stacjonarnej i całodobowej opieki medycznej zwiększyła się o 12 i wyniosła 4 547, co w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców daje 132,2 łóżek. Oceniając dostępność publicznych usług medycznych należy mieć na uwadze, że specjalistyczna opieka zdrowotna zaspokaja potrzeby nie tylko mieszkańców miasta, ale także całego regionu. Województwo lubelskie należy do regionów o najwyższym wskaźniku liczby łóżek szpitalnych w stosunku do populacji, zajmując 3 miejsce w Polsce. Liczba przychodni i praktyk lekarskich realizujących ambulatoryjne świadczenia opieki zdrowotnej nieznacznie zmniejszyła się i wyniosła 276, podczas gdy liczba udzielonych porad wzrosła o 3,1% i wyniosła 4,2 mln.
Tabela 32: Zakłady opieki zdrowotnej, łóżka szpitalne oraz porady udzielone w ramach podstawowej opieki zdrowotnej
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|--------|--------|
| Szpitale (bez oddziałów i filii) | 9 | 9 |
| Łóżka na oddziałach stacjonarnej i całodobowej opieki medycznej | 4 535 | 4 547 |
| Łóżka na 10 tys. mieszkańców | 130,4 | 132,2 |
| Przychodnie i praktyki lekarskie | 279 | 276 |
| Udzielone porady lekarskie (ambulatoryjna opieka zdrowotna) | 4 084 990 | 4 212 202 |
Uwagi: stan na 31 grudnia danego roku. Porady w zakresie ambulatoryjnej opieki zdrowotnej dotyczą porad w podstawowej i specjalistycznej opiece zdrowotnej, łącznie z poradami udzielonymi w przychodniach resortu MON i MSW.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Wydziału Zdrowia Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie.
Liczba placówek stacjonarnej pomocy społecznej w 2013 r. wyniosła 18, pozostając tym samym na niezmienionym poziomie w porównaniu do 2012 r. Analizując tabelę 33 można zauważyć, że liczba placówek w latach 2012–2013 nie uległa zmianom, nieznacznie zwiększyła się natomiast liczba miejsc w placówkach łącznie z filiami, w tym liczba miejsc w noclegowniach, domach i schroniskach dla bezdomnych.
Tabela 33: Placówki oraz miejsca w placówkach stacjonarnej pomocy społecznej
| Placówki (z filiami), w tym: | 2012 | 2013 |
|------------------------------------------------------------------|------|------|
| filie placówek stacjonarnej pomocy społecznej | 1 | 1 |
| domy pomocy społecznej | 7 | 7 |
| filie domów pomocy społecznej | 1 | 1 |
| placówka zapewniająca całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym, przewlekle chorym lub osobom w podeszłym wieku w ramach działalności gospodarczej lub statutowej | 2 | 2 |
| dom dla motek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży | 2012 | 2013 |
|------------------------------------------------------|------|------|
| noclegownia | 1 | 1 |
| schronisko lub dom dla bezdomnych | 3 | 3 |
| pozostałe | 2 | 2 |
Miejsca (łącznie z filiami) | 891 | 893 |
Miejsca w noclegowniach, domach i schroniskach dla bezdomnych | 139 | 140 |
**W ramach pomocy społecznej udzielanej w 2013 r. wsparciem objętych zostało 24 757 osób, co stanowi 7,28% mieszkańców miasta**\(^{55}\). Liczba osób będących mieszkańcami placówek stacjonarnej pomocy społecznej wyniosła 839 i wzrosła o 2,4% w stosunku do roku poprzedzającego. Struktura osób przebywających w ośrodkach stacjonarnych została przedstawiona w tabeli 34. Wśród ich mieszkańców dominowali przewlekle somatycznie chorzy (36,5%) oraz osoby w podeszłym wieku (23%). Stopień wykorzystania placówek w 2013 r. wzrósł o 2,1 p.p. i wyniósł 94%.
**Tabela 34: Liczba i struktura beneficjentów oraz obciążenie placówek stacjonarnej pomocy społecznej**
| Mieszkańcy (łącznie z filiami), w tym: | 2012 | 2013 |
|----------------------------------------|------|------|
| niepełnosprawni intelektualnie dorosli, dzieci i młodzież | 19 | 19 |
| niepełnosprawni fizycznie | 102 | 104 |
| osoby bezdomne | 145 | 148 |
| osoby w podeszłym wieku | 206 | 193 |
| przewlekle somatycznie chorzy | 295 | 306 |
| pozostali | 52 | 69 |
Stopień wykorzystania miejsc (w %) | 91,9 | 94,0 |
**W 2013 r. instytucje miasta Lublin odpowiedzialne za realizację polityki społecznej podejmowały szereg działań zmierzających do podniesienia komfortu życia mieszkańców, zwłaszcza względem tych osób, które z racji swojej trudnej sytuacji szczególnie zasługują na opiekę. W ramach Programu Poprawa jakości usług świadczonych w domach pomocy społecznej i placówkach opiekuńczo-wychowawczych, realizowanego ze środków Szwajcarsko-Polskiego Programu Współpracy, w maju 2013 r. rozpoczęto Rozbudowę Domu Pomocy Społecznej „Kalina” w Lublinie**\(^{56}\).
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Szwajcarsko-Polski Program Współpracy |
| Nazwa programu | Program Poprawa jakości usług świadczonych w domach pomocy społecznej i placówkach opiekuńczo-wychowawczych |
| Całkowita wartość projektu | 2 428 680,88 zł |
| Wartość dofinansowania | 2 064 378,75 zł |
| Termin realizacji projektu | 16.05.2013 r. – 31.07.2015 r. |
---
\(^{55}\) Ocena zasobów pomocy społecznej, Miiejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie, Lublin 2014 r., s. 23.
\(^{56}\) Więcej informacji na stronie projektu.
Dom Pomocy Społecznej „Kalina” to jednostka organizacyjna i budżetowa miasta Lublin przeznaczona dla osób w podeszłym wieku. Mieszkańcy w nim pensionariusze wymagający znacznego wsparcia przy podstawowych czynnościach życiowych. Są to osoby z różnymi schorzeniami, od typowych niedomagań wieku starczego, poprzez cukrzycę, astmę oskrzelową, po chorobę Alzheimera czy schizofrenię.
Rozbudowa i modernizacja DPS Kalina przyniosła wymierne korzyści pensionariuszom i kadrze DPS. Przede wszystkim podniosła komfort życia, bezpieczeństwa i pracy w ośrodku. Realizacja projektu przyczyniła się do poprawy skuteczności pomocy społecznej poprzez zapewnienie wysokiej jakości usług spełniających standardy i potrzeby osób starszych.
Urząd Miasta Lublin stale podejmuje aktywne działania ukierunkowane na poprawę jakości życia osób niepełnosprawnych, w tym dostosowanie do ich potrzeb przestrzeni publicznej. Ramy instytucjonalne pomocy samorządu tworzą w szczególności następujące jednostki organizacyjne i dokumenty strategiczne oraz ciała doradcze:
- Społeczna Rada ds. Osób Niepełnosprawnych przy Prezydencie Miasta Lublin (powołana na lata 2011–2015),
- Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych Urzędu Miasta Lublin,
- Dział ds. Osób Niepełnosprawnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie,
- Program działań na rzecz niepełnosprawnych mieszkańców Miasta Lublin (2008–2013).
W 2013 r. instytucje samorządowe odpowiedzialne za realizację polityki społecznej realizowały szereg projektów. Urząd Miasta zrealizował projekt dotyczący zatrudnienia osób niepełnosprawnych *Przez staż i pracę do aktywności i samodzielności*. Celem było zwiększenie dostępności zatrudnienia dla osób niepełnosprawnych z Lublina. Wsparciem zostało objętych 21 osób niepełnosprawnych, które w ramach projektu skorzystały z kompleksowego wsparcia doradztwa zawodowego oraz poradnictwa psychologicznego. Przed realizacją projektu Urząd Miasta zatrudniał 51 osób niepełnosprawnych, co stanowiło 4,12% ogółu zatrudnienia. Nowe etaty zwiększyły ten wskaźnik do 5,9%.
Miasto Lublin realizuje pilotażowy program *Aktywny Samorząd*, wyznaczając do wykonania tego zadania Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie. W ramach programu, osoby niepełnosprawne mają możliwość składania wniosków o dofinansowanie do zakupu wózków inwalidzkich o napędzie elektrycznym, specjalistycznego sprzętu komputerowego i dopłatę do studiów. Oddział Lubelski Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w pierwszej transzy przekazał kwotę 725 300 zł na realizację działań programu. Mieszkańcy Lublina mogli również składać wnioski w zakresie: likwidacji barier transportowych, likwidacji barier w dostępie do uczestnictwa w społeczeństwie informacyjnym, likwidacji barier w poruszaniu się, pomocy w utrzymaniu aktywności zawodowej poprzez zapewnienie opieki dla osoby zależnej oraz pomocy w uzyskaniu wykształcenia na poziomie wyższym.
W strukturze Urzędu Miasta Lublin działa Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych, które realizuje zadania z zakresu:
współpracy z instytucjami i organizacjami pozarządowymi działającymi na rzecz osób niepełnosprawnych w zakresie identyfikacji problemów i analizy potrzeb środowisk niepełnosprawnych mieszkańców Miasta Lublin,
podejmowania i koordynowania działań zmierzających do ograniczenia skutków niepełnosprawności i barier utrudniających osobom niepełnosprawnym funkcjonowania w społeczeństwie,
opracowywania projektów służących poprawie warunków życia i integracji społecznej osób niepełnosprawnych,
opiniowania aktów prawnych, w tym projektów uchwał Rady Miasta i zarządzeń Prezydenta dotyczących warunków życia i funkcjonowania osób niepełnosprawnych,
udzielenia informacji o rodzajach i warunkach pomocy świadczonej dla osób niepełnosprawnych.
Obok realizacji ustalonych zadań, w 2013 r. Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych zorganizowało Konferencję „Wyrównywanie szans w dostępie do aktywnego życia dla wszystkich – Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych”, promującą wdrażanie Konwencji\(^{57}\) i znaczenia jej ratyfikacji w ujęciu ogólnopolskim i lokalnym. Konferencja adresowana była do osób, instytucji i organizacji podejmujących lub mogących podejmować działania ukierunkowane na wspieranie aktywności osób niepełnosprawnych w różnych aspektach życia, przyczyniających się do przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu osób z niepełnosprawnością.
Jednostką organizacyjną miasta Lublin, przy pomocy której wykonywane są zadania samorządu gminnego i powiatowego z zakresu szeroko rozumianej pomocy społecznej, jest Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie. Działalność MOPR finansowana jest ze środków własnych miasta oraz ze środków budżetu państwa. Duże znaczenie dla jego funkcjonowania mają również środki finansowe pozyskiwane z funduszy unijnych.
MOPR, zgodnie ze statutem, realizuje zadania własne i zlecone gminie, zadania własne i zlecone powiatowi, określone ustawami oraz zadania pomocy społecznej przyjęte do realizacji na podstawie zawartych porozumień i umów z organami administracji rządowej lub jednostkami samorządu terytorialnego. Zadania MOPR określają w szczególności: ustawa o pomocy społecznej\(^{58}\), ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej\(^{59}\), ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych\(^{60}\), ustawa o świadczeniach rodzinnych\(^{61}\), ustawa o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej\(^{62}\) oraz ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów\(^{63}\). Duży nacisk położono również na współpracę ze środowiskiem lokalnym
---
\(^{57}\) Konwencja ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 r., rząd Polski podpisał ją 20 marca 2007 r., ratyfikacja Konwencji przez Polskę miała miejsce 6 września 2012 r.
\(^{58}\) Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593.
\(^{59}\) Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Dz.U. 2011 nr 149 poz. 887.
\(^{60}\) Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, Dz.U. 1997 nr 123 poz. 776.
\(^{61}\) Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Dz.U. 2003 nr 228 poz. 2255.
\(^{62}\) Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, Dz.U. 2005 nr 86 poz. 732.
\(^{63}\) Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Dz.U. 2007 nr 192 poz. 1378.
w ramach Programu Aktywności Lokalnej Mieszkańców Miasta Lublin na lata 2009–2013\(^{64}\). Zadania realizowane przez MOPR wpisują się w Strategię Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta Lublin 2005–2013\(^{65}\).
Do zadań Działu ds. Osób Niepełnosprawnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie należy realizacja zadań określonych w ustawie o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, finansowanych ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Dział ds. Osób Niepełnosprawnych MOPR koordynuje działania podejmowane przez jednostki miasta i organizacje pozarządowe na rzecz osób niepełnosprawnych poprzez realizację Powiatowego programu działań na rzecz niepełnosprawnych mieszkańców Lublina, a także wspiera osoby niepełnoprawne w ich codziennym funkcjonowaniu w ramach dofinansowań ze środków PFRON\(^{66}\). W Dziale realizowane są zadania finansowane ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych bezpośrednio skierowane do osób niepełnosprawnych oraz skierowane do nich za pośrednictwem organizacji działających na rzecz osób niepełnosprawnych.
Do zadań realizowanych przez Dział ds. Osób Niepełnosprawnych w 2013 r. należały:
- dofinansowanie zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze, zakupu sprzętu rehabilitacyjnego, likwidacji barier architektonicznych, technicznych i w komunikowaniu się, uczestnictwa osób niepełnosprawnych i ich opiekunów w turnusach rehabilitacyjnych, sportu, kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych dla osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, zakupu sprzętu rehabilitacyjnego dla osób fizycznych prowadzących działalność gospodarczą, osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, usługi tłumacza języka migowego lub tłumacza – przewodnika dla osoby niepełnosprawnej,
- realizacja Programu na rzecz niepełnosprawnych mieszkańców Miasta Lublin,
- realizacja pilotażowego programu Aktywny Samorząd.
W ramach zadań bezpośrednich dofinansowywane są: wyroby medyczne, będące przedmiotami ortopedycznymi i środki pomocnicze oraz sprzęt rehabilitacyjny, turnusy rehabilitacyjne, likwidacja barier technicznych, w komunikowaniu się i architektonicznych, usługi tłumacza języka migowego lub tłumacza – przewodnika, obszary w ramach pilotażowego programu Aktywny samorząd. Zadaniami skierowanymi do osób niepełnosprawnych za pośrednictwem jednostek prawnych, są natomiast warsztaty terapii zajęciowej, sport, kultura, rekreacja i turystyka, zaopatrzenie w sprzęt rehabilitacyjny i zadania zlecane fundacjom i organizacjom pozarządowym.
W 2013 r. wzrosła liczba zadań zlecanych fundacjom i organizacjom pozarządowym, a blisko 95% wnioskodawców otrzymało dofinansowanie na sprzęt rehabilitacyjny. Zmniejszyła się natomiast liczba
---
\(^{64}\) Uchwała nr 549/XXVII/2008 Rady Miasta Lublin z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie przyjęcia i wdrożenia „Programu Aktywności Lokalnej Mieszkańców Miasta Lublin na lata 2009–2013”.
\(^{65}\) Uchwała Nr 797/XXXIII/2005 Rady Miasta Lublin z dnia 8 września 2005 r. w sprawie „Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta Lublin 2005–2013”.
\(^{66}\) Dane przekazane przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie.
innych form wsparcia, zwłaszcza zadań dofinansowanych bezpośrednio: uczestnictwa w turnusach rehabilitacyjnych i likwidacji różnego rodzaju barier (por. tab. 35).
Tabela 35: Liczba wniosków ogółem złożonych na poszczególne zadania ze środków PFRON oraz liczba wniosków rozpatrzonych pozytywnie w 2013 r. o charakterze socjalnym
| Nazwa zadania | Liczba wniosków | Rozpatrzone pozytywnie |
|-------------------------------------------------------------------------------|-----------------|------------------------|
| | 2012 | 2013 | 2012 | 2013 |
| Dofinansowanie uczestnictwa w turnusach rehabilitacyjnych dla osób niepełnosprawnych | 2 122 | 2 220 | 1 981 | 309 |
| Dofinansowanie sportu, kultury, rekreacji i turystyki osób niepełnosprawnych | 102 | 123 | 92 | 84 |
| Dofinansowanie zaopatrzenia w sprzęt rehabilitacyjny, przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze przyznawane osobom niepełnosprawnym | 3 607 | 3 399 | 3 355 | 3 210 |
| Dofinansowanie likwidacji barier architektonicznych, technicznych i w komunikowaniu się dla osób niepełnosprawnych | 814 | 641 | 306 | 159 |
| Tłumacz języka migowego i tłumacz – przewodnik | 10 | 6 | 10 | 6 |
| Zadania zlecone fundacjom i organizacjom pozarządowym | 54 | 100 | 23 | 27 |
| **RAZEM** | **6 709** | **6 489** | **5 767** | **3 795** |
Źródło: Sprawozdania MOPR za 2012 i 2013 r.
Dział ds. Osób Niepełnosprawnych realizował również Program działań na rzecz niepełnosprawnych mieszkańców Miasta Lublin w latach 2008–2013. Środki na realizację Programu pochodzą z budżetu miasta Lublin. W celu realizacji zadań publicznych i przyznania w 2013 r. dotacji dla organizacji pożytku publicznego ogłoszony został otwarty konkurs ofert na realizację następujących zadań publicznych:
1) Organizacja akcji i realizacja programów upowszechniających wiedzę o przyczynach i skutkach niepełnosprawności oraz sposobach jej zapobiegania – 30 000 zł.
2) Świadczenie poradnictwa dla osób niepełnosprawnych – 8 000 zł.
3) Prowadzenie zajęć edukacyjnych dla dzieci i młodzieży niepełnosprawnej – 55 000 zł.
4) Organizacja kursów i szkoleń przygotowujących do pracy z osobami niepełnosprawnymi – 32 000 zł.
5) Rehabilitacja osób niepełnosprawnych – 138 000 zł – w tym, podzadanie:
- Rehabilitacja społeczna – świadczenie usług asystenta osoby niepełnosprawnej – pilotaż – 56 000 zł.
6) Integracja osób niepełnosprawnych z mieszkańcami Lublina – 11 567 zł.
7) Programy promujące osiągnięcia osób niepełnosprawnych – 34 000 zł.
8) Umożliwienie zdobycia niezbędnego doświadczenia zawodowego osobom niepełnosprawnym – 40 000 zł.
9) Łączna wysokość środków na realizację zadań publicznych przez organizacje pożytku publicznego wynosiła 348 567 zł. Środki, jakie zgodnie z zawartymi umowami zostały faktycznie przekazane, wyniosły 346 469 zł. Organizacje do końca roku wydatkowały kwotę 345 876,83 zł. Odbiorcami ośmiu zadań przewidzianych do realizacji przez organizacje pozarządowe było łącznie 172 954 osób.
W grudniu 2013 r. zakończono realizację projektu systemowego Człowiek inwestycją w społeczeństwo\(^{67}\).
| Nazwa beneficjenta | Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w Lublinie |
|--------------------|--------------------------------------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Społeczny |
| Nazwa programu | Program Operacyjny Kapitał Ludzki |
| Działanie | 7.2.1 Aktywizacja zawodowa i społeczna osób zagrożonych wykluczeniem społecznym |
| Całkowita wartość projektu | 3 800 000,00 zł |
| Wartość dofinansowania | 3 400 998,26 zł |
| Termin realizacji projektu | 03.2008 r. – 12.2013 r. |
Projekt realizowany był w partnerstwie z Miejskim Urzędem Pracy w Lublinie. Efektem realizacji projektu było udzielenie wsparcia 642 osobom korzystającym z usług MOPR poprzez wykorzystanie takich narzędzi, jak: kontrakt socjalny, usługa asystenta osoby niepełnosprawnej, indywidualny program usamodzielnienia, program aktywności lokalnej oraz program integracji społecznej i zawodowej osób niepełnosprawnych.
Wszelkie inwestycje i przestrzeń publiczna są na bieżąco dostosowywane przy okazji realizacji każdej inwestycji drogowej poprzez budowę obniżonych krawężników. Urząd Miasta Lublin wraz z Zarządem Dróg i Mostów w Lublinie stale rozszerza zakres przystosowania przestrzeni publicznej dla osób niepełnosprawnych poprzez udźwiękowienie sygnalizacji świetlnych na drogowych przejściach dla pieszych, zmianę faktury czy koloru kontrastujących pasów przed wejściem na drogowe przejście dla pieszych czy dostosowanie infrastruktury drogowej.
W zakresie przystosowania przestrzeni publicznej do potrzeb osób niepełnosprawnych Wydział Inwestycji i Remontów Urzędu Miasta Lublin w 2013 r. zrealizował inwestycje polegające na\(^{68}\): montażu dźwigów osobowych w Szkole Podstawowej nr 28 przy ul. Radości, Liceum Ogólnokształcącym nr 1 przy al. Racławickich, Zespole Szkół nr 12 przy ul. Sławińskowskiej oraz Gimnazjum nr 16 przy ul. Poturzyńska. Rozbudowano także Dom Pomocy Społecznej „Kalina” przy ul. Kalinowszczyzna 84.
Ponadto, Zarząd Dróg i Mostów zrealizował szereg inwestycji, spełniających warunki niezbędne do korzystania z dróg publicznych przez osoby niepełnosprawne:
- przebudowę Drogi Męczenników Majdanka – od istniejącej pętli przy Drodze Męczenników Majdanka do ul. Doświadczalnej oraz fragment ul. Doświadczalnej (od Drogi Męczenników Majdanka do ul. Jagiełły),
- przebudowę ul. Doświadczalnej na odcinku od pętli trolejbusowej przy ul. Jagiełły do al. Wincentego Witosa,
- rozbudowę ul. Abramowickiej,
- budowę dróg dojazdowych do obwodnicy Miasta Lublin – przedłużenie ul. Mełgiewskiej w kierunku węzła drogowego „Mełgiew” w ciągu dróg ekspresowych S12, S17 i S19,
---
\(^{67}\) Więcej informacji na stronie projektu.
\(^{68}\) Dane przekazane przez Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych Urzędu Miasta Lublin.
kontynuację budowy ulic oznaczonych symbolami 4/1KDL-G, 5KDL-G, 6KDL-G, 7KDL-G oraz ul. Rataja (na odcinku od ul. Grygowej do granicy miasta),
remont chodnika przy ul. Kruczkowskiego,
przebudowę ulic: Filaretów, Głuskiej, Sławinkowskiej, Dożynkowej, Jana Sawy, Drogi Męczenników Majdanka na odcinku od ul. Grabskiego do zaprojektowanej zatoki autobusowej przy ul. Grenadiérow,
budowę ul. Romanowskiego.
Na przebudowywanych i nowych sygnalizacjach świetlnych montowano sygnalizatory akustyczne z automatyką regulacyjną (ul. Krańcowa, al. Andersa – ul. Zawilcowa, ul. Krochmalna przy ul. Włościańskiej), czy przyciski dla osób z niepełnosprawnością z sygnalizacją dźwiękową, wibracyjną oraz opisem geometrii skrzyżowało za pomocą komunikacji dotykowej (skrzyżowanie ul. Głębokiej z ul. Filaretów). Ponadto w ramach bieżącego utrzymania ulic w 2013 r. wykonano szereg obniżeń krawężników na ulicach: Szafirowej, Bydgoskiej, Jana Sawy, Orkana, Trześniewskiej, Turnidajskiego, Żmigród, Kiepury, Bolesława Śmiałego, Nowy Świat, Droga Męczenników Majdanka (od ul. Lotniczej do ul. Władysława Grabskiego), Adama Mickiewicza, Łukowskiej, Zemborzyckiej, Langiewicza, Kasztanowej, Bazylianówce.
W 2013 r. na terenie miasta wyznaczono 14 nowych miejsc parkingowych – kopert. Łącznie wg stanu na dzień 31.12.2013 r. w Lublinie funkcjonowało 319 miejsc postojowych dla osób niepełnosprawnych.
Przyjazność miasta powinna przejawiać się także nadaniem wysokiego priorytetu różnym formom wspierania rodzin. W Lublinie funkcjonuje rozbudowany system wspierania rodzin oraz różne formy pieczy zastępczej. Miasto posiada system rodzin zastępczych, funkcjonują liczne placówki opiekuńczo–wychowawcze. W dyspozycji pozostają także jednostki pełniące funkcje profilaktyczne i doradcze oraz zapewniające wsparcie w sytuacji kryzysowej. Wsparcie zostało również zapewnione usamodzielniającym się wychowankom rodzin zastępczych jak również placówek opiekuńczo-wychowawczych.
W styczniu 2013 r. Urząd Miasta rozpoczął drugą już edycję Programu „Rodzina Trzy Plus”. Jego celem jest ułatwianie dużym rodzinom dostępu do dóbr kultury, sportu, rekreacji oraz do usług i towarów oferowanych przez jednostki organizacyjne i instytucje kultury Urzędu Miasta Lublin oraz podmioty zewnętrzne, a także promowanie pozytywnego wizerunku dużej rodziny, zwiększenie szans rozwoju dla dzieci i młodzieży wychowującej się w takiej rodzinie i zbudowanie przyjaznego klimatu lokalnego dla dużych rodzin, a tym samym przeciwdziałanie niekorzystnej sytuacji demograficznej miasta Lublin. Do końca 2013 r. wydano 3 793 karty „Rodzina Trzy Plus”, co oznacza, że z programu skorzystało 16%
---
68 Dane przekazane przez Biuro ds. Osób Niepełnosprawnych Urzędu Miasta Lublin.
69 Strona internetowa Programu „Rodzina Trzy Plus”.
uprawnionych rodzin. W programie uczestniczą 74 podmioty, z czego 17 to jednostki organizacyjne miasta, a 57 to podmioty niepubliczne.
Polityka rozwoju miasta powinna również uwzględniać szczególne potrzeby osób starszych. Dalsze trwanie życia ulega ciągłemu wydłużaniu się. W podregionie lubelskim przeciętne dalsze trwanie życia osób urodzonych w 2013 r. wynosiło 81,6 lat dla kobiet i 73,6 lat dla mężczyzn, przewyższając średnią ogólnopolską o pół roku. Dane GUS dotyczące liczby mieszkańców Lublina wskazują, że począwszy od 2008 r., procentowy udział osób w wieku poprodukcyjnym w ogólnej populacji przewyższył odsetek osób w przedprodukcyjnym (por. ramka 2). Starzenie się społeczeństwa jest zjawiskiem występującym zarówno w skali ogólnopolskiej, jak i europejskiej. Rola osób starszych w funkcjonowaniu życia społecznego będzie coraz istotniejsza, a problemy i potrzeby tej grupy coraz silniej odczuwalne. Biorąc to pod uwagę Urząd Miasta Lublin propaguje inicjatywy dotyczące rozwijania warunków dla godnego funkcjonowania w społeczeństwie osób starszych.
Uchwałą Rady Miasta Lublin został przyjęty Program Wsparcia i Aktywizacji Seniorów na terenie Miasta Lublin w latach 2013–2015\(^{71}\). W Lublinie realizuje się szereg działań skierowanych do seniorów. Jednym z nich jest „Bank czasu” – wolontariat osiedlowy. To pilotażowy program, który zakładał zorganizowanie pomocy sąsiedzkiej na rzecz osób potrzebujących wsparcia. Inicjatywa polegała na pozyskiwaniu danych osób oferujących chęć świadczenia pomocy w ramach wolontariatu. Wolontariusze zgłoszeni do „Banku czasu” deklarują określone formy wsparcia na rzecz innych, np. zakupy, pomoc w odrabianiu lekcji, wspólne uczestnictwo w imprezach kulturalnych. Program realizowała Filia Nr 3 MOPR w Lublinie przy współpracy z partnerami, w ramach organizowania społeczności lokalnej Osiedla im. A. Mickiewicza.
Kolejną inicjatywą było utworzenie Świetlicy dla Seniorów w Lublinie przy ul. Puchacza 6. Swoją ofertę kieruje do osób starszych, chorych, niepełnosprawnych, chcących żyć w sposób aktywny. W świetlicy zorganizowano również kącik zdrowia, w ramach którego każdy senior może na bieżąco kontrolować poziom ciśnienia krwi, cukru i wagi ciała. Ponadto, w ramach jej działalności organizowane są imprezy okolicznościowe, spotkania integracyjne i wycieczki krajoznawcze.
\(^{71}\) Uchwała nr 685/XXVII/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 17 stycznia 2013 r. w sprawie przyjęcia Programu Wsparcia i Aktywizacji Seniorów na terenie Miasta Lublin w latach 2013–2015.
Mając na uwadze fakt, że dalsze trwanie życia (w momencie urodzenia) ulega ciągłemu wydłużaniu się (w 2013 r. w Polsce dla kobiet wynosiło 81,1 lat zaś dla mężczyzn 73,1), co jest zjawiskiem dobrze odbieranym osobistość (żyjemy dłużej), należy jednak pamiętać o negatywnej tendencji starzenia się społeczeństwa. Udział osób w wieku przedprodukcyjnym oraz produkcyjnym w ogólnej liczbie mieszkańców Polski na przestrzeni lat 2008–2013 systematycznie zmniejszał się, zaś odsetek osób w wieku poprodukcyjnym wzrósł o 2,2 p.p.
Wykres 4: Struktura ludności wg ekonomicznych grup wieku w Polsce i Lublinie (%)
| Rok | Lublin | Polska |
|-----|--------|--------|
| 2013 | 70,4 | 18,4 |
| | 63,3 | 63,4 |
| | 15,9 | 18,2 |
| 2012 | 64,3 | 63,9 |
| | 16,2 | 18,3 |
| | 19,5 | |
| 2011 | 65,1 | 64,2 |
| | 16,7 | 18,5 |
| | 18,1 | |
| 2010 | 65,5 | 64,4 |
| | 16,4 | 18,8 |
| | 17,5 | |
| 2009 | 66,2 | 64,5 |
| | 16,3 | 18,9 |
| | 16,9 | |
| 2008 | 66,6 | 64,5 |
| | 16,5 | 19,3 |
Ramka 2:
Starzenie się społeczeństwa jako problem ogólnokrajowy
W ramach realizacji Programu Wsparcia i Aktywizacji Seniorów na terenie Miasta Lublin w latach 2013–2015, w marcu 2013 r. został ogłoszony otwarty konkurs ofert na realizację zadań służących aktywizacji i integracji osób w podeszłym wieku zamieszkujących na terenie Lublina. W wyniku konkursu wyłoniono 4 podmioty, które realizowały dwa zadania: „podejmowanie działań mających na celu integrację i aktywizację społeczną seniorów” oraz „realizacja przedsięwzięć prezentujących pozytywny wizerunek seniora i promujących twórczość artystyczną osób starszych”.
Miasto Lublin zostało laureatem Konkursu „Dobry Klimat dla Rodziny”, ogłoszonego przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego z Małżonką w 2012 r. Konkurs ma na celu wyróżnienie gmin i powiatów podejmujących szczególnie wartościowe inicjatywy w zakresie polityki prorodzinnej oraz promocję dobrych praktyk dotyczących wspierania rodzin. Lublin był jednym z 5 najwyżej ocenionych samorządów w kategorii Inicjatywy międzypokoleniowe – został doceniony za wielopłaszczyznową i konsekwentną aktywność kreującą pozytywny wizerunek seniora.
Urząd Miasta Lublin podejmując działania międzypokoleniowe ściśle współpracuje z różnymi organizacjami i instytucjami: Miejskim Ośrodkiem Pomocy Rodzinie, przedszkolami, szkołami podstawowymi i gimnazjami, uczelniami wyższymi, placówkami opiekuńczo-wychowawczymi, domami pomocy społecznej, domami kultury, klubami osiedlowymi, zakładami opieki zdrowotnej, itp. Działania podejmowane są również we współpracy z Radami Dzielnic, dzięki czemu ich zakres odpowiada na potrzeby i oczekiwania społeczności lokalnej. W akcje promocyjne włączone są lokalne media. Działania podejmowane są w stałej współpracy z Pełnomocnikiem Prezydenta Miasta Lublin do Spraw Seniorów oraz Społeczną Radą ds. Seniorów. Z każdym rokiem w realizowane inicjatywy włącza się coraz więcej mieszkańców.
Ankieterzy z firmy MillwardBrown spytali mieszkańców poszczególnych miast o ocenę komunikacji publicznej, stanu ulic, tras rowerowych, poczucia bezpieczeństwa, dostępności żłobków i przedszkoli, estetyki miasta, oferty spędzania wolnego czasu i rozwoju miasta. W sondażu na zlecenie Gazety Wyborczej mieszkańcy wystawiali oceny w każdej kategorii w skali od 1 do 6. Poniższy wykres przedstawia wyniki, jakie uzyskał w badaniu Lublin.
Wykres 5: Jakość życia w mieście – końcowa ocena poszczególnych kategorii dla Lublina w 2013 r.
Źródło: Badania przeprowadzone przez MillwardBrown w dniu 24.10–16.11.2013 r., metoda CAT
Mieszkańcy Lublina najwyżej ocenili kategorię „poczucie bezpieczeństwa”, przyznając jej 4,55 punktów. Wysokie noty przyznano również „stanowi ulic” oraz „możliwości spędzania wolnego czasu” (odpowiednio: 4,46 i 4,42). Najniższy wynik – 3,39 – dotyczył „estetyki miasta”, dość nisko w porównaniu do innych kategorii oceniono również „dostępność żłobków i przedszkoli” (3,75). Ogólną jakość życia w mieście oceniono na 4,24 w sześciostopniowej skali. W tej kwestii, w grupie 23 miast poddanych badaniu, Lublin zajął 17. miejsce.
**Ramka 3:** Jakość życia w mieście
Analiza mierników podporządkowanych celowi B.2. Zwiększenie komfortu życia prowadzi do wniosku, że Lublin pod wieloma względami oferuje wysoką jakość życia swoim mieszkańcom. Sytuacja mieszkaniowa poprawia się, o czym świadczy zwłaszcza rosnąca powierzchnia mieszkaniowa przypadająca na mieszkańca i wyposażenie mieszkań w instalacje sanitarно-techniczne. Płace uzyskiwane w mieście pozwalają na zakup większej powierzchni niż w największych miastach wojewódzkich, co może być czynnikiem zachęcającym młodych ludzi do pozostania w mieście. Lublin jest miastem bezpiecznym, co potwierdza zarówno niska i malejąca liczba przestępstw, jak i wysokie poczucie bezpieczeństwa deklarowane przez mieszkańców w badaniu ankietowym. Pod względem dostępności opieki szpitalnej sytuacja w Lublinie jest relatywnie dobra na tle kraju.
Mieszkańcy znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej mogą liczyć na wsparcie w ramach pomocy społecznej. Pod względem obciążenia placówek stacjonarnej pomocy społecznej i struktury ich beneficjentów nie odnotowano istotnych zmian. Na pozytywną ocenę zasługuje rozbudowa Domu Pomocy Społecznej „Kalina”, możliwa dzięki pozyskaniu środków zewnętrznych. Zmienia się charakter polityki wobec osób niepełnosprawnych. W 2013 r. ograniczono wydatki na niektóre formy wsparcia indywidualnego, natomiast rośnie znaczenie pomocy udzielanej za pośrednictwem różnego rodzaju instytucji, w tym zwłaszcza fundacji i organizacji pozarządowych. Miasto Lublin realizuje również własną politykę prorodzinną i senioralną. Warto zwrócić uwagę także na fakt, że różne dziedziny polityki społecznej mają coraz częściej charakter programowy, realizowany w oparciu o wieloletnie programy, co stwarza szansę na osiągnięcie lepszych efektów niż w sytuacji, gdy dominują działania dobrane.
Wprawdzie pod wieloma analizowanymi aspektami w 2013 r. nastąpiła poprawa, jednak osiągnięcie celu „zwiększenie komfortu życia” zależy od utrzymania pozytywnych zmian w dłuższym horyzoncie czasowym, gdyż dopiero takie będą odczuwalne przez szerokie grono mieszkańców. Wydaje się również, że ocena realizacji tego celu powinna w większym stopniu niż gdzie indziej uwzględniać opinie mieszkańców wyrażone w badaniach ankietowych. Warto także zwrócić uwagę na liczne, dwukierunkowe powiązania tego celu z innymi obszarami i celami Strategii Lublin 2020. Poprawa sytuacji mieszkaniowej i materialnej zależy przede wszystkim od sytuacji na rynku pracy, bezpieczeństwo publiczne może zachęcać inwestorów do lokalizacji działalności gospodarczej, a szeroko rozumiany komfort życia może przyczyniać się do przyciągania i zatrzymywania talentów w Lublinie. Zwiększenie jakości życia wymaga dalszej poprawy estetyki miasta i funkcjonowania komunikacji publicznej, przyporządkowane do celów: B.1. Poprawa infrastruktury technicznej i B.3. Dbałość o kulturę przestrzeni.
B.3. Dbałość o kulturę przestrzeni
Przestrzeń jest nieodnawialnym zasobem miasta, dlatego należy ją traktować ze szczególną odpowiedzialnością wobec przeszłych i przyszłych pokoleń, by harmonijnie zaspokajała ludzkie potrzeby. Jest to wyzwanie dla planowania przestrzennego, które powinno być na tyle intensywne aby wyprzeźdać i przeważać presję zmian przestrzennych ze strony inwestorów i naturalnych procesów demograficznych czy rozwojowych. Wysoka kultura przestrzeni oznacza racjonalne i przemyślane gospodarowanie przestrzenią, a także dbałość o jej estetykę i piękno z priorytetowym traktowaniem walorów historycznych, krajobrazowych i ekologicznych. Cechami takiego otoczenia są m.in.: dostępność pieszo i rowerem codziennych celów podróży, wygodna i estetyczna mała architektura, obecność sztuki publicznej, brak hałasu akustycznego i wizualnego, możliwość łatwego obcowania z naturą i historią, urozmaicone widoki i obecność panoram, dobre warunki do rekreacji, atrakcyjne miejsca spotkań, dbałość o estetykę w dużej i małej skali, czytelny układ urbanistyczny.
Analizując realizację celu B.3. Dbałość o kulturę przestrzeni posłużono się wskaźnikami opisowymi i ilościowymi. W pierwszej kolejności pokazano pokrycie powierzchni miasta planami zagospodarowania przestrzennego, następnie informacje o liczbie pojazdów, miejscach parkingowych i terenach zielonych. Za pomocą wskaźnika opisowego przedstawiono działalność Urzędu Miasta na rzecz rewitalizacji i wzmacniania wartości kulturowych przestrzeni miejskiej. Oceniając działania w tym zakresie warto zwrócić uwagę na synergie z innymi celami: kultura przestrzeni integruje cele: B.1. Poprawa infrastruktury technicznej, B.2. Zwiększenie wygody życia i B.4. Wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego. Wieloaspektowy charakter działań w tym zakresie stanowi zarazem wyzwanie dla polityki publicznej, gdyż wymaga współpracy wielu operatorów zarządzających różnymi rodzajami szeroko rozmianej infrastruktury na wspólnej przestrzeni.
Podstawowym narzędziem dla ustalenia przeznaczenia obszarów miasta oraz określenia sposobów ich zagospodarowania i zabudowy są miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego. Plany miejscowe obejmują wycinki obszaru gminy i są szczegółowym opracowaniem określającym przyrodnicze, społeczne, ekonomiczne i kulturowe warunki ich przestrzennego zagospodarowania oraz cele i zasady polityki przestrzennej. W 2013 r. pokrycie powierzchni miasta obowiązującymi planami zagospodarowania przestrzennego wyniosło 43,1% (por. tab. 36). Warto zwrócić uwagę, że średnia dla miast wojewódzkich wyniosła 38,8%, Stan planistyczny miasta przedstawiono na rysunku 9. Obszary z planem zagospodarowania to przede wszystkim dzielnice położone w zachodniej, wschodniej i północnej części miasta. Uchwalone w 2013 r. zmiany oraz miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego obejmowały łącznie pow. 89,24 ha i dotyczyły m.in. obszarów w rejonie al. Kraśnickiej, ul. Nałęczowskiej i ul. Wojciechowskiej, Rogatki Warszawskiej czy Cmentarza Komunalnego na Majdanku. Trwały również prace nad planami dla kolejnych obszarów, z których znaczna część jest położona bliżej centrum miasta, a więc charakteryzuje się starszą i bardziej zagęszczoną zabudową. Łączna powierzchnia opracowywanych planów wynosi 2 139,32 ha, co stanowi 14,5% powierzchni miasta.
Tabela 36: Pokrycie powierzchni miasta planami zagospodarowania przestrzennego (w %)
| Pokrycie powierzchni miasta planami zagospodarowania przestrzennego (w %) | 2012 | 2013 |
|-----------------------------------------------------------------------------|------|------|
| | 45,4 | 43,1 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Rysunek 9: Stan planistyczny Miasta Lublin (IV kwartał 2013 r.)
Na jakość przestrzeni wpływa m.in. liczba pojazdów poruszających się po drogach miasta. W 2013 r. wyniosła ona 196 850 co stanowiło o 3,25% więcej niż w 2012 r. (por. tab. 37).
Tabela 37: Liczba pojazdów zarejestrowanych w centralnej ewidencji pojazdów
| Pojazdy ogółem | 2012 | 2013 |
|----------------|------|------|
| | 190 648 | 196 850 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Zwiększeniu się liczby pojazdów towarzyszył wzrost wskaźników związanych z pojazdami samochodowymi (por. tab. 38), jednak na tle pozostałych miast wojewódzkich Lublin charakteryzuje się relatywnie niską liczbą pojazdów w stosunku do liczby ludności. Liczba samochodów osobowych na 1000
ludności wzrosła o 5,2%, liczba samochodów ciężarowych na 1000 ludności – o 0,6%, zaś analogiczny wskaźnik dla motocykli – o 7,3%.
Tabela 38: Pojazdy samochodowe i ciągniki – wskaźniki
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Samochody osobowe na 1000 ludności | 425,0 | 446,9 |
| Samochody ciężarowe na 1000 ludności | 88,0 | 88,5 |
| Motocykle na 1000 ludności | 17,8 | 19,1 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Zarząd Dróg i Mostów w Lublinie nie prowadzi ewidencji wszystkich miejsc postojowych zlokalizowanych na terenie miasta. Liczba miejsc w strefie płatnego parkowania w 2013 r. wyniosła około 1700. W 2013 r. odnotowano ok. 1 750 000 transakcji w parkomatach oraz 13 530 transakcji przez telefony komórkowe. Ponadto sprzedano: 3 257 abonamentów miesięcznych, 116 półrocznych, 12 rocznych, 852 abonamenty mieszkańca i 371 abonamentów osoby niepełnosprawnej.
Rysunek 10: Funkcjonowanie strefy płatnego parkowania w Lublinie w 2013 r.
W 2013 r. wpływy do budżetu z tytułu funkcjonowania strefy płatnego parkowania osiągnęły kwotę 4 982 000 zł. Prowizja operatora (pokrywająca wszelkie koszty działalności strefy) wyniosła
2 153 000 zł. Szczegółowe informacje dotyczące granic strefy płatnego parkowania w Lublinie oraz lokalizacji parkomatów zostały zaprezentowane na rysunku 10.
Pod względem powierzchni terenów zielonych w stosunku do całkowitego obszaru miasta, Lublin z wynikiem 5,7% należy do najbardziej zielonych miast wojewódzkich. W 2013 r. w mieście istniało 8 parków spacerowo-wypoczynkowych, a także 53 zieleńce (por. tab. 39). Łączna powierzchnia terenów zieleni pozostających w gestii samorządu liczyła 306,1 ha. W porównaniu do 2012 r., obszary zieleni powiększyły się o 0,7 ha.
Tabela 39: Tereny zieleni w gestii samorządu
| Obiekty | 2012 | 2013 |
|--------------------------|------|------|
| Parki spacerowo-wypoczynkowe | 8 | 8 |
| Zieleńce | 53 | 53 |
| Tereny zieleni osiedlowej | - | - |
| Powierzchnia (ha) | | |
|--------------------------|------|------|
| Parki spacerowo-wypoczynkowe | 140,4| 140,4|
| Zieleńce | 105,0| 105,0|
| Tereny zieleni osiedlowej | 60,0 | 60,7 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Obszary miasta o szczególnych potrzebach rozwojowych zostały objęte Programem Rewitalizacji\(^{72}\). Ich rozmieszczenie na tle stanu planistycznego miasta zaprezentowano na rysunku 11.
---
\(^{72}\) Uchwała nr 752/XXXIII/2009 Rady Miasta Lublin z dnia 18 czerwca 2009 r. w sprawie Programu Rewitalizacji dla Lublina.
Rysunek 11: Obszary programu rewitalizacji na tle stanu planistycznego Lublina
OBSZARY PROGRAMU REWITALIZACJI:
A STARE MIASTO
B ŚRODMIEŚCIE
C PODZAMCZE I CZYWARTEK
D REJON DWORCA PKP
E REJON UL. KUNICKIEGO
F KOSMINEK
G REJON UL. LEĆZYŃSKIEJ
H OBIEŁE TATARY/REJON UL. KALINOWSKIZCZYNA
I KROCHMALNEJ
J CZADBE
K TERENY POWIÓLSKOWE UNCS
L DOLINY RZECZNE
M TERENY LSM
N TERENY LSM „CZECHOW”
O TERENY SM „KOLEJARZ”
P TERENY LSM „MOTOR”
R TERENY LSM „CZUBY”
S TERENY SM „NALKOWSKICH”
T TERENY SM „IM. NALKOWSKICH”
OZNACZENIA:
- GRANICA ADMINISTRACYJNA MIASTA LUBLIN
- OBSZARY PROGRAMU REWITALIZACJI
- OBSZARY SPÓŁDZIELNI MIESZKAŃOWYCH
- POZOSTAŁE OBSZARY ZURBANIZOWANE
- DOLINY RZEK
- STAN PLANISTYCZNY LUBLINA
- UCHWAŁONY OBOWIĄZUJĄCY MP2P
- TERENY OBJĘTE UCHWAŁĄ O PRZYSTĄPIENIU DO SPORZĄDZANIA ZMIANY MP2P
- TERENY OBJĘTE UCHWAŁĄ O PRZYSTĄPIENIU DO SPORZĄDZANIA ZMIANY MP2P
Źródło: Materiały Wydziału Planowania Urzędu Miasta Lublin
W dziedzinie rewitalizacji zrealizowano następujące projekty współfinansowane ze środków Unii Europejskiej (okres programowania 2007–2013):
1) **Rewaloryzacja Ogrodu Saskiego w Lublinie**
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubelskiego na lata 2007–2013 |
| Całkowita wartość projektu | 12 715 352,12 zł |
| Wartość dofinansowania | 7 345 252,52 zł |
| Termin realizacji projektu | 02.07.2009 r. – 31.12.2013 r. |
Zasadniczym celem projektu było przywrócenie funkcji społecznych, kulturalnych i turystycznych rozległemu obszarowi (12,79 ha) Ogrodu Saskiego założonego w 1837 r., będącego zabytkiem sztuki ogrodowej województwa lubelskiego. W ramach realizacji projektu wykonano nowe nawierzchnie na istniejących i projektowanych placach, alejach i ścieżkach, zbudowano schody terenowe i pochylne oraz wyremontowano ogrodzenie parku. Dokonano rewaloryzacji zieleni parkowej przywracającej Ogrodowi Saskiemu pierwotny układ i charakter. Wykonane zostały także elementy małej architektury (m.in. wymiana ławek i koszy, remont placu zabaw, polegający na wymianie nawierzchni i zużytych urządzeń oraz zmianie aranżacji funkcjonalnej i przestrzennej), modernizacja układu wodnego oraz remont szalletów miejskich. W ramach projektu realizowane były prace związane z muzyką koncertową, zainstalowano także kamery do prowadzenia całodobowego monitoringu. Widocznym efektem realizacji projektu jest przede wszystkim zwiększenie atrakcyjności terenów zielonych Ogrodu Saskiego, co stworzyło odpowiednie warunki do spędzania w nim czasu wolnego, a także przyczyniło się do poprawy walorów estetycznych Lublina. Dodatkowo wybudowana infrastruktura zapewniła powszechny dostęp do Internetu osobom odwiedzającym Ogród Saski. Skorygowane ciągi komunikacyjne umożliwiają swobodny dostęp do wszystkich zakątków ogrodu osobom o ograniczonych możliwościach ruchowych.
2) **Konserwacja najcenniejszych zabytków Lublina – Kaplicy Trójcy Świętej i zabudowy wzgórza zamkowego oraz Bramy Krakowskiej**
| Nazwa beneficjenta | Muzeum Lubelskie w Lublinie |
|--------------------|-----------------------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubelskiego na lata 2007–2013 |
| Całkowita wartość projektu | 13 162 450,91 zł |
| Wartość dofinansowania | 7 891 372,99 zł |
| Termin realizacji projektu | 30.12.2009 r. – 31.07.2013 r. |
Zrealizowany projekt to drugi etap największych w historii Muzeum Lubelskiego kompleksowych prac budowlanych, remontowych, konserwatorskich, modernizacyjnych oraz adaptacyjnych dla potrzeb działalności muzealnej i dla podniesienia standardów obsługi zwiedzających. Prace objęły historyczną zabudowę wzgórza zamkowego wraz z Kaplicą Trójcy Świętej oraz zabytkową Bramą Krakowską. W ramach projektu dokonano konserwacji gotyckiej elewacji zewnętrznej, zabezpieczono sklepienia
---
73 Przedstawione projekty zostały uszeregowane wg terminu rozpoczęcia realizacji projektu.
74 Więcej informacji na stronie projektu.
75 Więcej informacji na stronie projektu.
prezbiterium, wyremontowano pomieszczenia podziemi i krypt, wymieniono system klimatyzacji oraz specjalistyczne oświetlenie, wyremontowano dach obiektu oraz zbudowano podjazd dla niepełnosprawnych. Przy realizacji projektu zastosowano najnowsze technologie budowlane i konserwatorskie.
Efektywne zarządzanie ładem przestrzennym wymaga wykorzystywania technologii informacyjno-komunikacyjnych, zgodnie z ideą budowy inteligentnego miasta (smart city). W 2013 r. kontynuowano realizację projektu Opracowanie i wdrożenie systemu informacji przestrzennej dla Miasta Lublin\(^{76}\), którego zakończenie zaplanowano na 2015 r. Jego realizacja pozwoli na zwiększenie dostępności wiarygodnych informacji odnośnie przestrzeni miasta i zachodzących w niej zjawisk (gospodarczych, społecznych, decyzji administracyjnych). System Informacji Przestrzennej Lublina zostanie ściśle powiązany ze strukturami i zasobami (bazami) danych prowadzonymi przez Główny Urząd Geodezji i Kartografii, Marszałka Województwa Lubelskiego, starostów powiatowych, burmistrzów oraz wójtów z obszarów wchodzących w skład przyszłego Lubelskiego Obszaru Metropolitalnego. Przedsięwzięcie znacznie usprawni funkcjonowanie administracji publicznej.
Kolejnym projektem kontynuowanym w 2013 r., współfinansowanym ze środków UE, była przebudowa ul. Narutowicza wraz z ulicami przyległymi (etap I) oraz adaptacja budynku przy ul. Narutowicza 32a na potrzeby Państwowej Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. T. Szeligowskiego w Lublinie\(^{77}\), którego realizację zaplanowano na koniec 2014 r. Przebudowa ul. Narutowicza i okolicznych ulic przyczyni się do usprawnienia komunikacyjnego tej okolicy, natomiast remont budynku przy ul. Narutowicza 32a doda obiektowi walorów estetycznych oraz przyczyni się do podwyższenia standardu funkcjonalności edukacyjnej Szkoły Muzycznej.
***
Za największe osiągnięcie w ramach realizacji celu B.3. Dbałość o kulturę przestrzeni w 2013 r. należy uznać zakończenie dwóch, bardzo istotnych dla Lublina i jego mieszkańców, projektów rewitalizacyjnych: Rewaloryzacji Ogrodu Saskiego oraz Konserwacji najcenniejszych zabytków Lublina – Kaplicy Trójcy Świętej i zabudowy wzgórza zamkowego oraz Bramy Krakowskiej. Przyczyniły się one do poprawy estetyki Lublina oraz podniesienia jego walorów historycznych, krajobrazowych i ekologicznych, wpływając również na poczucie dumy lublinian ze swojego miasta. Atutem Lublina jest wysoki na tle innych miast udział terenów zielonych. Pod względem pokrycia obszaru miasta planami zagospodarowania Lublin także wypada dobrze na tle innych miast wojewódzkich. W analizowanym roku nie odnotowano zwiększenia objęcia miasta planami zagospodarowania przestrzennego, ale trwające prace na nowymi planami, obejmującymi także centralne części miasta, rokują wzrost tego wskaźnika w nadchodzących latach. W Lublinie odnotowano wzrost liczby samochodów, jednak funkcjonująca na terenie
---
\(^{76}\) Więcej informacji na stronie projektu.
\(^{77}\) Więcej informacji na stronie projektu.
miasta strefa płatnego parkowania pozwala na zmniejszenie natężenia ruchu i jego negatywnych skutków w centralnej części miasta. Wzrost natężenia ruchu stwarza presję na infrastrukturę transportową (cel B.1. Poprawa infrastruktury technicznej), stanowiąc zarazem wyzwanie dla planowania przestrzennego w mieście.
B.4. Wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego
Czas wolny mieszkańców to naturalne zasoby lokalnej społeczności, o które toczy się gra rynkowa pomiędzy wieloma podmiotami próbującymi pozyskać te zasoby dla konsumpcji proponowanych przez siebie usług, szczególnie w sektorze nowych mediów. Szanując wolne wybory mieszkańców oraz działając w trosce o zdrowie mieszkańców i zachowanie lokalnej tożsamości, miasto powinno tworzyć jak najatrakcyjniejszą ofertę spędzania czasu wolnego w swojej przestrzeni oraz infrastrukturze, opierając się na swoich zasobach kulturowych i społecznych. Oferta ta ma za zadanie wspierać wszechstronny osobowy i fizyczny rozwój mieszkańców. Uczestnictwo w sporcie i kulturze zalicza się zatem ważnych ludzkich potrzeb, których zaspokojenie podnosi zadowolenie z życia.
Oceniając możliwości spędzania czasu wolnego za pomocą różnych mierników należy mieć na uwadze, że oferta miasta w tym obszarze ma bardzo interdyscyplinarny charakter, jest kreowana przez szerokie grono podmiotów i nierazdoko wymaga międzysektorowej współpracy. Zaproponowane wskaźniki ilościowe i opisowe nie powinny być więc traktowane jako próba oddania pełni możliwości spędzania czasu wolnego, z góry skazana na niepowodzenie, ale raczej jako zarys oferty dostępnej w mieście i inspirację do podejmowania kolejnych działań. W prezentowanej części w pierwszej kolejności przeanalizowano wskaźniki ilościowe: liczbę kin, widzów i seansów, informacje o muzeach i zwiedzających, dane o działalności bibliotek oraz liczbę obiektów i klubów sportowych wraz z najważniejszymi osiągnięciami sportowymi lublinian. Wskaźniki opisowe obejmują szerokie spektrum zagadnień: strukturę instytucji kultury, walory miasta w zakresie dziedzictwa historycznego i kulturowego, ofertę sportowo-rekreacyjną miasta i działalność wspierającą różnorodność kulturową. W prezentowanym raporcie zwrócono uwagę na realizowane projekty w zakresie infrastruktury sportowej, zasygnalizowano znaczenie Strategii Rozwoju Kultury na lata 2013–2020 i przedstawiono wykaz jednostek organizacyjnych województwa i miasta działających w obszarze kultury. Następnie opisano najważniejsze działania Miejskiego Konserwatora Zabytków i zaprezentowano projekty w zakresie wspierania dziedzictwa kulturowego współfinansowane ze środków unijnych oraz najważniejsze produkty turystyczne miasta Lublin.
Oferta wspierania rozwoju kultury czasu wolnego jest ściśle zależna od infrastruktury kulturowej i społecznej. W 2013 r. w Lublinie funkcjonowało 6 kin, które udostępniały 20 sal (o 7 więcej niż w 2012 r.) z 3 767 miejscami na widowni (o 45% więcej niż w roku poprzednim). Informacje o kinach w mieście zaprezentowano w tabeli 40. Rozbudowa obiektów kinowych doprowadziła do obniżenia wskaźnika liczby ludności na 1 miejsce w kinach stałych (o 31,8%). Niestety towarzyszyły temu spadki liczby seansów (o 11,3%) i widzów (o 10%).
Tabela 40: Działalność kin
| | 2012 | 2013 |
|------------------------|--------|--------|
| Ogółem kina | 6 | 6 |
| Sale | 13 | 20 |
| Miejsca na widowni | 2 598 | 3 767 |
| Seanse ogółem | 23 133 | 20 526 |
| Widzowie ogółem | 731 684| 658 162|
| Liczba ludności na 1 miejsce w kinach stałych | 133,83 | 91,21 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
W 2013 r. zmniejszyła się o 2 liczba muzeów oraz ich oddziałów funkcjonujących w Lublinie. Do najpopularniejszych obiektów muzealnych należały: Muzeum Lubelskie, Państwowe Muzeum na Majdanku oraz Muzeum Wsi Lubelskiej (por. tab. 42). Muzeum Lubelskie odwiedziło ponad 220 tys. osób, o 25,7% więcej niż w 2012 r. Frekwencja w Muzeum Wsi Lubelskiej była niższa o 5%, a w Muzeum na Majdanku – o 0,6%. Według danych GUS, liczba zwiedzających w muzeach wzrosła o 12,9%.
Tabela 41: Liczba muzeów
| | 2012 | 2013 |
|------------------------|------|------|
| Muzea łącznie z oddziałami | 8 | 6 |
| Oddziały | 4 | 3 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Tabela 42: Frekwencja w najczęściej odwiedzanych muzeach w Lublinie (w tys.)
| | 2012 | 2013 |
|------------------------|------|------|
| Muzeum Lubelskie | 175,5| 220,6|
| Państwowe Muzeum na Majdanku | 101,3| 100,7|
| Muzeum Wsi Lubelskiej | 70 | 66,5 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Urzędu Miasta Lublin
W Lublinie istniało 41 bibliotek i ich filii, posiadających w swoich zbiorach ponad 900 tys. książek. W 2013 r. powstała jedna nowa placówka biblioteczna, a księgozbiór bibliotek zwiększył się o 3,3%. Powiększono również zbiory elektroniczne. Rozwojowi bibliotek towarzyszył wzrost liczby czytelników i wypożyczeń, odpowiednio o 5,6% i 2,5%. Rozwój bibliotek i czytelnictwa znalazł odzwierciedlenie także w poprawie wskaźników w relacji do liczby mieszkańców. Dane na temat działalności bibliotek zaprezentowano w tabeli 43.
Tabela 43: Działalność bibliotek
| | 2012 | 2013 |
|------------------------|--------|--------|
| Biblioteki i filie | 40 | 41 |
| Księgozbiór | 872 965| 902 150|
| Zbiory elektroniczne zinwentaryzowane | 877 | 917 |
| Czytelnicy w ciągu roku | 74 192 | 78 031 |
| Wypożyczenia księgozbioru na zewnątrz | 1 581 696 | 1 621 076 |
| Ludność na 1 placówkę biblioteczną | 8 692 | 8 380 |
| Księgozbiór bibliotek na 1 000 ludności | 2 511 | 2 626 |
| Czytelnicy bibliotek publicznych na 1 000 ludności | 213 | 225 |
| Wypożyczenia księgozbioru na 1 czytelnika w woluminach | 21 | 21 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Dnia 15 stycznia 2013 r. pomiędzy Miastem Lublin, Instytutem Książki i Miejską Biblioteką Publiczną im. H. Łopacińskiego został podpisany List intencyjny o współpracy Miasta Lublin z Instytutem
Książki w sprawie upowszechniania literatury i rozwoju czytelnictwa wśród mieszkańców miasta, w szczególności poprzez popularyzację w Lublinie publikacji Instytutu Książki wydawanych we współpracy z Instytutem Literackim w Paryżu, czasopism wydawanych przez Instytut Książki na zlecenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz udziału Lublina w działaniach statutowych Instytutu Książki.
Pojęcie kultury czasu wolnego odnosi się do sfery prywatnej każdego człowieka i przede wszystkim tego, w jaki sposób spędza on czas poza obowiązkami zawodowymi i szkolnymi. Sposoby spędzania wolnego czasu zwykle zależą od wieku, sytuacji ekonomicznej czy wykształcenia. Bez względu na wymienione czynniki, jednym z najbardziej powszechnych sposobów jest aktywność fizyczna, stąd miasto ma za zadanie zapewnić mieszkańcom odpowiednie zaplecze sportowe, a także przygotować zachęcającą ofertę sportowo-rekreacyjną.
Większość dyscyplin sportowych wymaga odpowiedniej infrastruktury sportowej. W tabeli 44 zaprezentowano informacje o obiektach sportowych wg ich rodzaju. Zgodnie z danymi Wydziału Sportu i Turystyki Urzędu Miasta Lublin, w 2013 r. funkcjonowało 535 obiektów 25 rodzajów. Obok obiektów sportowych bez wątpienia ofertę sportowo-rekreacyjną miasta wzbogacają ścieżki rowerowe (zob. część B.1. oraz rys. 12) oraz trasy rowerowe znajdujące się w bliskiej odległości od granic administracyjnych miasta. Istniejąca infrastruktura stwarza możliwość różnorodnego spędzania czasu wolnego.
Tabela 44: Liczba obiektów sportowych
| Obiekty sportowe | 2013 |
|-------------------------------------------------------|------|
| Stadiony | 5 |
| Boiska piłkarskie | 19 |
| Boiska do piłki nożnej | 75 |
| Kryte pływalnie | 12 |
| Hale sportowe | 8 |
| Korty tenisowe | 17 |
| Sale sportowe | 87 |
| Sale do tenisa stołowego | 17 |
| Moje boisko „Orlik 2012” w tym biały orlik | 14 |
| Boiska do koszykówki | 68 |
| Boiska do siatkówki | 48 |
| Boiska do siatkówki plażowej | 7 |
| Boiska do piłki ręcznej | 37 |
| Boiska do streetballa | 4 |
| Siłownie /szkolne/ | 34 |
| Hala lodowa | 1 |
| Skocznie lekko-atletyczne | 32 |
| Bieżnie lekko-atletyczne | 36 |
| Ujeżdżalnie | 1 |
| Wyciąg nart wodnych | 1 |
| Skate park | 3 |
| Kregielnie | 2 |
| Strzelnice | 5 |
| Tor rowerowy | 1 |
| Akademia golfa | 1 |
Źródło: Dane Wydziału Sportu i Turystyki Urzędu Miasta Lublin
Obok infrastruktury, istotnym elementem budowania oferty czasu wolnego jest działalność klubów sportowych. W Lublinie w 2013 r. funkcjonowały 104 kluby sportowe wpisane do ewidencji, 57 uczniowskich klubów sportowych, 45 klubów sportowych zarejestrowanych w KRS oraz 4 uczelniane kluby sportowe AZS (por. tab. 45).
Tabela 45: Liczba klubów sportowych
| Kluby sportowe wpisane do ewidencji | 2013 |
|-------------------------------------|------|
| Uczniowskie kluby sportowe | 57 |
| Kluby sportowe zarejestrowane w KRS | 45 |
| Kluby sportowe AZS | 4 |
Źródło: Dane Wydziału Sportu i Turystyki Urzędu Miasta Lublin
Istniejąca baza rekreacyjno-sportowa przekłada się na osiągnięcia lubelskich sportowców. W 2013 r. zdobyli oni łącznie 27 medali, a 132 razy stawali na podium. Wykaz medali i zajętych miejsc lubelskich sportowców przedstawiono w tabeli 46, a listę osiągnięć członków poszczególnych klubów sportowych, z zaznaczeniem dziedziny osiągnięć, zamieszczono w tabeli 47.
Tabela 46: Osiągnięcia lubelskich sportowców
| Nazwa klubu | Dziedzina osiągnięć | Liczba osiągnięć |
|-------------------------------------------------|--------------------------------------|------------------|
| Integracyjne Centrum Sportu i Rehabilitacji „START” | łucznictwo, pływanie, tenis stołowy | 6 |
| Lubelski Sportowy Klub Głuchych „SPARTAN” | bieg maratoński, sztafeta, skok w dal | 6 |
| Uczniowski Klub Sportowy „Skarpa” | pływanie | 13 |
| Zapaśnicze Towarzystwo Sportowe „SOKÓŁ” | sumo | 9 |
| Lubelski Klub Kolarstwa Górskiego | kolarstwo górskie | 6 |
| Klub Motorowy „CROSS” | wyścigi motocross | 8 |
| Lubelski Klub Karate Tradycyjnego | karate tradycyjne | 10 |
| Sportowy Klub Kick-Boxing Politechniki Lubelskiej | kick-boxing | 5 |
| Klub Sportowy „PACO” | kulturystyka, boks | 9 |
| Klub Oyama Karate | karate | 6 |
| Miejski Klub Sportowy „KALINA–LUBLIN” | kick-boxing | 5 |
| Lubelski Uczniowski Klub Sportowy „ORLIK” | pływanie | 1 |
| Lubelskie Towarzystwo Kajakowe „FALA” | maraton kajakowy | 1 |
| Lubelski Sportowy Klub Taekwon-do | taekwon-do | 3 |
| Klub Tenisa Stołowego „OPTIMA” | tenis stołowy | 4 |
| Miejski Klub Sportowy „START” | lekkoatletyka | 1 |
| Klub Uczelniany Akademickiego Związku Sportowego UMCS | lekkoatletyka, bieg | 2 |
| Związek Polskich Spadochroniarzy | akrobacje na otwartych spadochronach, mikroloty | 4 |
| Lubelski Klub Mas Oyama’s Karate Kyokushinkai | karate Kyokushin | 1 |
| Bokserski Klub Sportowy „Olimp” | boks | 2 |
| Kolarski Klub Tandemowy „HETMAN” | kolarstwo szosowe | 4 |
| Miejskie Towarzystwo Pływackie „Lublinianka” | pływanie | 4 |
| Automobilklub Lubelski | wyścigi motocyklowe | 2 |
| Towarzystwo Piłki Siatkowej | siatkówka plażowa | 1 |
| Klub Sportowy „Budowlani” | rugby | 3 |
| Automobilklub Wschodni | górskie samochodowe mistrzostwa Polski | 1 |
Rozwój oferty rekreacyjno-sportowej powinien obejmować zarówno organizację wydarzeń sportowych, jak i rozbudowę infrastruktury. W 2013 r. mieszkańcy mieli możliwość czynnego i biernego uczestnictwa w 12 imprezach i wydarzeniach sportowych, m.in. w zawodach biegowych, turniejach w koszykówce, meczach żużlowych czy piłki ręcznej (zob. tab. 48).
Tabela 48: Imprezy i wydarzenia sportowe zorganizowane w 2013 r.
| Data wydarzenia | Nazwa imprezy |
|-----------------|---------------|
| 11 maja | Lublin Maraton MTB |
| 17 maja | Test Coopera |
| 1 czerwca | XXI Bieg Solidarności |
| 8 czerwca | Maraton Lubelski |
| 24 sierpnia | IV Otwarte Mistrzostwa Lublina w koszykówce ulicznej |
| 23–25 sierpnia | Międzynarodowy turniej towarzyski w koszykówce mężczyzn |
| 7 września | Duathlon Lublin |
| 26 września | Night Skating Lublin |
| 12 października | Mecz żużlowy Polska vs. Mistrzowie Świata |
| 27 października | Eliminacje do Mistrzostw Europy Kobiet w Piłce Ręcznej - Polska-Czechy |
| 10 listopada | Zawody strzeleckie „Puchar Niepodległości 2013” |
| 18 listopada | Grand Prix z Biegiem Natury |
Źródło: Dane Wydziału Sportu i Turystyki Urzędu Miasta Lublin
W 2013 r. zakończono realizację dwóch projektów, na które udało się pozyskać środki zewnętrzne:
1) **Budowa bezpiecznego systemu ścieżek rowerowych w Lublinie – etap II**
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubelskiego na lata 2007–2013 |
| Działanie | 7.1 Infrastruktura Kultury i Turystyki |
| Całkowita wartość projektu | 4 425 540,01 zł |
| Wartość dofinansowania | 2 760 641,46 zł |
| Termin realizacji projektu | 05.12.2011 r. – 31.10.2013 r. |
Projekt polegał na budowie ścieżki rowerowej o łącznej długości około 5,5 km wzdłuż ul. Osmondlickiej i ul. Cienistej po wschodniej stronie Zalewu Zemborzyckiego wraz z instalacją monitoringu i urządzeń bezpieczeństwa ruchu. W celu podniesienia bezpieczeństwa użytkowników ciąg rowerowy został wyposażony w znaki poziome i pionowe, a w szczególnie niebezpiecznych miejscach zostały zamontowane barierki wygradzeniowe. W bezpośredniej bliskości ścieżki powstała infrastruktura towarzysząca: stojaki rowerowe, ławeczki, kosze na śmieci.
2) **Budowa krytej pływalni przy Zespole Szkół nr 7 przy ul. Roztocze 14 w Lublinie**
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Fundusz Rozwoju Kultury Fizycznej Ministerstwa Sportu i Turystyki |
| Nazwa programu | Wojewódzki Program Rozwoju Szkolnej Infrastruktury Sportowej |
| Całkowita wartość projektu | 7 987 620,00 zł |
| Wartość dofinansowania | 1 000 000,00 zł |
| Termin realizacji projektu | 12.09.2011 r. – 20.12.2013 r. |
Wybudowanie krytej pływalni przy Zespole Szkół nr 7 bezpośrednio przyczyniło się do poprawy bazy sportowej szkoły oraz sąsiednich dzielnic. W wyniku realizacji projektu powstała nowoczesna przyszkolna pływalnia, która pozwala na wprowadzenie zajęć dydaktycznych z nauki pływania oraz
---
78 Więcej informacji na stronie projektu.
79 Więcej informacji na stronie projektu.
utworzenie klas profilowych w szkole z zakresu pływania. Obiekt służy również uczniom publikowych placówek oświatowych w zakresie sportowych zajęć pozalekcyjnych. Ponadto jest ogólnodostępny dla lokalnej społeczności. Powstanie obiektu wpływa na rozpowszechnienie zdrowego stylu życia oraz pozwala przeciwdziałać wykluczeniu społecznemu wśród dzieci i młodzieży poprzez sport.
Rok 2013 był okresem kontynuacji budowy szeregu obiektów infrastrukturalnych, które pozwolą na zwiększenie oferty sportowej i rekreacyjnej w mieście w kolejnych latach. Dzięki pozyskaniu finansowania z funduszy europejskich realizowane były następujące projekty:
- Budowa stadionu miejskiego w Lublinie wraz z zagospodarowaniem przylegającego terenu,
- Budowa „Akademii Golfa” nad Zalewem Zemborzyckim,
- Europejska Stolica Turystyki Rowerowej w Lublinie.
Wykorzystując inne zewnętrzne źródła finansowania w 2013 r. realizowano następujące inwestycje:
- Budowa zespołu krytych pływalni przy al. Zygmuntowskich 4 w Lublinie,
- Budowa krytej pływalni z salą gimnastyczną przy ul. Łabędziej w Lublinie,
- Budowa wielofunkcyjnej sali gimnastycznej przy Szkole Podstawowej przy ul. Świerkowej w Lublinie,
- Przebudowa boisk i bieżni lekkoatletycznej przy Zespole Szkół Elektronicznych w Lublinie.
Uczestnictwo w kulturze jest jedną z najważniejszych potrzeb ludzkich, których zaspokojenie przyczynia się do wszechstronnego rozwoju osobistego i wspólnotowego oraz istotnie podnosi zadowolenie z życia. Tworzenie potencjału kultury oraz możliwości jego wykorzystywania jest zadaniem wielu podmiotów publicznych, prywatnych i społecznych, wśród których istotną rolę pełni samorząd. Wyrazem zaangażowania władz miejskich w czynienie kultury wartościowym elementem życia mieszkańców jest dokument Strategia Rozwoju Kultury Lublina na lata 2013–2020. Materiałem wyjściowym do prac nad strategią były dwie aplikacje oraz raporty i analizy będące efektem rozpoczętych w 2007 r. starań Lublina o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2016. Tym samym Strategia Rozwoju Kultury wykorzystuje wizję rozwoju kultury wypracowaną w procesie ESK 2016, uzupełniając ją o wnioski wynikające z weryfikacji potrzeb i aktualnych wyzwań oraz porządkując i ukierunkowując ją zgodnie z metodologią i zaleceniami przyjętymi przez Strategię Rozwoju Lublina na lata 2013–2020. W rezultacie powstał nowoczesny dokument strategiczny oparty na zasadach różnorodności kulturowej, solidarności, otwartości i współpracy zakorzenionych w historycznym dziedzictwie Lublina. Dlatego też obok
---
80 Więcej informacji na stronie projektu.
81 Więcej informacji na stronie projektu.
82 Więcej informacji na stronie projektu.
83 Więcej informacji na stronie projektu.
84 Więcej informacji na stronie projektu.
85 Więcej informacji na stronie projektu.
86 Więcej informacji na stronie projektu.
87 Uchwała Nr 895/XXXV/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 18 listopada 2013 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwoju Kultury Lublina na lata 2013–2020.
zwykłego zakresu zadań samorządu w dziedzinie kultury, zawiera on szerokie spektrum działań wymagających budowania partnerskich relacji z innymi podmiotami (publicznymi, prywatnymi i społecznymi), synergii z innymi dziedzinami życia i uwzględnienia potrzeb różnych interesariuszy. Priorytetami strategii są: edukacja kulturalna i artystyczna, rozwój kultury w dzielnicach, wzmocnienie pozycji Lublina w Europie i świecie oraz Lublin 2017, czyli obchody 700. rocznicy nadania praw miejskich.
W Lublinie funkcjonują liczne instytucje kultury promujące walory miasta w zakresie dziedzictwa historycznego i kulturowego, jak i kształtujące postawy kulturowe mieszkańców. W skład instytucji będących jednostkami organizacyjnymi województwa oraz miasta Lublin wchodzą:
- Filharmonia im. H. Wieniawskiego w Lublinie,
- Teatr im. J. Osterwy w Lublinie,
- Teatr Muzyczny w Lublinie,
- Muzeum Lubelskie w Lublinie,
- Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie,
- Wojewódzka Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie,
- Wojewódzki Ośrodek Kultury w Lublinie,
- Dzielnicowy Dom Kultury „Bronowice”,
- Dzielnicowy Dom Kultury „Węglin”,
- Centrum Kultury w Lublinie,
- Galeria Labirynt,
- Miejska Biblioteka Publiczna im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie,
- Ośrodek „Brama Grodzka – Teatr NN”,
- Teatr im. H. Ch. Andersena w Lublinie,
- Zespół Pieśni i Tańca „Lublin” im. Wandy Kaniorowej,
- Ośrodek Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych „Rozdroża”,
- Teatr Stary w Lublinie,
---
88 Portal Lubelskie Online, Biuletyn Informacji Publicznej Samorząd Miasta Lublin.
89 Strona internetowa Filharmonii im. H. Wieniawskiego w Lublinie.
90 Strona internetowa Teatru im. J. Osterwy w Lublinie.
91 Strona internetowa Teatru Muzycznego w Lublinie.
92 Strona internetowa Muzeum Lubelskiego w Lublinie.
93 Strona internetowa Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie.
94 Strona internetowa Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie.
95 Strona internetowa Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Lublinie.
96 Strona internetowa Dzielnicowego Domu Kultury „Bronowice”.
97 Strona internetowa Dzielnicowego Domu Kultury „Węglin”.
98 Strona internetowa Centrum Kultury w Lublinie.
99 Strona internetowa Galerii Labirynt.
100 Strona internetowa Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie.
101 Strona internetowa Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”.
102 Strona internetowa Teatru im. H. Ch. Andersena w Lublinie.
103 Strona internetowa Zespołu Pieśni i Tańca „Lublin” im. Wandy Kaniorowej.
104 Strona internetowa Ośrodka Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych „Rozdroża”.
105 Strona internetowa Teatru Starego w Lublinie.
Warsztaty Kultury w Lublinie\textsuperscript{106}.
Warto zwrócić uwagę na zapoczątkowany, w 2013 r. wieloletni, interdyscyplinarny program \textit{Dzielnicę Kultury}, którego celem jest zwiększenie potencjału kulturalnego dwudziestu siedmiu dzielnic Lublina. Realizacja programu ma doprowadzić do zwiększenia aktywnego uczestnictwa w kulturze mieszkańców Lublina oraz podniesienie ich kompetencji kulturowych.
W granicach administracyjnych Lublina znajduje się aktualnie ponad 2 000 obszarów i obiektów ujętych w gminnej ewidencji zabytków (w tym 225 obiektów będących własnością gminy Lublin). Jest to zasób wyróżniający Lublin na tle innych miast wschodniej części Polski, a jego wartość ma znaczenie ogólnopolskie, co zostało potwierdzone nadaniem Lublinowi w 2007 r. przez Prezydenta RP statusu Pomnika Historii. Z tego względu ochrona walorów miasta w zakresie dziedzictwa historycznego i kulturowego nabiera szczególnego znaczenia.
W celu sprawnej realizacji opieki nad zabytkami, należącej do zadań własnych gminy, w 2009 r. powołane zostało Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków. Konserwator prowadzi Gminną Ewidencję Zabytków, w formie zbioru kart adresowych oraz w formie elektronicznej w programie SOWA\textsuperscript{107}. Zgodnie z zaleceniami ustawowymi Gmina Ewidencja Zabytków zawiera obiekty zabytkowe z terenu miasta. Mapę z oznaczonymi obiektami przedstawiono na rysunku 13.
Rysunek 13: Obiekty zabytkowe w centrum Lublina (skala 1:12 500)
\begin{center}
\includegraphics[width=\textwidth]{image.png}
\end{center}
\textit{Źródło:} Materiały Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków [w:] Strategia zarządzania dziedzictwem kulturowym miasta Lublin 2014–2020, s. 41
\textsuperscript{106} Strona internetowa Warsztatów Kultury w Lublinie.
\textsuperscript{107} Program SOWA został opracowany przez Instytut Systemów Przestrzennych i Kartograficznych w Gliwicach na zlecenie Urzędu Miasta Lublin, przy współpracy z Biurem Miejskiego Konserwatora Zabytków. Program jest wdrażany od marca 2011 r.
Poniżej zestawiono ważniejsze działania Miejskiego Konserwatora Zabytków w 2013 r.:
1) Biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków w 2013 r. opracowało mapę „Lublin. Turystyczna mapa miasta” (opracowanie tekstów, rysunków, zdjęć), która wydana została wspólnie z Lubelską Regionalną Organizacją Turystyczną w trzech wersjach językowych (polska, angielska, ukraińska), w nakładzie 3 000 egzemplarzy.
2) W Kurierze Lubelskim cotygodniowo zamieszczane były artykuły dotyczące zabytkowej urbanistyki i architektury miasta (łącznie prawie 100 tekstów).
3) Na bieżąco uzupełniane są informacje na temat dziedzictwa historycznego i kulturowego miasta na stronie internetowej Biura\textsuperscript{108}.
4) Biuro uczestniczy od 2012 r. w europejskim projekcie HerMan (Heritage Management) – Zarządzanie Dziedzictwem Kulturowym, w ramach którego podejmowany jest szereg działań edukacyjnych i popularyzatorskich. Wymienić tu należy akcję pilotażową „Reklama w przestrzeni historycznej Lublina”, w związku z którą realizowane były następujące aktywności: cykl wykładów i warsztatów dla dzieci i młodzieży, wystawa „Fabryka dobrej przestrzeni”, utworzenie funpage’a „Fabryka dobrej przestrzeni” na Facebooku\textsuperscript{109}, cykl spotkań z właścicielami, zarządcami i administratorami zabytkowych nieruchomości objętych akcją pilotażową.
5) W latach 2012 i 2013 pracownicy Biura Miejskiego Konserwatora Zabytków wzięli udział w organizowanym przez Wydział Sportu i Turystyki „Sezonie Lublin” oprowadzając w trakcie 11 wykładów plenerowych ok. 350 osób, którym prezentowano dziedzictwo kulturowe różnych części miasta.
6) Zorganizowane zostało wydarzenie „Lublin z Duszą” – spacery prezentujące kulturę i dziedzictwo Lublina studentom lubelskich uczelni wyższych poprzez oprowadzanie po lubelskim Miasteczku Akademickim.
7) Podczas różnorodnych okazji prezentowano także dziedzictwo kulturowe Lublina gościom Urzędu Miasta, m.in. przedstawicielow Śląskiego Związku Gmin i Powiatów, uczestnikom organizowanej przez Ministerstwo Kultury wycieczki dla profesjonalistów w zakresie ochrony zabytków i dziennikarzy z Bawarii, pracownikom służby ochrony zabytków z Brześcia, studentom z Bazylei, Warszawy, Wrocławia, uczestnikom konferencji i spotkań projektowych w ramach realizowanych projektów europejskich.
8) Miejski Konserwator Zabytków współpracował też z Ośrodkiem „Brama Grodzka – Teatr NN” w związku z organizacją lubelskiej edycji konkursu fotograficznego „Wiki lubi zabytki”, organizowanego przez Wikipedię i Narodowy Instytut Dziedzictwa.
W ramach wspierania dziedzictwa kulturowego w Lublinie, wykorzystując unijne wsparcie finansowe, zrealizowano następujące projekty\textsuperscript{110}:
\textsuperscript{108} Strona internetowa Biura Miejskiego Konserwatora zabytków.
\textsuperscript{109} Strona internetowa funpage’a „Fabryka dobrej przestrzeni” na portalu Facebook.
\textsuperscript{110} Przedstawione projekty zostały uszeregowane wg terminu rozpoczęcia realizacji projektu.
1) Renowacja klasztoru powiżytkowskiego na centrum działań artystycznych w Lublinie\textsuperscript{111}
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko |
| Działanie | 11.1 Ochrona i zachowanie dziedzictwa kulturowego o znaczeniu ponadregionalnym |
| Całkowita wartość projektu | 38 427 853,65 zł |
| Wartość dofinansowania | 15 227 939,16 zł |
| Termin realizacji projektu | 01.01.2007 r. – 31.07.2013 r. |
Główną ideą projektu była renowacja zabytkowego budynku dawnego klasztoru powiżytkowskiego wraz z rekompozycją dawnego ogrodu przyklasztornego oraz strefy wejściowej wraz z zabytkową kapliczką. Zakres prac renowacyjnych objętych projektem wynikał bezpośrednio z wytycznych konserwatorskich i polegał m.in. na: przywróceniu historycznych walorów przestrzennych obiektu, zapewnieniu trwałości technicznej struktury obiektu, wyposażeniu go w instalacje i urządzenia wynikające z jego pełnej adaptacji dla potrzeb instytucji kulturalnych, które w efekcie realizacji projektu, będą jego użytkownikami. Realizacja projektu pozwoli na ochronę i zachowanie dziedzictwa kulturowego, którym jest zabytkowy kompleks poklasztorny położony w historycznym układzie i kontekście urbanistycznym. Jednocześnie możliwe stało się utrwalenie i rozszerzenie w tym kompleksie funkcji kulturalnych realizowanych przez 3 miejskie instytucje: Centrum Kultury, Miejskiej Biblioteki Publicznej i Ośrodka Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych „Rozdroża”.
2) Budowa Domu Kultury przy ul. Judyma w Lublinie\textsuperscript{112}
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego |
| Nazwa programu | Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubelskiego na lata 2007–2013 |
| Działanie | 7.1 Infrastruktura kultury i turystyki |
| Całkowita wartość projektu | 2 935 659,74 zł |
| Wartość dofinansowania | 2 054 961,80 zł |
| Termin realizacji projektu | 15.11.2007 r. – 31.12.2013 r. |
W ramach inwestycji został wybudowany trzykondygnacyjny, podpiwniczony budynek o zwartej bryle z salą muzyczną na piętrze piwnicy, trzema salami klubowymi na parterze oraz biblioteką na pierwszym piętrze. Pomieszczenia instytucji kultury wyposażono w sprzęt umożliwiający szeroką działalność w zakresie upowszechniania kultury oraz edukacji kulturalnej. Budowa instytucji kultury stworzyła warunki do rozwoju profesjonalnego i amatorskiego ruchu artystycznego oraz zainteresowania kulturą i sztuką, szczególnie w zakresie dziedzin teatralnych, muzycznych, tanecznych i kultury słowa. Efektem społeczno-gospodarczym projektu są liczne korzyści dla społeczności lokalnej oraz regionu związane z wykorzystaniem zasobów ludzkich.
Ponadto, w 2013 r. kontynuowano realizację projektu: HERMAN – zarządzanie dziedzictwem kulturowym na obszarze Europy Środkowej\textsuperscript{113}, którego zakończenie przewidziano na 2014 r. Informacje
\textsuperscript{111} Więcej informacji na stronie projektu.
\textsuperscript{112} Więcej informacji na stronie projektu.
\textsuperscript{113} Więcej informacji na stronie projektu.
o tym projekcie, realizowanym w partnerstwie z innymi miastami Europy Środkowej, zostały przedstawione w części A.3. Wzmacnianie otwartości kulturowej.
Kultura powstaje w polifonicznej, zróżnicowanej przestrzeni dialogu. Zgodnie z Konwencją UNESCO w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego, różnorodność kulturowa przejawia się w zróżnicowanych formach, w różnych postaciach twórczości artystycznej, wytwarzania, rozpowszechniania, dystrybucji form wyrazu kulturowego i korzystania z nich, niezależnie od stosowanych środków i technik\(^{114}\). Ze względu na swoje wyjątkowe tradycje, lubelska kultura jest nastawiona na uczestnictwo i różnorodność, na spotykanie się kultur, religii, idei, pobudzając mieszkańców do odkrywania siebie, innych ludzi i świata. Różnorodność ta znajduje odzwierciedlenie w ofercie turystycznej i kulturalnej miasta, pozwalającej wyjść naprzeciw zainteresowaniom i gustom wymagających uczestników kultury. Poniżej przedstawiono najważniejsze produkty turystyczne miasta\(^{115}\):
1) **Zwiedzanie Starego Miasta i oferty Muzeum Lubelskiego (muzeum, Kaplica Trójcy świętej, donżon, filie muzeum)**
Dodatkowo usługami, z których często korzystają wybierający tę ofertę, będzie przewodnictwo turystyczne oraz usługa gastronomiczna. Odbiorcami są zarówno uczestnicy wycieczek zorganizowanych jak i turyści indywidualni. Zwiedzanie Starego Miasta należy do najpopularniejszych obecnie funkcjonujących ofert w Lublinie, o czym świadczy frekwencja notowana w obiektach muzealnych. Bardzo dużym zainteresowaniem cieszy się zwiedzanie Muzeum Lubelskiego (muzeum, Kaplica św. Trójcy, donżon), Trasy Podziemnej, Muzeum Martyrologii „Pod Zegarem”, Muzeum Archidiecezjalnego i Bramy Trynitarskiej.
2) **Uczestnictwo w imprezach kulturalnych i wydarzeniach (głównie festiwale, jarmarki)**
Są to wydarzenia takie jak: Jarmark Jagielloński, Festiwal Tradycji i Awangardy Muzycznej „Kody”, „Otwarte Miasto – Open City”, „Najstarsze pieśni Europy” (więcej wydarzeń opisano w tabeli 49).
3) **Turystyka miejska – wizyty w galeriach handlowych, odwiedzanie kawiarni, pubów i klubów, korzystanie z oferty kin i turystyki zdrowotnej**
Oferta turystyczna zawarta w tym produkcie jest dedykowana dla mieszkańców mniejszych miejscowości w regionie. Analizując możliwości spędzenia w Lublinie popołudnia lub dnia wolnego przez te osoby, można wskazać na kompozycję następujących usług i dóbr, będących przedmiotem szczególnego zainteresowania: wizyta w galerii handlowej, odwiedzenie kawiarni lub restauracji w centrum miasta, spacer do parku, skorzystanie z usług centrów rozrywki i wielu innych punktów usługowych.
---
\(^{114}\) Konwencja UNESCO w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego, sporządzona w Paryżu dnia 20 października 2005 r.
\(^{115}\) Dane Wydziału Kultury Urzędu Miasta Lublin.
4) Turystyka biznesowa – uczestnictwo w targach, wystawach, konferencjach, kongresach, szkoleniach
W Lublinie funkcjonuje turystyka biznesowa, której podstawowym składnikiem jest oferta świadczona przez Targi Lublin S.A. W ramach tego można mówić o wykorzystaniu następujących dóbr i usług turystycznych: infrastruktura i usługi dostarczane przez Targi Lublin S.A., wykorzystanie bazy noclegowej oraz konferencyjnej lubelskich hoteli, posiłki i usługi cateringowe świadzione przez lubelskie restauracje, korzystanie z przewozów taksówkami, uczestnictwo w imprezach kulturalnych, organizowanych w lubelskich teatrach i centrach kultury.
5) Turystyka sentymentalna – powrót do miasta przodków
W Lublinie obecnie funkcjonuje oferta turystyki sentymentalnej, skierowana do gości pochodzenia żydowskiego lub o żydowskich korzeniach. Część z nich odwiedza tylko Państwowe Muzeum na Majdanku, co nie oznacza jeszcze, że korzystają oni z produktu turystycznego, a jedynie, że odwiedzają atrakcję turystyczną. O produkcie turystycznym możemy mówić kiedy korzystają oni z szerszej oferty miasta, obejmującej m.in. następujące możliwości: odwiedzanie wystawy „Lublin. Pamień Miejsca” i skorzystanie z usługi przewodnickiej w Ośrodku „Brama Grodzka – Teatr NN”, posiłek w restauracji z kuchnią żydowską Mandragora, wizytę na Starym Cmentarzu Żydowskim (Kirkucie), obejrzenie studni na ul. Szerokiej, odwiedzenie Jesziwa Chachmej Lublin (Lubelska Szkoła Mędrców). Coraz popularniejszą usługą w ramach tej oferty jest także wykorzystanie multimedialnych przewodników, dostępnych na urządzenia mobilne, wykorzystujących technologię „Rozszerzonej Rzeczywistości”.
6) Turystyka aktywna – wykorzystanie infrastruktury oraz uczestnictwo w imprezach związanych z turystyką aktywną
Lublin jest miastem, którego walory naturalne warunkują możliwość uprawiania turystyki aktywnej. W ramach oferty realizowanej w oparciu o atrakcje i infrastrukturę turystyki aktywnej, można wymienić różnorodne warianty. Jednym z wariantów jest skorzystanie w infrastrukturze zlokalizowanej w pobliżu Zalewu Zembrzyckiego: korzystanie z wyciągu nart wodnych „Reland”, przejazd ścieżką rowerową wokół Zalewu Zemborzyckiego, czy korzystanie z basenów i zjeżdżalni w kompleksie rekreacyjnym „Słoneczny Wrotków”. Kolejnym wariantem turystyki aktywnej była nauka i doskonalenie umiejętności jazdy na rowerze w „BikeParku Lublin” lub spływ rzeką Bystrzycą, połączony z przepłynięciem przez Zalew Zemborzycki\(^{116}\). W sezonie zimowym na uwagę zasługuje oferta lodowiska „Icemania”, czy nauka narciarstwa zjazdowego na stoku narciarskim „Globus Ski”.
---
\(^{116}\) Dane Wydziału Sportu i Turystyki Urzędu Miasta Lublin.
W ramach projektu Lublin i Rzeszów – współpraca i wykorzystanie szans rozwojowych przeprowadzono badania „Wizerunku i atrakcyjności turystycznej Lublina” wśród turystów i odwiedzających miasto Lublin.
Wśród respondentów na pytanie Co zachęciło Pana/Panią do przyjazdu do Lublina? około 29,3% wskazywało cel turystyczny (wypoczynek, zwiedzanie). Stosunkowo duży udział osiągnął również przyjazd związany z uczestnictwem w wydarzeniach kulturalnych (25,4%).
W celu określenia wizerunku turystycznego Lublina w ankiecie zdefiniowano 6 pytań i poproszono respondentów o opinię w jakim stopniu w skali od 1 (najniższa ocena) do 5 (najlepsza ocena) zgadzają się lub nie z podanymi informacjami. Badania wykazały, że Lublin w opinii respondentów jest miastem wielu ciekawych wydarzeń o niepowtarzalnej formule. Ponad 50% udzieliło odpowiedzi pozytywnych (z czego około 17% zdecydowanie), a tylko około 15% negatywnych (w tym średnio 5% zdecydowanie) w tym zakresie. Ponad połowa ankietowanych była zainteresowana wydarzeniami kulturalnymi w mieście, w tym co piąty badany był zdecydowanie zainteresowany.
Wykres 6: Postrzeganie Lublina jako miasta kultury (rozkład odpowiedzi w %)
- Lublin to miasto, w którym odbywa się wiele wydarzeń kulturalnych
- zdecydowanie się zgadzam: 20,1%
- zgadzam się: 45,3%
- nie zgadzam się: 9,2%
- nie mam zdania: 4,8%
- Jestem zainteresowany/a wydarzeniami kulturalnymi odbywającymi się w Lublinie
- zdecydowanie się zgadzam: 21,8%
- zgadzam się: 38,6%
- nie zgadzam się: 11,8%
- nie mam zdania: 6,3%
- Wydarzenia kulturalne odbywające się w Lublinie mają niepowtarzalną formułę
- zdecydowanie się zgadzam: 14,8%
- zgadzam się: 34,1%
- nie zgadzam się: 9,0%
- nie mam zdania: 6,8%
Źródło: A. Tucki, Wizerunek i atrakcyjność turystyczna Lublina, Raport z badania przeprowadzonego na terenie Lublina w dniach 15.06.2013 r. – 09.09.2013 r., Lublina 2013 r.
Podsumowaniem postrzegania oferty turystycznej, jaką oferuje Lublin była ogólna ocena atrakcyjności turystycznej. Jak pokazują przeprowadzone badania, dla 80% respondentów Lublin stanowi atrakcyjną destynację turystyczną, przy czym co czwarty badany ocenił Lublin, jako bardzo atrakcyjny, a prawie połowa raczej atrakcyjny.
Ważnym elementem oferty kulturalnej miasta są wydarzenia o charakterze cyklicznym. Najważniejsze z nich, zrealizowane w 2013 r., zamieszczono w tabeli 49.
Tabela 49: Wydarzenia kulturalne w Lublinie w 2013 r.
| Nazwa wydarzenia | Data | Opis |
|---------------------------|--------------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Harmonie Starego Miasta | 17 marca – 17 listopada | Jest to cykl koncertów ukazujący twórczość muzyczną w bogatym kontekście kultury polskiej i światowej, promujący tradycję i nowoczesność, szerokie spektrum gatunków i form, technik i praktyk wykonawczych. Nawiązuje do wielowiekowej tradycji Lublina – miasta urodzin Henryka Wieniawskiego, miejsca na styku Wschodu i Zachodu, gdzie od wieków krzyżowały się nurty muzyczne i tendencje artystyczne, mieszaly obyczaje i religie. |
| Nazwa wydarzenia | Data | Opis |
|------------------------------------------------------|-----------------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Festiwal *Tempus Paschale* | 24 marca – 23 kwietnia| Festiwal odbywa się od 1997 r. W jego ramach organizowane są koncerty muzyki dawnej w zabytkowych lubelskich wnętrzach, a uczestniczą w nich soliści i zespoły z kraju i zagranicy. Koncertom towarzyszą wystawy malarstwa. Jest to jedyna w regionie impreza, skupiająca się na promowaniu muzyki dawnej. Momentem przełomowym dla formuły programu kuratorskiego ‘maat festival’ był 2013 r. Przeksztalcili się on wtedy w międzynarodowy program rezydencyjny, w którym z zaproszonymi artystami można było spotykać się przez cały rok. Tym sposobem stał się pierwszym w Polsce rezydencyjnym festiwalem w takim wymiarze – jego program był realizowany w postaci rezydencji artystycznych rozciągających się na przestrzeni całego roku z finałem w grudniu. |
| *Maat Festival* | 4 kwietnia – 31 grudnia| |
| *Scena Miasta* | 8 maja | Koncert inaugurujący Lubelskie Dni Kultury Studenckiej, które są dorocznym świętem studentów wszystkich uczelni wyższych Lublina. |
| Festiwal Tradycji i Awangardy Muzycznej „KODY” | 10–18 maja | Festiwal powstał, aby łączyć i przenikać tradycję muzyki archaicznej z nowoczesnymi poszukiwaniami. Współczesni kompozytorzy i muzycy improvizujący, zarówno w formie, jak i środkach wyrazu, niejednokrotnie nawiązują do archaicznych form dźwiękowych. Zestawienie estetyki tradycyjnej i współczesnej tworzy nową jakość, gdy funkcja magiczna muzyki archaicznej spotyka się z funkcją estetyczną muzyki nowoczesnej. Wyjątkowe wydarzenie artystyczno-edukacyjne, prezentujące wielość i bogactwo kulturowe Lublina. Podczas kilku dni miasto staje się sceną dla koncertów, spektakli i wystaw. Osoby aktywne mogą wziąć udział w warsztatach umiejętności tańca żydowskiego, tańca ormiańskiego, tańca czeczeńskiego, tańców bałkańskich, malowania ikon, zdobienia ciała henna, kaligrafii japońskiej, malowania mandali, wycinanki żydowskiej i wycinanki białoruskiej. Do dzieci i młodzieży skierowane są specjalne spotkania tzw. szkoły wielokulturowej, a do dorosłych debaty i prezentacje multimedialne. Istnieje możliwość odwiedzenia Centrum Islamu, Domu Sióstr Białych Misionarek Afryki, Cerkwi Greckokatolickiej i świątyń prawosławnych. |
| Wielokulturowy Lublin | 23–27 maja | Duchowym patronem lubelskich spotkań poetyckich stał się Józef Czechowicz, a nagroda przyznawana przez „Miasto Poezji” nazwana została „Kamień” – tak jak tytuł pierwszego tomu wierszy poety z 1927 r. Miejscami spotkań, działań i zdarzeń związanych z poezją były zarówno sale uniwersytetu, bibliotek, domów kultury jak też ulice, alejki parkowe, place, przystanki autobusowe, stacja PKP, Domy Opieki Społecznej, szpitale, szkoły, świątynie, galerie, kawiarnie, wnętrza trolejbusów. Tradycją „Miasta Poezji” stało się tatuażowanie chodników Lublina dziesiątkami wierszy. |
| Lubelskie Spotkania Literackie – Miasto Poezji | 3–7 czerwca | Impreza, podczas której wszystkie instytucje kulturalne oferują darmowy wstęp oraz specjalne atrakcje. Najważniejszą sceną wydarzeń Nocy Kultury jest publiczna przestrzeń miejska, gdzie teatry o światowej renomie stają na równi z ulicznymi artystami, muzyka symfoniczna przepłata się z jazzem, folkiem i elektro-funkiem. |
| Noc Kultury | 8–9 czerwca | Festiwal obecnie prezentuje dwa oblicza teatru – radosne i bolesne. Organizatorzy przedstawiają spektakle będące rozrywką z pogranicza teatru i cyrku, teatru muzycznego i tanecznego. Oprócz nich w ramach festiwalu odbywają się także projekcje filmowe oraz wieczory muzyczne w klubie festiwalowym. |
| Festiwal Teatrów Europy Środkowej Sąsiedzi „Śladko-Gorzki” | 13–16 czerwca | Organizowany przez Ośrodek Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych „Rozdroża” festiwal jest jedną z największych w Polsce cyklicznych prezentacji sztuki współczesnej w przestrzeni miejskiej. W 2013 r. odwoływał się do tradycji Unii Lubelskiej, ale też do współczesnych przeobrażeń idei unijnych. Celem wystawy był namysł nad przeszłością, teraźniejszością i przyszłością europejskich egoizmów oraz próbami ich przekraczania. |
| Nazwa wydarzenia | Data | Opis |
|------------------------------------------------------|-----------------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Międzynarodowy Festiwal Organowy | 26 czerwca – 25 września | Pomysł międzynarodowych festiwali zrodził się jesienią 1995 r., kiedy Jerzy Kulka wraz z ks. Ryszardem Jurakiem odbył podróż do Monachium, a miasto otrzymało niezwykle wartościowy i unikalny instrument, na którym można wykonywać całą literaturę organową od renesansu po współczesność, od mistrzów włoskich, niemieckich po kompozytorów francuskich. Jest to cykl prezentacji spektakli i warsztatów tańca uzupełnionych wykładowcami i pokazami filmowymi, adresowanych do szerokiego grona odbiorców, głównie z Lublina i regionu. Każdego roku tuż przed wakacjami artyści tańca z Polski lub zagranicy prowadzą intensywne działania artystyczne i edukacyjne organizowane w różnych przestrzeniach miasta. |
| Letnie Forum Tańca Współczesnego | 28–30 czerwca | Lubelski Landart Festiwal to przedsięwzięcie, które ma na celu uprawianie i upowszechnianie sztuki ziemi. Ten rodzaj działalności łączy naturę ze sztuką, otwierając nowe możliwości działań artystycznych w przestrzeni środowiska naturalnego oraz przestrzeni publicznej. Festiwal stwarza nowe szanse i nową jakość wypowiedzi artystycznej, a przy okazji promuje region lubelski jako miejsca przyjazne ludziom, sztuce i kulturze. Projekty artystyczne realizowane są w symbiozie ze środowiskiem naturalnym. Festiwal ma charakter międzynarodowy. Cykl imprez kulturalnych (koncertów, wystaw i warsztatów artystycznych), w których udział biorą polscy i zagraniczni muzycy, artyści, przedstawiciele świata filmu, mediów i nauki. Miejscem spotkan są dwa miasta partnerskie – Lublin i Lwów. |
| Land Art Festival | 3–13 lipca | Organizowane od 1984 r. Międzynarodowe Spotkania Folklorystyczne są jednymi z najstarszych i najważniejszych imprez tego typu w kraju. Głównym ich celem jest zaprezentowanie i popularyzacja wśród lubelskiej publiczności folkloru różnych krajów i narodów. W dotychczasowych edycjach wzięło udział około 230 zespołów z 5 kontynentów. Główne koncerty odbyły się w Centrum Kongresowym Uniwersytetu Przyrodniczego. Łączy wielkie widowisko z pogranicza teatru i nowego cyrku w przestrzeni miasta. Wydarzenie to stanowi rozwinięcie odbywającego się w Lublinie od kilku lat Festiwalu Sztukmistrzów. Do miasta zjeżdżają artyści i specjaliści sztuki cyrkowej z wielu krajów Europy, którzy oprócz magicznych spektakli i widowisk przeprowadzili cykl warsztatów dla profesjonalistów oraz dla początkujących adeptów tej dziedziny sztuki. Nazwa wydarzenia nawiązuje do postaci Sztukmistrza z Lublina – bohatera książki noblisty Izaaka Bashevisa Singera. W programie Carnavalu w 2013 r. znalazło się ponad 80 wydarzeń artystycznych na żywo w wykonaniu ponad 100 artystów z całego świata. Jarmark Jagielloński to wydarzenie artystyczno-kupieckie, które w swojej formule łączy prezentację wyrobów rękodzielniczych i rzemieślniczych twórców tradycyjnych m.in. z Polski, Ukrainy i Białorusi oraz bogaty program wydarzeń kulturalnych. Jarmark Jagielloński swoją ideą nawiązuje do słynnych Jarmarków Lubelskich, które na przełomie XV i XVI wieku były jednym z najbardziej znanych handlowych wydarzeń międzynarodowych. Podczas Jarmarku istotną rolę odgrywają widowiska artystyczne i historyczne. Odbija się turniej rycerski, w którym duży nacisk jest położony na rytuały rycerskie i historyczne. Festiwal promuje utalentowanych, młodych muzyków z całej Europy poprzez umożliwienie im debiutu scenicznego. Aby wziąć udział w Festiwalu należy nagrać wymyśloną przez siebie partię solową, zagrana na dowolnym instrumencie do nagrańego wcześniej podkładu muzycznego. Komisja po przesłuchaniu solówek dokonuje wyboru wykonawców, którzy swoje umiejętności prezentują podczas koncertu finałowego. Podczas imprezy występują najlepsi polscy instrumentalisci w różnych kategoriach muzyki rozrywkowej. Festiwal zwińczony jest koncertem gwiazdy oraz jam session. Festiwal z wielkim sukcesem pokazuje wielokulturowość i dziedzictwo kulinarne Lubelszczyzny. Jest największym kulinarnym świętem regionu, które przyciąga wyjątkowym połączeniem wydarzeń kulturalnych z tradycją lubelskiej kuchni. |
| Nazwa wydarzenia | Data | Opis |
|------------------------------------------------------|-----------------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Międzynarodowy Festiwal "Najstarsze Pieśni Europy" | 3–5 października | Podczas festiwalu prezentowane są najstarsze muzyczne świadectwa kultury tradycyjnej z różnych regionów Europy. W dotychczasowych edycjach festiwalu uczestniczyło kilkadziesiąt zespołów śpiewackich i liczni soliści z Albanii, Białorusi, Estonii, Litwy, Łotwy, Polski, Rosji, Ukrainy, Słowacji, Serbii i Włoch. Archaiczne pieśni, których korzenie nierzadko sięgają czasów przedchrześcijańskich, wykonują zarówno wiekowi strażnicy wiejskiej tradycji, jak i młodzi artyści z miasta, którzy podjęli trud rekonstrukcji dawnych technik śpiewania i ocalenia ginących pieśni. |
| Chatka Blues Festiwal | 11–12 października | Chatka Blues Festiwal odbywa się od 2010 r. w ACK UMCS „Chatka Żaka” w Lublinie. Organizatorem przedsięwzięcia jest Fundacja Absolwentów UMCS, a pomysłodawcą i dyrektorem artystycznym Adam Bartoś. Za produkcję techniczną odpowiada ACK UMCS. |
| Festiwal Konfrontacje Teatralne | 12–19 października | W ramach festiwalu prezentowane są dokonania najciekawszych osobowości teatralnych, które przedstawiają nowy sposób rozumienia teatru. Program główny uzupełniony jest o „show case lubelski”, czyli prezentację lubelskiego środowiska teatralnego. W festiwalu praktyka artystyczna jest równie ważna jak teoria sztuki i edukacja. Oprócz pokazów sztuki performance odbyły się tu także warsztaty, wykłady, dyskusje, wystawy, prezentacje multimedialne i projekcje filmów. Tytułowa „platforma” zbliżyła publiczność i artystów, aktywizowała odbiorców pod kątem indywidualnej ekspresji – uczestnicy warsztatów mieli możliwość skonfrontowania swojej wrażliwości wizualnej z publicznością. |
| Performance Platform Lublin | 24–26 października | Festiwal zainicjowany został w 1997 r. Obecnie jest jednym z najważniejszych wydarzeń kulturalnych Lublina, a także jednym z najbardziej liczących się festiwali sztuki tańca w Polsce i Europie. Ideą Festiwalu jest wzajemne poznanie i wymiana doświadczeń oraz inspiracja odmiennością kulturową pomiędzy Polską i krajami Europy Środkowo-Wschodniej, Europy Zachodniej i innymi częściami świata. Twórcy Spotkań podkreślają uniwersalny wymiar wydarzenia, przypominając, że taniec współczesny jest szczególnym medium porozumienia – sztuką w pełni demokratyczną, doskonale przekazującą emocje wzbogacone mocnym ładunkiem intelektualnym. Festiwal „Ukraina w Centrum Lublina” to przegląd współczesnej kultury ukraińskiej w przeróżnych odsłonach. Podczas koncertów muzycznych prezentowane są różnorodne style i interpretacje muzyczne, nowe i ciekawe projekty znanych na Ukrainie formacji. Tradycyjnymi elementami festiwalu stały się przedstawienia teatralne i przegląd filmów, wystawy, warsztaty artystyczne, konkurs wiedzy o Ukrainie dla uczniów lubelskich szkół, czy spotkania literackie. |
| Międzynarodowe Spotkanie Teatrów Tańca | 6–11 listopada | Jest to jedyny w Polsce Festiwal poświęcony wyłącznie pełnometrażowym filmom kina niezależnego. Filmy takie realizowane są przez pasjonatów, przede wszystkim z autentycznej potrzeby wypowiedzi za pomocą języka filmu. Powstają w oparciu o oryginalne scenariusze twórców, dzięki temu stają się szczerym i ważnym głosem pokoleniowym młodych ludzi. |
| Festiwal „Ukraina w centrum Lublina” | 15–17 listopada | Festiwal to spotkania mające na celu zainteresowanie teatrem szerszej publiczności akademickiej i nie tylko. Nieprzekonanych przyciągać ma nazwa stanowiąca jednocześnie swego rodzaju ideę programową – „Kontestacje”, a więc krytyczne spojrzenie na zastaną rzeczywistość, sprzeciw, a wręcz bunt wobec ogólnie przyjętych norm i wartości, ukazanie teatru jako medium mogącego ten bunt wyrazić najpełniej. |
| Międzynarodowy Festiwal Młodego Kina Pełny Metraż | 20–24 listopada | Najstarszy i jeden z największych w Polsce festiwali prezentujących muzykę inspirowaną folklorem. Festiwal odbywa się od 1991 r. Celem imprezy jest popularyzacja kultury tradycyjnej we wszystkich jej przejawach, głównie poprzez prezentację twórczych przekształceń muzycznego folkloru. To wydarzenie artystyczne prezentuje różnorodność form współczesnej muzyki jazzowej. Organizatorzy zapraszają artystów reprezentujących różnorodne nurty i style muzyczne, jak też podejmują działania, które tworzą przestrzeń do szeroko pojętej edukacji oraz integracji środowiska jazzowego. |
| IX Studencki Ogólnopolski Festiwal Teatralny Kontestacje | 28–30 listopada | Lublin Jazz Festival |
| Nazwa wydarzenia | Data | Opis |
|----------------------------------|---------------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------|
| Międzynarodowy Festiwal Jazzowy Jazz Bez | 15–21 grudnia | Festiwal jest przedsięwzięciem renomowanym, dobrze znanym w środowisku muzycznym polskim i ukraińskim. Festiwal zyskał opinię imprezy prezentującej najlepsze wzorce współczesnej muzyki improvizowanej, przyczyniając się w ten sposób do budowania bezpośrednich polsko-ukraińskich kontaktów kulturalnych, w tym tworzenia międzynarodowych formacji muzycznych. |
| Festiwal Bożego Narodzenia | 18 grudnia – 6 stycznia | Festiwal jest próbą stworzenia niepowtarzalnego klimatu i przywołania magii Świąt w centrum Lublina. Szopka Bożonarodzeniowa każdego roku powstaje w nowej aranżacji, a miasto zostaje udekorowane kolorową, świąteczną iluminacją oraz choinkami. |
| Sylwester Miejski | 31 grudnia | Sylwester miejski zajmuje stałe miejsce w kalendarzu lubelskich imprez. Co roku mieszkańcy Lublina wspólnie witają Nowy Rok w centrum Lublina na Placu Litewskim. Na wszystkich, którzy chcą spędzić sylwestrową noc na świeżym powietrzu czekają niezwykle atrakcje: koncerty muzycznych gwiazd, występy kabaretów oraz taneczna muzyka serwowana przez uznanych DJ’ów. |
Uwagi: Wydarzenia zostały uszeregowane według daty rozpoczęcia.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie portalu internetowego kultura.lublin.eu
Kolejną formą promowania kultury jest przyznawania dorocznych nagród Prezydenta Miasta Lublin za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej i upowszechniania kultury\(^{17}\). Nagrody są przyznawane w następujących kategoriach:
1) **Nagroda Artystyczna Miasta Lublin** – przyznawana jest osobom fizycznym lub prawnym oraz innym podmiotom, w tym także grupom nieformalnym, na podstawie oceny osiągnięć o istotnym znaczeniu, za wybitne dokonania w dziedzinie twórczości artystycznej powstałe w okresie minionego roku kalendarzowego, w szczególności w takich dziedzinach sztuki jak: film, literatura, muzyka, sztuki wizualne, w tym m.in.: malarstwo, rzeźba, grafika, rysunek, fotografia, multimedia, instalacja, taniec, teatr.
2) **Nagroda Miasta Lublin za Upowszechnianie Kultury** – przyznawana jest animatorom i menedżerom kultury będącym osobami fizycznymi, prawnymi lub innymi podmiotami, w tym także grupami nieformalnymi, na podstawie oceny działalności, za znaczące osiągnięcia powstałe w okresie minionego roku kalendarzowego w zakresie upowszechniania kultury dotyczące w szczególności: animacji i organizacji wydarzeń kulturalnych, edukacji kulturalnej i artystycznej, wspomagania artystycznej twórczości amatorskiej, popularyzacji różnorodnych dziedzin kultury i sztuki.
3) **Nagroda Miasta Lublin za Całokształt Działalności** – przyznawana jest wyłącznie osobom fizycznym za co najmniej dwudziestoletnią działalność twórczą, artystyczną lub w zakresie upowszechnienia kultury na podstawie oceny całokształtu osiągnięć o istotnym znaczeniu, w uznaniu wybitnych dokonań w obszarze kultury i sztuki.
4) **Nagrodę Miasta Lublin dla Mecenasa Kultury** – może otrzymać osoba fizyczna lub prawna za wspieranie finansowe lub pozafinansowe przedsięwzięć kulturalnych, twórczości artystycznej oraz innych działań w zakresie kultury i sztuki w minionym roku kalendarzowym.
---
\(^{17}\) Uchwała nr 745/XXX/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 25 kwietnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania dorocznych nagród za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej i upowszechniania kultury (Dz. Urz. Województwa Lubelskiego nr 2013.2478 z dnia 2013.05.09).
5) **Nagrody Okolicznościowe** – mogą być przyznawane osobom fizycznym lub prawnym, a także innym podmiotom, w tym grupom nieformalnym, na podstawie oceny działalności lub osiągnięć o istotnym znaczeniu, za dokonania w dziedzinie twórczości artystycznej i upowszechniania kultury lub z okazji jubileuszu działalności twórczej, artystycznej lub jubileuszu działalności w zakresie upowszechniania kultury.
W 2013 r. Prezydent Miasta Lublin wyróżnił dorocznymi nagrodami za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej i upowszechniania kultury następujące osoby:
- Wojciech Klon – Żurawie – Lubelskie Wyróżnienia Kulturalne w kategorii „Dźwięk”,
- Anna Chabros – Żurawie – Lubelskie Wyróżnienia Kulturalne w kategorii „Obraz”,
- Anna Gładysz – Żurawie – Lubelskie Wyróżnienia Kulturalne w kategorii „Asysta”,
- Jakub Radkowski (Sin Sen) – Żurawie – Lubelskie Wyróżnienia Kulturalne w kategorii „Słowo”,
- Joanna Reczek – Żurawie – Lubelskie Wyróżnienia Kulturalne w kategorii „Animator Kultury”,
- Adam Maruszak – 65-lecie Zespołu Pieśni i Tańca „Lublin” im. W. Kaniorowej,
- Danuta Połoncarz – 20. edycja Studium Wiedzy o Filmie – Dom Kultury „Czechów”,
- Sławomir Andrzej Mieleczko – 50-lecie pracy twórczej – Związek Polskich Artystów Plastyków,
- Władysław Stefan Grzyb – 20-lecie Ogólnopolskiego Przeglądu Hejnałów Miejskich,
- Teresa Drozd – Międzynarodowy Dzień Teatru – Teatr im. H. Ch. Andersena,
- Beata Saj – Międzynarodowy Dzień Teatru – Teatr im. H. Ch. Andersena,
- Piotr Kobielinski-Grauman – 40-lecie pracy twórczej – Stowarzyszenie Pisarzy Polskich,
- Marek Andrzejewski – 20-lecie pracy artystycznej,
- Zdzisław Ohar – 20-lecie Chóru La Musica,
- Mateusz Nowak – dokonania w dziedzinie twórczości artystycznej i upowszechniania kultury – Dzielnicowy Dom Kultury „Węglin”,
- Andrzej Polakowski – 50-lecie pracy twórczej – Związek Polskich Artystów Fotografików,
- Joanna Barczyk – 35-lecie pracy twórczej – Związek Polskich Artystów Plastyków,
- Zbigniew Strzałkowski – 60-lecie pracy twórczej – Stowarzyszenie Pisarzy Polskich,
- Józef Zięba – 55-lecie pracy twórczej – Stowarzyszenie Pisarzy Polskich,
- Kazimierz Stanisław Leszczyński – 60-lecie działalności Zespołu Tańca Ludowego UMCS,
- Lech Leszczyński – 60-lecie działalności Zespołu Tańca Ludowego UMCS,
- Zespół Tańca Ludowego UMCS – 60-lecie działalności Zespołu Tańca Ludowego UMCS,
- Maria Koldryn-Jaszczyyszyn – 40-lecie pracy twórczej,
- Andrzej Jedliczka – 50-lecie pracy twórczej – Związek Polskich Artystów Plastyków,
- Jolanta Słomianowska – 35-lecie pracy twórczej – Związek Polskich Artystów Plastyków,
- Walenty Wróblewski – 35-lecie pracy twórczej – Związek Polskich Artystów Plastyków,
- Mariusz Drzewiński – 30-lecie pracy twórczej – Związek Polskich Artystów Plastyków,
- Mieczysława Goś – 30-lecie istnienia pracowni Działań Plastycznych i Galerii ACK „Chatka Żaka”,
Jolanta Mędorowicz – 25-lecie pracy zawodowej – Związek Polskich Artystów Plastyków,
Aleksander Budzyński – dokonania w dziedzinie twórczości artystycznej i upowszechniania kultury – Fundacja Teatroterapia Lubelska,
Radosława Kwiatkowska – dokonania w dziedzinie upowszechniania kultury – Miejska Biblioteka Publiczna im. H. Łopacińskiego,
Wiesława Sołtys – dokonania w dziedzinie upowszechniania kultury – Miejska Biblioteka Publiczna im. H. Łopacińskiego,
Tadeusz Rokicki – dokonania w dziedzinie twórczości artystycznej i upowszechniania kultury – Polski Związek Chórów i Orkiestr,
Marcin Wroński – Nagroda Artystyczna Miasta Lublina za 2012 r.,
Grzegorz Józefczuk – Nagroda Miasta Lublin za Upowszechnianie Kultury w 2012 r.,
Leszek Mądzik – Nagroda Miasta Lublin za Całokształt Działalności,
PGE Dystrybucja S.A. w Lublinie – Nagroda Miasta Lublin dla Mecenasa Kultury 2012 r.
***
W przeprowadzonej analizie potwierdzono, że oferta spędzania czasu wolnego w Lublinie jest bogata i stale rozwijana, zaspokajając potrzeby mieszkańców Lublina. Świadczy o tym obecność różnorodnej infrastruktury sportowej i rekreacyjnej, w oparciu o którą funkcjonuje wiele klubów sportowych, a także aktywność instytucji kultury i liczne wydarzenia kulturalne. Walory miasta w zakresie dziedzictwa kulturowego i historycznego stanowią kluczowy element oferty turystycznej miasta. W ramach realizowanych projektów inwestycyjnych, w 2013 r. zakończono renowację klasztoru powizytkowskiego na centrum działań artystycznych, oddano do użytku basen przy Zespole Szkół Nr 7 oraz zbudowano drogi rowerowe w okolicy Zalewu Żemborzyckiego. Największe inwestycje znajdowały się jednak w fazie realizacji. Formą promocji kultury były także przyznawane corocznie nagrody Prezydenta Miasta Lublina.
B.5. Podnoszenie jakości edukacji
Jakość oświaty to ważny czynnik decydujący o przyjazności miasta. Poza realizacją powszechnego obowiązku nauki szkoły pełnią dziś bardzo ważną rolę jako ośrodki autorytetu, wiedzy i kultury w lokalnych społecznościach. Dbanie o szkoły jest jednym z obowiązkowych zadań samorządu. Biorąc pod uwagę te szczególne funkcje można dojść do wniosku, że miasto, które chce się rozwijać, musi robić więcej dla oświaty i swoich mieszkańców, niż wymagają tego przepisy. Dlatego też samorząd, szkoły i mieszkańcy powinni szukać nowych form współpracy. Działania, które miasto może podejmować na rzecz rozwoju współpracy z placówkami oświatowymi obejmują m.in. zwiększanie funkcjonalności i atrakcyjności sieci przedszkoli i szkół oraz ich otoczenia, wspieranie rozwoju kwalifikacji nauczycieli, wzbogacanie programów nauczania, motywowanie rodziców do korzystania z oferty edukacji pozaszkolnej, wzmacnianie autorytetu nauczyciela i współpracy na linii nauczyciele-rodzice.
Oceniając postępy w zakresie podnoszenia jakości edukacji posłużyono się wskaźnikami opisowymi i ilościowymi. Najpierw zaprezentowano dane o żłobkach i przedszkolach. Następnie przeanalizowano sytuację w szkołach podstawowych i ponadgimnazjalnych pod względem liczby szkół i uczniów, komputeryzacji szkół i zdawalności egzaminów na kolejnych etapach kształcenia. Miernik opisowy realizacji celu Strategii to analiza działań Urzędu Miasta w zakresie oświaty, w którym przedstawiono najważniejsze realizowane programy i projekty.
Instytucjonalnymi formami opieki nad dziećmi do lat 3 są żłobki i kluby dziecięce. Funkcjonowanie żłobków uległo istotnej zmianie w 2011 r., kiedy w życie weszła ustawa o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3\(^{18}\). Na mocy tej ustawy, żłobki przestały być częścią systemu opieki zdrowotnej i obecnie pieczę nad działalnością regulowaną niniejszą ustawą sprawuje Minister Pracy i Polityki Społecznej. W 2013 r. liczba żłobków i klubów malucha w Lublinie wzrosła do 16, a liczba miejsc – do 1 119 (por. tab. 50). Liczba miejsc w tych placówkach wzrosła więc o 26,3%, co (biorąc pod uwagę równoczesny spadek liczby dzieci w wieku 0–3 w analogicznym okresie) przekłada się na wyraźny wzrost dostępności opieki nad najmłodszymi dziećmi. Niemal 90% wszystkich miejsc było oferowanych przez żłobki podległe samorządowi.
Pierwszym etapem kształcenia w systemie oświaty są przedszkola. W roku szkolnym 2013/2014 obejmowało ono dzieci w wieku 3–6 lat i było realizowane w przedszkolach, oddziałach przedszkolnych w szkołach podstawowych oraz w punktach przedszkolnych. Przedszkoła przeznaczone są dla dzieci w wieku 3–6 lat, punkty przedszkolne – dla dzieci w wieku 3–5 lat; a oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych – dla dzieci pięcio- i sześcioletnich. W 2013 r. w Lublinie funkcjonowało 135 przedszkoli, 58 oddziałów przedszkolnych w szkołach podstawowych i 8 punktów przedszkolnych (por. tab. 50). Liczba oferowanych miejsc wyniosła 14 060 i wzrosła o 2,1% w stosunku do 2012 r. Ponad 2/3 miejsc było oferowanych w placówkach prowadzonych przez jednostki samorządu gminnego. Mając na uwadze, że populacja dzieci w wieku przedszkolnym zameldowanych na terenie miasta Lublin wynosiła
---
\(^{18}\) Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, Dz.U.2013.1457 j.t.
14 027 dzieci, liczba miejsc w 100% zaspokajała potrzeby w zakresie edukacji przedszkolnej w mieście Lublinie.
Tabela 50: Instytucjonalne formy opieki nad dziećmi do lat 3 i wychowanie przedszkolne
| | 2012 | 2013 |
|---------------------------------------------|------|------|
| Żłobki i kluby dziecięce, w tym: | | |
| żłobki podległe samorządowi | 8 | 8 |
| Miejsca w żłobkach i klubach dziecięcych, w tym: | | |
| miejsca w żłobkach podległych samorządowi | 817 | 967 |
| Przedszkola, w tym: | | |
| przedszkola prowadzone przez jednostki samorządu gminnego | 63 | 64 |
| Oddziały przedszkolne w szkołach podstawowych (klasy, grupy) | 55 | 58 |
| Punkty przedszkolne | 9 | 8 |
| Miejsca w oświacie publicznej i niepublicznej dla dzieci w wieku przedszkolnym, w tym: | | |
| miejsca w przedszkolach, oddziałach i punktach prowadzonych przez jednostki samorządu gminnego | 9 257 | 9 606 |
Uwagi: Dane o żłobkach są podane według stanu na koniec roku, dane o przedszkolach – według stanu na dzień 30 września.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych oraz danych Urzędu Miasta Lublin
Kluczową rolę w edukacji pełnią szkoły. Tabela 51 przedstawia liczbę placówek oświatowych w Lublinie. W porównaniu do roku poprzedzającego, w 2013 r. zwiększyła się liczba szkół podstawowych, na niezmienionym poziomie pozostała liczba gimnazjów, zaś zmniejszeniu uległa liczba liceów ogólnokształcących, liceów profilowanych, techników, szkół policealnych, szkół artystycznych, oraz zaśadniczych szkół zawodowych.
Tabela 51: Placówki oświatowe
| | 2012 | 2013 |
|---------------------------------------------|------|------|
| Szkoły podstawowe, w tym: | | |
| szkoły podstawowe dla dzieci i młodzieży (bez specjalnych) | 45 | 46 |
| szkoły podstawowe specjalne dla dzieci i młodzieży | 6 | 6 |
| Gimnazja, w tym: | | |
| dla dzieci i młodzieży (bez specjalnych) | 33 | 33 |
| dla dzieci i młodzieży specjalne | 5 | 5 |
| dla dorosłych | 4 | 4 |
| Licea ogólnokształcące, w tym: | | |
| ponadgimnazjalne dla młodzieży (bez specjalnych) | 35 | 35 |
| ponadgimnazjalne dla młodzieży specjalne | 1 | 1 |
| uzupełniające dla młodzieży (bez specjalnych) | 0 | 0 |
| uzupełniające dla młodzieży specjalne | 1 | 0 |
| uzupełniające dla dorosłych | 13 | 6 |
| ponadpodstawowe dla dorosłych | 15 | 16 |
| Licea profilowane, w tym: | | |
| licea profilowane dla młodzieży (bez specjalnych) | 3 | 1 |
| licea profilowane dla młodzieży specjalne | 1 | 1 |
| licea profilowane dla dorosłych | 1 | 1 |
| Technika, w tym: | | |
| 27 | 26 |
| Typ szkoły | 2012 | 2013 |
|------------------------------------------------|------|------|
| ponadgimnazjalne technika dla młodzieży (bez specjalnych) | 20 | 20 |
| technika uzupełniająca dla młodzieży (bez specjalnych) | 1 | 1 |
| ponadgimnazjalne technika dla dorosłych | 0 | 0 |
| ponadgimnazjalne technika uzupełniająca dla dorosłych | 6 | 5 |
| Szkoły policealne, w tym: | | |
| szkoly policealne dla młodzieży (bez specjalnych) | 13 | 12 |
| szkoly policealne dla dorosłych | 39 | 39 |
| Szkoły artystyczne, w tym: | | |
| szkoly artystyczne nie dające uprawnienia zawodowych ze specjalnymi | 4 | 4 |
| szkoly artystyczne dające uprawnienia zawodowe | 8 | - |
| Zasadnicze szkoły zawodowe, w tym: | | |
| ponadgimnazjalne szkoły przysposabiające do pracy zawodowej specjalne | 1 | 1 |
| ponadgimnazjalne zasadnicze szkoły zawodowe dla młodzieży (bez specjalnych) | 10 | 9 |
| ponadgimnazjalne zasadnicze szkoły zawodowe dla młodzieży specjalne | 3 | 3 |
| ponadgimnazjalne zasadnicze szkoły zawodowe dla dorosłych | 2 | 2 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Zmniejszenie liczby szkół ponadgimnazjalnych należy wiązać ze spadkiem liczby młodzieży w przedziale wiekowym odpowiadającym temu etapowi szkolnemu. Niż demograficzny występujący w ostatnich latach przełożył się na zmniejszenie się łącznej liczby uczniów w szkołach o 6,4%. Liczba uczniów w szkołach podstawowych wzrosła o 1%, a w szkołach ponadgimnazjalnych (szkoły zawodowe, technika i licea) spadła o 6,7%. Warto także dodać, że w roku szkolnym 2013/2014 w szkołach podstawowych kształciło się 550 dzieci w wieku 6 lat, co stanowiło 18,2% populacji dzieci w klasie pierwszej. Analizując tendencje w zakresie liczby uczniów, między poszczególnymi typami szkół można zauważyć wyraźne różnice: liczba uczniów w technikach nieznacznie wzrosła, zaś w pozostałych rodzajach placówek szkolnych nastąpił spadek, największy w grupie liceów profilowanych i ogólnokształcących. Zmniejszenie liczby osób uczących się miało miejsce także w grupie szkół policealnych. Szczegółowe dane na ten temat zaprezentowano w tabeli 52.
Tabela 52: Uczniowie w placówkach oświatowych
| Typ placówki oświatowej | 2012 | 2013 |
|--------------------------------------------------|------|------|
| Ogółem, w tym: | | |
| Szkoły podstawowe, w tym: | | |
| szkoly podstawowe dla dzieci i młodzieży (bez specjalnych) | 18 476 | 18 663 |
| szkoly podstawowe specjalne dla dzieci i młodzieży | 18 199 | 18 370 |
| Gimnazja, w tym: | | |
| dla dzieci i młodzieży (bez specjalnych) | 9 310 | 9 063 |
| dla dzieci i młodzieży specjalne | 187 | 190 |
| dla dorosłych | 93 | 73 |
| Licea ogólnokształcące, w tym: | | |
| ponadgimnazjalne dla młodzieży (bez specjalnych) | 10 646 | 10 202 |
| ponadgimnazjalne dla młodzieży specjalne | 25 | 20 |
| Typ szkoły | 2012 | 2013 |
|------------------------------------------------|--------|--------|
| uzupełniające dla młodzieży (bez specjalnych) | 0 | 0 |
| uzupełniające dla młodzieży specjalne | 17 | 0 |
| uzupełniające dla dorosłych | 435 | 78 |
| ponadpodstawowe dla dorosłych | 2 049 | 2 166 |
| Licea profilowane, w tym: | | |
| licea profilowane dla młodzieży (bez specjalnych) | 158 | 56 |
| licea profilowane dla młodzieży specjalne | 96 | 12 |
| licea profilowane dla dorosłych | 25 | 14 |
| Technika, w tym: | | |
| ponadgimnazjalne technika dla młodzieży (bez specjalnych) | 5 809 | 5 850 |
| technika uzupełniające dla młodzieży (bez specjalnych) | 5 484 | 5 733 |
| ponadgimnazjalne technika dla dorosłych | 41 | 28 |
| Szkoły policealne, w tym: | | |
| szkoły policealne dla młodzieży (bez specjalnych) | 11 054 | 8 704 |
| szkoły policealne dla dorosłych | 1 554 | 1 364 |
| Szkoły artystyczne, w tym: | | |
| szkoły artystyczne nie dające uprawnień zawodowych ze specjalnymi | 1135 | 504 |
| szkoły artystyczne dające uprawnienia zawodowe | 406 | 504 |
| Zasadnicze szkoły zawodowe, w tym: | | |
| ponadgimnazjalne szkoły przysposabiające do pracy zawodowej specjalne | 1 410 | 1 351 |
| ponadgimnazjalne zasadnicze szkoły zawodowe dla młodzieży (bez specjalnych) | 71 | 73 |
| ponadgimnazjalne zasadnicze szkoły zawodowe dla młodzieży specjalne | 1 088 | 1 039 |
| ponadgimnazjalne zasadnicze szkoły zawodowe dla dorosłych | 211 | 230 |
**Zr.** Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Dążąc do maksymalnej efektywności nauczania konieczne jest odpowiednie regulowanie liczebności klas. Średnia liczba uczniów w oddziale poszczególnych typów szkół w 2013 r. wyniosła: 23,03 dla szkół podstawowych, 25,54 dla gimnazjów oraz 27,76 dla szkół ponadgimnazjalnych.
**Tabela 53:** Średnia liczba uczniów w oddziale poszczególnych typów szkół
| Typ szkoły | 2013/2014 |
|------------------------------------------------|-----------|
| Szkoła podstawowa | 23,03 |
| Gimnazjum | 25,54 |
| Szkoła ponadgimnazjalna | 27,76 |
Uwagi: Sprawozdanie SIO wg stanu na dzień 30 września 2013 r., z wyłączeniem szkół specjalnych.
**Zr.** Dane Wydziału Oświaty i Wychowania Urzędu Miasta Lublin
Liczba uczniów przypadających na 1 komputer w szkołach w Lublinie w 2013 r. wyniosła 11,59; liczba uczniów przypadająca na jeden komputer z dostępem do Internetu – 11,92; zaś liczba komputerów z dostępem do Internetu w przeliczeniu na 1 ucznia – 0,084.
Tabela 54: Komputeryzacja i dostęp do Internetu w szkołach
| Liczba uczniów przypadających na 1 komputer | 2013/2014 |
|--------------------------------------------|-----------|
| Liczba uczniów przypadających na jeden komputer z dostępem do Internetu | 11,92 |
| Liczba komputerów z dostępem do Internetu w przeliczeniu na 1 ucznia | 0,084 |
Uwagi: Na podstawie zmodernizowanego SIO – raport wg stanu na 28.11.2014 r.
Źródło: Dane Wydziału Oświaty i Wychowania Urzędu Miasta Lublin
Oceniając jakość nauczania w lubelskich szkołach warto przeanalizować wyniki egzaminów na różnych szczeblach edukacji.
W 36 szkołach podstawowych prowadzonych przez samorząd do sprawdzianu przystąpiło 2 632 uczniów bez dysfunkcji i uczniów z dysleksją rozwojową, piszących tzw. arkusz standardowy. Najważniejsze informacje o wynikach przedstawiono w tabeli 55. Średni wynik dla szkół w Lublinie wyniósł 27,8 na 40 punktów możliwych do uzyskania. Był to trzeci wynik wśród 12 miast na prawach powiatu zrzeszonych w Unii Metropolii Polskich. Średnia dla kraju wyniosła 24 pkt., przy czym 31 szkół uzyskało wynik powyżej tej wielkości. Aby ocenić jakość kształcenia w szkołach, wyniki analizuje się w skali staninowej. Szkoły z wynikiem wysokim to te, w których wyniki egzaminu znajdują się w przedziale od 7 do 9 stopnia skali, z wynikiem średnim – od 4 do 6 stopnia, zaś z wynikiem niskim – od 1 do 3 stopnia. W 2013 r. 27 szkół uzyskało wysoki wynik, 6 – średni, a 3 – niski. Dla porównania, w roku poprzedzającym wysoki wynik uzyskało 25 szkół.
Tabela 55: Wyniki sprawdzianu szkół podstawowych w szkołach podstawowych prowadzonych przez samorząd
| 2013 |
|------|
| Średni wynik dla szkół podstawowych (pkt) | 27,8 |
| Średni wynik dla szkół w kraju (pkt) | 24,0 |
| Liczba szkół z wynikiem wysokim | 27 |
| Liczba szkół z wynikiem średnim | 6 |
| Liczba szkół z wynikiem niskim | 3 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Informacji o stanie realizacji zadań oświatowych Gminy Lublin za rok 2012/2013
W 21 gimnazjach prowadzonych przez samorząd w 2013 r. do egzaminu gimnazjalnego przystąpiło 2 587 uczniów bez dysfunkcji i uczniów z dysleksją rozwojową. Wybrane informacje o wynikach z części humanistycznej i matematyczno-przyrodniczej zaprezentowano w tabeli 56. Średni wynik dla gimnazjów w Lublinie z części humanistycznej wyniósł 69,5%, a matematyczno-przyrodniczej – 55,5%, w obu przypadkach znacząco przewyższył średnią krajową. W grupie 12 miast na prawach powiatu zrzeszonych w Unii Metropolii Polskich Lublin zajął odpowiednio 3 i 6 pozycję. Aby ocenić jakość kształcenia w szkołach, wyniki analizuje się w skali stanirowej. Szkoły z wynikiem wysokim to te, w których wyniki egzaminu znajdują się w przedziale od 7 do 9 stopnia skali, z wynikiem średnim – od 4 do 6 stopnia, zaś z wynikiem niskim – od 1 do 3 stopnia. W 2013 r. 9 gimnazjów uzyskało wysokie wyniki z części humanistycznej, a 6 z części matematyczno-przyrodniczej.
Tabela 56: Wyniki sprawdzianu szkół podstawowych w szkołach podstawowych prowadzonych przez samorząd
| Część humanistyczna | Część matematyczno-przyrodnicza |
|---------------------|---------------------------------|
| Średni wynik dla szkół podstawowych | 69,5 | 55,5 |
| Średni wynik dla szkół w kraju (w %) | 62,0 | 48,0 |
| Liczba szkół z wynikiem wysokim | 9 | 6 |
| Liczba szkół z wynikiem średnim | 8 | 11 |
| Liczba szkół z wynikiem niskim | 4 | 4 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Informacji o stanie realizacji zadań oświatowych Gminy Lublin za rok 2012/2013
W 2013 r. w szkołach prowadzonych przez samorząd do egzaminu maturalnego przystąpiło 3 851 uczniów bez dysfunkcji i uczniów z dysleksją rozwojową, w tym 2 982 uczniów liceów ogólnokształcących, 818 – techników, 51 – liceów profilowanych, 3 – techników uzupełniających. Aby uzyskać świadectwo dojrzałości, maturzyści musieli zdać egzaminy pisemne na poziomie podstawowym z przedmiotów obowiązkowych: języka polskiego, matematyki i języka obcego nowożytnego oraz egzaminy ustne z języka polskiego i języka obcego nowożytnego, otrzymując co najmniej 30% maksymalnej liczby punktów. Zdawalność egzaminu maturalnego w szkołach w Lublinie wyniosła 85%. Była ona ściśle uzależniona od typu szkoły: najwyższa w liceach ogólnokształcących, niższa w technikach, a bardzo niska w liceach profilowanych oraz liceach i technikach uzupełniających (por. tab. 57). Średnia zdawalność egzaminu maturalnego w Lublinie wynosiła 85% i była wyższa od zdawalności w Polsce o 4 p.p.
Tabela 57: Średnia zdawalność egzaminów maturalnych w Lublinie (%)
| 2013 |
|------|
| Ogółem | 85 |
| Liceum ogólnokształcące | 90 |
| Technikum | 74 |
| Liceum profilowane | 56 |
| Liceum ogólnokształcące uzupełniające | 20 |
| Technikum uzupełniające | 11 |
Uwagi: Dane dotyczą absolwentów zdających egzamin maturalny w terminie głównym (w maju).
Źródło: Dane Wydziału Oświaty i Wychowania Urzędu Miasta Lublin
Analizując ogólny procentowy wskaźnik zdawalności egzaminu maturalnego należy zwrócić uwagę, że duży wpływ na jego wysokość ma liczba zdających w danym typie szkoły oraz struktura kształcenia ponadgimnazjalnego na danym terenie. Szczególnie istotny jest procent uczniów w liceach ogólnokształcących w stosunku do liczby uczniów z innych typów szkół. Znaczenie ma też liczba szkół dla dorosłych. Zbliżoną strukturę kształcenia ponadgimnazjalnego mają duże miasta (metropolie) i stąd porównywanie wyników szkół na ich terenie jest najbardziej zasadne. Pod względem zdawalności matury wśród dwunastu miast Unii Metropolii Polskich, szkoły lubelskie utrzymują się na wysokiej trzeciej pozycji od 2011 r.19
Urząd Miasta w 2013 r. zrealizował zarówno przedsięwzięcia przyczyniające się do poprawy infrastruktury szkolnej i przedszkolnej, jak i programy i projekty edukacyjne podnoszące jakość kształcenia.
19 Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych Gminy Lublin za rok 2012/2013.
W ramach wspierania rozwoju infrastruktury oświatowej w 2013 r. podejmowano szereg działań, które zestawiono w tabeli 58.
Tabela 58: Inwestycje oświatowe zakończone w 2013 r.
| Obszar inwestycji | Kwota inwestycji (zł) |
|-----------------------------------------------------------------------------------|-----------------------|
| Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej nr 10 przy ul. Kalinowszczyzna | 1 276 499 |
| Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej nr 34 przy ul. Kosmowskiej. | 1 886 820 |
| Termomodernizacja budynku Gimnazjum nr 15 przy ul. Elektrycznej. | 894 499 |
| Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej nr 47 przy ul. Zdrojowej. | 1 194 513 |
| Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej nr 40 przy ul. Róży Wiatrów. | 2 356 872 |
| Termomodernizacja budynku Szkoły Podstawowej nr 32 przy ul. Tetmajera. | 1 228 990 |
| Termomodernizacja kompleksu budynków Zespołu Szkół Samochodowych przy ul. Długosza.| 2 089 770 |
| Budowa przedszkola i żłobka przy ul. Wolskiej. | 12 500 000 |
| Budowa krytej pływalni przy Zespole Szkół nr 7 (Gimnazjum nr 24). | 8 800 000 |
| Modernizacja budynku Szkoły Muzycznej I i II stopnia im. T. Szeligowskiego. | 9 429 052 |
| w tym dofinansowanie z UE 1 528 052 | |
| Budowa placu zabaw w ramach programu "Radosna Szkoła" przy Szkolach Podstawowych nr 20, 30, 31, 39. | 753 189 |
Źródło: Informacja na temat rozwoju gospodarczego Miasta Lublin i realizowanych inwestycji I–IV kwartał 2013 r. Urząd Miasta Lublin, Wydział Strategii i Obsługi Inwestorów
Ponadto, w 2013 r. podjęto następujące prace remontowo-budowlane:
- kompleksowe remonty sanitariatów za kwotę 778 000 zł w V Liceum Ogólnokształcącym oraz w Zespole Szkół Transportowo-Komunikacyjnych,
- remont sanitariatów i szatni za kwotę 363 000 zł w Szkole Podstawowej Nr 10,
- remont szatni za kwotę 620 000 zł w Szkole Podstawowej Nr 27,
- remont ogrodzenia za kwotę 236 000 zł w Przedszkolu Nr 39,
- budowę łącznika w Szkole Podstawowej Nr 48 za kwotę 535 000 zł,
- przebudowę kuchni w Szkole Podstawowej Nr 30 za kwotę 1 274 280 zł,
- dostosowanie budynku Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego Nr 2 do obowiązujących przepisów przeciwpożarowych za kwotę 150 476 zł,
- rozpoczęcie budowy wind dla osób niepełnosprawnych w Szkole Podstawowej Nr 28 – wartość robót wyniesie ogółem 1 100 000 zł.
Wśród działań podejmowanych przez Urząd Miasta ukierunkowanych na podniesienie jakości kształcenia i bezpieczeństwa w szkołach, można wskazać następujące programy:
1) **Miejski program stypendialny dla studentów i doktorantów**
Program realizowany na podstawie Uchwały nr 84/VIII/2011 Rady Miasta Lublin z dnia 31 marca 2011 r., w sprawie zasad udzielania pomocy materialnej w formie stypendiów naukowych dla wybitnie uzdolnionych studentów oraz uczestników studiów doktoranckich, zamieszkałych na terenie miasta. Na wypłatę, przyznanych na rok akademicki 2012/2013 stypendiów, wydatkowano w 2013 r. kwotę 475 875 zł. W 2013 r. przyznano 67 stypendiów, w tym 43 stypendia dla studentów oraz 24 stypendia dla uczestników studiów doktoranckich.
2) W trosce o bezpieczeństwo
Projekt, którego autorem był Urząd Miasta Lublin, realizowany był przez Gimnazjum Nr 16 im. F. Chopina w Lublinie przy ul. Poturzyńskiej w ramach rządowego programu ograniczenia przestępczości i aspołecznych zachowań *Razem bezpieczniej*. Celem projektu było kształtowanie prospołecznych wzorców zachowań w sytuacjach, które mogą zagrażać bezpieczeństwu, zdrowiu lub życiu m.in.: uświadomienie młodzieży przyczyn stosowania agresji i przemocy oraz używania substancji psychoaktywnych, przygotowanie do reagowania w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia poprzez szkolenia z udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej, zmiana zachowań i reagowania w sytuacjach związanych z agresją i przemocą oraz włączenie w działania mieszkańców dzielnicy i wolontariuszy. Całkowity koszt projektu wyniósł 68 031 zł, z czego dotacja rządowa stanowiła 57 527 zł, zaś 10 504 zł to środki własne.
3) Bezpieczna droga
Głównym celem projektu było zapewnienie dzieciom możliwości bezpiecznego przechodzenia przez ulice w drodze do i ze szkoły w miejscach, które nie posiadają sygnalizacji świetlnej. W ramach projektu w 2013 r. zatrudniano łącznie 37 osób, które pełniły funkcję strażnika ruchu drogowego. Koszt projektu to kwota 962 039,61 zł.
4) Program na rzecz społeczności romskiej w Polsce
Dzięki dotacji Ministra Administracji i Cyfryzacji w ramach programu zrealizowano następujące zadania:
- Zakup podręczników dla uczniów romskich – beneficjentami byli uczniowie romscy, którzy w roku szkolnym 2013/2014 uczęszczali do szkół na terenie Lublina. Na realizację zadania w 2013 r. wydatkowano kwotę 10 631,99 zł, z czego wkład własny wyniósł 1 248,99 zł, zaś pozostałą kwotę w wysokości 9 383 zł stanowiły środki pochodzące z dotacji.
- Zakup przyborów szkolnych dla uczniów romskich – beneficjentami byli uczniowie romscy, którzy w roku szkolnym 2013/2014 uczęszczali do wszystkich typów szkół na terenie Lublina. Na realizację zadania w 2013 r. wydatkowano łącznie 2 969,57 zł, w tym 2 635 zł stanowiła dotacja, zaś 334,57 zł było wkładem własnym miasta.
- Integracyjny wyjazd na kolonie dla dzieci romskich i polskich – celem głównym projektu było zorganizowanie integracyjnego wyjazdu na kolonie dla dzieci romskich i polskich. Udział uczestników w integracyjnych wyjazdach na kolonie dla dzieci romskich i polskich był nieodpłatny. Na realizację zadania w 2013 r. wydatkowano kwotę 29 670 zł, w tym 26 320 zł były to środki z dotacji, zaś 3 350 zł stanowił wkład własny miasta.
5) Rządowy program pomocy uczniom w 2013 r. – Wyprawka szkolna
Celem programu było wyrównywanie szans edukacyjnych uczniów i wspieranie rozwoju edukacyjnego uczniów przez dofinansowanie zakupu podręczników, a w przypadku uczniów z upośledzeniem umysłowym w stopniu umiarkowanym lub znacznym, uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi oraz w przypadku, gdy jedną z niepełnosprawności jest upośledzenie umiarkowane lub znaczne – także
zakupu materiałów dydaktycznych. Pomocą objęto 2 912 uczniów, w tym 539 uczniów klasy I szkoły podstawowej, 461 uczniów klasy II szkoły podstawowej, 472 uczniów klasy III szkoły podstawowej, 457 uczniów klasy V szkoły podstawowej, 20 uczniów klasy II zasadniczej szkoły zawodowej, 293 uczniów klasy II liceów i techników oraz 670 uczniów posiadających orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego tj. uczniów słabowidzących, niesłyszących, z upośledzeniem umysłowym w stopniu lekki, umiarkowanym lub znacznym. Na realizację zadania w 2013 r. miasto otrzymało dotację celową w kwocie 800 635,69 zł.
6) **Dofinansowanie zakupu i/lub wydruku podręczników szkolnych i książek pomocniczych dla uczniów niewidomych uczęszczających do szkół lub placówek, dla których organem prowadzącym jest Zleceniodobiorca**
Pomocą objęto 11 niewidomych uczniów uczęszczających do szkół i placówek prowadzonych przez miasto. Na realizację zadania w 2013 r. została przekazana dotacja celowa w kwocie 36 896,07 zł.
7) **Rządowy program wspierania w latach 2009–2014 organów prowadzących w zapewnieniu bezpiecznych warunków nauki, wychowania i opieki w kosach I–III szkół podstawowych i ogólnokształcących szkół muzycznych I stopnia – Radosna szkoła**
Celem programu było wyposażenie szkół w pomocy dydaktyczne do miejsc zabaw w szkole i utworzenie lub modernizacja szkolnych placów zabaw, co powinno ułatwiać realizowanie podstawy programowej kształcenia ogólnego i stwarzać bezpieczne i przyjazne warunki do wszechstronnego rozwoju dziecka. W 2013 r. w programie udział wzięły 4 szkoły podstawowe, przy których utworzono szkolne place zabaw: Szkoła Podstawowa Nr 20, Szkoła Podstawowa nr 30, Szkoła Podstawowa Nr 31 i Szkoła Podstawowa Nr 39. Na realizację zadania w 2013 r. miasto otrzymało dotację w kwocie 369 794,52 zł oraz wniosło wkład własny w kwocie 383 394,48 zł.
W 2013 r. Wydział Oświaty i Wychowania Urzędu Miasta Lublin, przedszkola, szkoły i placówki oświatowe realizowały łącznie 22 projekty oświatowe w ramach Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki. Ogólna wartość projektów realizowanych w 2013 r. wyniosła 22 022 288,39 zł, z czego Wydział Oświaty i Wychowania realizował 4 projekty o wartości 14 606 493,26 zł. Były to:
1) **Razem możemy więcej**
Projekt realizowany był od 1 sierpnia 2013 r. do 31 lipca 2015 r. Całkowita wartość projektu to kwota 4 361 637 zł, w tym wkład własny miasta wyniósł 654 245,55 zł. Celem głównym projektu było zwiększenie szans edukacyjnych 197 dzieci poprzez stworzenie warunków do uczestnictwa w edukacji przedszkolnej w oddziałach Przedszkola nr 12 przy ul. Wolskiej w Lublinie. Projekt zakłada popularyzację edukacji przedszkolnej, a także wzmacnienie rozwoju psychoruchowego dzieci poprzez ich uczestnictwo w zajęciach rewalidacyjno-wyrównawczych. Wartość zakupionej w ramach projektu w 2013 r. wyposażenia Oddziałów Integracyjnych Przedszkola Nr 12 wyniosła ponad 350 000 zł.
2) Już czas na staż
Projekt realizowany był od 1 stycznia 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r. Całkowita wartość projektu to kwota 6 121 483,06 zł, z czego wkład własny niepieniężny wyniósł 505 189,28 zł (udostępnienie sal na zajęcia), a wkład własny pieniężny – 106 959,03 zł.
W projekcie uczestniczyło 6 zespołów szkół zawodowych:
- Państwowe Szkoły Budownictwa i Geodezji im. H. Łopacińskiego w Lublinie,
- Zespół Szkół Chemicznych i Przemysłu Spożywczego im. Gen. Franciszka Kleeberga w Lublinie,
- Lubelskie Centrum Edukacji Zawodowej im. K. K. Baczyńskiego w Lublinie,
- Zespół Szkół Nr 5 im. Jana Pawła II w Lublinie,
- Zespół Szkół Transportowo-Komunikacyjnych im. Tadeusza Kościuszki w Lublinie,
- Zespół Szkół Odzieżowo-Włókienniczych im. Władysława Stanisława Reymonta w Lublinie.
Głównym celem projektu było zwiększenie szans edukacyjnych i zawodowych 1 096 uczniów z 6 zespołów szkół zawodowych z Lublina poprzez organizację dodatkowych zajęć ukierunkowanych na rozwój kompetencji kluczowych i wzrost umiejętności praktycznych, a także staży i praktyk zwiększających doświadczenie zawodowe uczniów. Dzięki unijnym funduszom doposażone zostały pracownie i warsztaty szkolne ww. zespołów szkół zawodowych w specjalistyczne oprogramowanie, maszyny i urządzenia, tworzące w warsztatach i zawodowych pracowniach szkolnych warunki pracy analogiczne do tych występujących u pracodawców. Szkoły otrzymały również niezbędne do prowadzenia zajęć pomoc dydaktyczne. Wartość sprzętu zakupionego w 2013 r. do pracowni i warsztatów szkolnych oraz pomocy dydaktycznych wyniosła ponad 850 000 zł. W ramach projektu uczniowie odbyli również staże zawodowe u pracodawców, uczestniczyli w dodatkowych zajęciach wyrównujących z matematyki dla klas I, dodatkowych zajęciach z matematyki przygotowujących do matury, dodatkowych zajęciach w warsztatach i pracowniach szkolnych a także w dodatkowych zajęciach z języka obcego zawodowego zgodnego z kierunkiem kształcenia.
3) Kreatywnie w przedsiębiorczość
Projekt realizowany był od 1 sierpnia 2012 r. do 30 lipca 2015 r. w partnerstwie z Politechniką Lubelską. Całkowita wartość projektu to 1 625 279 zł. Celem głównym projektu było wzmocnienie po-staw przedsiębiorczości i otwartości na innowacje przez uczniów z 5 liceów ogólnokształcących z Lublina poprzez opracowanie i pilotażowe wdrożenie Innowacyjnego Programu Nauczania Podstaw Przedsiębiorczości, wraz z portalem edukacyjnym. Wspólnie z Wydziałem Oświaty i Wychowania projekt realizują:
- I Liceum Ogólnokształcące im. Stanisława Staszica w Lublinie,
- II Liceum Ogólnokształcące im. Hetmana Jana Zamoyskiego w Lublinie,
- VI Liceum Ogólnokształcące im. Hugona Kołłątaja w Lublinie,
- XXIII Liceum Ogólnokształcące im. Nauczycieli Tajnego Nauczania w Lublinie,
- XXIV Liceum Ogólnokształcące w Lublinie.
Działania zrealizowane w ramach projektu w 2013 r. to m.in.: opracowanie *Innowacyjnego Programu Nauczania Podstaw Przedsiębiorczości*, utworzenie Portalu Edukacyjnego wraz z grą symulacyjną polegającą na założeniu i prowadzeniu własnej firmy przez uczniów liceów biorących udział w projekcie (Instytut badawczy na prawach komercyjnych), zorganizowanie szkolenia dla nauczycieli podstaw przedsiębiorczości zaznajamiającego z założeniami Portalu Edukacyjnego, pilotażowe wdrożenie w liceach ogólnokształcących uczestniczących w projekcie *Innowacyjnego Programu Podstaw Przedsiębiorczości* wraz z analizą efektów, W roku szkolnym 2013/2014 wsparcie w ramach projektu otrzymało 342 uczniów i uczennic pięciu liceów ogólnokształcących z Lublina.
4) **Nowoczesne kompetencje – Nowe perspektywy. Podniesienie kwalifikacji pracowników oświaty w Gminie Lublin**
Projekt realizowany był w okresie od 1 sierpnia 2012 r. do 31 lipca 2013 r. Całkowita wartość projektu to kwota 2 498 094,20 zł, w tym wkład własny (niepieniężny) wyniósł 374 714,20 zł. Projekt zakładał objęcie wsparciem pracowników oświaty w gminie Lublin: nauczycieli, pracowników administracyjnych w szkołach, przedszkolach i placówkach oświatowych oraz kadrę zarządzającą lubelską oświatą).
W ramach projektu w 2013 r. zrealizowanych zostało:
- 9 kierunków studiów podyplomowych dla pracowników administracyjnych i kadry zarządzającej w placówkach oświatowych oraz organie prowadzącym,
- 11 kursów doskonalących dla pracowników administracyjnych i kadry zarządzającej w placówkach oświatowych oraz organie prowadzącym,
- 10 kursów dla nauczycieli (9 doskonalących i 1 kwalifikacyjny),
- 2 kursy doskonalące dla nauczycieli kształcenia zawodowego.
Dzięki udziałowi w powyższych formach wsparcia nauczyciele podnieśli swoją wiedzę oraz nabyli nowe kwalifikacje. Przyczyniło się to do poprawy jakości nauczania w lubelskich szkołach, przedszkolach i placówkach oświatowych i tym samym wzbogaciło ich ofertę edukacyjną\(^{120}\).
***
Podsumowując realizację celu podnoszenia jakości edukacji w 2013 r. warto zwrócić na kilka aspektów zasługujących na pozytywną ocenę. Liczba miejsc w przedszkolach i innych ośrodkach dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat zaspokajała potrzeby mieszkańców w tym zakresie, a ponad 2/3 miejsc było oferowanych w placówkach prowadzonych przez samorząd. Szkoły w Lublinie uzyskiwały również bardzo dobre wyniki w sprawdzianach wiedzy i egzaminach kończących kolejne etapy kształcenia, plasując się w czołówce miast zrzeszonych w Unii Metropolii Polskich. Podnoszeniu jakości edukacji sprzyja także liczba uczniów w klasach, wynosząca średnio 23–28 osób w zależności od typu szkoły.
---
\(^{120}\) Dane Wydziału Oświaty i Wychowania Urzędu Miasta Lublin.
Prezentowane projekty realizowane w 2013 r. były ukierunkowane na osiągnięcie różnych celów. Pod względem wielkości wydatków dominowały nakłady na infrastrukturę techniczną, zwłaszcza w zakresie termomodernizacji i prac remontowych. Projekty realizowały także inne cele o charakterze jakościowym, takie jak wzrost bezpieczeństwa w szkołach, pomoc uczniom w trudnej sytuacji materialnej, wsparcie dla najbardziej uzdolnionych czy promowanie umiejętności praktycznych i postaw przedsiębiorczych. Do poprawy jakości kształcenia powinno przyczynić się także podnoszenie kwalifikacji pracowników oświaty.
Oceniając realizację Strategii Lublin 2020 należy pamiętać, że zapewnienie wysokiej jakości edukacji jest celem wymagającym długofalowych działań. W kolejnych latach realizacji Strategii Lublin 2020, wraz z poprawą stanu infrastruktury szkół, zasadne wydaje się stopniowe zwiększenie nacisku na projekty przyczyniające się bezpośrednio do wzrostu wiedzy i kompetencji uczniów, jak i kwalifikacji ich nauczycieli.
B.6. Partycypacja społeczna
Strategia definiuje partycypację społeczną jako nową filozofię zarządzania miastem. W partycypacji wyrażają się bowiem najwyższe potrzeby mieszkańców związane z aktywnością obywatelską i współodpowiedzialnością za swoje miejsce życia. Partycypacja społeczna oznacza gotowość do wspólnego projektowania rozwiązań bez hierarchicznego podporządkowania się partnerów. Stworzenie mechanizmów działania i stałe włączanie mieszkańców w procesy decyzyjne skutkuje tworzeniem zaufania w relacjach samorząd-obywatele. Wyższy poziom zaufania społecznego zwiększa natomiast komfort życia i zdolność do współdziałania na rzecz wspólnego dobra. Lublin ma już duże osiągnięcia w dziedzinie partycypacji, co wyróżnia go na tle innych miast.
Analizując realizację celu B.6. Partycypacja społeczna posłużyono się wskaźnikami ilościowymi i opisowymi. W pierwszej kolejności zaprezentowano liczbę organizacji pozarządowych prowadzących działalność na terenie miasta. Następnie przeanalizowano współpracę organizacji pozarządowych z Urzędem Miasta, biorąc pod uwagę zarówno aspekty finansowe, jak i pozafinansowe formy współpracy. Przedstawiono także różne formy wspierające proces komunikacji z mieszkańcami.
Jednym z przejawów społecznej aktywności mieszkańców jest powstawanie i działalność organizacji pozarządowych. Dane na ten temat zaprezentowano w tabeli 59. Łączna liczba organizacji pozarządowych w Lublinie w 2013 r. wyniosła 1606. Powstały 33 nowe fundacje, zaś liczba stowarzyszeń i organizacji społecznych w porównaniu do 2012 r. zwiększyła się o 38. Liczba fundacji, stowarzyszeń i organizacji społecznych w przeliczeniu na 10 tys. mieszkańców w 2013 r. wzrosła o 6,8% i w 2013 r. wyniosła 47, co jest jednym z najwyższych wskaźników wśród miast wojewódzkich. Informacje o instytucjach pozarządowych prowadzących działalność na terenie Lublina można uzyskać za pośrednictwem bazy na portalu bazy.ngo.pl.
Tabela 59: Liczba organizacji pozarządowych
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Fundacje | 376 | 409 |
| Stowarzyszenia i organizacje społeczne | 1159 | 1197 |
| Fundacje, stowarzyszenia i organizacje społeczne na 10 tys. mieszkańców | 44 | 47 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Podstawową formą współpracy Urzędu Miasta z organizacjami pozarządowymi są dotacje na wykonywanie zadań publicznych. Łączna kwota dotacji udzielonych w 2013 r. z budżetu miasta organizacjom pozarządowym i innym podmiotom (wraz z zakupionymi usługami od Wodnego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego) wyniosła 23 388 590 zł. W 2013 r. w trybie przewidzianym w art. 19a Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie\(^{121}\), 36 organizacji złożyło 42 oferty. Dofinansowanie otrzymało 31 organizacji na realizację 36 ofert. W odniesieniu do roku poprzedzającego,
---
\(^{121}\) Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz.U.2014.1118 j.t. z późn. zm.
wysokość udzielonych dotacji jest niższa w zakresie promocji i ochrony zdrowia, kultury fizycznej, sportu i rekreacji, ochrony środowiska i pomocy społecznej, natomiast wyższa w dziedzinie kultury.
Tabela 60: Wielkość dotacji z budżetu miasta na realizację zadań publicznych przez organizacje pozarządowe
| Ogółem, w tym: | 2012 | 2013 |
|-----------------------------------------------------|----------|----------|
| promocja i ochrona zdrowia | 1 328 764 | 152 000 |
| kultura | 1 777 418 | 2 818 360|
| kultura fizyczna, sport, rekreacja | 2 251 700 | 2 132 050|
| ochrona środowiska | 76 780 | 67 860 |
| osoby niepełnosprawne, pomoc społeczna | 20 380 172 | 18 218 320|
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Sprawozdania z realizacji Programu współpracy Miasta Lublin z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2013 r., s. 2–3.
Współpraca miasta z instytucjami pozarządowymi odbywała się także w formach pozafinansowych. Organizacje współpracujące uzyskują nieodpłatnie lokale na spotkania, sprzęt niezbędny do prowadzenia działalności statutowej, materiały promocyjne i informacje. Regularnie odbywały się spotkania konsultacyjne z przedstawicielami NGO organizowane przez Kancelarię Prezydenta.
Współpraca Urzędu Miasta Lublin z podmiotami trzeciego sektora wspierana jest przez Radę Działalności Pożytku Publicznego Miasta Lublin, którą oficjalnie powołano na podstawie Zarządzenia Prezydenta Miasta Lublin z dnia 22 marca 2012 r.¹²² W 2013 r. odbyło się siedem posiedzeń Rady, poświęconych debacie nad projektami takich dokumentów, jak: Strategia Rozwoju Lublina 2013–2020, Program działań na rzecz niepełnosprawnych mieszkańców Miasta Lublin w latach 2013–2015¹²³, Uchwały Rady Miasta Lublin w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania dorocznych nagród za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej, upowszechniania i ochrony kultury¹²⁴, Uchwały w sprawie szczegółowych warunków trybu przyznawania i wysokości stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury¹²⁵, a także Program współpracy Gminy Lublin z organizacjami pozarządowymi¹²⁶. Rada zajęła również stanowisko wobec planowanego projektu uchwały o inicjatywie lokalnej.
Najważniejsze zagadnienia dotyczące inwestycji i przestrzeni miasta wypracowywane są w ramach konsultacji społecznych. Procedura konsultacji społecznych została określona Uchwałą nr 1214/XLV/2010 Rady Miasta Lublin z dnia 14 października 2010 r.¹²⁷. Konsultacje mogą odbywać się
¹²² Zarządzenie nr 69/3/2012 Prezydenta Miasta Lublin z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie powołania członków Rady Działalności Pożytku Publicznego Miasta Lublin.
¹²³ Uchwała nr 763/XXX/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 25 kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia „Programu działań na rzecz niepełnosprawnych mieszkańców Miasta Lublin w latach 2013–2015”.
¹²⁴ Uchwała nr 745/XXX/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 25 kwietnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania dorocznych nagród za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej i upowszechniania kultury, Dz. Urz. Województwa Lubelskiego nr 2013/2478 z dnia 2013.05.09.
¹²⁵ Uchwała Nr 746/XXX/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 25 kwietnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania stypendiów dla osób zajmujących się twórczością artystyczną i upowszechnianiem kultury oraz ich wysokości.
¹²⁶ Uchwała nr 922/XXXV/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 18 listopada 2013 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Gminy Lublin z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na rok 2014.
¹²⁷ Uchwała nr 1214/XLV/2010 Rady Miasta Lublin z dnia 14 października 2010 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami Miasta Lublin.
w szczególności w trybie bezpośrednich spotkań z mieszkańcami, badań ankietowych, zgłaszania opinii i wniosków oraz internetowego forum dyskusyjnego z użyciem strony Urzędu Miasta Lublin. W 2013 r. regularnie odbywały się spotkania z mieszkańcami w poszczególnych dzielnicach, podczas których władze miasta konsultowały kształt najważniejszych miejskich projektów i sposobu wydatkowania środków budżetowych.
W celu wsparcia komunikacji z mieszkańcami, w 2013 r. funkcjonowało szereg rozwiązań: instytucji, programów i narzędzi internetowych, ułatwiających kontakt mieszkańców z władzami samorządowymi. Dzięki istnieniu ponad 20 społecznych ciał doradczych przy Prezydencie Miasta Lublin, mieszkańcy mogli wyrażać swoje opinie na temat strategicznych dokumentów, zgłaszać wnioski oraz podejmować inicjatywy służące rozwojowi miasta. W 2013 r. kontynuowano realizację Programu Aktywności Samorządowej\(^{128}\). Dotyczył on opracowania i wdrożenia nowatorskiego systemu monitorowania usług publicznych w administracji samorządowej. W ramach programu przeprowadzono badania ankietowe jakości życia i zarządzania, spotkania społecznych grup ekspertkich, oraz spotkania RADAR – dyskusje, których efektem było wypracowanie priorytetowych obszarów usług publicznych wymagających interwencji i naprawy. Narzędziem zapewniającym mieszkańcom możliwość wyrażania opinii jest Skrzynka Dialogu\(^{129}\). Stanowi ona prosty formularz na stronie internetowej Urzędu Miasta, uzupełniony tradycyjnymi skrzynkami w Biurach Obsługi Mieszkańców, który zapewnia mieszkańcom oraz wszystkim zainteresowanym osobom możliwość zadawania pytań, zgłaszania uwag oraz wyrażania opinii o sprawach dotyczących miasta, pozostających w zakresie kompetencji Prezydenta. Do zgłaszania służbom miejskim problemów w przestrzeni miejskiej, zaobserwowanych w najbliższym otoczeniu, służy serwis naprawmyto.pl, uruchomiony 13 września 2012 r. Aplikacja wykorzystuje nowoczesne i funkcjonalne narzędzia internetowe, takie jak intuicyjna mapa, możliwość dodawania zdjęć czy wersja mobilna aplikacji. Do końca 2013 r. zgłoszono 5 000 alertów, z czego naprawiono ponad 2 800, a 400 miało status „w trakcie naprawy”. W stosunku do poprzedniego roku zanotowano 70% wzrost liczby użytkowników. Kolejnym narzędziem jest strona internetowa partycipacja.lublin.eu, stworzona w 2013 r., przeznaczona do informowania mieszkańców na temat prowadzonych konsultacji, spotkań oraz wszelkich form włączania obywateli w bezpośrednie zarządzanie miastem. W 2013 r. we współpracy ze Związkiem Stowarzyszeń Forum Lubelskich Organizacji Pozarządowych realizowano projekt Lubelskie Forum-Aktywni Obywatele, w ramach którego opracowano Mapę Aktywności mieszkańców w 27 dzielnicach miasta. Realizacja zadania została wsparta finansowo przez Urząd Miasta Lublin w rezultacie otwartego konkursu ofert na wsparcie zadań publicznych skierowanych do mieszkańców Lublina, organizacji pozarządowych oraz podmiotów wymienionych w art. 3 ust. 3 ustawy\(^{130}\), działających na terenie Lublina, realizowanych przez organizacje w ramach programów finansowanych ze środków pochodzących spóza budżetu miasta Lublin.
---
\(^{128}\) Więcej informacji na stronie projektu.
\(^{129}\) Strona internetowa skrzynki dialogu społecznego.
\(^{130}\) Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz.U.2014.1118 j.t. z późn. zm.
Interesującym przykładem aktywności i zaangażowania obywateli w rozwój miasta jest inicjatywa nieformalnej grupy ojców „Plac zabaw Generała Sowińskiego”, której celem było wyremontowanie starego placu zabaw pomiędzy budynkami przy al. Racławickich 24 – ul. Sowińskiego 1 i 3. Przedsięwzięcie to zostało wyróżnione nagrodą „Super Samorząd 2012” przez Fundację im. Stefana Batorego, przyznawanej uczestnikom akcji „Masz Głos, Masz Wybór”\(^{131}\). Dzięki zaangażowaniu mieszkańców oraz ich aktywnej współpracy z radnymi Dzielnicy Wieniawa i Rady Miasta Lublin, przedstawicielami administracji terenu i Zarządu Nieruchomości Komunalnych, udało się doprowadzić do wyremontowania placu zabaw, a jego uroczyste otwarcie odbyło się 16 grudnia 2013 r.
***
Istnienie wielu mechanizmów uzgadniania potrzeb mieszkańców Lublina w procesie zarządzania miastem stanowi mocną stronę Urzędu Miasta. W Lublinie występuje duża i wciąż rosnąca liczba organizacji pozarządowych, wspieranych przez Urząd Miasta. Kolejnym przejawem rozwoju demokracji partycypacyjnej w 2013 r. jest działalność licznych społecznych zespołów doradczych, w tym Rady Działalności Pożytku Publicznego zrzeszającej przedstawicieli sektora non profit. Realny wpływ mieszkańców na działania służb miejskich stwarza procedura konsultacji społecznych, a także takie narzędzia, jak: skrzynka dialogu, portal naprawmyto.pl, spotkania radarowe czy strona internetowa partycypacja.lublin.eu. Aktywność mieszkańców stanowi zatem cenny zasób Lublina, którego zagospodarowanie stanowi kluczowy czynnik prowadzenia przyjaznej i skutecznej polityki miejskiej.
\(^{131}\) Więcej informacji na stronie inicjatywy.
C. Przedsiębiorczość
Naturalnym sposobem poprawy zamożności mieszkańców jest działalność gospodarcza. Jej celem nie jest skokowe osiągnięcie bogactwa, ale dążenie do dobrej sytuacji materialnej mającej stabilny i wzrostowy charakter, budującej nadzieję na przyszłość oraz poszerzanie kręgu silnej klasy średniej, której indywidualna zamożność przełoży się na bogactwo miasta. Lublin ma dobry punkt startu do wzrostu przedsiębiorczości, dysponuje zasobami poszukiwanej wiedzy, które wyznaczają główne kierunki rozwoju lubelskiej gospodarki: technologie informatyczne, nowoczesne usługi, branża motoryzacyjna, biotechnologia i farmacja oraz przetwórstwo żywności.
Przedsiębiorczość to obszar rozwojowy poruszający kwestie zarówno atrakcyjności Lublina dla inwestorów, jak i pobudzania aktywności gospodarczej mieszkańców, co w efekcie ma przyczynić się do dywersyfikacji i uelastycznienia gospodarki miasta. Obszar ten budowany jest przez cztery cele strategiczne: rozwój sektora przemysłu, rozwój sektora usług, kulturę przedsiębiorczości oraz wspieranie przemysłów kreatywnych. Odpowiednio dobrany zestaw wskaźników ilościowych i opisowych umożliwia monitorowanie realizacji każdego z tych celów.
C.1. Rozwój sektora przemysłu
Przemysł to sektor wywierający znaczący wpływ na całokształt gospodarki. Jest zarówno producentem dóbr inwestycyjnych dla pozostałych działów gospodarki (dostarcza maszyny i urządzenia dla rolnictwa, budownictwa, transportu, czy zaopatruje działy nieprodukcjne), jak i producentem coraz większej gamy dóbr konsumpcyjnych, służących zaspokajaniu potrzeb ludności, a tym samym poprawianiu warunków bytowych. Ponadto rozwój sektora przemysłu pozytywnie wpływa na wymianę handlową – nie tylko ją intensyfikuje, lecz również zmienia jej strukturę, przynosząc wymierne korzyści gospodarcze.
Oceniając postępy w zakresie rozwoju sektora przemysłu posłużono się wskaźnikami opisowymi i ilościowymi. Wychodząc od analizy stanu koniunktury w przemyśle oraz wskaźników odnoszących się do całego sektora (w tym produkcji sprzedanej oraz liczby osób pracujących), dokonano oceny polityki rozwoju prowadzonej przez miasto w zakresie promocji gospodarczej oraz obsługi inwestorów. Wiedząc, że tworzeniu warunków do inwestycji przemysłowych sprzyja również rozwój Specjalnej Strefy Ekonomicznej, w dalszej części zaprezentowano efekty jej działalności. Podejmowane działania przyczyniły się do pozyskania nowych inwestorów przemysłowych, których wykaz dopełnia analizę realizacji celu.
Doświadczenia historyczne pokazują, że opieranie rozwoju gospodarczego na jednej branży może w sytuacji wahań koniunktury prowadzić do niestabilności, a nawet zapaści lokalnej gospodarki. Z drugiej strony, każde miasto posiada określone zasoby, które nie są jednakowo atrakcyjne dla wszystkich
branż. Wielosektorowy rozwój przemysłu Lublina powinien więc być podyktowany jego aktywami: tradycją, kadrami, kooperantami, zapleczem rynkowym, firmami istniejącymi i odnoszącymi już sukcesy na rynku. Diagnoza mocnych stron i szans miasta pozwoliła na wskazanie branż, które mogą stanowić mocny impuls rozwojowy dla Lublina. Są to: przemysł spożywczy, przemysł maszynowy i samocho- dowy, sektor energii odnawialnej, biotechnologia oraz przemysł farmaceutyczny. Wybór kluczowych branż zgodnie ze strategią multispecjalizacji jest wyrazem realizmu przejawiającego się wyznaczaniem celów osiągalnych i bliskich lokalnej rzeczywistości, nie oznacza natomiast, że miasto nie zamierza sprzyjać rozwojowi także innych branż przemysłu.
Wskaźnikiem koniunktury w przemyśle, który ukazuje zarówno obecną kondycję w sektorze, jak i pozwala przewidywać dynamikę rozwojową w najbliższym okresie, są nakłady inwestycyjne. Nakłady inwestycyjne przedsiębiorstw z sektora przemysł i budownictwo w Lublinie w 2013 r. wyniosły 555,2 mln zł i były o 17,4% wyższe niż w 2012 r. (por. tab. 61). Wyraźny wzrost inwestycji może być sygnałem poprawy koniunktury po okresie silnego spadku popytu i wysokiej niepewności w następstwie globalnego kryzysu gospodarczego, podczas którego największe spadki produkcji odnotowały właśnie przemysł i budownictwo. Z drugiej strony dane o wartości brutto środków trwałych w tych przedsiębiorstwach skłaniają do ostrożności w ocenach dotyczących ożywienia gospodarczego w tym sektorze. Po bardzo wysokim wzroście w 2012 r. wynoszącym 41,3%, wartość środków trwałych w 2013 r. zmniejszyła się o 11,3% i wyniosła 7 603,6 mln zł.
Tabela 61: Nakłady inwestycyjne oraz wartość brutto środków trwałych w przedsiębiorstwach z sektora przemysł i budownictwo w Lublinie (mln zł)
| | 2012 | 2013 |
|------------------------|--------|--------|
| Nakłady inwestycyjne | 472,8 | 555,2 |
| Wartość brutto środków trwałych | 8 570,0 | 7 603,6 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Pozytywnym sygnałem świadczącym o poprawie koniunktury w branży są dane dotyczące produkcji. Produkcja sprzedana przemysłu ogółem w cenach bieżących w Lublinie w 2013 r. wyniosła 9 644,9 mln zł i była wyższa o 6,9% niż w 2012 r. Wskaźnik wartości produkcji w przeliczeniu na 1 mieszkańca wzrósł o 7,3% i wyniósł 27 796 zł (por. tab. 62).
Tabela 62: Produkcja sprzedana przemysłu ogółem i w przeliczeniu na 1 mieszkańca
| | 2012 | 2013 |
|-----------------------------------------------------------------|--------|--------|
| Produkcja sprzedana przemysłu ogółem w cenach bieżących (mln zł) | 9 019,0| 9 644,9|
| Produkcja sprzedana przemysłu na 1 mieszkańca w cenach bieżących (w zł) | 25 908 | 27 796 |
Uwagi: Dane dotyczą podmiotów o liczbie pracujących powyżej 9 osób w przemyśle (sekcje B–E).
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Liczba pracujących w sekcji przemysł i budownictwo w 2013 r. w porównaniu do 2012 r. zmniejszyła się o 538 osób (spadek o 2,3%) i wyniosła 22 804 osób. W podziale ze względu na płeć, liczba pracujących mężczyzn zmniejszyła się o 343 osoby, a kobiet – o 195 osób (por. tab. 63).
Tabela 63: Pracujący w sekcji przemysł i budownictwo
| | 2012 | 2013 |
|------------------------|--------|--------|
| Ogółem, w tym: | | |
| mężczyźni | 17 260 | 16 917 |
| kobiety | 6 082 | 5 887 |
Uwagi: Bez podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących do 9 osób.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Prowadzenie skutecznej polityki rozwoju przez miasto wymaga podejmowania aktywnych działań w zakresie promocji gospodarczej miasta. Wiele inicjatyw Urzędu Miasta było dedykowanych określonym sektorom i branżom, jednak oddziaływanie niektórych miało charakter wielosektorowy. W tej części raportu przedstawione zostaną działania ukierunkowane na rozwój przemysłu oraz te, których efekty oddziałują jednocześnie na wiele branż i sektorów. Do najważniejszych, podejmowanych w 2013 r. można zaliczyć:
- realizację 48 projektów w zakresie pozyskania i obsługi inwestorów z branży przemysłowej,
- dystrybucję oferty inwestycyjnej wśród firm z przemysłowych branż priorytetowych i wspierających rozwój gospodarczy miasta: przemysłu spożywczego, przemysłu maszynowego i samochodowego, sektora energii odnawialnej, biotechnologii oraz przemysłu farmaceutycznego.
- przygotowanie artykułów publikowanych w prasie lokalnej i ogólnopolskiej, w tym branżowej, m.in. do takich wydawnictw jak: Outsourcing and More, Rzeczpospolita, Lajf, Poland Today, czy Puls Biznesu,
- opracowanie informatora, który ukazał się w ukraińskich dziennikach - Wiadomości i Gazeta Wołyńska oraz w białoruskim Wieczornym Brześciu,
- redagowanie newslettera gospodarczego oraz portalu ekonomicznego „Wybierz Lublin” (we współpracy z Kurierem Lubelskim),
- dystrybucja Strategii Lublin 2020, opracowań analitycznych oraz folderów wydawanych przez Urząd Miasta Lublin oraz Polską Agencję Informacji i Inwestycji Zagranicznych, opracowanych w różnych wersjach językowych: polskiej, angielskiej i rosyjskiej,
- obsługa wizyt studyjnych (m.in.: do Indii, Francji, USA, Hiszpanii, Szwajcarii, Japonii, Niemiec, Włoch, Rosji, Korei) oraz wizyt przyjazdowych dziennikarzy zagranicznych (z Niemiec, Austrii, Rosji, Wielkiej Brytanii, Japonii),
- organizacja konferencji, m.in.: „Inspiration Destination. Perspektywy rozwoju gospodarczego Lublina” (Lublin, maj) i „Uwarunkowania Rozwoju Gospodarczego Województwa Lubelskiego na Przykładzie Gminy Lublin” (Warszawa, listopad), oraz prezentacja potencjału Lublina na gali CEE Green Building Awards (Warszawa, listopad),
- organizacja, wraz z Urzędem Marszałkowskim, V edycji Wschodniego Forum Gospodarczego LubInvest, podczas którego jednym z bloków tematycznych był panel „Możliwości rozwoju fotowoltaiki w województwie lubelskim”.
przyznanie Nagrody Gospodarczej Prezydenta Lublina, której celem jest stymulowanie projakościowego współzawodnictwa przedsiębiorstw. Wśród przedsiębiorstw sektora przemysłowego wyróżnienie w kategorii „Innowacyjność” otrzymała Lubelska Wytwórnia Dźwigów Osobowych Lift Service, w kategorii „Obecność na Rynku Globalnym” zwyciężyła firma AGRAM (branża spożywcza), a wyróżnienie otrzymała Odlewnia Żeliwa Sp. z o.o., w kategorii „Pracodawca roku” wyróżniono Spółdzielnię Pszczelarską „APIS”, a Megatem EC-Lublin został zwycięzcą w kategorii „Zielona Gospodarka”.
Istotnym elementem systemu wspierającego inwestycje i rozwój, nie tylko sektora przemysłu, jest obsługa inwestorów w Urzędzie Miasta. Zgodnie z koncepcją one-stop-shop, kompleksową obsługę całego procesu inwestycyjnego w jednym miejscu oferuje Wydział Strategii i Obsługi Inwestorów. Każde zapytanie jest przekazywane do project managera odpowiedzialnego za obsługę danej branży, który w ciągu 24 godzin potwierdza przyjęcie zgłoszenia, odpowiada na podstawowe pytania i przedstawia siebie jako osobę do dalszego kontaktu. Kolejne działania są ściśle uzależnione od treści zapytań inwestorów i mogą obejmować m.in.: przedstawienie podstawowych informacji inwestycyjnych, przygotowanie spersonalizowanej oferty inwestycyjnej, przygotowanie informacji zawierającej specjalistyczne informacje o uwarunkowaniach inwestycyjnych w mieście (np. zasoby ludzkie, system sieci technicznych, powierzchnie biurowe, granty unijne i rządowe, programy miejskie itp.) czy przygotowanie wizyty studyjnej, obejmującej prezentację miasta i spotkania z władzami miasta, przedstawicielami uczelni czy deweloperów.
Warto zaznaczyć, że w 2013 r. Lublin został doceniony za strategię przyciągania inwestycji i nagrodzony nagrodą Rising Stars – 10 Upcoming BPO/SSC Destinations 2013 (Colliers International) oraz został laureatem Programu Promocji Gmin Business Excellence 2012/2013.
Jednym z działań sprzyjających tworzeniu warunków do inwestycji przemysłowych jest rozwój Specjalnej Strefy Ekonomicznej Euro-Park Mielec Podstrefy Lublin. Głównym celem jej utworzenia w 2007 r. było przyspieszenie rozwoju gospodarczego Lublina, zmniejszenie skali bezrobocia, a także zwiększenie konkurencyjności przedsiębiorstw otwartych na innowacje.
Według stanu na koniec 2013 r. na terenie Podstrefy Lublin działalność prowadziły 24 przedsiębiorstwa, z czego 22 korzystały z pomocy publicznej w związku z posiadaniem aktywnego zezwolenia\(^{132}\). Deklarowane inwestycje (skumulowane) wynosiły 682 113 770 zł, przy czym inwestycje zrealizowane stanowiły 73% tej kwoty. W ulokowanych w strefie przedsiębiorstwach łącznie istniało 1 039 miejsc pracy, z czego 588 to miejsca nowoutworzone. Dane na temat funkcjonowania strefy zaprezentowano w tabeli 64.
---
\(^{132}\) Zezwolenie wydane na podstawie Ustawy z dnia 20 października 1994 r. o specjalnych strefach ekonomicznych, Dz.U.2015.282 j.t..
Tabela 64: Efekty działalności Specjalnej Strefy Ekonomicznej Euro-Park Mielec Podstrefy Lublin
| | 2012 | 2013 |
|---------------------------------------------|---------------|---------------|
| Liczba inwestorów na terenie SSE | 19 | 24 |
| Liczba działających przedsiębiorstw na koniec roku | 7 | 10 |
| Liczba obowiązujących zezwoleń | 19 | 23 |
| Liczba wydanych zezwoleń | 4 | 7 |
| Deklarowane inwestycje wg zezwolenia (skumulowane, w zł) | 629 442 660 | 682 113 770 |
| Inwestycje zrealizowane (skumulowane, w zł) | 456 005 524 | 498 204 341 |
| Deklarowane nowe miejsca pracy (skumulowane) | 841 | 985 |
| Nowe (utworzone) miejsca pracy (skumulowane) | 567 | 588 |
| Utrzymane miejsca pracy (skumulowane) | 402 | 451 |
| Łącznie miejsca pracy na terenie SSE (skumulowane) | 969 | 1 039 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie sprawozdań kwartalnych z działalności SSE Euro-Park Mielec
W 2013 r. zezwolenie Ministra Gospodarki na prowadzenie działalności gospodarczej w Podstrefie Lublin będącej częścią SSE Euro-Park Mielec uzyskało 7 inwestorów:
- Europiek Sp. z o.o – wypiek ciast i pieczywa (przemysł spożywczy),
- PZ Cormay S.A. z siedzibą w Łomiankach – producent wysokiej jakości odczynników diagnostycznych i dystrybutor światowej klasy aparatury medycznej (przemysł chemiczny/biotechnologiczny),
- Verano Ryszard Miazga (drugie zezwolenie) – producent grzejników kanałowych, stojących i nashiennych oraz klimakonwektorów (przemysł metalowy),
- Medi-Sept Sp. z o.o.– producent środków dezynfekcyjnych będących wyrobami medycznymi przeznaczonymi do dezynfekcji powierzchni, skóry oraz narzędzi lekarskich (branża biotechnologiczna),
- ABM Greiffenberger Polska Sp. z o.o. – producent komponentów do silników elektrycznych (przemysł maszynowy i elektromaszynowy),
- GT85 Polska Sp. z o.o. – producent przemysłowych myjni ultradźwiękowych oraz preparatów chemicznych do mycia (przemysł maszynowy i elektromaszynowy),
- Lubelska Wytwórnia Dźwigów Osobowych Lift-Service S.A. – produkcja, montaż, remonty i konserwacja dźwigów osobowych i towarowo-osobowych wszystkich typów (przemysł maszynowy i elektromaszynowy).
W 2013 r. działalność produkcyjną na terenie Podstrefy Lublin rozpoczęły trzy podmioty: DOBROPLAST Fabryka Okien i Drzwi PCV Renata Kaczyńska – funkcjonujący na terenie Podstrefy Lublin, jednak w 2013 r. niekorzystający z pomocy publicznej (zezwolenie z 2010 r. zostało wygaszone), Ledrin Sp. z o.o. (zezwolenie wydane w 2010 r.), ABM Greiffenberger Polska Sp. z o.o. (zezwolenie wydane w 2013 r.). Ponadto w 2013 r. działalność poza Podstrefą Lublin rozpoczęła spółka Baxter Manufacturing Sp. z o.o.
Łącznie na koniec 2013 r. działalność na terenie Podstrefy Lublin prowadziły 24 podmioty gospodarcze. W tabeli 65 przedstawione zostały efekty działalności SSE Euro-Park Mielec Podstrefy Lublin według stanu na koniec grudnia 2013 r.
Tabela 65: Efekty działalności SSE Euro-Park Mielec Podstrefy Lublin wg stanu na dzień 31.12.2013 r.
| Lp. | Nazwa Przedsiębiorcy | Data wydania zezwolenia | Deklarowane inwestycje wg zezwolenia (zł) | Inwestycje zrealizowane (zł) | Deklarowane nowe miejsca pracy wg zezwolenia |
|-----|----------------------------------------------------------|-------------------------|-------------------------------------------|------------------------------|---------------------------------------------|
| 1. | Ballpackaging Europe Lublin Sp. z o.o.* | 23.01.2008 | 200 000 000 | 209 596 995 | 100 |
| 2. | Alliplast Sp. z o.o. | 24.04.2008 | 35 000 000 | 81 309 796 | 200 |
| 3. | Wikana Invest Sp. z o.o. | 04.06.2009 | 66 033 000 | 27 593 483 | 57 |
| | Oficyna Wydawnicza „El-Press” | | | | |
| 4. | Wojciech Samoliński, Marek Tytuła Sp. j. | 16.07.2009 | 2 340 000 | 3 054 336 | 11 |
| 5. | Eurocompass Sp. z o.o. | 16.07.2009 | 1 800 000 | 4 409 832 | 7 |
| 6. | BioMaxima S.A. | 16.07.2009 | 3 442 000 | 5 698 910 | 20 |
| 7. | Verano Ryszard Miazga | 29.07.2009 | 4 101 800 | 7 001 849 | 22 |
| 8. | Firma „Henryk” Henryk Batyra | 23.10.2009 | 2 565 000 | 4 060 035 | 10 |
| 9. | MW Lublin Sp. z o.o. | 4.11.2009 | 152 806 360 | 43 357 477 | 127 |
| 10. | Ledrin Sp. z o.o. | 15.09.2010 | 4 000 000 | 4 931 423 | 12 |
| 11. | DOBROPLAST Fabryka Okien i Drzwi PCV Renata Kaczyńska* | 08.04.2010 | 8 093 520 | 13 011 804 | 71 |
| 12. | Daewon Europe Sp. z o.o. | 27.10.2010 | 25 000 000 | 38 358 314 | 30 |
| 13. | Laboratoria Natury Sp. z o.o. | 28.04.2011 | 8 136 000 | 0 | 10 |
| 14. | Multivac Sp. z o.o. | 10.10.2011 | 7 554 000 | 1 714 847 | 20 |
| 15. | Intrograf-Lublin S.A. | 25.01.2012 | 26 599 000 | 19 680 624 | 25 |
| 16. | Inwest Bistro III Sp. z o.o. BIS S.K.A. | 16.02.2012 | 8 848 380 | 2 702 000 | 23 |
| 17. | MAX-BUD Grzegorz Pawłowski | 20.06.2012 | 9 490 000 | 2 200 000 | 15 |
| 18. | Stanisław Margol prow. dział. gospodarczą pod nazwą Stanisław Margol MARGOMED P.P. | 06.12.2012 | 29 300 000 | 2 403 427 | 40 |
| 19. | Europiek Sp. z o.o. | 06.03.2013 | 7 730 000 | 9 382 669 | 15 |
| 20. | PZ CORMAY S.A. | 17.04.2013 | 25 590 000 | 2 928 293 | 20 |
| 21. | Medi-Sept Sp. z o.o. | 07.08.2013 | 10 467 710 | 1 457 010 | 10 |
| 22. | ABM Greiffenberger Polska Sp. z o.o. | 07.08.2013 | 21 524 000 | 10 303 626 | 109 |
| 23. | GT 85 Polska Sp. z o.o. | 14.08.2013 | 3 193 000 | 542 781 | 15 |
| 24. | Lubelska Wytwórnia Dźwigów Osobowych Lift-Service S.A. | 21.11.2013 | 17 000 000 | 2 504 811 | 10 |
Suma 682 113 770 498 204 341 985
*Przedsiębiorstwa prowadzące działalność na terenie Podstrefy Lublin, lecz niekorzystające z pomocy publicznej w 2013 r.
Źródło: Dane Wydziału Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin
W ramach wspierania rozwoju Specjalnej Strefy Ekonomicznej Euro-Park Mielec Podstrefy Lublin w 2013 r. kontynuowano realizację projektu Infrastruktura dla strefy ekonomicznej na Felinie w Lublinie – II etap.
| Nazwa beneficjenta | Gmina Lublin |
|--------------------|--------------|
| Źródło finansowania | Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego oraz Budżet Państwa |
| Nazwa programu | Program Operacyjny Rozwój Polski Wschodniej 2007–2013 |
| Działanie | 1.3 Wspieranie innowacji |
| Całkowita wartość projektu | 62 762 244,49 zł |
| Wartość dofinansowania | 7 724 770,00 zł EFRR |
| Termin realizacji projektu | 28.11.2007 r. – IV kw. 2013 r. |
133 Więcej informacji na stronie projektu.
W wyniku realizacji projektu stworzono warunki do prowadzenia działalności gospodarczej, rozwoju i dyfuzji przedsięwzięć innowacyjnych w Lublinie poprzez kompleksowe uzbrojenie terenów inwestycyjnych zlokalizowanych w Specjalnej Strefie Ekonomicznej. Realizacja projektu przyczynia się do zwiększenia dotychczasowej aktywności inwestycyjnej w regionie o nowe podmioty gospodarcze generujące nowe miejsca pracy. W ramach projektu uzbrojono ponad 43 ha terenów inwestycyjnych położonych w rozszerzonej Podstrefie Lublin SSE Euro-Park Mielec w potrzebne przedsiębiorcom elementy infrastruktury technicznej. Wybudowano drogi o łącznej długości ok. 5,8 km umożliwiające obsługę terenów inwestycyjnych wraz z uzbrojeniem technicznym: kanalizacją sanitarną, deszczową, siecią wodociągową, oświetleniem ulicznym.
W 2013 r. pod hasłem „Lublin Przyjazny Inwestorom” prowadzono dalsze działania w zakresie realizacji projektu Infrastruktura dla aktywizacji gospodarczej w dzielnicy Bursaki i Rudnik w Lublinie\(^{134}\). Efektem realizacji projektu będzie podniesienie atrakcyjności gospodarczej miasta Lublin poprzez przygotowanie terenów inwestycyjnych, stwarzających korzystne warunki do utworzenia nowych konkurencyjnych i innowacyjnych przedsiębiorstw, generujących nowe miejsca pracy.
Jednym z czynników zapewniających rozwój przedsiębiorstw przemysłowych, w tym szczególnie wzrost ich innowacyjności, są powiązania kooperacyjne, zarówno w ramach sektora przedsiębiorstw, jak i z podmiotami w sferze nauki i administracji samorządowej. Narzędziem tworzenia i rozwoju tych powiązań są inicjatywy klastrów. Spośród 11 klastrów działających w Lublinie w 2013 r., w 5 dominują przedsiębiorstwa przemysłowe. Są to: Lubelski Cebularz i Lubelski Klaster Branży Spożywczej, Lubelski Klaster Ekoenergetyczny, Lubelskie Drewno Regionalny Klaster w Lublinie oraz Wschodni Klaster Obróbki Metali. Więcej informacji na ich temat można znaleźć w części C.3. Kultura przedsiębiorczości, w której poddano analizie liczbę i rodzaj działających klastrów w Lublinie.
\(^{134}\) Więcej informacji na stronie projektu.
Na podstawie otrzymanego Zezwolenia Ministra Gospodarki przedsiębiorcy podejmujący działalność na terenie SSE są uprawnieni do korzystania z pomocy publicznej, stanowiącej pomoc regionalną w postaci zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych i prawnych (PIT i CIT), udzielanej z tytułu poniesionych nakładów inwestycyjnych i tworzenia nowych miejsc pracy. Dla podmiotu zatrudniającego ponad 250 osób jest to zwolnienie w wysokości 50%, od 50 do 249 osób – 60%, a poniżej 50 osób – 70%. W ramach uzyskanego zezwolenia przedsiębiorcy przysługuje także prawo do zwolnienia z podatku od nieruchomości przez okres 3 lat. Uzyskanie zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej na terenie SSE, wydawanego przez Agencję Rozwoju Przemysłu S.A. Oddział Mielec z upoważnienia Ministra Gospodarki, jest możliwe po spełnieniu następujących warunków:
- poniesienie nakładów inwestycyjnych w wysokości co najmniej 100 000 Euro,
- prowadzenie działalności nie krócej niż pięć lat od zakończenia inwestycji w przypadku dużych przedsiębiorstw, nie krócej niż trzy lata dla małych i średnich przedsiębiorstw,
- utrzymanie nowo utworzonych miejsc pracy nie krócej niż pięć lat od zakończenia inwestycji w przypadku dużych przedsiębiorstw, nie krócej niż trzy lata dla małych i średnich przedsiębiorstw.
Rysunek 14: Przykładowe wyliczenia dotyczące zwolnień podatkowych w SSE
**Założenia:**
- rodzaj przedsiębiorstwa: duże
- wielkość zatrudnienia: 300 osób
- płaca: 2 000 PLN/osoba
- analizowany okres: 24 miesiące
**Łączne koszty pracy:** 300 x 2 000 PLN x 24 = 14,4 mln PLN
Uwzględniając maksymalną intensywność pomocy regionalnej (50%) przysługującą investorowi, wielkość zwolnienia z podatku dochodowego wyniesie 7,2 mln PLN.
**Zwolnienie z podatku od gruntu - założenia:**
- powierzchnia gruntu: 2 ha
- stawka podatku od gruntu za m²: 0,78 PLN
- łączny podatek za okres 3 lat: 20 000 m² x 0,78 PLN x 3 lata = 46 800 PLN
**Zwolnienie z podatku od budynków - założenia:**
- powierzchnia hali: 2 ha
- stawka podatku od budynku za m²: 20 PLN
- łączny podatek za okres 3 lat: 20 000 m² x 20 PLN x 3 lata = 1 200 000 PLN
Łączna wartość zwolnienia: 1 246 800 PLN
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych Wydziału Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin
***
Podsumowując pierwszy rok realizacji Strategii Lublin 2020 w zakresie rozwoju sektora przemysłu należy pozytywnie ocenić wszelkie działania podejmowane na rzecz przyciągania nowych inwestorów do miasta. Zarówno rozwój Podstrefy Lublin jak i promocja gospodarcza miasta, a także poziom
obsługi inwestorów w Urzędzie Miasta Lublin bez wątpienia przyczynił się do poprawy wizerunku Lublina jako miasta atrakcyjnego dla rozwoju inwestycji przemysłowych. Działalność produkcyjną na terenie miasta rozpoczęły cztery podmioty, w tym trzy na terenie Podstrefy Lublin. Za strategię przyciągania inwestycji Lublin został nagrodzony nagrodą Rising Stars – 10 Upcoming BPO/SSC Destinations 2013 (Colliers International) oraz został laureatem Programu Promocji Gmin Business Excellence 2012/2013. Obok kompetencji miękkich, dotyczących obsługi inwestorów, ważne okazały się być również inwestycje infrastrukturalne realizowane m.in. w ramach dwóch projektów: Infrastruktura dla strefy ekonomicznej na Felinie w Lublinie – II etap oraz Infrastruktura dla aktywizacji gospodarczej w dzielnicy Bursaki i Rudnik w Lublinie, realizowanych ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz budżetu państwa.
C.2. Rozwój sektora usług
Cechą gospodarek rozwiniętych jest wysoki udział usług w produkcji krajowym brutto. W gospodarce opartej na wiedzy szczególnego znaczenia nabiera tzw. sektor usług opartych na zaawansowanej wiedzy. Ich rozwój można uznać za drugi filar rozwoju gospodarczego Lublina. Rozwojowi tych usług sprzyja rozbudowana baza akademicka, dostarczająca wykwalifikowanych kadr, wraz z możliwościami badawczymi i innowacyjnymi.
Ocena realizacji celu rozwoju sektora usług dokonana została przy użyciu wskaźników opisowych i ilościowych. O rozwoju sektora usług świadczy zarówno zmiana liczby pracujących w nim osób, jak i wzrost podaży nowoczesnej powierzchni biurowej i handlowej jako infrastruktury sprzyjającej rozwojowi tego sektora gospodarki. Ponadto, w celu dopełnienia analizy zaprezentowano wykaz aktywnych działań podejmowanych na rzecz promocji gospodarczej Lublina jako miasta sprzyjającego inwestycjom usługowym.
Diagnoza mocnych stron i szans miasta pozwoliła na wskazanie branż usług, które mogą stanowić mocny impuls rozwojowy dla Lublina: outsourcing biznesowy (BPO – Business Process Outsourcing), ze szczególnym naciskiem na outsourcing kompetencyjny (KPO – Knowledge Process Outsourcing), technologie informacyjne, transport i logistykę oraz usługi medyczne.
Rozwój sektora usług znajduje odzwierciedlenie w rosnącym zatrudnieniu w tym sektorze. Liczba osób pracujących w usługach w 2013 r. w porównaniu do 2012 r. wzrosła o 2% i wyniosła 94 986. Liczba pracujących w branżach: handel, naprawa pojazdów samochodowych, transport i gospodarka magazynowa, zakwaterowanie i gastronomia oraz informacja i komunikacja zwiększyła się o 2,3%, zaś w pozostałych usługach - także o 2,3%. Zmniejszyła się natomiast liczba pracowników w branżach: działalność finansowa i ubezpieczeniowa oraz obsługa rynku nieruchomości (spadek o 0,6%).
Tabela 66: Pracujący w sektorze usług
| Pracujący w sektorze usług ogółem, w tym: | 2012 | 2013 |
|------------------------------------------|------|------|
| | | |
| handel; naprawa pojazdów samochodowych; transport i gospodarka magazynowa; zakwaterowanie i gastronomia; informacja i komunikacja | 29 210 | 29 876 |
| działalność finansowo i ubezpieczeniowa; obsługa rynku nieruchomości | 8 634 | 8 584 |
| pozostałe usługi | 55 261 | 56 526 |
Uwagi: Bez podmiotów gospodarczych o liczbie pracujących do 9 osób.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Lublin jest dziewiątym pod względem podaży rynkiem biurowym w kraju oraz największym zagłębiem nowoczesnych biur we wschodniej Polsce. Jeszcze w 2005 r. w Lublinie było zaledwie 28 tys. m² nowoczesnej powierzchni biurowej. Wraz z rozwojem sektora usług w mieście sukcesywnie powstawały kolejne obiekty, budowane głównie przez lokalnych deweloperów. W 2013 r. na rynek trafiło łącznie 27 tys. m² nowej powierzchni, co było najwyższą wartością zanotowaną do tej pory w Lublinie. Na
koniec 2013 r. całkowite zasoby nowoczesnej powierzchni biurowej wynosiły 120 tys. m², a w budowie znajdowało się kilkanaście tysięcy m² nowej powierzchni.
Tabela 67: Nowoczesna powierzchnia biurowa w Lublinie na koniec roku (m²)
| Nowoczesna powierzchnia biurowa | 2012 | 2013 |
|---------------------------------|------|------|
| | 113 000 | 120 000 |
Źródło: Dane Wydziału Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin
Dzięki nowym inwestycjom zrealizowanym w ostatnich latach, w końcu 2013 r. w mieście funkcjonowało ponad 30 obiektów o powierzchni co najmniej 1 000 m². Listę 10 największych biurowców przedstawiono w tabeli 68. W najbliższych latach można prognozować utrzymanie rosnącego trendu powierzchni biurowej; na etapie planowania znajduje się m.in. park biurowy na terenie zajezdni trolejbusowej u zbiegu al. Kraśnickiej i ul. Nałęczowskiej, gdzie miasto wraz ze zmianą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dopuściło do budowy na tym obszarze biurowców do 55 m wysokości. Analizując rozmieszczenie nowoczesnej powierzchni biurowej w Lublinie można zaobserwować koncentrację wzdłuż ulic Zana-Wallenroda oraz okolic ul. Szeligowskiego i ul. Północnej. Pozostałe budynki są zlokalizowane przede wszystkim wzdłuż ulic: Witosa, Wojciechowskiej, Lubartowskiej, Lucyny Herc czy Związkowej. Warto podkreślić, że najbardziej poszukiwaną lokalizacją biurową, szczególnie dla oddziałów banków czy też kancelarii prawnych, są okolice ul. Krakowskie Przedmieście i przylegających do niej ulic: Chopina, Jasnej, Krótkiej czy Lipowej, gdzie znajdują się kamienice oferujące powierzchnie do około 200 m². Biorąc pod uwagę wysokość czynszów w polskich miastach, Lublin zalicza się do najbardziej atrakcyjnych lokalizacji, ze średnią ceną 11–12 euro za m² (por. ramka 6).
Tabela 68. Obiekty dysponujące największą powierzchnią biurową w Lublinie w 2013 r.
| Oblekty istniejące | Powierzchnia (m²) | Rok budowy |
|-------------------------------------|-------------------|------------|
| Nord Office Park, ul. Szeligowskiego | 13 000 | 2013 |
| Gray Office Park A, ul. Zana | 12 000 | 2011 |
| Centrum ZANA I, ul. Zana | 9 800 | 2001 |
| Gray Office Park D, ul. Wallenroda | 8 700 | 2007 |
| Gray Office Park C, ul. Wallenroda | 7 000 | 2007 |
| Dalimex, ul. Obywatelska | 6 800 | 2013 |
| Centrum ZANA II, ul. Zana | 6 000 | 2005 |
| Rupes, al. Racławickie | 5 000 | 2012 |
| Batory, al. Kraśnicka 31 | 4 800 | 2009 |
| W9 Investment, ul. Wojciechowska | 4 800 | 2010 |
Źródło: Dane Wydziału Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin
W 2013 r. popyt brutto na powierzchnie biurowe w Polsce (z wyłączeniem Warszawy) wyniósł 370 000 m², zaś popyt netto – 224 000 m². Największą aktywność najemców w ubiegłym roku zaobserwowano w Krakowie, Wrocławiu i Katowicach, natomiast w IV kwartale prym wiodły pod tym względem Trójmiasto, Kraków i Wrocław.
W IV kwartale 2013 r. zasoby nowoczesnej powierzchni biurowej w głównych miastach w Polsce zwiększyły się o około 75 050 m². Nowych biur przybyło przede wszystkim we Wrocławiu, Krakowie, Trójmieście czy w Lublinie (m.in.: Nord Office Park B i C – 8 250 m², czy JPBC Business Center – 4 400 m²).
Obecnie w najlepszych obiektach biurowych stawki czynszowe kształtują się od 11–12 €/m²/miesiąc w Lublinie do 22–24 €/m²/miesiąc w Warszawie. Łódź i Lublin to miasta, które w IV kwartale 2013 r. odnotowały niewielkie presje zniżkowe na czynsze.
Wykres 7: Czynsze transakcyjne na rynku biurowym w Polsce (€/m²/miesiąc)
| Miasto | 2012 | 2013 |
|------------|------|------|
| Wrocław | | |
| Poznań | | |
| Kraków | | |
| Trójmiasto | | |
| Katowice | | |
| Szczecin | | |
| Łódź | | |
| Lublin | | |
Ramka 6: Rynek biurowy w Polsce w IV kw. 2013 r.
Na koniec 2013 r. w Lublinie funkcjonowało 9 centrów handlowych o łącznej powierzchni 183 300 m² (por. tab. 69). W wyniku rozbudowy jednej z istniejących galerii, powierzchnia w stosunku do poprzedniego roku zwiększyła się o 10,1%. Wskaźnik nasycenia powierzchnią handlową na 1 000 mieszkańców w końcu 2013 r. wynosił 517 m² i był jednym z niższych w Polsce, przy średniej dla miast o populacji 200–400 tys. mieszkańców równej 575 m². Natomiast odsetek niewynajętej powierzchni zwiększył się z 1 do 3,6%, co wciąż stanowi niską wielkość na tle innych miast. Czynsze w lokalach handlowych kształtowały się w przedziale od 36 do 40 euro/m². Ponadto, 4 istniejące centra logistyczne oferowały 64 tys. m² nowoczesnych powierzchni magazynowych (por. tab. 70).
Tabela 69. Wybrane informacje o centrach handlowych w Lublinie
| | 2012 | 2013 |
|-------------------------------|------|------|
| Liczba obiektów | 9 | 9 |
| Powierzchnia handlowa | 166 430 | 183 300 |
| Powierzchnia handlowa na tys. mieszkańców | 474 | 517 |
| Wskaźnik wolnych powierzchni (%) | 1 | 3,6 |
Źródło: Raporty PRCH Retail Research Forum, różne lata
Tabela 70: Nowoczesne powierzchnie magazynowe w Lublinie w 2013 r.
| Centrum Dystrybucyjne firmy Tradis | Powierzchnia (m²) | Data powstania |
|------------------------------------|------------------|----------------|
| Centrum Ekspedycyjno-Rozdzielcze Poczty Polskiej | 17 500 | 2009 |
| Centrum Logistyczne Melgiewska | 13 300 | 2011 |
| Oddział przeładunkowy firmy Raben | 16 200 | 2012 |
Źródło: Dane Wydziału Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin
Rozwojowi usług sprzyja podejmowanie aktywnych działań w zakresie promocji gospodarczej Lublina. Wiele inicjatyw o charakterze wielosektorowym zostało przedstawionych w poprzedniej części raportu poświęconej rozwojowi sektora przemysłu (C.1.). Natomiast spośród tych, które bezpośrednio przyczyniały się do rozwoju sektora usług, szczególną uwagę warto zwrócić na następujące działania:
- realizację 31 projektów w zakresie pozyskania i obsługi inwestorów z branż usługowych,
- dystrybucję oferty inwestycyjnej wśród firm z usługowych branż priorytetowych i wspierających rozwój gospodarczy miasta: outsourcingu biznesowego i centrów usług wspólnych (BPO/SSC), technologii informacyjnych (IT), transportu i logistyki oraz usług medycznych,
- realizację projektu „Lubelska Wyżyna IT”. Działania w ramach przedsięwzięcia dotyczyły współpracy z lubelskimi uczelniami, Wschodnim Klastrem ICT oraz lokalnym sektorem ICT. Jednym z ważniejszych wydarzeń była zorganizowana w dniach 14–15 maja, w Instytucie Informatyki UMCS konferencja „Dni Lubelskiej Wyżyny IT”, połączona z międzynarodową konferencją IBIZA 2013 (Informatyka – Badania i Zastosowania).
- promocję potencjału sektora ICT, przede wszystkim na stronie lwit.lublin.eu, przy wykorzystaniu funpage’a na portalu Facebook, wykorzystując inne kanały komunikacji Urzędu Miasta Lublin, a także współpracując z lokalną prasą. Wsparciem objęto szereg wydarzeń branżowych organizowanych przez lubelskie firmy, a także wyższe uczelnie i organizacje studenckie.
- przyznanie Nagrody Gospodarczej Prezydenta Lublina. Wśród przedsiębiorstw sektora usług zwyciężyła w kategorii „Innowacyjność” została firma CompuGroup Medical Polska (IT), w kategorii „Obecność na Rynku Globalnym” wyróżniono firmę eLeader (IT), a w kategorii „Społeczna odpowiedzialność biznesu” zwyciężył Pol-Inowex (logistyka); zaś wyróżnienie przyznano firmie MikroBit (IT).
Lublin dysponuje atutami, które dają przewagę konkurencyjną w zakresie lokalizacji centrów usług biznesowych oraz IT. Należą do nich przede wszystkim czynniki związane z zasobami ludzkimi: wysoka podaż dobrze wykształconych pracowników, napływ na rynek nowych absolwentów, konkurencyjny poziom wynagrodzeń i niska na tle innych miast rotacja pracowników. Rozwojowi branży sprzyja także dynamicznie rozwijający się rynek powierzchni biurowych, niższe stawki wynajmu do 20% niższe niż w centralnej i zachodniej Polsce czy obecność lotniska. Ponadto, już obecnie w mieście działa wiele przedsiębiorstw z tych branż, co pozwala osiągnąć synergię w ramach wzajemnej kooperacji, istotną zwłaszcza dla inwestorów sektora IT. W 2013 r. do grona przedsiębiorstw usługowych, prowadzących działalność na terenie Lublina dołączyły takie firmy, jak:
- Sii Sp. z o.o. – lider usług IT i inżynierii w Polsce (branża IT),
- Transition Technologies S.A. – producent autorskich systemów informatycznych, najnowocześniejszych rozwiązań technologicznych oraz usług IT (branża IT),
- Sollers Consulting – firma specjalizująca się w usługach doradczych i wdrożeniowych dla branży finansowej; ubezpieczeń, bankowości, leasingu (branża IT),
- Alior Bank S.A. – biuro relacji z Alior Bankiem (branża BPO/SSC),
Dodatkowo firma Raben Polska Sp. z o.o., oferująca kompleksowe usługi logistyczne (branża TLS), w 2013 r. rozbudowała swój oddział w Lublinie.
Dostrzeżenie potencjału rozwojowego tych branż znalazło wyraz nie tylko we wskazaniu ich jako priorytetowych dla rozwoju gospodarczego, ale także poprzez aktywne działania Urzędu Miasta, wzmacniające atrakcyjność inwestycyjną Lublina.
Obok przedstawionych już inicjatyw ukierunkowanych na promocję gospodarczą sektora usług, na uwagę zasługują działania w zakresie kreowania warunków sprzyjających do wzrostu inwestycji w branżach kluczowych. Obejmują one szeroki wachlarz działań: od zachęt finansowych, przez doradztwo i pomoc w trakcie całego procesu inwestycyjnego, po zapewnienie odpowiedniego zaplecza dla rozwoju sektora.
Największe korzyści finansowe dla przedsiębiorstw są związane z inwestowaniem na obszarze Specjalnej Strefy Ekonomicznej. Zostały one przedstawione w części poświęconej rozwijowi przemysłu (ramka 5). Przedsiębiorcy inwestujący poza strefą także mogą liczyć na preferencje: zwolnienie z podatku od nieruchomości przez okres 12 miesięcy, a także na staże i dofinansowanie do utworzenia nowych stanowisk pracy oferowane przez Miejski Urząd Pracy. Z kolei zindywidualizowaną obsługę inwestorów z branż usługowych w trybie *one-stop-shop* realizuje Wydział Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin\(^{135}\).
Rozwój branż priorytetowych wspierają także działania Urzędu Miasta w zakresie dostępu do niezbędnej infrastruktury. Należy do nich zaliczyć w szczególności otwarcie i rozwój Portu Lotniczego Lublin oraz planowanie przestrzenne pod kątem rozwoju powierzchni biurowej, na przykład na obszarze byłej zajezdni trolejbusowej przy al. Kraśnickiej, gdzie w najbliższych latach ma powstać około 75 tys. m\(^2\) nowoczesnej powierzchni biurowej. Równie ważne jest zapewnienie odpowiednich zasobów ludzkich, czemu służy współpraca z uczelniami (szczególnie z Wydziałem Ekonomicznym UMCS) w zakresie programów nauczania istotnych dla sektora oraz przyciągania studentów do miasta. Kolejnym obszarem działań samorządu jest inicjowanie i wspieranie inicjatyw klastrowych. Z 11 istniejących klastrów, w 3 dominują przedsiębiorstwa branży IT. Są to: Wschodni Klaster ICT, Lubelski Klaster Teleinformatyczny i Klaster-Group.pl (więcej informacji o klastrach – część C.3. Kultura przedsiębiorczości).
***
Rozwój sektora usług w pierwszym roku obowiązywania Strategii Lublin 2020 możliwy był przede wszystkim dzięki rozwijowowi infrastruktury sprzyjającej inwestycjom usługowym w mieście – rosta podaż nowoczesnej powierzchni biurowej i handlowej, a czynsze transakcyjne na rynku biurowym w Lublinie w grupie 8 największych miast w Polsce w 2013 r. były najniższe. Dzięki nowym inwestycjom infrastrukturalnym oraz aktywnej promocji gospodarczej miasta na rozpoczęcie działalności w Lublinie w 2013 r. zdecydowały się cztery nowe przedsiębiorstwa, w tym trzy z branży IT oraz jedna z branży
---
\(^{135}\) Standardy obsługi zostały zaprezentowane w części opisującej rozwój przemysłu (C.1.).
BPO. Licząc się z atutami jakimi dysponuje Lublin jako potencjalny cel lokalizacji centrów usług biznesowych oraz IT, należy w przyszłości spodziewać się dalszego rozwoju inwestycji usługowych w mieście.
C.3. Kultura przedsiębiorczości
Warunkiem rozwoju przedsiębiorczości jest aktywność miasta w sferze dynamizowania procesu powstawania firm oraz stworzenia warunków do ich rozwoju. Aktywność ta powinna polegać przede wszystkim na dostarczaniu spójnej systemowej informacji na każdym etapie rozwoju przedsiębiorstwa. Rolą miasta będzie w szczególności wspieranie tworzenia ekosystemu przedsiębiorczości w Lublinie, opartego na lokalnych przedsiębiorstwach i kreatywnej przedsiębiorczości, wspieranie transferu wiedzy do sektora biznesu oraz promocja potencjału gospodarczego Lublina i jego obszarów funkcjonalnych. Dla rozwoju gospodarczego miasta pożądanym zjawiskiem będzie dynamiczny proces kreacji nowych przedsiębiorstw, szczególnie w branżach o wysokiej produktywności i innowacyjności, a także budowanie więzi kooperacyjnych z innymi podmiotami (m.in. przedsiębiorstwami, uczelniami czy instytucjami otoczenia biznesu), umożliwiające poprawę konkurencyjności i innowacyjności sektora przedsiębiorstw.
Oceniając kulturę przedsiębiorczości w Lublinie posłużyono się wskaźnikami ilościowymi i opisowymi. Potencjał gospodarczy miasta zmierzono liczbą podmiotów gospodarki narodowej wpisanych do rejestru REGON, po czym dokonano analizy struktury sektora przedsiębiorstw pod względem wielkości przedsiębiorstw, dominującego sektora własności, form prawnych oraz sekcji PKD 2007. Dokonano również analizy zmian zachodzących w sektorze – powstawania nowych oraz wyrejestrowywania dotychczas istniejących firm. Mając na uwadze, że konkurencyjność sektora przedsiębiorstw może być wzmacniana poprzez animowanie i wspieranie inicjatyw klastrowych przedstawiono klastry funkcjonujące w Lublinie w 2013 r. Dokonano również analizy podejmowanych działań w zakresie wspierania rozwoju przedsiębiorczości przez władze samorządowe, Miejski Urząd Pracy w Lublinie, jak i funkcjonujące w mieście i regionie instytucje otoczenia biznesu.
Analizując potencjał przedsiębiorczy Lublina należy wskazać, że liczba podmiotów gospodarki narodowej wpisanych do rejestru REGON w 2013 r. wyniosła 43 334 i była o 2,4% wyższa niż w 2012 r. Sektor przedsiębiorstw w Lublinie pozostaje silnie rozdrobniony, gdyż około 99% podmiotów zalicza się do grupy mikro- i małych przedsiębiorstw (por. tab. 71). Największe zmiany w stosunku do roku poprzedzającego dotyczyły podmiotów o liczbie pracujących do 9 osób (wzrost o 2,5%) oraz jednostek średnich o liczbie pracujących od 50 do 249 osób (spadek o 2,3%). W grupach podmiotów małych oraz dużych zmiany okazały się niewielkie. Odnosząc dane o podmiotach do liczby mieszkańców można stwierdzić wzrost nasycenia przedsiębiorczością – liczba podmiotów wpisanych do rejestru REGON w przeliczeniu na 10 tys. ludności w 2013 r. wyniosła 1261 i była o 44 wyższa niż w 2012 r.
Tabela 71: Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru REGON wg liczby pracujących
| Podmioty wpisane do rejestru REGON ogółem, w tym: | 2012 | 2013 |
|--------------------------------------------------|------|------|
| 0 - 9 | 40 604 | 41 625 |
| 10 - 49 | 1 291 | 1 303 |
| 50 - 249 | 346 | 338 |
| 250 - 999 | 50 | 50 |
| 1 000 i więcej | 19 | 18 |
Biorąc pod uwagę sektor własnościowy, do którego przynależą podmioty gospodarcze wpisane do rejestru REGON, okazuje się, że zwiększyła się zarówno liczba przedsiębiorstw sektora publicznego (wzrost o 0,8%), jak i podmiotów sektora prywatnego (wzrost o 2,5%). Największy wzrost – wynoszący 12% – odnotowano w kategorii spółek handlowych z udziałem kapitału zagranicznego. Jedyną formą prawną, dla jakiej odnotowano spadek liczby podmiotów, były spółdzielnie. Szczegółowe informacje na ten temat zostały przedstawione w tabeli 72.
Tabela 72: Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru REGON we sektorach własności i form prawnych
| Sektor publiczny – ogółem, w tym: | 2012 | 2013 |
|-----------------------------------|------|------|
| państwowe i samorządowe jednostki prawa budżetowego | 433 | 437 |
| przedsiębiorstwo państwowe | 2 | 2 |
| spółki handlowe | 40 | 40 |
| spółki handlowe z udziałem kapitału zagranicznego | 1 | 1 |
| Sektor prywatny – ogółem, w tym: | 2012 | 2013 |
|-----------------------------------|------|------|
| osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą | 30 582 | 30 980 |
| spółki handlowe | 4 701 | 5 150 |
| spółki handlowe z udziałem kapitału zagranicznego | 551 | 617 |
| spółdzielnie | 191 | 189 |
| fundacje | 376 | 409 |
| stowarzyszenia i organizacje społeczne | 1 159 | 1 197 |
Interesujących informacji o sektorze przedsiębiorstw w mieście dostarcza także analiza struktury podmiotów gospodarczych według sekcji Polskiej Klasyfikacji Działalności. Informacje na temat liczby przedsiębiorstw według sekcji przedstawiono w tabeli 72. W 2013 r. najwięcej podmiotów prowadziło działalność w sekcji G „Handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle” (26,4%), sekcji M „Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna” (11,8%), sekcji F „Budownictwo” (9,2%) oraz sekcji Q „Opieka zdrowotna i pomoc społeczna” (8,3%).
Z perspektywy rozwoju szczególnie istotne wydaje się pytanie o sytuację przedsiębiorstw w branżach priorytetowych i wspierających. W 2013 r. nastąpił silny wzrost liczby przedsiębiorstw w sekcji J „Informacja i komunikacja” (o 7,4%), zwłaszcza w „Działalności związanej z oprogramowaniem” (J.62, +10,9%). Liczba przedsiębiorstw zwiększyła się także w sekcji H „Transport i gospodarka magazynowa” (+0,3%) (w tym szczególnie w dziale „Magazynowanie i działalność usługowa wspomagająca transport” – sekcja H dział 52, +15%), w „Produkcji pojazdów samochodowych, przyczep” (C.29, +4,1%). Minimalny wzrost odnotowano także w „Produkcji artykułów spożywczych” (C.10, +0,4%). Biotechnologia oraz energia odnawialna zostały uznane za bardziej specjalistyczne rodzaje działalności. W sekcjach, do których są zaliczane, tj. odpowiednio: „Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna” (M) oraz „Wytwarzanie i zaopatrywanie w energię elektryczną” (D), procentowy wzrost podmiotów osiągnął wielkości dwucyfrowe. Z kolei działalności prowadzonej w centrach BPO/ITO oraz SSC, ze
względnie na ich specyfikę, są zaliczane do kilku sekcji PKD 2007. Większość z nich prowadzi działalność zgodną z charakterystyką sekcji „Działalność profesjonalna, naukowa i techniczna” (+5,4%), jednak procesy biznesowe realizowane w pozostałych centrach klasyfikowane są również jako działalności należące do sekcji K „Działalność finansowa i ubezpieczeniowa” (+0,9%) oraz „Informacja i komunikacja” (+7,4%). Ponadto procesy realizowane w call i contact centrach zaliczono do sekcji N „Działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca” (+6,6%).
Tabela 73: Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru REGON wg sekcji PKD 2007
| Sekcja | 2012 | 2013 | Zmiana |
|--------|------|------|--------|
| Ogółem, w tym: | 42 310 | 43 334 | 2,4% |
| Sekcja A (rolnictwo, leśnictwo, łowiectwo i rybactwo) | 160 | 173 | 8,1% |
| Sekcja B–E (przemysł) | 6 332 | 6 365 | 0,5% |
| Sekcja F (budownictwo) | 3 968 | 3 982 | 0,4% |
| Sekcja G (handel hurtowy i detaliczny; naprawa pojazdów samochodowych, włączając motocykle) | 11 386 | 11 449 | 0,6% |
| Sekcja H (transport i gospodarka magazynowa) | 2 859 | 2 867 | 0,3% |
| Sekcja I (działalność związana z zakwaterowaniem i usługami gastronomicznymi) | 1 005 | 1 035 | 3,0% |
| Sekcja J (informacja i komunikacja) | 1 378 | 1 480 | 7,4% |
| Sekcja K (działalność finansowa i ubezpieczeniowa) | 1 760 | 1 775 | 0,9% |
| Sekcja L (działalność związana z obsługą rynku nieruchomości) | 1 704 | 1 807 | 6,0% |
| Sekcja M (działalność profesjonalna, naukowa i techniczna) | 4 839 | 5 102 | 5,4% |
| Sekcja N (działalność w zakresie usług administrowania i działalność wspierająca) | 1 041 | 1 110 | 6,5% |
| Sekcja O (administracja publiczna i obrona narodowa; obowiązkowe zabezpieczenia społeczne) | 85 | 84 | -1,2% |
| Sekcja P (edukacja) | 1 645 | 1 775 | 7,9% |
| Sekcja Q (opieka zdrowotna i pomoc społeczna) | 3 456 | 3 579 | 3,6% |
| Sekcja R (działalność związana z kulturą, rozrywką i rekreacją) | 697 | 708 | 1,6% |
| Sekcje S i T (Pozostała działalność usługowa) | 3 076 | 3 129 | 1,7% |
Zmiany liczby podmiotów w rejestrze REGON nie oddają w pełni dynamiki zmian w sektorze przedsiębiorstw. Charakterystyczny dla gospodarki wolnorynkowej proces twórczej destrukcji przejawia się w procesie powstawania nowych firm, ale również zamykania działalności gospodarczej, dlatego warto zwrócić uwagę także na liczbę podmiotów nowo rejestrowanych oraz wykreślanych z rejestru REGON. Zarówno liczba podmiotów nowo zarejestrowanych, jak i wyrejestrowanych w 2013 r. w porównaniu do 2012 r. wzrosła, co można interpretować jako przejaw nasilenia zmian strukturalnych w sektorze przedsiębiorstw, przy czym nowo zarejestrowanych podmiotów w 2013 r. było o 40% więcej niż tych, które zostały skreślone z rejestru REGON. Wskaźnik liczby jednostek nowo zarejestrowanych na 10 tys. ludności w 2013 r. wzrósł o 3,4% do 120, a dla jednostek wykreślonych z rejestru REGON wyniósł 86 podmiotów, o 10,3% więcej niż w 2012 r.
Tabela 74: Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru REGON we klas wielkości
| Podmioty nowo zarejestrowane w rejestrze REGON | 2012 | 2013 |
|-----------------------------------------------|------|------|
| Ogółem | 4 032| 4 167|
| Jednostki nowo zarejestrowane w rejestrze regon w przeliczeniu na 10 tys. ludności | 116 | 120 |
| Podmioty wyrejestrowane z rejestru REGON | 2012 | 2013 |
|-----------------------------------------|------|------|
| Ogółem | 2 715| 2 976|
| Jednostki wykreślone z rejestru REGON na 10 tys. ludności | 78 | 86 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Konkurencyjność sektora przedsiębiorstw można wzmacniać poprzez animowanie i wspieranie inicjatyw klastrowych. Mianem klastrów określa się geograficzne skupisko niezależnych, lecz współpracujących ze sobą podmiotów, reprezentujących określoną specjalizację gospodarczą. Klaster stanowi źródło korzyści i tworzy nową wartość dla wszystkich typów podmiotów w nim uczestniczących, takich jak przedsiębiorstwa, uczelnie i inne jednostki naukowe, instytucje otoczenia biznesu oraz pozostałe organizacje wspierające. Wartością tą mogą być innowacje, rozszerzenie skali działania, podnoszenie jakości w łańcuchu dostaw, wąska specjalizacja, wymiana informacji o sytuacji na rynku, o potrzebach klientów i nowych rynkach zbytu, dostęp do wysoko kwalifikowanych pracowników, obniżenie kosztów działalności, zwłaszcza w zakresie wdrażania nowych technologii oraz marketingu i promocji\(^{136}\).
W 2013 r. w Lublinie funkcjonowało 11 klastrów – o 2 więcej niż w 2012 r. Obok inicjatyw klastrowych, tworzenie i wzmacnianie powiązań kooperacyjnych jest realizowane także przez Stowarzyszenie Handlowców i Przedsiębiorców „ul. Rusałka”\(^{137}\) i Zrzeszenie Handlu i Usług MSP w Lublinie\(^{138}\). W tabeli 75 przedstawiono wykaz klastrów funkcjonujących w Lublinie w 2013 r. Łącznie zrzeszały one 488 członków, w tym 417 przedsiębiorstw.
Tabela 75: Klastry funkcjonujące w Lublinie w 2013 r.
| Rok utworzenia | Nazwa | Liczba członków (w tym przedsiębiorstw) |
|----------------|--------------------------------------------|----------------------------------------|
| 2006 | Klaster Restauratorów i Hotelarzy | 63 (47) |
| 2007 | Wschodni Klaster ICT | 103 (91) |
| 2007 | Lubelskie Drewno Regionalny Klaster w Lublinie | 70 (70) |
| 2008 | Lubelski Klaster Teleinformatyczny | 35 (30) |
| 2008 | Lubelski Cebularz | 21 (21) |
| 2009 | Wschodni Klaster Obróbki Metali | 65 (62) |
| 2010 | Lubelski Klaster Branży Spożywczej | 23 (23) |
| 2011 | Lubelski Klaster Ekoenergetyczny | 40 (34) |
| 2011 | Klaster-Group.pl | 15 (15) |
| 2013 | Klaster Designu Innowacji i Mody | 53 (24) |
| 2013 | Lubelskie Klastry | 5 klastrów |
Źródło: Strona internetowa Urzędu Miasta Lublin
Klaster Restauratorów i Hotelarzy zajmuje się integracją środowiska restauratorów i hotelarzy w województwie lubelskim, promocją kuchni regionalnej, organizacją konkursów kulinarnych i szkoleń.
---
\(^{136}\) Opracowanie systemu wyboru Krajowych Klastrów Kluczowych Część I: Charakterystyka krajowego klastra kluczowego w oparciu o analizę źródeł wtórnych, PARP, Warszawa 2014 r., s. 9-10.
\(^{137}\) Strona internetowa Stowarzyszenia Handlowców i Przedsiębiorców „ul. Rusałka”.
\(^{138}\) Strona internetowa Zrzeszenia Handlu i Usług MSP w Lublinie.
Wschodni Klaster ICT zrzesza firmy sektora MŚP, uczelnie i IOB, które dzięki członkostwu w ramach porozumienia mogą realizować innowacyjne projekty w zakresie technologii informatycznych i telekomunikacyjnych oraz Smart Grid – inteligentnych sieci elektroenergetycznych.
Stowarzyszenie Lubelskie Drewno – Regionalny Klaster w Lublinie jest organizacją pozarządową powołaną w 2007 r. w ramach projektu 2.6 ZPORR Innowacyjna Sieć Współpracy Rzemiosła w celu wykorzystania zrębow wspólpracy przedsiębiorstw, pomocy przedsiębiorcom i ich wzajemnej kooperacji oraz podwyższenia atrakcyjności regionu. Klaster Lubelskie Drewno zrzesza przedsiębiorstwa i instytucje związane z budownictwem domów drewnianych. Prowadzi również współpracę z ośrodkami badawczymi, uczelniami wyższymi (Politechnika Lubelska), władzami województwa (Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie), a także realizuje projekty europejskie w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego.
Ideą powołania Lubelskiego Klastra Teleinformatycznego jest rozpowszechnianie informacji na rynku regionalnym, krajowym oraz zagranicznym o rozwiązaniach spełniających najwyższe standardy techniczne, charakteryzujących się wysokim stopniem innowacyjności. Głównym zadaniem jest zrzeszenie przedsiębiorstw prowadzących działalność branżową i powiązanych z nimi instytucji w celu wspierania innowacyjności, promowania firm, instytucji, urzędów, produktów, usług i inwestycji w kadry.
Klaster Lubelski Cebularz zrzesza przedsiębiorców reprezentujących branżę spożywczą. Są to zakłady gastronomiczne, piekarnie, cukiernie, młyny, rolnicy oraz hurtownicy branży spożywczej i opakowań.
Wschodni Klaster Obróbki Metali to powiązanie ponad 60 przedsiębiorstw z branży metalowej działających w województwach: lubelskim, świętokrzyskim i podkarpackim. Główne cele klastra to: podniesienie konkurencyjności gospodarki regionu poprzez wspólne działania członków Klastra, zwiększenie konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw branży obróbki metali, tworzenie powiązań gospodarczych między przedsiębiorstwami oraz między przedsiębiorstwami a sferą badawczo-rozwojową, uzyskanie efektu synergii.
Lubelski Klaster Branży Spożywczej zajmuje się promocją wyrobów produkowanych na Lubelszczyźnie, szkoleniem uczniów, czeladników oraz mistrzów z branży spożywczej, a także tworzeniem materiałów szkoleniowych dla branży spożywczej (tj. filmy, książki itp.).
Misją Lubelskiego Klastra Ekoenergetycznego jest wspieranie wszelkich działań związanych ze zrównoważonym wykorzystaniem odnawialnych źródeł energii w oparciu o potencjał województwa lubelskiego poprzez opracowywanie i wdrażanie innowacji technologicznych, produkcyjnych i procesowych oraz popularyzacja odnawialnych źródeł energii w regionie. Koordynatorem jest Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny. Klaster proponuje specjalistyczne usługi kompleksowego przygotowania i realizacji inwestycji w branży OZE. Oferuje wsparcie w zakresie opracowania analiz potencjału OZE, wstępnej konsepcji inwestycji, opracowania logistyki surowca dla biogazowni, a także szkolenia z zakresu OZE, poprawy efektywności energetycznej oraz projektowania i eksploatacji instalacji OZE.
Klaster-Group.pl powstał 14 stycznia 2011 r. w wyniku umowy partnerskiej pomiędzy spółkami Netrix Group sp. z o.o., BASoft sp. z o.o. oraz ICT Solutions Cezary Sieńczyk. Klaster integruje mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa działające na rynku informatycznym i teleinformatycznym, bądź świadczące usługi dla podmiotów z tego sektora. Misją Klaster-Group.pl to wzmocnienie potencjału innowacyjnego i dynamiki przedsiębiorstw branży informatycznej i teleinformatycznej dzięki wzajemnej współpracy oraz szybki i efektywny transfer wiedzy i technologii poprzez współdziałanie i kooperację z jednostkami badawczo-naukowymi.
Klaster Designu Innowacji i Mody powstał z inicjatywy Towarzystwa Mediów Lokalnych i Stowarzyszenia Inicjatyw Samorządowych. Misją Klastra jest stworzenie warunków rozwoju innowacji m.in. szeroko pojętego wzornictwa przemysłowego oraz branży odzieżowej, która stanowi istotny segment przemysłu w regionie. Klaster jest platformą szeroko rozumianej współpracy lubelskiego środowiska naukowego, projektantów i producentów oraz promocji lubelskich marek mającej na celu budowanie powiązań pomiędzy nimi dla zwiększenia ich innowacyjności, efektywności oraz promocji i rozwoju mierzonego wzrostem konkurencyjności i ekspansji na nowe rynki. Klaster zaangażował się także we współpracę przy tworzeniu nowego kierunku: wzornictwo na UMCS. Klaster zrzesza organizacje pozarządowe, instytucje, otoczenie biznesu, projektantów, stylistów i przedsiębiorstwa.
W dniu 20 listopada 2013 r. w Lubelskim Parku Naukowo-Technologicznym przedstawiciele pięciu głównych klastrów na Lubelszczyźnie podpisali porozumienie o utworzeniu Klastra o nazwie Lubelskie Klastry. Należą do niego:
- Wschodni Klaster ICT,
- Klaster Ekoinnovacje,
- Lubelski Klaster Biomedyczny,
- Wschodni Klaster Obróbki Metali w Lublinie,
- Klaster Lubelskie Drewno.
Jest to pierwsza tego typu inicjatywa na Lubelszczyźnie, mająca na celu zrzeszanie się klastrów w większe jednostki organizacyjne. Jest to powiązanie kooperacyjne klastrów oraz inicjatyw klastrowych z terenu województwa lubelskiego oraz niezależnych przedsiębiorców prowadzących działalność innowacyjną oraz organizacji badawczych, instytucji otoczenia biznesu i samorządów lokalnych. Misją Klastra jest podejmowanie działań, których efekty istotnie wpłyną na rozwój gospodarczy regionu poprzez wzrost konkurencyjności i innowacyjności przedsiębiorstw, ich produktów i usług.
Funkcjonowanie i rozwój ekosystemu przedsiębiorczości wymaga aktywności władz samorządowych. Wiele działań Urzędu Miasta, szczególnie tych dedykowanych dla określonych branż i sektorów, zostało już zaprezentowanych w częściach poświęconych rozwojowi przemysłu, usług czy branż kreatywnych. Instrumentem wspierania rozwoju dojrzałych przedsiębiorstw jest również Podstrefa Lublin SSE Euro-Park Mielec. Opisując działania Urzędu Miasta w zakresie budowania kultury przedsiębiorczości, szczególną uwagę warto zwrócić na narzędzia dostarczenia informacji i innego wsparcia osobom
zakładającym działalność w fazie preinkubacji i początkowym etapie funkcjonowania oraz na działania adresowane do lokalnych przedsiębiorstw.
Władze samorządowe zapewniają doradztwo dla osób planujących rozpoczęcie lub rozwijanie działalności gospodarczej. W Wydziale Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta Lublin zlokalizowano punkt informacyjny, w którym można bezpłatnie uzyskać porady dotyczące administracyjno-prawnych aspektów zakładania działalności gospodarczej i informacje o możliwościach pozyskania środków finansowych na uruchomienie i rozwój przedsiębiorstwa. Merytoryczne wsparcie zapewnia Lubelska Fundacja Rozwoju, na mocy porozumienia Prezydenta Miasta Lublin z Prezesem Fundacji, zawartym dnia 18 kwietnia 2013 r. Celem działalności punktu jest także diagnozowanie obszarów, w których przedsiębiorcy napotykają na największe trudności, by w przyszłości móc rozszerzać ofertę o kolejne usługi. Przedsiębiorcy mogą także skorzystać ze specjalistycznego doradztwa m.in. w zakresie przygotowania biznes planu, finansów i organizacji czy marketingu przedsiębiorstwa, przy odpłatności wynoszącej 10% kosztów usługi (pozostałe pokrywane są ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego).
Przedsiębiorstwa znajdujące się na bardziej dojrzałym etapie rozwoju mogły uczestniczyć w piątej edycji Wschodniego Forum Gospodarczego Lub-Invest, które odbyło się 20 czerwca 2013 r. Organizatorami Forum byli Prezydent Miasta Lublin oraz Marszałek Województwa Lubelskiego. Głównym celem przedsięwzięcia było ułatwianie lokalnym przedsiębiorcom nawiązywania międzynarodowej współpracy gospodarczej oraz budowanie pozycji regionu lubelskiego jako atrakcyjnego miejsca spotkań polityków i przedsiębiorców z Unii Europejskiej oraz m.in. Ukrainy, Białorusi, Kazachstanu, Rosji i Mołdawii.
W ramach rozwoju ekosystemu przedsiębiorczości, władze samorządowe dążą do stworzenia trwałych mechanizmów wymiany informacji i współpracy z sektorem przedsiębiorstw. Narzędziami współpracy w 2013 r. były ciała doradcze przy Prezydencie Miasta Lublin: Rada Rozwoju Lublina\(^{139}\) oraz Rada Lokalnej Przedsiębiorczości\(^{140}\). Do ich zadań należało między innymi: wspieranie lokalnych i regionalnych instytucji służących aktywizacji przedsiębiorczości, w szczególności uwzględniając sektory innowacyjne; przyczynianie się do tworzenia optymalnych warunków dla rozwoju przedsiębiorczości w Lublinie oraz reprezentowanie interesów przedsiębiorców, rzemieślników i innych podmiotów gospodarczych w kontaktach z organami administracji samorządowej. Kolejnym przykładem współpracy było spotkanie Prezydenta Lublina z przedsiębiorcami Lubelszczyzny, które odbyło się 24 czerwca 2013 r. Jego tematem była współpraca pracodawców ze szkołami w zakresie kształcenia zawodowego. Pracodawcy otrzymali podziękowania za współpracę ze szkołami zawodowymi, podpisano również listy intencyjne w ramach współpracy Prezydenta Miasta Lublin z przedsiębiorcami Lubelszczyzny, wyrażające wolę wspierania dalszych działań w tym zakresie.
---
\(^{139}\) Rada Rozwoju Lublina została powołana Zarządzeniem nr 274/2011 Prezydenta Miasta Lublin z dnia 11 kwietnia 2011 r. w sprawie powołania Rady Rozwoju Lublina przy Prezydencie Miasta Lublin oraz określenia zasad i trybu jej działania, zakończyła działalność w 2014 r., a jej zadania przejęła Rada Gospodarcza.
\(^{140}\) Rada Lokalnej Przedsiębiorczości została powołana Zarządzeniem nr 78/3/2012 Prezydenta Miasta Lublin z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie powołania Rady Lokalnej Przedsiębiorczości przy Prezydencie Miasta Lublin i ustanowienia jej Regulaminu.
Lokalnych przedsiębiorców wspiera również Miejski Urząd Pracy w Lublinie, dysponujący środkami Funduszu Pracy, Europejskiego Funduszu Społecznego i Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Z perspektywy rozwoju przedsiębiorstw, do najważniejszych instrumentów rynku pracy należały:
1) Dofinansowanie wyposażenia miejsca pracy. W 2013 r. umowy zawarto z 86 pracodawcami, w ramach których utworzono 94 miejsca pracy. Ze zwrotu kosztów wyposażenia stanowiska pracy z PFRON skorzystało 3 pracodawców, którzy utworzyli 4 stanowiska pracy dla osób niepełnosprawnych.
2) Prace interwencyjne. W okresie sprawozdawczym umowy zawarto z 80 pracodawcami, w ramach których utworzono 86 miejsc pracy.
3) Dofinansowanie podjęcia działalności gospodarczej. W 2013 r. zawarto 482 umowy o przyznanie jednorazowych środków na rozpoczęcie działalności gospodarczej, w tym 192 finansowane z FP i 290 z EFS. Podpisano także 8 umów z osobami niepełnosprawnymi, którzy otrzymali finansowanie ze środków PFRON.
Miejski Urząd Pracy był także zaangażowany w działania o charakterze informacyjno-doradczym, które przyczyniały się do budowania ekosystemu przedsiębiorczości. Przedsiębiorcy mogli korzystać z możliwości ogłoszenia informacji o wolnym miejscu pracy w MUP, usług doradczych w zakresie doboru kandydatów do pracy spośród zarejestrowanych bezrobotnych, uczestniczenia w organizowanych lub współorganizowanych przez Urząd targach i giełdach pracy. W 2013 r. działalność kontynuował Klub Pracodawców przy Miejskim Urzędzie Pracy w Lublinie, zrzeszający 42 pracodawców. Celem Klubu było budowanie sieci partnerstwa, współpracy i wsparcia na lokalnym rynku pracy pomiędzy MUP a światem biznesu, jak również inicjowanie powstawania nowych miejsc pracy poprzez promowanie przedsiębiorczości oraz zachęcanie pracodawców do zatrudniania osób bezrobotnych. Miejski Urząd Pracy kontynuował zawartą w dniu 3 lipca 2012 r. z Lubelską Fundacją Rozwoju umowę o współpracę w zakresie zwiększania dostępu do usług informacyjnych i doradczych dla osób zamierzających rozpocząć działalność gospodarczą oraz przedsiębiorców. Jednym z postanowień porozumienia było świadczenie nieodpłatnych dyżurów konsultantów Lubelskiej Fundacji Rozwoju w siedzibie MUP. W 2013 r. z porad w ramach punktu konsultacyjnego z usług informacyjnych i doradczych skorzystało 38 osób zamierzających rozpocząć działalność gospodarczą oraz przedsiębiorców. Celem działalności punktu było także diagnozowanie obszarów, w których przedsiębiorcy napotykają na największe trudności, by w przyszłości móc rozszerzać ofertę o kolejne usługi. W październiku i listopadzie 2013 r. przedstawiciele Miejskiego Urzędu Pracy udzielali także porad eksperckich dla klientów ZUS dotyczących możliwości uzyskania wsparcia w zakresie zakładania i prowadzenia działalności gospodarczej.
Miejski Urząd Pracy w Lublinie współpracował z przedsiębiorstwami także podczas realizacji projektów, na które pozyskano środki z Europejskiego Funduszu Społecznego. Należały do nich:
____________________
141 Opracowanie własne na podstawie danych Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie.
142 Przedstawione projekty zostały uszeregowane wg terminu rozpoczęcia realizacji projektu.
1) **PI Model kompleksowego systemu współpracy z przedsiębiorcami dla wsparcia wchodzenia na rynek pracy młodych więźniów w województwie lubelskim**
| Priorytet | VII Promocja integracji społecznej |
|-----------|-----------------------------------|
| Działanie | 7.1 Rozwój i upowszechnienie aktywnej integracji |
| Poddziałanie | 7.1.1 Rozwój i upowszechnianie aktywnej integracji przez ośrodki pomocy społecznej |
| Termin realizacji | 02.04.2012 r. – 31.12.2014 r. |
Projekt partnerski realizowany wspólnie z Fundacją Rozwoju Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego – liderem projektu, oraz Pracodawcami Ziemi Lubelskiej i Stowarzyszeniem Natanaelum.
2) **PI Komplet innowacyjnych narzędzi optymalizujących współpracę podmiotów z przedsiębiorcami w zakresie ułatwienia wchodzenia na rynek pracy więźnom opuszczającym zakłady karne**
| Priorytet | I Zatrudnienie i integracja społeczna |
|-----------|-------------------------------------|
| Działanie | 1.1 Wsparcie systemowe instytucji rynku pracy |
| Termin realizacji | 15.06.2012 r. – 15.02.2015 r. |
Projekt partnerski realizowany wspólnie z Fundacją Rozwoju Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego – liderem projektu, Polimex-Mostostal S.A. oraz Stowarzyszeniem Natanaelum.
3) **Lubelska Pracownia**
| Priorytet | VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich |
|-----------|--------------------------------------|
| Działanie | 6.2 Wsparcie oraz promocja przedsiębiorczości i samozatrudnienia |
| Termin realizacji | 01.07.2012 r. – 31.03.2015 r. |
Projekt partnerski realizowany wspólnie z Wyższą Szkołą Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie.
4) **Konsultant Lubelskiego Przedsiębiorcy**
| Priorytet | VII Regionalne kadry gospodarki |
|-----------|---------------------------------|
| Działanie | 8.1 Rozwój pracowników i przedsiębiorstw w regionie |
| Poddziałanie | 8.11 Wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych i doradztwo dla przedsiębiorstw |
| Termin realizacji | 01.01.2013 r. – 30.04.2014 r. |
Z punktu widzenia wspierania rozwoju przedsiębiorczości, na szczególną uwagę zasługuje ostatni ze wskazanych projektów. Celem projektu **Konsultant Lubelskiego Przedsiębiorcy** była poprawa konkurencyjności i zdolności do funkcjonowania 75 mikroprzedsiębiorstw z obszaru województwa lubelskiego poprzez zapewnienie dostępu do usług doradczych, które pomogą w rozwiązaniu problemów biznesowych dostosowując firmę do aktualnych wymogów rynkowych. Uczestnikami projektu było 150 pracowników mikroprzedsiębiorstw utworzonych dzięki dofinansowaniu ze środków MUP, prowadzących działalność w co najmniej jednej z następujących dziedzin: ochrona środowiska, informatyka, logistyka, budownictwo, turystyka.
Rosnąca potrzeba podnoszenia kompetencji i umiejętności zarówno przez obecnych jak i potencjalnych pracowników, a także pracodawców zwiększa zapotrzebowanie na szkolenia, szczególnie
wśród firm rozwijających się. Realizowane przez MUP projekty zapewniły wsparcie inicjatyw i rozwiązań zmierzających do tworzenia nowych miejsc pracy oraz budowy postaw kreatywnych, służących rozwojowi przedsiębiorczości i samożurudnienia, przyczyniły się do poprawy jakości usług świadczonych przez instytucje rynku pracy oraz podniesienia efektywności ich funkcjonowania, a także upowszechnienia aktywnej integracji i pracy socjalnej w mieście m.in. poprzez kontrakty socjalne.
Dla rozwoju ekosystemu przedsiębiorczości kluczowe znaczenie ma działalność instytucji otoczenia biznesu. Są to instytucje niedziałające dla zysku, które wykorzystują swoją bazę materialną, techniczną, zasoby ludzkie i kompetencyjne w celu świadczenia usług na rzecz sektora przedsiębiorstw. Ze względu na ich funkcję, zazwyczaj wyróżnia się trzy grupy tych instytucji: ośrodki przedsiębiorczości, ośrodki innowacji oraz instytucje finansowe. Do najczęściej wymienianych podmiotów zalicza się: ośrodki szkoleniowo-doradcze, organizacje reprezentujące przedsiębiorców, instytucje proinnowacyjne, centra transferu technologii, instytuty i ośrodki badawczo-rozwojowe, inkubatory przedsiębiorczości i inkubatory technologiczne, parki naukowo-technologiczne czy fundusze pożyczkowe i poręczeniowe\(^{143}\).
W Lublinie działa wiele ośrodków przedsiębiorczości, które wspomagają rozwój lokalnej przedsiębiorczości. Reprezentują one interesy przedsiębiorstw, oferują usługi doradcze, promocyjne, kojarzą oferty współpracy gospodarczej, organizują seminaria, szkolenia i misje gospodarcze. Do najważniejszych należą:
- Fundacja Rozwoju Lubelszczyzny\(^{144}\),
- Lubelska Fundacja Rozwoju\(^{145}\),
- Fundacja Centrum Rozwoju Lokalnego\(^{146}\),
- Polska Fundacja Ośrodków Wspomagania Rozwoju Gospodarczego „OIC Poland”\(^{147}\),
- Rada Przedsiębiorczości Lubelszczyzny\(^{148}\),
- Związek Prywatnych Pracodawców Lubelszczyzny „Lewiatan”\(^{149}\),
- Regionalna Izba Gospodarcza\(^{150}\),
- Business Centre Club\(^{151}\),
- Lubelski Związek Pracodawców\(^{152}\),
- Lubelska Izba Rzemieślnicza\(^{153}\),
---
\(^{143}\) Zob. np. A. Bąkowski, M. Mażewska, *Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce. Raport 2012*, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2012 r.
\(^{144}\) Strona internetowa Fundacji Rozwoju Lubelszczyzny.
\(^{145}\) Strona internetowa Lubelskiej Fundacji Rozwoju.
\(^{146}\) Strona internetowa Centrum Rozwoju Lokalnego.
\(^{147}\) Strona internetowa Polskiej Fundacji Ośrodków Wspomagania Rozwoju Gospodarczego „OIC Poland”.
\(^{148}\) Strona internetowa Rady Przedsiębiorczości Lubelszczyzny.
\(^{149}\) Strona internetowa Związku Prywatnych Pracodawców Lubelszczyzny „Lewiatan”.
\(^{150}\) Strona internetowa Regionalnej Izby Gospodarczej.
\(^{151}\) Strona internetowa Business Centre Club.
\(^{152}\) Strona internetowa Lubelskiego Związku Pracodawców.
\(^{153}\) Strona internetowa Lubelskiej Izby Rzemieślniczej.
Lubelskie Forum Pracodawców\textsuperscript{154},
Stowarzyszenie Lubelski Klub Biznesu\textsuperscript{155},
Izba Przemysłowo Handlowa Lublin\textsuperscript{156},
Izba Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie\textsuperscript{157}.
Do ośrodków wspomagania przedsiębiorczości należy także zaliczyć inkubatory przedsiębiorczości, które zasługują na szczególną uwagę ze względu na ich rolę w procesie tworzenia przedsiębiorstw. W 2013 r. w Lublinie funkcjonowało 7 inkubatorów, w tym 3 wyspecjalizowane w inkubacji innowacyjnych i technologicznych firm (por. tab. 76). Do najaktywniejszych zaliczają się: Inkubator Technologiczny Markiz oraz Lubelski Inkubator Przedsiębiorczości Politechniki Lubelskiej. Pierwszy z nich uczestniczył w realizacji kilkunastu różnych projektach (m.in. w szkoleniach dla inkubowanych firm czy w Lubelskim Obserwatorium Rynku Pracy), a pod jego opieką działało łącznie 59 firm. W drugim realizowano m.in. projekty wspierające rozwój społeczny, takie jak współpraca z liceami ogólnokształcącymi czy Fundacja Aktywnej Rehabilitacji, a 19 przedsiębiorstw działających w inkubatorze korzystało z kompleksowego wsparcia doradczego, szkoleniowego i technicznego.
Tabela 76: Wykaz inkubatorów funkcjonujących w Lublinie w 2013 r.
| Nazwa | Adres | Strona internetowa | Rok powstania |
|----------------------------------------------------------------------|--------------------------------------------|--------------------------------------|---------------|
| Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości KUL | ul. Droga Męczenników Majdanka 70 | www.aiplublin.inkubatory.pl | 2007 |
| Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości UMCS | ul. J. Sowińskiego 12 | www.inkubator.biz.pl | 2007 |
| Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości WSEI | ul. Mełgiewskiej 7/9 | www.aip.wsei.lublin.pl | 2006 |
| Akademicki Inkubator Przedsiębiorczości przy WSPiA | ul. Bursaki 12 | www.aiplublin.inkubatory.pl | 2011 |
| Lubelski Inkubator Przedsiębiorczości przy Politechnice Lubelskiej | ul. Nadbystrzycka 36 C | www.inkubator.pollub.pl | 2007 |
| Inkubator Progress | ul. Sowińskiego 7/6 | www.inkubatorprogress.pl | 2013 |
| Inkubator Technologiczny LPNT S.A. | ul. Dobrzańskiego 1 | www.inkubator.lpnt.pl | 2012 |
Źródło: Upracowanie własne
Ośrodki innowacji mają na celu promocję i inkubację innowacyjnej przedsiębiorczości, transfer technologii i dostarczanie usług proinnowacyjnych, aktywizację przedsiębiorczości akademickiej i współpracy nauki z biznesem. Wskazując podmioty zlokalizowane w Lublinie kierowano się przede wszystkim kryterium pełnionych przez nich funkcji, dlatego niejednokrotnie stanowią one powiązane bądź zależne od siebie jednostki organizacyjne. Do ośrodków działających w 2013 r. można zaliczyć:
- Lubelski Park Naukowo-Technologiczny S.A.\textsuperscript{158},
- Centrum Innowacji i Transferu Technologii Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego Sp. z o.o.\textsuperscript{159},
\textsuperscript{154} Strona internetowa Lubelskiego Forum Pracodawców.
\textsuperscript{155} Strona internetowa Stowarzyszenia Lubelski Klub Biznesu.
\textsuperscript{156} Strona internetowa Izby Przemysłowo Handlowej Lublin.
\textsuperscript{157} Strona internetowa Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie.
\textsuperscript{158} Strona internetowa Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego S.A.
\textsuperscript{159} Strona internetowa Centrum Innowacji i Transferu Technologii Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego Sp. z o.o.
Lubelskie Centrum Transferu Technologii Politechniki Lubelskiej\textsuperscript{160},
Centrum Innowacji i Zaawansowanych Technologii Politechniki Lubelskiej\textsuperscript{161},
Centrum Innowacji i Komercjalizacji Badań Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej\textsuperscript{162},
Centrum Transferu Wiedzy Uniwersytetu Medycznego w Lublinie\textsuperscript{163},
Centrum Wdrożeń i Innowacji Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Sp. z o. o.\textsuperscript{164},
Centrum Informatyzacji i Bezpieczeństwa Transportu Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji w Lublinie\textsuperscript{165},
Ośrodek Innowacji NOT – Federacja Stowarzyszeń Naukowo-Technicznych Naczelna Organizacja Techniczna\textsuperscript{166},
Wojewódzki Klub Techniki i Racjonalizacji w Lublinie\textsuperscript{167}.
Lubelski Park Naukowo–Technologiczny S.A. powstał w 2005 r. z inicjatywy Samorządu Województwa Lubelskiego oraz Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie by łączyć przepływ wiedzy i technologii pomiędzy jednostkami naukowymi a przedsiębiorcami. Działa w zakresie doradztwa w tworzeniu i rozwoju przedsiębiorstw, transferu technologii oraz przekształcania wyników badań naukowych i prac rozwojowych w innowacje technologiczne. LPNT S.A. udostępnia nieruchomości i infrastrukturę techniczną zapewniając przedsiębiorcom korzystne warunki prowadzenia działalności gospodarczej.
LPNT S.A. zlokalizowany jest przy ulicy Bohdana Dobrzańskiego 3 w Lublinie i znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie Podstrefy LUBLIN Specjalnej Strefy Ekonomicznej EURO-PARK Mielec.
Jego misją jest wspieranie rozwoju Województwa Lubelskiego poprzez stworzenie zinstytucjonalizowanej platformy dla współpracy lubelskich uczelni i biznesu.
Rysunek 15: Logo Lubelskiego Parku Naukowo–Technologicznego S.A.
Źródło: Strona internetowa Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego S.A.
W 2013 r. realizowano projekty, w wyniku których w najbliższych latach powstaną kolejne centra transferu wiedzy i innowacji. Należy tu wskazać w szczególności Ecotech Complex, realizowany przez konsorcjum 6 uczelni z woj. lubelskiego i podkarpackiego, którego koordynatorem jest UMCS, Innowacyjne Centrum Patologii i Terapii Zwierząt Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie, Centrum Badawczo-Innowacyjne Instytutu Agrofizyki PAN w Lublinie oraz Innowacyjne Centrum Diagnostyki, Badań i Analiz WSEI.
Niektóre instytucje otoczenia biznesu umożliwiają pozyskanie środków na finansowanie działalności gospodarczej. Z reguły nie stanowią one odrębnych instytucji otoczenia biznesu, ale należą do
\textsuperscript{160} Strona internetowa Lubelskiego Centrum Transferu Technologii Politechniki Lubelskiej.
\textsuperscript{161} Strona internetowa Centrum Innowacji i Zaawansowanych Technologii Politechniki Lubelskiej.
\textsuperscript{162} Strona internetowa Centrum Innowacji i Komercjalizacji Badań Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej.
\textsuperscript{163} Strona internetowa Centrum Transferu Wiedzy Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.
\textsuperscript{164} Strona internetowa Centrum Wdrożeń i Innowacji Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Sp. z o. o.
\textsuperscript{165} Strona internetowa Centrum Informatyzacji i Bezpieczeństwa Transportu Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji w Lublinie.
\textsuperscript{166} Strona internetowa Ośrodka Innowacji NOT.
\textsuperscript{167} Strona internetowa Wojewódzkiego Klubu Techniki i Racjonalizacji w Lublinie.
struktur istniejących podmiotów szkoleniowo-doradczych, wspomagających rozwój przedsiębiorczości, a zasilane są środkami z Unii Europejskiej oraz ze źródeł prywatnych. Do najważniejszych pozabankowych instytucji otoczenia biznesu, działających w Lublinie w 2013 r., można zaliczyć Lubelską Fundację Rozwoju (mechanizm finansowy Fundusz Pożyczkowy) oraz wchodzące w skład jej struktury holdingowej: Polski Fundusz Gwarancyjny Sp. z o.o. oraz Lubelski Fundusz Kapitałowy Sp. z o.o. Fundusz pożyczkowy posiadała także Polska Fundacja Ośrodków Wspomagania Rozwoju Gospodarczego „OIC Poland”, a fundusz kapitału załączkowego – Centrum Innowacji i Transferu Technologii Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego.
***
Przedsiębiorcy i przedsiębiorstwa tworzą miejsca pracy, są nośnikami postępu, a przy tym bogactwa. Opierając się często na innowacyjnych pomysłach nadają tempo rozwoju gospodarczego zarówno w ujęciu lokalnym, jak i krajowym czy globalnym. Budowanie kultury przedsiębiorczości to proces tworzenia odpowiedniej atmosfery i klimatu wśród społeczeństwa, dzięki czemu wzrasta w nim gotowość do podejmowania ryzyka założenia firmy. Klimat ten tworzony jest przez otoczenie biznesowe, instytucje finansowe, instytucje rządowe świadczące pomoc doradczą i finansową dla małych i nowo-powstających firm, ale również instytucje edukacyjne, rozumiejące istotę innowacji. Wzrost liczby zarejestrowanych w rejestrze REGON podmiotów gospodarki narodowej w Lublinie, a także analiza struktury całego sektora przedsiębiorstw wskazuje na rozwój kultury przedsiębiorczości w mieście. Bez wątpienia przyczyniają się do tego funkcjonujące klastry, instytucje otoczenia biznesu, lecz także działalność władz samorządowych oraz Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie. Konieczne jest dalsze wspieranie tworzenia ekosystemu przedsiębiorczości w Lublinie, opartego na lokalnych przedsiębiorstwach, kreatywnej przedsiębiorczości i transferze wiedzy do sektora biznesu, jako fundamentu do rozwoju gospodarczego miasta, wzrostu zamożności społeczeństwa i poprawy jakości życia mieszkańców.
C.4. Wspieranie przemysłów kreatywnych
Przemysły kreatywne to działania, które biorą się z indywidualnej kreatywności i talentu, i które mają zarazem potencjał kreowania bogactwa oraz zatrudnienia poprzez wytwarzanie i wykorzystywanie praw własności intelektualnej\(^{168}\). Rozwijanie przemysłów kreatywnych w Lublinie jest możliwe ze względu na odpowiedni potencjał wynikający z akademickiego i kulturalnego charakteru miasta sprzyjającego edukowaniu twórców produktów kreatywnych i wysokiemu popytowi na nie. Rozwój tego sektora jest dla miasta korzystny, bo bez wielkich inwestycji kreuje nowe miejsca pracy, zatrzymując utalentowanych absolwentów i pomagając w rewitalizacji przestrzeni. Ponadto angażuje twórcze jednostki z wielu środowisk, wspierając integrację społeczną i podnosząc ogólną jakość życia przez wskazywanie rozwiązań uwzględniających potrzeby różnych grup.
Oceniając postępy w zakresie wspierania przemysłów kreatywnych posłużyono się wskaźnikami ilościowymi i opisowymi. Zaprezentowano liczbę podmiotów działalności gospodarczej zaliczanych do sektora przemysłów kreatywnych w stosunku do ogólnej liczby funkcjonujących w mieście przedsiębiorstw oraz liczbę podmiotów zarejestrowanych w rejestrze REGON według wybranych klas i grup PKD 2007. Dokonano również analizy działań podejmowanych na rzecz wspierania przemysłów kreatywnych w mieście przez władze samorządowe (Wydział Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin), klastry i instytucje kultury.
Przemysły kreatywne dotyczą wielu rodzajów twórczej działalności w sferze produkcji dóbr i usług, a ich zakres nie jest precyzyjnie zdefiniowany. Próba zdiagnozowania potencjału oraz dynamiki rozwojowej przemysłów kreatywnych za pomocą klasyfikacji działalności gospodarczej (PKD 2007) jest o tyle utrudniona, że musi objąć wiele sekcji, działów i grup działalności o twórczym charakterze. Sama przynależność do działu czy grupy także nie jest jeszcze jednoznaczna z prowadzeniem działalności kreatywnej. Na potrzeby opracowania został dokonany wybór rodzajów działalności najlepiej oddających istotę sektora kreatywnego, zaprezentowany w poniższej tabeli 77.
Tabela 77: Sektor kreatywny wg klasyfikacji PKD 2007
| Film, wideo, muzyka |
|----------------------|
| 59.11 Działalność związana z produkcją filmów, nagrań wideo i programów telewizyjnych |
| 59.12 Działalność postprodukcyjna związana z filmami, nagrańiami wideo i programami telewizyjnymi |
| 59.13 Działalność związana z dystrybucją filmów, nagrań wideo i programów telewizyjnych |
| 59.14 Działalność związana z projekcją filmów |
| 59.2 Działalność w zakresie nagrań dźwiękowych i muzycznych |
| Wzornictwo (design) |
|---------------------|
| 13.20 Produkcja tkanin |
| 14.11 Produkcja odzieży skórzanej |
| 14.13 Produkcja pozostałej odzieży wierzchniej |
| 14.19 Produkcja pozostałej odzieży i dodatków do odzieży |
| 15.12 Produkcja torb bagażowych, torb ręcznych i podobnych wyrobów kaletniczych; produkcja wyrobów rymarskich |
| 15.20 Produkcja obuwia |
| 23.41 Produkcja ceramicznych wyrobów i ozdobnych |
| 31.02 Produkcja mebli kuchennych |
\(^{168}\) Jest to definicja wprowadzona w Wielkiej Brytanii w latach 90. przez Zespół ds. Przemysłów Kreatywnych (*Creative Industries Taskforce*).
| 31.04 Produkcja pozostałych mebli |
| 32.12 Produkcja wyrobów jubilerskich i podobnych |
| 32.13 Produkcja sztucznej biżuterii i wyrobów podobnych |
| 32.40 Produkcja gier i zabawek |
| 74.10 Działalność w zakresie specjalistycznego projektowania |
**Architektura**
| 71.11 Działalność w zakresie architektury |
**Reklama**
| 73.11 Działalność agencji reklamowych |
**Oprogramowanie, gry komputerowe**
| 58.2 Działalność wydawnicza w zakresie oprogramowania |
| 58.21 Działalność wydawnicza w zakresie gier komputerowych |
| 58.29 Działalność wydawnicza w zakresie pozostałego oprogramowania |
| 62.01 Działalność związana z oprogramowaniem |
| 62.02 Działalność związana z doradztwem w zakresie informatyki |
| 62.03 Działalność związana z zarządzaniem urządzeniami informatycznymi |
| 62.09 Pozostała działalność usługowa w zakresie technologii informatycznych i komputerowych |
**Rynek wydawniczy**
| 58.11 Wydawanie książek |
| 58.19 Pozostała działalność wydawnicza |
**Media**
| 60.10 Nadawanie programów radiofonicznych |
| 60.20 Nadawanie programów telewizyjnych ogólnodostępnych i abonamentowych |
| 58.13 Wydawanie gazet |
| 58.14 Wydawanie czasopism i pozostałych periodyków |
**Działalność artystyczna, twórcza, kulturalna**
| 74.20 Działalność fotograficzna |
| 74.90 Pozostała działalność profesjonalna, naukowa i techniczna, gdzie indziej niesklasyfikowana |
| 90.01 Działalność związana z wystawianiem przedstawień artystycznych |
| 90.03 Artystyczna i literacka działalność twórcza |
| 90.04 Działalność obiektów kulturalnych |
| 91.01 Działalność bibliotek i archiwów |
| 91.02 Działalność muzeów |
**Sprzedaż detaliczna dóbr kultury**
| 47.61 Sprzedaż detaliczna książek prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach |
| 47.63 Sprzedaż detaliczna nagrą dźwiękowych i audiowizualnych prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach |
| 47.78 Sprzedaż detaliczna pozostałych wyrobów prowadzona w wyspecjalizowanych sklepach |
Źródło: Wsparcie przemysłów kreatywnych w Lublinie. Analiza potencjału i kierunki rozwoju, Lubelskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, Lublin 2012 r.
Przedsiębiorstwa należące do sektora przemysłów kreatywnych w Lublinie w 2013 r. stanowiły 8,89% ogólnej liczby podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w rejestrze REGON (por. tab. 78). W 2013 r. w Lublinie funkcjonowały łącznie 3 852 przedsiębiorstwa kreatywne, z czego 3 742 (a więc ponad 97%) zatrudniały od 0 do 9 osób. Przemysły kreatywne charakteryzują się nieco większym rozdrobnieniem na tle całego sektora przedsiębiorstw.
Tabela 78: Liczba podmiotów działalności gospodarczej zaliczanych do sektora przemysłów kreatywnych do ogólnej liczby podmiotów
| Liczba podmiotów ogółem | W tym o przewidywanej liczbie pracujących |
|--------------------------|------------------------------------------|
| | 0–9 | 10–49 | 50–249 | 250–999 | 1000 i więcej |
| Liczba podmiotów należących do sektora kreatywnego | 3 852 | 3 742 | 84 | 23 | 3 | 0 |
| Łączna liczba podmiotów gospodarki narodowej | 43 334 | 41 625 | 1 303 | 338 | 50 | 18 |
| Odsetek podmiotów sektora kreatywnego | 8,89% | 8,99% | 6,45% | 6,80% | 6,00% | 0,00% |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
W tabeli 79 zaprezentowano szczegółowe dane o podmiotach gospodarki narodowej zarejestrowanych w rejestrze REGON i należących do sektora przemysłów kreatywnych zgodnie z zaproponowaną klasyfikacją opartą na PKD. Najwięcej podmiotów (676 firm) prowadziło „Pozostałą działalność profesjonalną, naukową i techniczną, gdzie indziej niesklasyfikowaną”, 467 przedsiębiorstw prowadziło „Działalność agencji reklamowych”, zaś 435 – „Działalność związana z oprogramowaniem”.
Tabela 79: Podmioty gospodarki narodowej zarejestrowane w rejestrze REGON z terenu Lublina według wybranych klas grup PKD w 2013 r.
| PKD | Liczba podmiotów | W tym o przewidywanej liczbie pracujących |
|-------|------------------|------------------------------------------|
| | | 0–9 | 10–49 | 50–249 | 250–999 | 1000 i więcej |
| 13.20 | - | - | - | - | - | - |
| 14.11 | 12 | 10 | 2 | - | - | - |
| 14.13 | 201 | 184 | 10 | 6 | 1 | - |
| 14.19 | 22 | 22 | - | - | - | - |
| 15.12 | 18 | 17 | - | 1 | - | - |
| 15.20 | 8 | 6 | 1 | - | 1 | - |
| 23.41 | 12 | 11 | 1 | - | - | - |
| 31.02 | 81 | 81 | - | - | - | - |
| 31.09 | 45 | 45 | - | - | - | - |
| 32.12 | 44 | 42 | 2 | - | - | - |
| 32.13 | 16 | 16 | - | - | - | - |
| 32.40 | 6 | 6 | - | - | - | - |
| 47.61 | 38 | 36 | 1 | 1 | - | - |
| 47.63 | - | - | - | - | - | - |
| 47.78 | 292 | 278 | 13 | 1 | - | - |
| 58.11 | 96 | 93 | 3 | - | - | - |
| 58.13 | 20 | 17 | 3 | - | - | - |
| 58.14 | 22 | 21 | 1 | - | - | - |
| 58.19 | 50 | 49 | 1 | - | - | - |
| 58.2 | 29 | 28 | - | 1 | - | - |
| 58.21 | 4 | 4 | - | - | - | - |
| 58.29 | 25 | 24 | - | 1 | - | - |
| 59.11 | 115 | 114 | 1 | - | - | - |
| 59.12 | 8 | 8 | - | - | - | - |
| 59.13 | 2 | 2 | - | - | - | - |
| 59.14 | 4 | 4 | - | - | - | - |
| 59.2 | 19 | 19 | - | - | - | - |
| 60.10 | 7 | 5 | 1 | 1 | - | - |
| 60.20 | 5 | 5 | - | - | - | - |
| 62.01 | 435 | 431 | 4 | - | - | - |
| 62.02 | 158 | 156 | 2 | - | - | - |
| 62.03 | 45 | 45 | - | - | - | - |
| 62.09 | 92 | 91 | 1 | - | - | - |
| 71.11 | 254 | 250 | 4 | - | - | - |
| 73.11 | 467 | 451 | 16 | - | - | - |
| 74.10 | 155 | 154 | 1 | - | - | - |
| 74.20 | 190 | 190 | - | - | - | - |
| 74.90 | 676 | 670 | 5 | - | 1 | - |
| 90.01 | 70 | 64 | 3 | 3 | - | - |
| 90.03 | 71 | 70 | 1 | - | - | - |
| 90.04 | 18 | 10 | 6 | 2 | - | - |
| 91.01 | 15 | 11 | 1 | 3 | - | - |
| 91.02 | 5 | 2 | - | 3 | - | - |
SUMA 3 852 3 742 84 23 3 0
Źródło: Dane Urzędu Statystycznego w Lublinie
Wzmocnieniu potencjału rozwoju branż kreatywnych w Lublinie służył zainaugurowany w 2013 r. projekt *Kreatywni 2013*.\(^{69}\) Celem projektu realizowanego przez Wydział Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin jest identyfikacja kreatywnych osób z Lublina prowadzących działalność oraz tworzących oryginalne rozwiązania. Prezentowane prace są dobrą, rynkową praktyką inspirowającą innych. Projekt powstał z przekonania, że ludzie reprezentujący przemysły kreatywne poprzez swoją innowacyjność stanowią grupę o dużej wartości dodanej wśród przedsiębiorców. Kapitał społeczny w postaci osób kreatywnych stanowi siłę napędową innowacyjnej gospodarki Lublina. Projekt wspiera przyciąganie talentów, rozwijanie technologii i budowanie reputacji miejsca przyjaznego do prowadzenia biznesu. Do uczestnictwa w projekcie zgłosiło się 200 kandydatów, z których zostało wybranych 12 osób, które wzięły udział w sesjach zdjęciowych i wywiadach.
W ramach projektu 7 czerwca 2013 r. w Galerii Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. H. Łopacińskiego miało miejsce otwarcie wystawy Kreatywni 2013. Wystawa ta to fotograficzna opowieść o lubelskiej klasie kreatywnej – twórcach i przedsiębiorcach działających na styku sztuki, rzemiosła oraz technologii. Ekspozycję tworzyły fotografie powstałe w ramach 12 sesji zdjęciowych, opis procesu twórczego oraz obraz miejsca pracy i ostatecznego produktu. Zdjęciom towarzyszyły krótkie opowieści o każdym uczestniku. W przyszłości materiał zdjęciowy zostanie przekazany uczestnikom projektu i będzie wykorzystywany w indywidualnej promocji ich działalności. Zdjęcia będą także szeroko wykorzystywane w komunikacji potencjału biznesowego Lublina jako miasta przyjaznego klasie kreatywnej.
Jednym z rodzajów twórczej działalności gospodarczej o wysokim potencjale rozwojowym są niektóre segmenty przemysłu odzieżowego, charakteryzujące się wąską specjalizacją i nastawieniem na indywidualne preferencje konsumentów. Przejawem aktywności podmiotów w tym segmencie jest Klaster Designu Innowacji i Mody, założony w 2013 r. Klaster zrzesza organizacje pozarządowe, instytucje, otoczenie biznesu, projektantów, stylistów i przedsiębiorstwa. Jego misją jest stworzenie warunków rozwoju innowacji m.in. szeroko pojętego wzornictwa przemysłowego oraz branży odzieżowej, która stanowi istotny segment przemysłu w regionie. Klaster jest platformą szeroko rozumianej współpracy lubelskiego środowiska naukowego, projektantów i producentów oraz promocji lubelskich marek mającej na celu budowanie powiązań pomiędzy nimi dla zwiększenia ich innowacyjności, efektywności oraz promocji i rozwoju mierzonego wzrostem konkurencyjności i ekspansji na nowe rynki.
Warto zwrócić uwagę także na dwa wydarzenia branżowe, promowane przez Urząd Miasta: konferencję „Szanse i zagrożenia rozwoju branży odzieżowej na Lubelszczyźnie”, która odbyła się 27 czerwca 2013 r. w Nałęczowie, oraz trzecią edycję targów mody i designu Lublin Pop-Up Shop, zorganizowaną 7 grudnia 2013 r. w Centrum Kultury w Lublinie.
\(^{69}\) Strona internetowa projektu *Kreatywni*.
Na rozwój przemysłów kreatywnych wpływa wiele czynników o charakterze lokalnym takich jak: kapitał ludzki i społeczny, rodzaj i poziom wykształcenia, zapotrzebowanie na produkty i usługi „kreatywne”, otoczenie gospodarcze, kultura i różnorodność czy poziom rozwoju społeczeństwa informacyjnego. Stąd też wsparcie tego sektora wymaga stworzenia programu działań dostosowanego do lokalnego kontekstu poprzez poszukiwanie związków między biznesem a wieloma innymi dziedzinami. Przedsiębiorstwa należące do sektora przemysłów kreatywnych w Lublinie w 2013 r. stanowiły 8,89% ogólnej liczby podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w rejestrze REGON. Wspieraniu przemysłów kreatywnych służył między innymi zainaugurowany w 2013 r. przez Wydział Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin projekt Kreatywni – potrzeba jego powstania znalazła wyraz w liczbie osób, które zgłosiły chęć udziału w projekcie – spośród 200 kandydatów wybrano 12, które wzięły udział w sesjach zdjęciowych i wywiadach. Jednakże sektor ten wspierany jest również przez inne instytucje, np. Centrum Kultury w Lublinie, czy funkcjonujące w Lublinie klastry. Dalszy rozwój tego sektora wpisuje się doskonale w cele zapisane w obszarze przedsiębiorczości – należy bowiem pamiętać, że podejmowane w jego ramach działania mają doprowadzić do uelastycznienia i dywersyfikacji gospodarczej miasta.
D. Akademickość
Trudno sobie wyobrazić rozwój Lublina bez wymiaru akademickiego, ponieważ co piąty mieszkaniec Miasta jest studentem, a kadra nauczycieli akademickich liczy blisko 6 tysięcy osób. Opisując akademicki charakter miasta, często nie umiemy jednak wyjść poza argumenty czysto statystyczne. Współczesny etos akademicki powstaje na styku uniwersytetu i miasta, jego mieszkańców, biznesu, kultury i innych partnerów. Powinniśmy do niego dążyć zarówno w sensie idei, jak i pragmatycznych efektów wynikających z synergicznego i symbiotycznego modelu współpracy i wzajemnych relacji. Osiągnięcie tego celu jest możliwe tylko przez zbudowanie prawdziwego partnerstwa między miastem a uczelniami oraz przez konsolidację środowiska akademickiego.
Poszczególne aspekty rozwoju Lublina akademickiego tworzą czytelną strukturę. Umiejednarożowanie uczelni oraz ich symbioza z otoczeniem dotyczą intensyfikacji relacji uniwersytetów z ich dalszym i bliższym sąsiedztwem. Pozostałe dwa Cele skupiają się na przepływie przez uczelnie młodych ludzi. Budowanie akademickiego „ducha miejsca” dotyczy okresu studiów, a troska o młodych ludzi przed i po studiach – okresu, kiedy wybierają miejsce swojego zamieszkania, którym może, ale nie musi być Lublin.
D.1. Umiejednarożowanie uczelni
Międzynarodowa ranga uczelni wyraża się w wielu wymiarach, m.in. w atrakcyjności studiów wśród zagranicznych kandydatów (a więc i w odsetku zagranicznych studentów), w obecności uczelni w międzynarodowych badaniach i sieciach współpracy czy też w podejmowaniu tematów badawczych o znaczeniu międzynarodowym. Obecność uczelni na arenie międzynarodowej przynosi im, obok prestiżu, także inspiracje do pozytywnych zmian, które w obszarze szkolnictwa wyższego często przychodzą z zewnątrz. Równie ważna jest obecność zagranicznych naukowców na lubelskich uczelniach, co jest czynnikiem budującym range tak uczelni, jak i miasta. Osiągnięcie tych celów wymaga przede wszystkim aktywnych działań samych uczelni wyższych, jednak miasto również deklaruje swoje zaangażowanie w tym obszarze. Warto także zwrócić uwagę na synergię z działaniami instytucji miasta realizujących strategię w innych obszarach Strategii Lublin 2020, zwłaszcza tych mających na celu wzmacnianie otwartości kulturowej (cel A.3.) oraz wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego (cel B.4.).
Analizując realizację celu „Umiejednarożowanie uczelni” posłużyono się wskaźnikami opisowymi i ilościowymi. W pierwszej kolejności przybliżone zostały dane o liczbie studentów zagranicznych, następnie o liczbie kierunków prowadzonych w językach obcych i wynikach lubelskich uniwersytetów w rankingu Umiejednarożowania „Perspektywy”. Wskazano także inicjatywy uczelni w zakresie współpracy z zagranicznymi ośrodkami akademickimi oraz zaprezentowano projekty realizowane z inicjatywy Urzędu Miasta. Analizę zamyka zestawienie korzyści, jakie niesie ze sobą rosnąca liczba studentów zagranicznych.
Lublin jest największym ośrodkiem akademickim we wschodniej Polsce. Młodych ludzi przyciągają na lubelskie uniwersytety niepowtarzalny klimat, ceniona kadra oraz różnorodność kierunków
kształcenia: od technicznych, przez medyczne, po humanistyczne i artystyczne. Na kilku cieszących się renomą uczelniach publicznych i w zdobywających prestiż niepublicznych szkołach wyższych pod koniec 2013 r.\textsuperscript{170} studiowało łącznie 71 913 studentów, z czego 4,29% stanowili studenci zagraniczni. Pod względem odsetka studentów zagranicznych Lublin zajął pierwsze miejsce w kraju, wyprzedzając Warszawę. Szczegółowe informacje o strukturze studentów zagranicznych w przekroju uczelni oraz narodowości zaprezentowano w ramce 8.
Tabela 80: Liczba studentów zagranicznych w stosunku do ogólnej liczby studentów
| Liczba studentów zagranicznych | Rok akademicki 2013/2014 |
|-------------------------------|--------------------------|
| Liczba studentów ogółem | 3 082 |
| Stosunek liczby studentów zagranicznych do liczby studentów ogółem | 71 913 |
| | 4,29% |
\textit{Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych oraz raportu Study in Poland. Studenci zagraniczni w Polsce 2014}
W roku akademickim 2013/2014 w ofercie lubelskich uczelni znalazło się 10 kierunków prowadzonych w języku obcym: 2 kierunki na Uniwersytecie Medycznym (lekarski i lekarsko-dentystyczny), 5 kierunków na Uniwersytecie Przyrodniczym (na poziomie studiów doktoranckich), 2 kierunki na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (filozofia i europeistyka) oraz 1 kierunek na Wyższej Szkole Ekonomii i Innowacji (ekonomia). Informacje na ten temat znajdują się w tabeli 81. UMCS nie prowadzi studiów w języku obcym, jednak jedna specjalność na Wydziale Chemii oraz część zajęć realizowanych na Wydziale Humanistycznym na kierunku kognitywistyka było prowadzonych w języku obcym.
Tabela 81: Liczba kierunków prowadzonych w językach obcych na uczelniach wyższych
| Uczelnia | 2013 |
|-----------------------------------------------|------|
| Uniwersytet Marii Curie-Sklodowskiej | 0 |
| Katolicki Uniwersytet Lubelski | 2 |
| Politechnika Lubelska | 0 |
| Uniwersytet Medyczny | 2 |
| Uniwersytet Przyrodniczy | 5 (studia doktoranckie) |
| Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji | 1 |
| Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji | 0 |
| Wyższa Szkoła Nauk Społecznych | 0 |
Uwagi: Brak danych dla Wyższej Szkoły Społeczno-Przyrodniczej
\textit{Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych przekazanych przez poszczególne uczelnie}
\textsuperscript{170} Zgodnie z harmonogramem przyjętym w publikacjach GUS, dane za 2013 r. prezentuje się według stanu w dniu 30 listopada. W dalszej części raportu analiza dotyczy więc roku akademickiego 2013/2014.
Uczelnią, na której studiuje największa liczba studentów zagranicznych w Lublinie, jest Uniwersytet Medyczny, kształcący 35% ogółu studentów spoza Polski. Na drugim miejscu w tej dziedzinie znajduje się Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej (21% studentów), a dalej Katolicki Uniwersytet Lubelski (12%), Wyższa Szkoła Społeczno-Przyrodnicza (10%), Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji (8%) oraz Politechnika Lubelska (7%).
Wykres 8: Studenci zagraniczni na poszczególnych uczelniach w Lublinie
Źródło: Opracowanie własne na podstawie raportu Study in Poland. Studenci zagraniczni w Polsce 2014, s. 81
Wśród studentów zagranicznych studiujących w Lublinie największą grupę stanowią osoby pochodzące z Ukrainy (49% ogólnej liczby studentów zagranicznych). Na drugim miejscu znajdują się obywatele Tajwanu (9%), dalej Stanów Zjednoczonych (6%) oraz Norwegii i Białorusi (po 5%). Wśród krajów pochodzenia studentów znalazły się również: Arabia Saudyjska, Hiszpania, Turcja, Indie, Słowacja, Kanada, Czechy, Wielka Brytania, Szwecja, Tajlandia, Nigeria, Francja, Kazachstan, Litwa, Chiny Niemcy, Pakistan i inne.
Wykres 9: Studenci zagraniczni w Lublinie w podziale na kraje pochodzenia
Źródło: Opracowanie własne na podstawie raportu Study in Poland. Studenci zagraniczni w Polsce 2014, s. 81
Syntetycznych informacji o umiędzynarodowieniu lubelskich uczelni wyższych dostarcza ranking publikowany przez portal edukacyjny „Perspektywy” w części dotyczącej umiędzynarodowienia. W kalkulacji wskaźnika umiędzynarodowieniabrane są takie kryteria, jak: liczba programów studiów w językach obcych, liczba studiujących w językach obcych, liczba studentów – cudzoziemców, liczba nauczycieli akademickich z zagranicy, popularność programów wymiany studenckiej oraz wielokulturowość środowiska studenckiego – liczba krajów, z których pochodzi min. 10 studentów cudzoziemców. Szczegółowe informacje o metodologii tej części rankingu zaprezentowano w ramce 3. W roku akademickim
2013/2014, w pierwszej pięćdziesiątce uczelni znalazły się: Uniwersytet Medyczny (miejsce 12.), Katolicki Uniwersytet Lubelski (miejsce 40.), Politechnika Lubelska (miejsce 41.). Informacja o wynikach uczelni w poszczególnych dziedzinach znajduje się w tabeli 82.
Tabela 82: Wyniki uczelni lubelskich w Rankingu Umiędzynarodowienia „Perspektywy 2014”
| | Wskaźnik umiędzynarodowienia | Programy studiów w j. obcych | Studiujący w językach obcych | Studenci cudzoziemcy | Nauczyciele akademicy z zagranicy | Wymiana studencka (wyjazdy) | Wymiana studencka (przyjazdy) | Wielokulturowość |
|-----|-----------------------------|-------------------------------|-----------------------------|----------------------|----------------------------------|-----------------------------|-------------------------------|-----------------|
| UM | 49,56 | 8,33 | 68,32 | 49,70 | 0,32 | 3,91 | 2,96 | 65,00 |
| KUL | 17,66 | 11,11 | 6,04 | 7,97 | 12,76 | 23,86 | 8,02 | 20,00 |
| PL | 17,17 | 2,78 | 2,18 | 3,61 | 6,26 | 61,69 | 51,62 | 5,00 |
| UMCS| 8,12 | 0,00 | 0,00 | 9,25 | 7,51 | 16,31 | 6,27 | 10,00 |
| UP | 2,76 | 0,00 | 0,00 | 1,89 | 2,81 | 6,05 | 3,27 | 5,00 |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych przekazanych przez poszczególne uczelnie oraz informacji dostępnych na stronie internetowej www.perspektywy.pl
W rankingu „Perspektywy 2014” umieszczone zostały uczelnie akademickie (publiczne oraz niepubliczne), które w roku akademickim 2013/2014 posiadały co najmniej jedno uprawnienie do nadawania stopnia doktora, min. 200 studentów studiów stacjonarnych oraz dorobek bibliograficzny. W Rankingu Uczelni Akademickich uwzględniono szkoły, które miały minimum dwa roczniki absolwentów i wzięły udział w badaniach ankietyowych. Wynik najlepszy w ramach danego kryterium to 100 punktów. Pozostałe wyniki są wartościami względnymi odniesionymi do najlepszego wyniku w danym kryterium (np. wartość 64,5 oznacza, że dana uczelnia w tym kryterium wypracowała 64,5% wyniku najlepszej uczelni w danym kryterium). W części „Umiędzynarodowienie” brane były pod uwagę następujące kryteria (w nawiasie podano wagę kryterium zastosowaną w kalkulacji subindeksu „Umiędzynarodowienie studiów”):
- Programy studiów w językach obcych w roku akademickim 2012/2013 i 2013/2014 – parametr liczony jako suma programów studiów prowadzonych w językach obcych. (4/15)
- Studiujący w językach obcych – parametr mierzony liczbą studentów studiujących w j. obcych w roku akademickim 2014/2015 w odniesieniu do ogółu studentów. (4/15)
- Studenci cudzoziemcy – liczba studentów obcokrajowców w proporcji do ogólnej liczby studentów. (3/15)
- Nauczyciele akademicy z zagranicy – liczba nauczycieli akademickich cudzoziemców w stosunku do ogólnej liczby nauczycieli akademickich. (1/15)
- Wymiana studencka (wyjazdy) – liczba studentów wyjeżdżających w ramach wymiany zagranicznej, na co najmniej jeden semestr w roku akademickim 2013/2014, z wyeksponowaniem wyjazdów w ramach programu Erasmus, w proporcji do ogólnej liczby studentów. (1/15)
- Wymiana studencka (przyjazdy) – liczba studentów przyjeżdżających w ramach wymiany, na co najmniej jeden semestr w roku akademickim 2013/2014, z wyeksponowaniem przyjazdów w ramach programu Erasmus, w proporcji do ogólnej liczby studentów. (1/15)
- Wielokulturowość środowiska studenckiego – liczba krajów, z których pochodzi min. 10 studentów cudzoziemców. (1/15)
Źródło: Portal Perspektywy. Metodologia Rankingu Akademickiego Szkół Wyższych 2014
W ramach współpracy z zagranicznymi ośrodkami akademickimi, w 2013 r. lubelskie uczelnie podejmowały szereg inicjatyw, wśród których w szczególności wskazać należy następujące działania:
- Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej współpracował z zagranicznymi ośrodkami akademickimi w ramach 96 umów ramowych i 15 międzynarodowych projektów badawczych. Zakres współpracy obejmuje realizację projektów mających na celu podniesienie jakości edukacji, wspieranie działalności badawczej, promowanie wymiany międzynarodowej, popularyzację programów współpracy. Jedną z kluczowych inicjatyw jest wydawnictwo międzynarodowe ToKnowPress, będące efektem współpracy Kasetsart University (Bangkok, Tajlandia), International School for Social and Business Studies (Celje, Słowenia) oraz Uniwersytetu Marii Curie–Skłodowskiej\(^{72}\).
- Uniwersytet Medyczny współpracował z 29 ośrodkami zagranicznymi w ramach programu Erasmus+ oraz realizował 32 inne umowy z zagranicznymi ośrodkami akademickimi w zakresie współpracy naukowo-dydaktycznej poza tym programem. Realizowano także międzynarodowy projekt badawczy w konsorcjum naukowym na zasadzie współpracy badawczej\(^{72}\).
- Uniwersytet Przyrodniczy w 2013 r. realizował 12 umów o współpracy z ośrodkami akademickimi. Poza umowami o współpracy odbywała się współpraca z 5 uniwersytetami zagranicznymi. Do kluczowego zrealizowanego projektu naukowo-badawczego należy Projekt z 7. Programu Ramowego UE 2007–2013 w zakresie: Nowe metody przetwarzania w efektywnej gospodarce osadami ściekowymi. Koordynatorami projektu była CNR-IRSA Italia, natomiast partnerami – INCA Italia, Uni-Brescia Italia, EAWAG Szwajcaria, BFG Niemcy, UniBielsko Polska, UniLublin Polska, URCA Francja, UB Hiszpania, UniChalmers Szwecja, 3VGreenagle Italia, Vermicon Niemcy, TWE Niemcy, AnoxKaldnes Szwecja, ATEMIS Niemcy, Mediterranea Acque Italia oraz AAFC Kanada\(^{73}\).
- Politechnika Lubelska utrzymywała stałe kontakty z instytucjami i środowiskami naukowymi na całym świecie w ramach ponad 120 umów o współpracy, przy czym w 2013 r. zawarła 25 nowych porozumień w ramach współpracy naukowo-badawczej. Działalność Politechniki Lubelskiej w zakresie współpracy z zagranicznymi ośrodkami akademickimi w 2013 r. koncentrowała się głównie na prowadzeniu wspólnych badań w naukach podstawowych i stosowanych, wymianie pracowników naukowych, udziale w zjazdach naukowych, wymianie wyników badań, publikacji i innych informacji naukowych czy mobilności studentów. Istotnym efektem współpracy jest skorzystanie z europejskich i światowych programów wymiany akademickiej (m.in. w ramach programów CEMCAST, PK AERO, Politechnika przyszłości, ERASMUS/MUNDUS, Maria Curie, JUVENTUS PLUS, LEONARDO DA VINCI - PARTNERSHIP czy BISNEP) przez ponad 120 nauczycieli akademickich\(^{74}\).
---
\(^{72}\) Opracowanie na podstawie danych Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
\(^{73}\) Opracowanie na podstawie danych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie.
\(^{74}\) Opracowanie na podstawie danych Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie.
\(^{75}\) Opracowanie na podstawie danych Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie.
Katolicki Uniwersytet Lubelski prowadził intensywną współpracę w zakresie wymiany pracowników oraz prowadził wspólne badania naukowe i projekty dydaktyczne, współpracując ze 107 ośrodkami naukowymi z 24 krajów. W 2013 r. KUL podpisał 146 umów Erasmus dla różnych kierunków studiów i 17 umów bilateralnych o współpracy, a z wymiany skorzystało 88 pracowników uniwersytetu\(^{175}\).
Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji w 2013 r. realizowała 27 umów o współpracy z zagranicznymi ośrodkami akademickimi. Prowadzono także zagraniczne projekty: *Competences of future (COFFE)* „Youth Enterprise and Unemployment” oraz *TrainCoDe – Developing senior human capital and promoting active aging through teaching and coaching* (program operacyjny Leonardo da Vinci, działanie: Transfer of Innovation); *Improvement Science Training for European Healthcare Workers* i *Family Health Nursing in European Communities* (w ramach programu: Uczenie się przez całe życie – Erasmus Projekty Wielostronne) oraz projekty wymiany studentów i pracowników WSEI z uczelniami partnerskimi\(^{176}\).
Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji prowadziła współpracę z zagranicznymi ośrodkami akademickimi w 2013 r. polegającą na wymianie studentów i pracowników naukowych w ramach Programu Erasmus oraz Funduszu Stypendialnego i Szkoleniowego\(^{177}\).
Wzmocnieniu pozycji Lublina jako atrakcyjnego ośrodka kształcenia dla studentów zagranicznych służy współpraca Urzędu Miasta z 9 lubelskimi uczelniami wyższymi. Odpowiedzią na rosnące zainteresowanie obcokrajowców studiami w Lublinie jest projekt *Study in Lublin*, który ma służyć wspieraniu uczelni w pozyskiwaniu studentów spoza Polski. Projekt jest połączony z portalem informacyjnym, na którym potencjalni studenci mogą znaleźć wszystkie interesujące ich informacje: od oferty edukacyjnej, przez programy stypendialne, po praktyczne porady dotyczące niezbędnych formalności i organizacji pobytu, w kilku językach.
W ramach projektu kilka razy w roku organizowane są spotkania z młodymi ludźmi w Polsce i za granicą. Przedstawiciele Urzędu Miasta Lublin i lubelskich uczelni odwiedzają konsulaty i szkoły polonijne, prezentują ofertę edukacyjną, zapraszają do Lublina maturzystów. Reprezentacja Lublina jest obecna na corocznych targach edukacyjnych na Ukrainie (Kijów), w Kazachstanie (Almaty), Gruzji (Tbilisi), Turcji (Istanbul), Czechach (Praga) i Białorusi (Mińsk). Organizowane są również wyjazdy promocyjne, na których prezentowana jest oferta promocyjna Lublina. Dotychczas miały miejsce wyjazdy na Ukrainę: do Łucka, Kowla, Równego, Żytomierza, Kijowa, Zdołbunowa, Winnicy, Chmielnickiego, Tarnopola, Odessy i Mikołajewa. Miasto zaprasza uczelnie do prezentacji swojej oferty edukacyjnej w ramach Dni Miast Partnerskich, organizuje dodatkowe spotkania w szkołach, Urzędzie Miasta czy konsulatach RP. Zaangażowanie Urzędu Miasta Lublin na rzecz zagranicznych studentów zostało docenione
---
\(^{175}\) Opracowanie na podstawie danych Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego.
\(^{176}\) Opracowanie na podstawie danych Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji.
\(^{177}\) Opracowanie na podstawie danych Wyższej Szkoły Przedsiębiorczości i Administracji.
w kraju i za granicą. Projekt otrzymał m.in. trzy nagrody za aktywny udział w targach edukacyjnych i turystycznych na Ukrainie (w Kijowie i w Odessie) oraz w 2014 r. na Forum Polityk Migracyjnych w Warszawie.
Od 2013 r. w Wydziale Strategii i Obsługi Inwestorów Urzędu Miasta Lublin realizowany jest projekt *EUniverCities*. Ma on na celu tworzenie warunków niezbędnych dla rozwoju uczelni – rozwijanie infrastruktury technicznej, pobudzanie życia kulturalnego, przedsiębiorczości, rynku pracy oraz umiędzynarodowienia, rozwijanie współpracy miasta z uniwersytetami na rzecz zrównoważonego rozwoju gospodarki oraz lokalnej społeczności. Wspólnie z Lublinem udział w projekcie bierze 9 miast: Delft (Holandia) – miasto wiodące, Akwizgran (Niemcy), Aveiro (Portugalia), Gandawa (Belgia), Lecce (Włochy), Linköping (Szwecja), Magdeburg (Niemcy), Tampere (Finlandia) i Warna (Bułgaria). W ramach projektu w Lublinie została powołana Lokalna Grupa Wsparcia, która pracowała nad 3 zagadnieniami:
1) Jak przyciągać i zatrzymywać talenty w Lublinie?
2) Platforma współpracy na linii miasto-uczelnia.
3) Urbanistyczne i planistyczne aspekty rozwoju miasta.
Obecność studentów zagranicznych w Lublinie daje wiele korzyści. Łączne przychody uczelni z tytułu wpływów od zagranicznych studentów wyniosły ok. 48,09 mln zł, przy czym ponad 85% przychodów przypada na Uniwersytet Medyczny w Lublinie. Dzięki wzrostowi liczby studentów zagranicznych, w roku akademickim 2013/2014 w stosunku do poprzedniego roku wpływy uczelni i innych instytucji zwiększyły się o ok. 11 mln zł rocznie. Obok efektów finansowych należy także dostrzegać korzyści niematerialne: rywalizowanie o zagranicznych studentów wpływa na podnoszenie jakości edukacji akademickiej, a studenci polscy dzięki obcokrajowcom poznają inne kultury i style życia.
Studenci generują także popyt na wiele dóbr i usług. Badania przeprowadzone w 2013 r. przez Fundację Uniwersytetu Marii-Curie Skłodowskiej pokazują, że osoby studiujące w Lublinie zostawiają miesięcznie w mieście ok. 50 mln zł. Studenci generują popyt na wynajem ok. 7 tys. mieszkań, przez co coraz częściej mieszkańcy Lublina decydują się na zakup mieszkania przeznaczonego typowo pod wynajem. Ponadto, studenci stanowią 1/3 wszystkich uprawnionych do tańszych przejazdów komunikacją miejską, przez co z roku na rok Zarząd Transportu Miejskiego wraz z początkiem roku akademickiego sprzedaje więcej biletów. Na obecności studentów zyskują także taksówkarze (studenci generują ¼ weekendowych kursów), punkty xero, sklepy papiernicze, jak również sieci handlowe, punkty gastronomiczne, centra kultury, kina, teatry.
Wydatki studentów w trakcie roku akademickiego stanowią ok. 15% wydatków stałych mieszkańców Lublina. Z badań wynika, że student pochodzący z Lublina wydaje miesięcznie 622 zł, student spoza Lublina, który mieszka na stancji lub w akademiku – 820 zł, student zagraniczny studiujący na
---
178 M. Lipowski, R. Furtak, *Analiza ilościowa i jakościowa ekonomiczno-społecznych uwarunkowań akademickości miasta Lublin. Raport z badań*, Fundacja Uniwersytetu Marii-Curie Skłodowskiej, Lublin 2013 r.
Uniwersytecie Medycznym (również bez opłat ponoszonych na studia) – 3 600 zł, a pozostali studenci zagraniczni – 946 zł.
***
Podsumowując realizację celu D.1. Umiejscowienie uczelni należy podkreślić ogromny potencjał lubelskich ośrodków akademickich w tym zakresie, który pozytywnie oddziała na rozwój całego miasta. O istnieniu tego potencjału świadczy zarówno najwyższy odsetek studentów zagranicznych wśród polskich miast, jak i bliskość Ukrainy, predestynująca Lublin do roli najważniejszego centrum akademickiego dla osób tej narodowości. Rosnący napływ studentów zagranicznych jest efektem zarówno aktywności poszczególnych uczelni, jak i projektu Urzędu Miasta Study in Lublin, który pozwolił na skoordynowanie działań promocyjnych wielu interesariuszy. Kierunkiem dalszych działań w tym zakresie powinien być wzrost oferty uczelni w językach obcych oraz umiejscowienie kadry akademickiej. Specyficzne potrzeby tej grupy mieszkańców powinny być dostrzegane i wpływać na funkcjonowanie nie tylko samych uczelni, ale również różnych instytucji miejskich. Odpowiednie działania w tym zakresie stwarzają szansę zatrzymania w mieście utalentowanych młodych ludzi kończących studia i pozyskania wartościowych pracowników i mieszkańców miasta.
D.2. Symbioza z otoczeniem
Ustawa o szkolnictwie wyższym\(^{179}\) czyni współpracę z otoczeniem społeczno-gospodarczym formalnym zadaniem uczelni. Przedsiębiorczość i aktywne działania na rzecz komercjalizacji wiedzy stały się kolejnym, po edukacji i badaniach, elementem misji uniwersytetów, ponieważ współczesne rezerwy rozwojowe kryją się w kontaktach międzysektorowych i interdyscyplinarnych. Chęć współpracy z uczelniami wyraża wielu interesariuszy z takich kręgów, jak samorząd, oświata, biznes czy kultura. Dzięki wzmacnianiu i rozszerzaniu tej współpracy, akademicki charakter Lublina może wejść w konkretny, społecznie użyteczny wymiar, gdyż w budowaniu dobrobytu społeczności lokalnej miasta ważna rola przypada nie tylko społecznie odpowiedzialnemu biznesowi, ale także społecznie odpowiedzialnym uczelniom.
Analizując realizację celu „Symbioza z otoczeniem” posłużyono się wskaźnikami opisowymi i ilościowymi. Zasadniczą treścią rozdziału jest analiza współpracy uczelni z biznesem, miastem i innymi uczelniami, ze wskazaniem głównych obszarów kooperacji i przykładów dobrych praktyk w tym zakresie. Zaprezentowano również liczbę patentów i praw ochronnych uzyskiwanych przez lubelskie uczelnie.
Miarą rozwoju współpracy na płaszczyznach uczelnie-biznes, uczelnie-miasto, czy uczelnie-uczelnie może być analiza projektów realizowanych między tymi podmiotami. Na podstawie danych nadesłanych przez lubelskie uczelnie\(^{180}\) można stwierdzić, że najwięcej projektów współpracy było realizowanych z otoczeniem biznesowym, a największą liczbą projektów realizowanych na tej płaszczyźnie mógł poszczycić się Uniwersytet Przyrodniczy. Nieco mniej projektów było realizowanych we współpracy z miastem. Najsilniej rozwiniętą współpracą z innymi uczelniami charakteryzował się natomiast Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, jednak zarówno w przypadku tej, jak i innych ośrodków akademickich dominuje współpraca z uczelniami z innych miast, a wspólne projekty uczelni lubelskich są wciąż nieliczne.
Informacje przekazane przez lubelskie uczelnie wyższe pozwalają na wskazanie przykładów współpracy uczelni z biznesem, miastem i innymi uniwersytetami, przynoszącej korzyści społeczne i ekonomiczne. Typowe obszary współpracy między nauką a biznesem obejmują organizację praktyk studenckich, staży zawodowych z możliwością zatrudnienia, ustalanie tematów prac inżynierskich, magisterskich i doktorskich oraz organizację wspólnych prezentacji, sympozjów i konferencji. Szereg inicjatyw wykracza jednak poza tak określony zakres współpracy. Uniwersytet Medyczny realizował współpracę naukowo-badawczą z Instytutem Przemysłu Organicznego w Warszawie, GSK Commercial Sp. z o.o. i Skotan S.A. Politechnika Lubelska realizowała 10 wspólnych projektów z wieloma podmiotami gospodarczymi w zakresie ochrony patentowej opracowanych nowych technologii, nowoczesnych rozwiązań stosowanych w przemyśle lotniczym, a także komercjalizacji wyników badań. Wśród projektów znalazły się także budowa Centrum Innowacji i Zaawansowanych Technologii wraz z infrastrukturą
\(^{179}\) Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, Dz.U. 2005 nr 164 poz. 1365 z późniejszymi zmianami
\(^{180}\) Ze względu na niepełność danych nie zostały one umieszczone w raporcie.
techniczną oraz Centralnego Laboratorium Wdrożeń Politechniki Lubelskiej. Przy Wyższej Szkole Ekonomii i Innowacji funkcjonowało szereg ośrodków współpracy z sektorem przedsiębiorstw: Centrum Ekspertyz Gospodarczych, Centrum Nowych Technologii, Centrum Informatyzacji i Bezpieczeństwa Transportu, Innowacyjne Centrum Diagnostyki, Badań i Analiz oraz Centrum Rozwoju Regionalnego. Wspólne projekty na płaszczyźnie uczelnia-biznes na Wyższej Szkole Przedsiębiorczości i Administracji miały natomiast formę wykładów przedstawicieli biznesu\(^{181}\).
Inicjatywy na płaszczyźnie uczelnia-miasto dotyczyły różnorodnych obszarów współpracy. Politechnika Lubelska realizowała projekt dotyczący sieci kanalizacji małośrednicowej zrównoważonego przepływu, a także była partnerem projektu Kreatywnie w przedsiębiorczość, w ramach którego w pięciu liceach ogólnokształcących prowadzono zajęcia obowiązkowe z podstaw przedsiębiorczości w oparciu o opracowany Innowacyjny Program Nauczania Podstaw Przedsiębiorczości. Jej pracownicy podjęli także współpracę z MPK Lublin Sp. z o.o., w efekcie której powstał prototyp autobusu wykorzystującego energię słoneczną do zasilenia urządzeń pomocniczych (klimatyzacji, biletomatów itp.). UMCS współpracował z miastem m.in. przy realizacji projektu UMCS dla rynku pracy i gospodarki opartej na wiedzy, czy organizacji „Dni Kariery 2013”, a Akademicki Związek Sportowy UMCS wykonywał szereg programów szkolenia sportowego i promocji sportu w mieście. UMCS był również partnerem projektu „Lubelska Wyżyna IT”\(^{182}\), realizowanego przez Urząd Miasta Lublin. Współpraca Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego z instytucjami miasta dotyczyła przede wszystkim organizacji wydarzeń kulturalnych. Wśród przykładów współpracy Uniwersytetu Przyrodniczego z miastem warto zwrócić uwagę na porozumienia w sprawie leczenia zwierząt dzikich i bezdomnych czy monitorowania ekologicznego Zalewu Zembrzyckiego. Inicjatywy WSEI były adresowane głównie do dzieci i młodzieży. Przejawem symbiozy z otoczeniem były projekty: Certyfikacji Szkół „Szkoła Innowacji”, Młodzi na rynku pracy, Akademia Młodych Talentów, Uniwersytet Przedszkolaka, a także prowadzenie jedynego w Polsce Wschodniej niepublicznego bezpłatnego Akademickiego Liceum Mistrzostwa Sportowego.
Jednym z kierunków działalności naukowej WSEI jest Projekt Lubelski (The Lublin Project), w którym podjęto strategiczną problematykę rozwoju Polski Wschodniej, integrując doświadczenia Polski Wschodniej, Niemiec Wschodnich i Południowych Włoch i angażując ekonomistów z tych regionów. Prezentując oddziaływanie lubelskich uczelni na rozwój miasta warto również zwrócić uwagę na udział naukowców lubelskich uczelni w komitetach i zespołach doradczych przy Marszałku Województwa Lubelskiego i Prezydencie Miasta Lublin.
Wprawdzie wspólne projekty lubelskich uczelni nie są zbyt liczne, jednak trzy inicjatywy zasługują na szczególną uwagę. Pierwszą z nich jest Lubelski Park Naukowo-Technologiczny, powstały
---
\(^{181}\) Warto zwrócić także uwagę na inne inicjatywy uczelni w tworzeniu ekosystemu przedsiębiorczości i innowacji, opisane w części C.3. Kultura przedsiębiorczości przy okazji analizy działalności instytucji otoczenia biznesu.
\(^{182}\) Informacje na temat tego projektu można znaleźć w części C.2. Rozwój sektora usług.
w 2005 r. z inicjatywy Samorządu Województwa Lubelskiego oraz Uniwersytetu Przyrodniczego w Lublinie. Partnerami Parku są także pozostałe lubelskie uczelnie: Katolicki Uniwersytet Lubelski, Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytet Medyczny, Politechnika Lubelska, a także Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji oraz Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji. Misją Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego jest wspieranie rozwoju województwa lubelskiego poprzez stworzenie zinstytucjonalizowanej platformy dla współpracy lubelskich uczelni i biznesu. Realizując swoją misję LPNT współpracuje na wielu płaszczyznach z pracownikami naukowymi lubelskich uczelni, organizując przedsięwzięcia związane m.in. z zagadnieniami popularyzacji takich zagadnień jak: komercjalizacja badań naukowych, przedsiębiorczość akademicka, spółki typu Spin Off i Spin Out. Kolejnym przykładem wspólnej współpracy lubelskich uczelni była jubileuszowa, X edycja Lubelskiego Festiwalu Nauki, odbywający się w dniach 14–20 września pod hasłem „Człowiek – nauka – pasja”. W 2013 r. głównym organizatorem i koordynatorem prac był Uniwersytet Medyczny, a wśród współorganizatorów znalazły się także: Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, Katolicki Uniwersytet Lubelski, Politechnika Lubelska, Uniwersytet Przyrodniczy i Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji. W ramach dziesiątej edycji festiwalu przygotowano 1245 projektów, pokazów i spotkań, w których wzięło udział 75 tys. uczestników. Wspólnym przedsięwzięciem Urzędu Miasta Lublin, UMCS, KUL i Uniwersytetu Medycznego była także Biblioteka Wirtualna, łącząca w wirtualną sieć katalogi bibliotek naukowych i publicznych.
Jednym z efektów współpracy podejmowanej przez uczelnie z innymi instytucjami i podmiotami gospodarczymi są wdrożenia dostarczone przez naukę. Charakterystyczną cechą szkolnictwa wyższego w Polsce jest, niestety, bardzo niska liczba wdrożeń w porównaniu do liczby uzyskanych patentów. Wśród lubelskich uczelni najwięcej patentów i praw ochronnych na wzory użytkowe uzyskała Politechnika Lubelska – 38 patentów i praw ochronnych dało jej wysoką 10 pozycję wśród podmiotów o największej liczbie tych uprawnień uzyskanych w Urzędzie Patentowym RP. Wysoka liczba uzyskiwanych patentów i praw ochronnych uplasowała Politechnikę Lubelską na 4 miejscu w rankingu krajowych uczelni „Perspektywy 2014” w tej kategorii. Kolejną lubelską uczelnią sklasyfikowaną w rankingu w tej kategorii jest Uniwersytet Przyrodniczy (21. miejsce), następnie Uniwersytet Medyczny (23. miejsce) i Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (37. miejsce). Zgodnie z informacjami udzielonymi przez lubelskie uczelnie, w 2013 r. Uniwersytet Przyrodniczy mógł poszczycić się pięcioma wdrożeniami, udostępnianymi na zasadzie umowy licencyjnej, natomiast Politechnika Lubelska zawarła 3 takie umowy.
183 Informacje o tym projekcie przedstawiono w części A.2. Rozwój relacji zewnętrznych.
184 Taki wniosek wypływa m.in. z raportu pokontrolnego Najwyższej Izby Kontroli dotyczącego lat 2010–2012. Skontrolowane w nim 16 uczelni wyższych (w tym dwie z Lublina) ukonczyły prawie 5 tys. projektów badawczych (o wartości niemal 730 mln zł) i uzyskały 906 patentów i praw ochronnych. Tylko ok. 6% projektów (283) dotyczyło badań rozwojowych, celowych i zamawianych. Z całej puli projektów badawczych do gospodarki przekazano wyniki zaledwie 95 badań i prac rozwojowych. Blisko 2/3 tych wdrożeń to zasługa 2 z 16 skontrolowanych uczelni. (Wdrażanie innowacji przez szkoły wyższe i parki technologiczne, Najwyższa Izba Kontroli, Warszawa, marzec 2013 r.).
185 Raport Roczny, Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2013 r., s. 25.
Analiza uzyskanych danych skłania do wniosku, że realizacja celu D.2. Symbioza z otoczeniem wymaga wzmocnienia współpracy lubelskich uczelni z biznesem, miastem i innymi szkołami wyższymi. Niemal w każdej uczelni można wskazać przykłady dobrych praktyk w zakresie współpracy z biznesem, jednak zarówno niska liczba porozumień wskazanych przez uczelnie, jak i jakość tej współpracy, świadczą o niewykorzystywaniu wielu potencjalnych korzyści płynących z kooperacji z przedsiębiorstwami. Być może sytuację tę poprawi rozwój infrastruktury badawczej i naukowej uczelni, jednak samo zaplecze nie jest warunkiem wystarczającym do rozwoju takiej współpracy. Szczególnym wyzwaniem pozostaje wzmocnienie współpracy między lubelskimi uczelniami, konkurujących o studentów w warunkach pogłębiającego się niżu demograficznego.
D.3. *Genius loci* miasta uniwersyteckiego
Połączenie studiów z aktywnością kulturalną, społeczną i zawodową jest sposobem na odnalezienie się młodych ludzi w otaczającej rzeczywistości i wzbogacenie przyszłych kwalifikacji zawodowych oraz kompetencji społecznych i komunikacyjnych, nawyków uczestnictwa w kulturze. Przede wszystkim jednak takie zaangażowanie kształtuje charakter i pozytywne cechy relacji z innymi ludźmi – lojalność, szacunek i umiejętność współpracy. Elementy te pozwalają kształtować postawę obywatelską, ułatwiając zakorzenienie studentów i absolwentów w Lublinie, a także rozwijając ich osobiste długotrwałe fascynacje. To właśnie studenci zachęcają mieszkańców do aktywnego udziału w życiu kulturalnym miasta oraz wspierają społeczność lokalną. *Genius loci* miasta uniwersyteckiego stanowi więc pożądaną wymiar miasta i powinien na trwałe wpisać się w charakter Lublina, stanowiąc inspirację dla mieszkańców, biznesu, turystów – nie tylko dla studentów. Oceniając realizację celu *Genius loci* miasta uniwersyteckiego posłużyono się przede wszystkim wskaźnikami opisowymi. Wychodząc od relacji liczby studentów do liczby mieszkańców ogółem, analizie poddano najpierw ofertę praktyk i wolontariatu w instytucjach publicznych, a następnie ofertę kulturalno-edukacyjną w mieście dedykowaną lub organizowaną przez studentów.
Lublin jest jednym z pięciu miast wojewódzkich, w których studenci stanowili co najmniej 1/5 mieszkańców. W analizowanym okresie (lata 2012–2013) liczba osób studiujących w mieście uległa zmniejszeniu o 6,8% i w 2013 r. wyniosła 71 913, co stanowi 20,9% wszystkich mieszkańców. Zmniejszenie liczby studentów jest ogólnopolskim trendem wynikającym z wchodzenia w wiek studiowania kolejnych roczników niżu demograficznego, odczuwalnym także w innych miastach (por. ramka 10).
| Liczba studentów | 2012 | 2013 |
|------------------|------|------|
| Liczba mieszkańców | 347 678 | 343 598 |
| Stosunek liczby studentów do liczby mieszkańców | 22,2% | 20,9% |
**Tabela 83:** Liczba studentów w stosunku do liczby mieszkańców
**Zródl:** Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Uchwycenie akademickiego *genius loci* jakimikolwiek obiektywnymi miernikami, zwłaszcza o charakterze ilościowym, jest celem niemożliwym do osiągnięcia. Takie stanowisko zostało wyrażone w samej Strategii: poprzez przyjęcie metafory *genius loci* zaakcentowano istotną rolę wyjątkowo trudnych do zdefiniowania czynników, decydujących o subiektywnym wrażeniu, jakie sprawia dane miejsce. Wzmocnianiu akademickiego „ducha miejsca” może sprzyjać wiele różnorodnych działań zadeklarowanych w wielu obszarach Strategii Lublin 2020: od tworzenia infrastruktury przyjaznej studentom, np. rozwijania sieci transportu rowerowego, przez wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego z ofertą uwzględniającą akademicki charakter miasta, po działania samych uczelni np. w zakresie tworzenia
---
186 *Genius loci* (wym. genius loci, łac. duch opiekuńczy miejsca) – metafora całości czynników, które sprawiają, że subiektywnie dana przestrzeń, miejsce, wydaje się jedyna w swoim rodzaju (najczęściej w sensie pozytywnym). Termin ten bywa definiowany też jako syntezę znaczeń i wartości kojarzonych z danym miejscem. Potrzeba użycia tego określenia w Strategii Lublin 2020 wynika stąd, że czynniki decydujące o wrażeniu, jakie sprawia dane miejsce, są wyjątkowo trudne do zdefiniowania i heterogeniczne, natomiast ich skutki mają bardzo wymierny charakter, przekładając się na wizerunek, opinie, wybory życiowe (jeśli chodzi o wybór uniwersytetu) itd.
oferty pozadydaktycznej zapewniającej możliwość rozwoju pasji i zainteresowań. W tej części raportu zwrócono uwagę na dwa kierunki działań związanych z akademickim *genius loci*: ofertę praktyk i wolontariatu w instytucjach publicznych oraz ofertę kulturalną i edukacyjną tworzoną przez środowisko akademickie lub dedykowane dla tej grupy odbiorców.
Lublin nie był jedynym miastem, w którym zachodziły niekorzystne zmiany w kwestii liczby studentów. We wszystkich pozostałych miastach, należących do grupy najważniejszych ośrodków akademickich w Polsce, liczba studentów kształcących się na uczelniach wyższych i uniwersytetach w 2013 r. była niższa w stosunku do 2012 r. W największym stopniu liczba studentów zmniejszyła się w Kielcach – o 12,1%. Białymstoku – o 10,5%, Łodzi – o 8,8%, Katowicach – o 7,8% oraz Rzeszowie – o 7,4%. Najmniej, bo o 2,9%, zmniejszyła się liczba studentów studiujących w Gdańsku. W całej Polsce liczba studentów w 2013 r. była o 7,6% mniejsza niż w 2012 r. W Lublinie spadek wyniósł 6,8%.
**Wykres 10:** Zmiana liczby studentów w 12 największych ośrodkach akademickich w Polsce w latach 2012–2013
| Miasto | 2012 | 2013 |
|----------|------|------|
| Warszawa | 268 555 | 255 257 |
| Kraków | 181 924 | 170 519 |
| Wrocław | 134 383 | 125 809 |
| Poznań | 128 212 | 121 117 |
| Łódź | 91 546 | 83 471 |
| Gdańsk | 80 908 | 78 525 |
| Lublin | 77 173 | 71 913 |
| Katowice | 63 099 | 58 182 |
| Rzeszów | 51 851 | 47 995 |
| Szczecin | 48 377 | 45 141 |
| Białystok| 39 699 | 35 521 |
| Kielce | 35 713 | 31 400 |
**Ramka 10:**
*Studenci w Polsce*
*Źródło:* Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Oferta praktyk i wolontariatu w instytucjach publicznych umożliwia studentom zdobywanie praktycznych umiejętności. Urząd Miasta oferuje praktyki dla uczniów i studentów uczelni wyższych w wydziałach zgodnych z profilem kształcenia. Praktyki realizowane są także w instytucjach miejskich takich jak: Miejski Urząd Pracy, Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie, Miejskie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji, Zarząd Transportu Miejskiego, miejskich instytucjach kultury. Natomiast biura karier funkcjonujące przy uczelniach organizują szkolenia dla studentów oraz przekazują informacje o konferencjach, ofertach staży, praktyk i wolontariatu. Informacje przekazane przez lubelskie uczelnie wyższe pozwalają na zaprezentowanie oferty praktyk i wolontariatu dostępnej dla studentów.
W 2013 r. pracodawcy zgłosili do Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej 310 propozycji praktyk dodatkowych – bezpłatnych, 99 propozycji staży oraz 67 ofert wolontariatu. Z kolei do Biura Zawodowej Promocji Studentów i Absolwentów KUL wpłynęło 327 propozycji pracodawców z ofertą 743 miejsc praktyk w różnych działach, m.in. w administracji, finansach i księgowości, marketingu czy informatyce. W ofercie obowiązkowych praktyk Uniwersytetu Przyrodniczego, wynikających z programu nauczania, dostępnych było ponad 4 800 miejsc praktyk w kraju i za granicą. Poza obowiązkowymi praktykami organizowanymi przez Zakład Szkolenia Praktycznego studenci mogli korzystać z ofert praktyk, staży i pracy przekazywanych przez Biuro Karier Studenckich. Przed podjęciem takiej praktyki studenci korzystali z porady doradcy zawodowego i mogli uzyskać umowę pomiędzy Uniwersytetem i pracodawcą na realizację praktyki ponadprogramowej. Możliwości odbywania praktyk dla studentów Uniwersytetu Medycznego zależą od realizowanego kierunku studiów. Studenci Wydziału Lekarskiego odbywają co do zasady praktyki w szpitalach klinicznych Uniwersytetu Medycznego w Lublinie. Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu realizuje kształcenie praktyczne w Szpitalach Klinicznych, jak również w placówkach służby zdrowia na terenie miasta Lublina oraz w innych ośrodkach. Studenci pozostałych Wydziałów realizują kształcenie praktyczne w podmiotach zewnętrznych posiadających umowę o współpracy z Uniwersytetem. Praktyki studenckie realizowane na Politechnice Lubelskiej są zgodne z profilem kierunku i prowadzonymi specjalnościami. Studenci mogą odbywać praktyki zawodowe zorganizowane indywidualnie lub mogą skorzystać z zadeklarowanych na Wydziale ofert kilkudziesięciu firm przemysłowych. Studenci Wydziału Budownictwa i Architektury wybierali najczęściej biura projektowe jak też jednostki administracji państwowej, a z Wydziału Podstaw Techniki realizują praktyki pozwalające otrzymać przygotowanie pedagogiczno-metodyczne do nauczania przedmiotów technicznych i informatycznych w placówkach oświatowych województwa. Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji wprowadziła „rozszerzony system praktyk zawodowych”, zakładający dwa cykle indywidualnie dopasowanych praktyk (15 tygodni) oraz staż absolwencki, trwający 3–6 miesięcy. W celu realizacji programu podpisano ponad 100 umów z pracodawcami. Organizacje studenckie WSEI prowadzą natomiast działalność wolontariacką w Świetlicy w Pliszczynie; Domu Opieki Społecznej im. Matki Teresy z Kalkuty w Lublinie, Domu Dziecka w Woli Gałęzowskiej, Szpitalu Neuropsychiatrycznym na ul. Abramowickiej, Domu Dziecka w Przybyszławicach i Domu Dziecka „Pogodny Dom”. Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji w Lublinie organizuje studentom obowiązkowe praktyki w 39 podmiotach, z którymi uczelnia posiada podpisane porozumienia o współpracy. Osoby zainteresowane mają możliwość wyboru miejsca odbywania praktyki z oferty uczelni, bądź zorganizować sobie praktykę we własnym zakresie. Wszyscy studenci mają także możliwość odbycia 3 miesięcznych nieobowiązkowych praktyk. Wyższa Szkoła Nauk Społecznych w Lublinie miała w 2013 r. podpisane umowy w zakresie praktyk m.in. z urzędami pracy, poradniami psychologiczno-pedagogicznymi, klubami pracy, akademickimi biurami karier, szpitalami na terenie woj. lubelskiego (w tym oddziałami SOR), poradniami dietetycznymi, gabinetami kosmetycznymi, pracowniami protetycznymi i ortodontycznymi. Do kształcenia praktycznego kierowani byli studenci według programu praktyk zatwierdzonego dla danego kierunku studiów.
Akademicki charakter miasta przejawia się także istnieniem wielu innych możliwości rozwoju dzięki istniejącej ofercie kulturalnej i edukacyjnej. Warto zwrócić uwagę na synergię z zawartym w Strategii Lublin 2020 celem B.4. Wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego. Duża liczba studentów, aktywnie uczestniczących w wydarzeniach kulturalnych i sportowych miasta i wnoszących bogactwo swoich gustów i upodobań, sprzyja podejmowaniu i rozwijaniu wielu działań opisanych już w obszarze C. Przyjazność. W części raportu poświęconej genius loci miasta akademickiego szczególną uwagę warto natomiast zwrócić na projekty organizowane przez środowisko akademickie (zwłaszcza samych studentów) oraz te dedykowane głównie studentom, dające im szansę wszechstronnego rozwoju poza murami uczelni.
W 2013 r. w Lublinie odbywało się szereg wydarzeń cyklicznych kulturalnych, w organizację których zaangażowani byli studenci. Należy wśród nich zwrócić uwagę nie tylko na dobrze znane mieszkańcom Lublina dni kultury studenckiej różnych uczelni, ale także na inicjatywy adresowane do węższego grona odbiorców: IX Studencki Ogólnopolski Festiwal Teatralny „Kontestacje”, Studenckie Konfrontacje Filmowe, Lubelskie Spotkania Literackie – Miasto Poezji czy Festiwal Fantasyki Falkon. Wśród innych godnych uwagi wydarzeń kulturalnych warto zwrócić uwagę na Festiwal Kultury Rosyjskiej, wieczory literackie wystawę animacji podczas Nocy Kultury, Pokaz Talentów, XVII Festiwal Piosenki Studenckiej i Turystycznej „Bakcynalia” czy spektakle przygotowywane przez studencki teatr ITP. Trudno wyobrazić sobie kulturalną panoramę Lublina bez Akademickiego Centrum Kultury „Chatka Żaka”. W 2013 r. realizowane były w niej takie projekty, jak: Chatka Blues Festiwal, Mikołajki Folkowe, Kino Studyjne, Letnie Forum Tańca Współczesnego czy Artystyczne Warsztaty Umiejętności. W „Chatce Żaka” regularnie odbywały się pokazy filmowe, spektakle, koncerty i warsztaty. Studenci wspierali także najbardziej potrzebujących mieszkańców miasta, na przykład przygotowując Rockowy Koncert Charytatywny, Charytatywne Dyktando Językowe „KAP OF TIL - POMAGASZ TY!”, akcję honorowego krwiodawstwa czy Piknik z bł. Piotrem Jerzym Frassati dla podopiecznych Akademickiego Centrum Wolontariatu. Z kolei rozwój szeroko rozumianych postaw przedsiębiorczych wśród studentów zapewniają zarówno działające akademickie inkubatory przedsiębiorczości i biura karier, jak i lokalne inicjatywy start-upowe. Studenci mieli możliwość uczestniczenia w spotkaniach z przedstawicielami biznesu, odbycia bezpłatnych szkoleń i warsztatów czy uczestniczenia w cyklicznych wydarzeniach, takich jak Dni Kariery czy Światowy Tydzień Przedsiębiorczości. Inicjatywy służące edukacji i wymianie poglądów podejmowały także liczne koła naukowe i organizacje studentów\(^{187}\). W tym zakresie warto zwrócić uwagę na przykład na cykl debat „Strategia Lublin 2020 oczami studentów”, debatę „Sukces w szpilkach”, konferencję „Network Session Lublin”, seminarium „Kultura wiedzy – miasto, sztuka, uniwersytet”, „Forum Młodych Lublin 2013” poświęcone tolerancji, projekt Student w mieście. Kultura
---
\(^{187}\) Pod względem liczby kół naukowych w stosunku do liczby studentów, w rankingu „Perspektywy” 14. miejsce zajął Uniwersytet Przyrodniczy, 15. – Uniwersytet Medyczny, 16. – Katolicki Uniwersytet Lubelski, a 37. – Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej.
i edukacja, czy zainaugurowane w 2013 r. konferencje z cyklu TEDx, w ramach której odbyły się warsztaty dla studentów „Aktywne działanie w przestrzeni miasta”. Młodzi ludzie mieli także możliwość uczestniczenia w bezpłatnych szkolach letnich „Unia Europejska w XXI wieku” (Wydział Politologii UMCS) i Interdyscyplinarnej Letniej Szkoły Edukacji Globalnej (Chrześcijańska Służba Charytatywna), a także w pokazach Lubelskiego Festiwalu Nauki\textsuperscript{188}. Mnogość i różnorodność tych inicjatyw potwierdza, że Lublin w pełni zasługuje na miano miasta inspiracji, a środowisko akademickie wnosi doniosły wkład w jego wieloaspektowy rozwój.
***
Ocena realizacji celu D.3. \textit{Genius loci} miasta akademickiego jest zadaniem niezwykle trudnym ze względu na jego niemierzalny charakter. Fakt, że co piąty mieszkaniec Lublina jest studentem sprawia, że studenci są i będą ważną grupą kształtującą charakter miasta. Analiza najważniejszych informacji o ofercie praktyk potwierdza, że zapewnienie oferty praktyk dopasowanej do kierunku studiów, wraz z działalnością wyspecjalizowanych w tym zakresie Biur Karier, stało się obecnie standardem na lubelskich uczelniach. Wydaje się jednak, że wykształcenie akademickiego \textit{genius loci} jest obecnie przede wszystkim efektem niezwykle bogatej oferty kulturalnej dla studentów i wieloaspektowej aktywności samych studentów, z której czerpią także pozostali mieszkańcy. Atrakcyjność Lublina jako miejsca studiowania jest determinowana także przez wiele innych czynników wskazanych w innych częściach Strategii Lublin 2020, przede wszystkim w obszarze C. Przyjazność.
\textsuperscript{188} Opracowano na podstawie informacji zawartych na stronach internetowych Urzędu Miasta Lublin, Centrum Kultury w Lublinie oraz portalu studentnews.pl.
D.4. Przyciąganie i zatrzymywanie talentów w Lublinie
Społeczna odpowiedzialność miasta akademickiego (czyli wspólnie miasta i uczelni) przejawia się troską o młodych ludzi, którzy dopiero pójdą na studia i o tych, którzy studia już kończą. Chodzi zarówno o dobro tych osób, jak i o dobro miasta i uczelni, aby najbardziej wartościowi ludzie nie chcieli opuszczać miasta ani przed studiami, ani po ich zakończeniu. Abiturianci i absolwenci to bowiem najbardziej mobilne grupy mieszkańców miasta, w których kryją się przyszłe elity. Kluczem do sukcesu w przyciąganiu i zatrzymywaniu ich w Lublinie jest wieloletnia długofalowa praca u podstaw, obejmująca tworzenie kapitału społecznego między młodzieżą a Lublinem i jego uczelniami. Obejmuje ona takie obszary, jak zakorzenianie ucznia w przestrzeni „małej ojczyzny”, wspieranie wszelkiej aktywności i sukcesów licealistów, rozwijanie partnerskich i twórczych kontaktów uczniów ze studentami i naukowcami czy wspieranie absolwentów uczelni podczas startu na rynku pracy.
Analizując realizację celu „Przyciąganie i zatrzymywanie talentów w Lublinie” posłużono się wskaźnikami ilościowymi i opisowymi. Wychodząc od danych o liczbie absolwentów szkół średnich i wyższych, zaprezentowano dostępne informacje dotyczące migracji młodych osób kończących kolejne etapy edukacji. Następnie przeanalizowano wybrane czynniki wpływające na decyzję absolwentów o pozostaniu lub opuszczeniu Lublina: ofertę edukacyjną lubelskich uczelni, miejsca zajmowane przez uczelnie w różnych rankingach (uzupełniając rozważania także o wyniki oceny parametrycznej poszczególnych Wydziałów), a następnie istniejące programy wsparcia studentów i absolwentów. Interesujących informacji o decyzjach migracyjnych dostarczają także badania losów absolwentów prowadzone przez lubelskie uczelnie. Ważnym uwarunkowaniem decyzji młodych ludzi mogą być perspektywy absolwentów na rynku pracy, które można ocenić na podstawie rankingu lubelskich uczelni i kierunków pod względem stopy bezrobocia absolwentów.
Najwyższa mobilność geograficzna wśród młodych ludzi jest związana z podejmowaniem życiowych wyborów zarówno przez absolwentów szkół średnich (dotyczących najczęściej miejsca odbywania studiów), jak i absolwentów szkół wyższych (dotyczących miejsca poszukiwania i podjęcia pierwszej pracy).
W 2013 r. świadectwo dojrzałości otrzymało 4 269 osób, o 7% mniej niż w 2012 r. Liczba absolwentów szkół wyższych wyniosła z kolei 22 448 i była niższa o 5,1% w porównaniu do roku poprzedzającego. Malejący trend liczby absolwentów wynika przede wszystkim z wchodzenia w okres kończenia szkół średnich i wyższych kolejnych roczników niżu demograficznego.
Tabela 84: Maturzyści i absolwenci szkół ponadgimnazjalnych oraz absolwenci szkół wyższych
| | 2012 | 2013 |
|---------------------------------------------|--------|--------|
| Maturzyści i absolwenci szkół ponadgimnazjalnych, którzy otrzymali świadectwo dojrzałości* | 4 593 | 4 269 |
| Liczba absolwentów szkół wyższych | 23 646 | 22 448 |
Uwagi: * wraz ze szkołami specjalnymi, bez szkół dla dorosłych.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych GUS – Bank Danych Lokalnych
Dane ze statystyki publicznej niestety nie pozwalają na uzyskanie odpowiedzi na kluczowe pytanie: jaka część młodych ludzi kończących dany etap edukacji zostaje w Lublinie, a jaka wyjeżdża. Urząd
Statystyczny monitoruje jedynie te migracje międzywojewódzkie, które wiążą się ze zmianą stałego miejsca zameldowania. Wycinkowych informacji o skali wyjazdów młodych ludzi mogą natomiast dostarczać badania losów absolwentów, przeprowadzane przez zainteresowane szkoły średnie lub mające do niedawna taki obowiązek szkoły wyższe.
Niektóre szkoły średnie monitorują losy swoich uczniów po zakończeniu edukacji. Warto zwrócić na informacje pochodzące z dwóch szkół: V Liceum Ogólnokształcącego w Lublinie im. Marii Skłodowskiej-Curie – jednej ze szkół o najwyższej zdawalności egzaminu maturalnego w mieście, oraz VII Liceum Ogólnokształcącego w Lublinie im. M. Konopnickiej – o zdawalności poniżej średniej dla miasta i kraju. W V LO zgromadzono informacje o losach absolwentów szkół z lat 2010–2013. Każdego roku powyżej 95% z nich rozpoczynało studia, z czego uczelnie poza Lublinem wybierało od blisko 13% absolwentów z 2010 r. do 23% w 2013 r. W VII LO zbadało losy absolwentów z lat 2011 i 2012. Studia na uczelni wyższej podjęto, odpowiednio, 69% i 72% absolwentów szkoły, z których odpowiednio 91% i 92% wybrało uczelnie z Lublina.
Z informacji przekazanych przez lubelskie uczelnie wynika, że w badaniach ankietowych absolwentów nie zawsze pytano o miejsce zamieszkania lub wykonywania pracy. Analizując raporty sporządzane przez Biura Karier, warto zwrócić uwagę na następujące ustalenia:
- Zdecydowana większość studentów to osoby zamieszkujące wcześniej poza granicami Miasta. Przed rozpoczęciem studiów na UMCS, 43,3% respondentów zamieszkiwało na wsi, 26,2% ankietowanych – w mieście do 50 tys. mieszkańców, a spoza Lublina pochodziło około 90% respondentów.
- W rok po ukończeniu studiów, województwo lubelskie zamieszkiwało 56,1% absolwentów KUL (rocznik 2012/2013) i 70% absolwentów UMCS (rocznik 2010/2011). Z badania przeprowadzonego przez UMCS można dowiedzieć się także, że 38,1% absolwentów mieszkało w mieście wojewódzkim. Można więc przypuszczać, że choć większość absolwentów uczelni po uzyskaniu dyplomu opuszcza Lublin, to w dużej mierze jest to wynikiem powrotu do miejsca zamieszkania w regionie, skąd zazwyczaj pochodzą.
- Wyniki badań nie potwierdzają rozpowszechnionych opinii o masowej emigracji zarobkowej absolwentów poza granice Polski. W rok po ukończeniu UMCS, 97% ankietowanych zamieszkiwało na terenie Polski. Wśród absolwentów KUL na pytanie „Czy rozważa Pan/Pani zamieszkanie za granicą w celu podjęcia pracy?” twierdząco odpowiedziało niespełna 20% w grupie absolwentów pracujących i 40% absolwentów niepracujących, co potwierdza, że to trudności w znalezieniu pracy są ważnym czynnikiem skłaniającym młodych ludzi do emigracji zarobkowej. Zagrożeniem wydaje się być natomiast emigracja absolwentów Uniwersytetu Medycznego: w tej grupie aż 60% absolwentów wchodzących na rynek pracy deklarowało gotowość do migracji poza granice kraju w celu znalezienia pracy, co świadczy o istnieniu ryzyka odpływu dużej liczby wykształconych osób za granicę w przypadku braku satysfakcjonujących warunków zatrudnienia w kraju.
O powodzeniu zatrzymania uzdolnionych abiturientów w Lublinie decyduje zapewnienie młodym ludziom bogatej oferty edukacyjnej przez lubelskie uczelnie. W 2013 r. absolwenci szkół średnich mieli możliwość studiowania na 9 uczelniach wyższych:
- Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej prowadził kształcenie na 11 Wydziałach, ponad 50 kierunkach studiów oraz ponad 200 specjalnościach. Na uczelni funkcjonuje ponad 80 kół naukowych, angażując młodych ludzi, którzy dzięki swojej determinacji organizują ciekawe inicjatywy.
- Uniwersytet Przyrodniczy jest wieloprofilową uczelnią, w której integrują się nauki rolnicze, biologiczne, weterynaryjne, techniczne i ekonomiczno-społeczne. Uczelnia oferowała młodym ludziom 31 kierunków i 57 specjalności.
- Uniwersytet Medyczny prowadził kształcenie w ramach czterech wydziałów na 13 kierunkach. Oferował także studia podyplomowe w zakresie analityki medycznej oraz promocji zdrowotnej, epidemiologii i higieny.
- Politechnika Lubelska prowadziła kształcenie studentów w ramach 17 kierunków studiów na 6 wydziałach. Główne kierunki badań naukowych prowadzonych obecnie w uczelni związane są z rozwojem konstrukcji i technologii, ochroną środowiska oraz oszczędnością materiałów i energii.
- Katolicki Uniwersytet Lubelski prowadził kształcenie na 43 kierunkach studiów, 12 kierunkach studiów doktoranckich i 28 kierunkach studiów podyplomowych.
- Wyższa Szkoła Nauk Społecznych oferowała kształcenie na 8 kierunkach na stopniu licencjackim i studia podyplomowe z obszarów 5 tematyk.
- Wyższa Szkoła Ekonomii i Innowacji prowadziła studia na 13 kierunkach kształcenia i w 8 zakresach studiów podyplomowych.
- Wyższa Szkoła Przedsiębiorczości i Administracji oraz Wyższa Szkoła Społeczno-Przyrodnicza posiadały w swojej ofercie po 10 kierunków studiów.
W swoich wyborach edukacyjnych absolwenci szkół średnich kierują się wieloma różnymi kryteriami, starając się wybrać najlepszą, spełniającą ich oczekiwania uczelnię i kierunek studiów. Dostarczenie obiektywnej informacji o pozycji uczelni umożliwiają różne rankingi. Najbardziej rozbudowanym, a zarazem najpopularniejszym zestawieniem uczelni akademickich, jest raport publikowany przez portal „Perspektywy”. Stanowi on syntetyczną ocenę 80 uczelni akademickich w sześciu obszarach: prestiż, innowacyjność, potencjał naukowy, efektywność naukowa, warunki kształcenia oraz umiędzynarodowienie. Według rankingu „Perspektywy 2014”, opracowanego na podstawie danych z roku akademickiego 2013/2014, najwyżej sklasyfikowanymi uczelniami w tej edycji rankingu były: Uniwersytet Medyczny (27. miejsce) oraz Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej (29. miejsce). Największy awans w stosunku do poprzedniego roku zanotowała natomiast Politechnika Lubelska, która przesunęła się
---
189 Dane przekazane przez poszczególne uczelnie oraz znajdujące się na ich stronach internetowych.
190 Szczegółowe informacje o kryteriach branych pod uwagę w poszczególnych obszarach, a także miejsca lubelskich uczelni w rankingach w grupach kryteriów, można znaleźć na portalu Perspektywy.
wyżżej o 5 pozycji. Biorąc po uwagę poszczególne kategorie rankingu warto wskazać, że w pierwszej dziesiątce znalazły się: Politechnika Lubelska, zajmując 6. miejsce w kategorii „Innowacyjność”, oraz Uniwersytet Medyczny, który uplasował się na 10 miejscu w kategorii „Warunki kształcenia”. Warto zwrócić uwagę także na fakt, że lubelskie uczelnie w ostatnich latach utrzymywały lub poprawiały swoją pozycję w tym rankingu. W tabeli 85 zamieszczono zarówno wyniki zestawienia „Perspektywy 2014”, jak i inne informacje, przekazane przez same uczelnie, o ich pozycjach w innych rankingach, uzyskanych certyfikatach czy nagrodach.
Tabela 85: Miejsca uczelni w rankingach uwzględniających różne kategorie
| Rankingi |
|-------------------------------------------------------------------------|
| UMCS | 29 miejsce w Rankingu Uczelni Akademickich „Perspektywy 2014” |
| | 9 miejsce w Rankingu „Perspektywy 2014” wśród uniwersytetów |
| | Certyfikat „Uczelnia Liderów” (po raz trzeci) |
| | Certyfikat „Dobra Uczelnia – Dobra Praca” |
| | Laureat konkursu „Najbardziej innowacyjna i kreatywna Uczelnia w Polsce w tworzeniu perspektyw zawodowych” |
| KUL | 30 miejsce w Rankingu Uczelni Akademickich „Perspektywy 2014” |
| | 10 miejsce w Rankingu „Perspektywy 2014” wśród uniwersytetów |
| PL | 46 miejsce w Rankingu Uczelni Akademickich „Perspektywy 2014” |
| | 12 miejsce w Rankingu „Perspektywy 2014” wśród uczelni technicznych |
| UM | 27 miejsce w Rankingu Uczelni Akademickich „Perspektywy 2014” |
| | 9 miejsce w Rankingu „Perspektywy 2014” wśród uczelni medycznych |
| UP | 44 miejsce w Rankingu Uczelni Akademickich „Perspektywy 2014” |
| WSEI | 28 miejsce w Rankingu „Perspektywy 2014” wśród niepublicznych uczelni magisterskich w kraju i 1 miejsce w województwie |
| | Certyfikat „Uczelnia Liderów” |
| | Certyfikat „Wiarygodna Szkoła” |
| | Certyfikat „Dobra Uczelnia – Dobra Praca” |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie danych przekazanych przez poszczególne Uczelnie oraz informacji dostępnych na portalu Perspektywy
Informacji o pozycji oraz możliwościach rozwojowych poszczególnych wydziałów lubelskich uczelni może dostarczyć także analiza wyników oceny parametrycznej, dokonanej przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwo Wyższego we wrześniu 2013 r. Ocena jakości prowadzenia badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych MNiSW została dokonana przez Komitet Ewaluacji Jednostek Naukowych na podstawie analizy dorobku naukowego wydziałów, instytutów naukowych i badawczych. Na jej podstawie 963 jednostkom naukowym nadano cztery kategorie: A+, A, B, C. W skali ogólnopolskiej, w kategorii A+ znalazło się 37 tzw. jednostek wiodących, kategorię A otrzymało 308 jednostek, B – 541 jednostek, a C – 77 jednostek. Wśród lubelskich uczelni, 10 wydziałów otrzymało kategorię A, 25 wydziałów – B, a 2 wydziały – C. Oceny poszczególnych wydziałów zaprezentowano w tabeli 86.
Tabela 86: Ocena parametryczna wydziałów lubelskich uczelni Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego
| Uczelnia | Wydział | Kategoria |
|-----------------------------------------------|-------------------------------------------------------------------------|-----------|
| | **Nauki humanistyczne i społeczne** | |
| Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie | Wydział Ekonomiczny | B |
| | Wydział Humanistyczny | B |
| | Wydział Prawa i Administracji | B |
| | Wydział Filozofii i Socjologii | B |
| | Wydział Politologii | B |
| | Wydział Pedagogiki i Psychologii | B |
| Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie | Wydział Nauk Humanistycznych | B |
| | Wydział Filozofii | A |
| | Wydział Teologii | A |
| | Wydział Nauk Społecznych | A |
| | Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji | B |
| | Wydział Zamiejscowy Nauk Prawnych i Ekonomicznych w Tomaszowie Lubelskim | B |
| | Wydział Zamiejscowy Prawa i Nauk o Gospodarce w Stalowej Woli | B |
| | Wydział Zamiejscowy Nauk o Społeczeństwie w Stalowej Woli | B |
| Politechnika Lubelska | Wydział Zarządzania | B |
| | **Nauki o życiu** | |
| Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie | Wydział Biologii i Biotechnologii | B |
| | Wydział Nauk o Ziemi i Gospodarki Przestrzennej | B |
| | Wydział Chemii | A |
| Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie | Wydział Biotechnologii i Nauk o Środowisku | B |
| Uniwersytet Medyczny w Lublinie | Wydział Farmaceutyczny z Oddziałem Analityki Medycznej | A |
| | II Wydział Lekarski z Oddziałem Anglojęzycznym | A |
| | Wydział Pielęgniarstwa i Nauk o Zdrowiu | B |
| | I Wydział Lekarski z Oddziałem Stomatologicznym | B |
| Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie | Wydział Nauk o Żywieniści i Biotechnologii | A |
| | Wydział Medycyny Weterynaryjnej | B |
| | Wydział Inżynierii Produkcji | B |
| | Wydział Biologii i Hodowli Zwierząt | B |
| | Wydział Agrobioinżynierii | B |
| | Wydział Ogrodnictwa i Architektury Krajobrazu | B |
| | Wydział Nauk Rolniczych | C |
| | **Nauki ścisłe i inżynierskie** | |
| Politechnika Lubelska | Wydział Budownictwa i Architektury | A |
| | Wydział Elektrotechniki i Informatyki | A |
| | Wydział Inżynierii Środowiska | B |
| | Wydział Mechaniczny | A |
| | Wydział Podstaw Techniki | B |
| Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie; | Wydział Matematyki, Informatyki i Architektury Krajobrazu | C |
| Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; | Wydział Matematyki, Fizyki i Informatyki | B |
| Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie; | Wydział Artystyczny | A |
Źródło: Opracowanie własne na podstawie komunikatu Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego
W Lublinie funkcjonuje wiele różnorodnych programów wsparcia uczniów i studentów. Zdecydowana większość z nich to inicjatywy oddolne, powstające na styku współpracy szkół, fundacji i stowarzyszeń czy nawet aktywnych jednostek, ze szkołami i uczelniami oraz z samymi młodymi ludźmi. Zapewniają one młodzieży nowe możliwości spędzania czasu wolnego i rozwijania zainteresowań, pomoc w wypełnianiu obowiązków szkolnych czy wsparcie materialne. Ich dodatkowym efektem będzie zakorzenianie młodych ludzi w przestrzeni „małej ojczyzny”, z której czerpią pozytywne i twórcze doświadczenia. Na tym tle należy dostrzegać istniejące synergie między przyciąganiem i zatrzymywaniem talentów a innymi działaniami Strategii Lublin 2020, jak wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego, podnoszenie jakości edukacji czy partycypacja społeczna. W tej części raportu warto zwrócić uwagę na programy organizowane przez Urząd Miasta oraz lubelskie uczelnie.
W ramach promowania osiągnięć najzdolniejszych uczniów, w 2013 r. Prezydent Miasta Lublin wyróżnił dyplomami i nagrodami książkowymi 512 uczniów, którzy uzyskali 624 tytuły laureata w konkursach przedmiotowych i tematycznych, olimpiadach, turniejach zawodowych oraz ogólnopolskich konkursach artystycznych lub literackich. Uczniowie – laureaci, którzy legitymowali się ponadto wysoką średnią ocen za wyniki w nauce, nagrodzeni zostali jednorazowymi stypendiami Prezydenta Miasta Lublin. Laureaci otrzymali łącznie 279 stypendiów, w tym 93 stypendia w szkołach podstawowych, 102 stypendia w gimnazjach i 84 stypendia w szkołach ponadgimnazjalnych – na łączną kwotę 135 574 zł.
Od 2010 r. w Lublinie realizowany jest także Miejski program stypendialny dla studentów i doktorantów. W roku akademickim 2013/2014, pomoc materialną w formie stypendium naukowego z „Miejskiego programu stypendialnego dla studentów i doktorantów” otrzymało 45 studentów i 30 doktorantów, których działalność naukowa lub artystyczna przyczynia się do rozwoju i promowania regionu jakim jest Lubelszczyzna. Kwota przyznanego stypendium dla studenta wyniosła 5 952 zł, zaś dla doktoranta 7 440 zł. Na wypłatę stypendiów z programu w budżecie miasta zarezerwowano środki finansowe w wysokości 491 040 zł.
Interesującą inicjatywą, pozwalającą na włączenie młodych ludzi w pracę na rzecz miasta i zarazem „zakorzenianie” ich w Lublinie, jest Młodzieżowa Rada Miasta Lublin. Rada została utworzona 26 maja 2006 r. jako przedstawicielstwo młodzieży – uczniów szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych Lublina. Ma charakter opiniotwórczo-doradczy, jej celem jest reprezentowanie interesów młodzieży wobec władz miasta oraz wspieranie rozwoju i aktywności młodych ludzi w mieście. W 2013 r. Rada obradowała na pięciu sesjach, a także angażowała się w różne projekty, między innymi konkurs fotograficzny „Otwórz oczy na Lublin” czy tworzenie mapy niebezpiecznych miejsc. 26 września 2013 r. odbyły się wybory do Młodzieżowej Rady Miasta Lublin VIII kadencji. W 59 szkołach gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych wybrano 66 radnych, a frekwencja wyniosła 66,15%.
Lubelskie szkoły wyższe oferują studentom wiele form wsparcia w trakcie pobierania nauki. Studenci mogą korzystać z różnych form wsparcia finansowego: stypendiów socjalnych, stypendiów rektora dla najlepszych studentów lub zapomóg w sytuacjach losowych. Katolicki Uniwersytet Lubelski
i Uniwersytet Medyczny posiadają własne, wyodrębnione fundusze, z których finansują dodatkową pomoc dla najlepszych studentów lub działalność studenckich kół naukowych. Wymierne korzyści materialne wiążą się także ze studiowaniem na kierunkach lub specjalnościach zamawianych. Standardem na uczelniach stała się obecność biur karier, oferujących pomoc w znalezieniu i organizacji dodatkowych praktyk i staży, szkolenia i warsztaty w zakresie poszukiwania pracy, czy doradztwo zawodowe. Szczególną pomocą są objęte osoby niepełnosprawne. Ich sprawami zajmują się pełnomocnicy rektora ds. osób niepełnosprawnych, pełniący rolę „centrum” wsparcia edukacyjnego dla tej grupy studentów. Niektóre uczelnie oferują dodatkowe rozwiązania dedykowane dla studentów niepełnosprawnych. Na przykład UMCS organizuje dla nich bezpłatny transport, oferuje pomoc asystenta, wyjazdy dydaktyczne oraz poradnictwo i wsparcie psychologiczne.
Jednym z rozwiązań mających na celu wzmacnić powiązanie kształcenia uczelni z oczekiwaniami stawianymi młodym ludziom na rynku pracy miało być badanie losów zawodowych absolwentów. W praktyce jednak uzyskanie rzetelnej i porównywalnej informacji na ten temat okazało się utrudnione. Nie wszyscy studenci wyrażali zgodę na udział w badaniu internetowym, a odsetek kompletnych ankiet przesyłanych przez absolwentów był niski i z reguły kształtował się w granicach 20–40%. Co więcej, Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego nie wyznaczyło żadnych ram badania, umożliwiających ich porównywalność między poszczególnymi uczelniami (np. dotyczących okresu czasu, jaki powinien upływać od ukończenia studiów, czy podstawowych pytań, jakie powinny znaleźć się w ankietach). Poprawie obecnego stanu ma służyć wprowadzenie centralnego monitorowania losów zawodowych absolwentów z wykorzystaniem danych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych\(^{191}\).
Na podstawie wyników badań udostępnionych przez cztery lubelskie uczelnie (UMCS, KUL, Politechnika Lubelska i Uniwersytet Medyczny), można sformułować kilka ogólnych wniosków. Odsetek absolwentów pozostających w zatrudnieniu był różnicowany w zależności od uczelni i wydziału, jednak generalnie kształtował się w granicach 40–60%. Wyniki te należy jednak interpretować z zachowaniem dużej ostrożności: większość absolwentów I stopnia, stanowiących dużą część badanych, skupia się na kontynuacji edukacji na studiach magisterskich. W analizie losów absolwentów KUL zauważono na przykład, że rok po ukończeniu studiów licencjackich 9 na 10 studentów pracuje lub kontynuuje naukę. Na kolejnym etapie studiów studenci częściej niż na poziomie studiów licencjackich decydują się na łączenie edukacji z zatrudnieniem, przy czym preferowane są umowy cywilnoprawne, pozwalające na uniknięcie kosztów ubezpieczenia społecznego oraz na łatwiejsze godzenie pracy i edukacji. Dane nie pozwalają natomiast na rozpoznanie, jaki odsetek absolwentów nie kontynuujących edukacji posiada umowy o pracę, a jaka część jest zatrudniana na umowy cywilnoprawne. Najpopularniejszymi branżami, w których absolwenci znajdowali zatrudnienie, były: branża edukacyjna, finanse i ubezpieczenia, handel
\(^{191}\) Po 1 października 2014 r. wprowadzono zmiany w systemie monitorowania losów absolwentów. Monitoring będzie prowadzony co roku przez MNiSW z wykorzystaniem danych ZUS (tzw. „monitoring centralny”). Dane o absolwentach zostaną najpierw przekazane z MNiSW do ZUS, gdzie zostaną złączone z danymi z kont ubezpieczonych i płatników składek, a następnie po zastąpieniu nr PESEL absolwenta losowo wygenerowanym numerem przekazywane ponownie do MNiSW, który udostępni je w postaci zagregowanej na swojej stronie internetowej. Pełne badanie miało rozpocząć się we wrześniu 2015 r. Uczelnie nadal będą mogły jednak prowadzić własne badania (tzw. monitoring uczelniany).
i administracja publiczna. Znalezienie zatrudnienia w wyuczonym zawodzie było silnie uzależnione od kierunku podjętych studiów. Zgodność wykształcenia z wykonywanym zawodem deklarowali przede wszystkim absolwenci kierunków medycznych (Wydział Lekarski i Wydział Farmaceutyczny na Uniwersytecie Medycznym) i niektórych kierunków inżynieryjno-technicznych (zwłaszcza Wydziały: Elektrotechniki i Informatyki oraz Budownictwa i Architektury na Politechnice Lubelskiej). Niektóre uczelnie w swoich ankietach zadały także pytanie o wysokość otrzymywanych płac lub zajmowane stanowisko. W przypadku absolwentów UMCS 45% zatrudnionych uzyskiwało wynagrodzenie w przedziale 1500–2500 zł brutto, a 35% – w przedziale 2500–3500 zł brutto. Niemal identyczne wyniki dotyczyły absolwentów KUL.
Porównanie szans na znalezienie zatrudnienia wśród absolwentów uczelni wyższych umożliwia monitorowanie stopy bezrobocia wśród absolwentów szkół wyższych, prowadzone przez Wojewódzki Urząd Pracy\(^{192}\). Najwyższa relacja bezrobotnych do ogółu absolwentów charakteryzowała Uniwersytet Przyrodniczy oraz Wyższą Szkołę Społeczno-Przyrodniczą im. Wincentego Pola, zaś najniższa – Uniwersytet Medyczny. Dane dla wszystkich uczelni przedstawiono w tabeli 87.
**Tabela 87:** Zestawienie szkół wyższych z Lublina wg liczby bezrobotnych absolwentów oraz odsetka bezrobotnych absolwentów w stosunku do liczby absolwentów roku akademickiego 2011/2012
| Szkoła | Liczba absolwentów roku akademickiego 2011/2012 | Liczba bezrobotnych absolwentów w dniu 31 maja 2013 r. | % udział w liczbie absolwentów uczelni w roku akademickim 2011/2012 |
|----------|-----------------------------------------------|------------------------------------------------------|------------------------------------------------------------------|
| UP | 2 767 | 356 | 12,9 |
| WSSP | 821 | 103 | 12,8 |
| UMCS | 8 717 | 915 | 10,6 |
| WSNS | 236 | 23 | 9,7 |
| KUL | 4 654 | 405 | 8,8 |
| PL | 2 220 | 191 | 8,6 |
| WSEI | 2 949 | 246 | 8,4 |
| WSPIA | 597 | 42 | 7,1 |
| UM | 1 545 | 83 | 5,4 |
| **Ogółem** | **24 506** | **2 364** | **9,6** |
*Źródło:* Opracowanie własne na podstawie *Rankingu szkół wyższych wg poziomu bezrobocia absolwentów Wojewódzkiego Urzędu Pracy*, rok akademicki 2011/2012
Większe dysproporcje w sytuacji absolwentów na rynku pracy są zauważalne w przekroju poszczególnych kierunków studiów. Analizując dane dla całego województwa można zauważyć, że kierunki, po których zanotowano największy odsetek absolwentów zarejestrowanych w urzędzie pracy to: bezpieczeństwo narodowe (39%), architektura i urbanistyka (29,6%), malarstwo (23,8%) oraz ochrona środowiska (20%). Natomiast wśród najbardziej popularnych kierunków (o liczbie absolwentów w skali województwa przekraczającej 500 osób), w najtrudniejszej sytuacji znaleźli się absolwenci: rolnictwa, turystyki i rekreacji, prawa, fizjoterapii i pedagogiki. Bardziej obszerne dane na ten temat zaprezentowano w tabeli 88. Wyniki analiz WUP pozwalają również na wskazanie kierunków o najwyższym i najniższym odsetku bezrobotnych absolwentów w poszczególnych uczelniach. Na przykład w przypadku
---
\(^{192}\) *Ranking szkół wyższych wg poziomu bezrobocia absolwentów* Wojewódzkiego Urzędu Pracy. Warto zwrócić uwagę, że analiza bezrobotnych absolwentów nie mogła obejmować tych zarejestrowanych w Urzędach Pracy poza województwem lubelskim.
UMCS, w najtrudniejszej sytuacji były osoby po malarstwie, psychologii i prawie, a najlepszej – po lingwistyce stosowanej, logopedii z audiofenologią i informatyce. Wśród absolwentów Politechniki Lubelskiej, najwyższy odsetek bezrobotnych dotyczył kierunków: architektura i urbanistyka oraz zarządzanie i inżynieria produkcji, a najniższy – informatyki i fizyki technicznej\textsuperscript{193}.
Tabela 88: Ranking kierunków nauki w szkołach wyższych województwa lubelskiego według liczby bezrobotnych absolwentów
| Szkoła | Liczba absolwentów roku akademickiego | Liczba bezrobotnych absolwentów w dniu 31 maja | % udział w liczbie absolwentów uczelni w roku akademickim |
|---------------------------------------------|--------------------------------------|-----------------------------------------------|----------------------------------------------------------|
| | 2011/2012 | 2013 r. | 2011/2012 |
**Kierunki o najwyższym odsetku bezrobotnych absolwentów**
| Kierunek | Liczba absolwentów | Liczba bezrobotnych | % udział |
|-----------------------------------------------|--------------------|---------------------|----------|
| Bezpieczeństwo narodowe | 41 | 16 | 39 |
| Architektura i urbanistyka | 71 | 21 | 29,6 |
| Malarstwo | 21 | 5 | 23,8 |
| Ochrona środowiska | 425 | 85 | 20 |
| Turystyka i rekreacja | 551 | 98 | 17,8 |
| Rolnictwo | 506 | 90 | 17,8 |
| Ogrodnictwo | 298 | 45 | 15,1 |
| Mechanika i budowa maszyn | 293 | 44 | 15 |
| Budownictwo | 342 | 51 | 14,9 |
| Ratownictwo medyczne | 141 | 21 | 14,9 |
| Prawo | 1070 | 157 | 14,7 |
| Towaroznawstwo | 244 | 35 | 14,3 |
**Najczęściej wybierane kierunki**
| Kierunek | Liczba absolwentów | Liczba bezrobotnych | % udział |
|-----------------------------------------------|--------------------|---------------------|----------|
| Rolnictwo | 506 | 90 | 17,8 |
| Turystyka i rekreacja | 551 | 98 | 17,8 |
| Prawo | 1070 | 157 | 14,7 |
| Fizjoterapia | 1068 | 140 | 13,1 |
| Pedagogika* | 3 059 | 366 | 12 |
| Administracja | 3 258 | 374 | 11,4 |
| Politologia i nauki społeczne | 895 | 101 | 11,3 |
| Ekonomia | 1 254 | 130 | 10,4 |
| Zarządzanie | 1 248 | 117 | 9,4 |
| Informatyka | 570 | 44 | 7,7 |
| Socjologia | 714 | 53 | 7,4 |
| Filologia * | 1 559 | 110 | 7,1 |
| Pielęgniarstwo | 713 | 24 | 3,4 |
Uwagi: * dotyczy wszystkich filologii obcojęzycznych ** dotyczy pedagogiki ogółem w tym nauczanie początkowe, wychowanie przedszkolne, pedagogika opiekuńczo-wychowawcza, pedagogika specjalna.
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Rankingu szkół wyższych wg poziomu bezrobocia absolwentów Wojewódzkiego Urzędu Pracy, rok akademicki 2011/2012
***
Podsumowując rozważania warto zwrócić uwagę, że obecność uczelni wyższych w mieście prowadzi do silnych migracji: rokrocznie do Lublina napływają tysiące młodych ludzi, przede wszystkim z województwa lubelskiego, a większość z nich po edukacji wraca do swoich domów lub migruje do innych miast. Wiele wskazuje na występowanie korzystnego dla Lublina zjawiska: zdecydowana większość absolwentów szkół średnich zostaje w Lublinie, również większość tych kończących najlepsze licea. Co więcej, wielu absolwentów studiów pochodzących spóźna miasta pozostaje w Lublinie, co odziaływa w kierunku odmładzania struktury wiekowej miasta.
\textsuperscript{193} Ranking szkół wyższych wg poziomu bezrobocia absolwentów Wojewódzkiego Urzędu Pracy (rok akademicki 2010/2011), s. 56-66.
Jednym z najważniejszych czynników zachęcających młodych ludzi do pozostania lub przyjazdu do Lublina jest oferta kształcenia. Analiza prowadzi do wniosku, że bogata oferta kształcenia stanowi atut lubelskich uczelni. W rankingu „Perspektywy” Uniwersytet Medyczny, UMCS i KUL uplasowały się w trzeciej dziesiątce na 80 ocenionych uczelni, a Uniwersytet Przyrodniczy i Politechnika Lubelska – w piątej dziesiątce. 11 wydziałów lubelskich uczelni otrzymało kategorię „A” w ocenie parametrycznej MNiSW, wskazującą na wysoką jakość badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych.
Wskazując kierunki dalszych działań, warto zwrócić uwagę na potrzebę podjęcia systemowych działań w zakresie szeroko rozumianej edukacji regionalnej i promocji Lublina wśród młodych ludzi. Zaprezentowanie rzetelnej wiedzy o mieście z wykorzystaniem atrakcyjnych form przekazu może pomóc zmienić wiele stereotypowych, negatywnych przekonań o perspektywach stojących przed osobami pozostającymi w Lublinie. Warto rozważyć także wzmocnienie doradztwa zawodowego w szkołach, pozwalające na dokonywanie bardziej trafnych (z punktu widzenia zapotrzebowania na rynku pracy) wyborów edukacyjnych przez młodych ludzi. Zachętą do osiedlania się w Lublinie będą także działania realizowane w obszarze rozwojowym „Przyjazność” oraz „Przedsiębiorczość”, podnoszące jakość życia mieszkańców i poprawiające perspektywy zawodowe w mieście.
Podsumowanie
Monitorowanie realizacji celów zapisanych w dokumencie strategicznym jest elementem koniecznym w procesie spójnego planowania działań i zarządzania strategicznego. Informuje realizatorów strategii oraz innych interesariuszy o dokonywanych postępach we wdrażaniu strategii. Pozwala zidentyfikować zachodzące procesy wewnątrz urzędu oraz w jego otoczeniu zewnętrznym, tym samym ułatwiając korygowanie odstępstw od planu działania i wprowadzenie modyfikacji w przyszłych latach.
Autorzy niniejszego dokumentu dokonali szczegółowej analizy działań jakie zostały podjęte w 2013 r. na rzecz realizacji Strategii Rozwoju Lublina na lata 2013–2020 oraz na podstawie różnych mierników i wskaźników określili tendencje zachodzące w otoczeniu społeczno-gospodarczym miasta. Strategia Lublin 2020 zakłada realizację 18 Celów skupionych w 4 Obszarach Rozwojowych:
A. OTWARTOŚĆ
A.1. Poprawa dostępności komunikacyjnej Lublina
A.2. Rozwój relacji zewnętrznych
A.3. Wzmacnianie otwartości kulturowej
A.4. Budowanie więzi regionalnych i metropolitalnych
B. PRZYJAZNOŚĆ
B.1. Poprawa infrastruktury technicznej
B.2. Zwiększenie komfortu życia
B.3. Dbałość o kulturę przestrzeni
B.4. Wspieranie rozwoju kultury czasu wolnego
B.5. Podnoszenie jakości edukacji
B.6. Partycypacja społeczna
C. PRZEDSIĘBIORCZOŚĆ
C.1. Rozwój sektora przemysłu
C.2. Rozwój sektora usług
C.3. Kultura przedsiębiorczości
C.4. Wspieranie przemysłów kreatywnych
D. AKADEMICKOŚĆ
D.1. Umiejscowienie uczelni
D.2. Symbioza z otoczeniem
D.3. Genius loci miasta uniwersyteckiego
D.4. Przyciąganie i zatrzymywanie talentów w Lublinie
W ramach Obszaru Rozwojowego Otwartości dla poprawy dostępności komunikacyjnej Lublina kluczowy był rozwój Portu Lotniczego Lublin i rozbudowa siatki połączeń, co przełożyło się na rosnącą liczbę korzystających z portu lotniczego pasażerów. Drugie istotne przedsięwzięcie stanowi budowa obwodnicy miasta wraz z drogami dojazdowymi. Przez cały 2013 r. trwały intensywne prace budowlane. Lepsza dostępność komunikacyjna wpływa na umocnienie pozycji Lublina jako regionalnej metropolii, atrakcyjnej destynacji inwestycyjnej i turystycznej. Zaś rosnąca liczba turystów, a przede wszystkim wysoka aktywność w zakresie współpracy projektowej z partnerami zewnętrznymi, potwierdzają istnienie silnych więzi miasta z jego otoczeniem już na obecnym etapie realizacji Strategii Lublin 2020. Relacje te stanowią kapitał, który może przyczynić się do przyspieszenia rozwoju miasta. Realizowane działania urzeczywistniają rolę Lublina jako pośrednika w kontaktach Wschodu z Zachodem, przyczyniając się do umocnienia funkcji metropolitarnych miasta. Pozytywnie należy ocenić także strategię marki Lublina jako miasta inspiracji oraz wysokie miejsca Lublina w różnych rankingach, wskazujące na poprawę rozpoznawalności miasta i jego sukcesów w kraju i zagranicą. Realizowane przez Urząd Miasta Lublin projekty przyczyniały się do kształtowania postaw sprzyjających współpracy i tolerancji wobec różnorodności. Istotną rolę w licznych przedsięwzięciach odgrywają organizacje pozarządowe. Już teraz wielokulturowość wyraźnie wpisuje się w dostępną ofertę kulturalną miasta. Należy podkreślić postępy w budowie wspólnego systemu transportowego, który wzmacnia więzi regionalne i metropolitalne Lublina. Najważniejsze inwestycje w zakresie infrastruktury drogowej są na etapie realizacji bądź planów, dlatego znacząca poprawa spójności transportowej obszaru funkcjonalnego nastąpi w kolejnych latach wdrażania Strategii Lublin 2020, w szczególności gdy w trakcie wykonywania będą projekty wpisane w Zintegrowane Inwestycje Terytorialne.
W Obszarze Rozwojowym Przyjazność przede wszystkim pozytywnie należy ocenić rozwój infrastruktury technicznej. W 2013 r. wydatki na transport i łączność w budżecie miasta wzrosły aż o 36,5%. Przebudowano m.in. ul. Zemborzycką i ul. Filaretów, kontynuowano rozwój komunikacji publicznej w ramach projektu Zintegrowany System Transportu Miejskiego, budowano kolejne ścieżki rowerowe. W 2013 r. zaczęły obowiązywać nowe przepisy dotyczące gospodarki odpadami. Przełożyło się to na wzrost liczby osób, od których są one odbierane, a towarzyszył temu spadek odpadów odebranych i wzrost udziału tych zebranych selektywnie i przetworzonych. W zakresie ochrony środowiska naturalnego i zrównoważonego rozwoju wykonano termomodernizację blisko 20 budynków oświatowych, co przyniesie zarówno korzyści środowiskowe, jak i ekonomiczne. Rozwijana była także infrastruktura sieciowa. O poprawiającym się komfortie życia i sytuacji mieszkaniowej świadczy zwłaszcza rosnąca powierzchnia mieszkaniowa przypadająca na mieszkańca i wyposażenie mieszkań w instalacje sanitarno-techniczne. Płace uzyskiwane w mieście pozwalają na zakup większej powierzchni niż w największych miastach wojewódzkich, co może być czynnikiem zachęcającym młodych ludzi do pozostania w mieście. Lublin jest miastem bezpiecznym, co potwierdza zarówno niska i malejąca liczba przestępstw. Pod względem dostępności opieki szpitalnej sytuacja w Lublinie jest relatywnie dobra na tle kraju. Natomiast mieszkańcy znajdujący się w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej mogli liczyć na wsparcie
w ramach pomocy społecznej. Zmienia się też charakter polityki wobec osób niepełnosprawnych. Miasto Lublin realizuje również własną politykę prorodzinną i senioralną. W polityce społecznej coraz więcej przedsięwzięć ma charakter programowy i są one realizowane w oparciu o wieloletnie programy, co stwarza szansę na osiągnięcie lepszych efektów niż w sytuacji, gdy dominują działania doraźne. Za największe osiągnięcie w ramach realizacji celu B.3. Dbalość o kulturę przestrzeni w 2013 r. należy uznać zakończenie dwóch, bardzo istotnych dla Lublina i jego mieszkańców, projektów rewitalizacyjnych: Rewaloryzacji Ogrodu Saskiego oraz Konserwacji najcenniejszych zabytków Lublina – Kaplicy Trójcy Świętej i zabudowy wzgórza zamkowego oraz Bramy Krakowskiej. W analizowanym roku nie odnotowano zwiększenia objęcia miasta planami zagospodarowania przestrzennego, ale trwające prace nad nowymi planami, obejmującymi także centralne części miasta, rokują wzrost tego wskaźnika w nadchodzących latach, który na tle innych miast wojewódzkich i tak wypada dobrze. Lublin posiada bogatą ofertę spędzania czasu wolnego, która w celu zaspokojenia potrzeb mieszkańców jest stale rozwijana. Walory miasta w zakresie dziedzictwa kulturowego i historycznego stanowią kluczowy element oferty turystycznej miasta. W ramach realizowanych projektów inwestycyjnych, w 2013 r. zakończono renowację klasztoru powizytkowskiego na centrum działań artystycznych, oddano do użytku basen przy Zespole Szkół Nr 7 oraz zbudowano drogi rowerowe w okolicy Zalewu Zemborzyckiego. W ramach celu B.5. Podnoszenie jakości edukacji warto zwrócić uwagę na to, że liczba miejsc w przedszkolach i innych ośrodkach dla dzieci w wieku od 3 do 6 lat zaspokajała potrzeby mieszkańców w tym zakresie, a ponad 2/3 miejsc było oferowanych w placówkach prowadzonych przez samorząd. Docenić należy także poziom nauczania w lubelskich szkołach, gdyż uczniowie uzyskali bardzo dobre wyniki w sprawdzianach wiedzy i egzaminach kończących kolejne etapy kształcenia. Pod tym względem Lublin uplasował się w czołówce miast zrzeszonych w Unii Metropolii Polskich. W 2013 r. prowadzono liczne inwestycje infrastrukturalne na obiektach oświatowych (termomodernizacje, prace remontowe), ale także realizowano projekty o charakterze jakościowym poprawiające bezpieczeństwo w szkołach, mające na celu udzielanie pomocy uczniom będącym w trudnej sytuacji materialnej, wspieranie najbardziej uzdolnionych, czy też promujące umiejętności praktyczne i postawy przedsiębiorcze. Na poprawę jakości kształcenia wpływ mają także przedsięwzięcia dedykowane kadrze pedagogicznej i innym pracownikom oświaty. Zgodnie z założeniami Strategii Lublin 2020 wprowadzono wiele mechanizmów uzgadniania potrzeb mieszkańców Lublina w procesie zarządzania miastem (konsultacje społeczne, skrzynka dialogu, portal naprawmyto.pl, spotkania radarowe czy strona internetowa partycypacja.lublin.eu) oraz powołano społeczne zespoły doradcze zajmujące się różną tematyką. Przy tym w Lublinie funkcjonuje duża liczba organizacji pozarządowych i stale przybywają nowe. Ich działalność wspierana jest przez Urząd Miasta. Aktywność mieszkańców stanowi zatem cenny zasób Lublina, którego zagospodarowanie stanowi kluczowy czynnik prowadzenia przyjaznej i skutecznej polityki miejskiej.
Podsumowując pierwszy rok realizacji Strategii Lublin 2020 w Obszarze Rozwojowym Przedsiębiorczość należy pozytywnie ocenić działania podejmowane na rzecz przyciągania nowych inwestorów do miasta. Zarówno rozwój Specjalnej Strefy Ekonomicznej Euro-Park Mielec Podstrefa Lublin, jak i promoća gospodarcza miasta, a także poziom obsługi inwestorów w Urzędzie Miasta Lublin, bez wątpienia przyczyniły się do poprawy wizerunku Lublina jako miasta atrakcyjnego dla rozwoju inwestycji przemysłowych. To właśnie za strategię przyciągania inwestycji Lublin został nagrodzony nagrodą Rising Stars – 10 Upcoming BPO/SSC Destinations 2013 (Colliers International) oraz został laureatem Programu Promocji Gmin Business Excellence 2012/2013. Obok kompetencji miękkich, dotyczących obsługi inwestorów, dla rozwoju sektora przemysłu i usług ważne okazały się być inwestycje infrastrukturalne. Dwa kluczowe projekty w tym zakresie to: Infrastruktura dla strefy ekonomicznej na Felinie w Lublinie – II etap oraz Infrastruktura dla aktywizacji gospodarczej w dzielnicy Bursaki i Rudnik w Lublinie. Istotny był również rozwój infrastruktury sprzyjającej inwestycjom usługowym w mieście, co przełożyło się na wzrost podaży nowoczesnej powierzchni biurowej i handlowej. Wzrost liczby zarejestrowanych w rejestrze REGON podmiotów gospodarki narodowej w Lublinie, a także analiza struktury całego sektora przedsiębiorstw wskazuje na rozwój kultury przedsiębiorczości i ekosystemu gospodarczego w mieście. Bez wątpienia przyczyniają się do tego funkcjonujące klastry, instytucje otoczenia biznesu, ale także działalność władz samorządowych oraz Miejskiego Urzędu Pracy w Lublinie. Szczególne działania podejmowane były także w stosunku do przedsiębiorstw należących do sektora przemysłów kreatywnych. W Lublinie w 2013 r. stanowiły one 8,89% ogólnej liczby podmiotów gospodarczych zarejestrowanych w rejestrze REGON. Wspieraniu przemysłów kreatywnych służył między innymi zainaugurowany przez Urząd Miasta w 2013 r. projekt Kreatywni. Sektor ten wspomagany jest również przez inne instytucje, takie jak np. Centrum Kultury w Lublinie, czy funkcjonujące w Lublinie klastry.
Natomiast oceniając zmiany w Obszarze Rozwojowym Akademickość należy podkreślić ogromny potencjał lubelskiego ośrodka akademickiego. Bogata oferta kształcenia stanowi atut lubelskich uczelni. W rankingu „Perspektywy” Uniwersytet Medyczny, UMCS i KUL uplasowały się w trzeciej dziesiątce na 80 ocenionych uczelni, a Uniwersytet Przyrodniczy i Politechnika Lubelska – w piątej dziesiątce. Kategorię „A” w ocenie parametrycznej MNiSW, wskazującą na wysoką jakość badań naukowych i prac badawczo-rozwojowych otrzymało 11 wydziałów lubelskich uczelni. Uczelnie wyższe i miasto podejmują liczne działania w zakresie umiędzynarodowienia lubelskiego ośrodka akademickiego, który pozytywnie oddziała na rozwój miasta i regionu. Dzięki realizacji projektu Urzędu Miasta Lublin Study in Lublin i aktywności uczelni w zakresie przyciągania studentów z zagranicy ich liczba stale rośnie. Wykształceniu się akademickiego genius loci sprzyja przede wszystkim niezwykle bogata oferta kulturalna dla studentów i wieloaspektowa aktywności samych studentów. Lubelskie uczelnie poprzez coraz lepiej wyspecjalizowane Biura Karier na bieżąco starają się dostosowywać ofertę praktyk do realizowanych kierunków studiów. Praktycznie każda uczelnia wykazuje przykłady współpracy z biznesem, jednak liczba zawieranych porozumień wskazanych przez uczelnie nie jest duża, jednak jakość tej współpracy nie zawsze jest na wysokim poziomie.
W wyniku przeprowadzonego monitoringu realizacji Strategii Rozwoju Lublina na lata 2013–2020 można wysunąć 15 zasadniczych kwestii problemowych, na które w kolejnych latach należy zwrócić szczególną uwagę:
Wzmocnienie funkcji metropolitarnych Lublina może być rezultatem wielu działań, o ile obejmą one swoim zasięgiem co najmniej obszar kraju bądź będą realizowane w powiązaniu z innymi ośrodkami metropolitarnymi.
W ślad za poprawiającą się dostępnością komunikacyjną Lublina i coraz bogatszą ofertą turystyczną i kulturalną wymagana jest poprawa w zakresie istniejącej w mieście bazy noclegowej.
Ważnym kierunkiem dalszych działań promujących otwartość kulturową może być systemowy rozwój wymiany międzynarodowej dla młodzieży szkolnej.
Zwiększenie jakości życia wymaga dalszej poprawy estetyki miasta i funkcjonowania komunikacji publicznej, dlatego wszelkiego rodzaju działania wpisujące się w cele: B.1. Poprawa infrastruktury technicznej i B.3. Dbałość o kulturę przestrzeni są przedmiotem specjalnej uwagi władz miasta.
Rosnąca liczba samochodów stwarza presję na rozwój infrastruktury transportowej i znalezienie równowagi pomiędzy ruchem samochodowym, rowerowym i pieszym oraz zmniejszenie natężenia ruchu i jego negatywnych skutków w centralnej części miasta, co stanowi wyzwanie dla planowania przestrzennego w mieście.
Pomimo, że w Lublinie nastąpiła poprawa wielu elementów wpływających na komfort życia to osiągnięcie celu „zwiększenie komfortu życia” zależy od utrzymania pozytywnych zmian w dłuższym horyzoncie czasowym, gdyż dopiero takie będą odczuwalne przez szerokie grono mieszkańców. Wydaje się również, że ocena realizacji tego celu powinna w większym stopniu niż gdzie indziej uwzględniać opinie mieszkańców wyrażone w badaniach ankietowych.
Zapewnienie wysokiej jakości edukacji jest celem wymagającym długofalowych działań. W kolejnych latach, wraz z poprawą stanu infrastruktury szkół, zasadne wydaje się stopniowe zwiększenie nacisku na projekty przyczyniające się bezpośrednio do wzrostu wiedzy i kompetencji uczniów, jak i kwalifikacji ich nauczycieli. Warto rozważać także wzmocnienie doradztwa zawodowego w szkołach, pozwalające na dokonywanie bardziej trafnych (z punktu widzenia zapotrzebowania na rynku pracy) wyborów edukacyjnych przez młodych ludzi.
Licząc się z atutami jakimi dysponuje Lublin jako potencjalny cel lokalizacji inwestycji przemysłowych i centrów usług biznesowych oraz IT, należy skoncentrować się na zapewnieniu odpowiedniej podaży powierzchni biurowej, handlowej i magazynowej dla potencjalnych inwestorów.
Utrzymanie wysokiej dynamiki pozyskiwania inwestorów do Specjalnej Strefy Ekonomicznej Euro-Park Mielec Podstrefy Lublin (w 2013 r. 7 nowych inwestorów) sprawi, że w kolejnych latach niezbędne będzie podjęcie kroków w kierunku zwiększenia powierzchni SSE poprzez włączenie w jej obszar gruntów prywatnych lub przeprowadzenie procesu ich wykupu i scalenia, co wiąże się z wydatkowaniem na ten cel dość dużych środków finansowych.
Konieczne jest dalsze wspieranie tworzenia ekosystemu przedsiębiorczości w Lublinie, opartego na lokalnych przedsiębiorstwach, kreatywnej przedsiębiorczości i transferze wiedzy do sektora biznesu, jako fundamentu do rozwoju gospodarczego miasta, wzrostu zamożności społeczeństwa.
i poprawy jakości życia mieszkańców. Rozwój sektora kreatywnego prowadzi także do uelastycznienia i dywersyfikacji gospodarczej miasta.
- Niepokojącym zjawiskiem może być pogorszenie wskaźników innowacyjności dla województwa, pomimo poprawy dostępnych danych dla samego miasta. Istnieją co prawda powody, by negatywne zmiany uznać w dużej mierze za efekt przejściowy, jednak wzrost innowacyjności może wymagać większej aktywności interesariuszy Strategii Lublin 2020 w kolejnych latach.
- Rozpoczęcie działań mających na celu zacieśnienie współpracy pomiędzy samorządem, uczelniami wyższymi i przedsiębiorcami materializuje się konkretnymi porozumieniami, które zwiększają innowacyjność przedsiębiorstw i regionu. Niestety uczelnie zawierają zbyt mało porozumień o współpracy z biznesem, przez co nie wykorzystują potencjalnych korzyści płynących z kooperacji z przedsiębiorstwami. Na poprawę tej sytuacji może wpłynąć rozwój nowej infrastruktury badawczej i naukowej uczelni, lecz samo zaplecze nie jest warunkiem wystarczającym do rozwoju takiej współpracy.
- Rosnąca liczba studentów z zagranicy powinna skłonić uczelnie do wzbogacenia ich oferty o kierunki, na których kształcenie odbywa się w językach obcych i większe umiędzynarodowienie kadry naukowej. Specyficzne potrzeby obcokrajowców powinny być dostrzegane nie tylko przez uczelnie, ale również różne instytucje miejskie, organizacje pozarządowe oraz podmioty gospodarcze prowadzące działalność na terenie miasta.
- Pewnym wyzwaniem jest wzmocnienie współpracy między lubelskimi uczelniami, które obecnie bardziej konkurują o studentów w warunkach pogłębiającego się niżu demograficznego, niż ze sobą współpracują.
- Istnieje potrzeba podjęcia systemowych działań w zakresie szeroko rozumianej edukacji regionalnej i promocji Lublina wśród młodych ludzi. Zaprezentowanie rzetelnej wiedzy o mieście z wykorzystaniem atrakcyjnych form przekazu może pomóc zmienić wiele stereotypowych, negatywnych przekonań o perspektywach stojących przed osobami pozostającymi w Lublinie. Takie działania mają też na celu zatrzymanie w mieście utalentowanych młodych ludzi kończących studia i tym samym pozyskanie wartościowych pracowników i mieszkańców miasta.
Raport z realizacji Strategii Rozwoju Lublina na lata 2013–2020 ma wskazać narzędzia wykorzystywane przez władze miasta w bieżącym zarządzaniu, które przyczyniają się do realizacji określonych celów i działań zapisanych w poszczególnych Obszarach Rozwojowych, przyczyniając się tym samym do rozwoju stolicy województwa lubelskiego i wzrostu znaczenia Lublina na arenie krajowej oraz międzynarodowej.
Bibliografia
Literatura:
1. Bąkowski A., Mażewska M., Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce. Raport 2012, Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości, Warszawa 2012 r.
2. Drop P., Gajewski P., Mackiewicz M., Zastosowanie danych Openstreetmap oraz wolnego oprogramowania do badań dostępności komunikacyjnej w skali lokalnej, Acta Universitatis Lodzienis, Folia Geographica Socio-Oeconomica 14, 2013 r.
3. Informacja Głównego Urzędu Statystycznego w sprawie skorygowanego szacunku wartości produktu krajowego brutto za lata 2012 i 2013, Główny Urząd Statystyczny, Departament Rachunków Narodowych, Warszawa 2014 r.
4. Informacja na temat rozwoju gospodarczego Miasta Lublin i realizowanych inwestycji I-IV kwartał 2013 r. Urząd Miasta Lublin, Wydział Strategii i Obsługi Inwestorów.
5. Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju 2030.
6. Markowski T., Marszał T., Metropolie, obszary metropolitalne, metropolizacja, Komitet Przestrzennego Zagospodarowania Kraju PAN, Warszawa 2006 r.
7. Strategia zarządzania dziedzictwem kulturowym miasta Lublin na lata 2014–2020.
8. Wstępne szacunki produktu krajowego brutto według województw w 2013 r., GUS, 27.01.2015 r.
Akty prawne:
1. Konwencja ONZ o Prawach Osób Niepełnosprawnych, przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 r.
2. Konwencja UNESCO w sprawie ochrony i promowania różnorodności form wyrazu kulturowego, sporządzona w Paryżu dnia 20 października 2005 r.
3. Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, Dz.U. 2004 nr 64 poz. 593.
4. Ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, Dz.U. 2005 nr 86 poz. 732.
5. Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, Dz.U. 2003 nr 96 poz. 873.
6. Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, Dz.U. 1997 nr 123 poz. 776.
7. Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, Dz.U. 2003 nr 228 poz. 2255.
8. Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, Dz.U. 2007 nr 192 poz. 1378.
9. Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, Dz.U. 2011 nr 149 poz. 887.
Akty prawa miejscowego:
1. Uchwała nr 1021/XXXIX/2014 Rady Miasta Lublin z dnia 13 marca 2014 r. w sprawie przyjęcia Strategii Rozwiązywania Problemów Społecznych Miasta Lublin 2014–2020.
2. Uchwała nr 1214/XLV/2010 Rady Miasta Lublin z dnia 14 października 2010 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania konsultacji społecznych z mieszkańcami Miasta Lublin.
3. Uchwała nr 549/XXVII/2008 Rady Miasta Lublin z dnia 18 grudnia 2008 r. w sprawie przyjęcia i wdrożenia „Programu Aktywności Lokalnej Mieszkańców Miasta Lublin na lata 2009–2013”.
4. Uchwała nr 685/XXVII/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 17 stycznia 2013 r. w sprawie przyjęcia Programu Wsparcia i Aktywizacji Seniorów na terenie Miasta Lublin w latach 2013–2015.
5. Uchwała nr 745/XXX/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 25 kwietnia 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania dorocznych nagród za osiągnięcia w dziedzinie twórczości artystycznej i upowszechniania kultury (Dz. Urz. Województwa Lubelskiego nr 2013_2478 z dnia 2013.05.09).
6. Uchwała nr 763/XXX/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 25 kwietnia 2013 r. w sprawie przyjęcia “Programu działań na rzecz niepełnosprawnych mieszkańców Miasta Lublin w latach 2013 – 2015”.
7. Uchwała nr 922/XXXX/2013 Rady Miasta Lublin z dnia 18 listopada 2013 r. w sprawie uchwalenia programu współpracy Gminy Lublin z organizacjami pozarządowymi oraz z podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2014 r.
8. Zarządzenie nr 69/3/2012 Prezydenta Miasta Lublin z dnia 22 marca 2012 r. w sprawie powołania członków Rady Działalności Pożytku Publicznego Miasta Lublin.
9. Zarządzenie nr 274/2011 Prezydenta Miasta Lublin z dnia 11 kwietnia 2011 r. w sprawie powołania Rady Rozwoju Lublina przy Prezydencie Miasta Lublin oraz określenia zasad i trybu jej działania.
10. Zarządzenie nr 78/3/2012 Prezydenta Miasta Lublin z dnia 28 marca 2012 r. w sprawie powołania Rady Lokalnej Przedsiębiorczości przy Prezydencie Miasta Lublin i ustanowienia jej Regulaminu.
Badania i raporty:
1. W którym mieście żyje się najlepiej? Badania przeprowadzone przez MillwardBrown w dn. 24.10-16.11.2013 r.
2. Polski rynek biurowy, Jones Lang LaSalle, dane na koniec IV kw. 2013 r.
3. Raport o sytuacji na rynkach nieruchomości mieszkaniowych i komercyjnych w Polsce w 2013 r., Narodowy Bank Polski, Departament Stabilności Finansowej we współpracy z Oddziałami Okręgowymi, Warszawa, wrzesień 2014 r.
4. Raport Roczny, Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2013 r.
5. Raporty PRCH Retail Research Forum, różne lata.
6. Regional Innovation Scoreboard 2014, Komisja Europejska, UE 2014 r.
7. Study in Poland. Studenci zagraniczni w Polsce 2014
8. Tucki A., Wizerunek i atrakcyjność turystyczna Lublina, Raport z badania przeprowadzonego na terenie Lublina w dniach 15.06 – 09.09.2013 r., Lublin 2013 r.
9. Wsparcie przemysłów kreatywnych w Lublinie. Analiza potencjału i kierunki rozwoju, Lubelskie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych, Lublin 2012 r.
Sprawozdania:
1. Informacja o stanie realizacji zadań oświatowych Gminy Lublin za rok 2012/2013.
2. Sprawozdania z realizacji Programu współpracy Miasta Lublin z organizacjami pozarządowymi oraz podmiotami, o których mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie na 2013 r.
3. Sprawozdanie Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie za 2013 r.
4. Sprawozdanie SIO wg stanu na dzień 30 września 2013 r.
5. Sprawozdanie z wykonania budżetu Miasta Lublin za 2012 r. i 2013 r.
6. Sprawozdania kwartalne z działalności SSE Euro-Park Mielec.
7. Sprawozdanie z działalności Prezydenta Miasta Lublin w 2013 r.
Bazy danych:
1. Bank Danych Lokalnych Głównego Urzędu Statystycznego.
2. Bazy danych Urzędu Patentowego RP.
Strony internetowe:
1. Biuletyn Informacji Publicznej Samorząd Miasta Lublin,
http://bip.lublin.eu.
2. Portal internetowy kultura.lublin.eu,
http://kultura.lublin.eu.
3. Portal internetowy Urzędu Miasta Lublin,
http://www.lublin.eu.
4. Portal Lubelskie Online,
http://www.lubelskie.pl.
5. Portal Perspektywy,
http://www.perspektywy.pl.
6. Portal studentnews.pl,
http://lublin.studentnews.pl.
7. Strona internetowa Business Centre Club,
http://www.bcc.org.pl.
8. Strona internetowa Centrum Informatyzacji i Bezpieczeństwa Transportu Wyższej Szkoły Ekonomii i Innowacji w Lublinie,
http://cibt.wsei.lublin.pl.
9. Strona internetowa Centrum Innowacji i Transferu Technologii Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego Sp. z o.o.,
http://www.citt.lublin.pl.
10. Strona internetowa Centrum Innowacji i Zaawansowanych Technologii Politechniki Lubelskiej,
http://www.polub.pl/pl/uczelnia/organizacja-uczelnia/jednostki-ogolnouczelniiane/centrum-innowacji-i-zaawansowanych-technologii.
11. Strona internetowa Centrum Innowacji i Komercjalizacji Badań Uniwersytetu Marii Curie Skłodowskiej,
http://www.umcs.pl/pl/centrum-innowacji-i-komercjalizacji-badan.1010.htm.
12. Strona internetowa Centrum Kultury w Lublinie,
http://ck.lublin.pl.
13. Strona internetowa Centrum Rozwoju Lokalnego,
http://www.rozwojlokalny.pl.
14. Strona internetowa Centrum Transferu Wiedzy Uniwersytetu Medycznego w Lublinie,
http://www.portalwiedzybr.umlub.pl.
15. Strona internetowa Centrum Wdrożeń i Innowacji Uniwersytetu Medycznego w Lublinie Sp. z o.o.,
http://centrumwdrozen.blogspot.com/p/centrum-wdrozen-i-innowacji.html.
16. Strona internetowa Dzielnicowego Domu Kultury „Bronowice”,
http://www.ddkbronowice.pl.
17. Strona internetowa Dzielnicowego Domu Kultury „Węglin”,
http://ddkweglin.pl.
18. Strona internetowa Filharmonii im. H. Wieniawskiego w Lublinie,
http://www.filharmonialubelska.pl.
19. Strona internetowa Fundacji Rozwoju Lubelszczyzny,
http://www.fundacja_lublin.pl.
20. Strona internetowa funpage „Fabryka dobrej przestrzeni” na portalu Facebook,
https://pl-pl.facebook.com/fabrykadobrprzestrzeni.
21. Strona internetowa Galerii Labirynt,
http://labirynt.com.
22. Strona internetowa Izby Przemysłowo Handlowej Lublin,
http://iph.lublin.pl.
23. Strona internetowa Izby Rzemiosła i Przedsiębiorczości w Lublinie,
http://www.izba.lublin.pl.
24. Strona internetowa Lubelskiego Centrum Transferu Technologii Politechniki Lubelskiej,
http://lctt.pollub.pl.
25. Strona internetowa Lubelskiego Forum Pracodawców,
http://www.lfp.biz.pl.
26. Strona internetowa Lubelskiego Parku Naukowo-Technologicznego S.A.,
http://lpnt.pl.
27. Strona internetowa Lubelskiego Związku Pracodawców,
http://www.lzp.lublin.pl.
28. Strona internetowa Lubelskiej Fundacji Rozwoju,
http://www.lfr.lublin.pl.
29. Strona internetowa Lubelskiej Izby Rzemieślniczej,
http://www.lir.com.pl.
30. Strona internetowa Miejskiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie,
http://www.mbp.lublin.pl.
31. Strona internetowa Muzeum Lubelskiego w Lublinie,
http://muzeumlubelskie.pl.
32. Strona internetowa Muzeum Wsi Lubelskiej w Lublinie,
http://skansen.lublin.pl.
33. Strona internetowa Ośrodka „Brama Grodzka – Teatr NN”,
http://teatrrnn.pl.
34. Strona internetowa Ośrodka Innowacji NOT,
http://www.not.org.pl/not/index.php?option=com_content&task=view&id=90.
35. Strona internetowa Ośrodka Międzykulturowych Inicjatyw Twórczych „Rozdroża”,
http://rozdroza.com.
36. Strona internetowa Polskiej Fundacji Ośrodków Wspomagania Rozwoju Gospodarczego „OIC Poland”,
http://www.oic.lublin.pl.
37. Strona internetowa Programu „Rodzina Trzy Plus”,
http://bip.lublin.eu/um/index.php?t=200&fid=11531.
38. Strona internetowa projektu "Kreatywni",
http://kreatywni.lublin.eu/o-projekcie.
39. Strona internetowa Rady Przedsiębiorczości Lubelszczyzny,
http://rpl.lublin.pl.
40. Strona internetowa Rankingu szkół wyższych wg poziomu bezrobocia absolwentów Wojewódzkiego Urzędu Pracy, rok akademicki 2011/2012,
http://wup.lublin.praca.gov.pl/ranking-szkol-wyzszych-wg-poziomu-bezrobocia-absolwentow.
41. Strona internetowa Regionalnej Izby Gospodarczej,
http://www.rieg.lublin.pl.
42. Strona internetowa skrzynki dialogu społecznego,
http://fim.org.pl/projekt/pas.
43. Strona internetowa Stowarzyszenia Lubelski Klub Biznesu,
http://www.lkb.lublin.pl.
44. Strona internetowa Teatru im. H. Ch. Andersena w Lublinie,
http://www.teatrandersena.pl.
45. Strona internetowa Teatru im. J. Osterwy w Lublinie,
http://www.teatroosterwy.pl.
46. Strona internetowa Teatru Muzycznego w Lublinie,
http://www.teatrmuzyczny.eu.
47. Strona internetowa Teatru Starego w Lublinie,
http://teatrstary.eu.
48. Strona internetowa Warsztatów Kultury w Lublinie,
http://www.warsztatykultury.pl.
49. Strona internetowa Wojewódzkiego Klubu Techniki i Racjonalizacji w Lublinie,
http://www.wktir.pl.
50. Strona internetowa Wojewódzkiego Ośrodka Kultury w Lublinie,
http://www.wok.lublin.pl.
51. Strona internetowa Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej im. Hieronima Łopacińskiego w Lublinie.
http://www.wbp.lublin.pl.
52. Strona internetowa Zespołu Pieśni i Tańca „Lublin” im. Wandy Kaniorowej,
http://www.zpit_lublin.pl.
53. Strona internetowa Związku Prywatnych Pracodawców Lubelszczyzny „Lewiatan”,
http://prywatni.lublin.pl.
Spis ramek
Ramka 1: Rynek nieruchomości w Polsce w 2013 r.................................................................59
Ramka 2: Starzenie się społeczeństwa jako problem ogólnokrajowy ........................................70
Ramka 3: Jakość życia w mieście....................................................................................................71
Ramka 4: Wizerunek turystyczny Lublina ..................................................................................94
Ramka 5: Korzyści z inwestowania w SSE...................................................................................125
Ramka 6: Rynek biurowy w Polsce w IV kw. 2013 r. ................................................................129
Ramka 7: Lubelski Park Naukowo-Technologiczny S.A. .............................................................144
Ramka 8: Studenci zagraniczni w Lublinie..................................................................................154
Ramka 9: Metodologia Rankingu Akademickiego Szkół Wyższych „Perspektywy 2014” - Umiędzynarodowienie ...............155
Ramka 10: Studenci w Polsce........................................................................................................165
Spis rysunków
Rysunek 1: Przebieg obwodnicy Lublina ........................................................................................................... 13
Rysunek 2: Natężenie ruchu na drogach dojazdowych do Lublina .................................................................. 17
Rysunek 3: Przebieg szkieletowej szerokopasmowej sieci światłowodowej na terenie Lublina (stan na 2013 r.) .... 18
Rysunek 4: Lokalizacja bezpłatnych punktów dostępu do sieci internetowej w Lublinie (stan na grudzień 2014 r.) .... 18
Rysunek 5: Znak towarowy Miasta Lublin ....................................................................................................... 29
Rysunek 6: Znak marki gospodarczej Miasta Lublin ......................................................................................... 30
Rysunek 7: Budowa dróg w województwie lubelskim ......................................................................................... 36
Rysunek 8: Gęstość dróg w Lublinie .................................................................................................................. 45
Rysunek 9: Stan planistyczny Miasta Lublin (IV kwartał 2013 r.) ................................................................. 74
Rysunek 10: Funkcjonowanie strefy płatnego parkowania w Lublinie w 2013 r. .............................................. 75
Rysunek 11: Obszary programu rewitalizacji na tle stanu planistycznego Lublina ........................................ 77
Rysunek 12: Mapa rowerowa Lublina z 2013 r. ................................................................................................. 84
Rysunek 13: Obiekty zabytkowe w centrum Lublina (skala 1:12 500) ............................................................. 89
Rysunek 14: Przykładowe wyliczenia dotyczące zwolnień podatkowych w SSE ............................................ 125
Rysunek 15: Logo Lubelskiego Parku Naukowo–Technologicznego S.A ....................................................... 144
Spis tabel
Tabela 1: Wykaz mierników/wskaźników służących do monitorowania Strategii Rozwoju Lublina na lata 2013–2020 wykorzystanych w raporcie za 2013 r. ........................................................................................................... 6
Tabela 2: Odległość oraz czas przejazdu do wybranych miejsc w Polsce i na świecie .................................................. 13
Tabela 3: Liczba operacji lotniczych oraz obsłużonych pasażerów według rodzaju ruchu lotniczego w 2013 r. ...................... 14
Tabela 4: Kierunki połączeń lotniczych obowiązujące w 2013 r. .......................................................................................... 15
Tabela 5: Połączenia kolejowe oraz ich kierunki .................................................................................................................. 16
Tabela 6: Liczba turystów krajowych i zagranicznych odwiedzających Lublin ............................................................................ 20
Tabela 7: Baza noclegowa – obiekty oraz miejsca w turystycznych obiektach noclegowych ..................................................... 20
Tabela 8: Stopień wykorzystania miejsc noclegowych (%) ....................................................................................................... 21
Tabela 9: Liczba miast partnerskich i podpisanych porozumień o współpracy ................................................................. 22
Tabela 10: Inwestycje w obszarze spójnego systemu transportowego dla metropolii ............................................................ 37
Tabela 11: Długość tras komunikacji publicznej poza granicami miasta Lublin (km) .......................................................... 37
Tabela 12: Liczba patentów I wynalazków w Lublinie oraz województwie lubelskim ............................................................ 39
Tabela 13: Wskaźniki innowacyjności dla województwa lubelskiego ......................................................................................... 40
Tabela 14: Wydatki z budżetu miasta na transport i łączność .................................................................................................. 44
Tabela 15: Częstość sieci drogowej (na 100 km²) ..................................................................................................................... 45
Tabela 16: Liczba pasażerów korzystających z miejskiej komunikacji publicznej ................................................................. 47
Tabela 17: Długość tras komunikacji miejskiej w Lublinie (km) .............................................................................................. 47
Tabela 18: Liczba realizowanych połączeń miejskiej komunikacji publicznej ................................................................. 47
Tabela 19: Posiadany tabor komunikacji publicznej ............................................................................................................. 47
Tabela 20: Długość ścieżek rowerowych (km) ....................................................................................................................... 50
Tabela 21: Długość sieci kanalizacyjnej, gazowej oraz wodociągowej (w km) ................................................................. 50
Tabela 22: Korzystający z instalacji sieciowych w % ogółu ludności ..................................................................................... 50
Tabela 23: Ilość oraz struktura odpadów odebranych ............................................................................................................. 51
Tabela 24: Ilość wytworzonych i oczyszczonych ścieków (tys. m³) ......................................................................................... 51
Tabela 25: Wydatki na gospodarkę komunalną i ochronę środowiska .................................................................................. 52
Tabela 26: Zasoby mieszkaniowe – wskaźniki ......................................................................................................................... 57
Tabela 27: Średnia cena m² mieszkania w Lublinie na rynku pierwotnym i wtórnym ............................................................ 58
Tabela 28: Dynamika zmian średniej ceny m² mieszkania w Lublinie w 2013 r. ................................................................. 58
Tabela 29: Wyposażenie mieszkań w instalacje sanitarno-techniczne ..................................................................................... 60
Tabela 30: Liczba przestępstw i ich wykrywalność .................................................................................................................. 60
Tabela 31: Liczba kolizji i wypadków drogowych .................................................................................................................. 60
Tabela 32: Zakłady opieki zdrowotnej, łóżka szpitalne oraz porady udzielone w ramach podstawowej opieki zdrowotnej .... 61
Tabela 33: Placówki oraz miejsca w placówkach stacjonarnej pomocy społecznej ............................................................. 61
Tabela 34: Liczba i struktura beneficjentów oraz obciążenie placówek stacjonarnej pomocy społecznej ............................. 62
Tabela 35: Liczba wniosków ogółem złożonych na poszczególne zadania ze środków PFRON oraz liczba wniosków rozpatrzonych pozytywnie w 2013 r. o charakterze socjalnym .................................................................................. 66
Tabela 36: Pokrycie powierzchni miasta planami zagospodarowania przestrzennego (w %) ................................................ 74
Tabela 37: Liczba pojazdów zarejestrowanych w centralnej ewidencji pojazdów ..................................................................... 74
Tabela 38: Pojazdy samochodowe i ciągniki – wskaźniki ..................................................................................................... 75
Tabela 39: Tereny zieleni w gestii samorządu ....................................................................................................................... 76
Tabela 40: Działalność kin ......................................................................................................................................................... 82
Tabela 41: Liczba muzeów ......................................................................................................................................................... 82
Tabela 42: Frekwencja w najczęściej odwiedzanych muzeach w Lublinie (w tys.) ............................................................ 82
| Tabela | Opis | Strona |
|--------|------|--------|
| 43 | Działalność bibliotek | 82 |
| 44 | Liczba obiektów sportowych | 83 |
| 45 | Liczba klubów sportowych | 84 |
| 46 | Osiągnięcia lubelskich sportowców | 85 |
| 47 | Osiągnięcia lubelskich sportowców w poszczególnych klubach i dziedzinach | 85 |
| 48 | Imprezy i wydarzenia sportowe zorganizowane w 2013 r. | 86 |
| 49 | Wydarzenia kulturalne w Lublinie w 2013 r. | 94 |
| 50 | Instytucjonalne formy opieki nad dziećmi do lat 3 i wychowanie przedszkolne | 102 |
| 51 | Placówki oświatowe | 102 |
| 52 | Uczniowie w placówkach oświatowych | 103 |
| 53 | Średnia liczba uczniów w oddziale poszczególnych typów szkół | 104 |
| 54 | Komputeryzacja i dostęp do Internetu w szkołach | 105 |
| 55 | Wyniki sprawdzianu szkół podstawowych w szkołach podstawowych prowadzonych przez samorząd | 105 |
| 56 | Wyniki sprawdzianu szkół podstawowych w szkołach podstawowych prowadzonych przez samorząd | 106 |
| 57 | Średnia zdawalność egzaminów maturalnych w Lublinie (%) | 106 |
| 58 | Inwestycje oświatowe zakończone w 2013 r. | 107 |
| 59 | Liczba organizacji pozarządowych | 113 |
| 60 | Wielkość dotacji z budżetu miasta na realizację zadań publicznych przez organizacje pozarządowe | 114 |
| 61 | Nakłady inwestycyjne oraz wartość brutto środków trwałych w przedsiębiorstwach z sektora przemysł i budownictwo w Lublinie (mln zł) | 119 |
| 62 | Produkcja sprzedana przemysłu ogółem i w przeliczeniu na 1 mieszkańca | 119 |
| 63 | Pracujący w sekcji przemysł i budownictwo | 120 |
| 64 | Efekty działalności Specjalnej Strefy Ekonomicznej Euro-Park Mielec Podstrefy Lublin | 122 |
| 65 | Efekty działalności SSE Euro-Park Mielec Podstrefy Lublin wg stanu na dzień 31.12.2013 r. | 123 |
| 66 | Pracujący w sektorze usług | 127 |
| 67 | Nowoczesna powierzchnia biurowa w Lublinie na koniec roku (m²) | 128 |
| 68 | Obiekty dysponujące największą powierzchnią biurową w Lublinie w 2013 r. | 128 |
| 69 | Wybrane informacje o centrach handlowych w Lublinie | 129 |
| 70 | Nowoczesne powierzchnie magazynowe w Lublinie w 2013 r. | 129 |
| 71 | Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru REGON wg liczby pracujących | 133 |
| 72 | Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru REGON wg sektorów własności i form prawnych | 134 |
| 73 | Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru REGON wg sekcji PKD 2007 | 135 |
| 74 | Podmioty gospodarki narodowej wpisane do rejestru REGON wg klas wielkości | 136 |
| 75 | Klastry funkcjonujące w Lublinie w 2013 r. | 136 |
| 76 | Wykaz inkubatorów funkcjonujących w Lublinie w 2013 r. | 143 |
| 77 | Sektor kreatywny wg klasyfikacji PKD 2007 | 146 |
| 78 | Liczba podmiotów działalności gospodarczej zaliczanych do sektora przemysłów kreatywnych do ogólnej liczby podmiotów | 147 |
| 79 | Podmioty gospodarki narodowej zarejestrowane w rejestrze REGON z terenu Lublina według wybranych klas i grup PKD w 2013 r. | 148 |
| 80 | Liczba studentów zagranicznych w stosunku do ogólnej liczby studentów | 153 |
| 81 | Liczba kierunków prowadzonych w językach obcych na uczelniach wyższych | 153 |
| 82 | Wyniki uczelni lubelskich w Rankingu Umijedzynarodowienia "Perspektywy 2014" | 155 |
| 83 | Liczba studentów w stosunku do liczby mieszkańców | 164 |
| 84 | Maturzyści i absolwenci szkół ponadgimnazjalnych oraz absolwenci szkół wyższych | 169 |
| 85 | Miejsca uczelni w rankingach uwzględniających różne kategorie | 172 |
Tabela 86: Ocena parametryczna wydziałów lubelskich uczelni Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego. ...........................................173
Tabela 87: Zestawienie szkół wyższych z Lublina wg liczby bezrobotnych absolwentów oraz odsetka bezrobotnych absolwentów w stosunku do liczby absolwentów roku akademickiego 2011/2012. ..................................................................................................................176
Tabela 88: Ranking kierunków nauki w szkołach wyższych województwa lubelskiego według liczby bezrobotnych absolwentów .................................................................................................................................................................................177
Spis wykresów
Wykres 1: Liczba pasażerów oraz operacji lotniczych w poszczególnych miesiącach w 2013 r. ................................................................. 15
Wykres 2: PKB na mieszkańca w podregionach województwa lubelskiego w 2012 i 2013 r. ................................................................. 38
Wykres 3: Średnia cena transakcyjna m² mieszkania w największych polskich miastach w IV kw. 2013 r. ........................................... 59
Wykres 4: Struktura ludności wg ekonomicznych grup wieku w Polsce i Lublinie (%) ................................................................. 70
Wykres 5: Jakość życia w mieście – końcowa ocena poszczególnych kategorii dla Lublina w 2013 r. ............................................. 71
Wykres 6: Postrzeganie Lublina jako miasta kultury (rozkład odpowiedzi w %) ................................................................. 94
Wykres 7: Czynsze transakcyjne na rynku biurowym w Polsce (€/m²/miesiąc) ........................................................................ 129
Wykres 8: Studenci zagraniczni na poszczególnych uczelniach w Lublinie ............................................................................ 154
Wykres 9: Studenci zagraniczni w Lublinie w podziale na kraje pochodzenia ............................................................................ 154
Wykres 10: Zmiana liczby studentów w 12 największych ośrodkach akademickich w Polsce w latach 2012–2013 ...................... 165 | <urn:uuid:f4b1d0a0-cdea-46d9-b108-c392240f0bd4> | finepdfs | 1.832031 | CC-MAIN-2019-13 | https://bip.lublin.eu/gfx/bip/userfiles/_public/import/strategia-i-planowanie/strategia-rozwoju-plan-dzial/strategia-rozwoju-lublina-na-l/raport_monitoringowy_srl_2020_13.pdf | 2019-03-18T16:32:29Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-13/segments/1552912201455.20/warc/CC-MAIN-20190318152343-20190318174343-00274.warc.gz | 422,672,365 | 0.998877 | 0.999918 | 0.999918 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn... | pol_Latn | {} | true | [
137,
612,
3449,
5636,
7997,
11767,
14918,
19026,
20203,
20217,
23705,
25671,
29140,
31961,
35352,
37175,
38343,
40258,
43691,
46447,
49448,
52652,
55367,
58011,
61114,
64319,
67543,
69549,
72012,
74890,
77663,
80030,
82578,
85743,
86767,
90911,
... | 1 | 0 |
1 z 3
Ogłoszenie nr 500163797-N-2018 z dnia 12-07-2018 r.
Burmistrz Gminy Rawicz działający w imieniu Gminy Rawicz: Przebudowa drogi gminnej nr 810644P na odcinku Izbice - Żylice
OGŁOSZENIE O UDZIELENIU ZAMÓWIENIA - Roboty budowlane
Zamieszczanie ogłoszenia:
obowiązkowe
Ogłoszenie dotyczy:
zamówienia publicznego
Zamówienie dotyczy projektu lub programu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej
nie
Zamówienie było przedmiotem ogłoszenia w Biuletynie Zamówień Publicznych:
tak
Numer ogłoszenia: 568464-N-2018
Ogłoszenie o zmianie ogłoszenia zostało zamieszczone w Biuletynie Zamówień Publicznych:
tak
Numer ogłoszenia: 500129334-N-2018 z dnia 08.06. 2018 r. , 500142140-N-2018 z dnia 21.06. 2018 r.
SEKCJA I: ZAMAWIAJĄCY
I. 1) NAZWA I ADRES:
Burmistrz Gminy Rawicz działający w imieniu Gminy Rawicz, Krajowy numer identyfikacyjny 41105072900000, ul. ul. Piłsudskiego 21, 63-900 Rawicz, woj. wielkopolskie, państwo Polska, tel. 65 5465400, e-mail firstname.lastname@example.org, faks 65 5464167. Adres strony internetowej (url): www.rawicz.pl
I.2) RODZAJ ZAMAWIAJĄCEGO:
Administracja samorządowa
SEKCJA II: PRZEDMIOT ZAMÓWIENIA
II.1) Nazwa nadana zamówieniu przez zamawiającego:
Przebudowa drogi gminnej nr 810644P na odcinku Izbice - Żylice
Numer referencyjny(jeżeli dotyczy):
BZPF.2710.25.2018
II.2) Rodzaj zamówienia:
Roboty budowlane
II.3) Krótki opis przedmiotu zamówienia (wielkość, zakres, rodzaj i ilość dostaw, usług lub robót budowlanych lub określenie zapotrzebowania i wymagań ) a w przypadku partnerstwa innowacyjnego - określenie zapotrzebowania na innowacyjny produkt,
usługę lub roboty budowlane:
1. Przedmiotem zamówienia są roboty budowlane polegające na przebudowie drogi gminnej nr 810644P na odcinku Izbice – Żylice, zgodnie z zakresem rzeczowym określonym w przedmiarze robót i kosztorysie zerowym dla tego zadania oraz założeniami i wytycznymi zawartymi dokumentacji zgłoszeniowej, specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót, oraz zapisami wynikającymi z SIWZ wraz z załącznikami. 2. Przebudowa dokonana zostanie na działkach nr 244, 63 i 13 w granicach istniejącego pasa drogowego na szerokości około 4m, jezdnia wykonana zostanie o przekroju daszkowym ze spadkiem poprzecznym 3 – 5 %. Odwodnienie przebudowywanej drogi odbywać się będzie powierzchniowo oraz poprzez warstwę odsączającą na przyległe tereny zielone i pobocza stanowiące część pasa drogowego. 3. Szczegółowy opis konstrukcji – planowanego do przebudowy odcinka drogi określa dokumentacja zgłoszeniowa (szkic sytuacyjny nr 2 i 3). 4. Zakres prac przy realizacji niniejszego zadania (droga gminna), w ramach zaproponowanej przez Wykonawcę ceny ofertowej obejmuje w szczególności następujące prace: 1) wykonanie koryta drogi wraz z profilowaniem i zagęszczeniem podłoża, 2) wykonanie podsypki piaskowej, 3) wykonanie podbudowy z tłucznia kamiennego określonego w dokumentacji zgłoszeniowej, 4) ułożenie nawierzchni z tłucznia kamiennego określonego w dokumentacji zgłoszeniowej, 5) wyprofilowanie i uzupełnienie lub ścięcie poboczy gruntowych, 6) wysokościowe nawiązanie do istniejących: chodnika, zjazdów i skrzyżowań, 7) mechaniczne i ręczne koszenie porostów, 8) odwiezienie urobku oraz materiału z wykoszenia, 9) obsłudze geodezyjnej, 10) oznakowaniu na czas prowadzenia robót (projekt+oznakowanie), 11) innych pracach towarzyszących prawidłowemu i pełnemu wykonaniu niniejszego zadania. 5. Szczegółowy zakres zamówienia, stanowiący opis przedmiotu zamówienia określony został za pomocą: 1) dokumentacji zgłoszeniowej wraz z załącznikami, 2) specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych, 3) przedmiaru robót wraz z kosztorysem zerowym (UWAGA: Rozliczenie ryczałtowe inwestycji. Zakres prac do wykonania w ramach niniejszego zamówienia określa załączony przedmiar wraz z kosztorysem zerowym. Przedmiar robót / kosztorys zerowy ma charakter orientacyjny – stanowi jedynie dokumenty pomocnicze w celu ustalenia ceny ofertowej. Wykonawca sam dokona oceny ostatecznego zakresu zadania w oparciu o dokumentację projektową i wizję w terenie). stanowiących integralną część niniejszej Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia. Wymienione dokumenty zamieszczone są na stronie internetowej Zamawiającego www.rawicz.pl, (zakładka: zamówienia publiczne). 6. Wymagania Zamawiającego w stosunku do przedmiotu zamówienia, warunki techniczne, dane dotyczące konstrukcji nawierzchni odcinka drogi jak również inne zapisy wynikające ze SIWZ zostały szczegółowo określone w dokumentacji zgłoszeniowej oraz w przedmiarze robót. 7. Stosownie do art. 29 ust. 3a ustawy Pzp, Zamawiający wymaga zatrudnienia przez Wykonawcę lub podwykonawcę na podstawie umowy o pracę, osób wykonujących wskazane niżej czynności w zakresie realizacji zamówienia, polegające na wykonywaniu pracy w sposób określony w art. 22 §1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2016 roku poz. 1666 ze zm.): - roboty polegające na wykonaniu robót nawierzchniowych, - roboty polegające na wykonaniu robót ziemnych. 1) W trakcie realizacji zamówienia na każde wezwanie Zamawiającego w wyznaczonym w tym wezwaniu terminie Wykonawca przedłoży Zamawiającemu, w celu potwierdzenia spełnienia wymogu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę przez Wykonawcę lub Podwykonawcę osób wykonujących wskazane wyżej czynności w trakcie realizacji zamówienia, oświadczenie Wykonawcy lub Podwykonawcy o zatrudnieniu na podstawie umowy o pracę osób wykonujących czynności, których dotyczy wezwanie Zamawiającego. Oświadczenie to powinno zawierać w szczególności: dokładne określenie podmiotu składającego oświadczenie, datę złożenia oświadczenia, wskazanie, że objęte wezwaniem czynności wykonują osoby zatrudnione na podstawie umowy o pracę wraz ze wskazaniem liczby tych osób, rodzaju umowy o pracę i wymiaru etatu oraz podpis osoby uprawnionej do złożenia oświadczenia w imieniu Wykonawcy lub Podwykonawcy; 2) Z tytułu niespełnienia przez wykonawcę lub podwykonawcę wymogu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę osób wykonujących wskazane wyżej czynności zamawiający przewiduje
2018-07-12, 15:33
2 z 3
sankcję w postaci obowiązku zapłaty przez wykonawcę kary umownej w wysokości określonej umowie. Niezłożenie przez wykonawcę w wyznaczonym przez zamawiającego terminie żądanych przez zamawiającego dowodów w celu potwierdzenia spełnienia przez wykonawcę lub podwykonawcę wymogu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę traktowane będzie jako niespełnienie przez wykonawcę lub podwykonawcę wymogu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę osób wykonujących wskazane wyżej czynności. 3) Zamawiający w przypadku uzasadnionych wątpliwości uprawniony jest do wykonywania czynności kontrolnych wobec Wykonawcy odnośnie spełniania przez Wykonawcę lub Podwykonawcę wymogu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę osób wykonujących wskazane wyżej czynności. Zamawiający uprawniony jest w szczególności do: a) żądania oświadczeń i dokumentów w zakresie potwierdzenia spełniania ww. wymogów i dokonywania ich oceny, b) żądania wyjaśnień w przypadku wątpliwości w zakresie potwierdzenia spełniania ww. wymogów, c) przeprowadzania kontroli na miejscu wykonywania świadczenia. 4) W przypadku uzasadnionych wątpliwości co do spełnienia wymogu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę osób wykonujących wskazane wyżej czynności przez wykonawcę lub podwykonawcę, zamawiający może zwrócić się o przeprowadzenie kontroli przez Państwową Inspekcję Pracy lub wezwać Wykonawcę do przedłożenia: a) poświadczonej za zgodność z oryginałem odpowiednio przez Wykonawcę lub Podwykonawcę kopii umowy/umów o pracę osób wykonujących w trakcie realizacji zamówienia czynności, których dotyczy ww. oświadczenie Wykonawcy lub Podwykonawcy (wraz z dokumentem regulującym zakres obowiązków, jeżeli został sporządzony). Kopia umowy/umów powinna zostać zanonimizowana w sposób zapewniający ochronę danych osobowych pracowników, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (tj. w szczególności bez adresów, nr PESEL pracowników). Informacje takie jak: imię i nazwisko pracownika, data zawarcia umowy, rodzaj umowy o pracę i stanowisko powinny być możliwe do zidentyfikowania; b) zaświadczenia właściwego oddziału ZUS, potwierdzającego opłacanie przez wykonawcę lub podwykonawcę składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne z tytułu zatrudnienia na podstawie umów o pracę za ostatni okres rozliczeniowy; c) poświadczonej za zgodność z oryginałem odpowiednio przez wykonawcę lub podwykonawcę kopii dowodu potwierdzającego zgłoszenie pracownika przez pracodawcę do ubezpieczeń, zanonimizowaną w sposób zapewniający ochronę danych osobowych pracowników, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych. 8. Wykonawca przy realizacji robót, w ramach zaoferowanej ceny ofertowej, zobowiązany będzie również do: 1) stosowania wyrobów budowlanych wprowadzonych do obrotu na zasadach określonych w ustawie z dnia 16.04.2004 r. o wyrobach budowlanych (t.j. Dz. U. z 2016 poz. 1570), 2) prowadzenia robót budowlanych zgodnie z wydanymi decyzjami, uzgodnieniami, zatwierdzonymi dokumentacjami projektowymi oraz obowiązującymi przepisami, w sposób nie zagrażający bezpieczeństwu ludzi i mienia, przez pracowników o odpowiednich kwalifikacjach i doświadczeniu, pod nadzorem osób dozoru Wykonawcy , posiadających uprawnienia budowlane do kierowania robotami budowlanymi, 3) załatwienia wszelkich formalności w imieniu Zamawiającego wynikających z wydanych decyzji, uzgodnień itp., 4) obsługi geodezyjnej podczas realizacji inwestycji oraz sporządzenia inwentaryzacji geodezyjnej powykonawczej – 3 egz. (do zdania Zamawiającemu), jak również zgłoszenie jej w ośrodku geodezyjnym, 5) ubezpieczenia terenu objętego zamówieniem z tytułu szkód, które mogą zaistnieć w związku z określonymi zdarzeniami losowymi oraz od odpowiedzialności cywilnej, ponoszenia kosztów szkód wynikłych w czasie wykonywania robót lub dostaw, jak również ponoszenia odpowiedzialności za wszelkie zdarzenia powstałe z tej przyczyny (posiadanie ważnej i opłaconej polisy ubezpieczeniowej w okresie realizacji zamówienia i przedstawienie jej Zamawiającemu na każde jego wezwanie w terminie 2 dni od dnia wezwania) 6) właściwego zabezpieczenia i oznakowania terenu objętego zamówieniem, 7) organizacji i zagospodarowania terenu objętego zamówieniem oraz w razie potrzeby wykonanie planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 23.06.2003 r. w sprawie informacji dotyczącej bezpieczeństwa i ochrony zdrowia oraz planu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia (Dz. U. Nr 120 poz. 1126), 8) zorganizowania i przeprowadzenia niezbędnych prób, pomiarów, badań i odbiorów oraz wykonanie dokumentacji powykonawczej, 9) powstałe podczas prowadzenia robót lub dostaw odpady zagospodaruje Wykonawca, a utylizację należy przeprowadzić zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz. U. z 2016 r. poz. 1987 ze zm.) a jej koszt uwzględnić w cenie ofertowej, 10) utrzymania terenu objętego zamówieniem (naprawy, woda, energia elektryczna, telefon, dozorowanie budowy itd), 11) po zakończeniu robót doprowadzenia terenu objętego zamówieniem do stanu pierwotnego, demontaż obiektów tymczasowych oraz uporządkowania całego terenu zajętego na prowadzenie robót lub dostaw, 12) udzielenia rękojmi i gwarancji jakości na wykonane roboty i wbudowane materiały i urządzenia, zgodnie ze złożoną ofertą (od 12 – 36 miesięcy), 13) opracowania i zatwierdzenia projektu zmiany organizacji ruchu na odcinku wykonywanych prac zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 23.09.20103 r. w sprawie szczegółowych warunków zarządzania ruchem na drogach oraz wykonywanie nadzoru nad tym zarządzeniem (Dz. U. z 2017 r. poz. 784) oraz odpowiedniego oznakowania terenu na czas prowadzenia robót lub dostaw wg projektu i zgodnie obowiązującymi przepisami w tym zakresie (jeżeli zajdzie taka potrzeba) 14) uczestnictwo Wykonawcy w naradach organizowanych przez Zamawiającego, w szczególności ustanowionego kierownika budowy. 9. Zamawiający zaleca dokonania wizji lokalnej w celu zapoznania się z terenem przeznaczonym pod realizację robót. Koszt dokonania wizji lokalnej ponosi Wykonawca. 10. Dokumenty będące podstawą realizacji przedmiotowego zamówienia publicznego powinny być traktowane jak wzajemnie się objaśniające, z zachowaniem wymienionych poniżej kolejności, w celach interpretacji ważności zapisów: 1) Umowa i SIWZ, 2) Dokumentacje projektowe wraz z załącznikami, 3) Specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych, 4) Przedmiary robót / kosztorysy, 5) Oferta Wykonawcy. 11. Przy wykonawstwie oraz odbiorze robót objętych zamówieniem obowiązywać będą zasady i wymagania dotyczące określonych w: 1) Specyfikacjach Technicznych Wykonania i Odbioru Robót Budowlanych, 2) Specyfikacji Istotnych Warunków Zamówienia z załącznikami, 3) Obowiązujących normach 4) Przedmiarach robót / kosztorysach 12. Wymienione w dokumentacji kosztorysowej i specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót wyroby budowlane powinny spełniać wymagania wynikające z Polskich Norm przenoszących normy europejskie PN-EN (normy zharmonizowane). Jeżeli jakakolwiek Polska Norma przenosząca normy europejskie nie została wymieniona w tych dokumentach, a ma zastosowanie dla wyrobu przewidzianego do wbudowania, obowiązkiem Wykonawcy jest zastosowanie tej normy. 13. Mogące występować specyfikacji technicznej wykonania i odbioru robót lub dokumentacji kosztorysowej wskazanie znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, źródła lub szczególnego procesu, który charakteryzuje produkty lub usługi dostarczane przez konkretnego wykonawcę zostały użyte wyłącznie w celu wskazania założonego standardu przyjętych rozwiązań i stanowią warunek równoważności dla rozwiązań zamiennych. Należy każdorazowo przyjąć, że wskazaniu takiemu towarzyszą wyrazy „lub równoważny". Zamawiający informuje, że dopuszcza składanie ofert równoważnych w zakresie wskazanych znaków towarowych, patentów lub pochodzenia, źródła lub szczególnego procesu, który charakteryzuje produkty lub usługi dostarczane przez konkretnego wykonawcę, jednakże zachowane muszą być normy, standardy i parametry techniczne jakimi charakteryzują się wymagane przez Zamawiającego materiały, które zagwarantują realizację robót zgodnie z wydanymi uzgodnieniami itp. Przedstawione parametry przedmiotu zamówienia stanowią minimum techniczne i jakościowe oczekiwane przez Zamawiającego i będą stanowiły podstawę oceny ewentualnych ofert równoważnych. Oferowane przez Wykonawców proponujących materiały równoważne muszą mieć parametry nie gorsze niż wskazane w materiałach przetargowych. W celu potwierdzenia, że Wykonawca oferuje towar o takich samych lub lepszych parametrach w odniesieniu do wyrobu określonego przez Zamawiającego Wykonawca zobowiązany jest dołączyć do oferty jego szczegółowej specyfikacji itp. Na podstawie załączonych dokumentów Zamawiający stwierdzi, czy proponowany produkt jest równoważny i odpowiada wymaganiom Zamawiającego. Zaoferowanie wyrobu sprzecznego z powyższymi wymaganiami skutkować będzie odrzuceniem oferty. W przypadku braku załączenia do oferty dokumentów, o których wyżej mowa Zamawiający uznaje, że Wykonawca proponuje materiał określony zgodnie z dokumentacjami projektowymi, itd. 14. Wybrany Wykonawca zobowiązany będzie do przekazania Zamawiającemu w terminie 5 dni od dnia zawarcia umowy, kosztorysu ofertowego w wersji papierowej oraz elektronicznej (w wersji ATH) na bazie którego została skalkulowana cena oferty.
II.4) Informacja o częściach zamówienia:
Zamówienie było podzielone na części:
nie
II.5) Główny Kod CPV: 45233120-6
Dodatkowe kody CPV: 45110000-1, 45000000-7
2018-07-12, 15:33
3 z 3
SEKCJA III: PROCEDURA
III.1) TRYB UDZIELENIA ZAMÓWIENIA
Przetarg nieograniczony
III.2) Ogłoszenie dotyczy zakończenia dynamicznego systemu zakupów nie
III.3) Informacje dodatkowe:
SEKCJA IV: UDZIELENIE ZAMÓWIENIA
IV.1) DATA UDZIELENIA ZAMÓWIENIA: 12/07/2018
IV.2) Całkowita wartość zamówienia
Wartość bez VAT488675.23
WalutaPLN
IV.3) INFORMACJE O OFERTACH
Liczba otrzymanych ofert: 2
w tym:
liczba otrzymanych ofert od małych i średnich przedsiębiorstw: 2
liczba otrzymanych ofert od wykonawców z innych państw członkowskich Unii Europejskiej: 0 liczba otrzymanych ofert od wykonawców z państw niebędących członkami Unii Europejskiej: 0
liczba ofert otrzymanych drogą elektroniczną: 0
IV.4) LICZBA ODRZUCONYCH OFERT: 0
IV.5) NAZWA I ADRES WYKONAWCY, KTÓREMU UDZIELONO ZAMÓWIENIA
Zamówienie zostało udzielone wykonawcom wspólnie ubiegającym się o udzielenie:
nie
Nazwa wykonawcy: Usługi Ogólnobudowlane Anna Chleboś
Email wykonawcy: email@example.com
Adres pocztowy: Granowiec, ul. Kościelna 3
Kod pocztowy: 63-435
Miejscowość: Sośnie
Kraj/woj.: wielkopolskie
Wykonawca jest małym/średnim przedsiębiorcą:
tak
Wykonawca pochodzi z innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej:
nie
Wykonawca pochodzi z innego państwa nie będącego członkiem Unii Europejskiej:
nie
IV.6) INFORMACJA O CENIE WYBRANEJ OFERTY/ WARTOŚCI ZAWARTEJ UMOWY ORAZ O OFERTACH Z NAJNIŻSZĄ I NAJWYŻSZĄ CENĄ/KOSZTEM
Cena wybranej oferty/wartość umowy298982.25
Oferta z najniższą ceną/kosztem 298982.25
Oferta z najwyższą ceną/kosztem 364568.31
Waluta: PLN
IV.7) Informacje na temat podwykonawstwa
Wykonawca przewiduje powierzenie wykonania części zamówienia podwykonawcy/podwykonawcom nie
Wartość lub procentowa część zamówienia, jaka zostanie powierzona podwykonawcy lub podwykonawcom:
IV.8) Informacje dodatkowe:
IV.9) UZASADNIENIE UDZIELENIA ZAMÓWIENIA W TRYBIE NEGOCJACJI BEZ OGŁOSZENIA, ZAMÓWIENIA Z WOLNEJ RĘKI ALBO ZAPYTANIA O CENĘ
IV.9.1) Podstawa prawna
Postępowanie prowadzone jest w trybie na podstawie art. ustawy Pzp.
IV.9.2) Uzasadnienie wyboru trybu
Należy podać uzasadnienie faktyczne i prawne wyboru trybu oraz wyjaśnić, dlaczego udzielenie zamówienia jest zgodne z przepisami.
2018-07-12, 15:33 | <urn:uuid:03cb0f5a-28cb-491f-bbcf-104ccefd1ad8> | finepdfs | 1.21582 | CC-MAIN-2019-39 | http://bip.rawicz.pl/attachments/download/267385 | 2019-09-17T08:24:04Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514573065.17/warc/CC-MAIN-20190917081137-20190917103137-00498.warc.gz | 24,368,680 | 0.999974 | 0.999997 | 0.999997 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
6085,
15708,
17955
] | 1 | 0 |
Polsko-niemieckie porozumienie dla rozwoju środowiskowej psychiatrii w modelowych rejonach w Polsce
Wprowadzenie
Najważniejszym celem Polsko-Niemieckiego Towarzystwa Zdrowia Psychicznego jest wspieranie wymiany i koleżeńskich kontaktów między osobami pracującymi w psychiatrii w Niemczech i w Polsce. Bezpośrednim forum wszechstronnej współpracy są organizowane przez Towarzystwo partnerstwa między polskimi i niemieckimi szpitalami psychiatrycznymi. Do dzisiaj powstało 11 partnerstw a kolejne nawiązują kontakty. Autorom tego tekstu Zarządu Polsko-Niemieckiego Towarzystwa zlecił we wrześniu 1991 r. opracowanie koncepcji „Polsko-Niemieckiego porozumienia w celu stworzenia Modelowych Rejonów Opieki Psychiatrycznej”. W ramach tego porozumienia powinno się wykorzystać współpracę i kontakty pomiędzy profesjonalistami z obu krajów, aby wesprzeć rozbudowę w Polsce modelowych rejonów środowiskowej opieki psychiatrycznej.
Cel związku
Projekt ma na celu wspierać w różnych rejonach Polski planowanie, realizację, koordynację i ewaluację zintegrowanych środowiskowych programów opieki w ramach „Porozumienia Modelowych Rejonów”. W jego realizacji powinny być wykorzystane profesjonalne i osobiste kontakty w rozwijających się partnerstwach między polskimi i niemieckimi szpitalamami.
Powinni się przy tym skorzystać z doświadczeń i rezultatów uzyskanych w wyniku trwającej już ponad dwudziestu lat reformy psychiatrii w RFN. Znajdują one swój wyraz w realizowanym przez Rząd Federalny „Modelowym programie psychiatrii” również w „Modele opieki ambulatoryjnej”. Doświadczenia te powinny zostać powiązane ze strukturami środowiskowej opieki psychiatrycznej, które rozwijały się w minionych latach w różnych rejonach w Polsce. Partnerstwa powinny wspólnie stworzyć podstawy dla rozwoju odpowiednich do potrzeb koncepcji w zakresie opieki, finansowania i administracji. Należy przy tym uwzględnić szczególne warunki administracyjne, prawne i infrastrukturalne w rejonach modelowych.
Projekt ten dotyczy pomocy ambulatoryjnej, stacjonarnej i rehabilitacyjnej oraz komplementarnej (w obszarze pracy i mieszkania) dla chorych psychicznie, uzależnionych i chorych geriatricznych w odnośnych rejonach. Bilateralna komisja ekspertów będzie sprawowała nadzór naukowy nad tym doświadczaniem modelowym i służyła fachowymi radami. W praktyce chodzi o wykorzystanie lokalnej inicjatywy w istniejących partnerstwach polsko-niemieckich na rzecz poprawy opieki psychiatrycznej w ich rejonach.
Kontekst porozumienia
Dzięki szerokiej wymianie praktycznych doświadczeń w partnerstwach, stało się oczywistym dla partnerów w obu krajach, że wspólnym profesjonalnym celem naszej pracy jest organizacja zróżnicowanej psychiatrycznej pomocy odpowiadającej potrzebom pacjentów oraz rodzin w miejscu ich zamieszkania.
Dzięki temu działaniu powinno ulec poprawie leczenie, opieka i sytuacja życiowa, szczególnie chronicznie chorych i upośledzonych, dla których w przeszłości jedyną perspektywą, zarówno w Niemczech jak i w Polsce, stanowiło umieszczenie w odległych i wielkich szpitalach.
W kontekście zachodzącego obecnie w Polsce głębokiego procesu przemian społecznych i zmian w polityce zdrowotnej pojawia się niezwykła szansa, aby krytycznie ocenić, a następnie poprawić warunki życia i opieki ludzi chronicznie chorych i upośledzonych, ponieważ właśnie ci ludzie i ich rodziny są w szczególności sposobni dołączyć przez zmiany społeczne i biedy. Jednocześnie nie mogą oni korzystać w odpowiednim stopniu z rozwoju prywatnych struktur w opiece zdrowotnej, ani krótko ani też długoterminowo.
Trzeba stworzyć dla nich zdecentralizowane, niewielkie pod względem obszaru systemy pomocy w gminach, włącznie z odpowiednimi strukturami administracyjnymi i instytucjonalnymi.
Punkt wyjściowy i proces restrukturyzacji opieki psychiatrycznej, który nastąpił w ostatnich 20 latach w RFN są porównywalne z aktualną sytuacją i potrzebą rozwoju opieki psychiatrycznej w Polsce, której kierunek rozwoju został nakreślony w projekcie ustawy „O ochronie zdrowia psychicznego”.
Niemieckie doświadczenia i wiedza, jak również analiza niepowodzeń, mogą wnieść wkład w oczekiwanym rozwoju reformy psychiatrii w Polsce. Reprezentanci zreformowanej niemieckiej psychiatrii już dzisiaj wymieniają intensywnie doświadczenia ze swoimi polskimi kolegami i są gotowi uczestniczyć w polskich doświadczeniach. Będzie w nich można szczegółowo wykorzystać zasady sformułowane przez Komisję Ekspertów rządu federalnego w „Zaleceniach dla dalszego rozwoju opieki psychiatrycznej i psychoterapeutyczno-psychosomatycznej” z roku 1988, przedłożone w formie krytycznego bilansu dotychczasowej reformy w Niemczech.
Jak już wspomiano, założenia i cele polskiego projektu ustawy „O ochronie zdrowia psychicznego” w obfizymy stopniu są zgodne z dokonywaną w Niemczech reformą. Stanowi to znakomitą punkt wyjścia do dwustronnej współpracy polskich i niemieckich ekspertów nad rozwojem środowiskowego programu opieki psychiatrycznej.
Fazy projektu
Cały projekt podzielony jest na poszczególne etapy i powinien zostać zrealizowany w ciągu 5 lat. Dzieli się on na następujące fazy:
Faza wstępna - przygotowawcza
Należałoby rozpocząć od stworzenia sieci regionalnych „gremiów kooperacyjnych” złożonych z przedstawicieli instytucji psychiatrycznych działających w danym rejonie. Takie „gremia kooperacyjne” powinno zostać stworzone dla każdego rejonu i dzielnicy miasta zamieszkiwanej przez 100 000 - 200 000 ludzi. Ich członkami zostaną osoby kierujące służbami psychiatrycznymi i społecznymi danego rejonu włącznie z ordynatorami rejonowych oddziałów szpitala. Obok zadania zintegrowania (zinstytucjonalizowania) współpracy zorientowanej na potrzeby pacjenta oraz współpracy nad rozwojem koncepcji opieki psychiatrycznej w danym rejonie przypadnie im ważna rola przy rozpoznawaniu potrzeb, przekazywaniu informacji jak również w specjalistycznym kształceniu różnych grup zawodowych.
W fazie przygotowawczej należałoby powołać przy Lekarzu Wojewódzkim strukturę planującą, koordynującą i sterującą całą opieką psychiatryczną na poziomie rejonu (Rada ds. Psychiatrii). Radom tym przypadnie kluczowa funkcja w rozwiązywaniu koncepcji opieki, finansowania i administracji. Powinni w nich uczestniczyć decydenci zarówno w dziedzinie psychiatrii, jak i administracji i polityki.
Faza rozpoznawcza
Rozpoznanie potrzeb regionalnych w zakresie usług i instytucji w poszczególnych dziedzinach:
- leczenie, opieka, rehabilitacja
- mieszkanie
- praca, kształcenie, zatrudnienie
- struktura dnia, kontakty społeczne i udział w życiu społecznym
Rozpoznanie potrzeb powinno zostać przeprowadzone według dziedzin specjalistycznych (psychiatria ogólna, gerontopsychiatria, leczenie uzależnień).
Będzie się ono kierowało w pierwszym rzędzie zapotrzebowaniem na pomoc dla ciężko i chronicznie chorych, ponieważ ci chory potrzbują najbardziej wszechstronnej i zróżnicowanej pomocy.
Rozpoznanie potrzeb powinno także uwzględniać, jak dalece jest to tylko możliwe, oczekiwania pacjentów i ich bliskich, aby mogli zaakceptować plan, który ich bezpośrednio dotyczy.
Faza tworzenia sieci współpracy
W tej fazie nastąpi wypracowanie koncepcji rozbudowy sieci i koordynacji poszczególnych elementów instytucjonalnych. Celem tego działania jest stworzenie całościowego i zintegrowanego systemu, w którym funkcje i kompetencje są uregulowane w sposób obowiązujący i przejrzysty. Tylko tak, można zagwarantować, także najcięższej i chronicznie chorym, zgodne z ich potrzebami struktury pomocy poza szpitalam.
Faza kwalifikacyjna
W tej fazie nacisk położony będzie na rozwój i utrwalenie fachowego standardu leczenia i opieki nad chorymi psychicznie zgodnie z aktualnym stanem wiedzy i nauki włącznie z odpowiednimi formami kształcenia dla wszystkich zainteresowanych grup zawodowych w regionach.
Faza ewaluacji
Zarówno proces planowania i realizacji, jak i sam rezultat powinny być opracowywane i dokumentowane z zastosowaniem naukowych standardów i metod badawczych. To wydaje się konieczne szczególnie ze względu na transfer doświadczeń i informacji do innych rejonów Polski. Ewaluacja powinna zawierać również administracyjne i finansowe aspekty modelu.
Poszczególnych faz nie da się rozgraniczyć pod względem czasowym, mogą się więc one przebiegać w większym lub mniejszym stopniu.
Zasady psychiatrii środowiskowej
Polisko-niemieckie porozumienie będzie rozwijać psychiatrię środowiskową w modelowych rejonach w oparciu o następujące zasady:
Bliskość środowiska:
Opieka nad wszystkimi grupami pacjentów powinna odbywać się, o ile to możliwe, w osiągalnej bliskości ich miejsca zamieszkania i życiowego otoczenia.
Zasada ta, uwzględnia wielokrotnie już udowodniony fakt, że zintegrowana środowiskowo pomoc oddziaływa wysoce prewencyjnie i rehabilitacyjnie, a przez to może zapobiegać procesom chronicznienia. Ponadto, jest ona bardziej humanitarna i łatwiej akceptowana przez pacjentów i ich rodzinę, niż środowisko w odleglej i dużej instytucji.
Kooperacja i koordynacja
Jakość i skuteczność poszczególnych elementów systemu opieki jest w dużym stopniu zależna od współpracy między nimi. W takim zakresie, w jakim pacjenci potrzebują równocześnie lub kolejno różnych rodzajów usług osobowo i koncepcyjną kontynuacją usługi staje się decydującą oznaką jakości (zasada jednego opiekuna).
Leczenie ambulatoryjne i komplementarne przed stacjonarnym
Cały szereg doświadczeń i dobrze udokumentowanych wyników w kontekście międzynarodowym wskazuje, że odpowiednia do potrzeb i zróżnicowana pomoc w zakresie ambulatoryjnym i komplementarnym może znacznie obniżyć liczbę i czas trwania pobytów szpitalnych. Dotyczy to zarówno ostrych zachorowań, jak również chronicznych chorych i upośledzonych. Z pierwszeństwem ambulatoryjnych i komplementarnych form pomocy związane jest ekonomiczne wykorzystanie rezerw, jak również poprawa jakości opieki, co zapobiega szkodom wynikającym z hospitalizacji i alienacji.
Pierwszeństwo dla chorych chronicznie
Przy rozwoju koncepcji opieki jako punkt orientacyjny powinno służyć zapotrzebowanie na opiekę i wsparcie dla chorych chronicznie. Zasada ta, powinna zagwarantować rozwój systemów pomocy dla pacjentów z najbardziej kompleksowym zapotrzebowaniem na pomoc. Tym samym, nadają się one równocześnie dla innych pacjentów z mniejszymi potrzebami. Tylko w ten sposób można osiągnąć to, że najbardziej dotknięci nie zostaną zaniedbani podczas reformy.
Pomoc wszechstronna
Chronicznie chorych psychicznie potrzebują nie tylko specjalistycznego leczenia, opieki i rehabilitacji. Ponieważ oni i ich rodziny są szczególnie dotknięci ubóstwem socjalnym, wszechstronna koncepcja opieki musi zawierać także pomoc w zakresie mieszkania, pracy i zajęcia, jak również strukturowania dnia oraz udziału w życiu społecznym. Te funkcje pomocy muszą być zaplanowane i zabezpieczone, zanim zostaną poeczytne kroki w kierunku dehospitalizacji chronicznie chorych pacjentów ze szpitali psychiatrycznych.
Neutralność kosztów
Przy założeniu, że większość pacjentów, którzy są dzisiaj w szpitalach psychiatrycznych zostanie dehospitalizowana i będzie mogła zostać umieszczona w instytucjach środowiskowych i że środki spływające obecnie do opieki stacjonarnej będą mogły zostać skierowane do opieki ambulatoryjnej i komplementarnej, mającej powstać struktury pomocy w regionach modelowych powinny pracować neutralnie pod względem kosztów. Wyjątek stanowią koniecznie w tej fazie koszta rozruchu. Celem jest więc znaczna poprawa jakości opieki przy ogólne stałych kosztach ogólnych.
Koszty i finansowanie
Należą tutaj:
1. Koszty na realizację projektu: np. na komisję ekspertów, nadzór naukowy i ewaluację, etc.;
2. Koszty na budowę nowej struktury pozaśpitalnej (elementy instytucjonalne). Należy je zakwalifikować jako koszty wstępne i wyłożyć je w ramach jednorazowego finansowania początkowego;
3. Bieżące koszty personalne i rzeczowe, które będą istniały długoterminowo także po faze modelowej.
Finansowanie kosztów modelowych rejonów należy zabezpieczyć przed wystartowaniem modelu. Koszty ogólne nie są jeszcze w tej chwili skalkulowane. Dążą się do finansowania ich z różnych źródeł niemieckich i polskich (np. Fundacja Polsko-Niemiecka). Koszty współpracy niemieckich ekspertów powinny zostać całkowicie pokryte ze źródeł niemieckich.
Finansowanie kosztów początkowych i bieżących, jak również ich przyporządkowanie do poszczególnych płatników należy do centralnych problemów, które należy opracować w ramach modelu.
Modelowe rejony
"Porozumienie" otwarte jest na różne modelowe rejony, jednak do projektu zostaną zaproszone przede wszystkim te szpitale psychiatryczne, które w ramach partnerstwa współpracują ze szpitalam w Niemczech. W ten sposób, modelowy rejon w Polsce może korzystać z doświadczeń partnera i odwrotnie. Szczególnie cenne mogą być doświadczenia wynikające ze współpracy ośrodków przygranicznych np. Międzyrzecza i Frankfurtu nad Odrą, których bliska współpraca może być planowana ponad granicami.
Ponieważ przemyślenia nad rozwojem modelowych rejonów w Polsce podudniowej tj. w Krakowie i Bielsku-Białej są daleko posunięte zostanie tutaj przedstawionych kilka ogólnych informacji o tych rejonach.
Miasto Kraków
Do modelowego rejonu zostaną włączone cztery dzielnice miasta z punktem ciężkości na dzielnicy „Śródmieście” z blisko 200 tys. mieszkańców.
Obecnie opiekę stacjonarną w Krakowie zapewnia szpital im. Babińskiego jak również Katedra Psychiatryi Collegium Medicum UJ. Planowane jest przejęcie przez Katedrę Psychiatryi opieki w dzielnicy Śródmieście i koordynacji całej opieki poza szpitalnej. Aktualnie w Krakowie istnieje: siedem oddziałów dziennych, kilka Poradni Zdrowia Psychicznego (w tym specjalistyczne ambulatoria z programem leczenia dla chorych z depresją i schizofrenią), trzy zespoły leczenia środowiskowego, Centrum Interwencji Krzyszowej i Centrum Rehabilitacji Zawodowej. W obszarze instytucji tzw. komplementarnych jest siedem oddziałów dziennego pobytu finansowanych przez pomoc społeczną. Liczne domy pomocy społecznej znajdują się również w fazie wewnętrznej reformy, a mieszkania chronione istnieją jedynie w stopniu ograniczonym.
W Krakowie powstała Rada d/s Psychiatryi przy Lekarzu Wojewódzkim.
Bielsko - Oświęcim
Jest to województwo z ok. 900 tys. mieszkańców o strukturze głównie wiejsko-agrarianej. Bielsko i Oświęcim są dwoma miejskimi centrami z ok. 200 - 100 tys. mieszkańców. Także tutaj został już powołany koordynator d/s psychiatrii. W tym regionie opieka stacjonarna odbywa się w kilku oddziałach psychiatrycznych, które posiadają w sumie ok. 400 łóżek. Oprócz tego istnieje oddział krzyszowy z 15 łóżkami i 2 dziennie oddziały psychiatryczne*. W szpitalu w Kobierzynie znajduje się jeszcze niewielka grupa chorych chronicznie z tego regionu. Projekt dehospitalizacji wprowadzany jest stopniowo i konsekwentnie.
Kierownictwo projektu i Komisja Ekspertów
Bezpośrednia odpowiedzialność za zaplanowanie projektu i jego realizację ponoszą poszczególne regiony. Przewidziani kierownicy projektu są przy tym w unii personalnej czonkami regionalnych Rad d/s Psychiatryi.
Bilateralnej Komisji Ekspertów przypadnie w udziale funkcja doradcza i koordynująca. Do niej należy nadzór naukowy i ewaluacja projektu, a także troska o to, aby projekt zasiłaty również doświadczenia i informacje zdobyte w zagranicznych projektach psychiatrii środowiskowej.
Komisja ekspertów odpowiedzialna jest za odbiór projektów cząstkowych od kierowników, co powinno następować w ustalonych terminach.
* porównaj K. Trembla w tym zeszycie | <urn:uuid:f71d4781-4dfc-4a9b-8d9b-592b4c3d642c> | finepdfs | 3.189453 | CC-MAIN-2018-34 | http://www.p-ntzp.com/dok/01Polsko-niemieckie.pdf | 2018-08-15T16:58:51Z | crawl-data/CC-MAIN-2018-34/segments/1534221210243.28/warc/CC-MAIN-20180815161419-20180815181419-00415.warc.gz | 557,261,518 | 0.999965 | 0.999975 | 0.999975 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2479,
8478,
15548
] | 1 | 2 |
ARES Mechanical to wielofunkcyjne rozwiązanie CAD dla projektantów mechanicznych i inżynierów branżowych
ARES Mechanical jest nowoczesnym systemem CAD przeznaczonym do codziennej obsługi dokumentacji mechanicznej w przestrzeni 2D. Został wyposażony w kompletny zestaw narzędzi do efektywnego tworzenia, modyfikacji oraz przeglądania rysunków mechanicznych. Intuicyjna obsługa oraz możliwość dopasowania do indywidualnych potrzeb sprawiają, że jest wszechstronnym systemem dla projektantów oraz inżynierów mechanicznych.
ARES Mechanical został opracowany z myślą o sprostaniu wymogom codziennej pracy
Konfiguracja funkcji dostępnych w ARES Mechanical została dostosowana głównie z myślą o użytkownikach korzystających na co dzień z dokumentacji mechanicznej 2D, oraz okazjonalnie z projektów CAD w przestrzeni 3D.
ARES Mechanical posiada narzędzia potrzebne do realizacji różnorodnych zadań, takich jak opracowanie planów rozmieszczenia linii produkcyjnych, organizację zakładów przemysłowych, czy też weryfikację dokumentacji podczas optymalizacji istniejących procesów produkcyjnych.
Program umożliwia także wykonywanie szybkich szkiców opracowywanych podczas planowania koncepcyjnego. Posiada także wszystkie niezbędne narzędzia potrzebne do tworzenia szczegółowej dokumentacji warsztatowej na potrzeby produkcji. Funkcjonalność ARES Mechanical spełnia wymagania szerokiej grupy użytkowników o profilu mechanicznym.
WERSJA MOBILNA W PAKIECIE
ARES Touch umożliwia przeglądanie, nanoszenie komentarzy, oraz udostępnianie dokumentacji projektowej, za pomocą tabletu lub telefonu, bezpośrednio na miejscu realizacji inwestycji.
ARES Mechanical jest obecnie dostępny tylko w języku angielskim. Obsługiwane standardy obejmują ANSI, DIN, JIS, BSI i ISO.
Najważniejsze funkcje ARES Mechanical
Przygotowane profile interfejsu
Projektowanie-Planowanie
Przestrzeń robocza „Projektowanie-Planowanie” grupuje w specjalny sposób najważniejsze funkcje potrzebne do utworzenia szybkiego szkicu lub nowego rysunku. Zastosowanie linii konstrukcyjnych w połączeniu z innowacyjnym poleceniem „Zaawansowane przycięcie”, oraz funkcja „Kopiuj i Wstaw”, jak również innych narzędzi z tej zakładki, umożliwia sprawne szkicowanie oraz rysowanie.
Rysowanie oraz opisywanie
Podstawowa zakładka wsztazki programu zawiera najpotrzebniejsze narzędzia przeznaczone do projektowania oraz opisywania rysunków. Zapewnia również łatwy dostęp do zasobów projektowych znajdujących się w aktualnym rysunku albo poza nim. Wybranie trybu standardowego menu pozwala na uzyskanie dostępu do zestawu funkcji utożsamionych w postaci tematycznych pasków narzędziowych oraz rozwijalnych menu. Zaawansowani użytkownicy mogą w każdej chwili skorzystać z dostępnej cały czas liśnii polecień.
Podsumowanie najbardziej przydatnych narzędzi rysunkowych
Linie konstrukcyjne:
Zestaw narzędzi służących do rysowania linii konstrukcyjnych ułatwia korzystanie z innych funkcji rysunkowych i edycyjnych. Linie tego typu mogą zostać wprowadzone w układzie pionowym, poziomym, albo pod zadanym kątem. Umieszczenie obiektów na odrejnej warstwie umożliwia szybkie włączenie oraz wyłączanie linii pomocniczych.
Szkice prostokątne:
Sprawne tworzenie szkiców określanych na bazie obiektów prostokątnych wstawianych do rysunku razem z wymiarami.
Gotowe wzory kreskowania:
Program udostępnia szeroki zakres gotowych wzorów kreskowania, które można dodatkowo zmodyfikować w celu lepszego dostosowania do indywidualnych potrzeb.
Zaawansowane przycięcie:
Edycja długości elementów przez przycinanie lub dociąganie obiektów do wybranych krawędzi jest szybsze niż w innych programach CAD.
Przesunięcie wskaźnika ponad niepotrzebnymi fragmentami obiektów powoduje automatyczne przycięcie ich do najbliższych krawędzi. Ścieżka kreślona podczas przesuwania myszy pozwala na szybkie uciecie wielu elementów. Wciśnięcie klawisza „Shift” przełącza działanie funkcji w tryb dociągania obiektów do najbliższych krawędzi.
Przydatne ustawienia:
Odpowiednio skonfigurowany zestaw narzędzi ARES Mechanical, nie jest jedynym elementem usprawniającym pracę projektantów. Program pozwala na uproszczenie wykonywanych zadań za pomocą konfigurowalnych ustawień.
Menedżer warstw
ARES Mechanical został wyposażony w specjalne narzędzia przeznaczone do obsługi zestawu domyślnych warstw, oraz standardów warstw, pozwalających na zastosowanie zewnętrznych standardów w ustawieniach projektowych stosowanych w firmie. Menedżer warstw umożliwia eksportowanie oraz importowanie zestawu domyślnych warstw, oraz oferuje rozbudowane funkcje służące do zarządzania takimi warstwami.
Ustawienia warstw dla różnych typów obiektów
Ustawienia warstw dla obiektów mechanicznych
System obsługi warstw dopasowuje automatycznie warstwy do rysowanych obiektów, pozwala także na import, eksport, oraz tworzenie nowych warstw.
Standardy projektowe
ARES Mechanical obsługuje międzynarodowe standardy projektowe, takie jak: ANSI Imetryczny oraz calowy, BSI, DIN, ISO, oraz JIS. Modyfikacja lub rozszerzenie domyślnych standardów pozwala na utworzenie własnych standardów.
ANSI metryczny, ANSI calowy, BSI, DIN, ISO, oraz JIS
Zasoby projektu
ARES Mechanical został wyposażony w szeroki zakres standardowych części oraz elementów mechanicznych obejmujących:
- Wkręty, śruby oraz połączenia gwintowane, nakrętki, bolce, podkładki
- Pojedyncze otwory oraz zesławy otworów, funkcja fazowania otworów
- Symbole sposobu wykończenia powierzchni, symbole połączeń spawanych
- Numerowanie elementów, tabele rewizyjne, tabele zestawcze elementów
Dodatkowe funkcje usprawniające rysowanie i edycję
ARES Mechanical posiada dodatkowo wiele przydatnych funkcji używanych w ARES Commander:
- »Menedżer parametrów« służy do zarządzania powiązaniami wymiarowymi oraz parametrami użytkownika
- Pakiet funkcji uzupełniających o nazwie »Dodatkowe narzędzia« ułatwiających rysowanie oraz modyfikację
- Funkcja »Import PDF« umożliwia wczytywanie danych zapisanych w plikach PDF, oraz zamianę rysunków na format DWG
- Polecenie »Podkład PDF« pozwala na wykorzystanie plików PDF jako podkładu do aktualnie edytowanego rysunku DWG
Poznaj lepiej rozwiązania Graebert
Dołącz do grona użytkowników!
Zobacz filmy pokazujące możliwości innych rozwiązań CAD
youtube.com/graebertTV
BEZPŁATNA WERSJA TESTOWA
32 BITY 64 BITY
www.graebert.com/pl/oprogramowanie-cad/wersje-instalacyjne/ares-mechanical/
Odwiedź Graebert na platformach społecznościowych:
facebook facebook.com/arescadsoftware
linkedin linkedin.com/company/graebert-gmbh
twitter twitter.com/graebertcad
blog graebert.com/blog
ARES®, ARES® Commander, ARES® Touch, ARES® Kudo, ARES® Map, ARES Mechanical™, ARES Sketch™, a także SiteMaster™ są znakami towarowymi lub zarejestrowanymi znakami towarowymi będącymi własnością Graebert GmbH. Wszystkie inne znaki towarowe lub zarejestrowane znaki towarowe należą do odpowiednich ich właścicieli.
Copyright 2020 Graebert GmbH. Wszelkie prawa zastrzeżone.
Wiaczej informacji można znaleźć na stronie www.graebert.com/pl | 1b434b76-3931-4e34-b523-babf7c928033 | finepdfs | 1.605469 | CC-MAIN-2022-33 | https://arescommander.pl/wp-content/uploads/2020/05/ARES-Mechanical-2020-web-email.pdf | 2022-08-17T12:49:38+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-33/segments/1659882572908.71/warc/CC-MAIN-20220817122626-20220817152626-00310.warc.gz | 123,101,663 | 0.999653 | 0.99996 | 0.99996 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1756,
4191,
6124,
7019
] | 1 | 0 |
Młoteczno, dnia 07.04.2023 r.
Nr postępowania: PERIG ZO.02.2023
ZAPYTANIE OFERTOWE
Przedsiębiorstwo Eksplotacji i Rozwoju Infrastruktury Gospodarczej Sp. z o. o., Młoteczno 12A, 14-500 Braniewo zwraca się z prośbą o przedstawienie oferty na wykonanie zadania pn:
„Wyposażenie firmy w zbiornik retencyjny zabezpieczający płynność dostaw wody pitnej z ujęcia w Gronowie”
Przedmiot zamówienia planowany jest do realizacji przy współfinansowaniu ze środków Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego, w ramach Programu Operacyjnego „Rybactwo i Morze”, Priorytet 4: Zwiększenie zatrudnienia i spójności terytorialnej, działanie: „Realizacja lokalnych strategii rozwoju kierowanych przez społeczność”.
Do udzielenia niniejszego zamówienia nie stosuje się ustawy z dnia 11.09.2019 r. Prawo zamówień publicznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1710, z późn. zm.).
Do udzielenia niniejszego zamówienia stosuje się „Zasady konkurencyjnego wyboru wykonawców w ramach Programu Operacyjnego „Rybactwo i Morze” z dnia 23.06.2021 r., w szczególności wymogi określone w Rozdziale 2 Zamówienia powyżej 50 000 złotych netto.
Rozdział 1. Nazwa i adres Zamawiającego.
Przedsiębiorstwo Eksplotacji i Rozwoju Infrastruktury Gospodarczej Sp. z o. o., wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, prowadzonego przez Sąd Rejonowy w Olsztynie, VIII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem KRS 0000180444, REGON 170991585, NIP 582 154 95 05, BDO 000064034.
Młoteczno 12 A
14-500 Braniewo
woj. warmińsko-mazurskie
tel./fax (55) 243 28 55
Konto: 56 8313 0009 0038 0678 2000 0010
adres strony internetowej: http://www.perig.pl
adres e-mail: email@example.com
Rozdział 2. Opis przedmiotu zamówienia.
1. Przedmiot zamówienia: Zakup i montaż zbiornika retencyjnego 1 szt. zabezpieczającego płynność dostaw wody pitnej z ujęcia w Gronowie.
2. Szczegółowy opis przedmiotu zamówienia i zakresu robót:
1) Wykonanie zbiornika retencyjnego wody pitnej pionowego, stalowego, naziemnego, zewnętrznego (z termoizolacją) o pojemności minimum V = 50 m³.
2) Zbiornik retencyjny wody pitnej wykonany ze stali węglowej, galwanizowany lub malowany. Dopuszcza się wersję skręcaną w miejscu montażu wyposażoną w membranę uszczelniającą.
3) Dostarczenie, zmontowanie na istniejącym fundamentie o średnicy 5 m, zbiornika retencyjnego wody pitnej na ujęciu wody znajdującym się w miejscowości Gronowo, Gmina Braniewo, 14 – 500 Braniewo,
4) Wykonanie izolacji termicznej i zewnętrznego płaszcza ochronnego z blachy alucynkowej lub ocynkowanej i lakierowanej w kolorze szarym RAL 7040 lub niebieskim RAL 5015.
5. Wszystkie materiały i urządzenia Wykonawca dostarczy na własny koszt do miejsca montażu.
6. Wykonawca zobowiązany jest do stałego współdziałania z Zamawiającym, koordynującym całością prac objętych niniejszym zamówieniem.
7. Wykonawca ponosi pełną odpowiedzialność odszkodowawczą za szkody spowodowane swoim działaniem lub niedopatrzeniem związanym z realizacją niniejszego zamówienia.
8. Zapłata wynagrodzenia nastąpi w terminie do 7 dni od dnia wykonania robót oraz złożenia Zamawiającemu faktury VAT lub rachunku i dokonania odbioru końcowego robót stwierdzającego, że roboty zostały wykonane bez wad i usterek.
9. W ramach wykonywania przedmiotu zamówienia Wykonawca zobowiązany jest również do: wykonania zamówienia z najwyższą starannością przy zachowaniu wszelkich mających zastosowanie przepisów prawa oraz obowiązujących norm. Wszelkie materiały i urządzenia powinny być dostarczone z astami, certyfikatami, deklaracjami zgodności, aprobatami technicznymi wymaganymi przepisami prawa.
10. Wykonawca zobowiązany jest udzielić gwarancji jakości na wykonane roboty oraz użyte materiały i urządzenia na okres co najmniej 24 miesiące licząc od daty odbioru i podpisania (bez uwag) protokołu końcowego.
11. Oferowane urządzenia muszą być kompletne, wolne od wad konstrukcyjnych, materiałowych i wykonawczych, a ich parametry techniczno – funkcjonalne nie mogą być niższe niż przedstawione w opisie przedmiotu zamówienia.
12. Jeżeli w niniejszym opisie przedmiotu zamówienia występują odniesienia do norm, dopuszczalne jest stosowanie odpowiednich norm równoważnych dopuszczonych do stosowania na terenie Unii Europejskiej, o ile zastosowane normy zagwarantują utrzymanie standardów na poziomie nie gorszym niż wymagania określone we wskazanych normach.
13. Po stronie Zamawiającego pozostaje:
1) Wykonanie fundamentu wraz zmontowaniem elementów rurowiagów przyłączeniowych.
2) Zabezpieczenie urządzenia dźwigowego, o udźwigu do 10 ton, do rozładunku i montażu zbiornika o ile zajdzie taka potrzeba.
3) Zabezpieczenie dogodnego dojazdu samochodu z ładunkiem ponadnormatywnym (szerokość nie większa niż 5 m i wysokość nie większa niż 4,5 m).
4) Doprowadzenie wody do zbiornika retencyjnego oraz napełnienie wodą zbiornika retencyjnego do przeprowadzenia próby szczelności.
5) Zabezpieczenie dostaw energii elektrycznej.
ZO - Wyposażenie firmy w zbiornik retencyjny zabezpieczający płynność dostaw wody pitnej z ujęcia w Gronowie
Przedsiębiorstwo Eksplotacji i Rozwoju Infrastruktury Gospodarczej Sp. z o. o., Młoteczno 12A, 14-500 Braniewo
tel. 55 243 28 55
6) Wyposażenie zbiornika retencyjnego wody pitnej w elementy sterujące pracą zbiornika jak np. sondy sterownicze, zawór plywakowy itp.
7) Nadzór geodezyjny i geologiczny.
Rozdział 3. Termin wykonania zamówienia.
1. Wymagany termin wykonania zamówienia: 31.07.2023 r. Za termin wykonania zadania uważa się datę podpisania protokołu odbioru końcowego bez zastrzeżeń.
Rozdział 4. Warunki udziału w postępowaniu.
1. O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy spełniają n/w warunki udziału w postępowaniu:
1) Posiadają kompetencje lub uprawnienia do prowadzenia określonej działalności, o ile wynika to z odrębnych przepisów prawa;
Zamawiający nie wyznacza szczegółowego warunku w tym zakresie;
2) Znajdują się w sytuacji ekonomicznej i finansowej zapewniającej wykonanie zamówienia;
Zamawiający nie wyznacza szczegółowego warunku w tym zakresie;
3) Dysponują odpowiednim potencjałem technicznym oraz osobami zdolnymi do wykonania zamówienia;
Zamawiający nie wyznacza szczegółowego warunku w tym zakresie;
4) Posiadają wiedzę i doświadczenie zawodowe niezbędne do wykonania przedmiotu zamówienia.
Zamawiający nie wyznacza szczegółowego warunku w tym zakresie.
2. Wykonawcy mogą wspólnie ubiegać się o udzielenie zamówienia. W takim przypadku:
1) Wykonawcy ustanawiają pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo reprezentowania w postępowaniu i zawarcia umowy w sprawie niniejszego zamówienia.
2) W odniesieniu do wymagań postawionych przez Zamawiającego, każdy z Wykonawców musi wykazać brak powiązań osobowych lub kapitałowych z Zamawiającym, o których mowa w Rozdziale 6 ust. 1 pkt 2) niniejszego Zapytania ofertowego.
3) W odniesieniu do wymagań postawionych przez Zamawiającego w zakresie warunków udziału w postępowaniu – jeden z Wykonawców winien wykazać spełnienie tych warunków.
3. Ocena spełniania warunków udziału w postępowaniu zostanie dokonana zgodnie z formułą „spełnia – nie spełnia”, w oparciu o oświadczenia i dokumenty określone w rozdziale 7 niniejszego Zapytania ofertowego, które Wykonawca jest zobowiązany złożyć wraz z ofertą. Z treści załączonych dokumentów musi wynikać jednoznacznie, iż warunki Wykonawca spełnił.
4. Wykonawcy, którzy nie wykażą spełnienia chociażby jednego a warunków udziału w postępowaniu, podlegać będą wykluczeniu z udziału w postępowaniu.
Rozdział 5. Informacja o przesłankach do odrzucenia oferty.
Zamawiający odrzuca ofertę Wykonawcy w następujących przypadkach:
1) jeśli jej treść nie odpowiada treści zapytania ofertowego;
2) jeśli została złożona przez podmiot niespełniający warunków udziału w postępowaniu ofertowym;
3) jeśli została złożona przez podmiot powiązany kapitałowo lub osobowo z Zamawiającym;
4) jeśli została złożona po terminie składania ofert określonym w zapytaniu ofertowym.
Rozdział 6. Warunki wykluczenia.
1. O udzielenie zamówienia mogą ubiegać się Wykonawcy, którzy nie podlegają wykluczeniu z postępowania. Zamawiający wyklucza z postępowania:
1) Wykonawcę, który nie wykazał spełniania warunków udziału w postępowaniu lub nie wykazał braku podstaw wykluczenia.
2) Wykonawcę, jeżeli jest powiązany z Zamawiającym osobowo lub kapitałowo.
Przez powiązania kapitałowe lub osobowe rozumie się wzajemne powiązania między Zamawiającym lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu Zamawiającego lub osobami wykonującymi w imieniu Zamawiającego czynności związane z przygotowaniem i przeprowadzeniem procedury wyboru Wykonawcy a Wykonawcą, polegające w szczególności na:
a) uczestniczeniu w spółce jako współnik spółki cywilnej lub spółki osobowej;
b) posiadaniu co najmniej 10 % udziałów lub akcji w kapitale innego podmiotu.
ZO - Wypożyczenie firmy w zbiornik retencyjny zabezpieczający płynność dostaw wody pitnej z ujęcia w Gronowie
Przedsiębiorstwo Eksploatacji i Rozwoju Infrastruktury Gospodarczej Sp. z o. o., Mioteczno 12A, 14-500 Braniewo
tel. 55 243 28 55
c) pełnieniu funkcji członka organu nadzorczego, kontrolnego lub zarządzającego, prokurenta, pełnomocnika;
d) pozostawaniu w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia lub w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli.
2. Oferta Wykonawcy wykluczonego uznana zostanie za odrzuconą.
3. Wykonawca wykaże brak podstaw do wykluczenia przez złożenie wraz z ofertą oświadczenia, o którym mowa w rozdziale 7 niniejszego Zapytania ofertowego.
Rozdział 7. Opis sposobu przygotowania ofert.
1. Wykonawca może złożyć tylko jedną ofertę. Złożenie większej liczby ofert spowoduje odrzucenie wszystkich ofert złożonych przez Wykonawcę.
2. Oferta ma być sporządzona w języku polskim, trwałą i czytelną techniką i pod rygorem nieważności w formie pisemnej. Dokumenty sporządzone w języku obcym muszą być złożone wraz z tłumaczeniem na język polski.
3. Na ofertę składają się:
1) Oferta, sporządzona wg wymagań niniejszego zapytania ofertowego, zgodnie z wzorem formularza oferty stanowiącym Załącznik nr 1 - „Oferta”;
2) Wypełnione oświadczenia Wykonawcy dotyczące braku powiązań kapitałowych i osobowych z Zamawiającym i spełniania warunków udziału w postępowaniu, sporządzone na podstawie wzorów stanowiących Załącznik nr 2 i Załącznik nr 3;
3) Szczegółowy opis techniczny i ilościowy przedmiotu zamówienia potwierdzający spełnienie wymagań Zamawiającego.
4) Pełnomocnictwo lub notarialnie poświadczony odpis pełnomocnictwa – jeżeli Oferta lub inny dokument jest podpisany przez osobę (osoby) uprawnioną (uprawnione) do reprezentowania na zewnątrz posiadającej (posiadające) stosowne pełnomocnictwo;
5) W przypadku Wykonawców wspólnie ubiegających się o udzielenie zamówienia, dokument ustanawiający pełnomocnika do reprezentowania ich w postępowaniu o udzielenie zamówienia albo reprezentowania w postępowaniu i zawarcia umowy w sprawie niniejszego zamówienia.
4. Zaleca się przygotowanie oferty wraz z załącznikami w sposób uniemożliwiający jej samoistną dekompletację (np. wpiecie oferty do teczki, zszycie, bindowanie).
5. Wszystkie zapisane strony oferty wraz z załącznikami winny być podpisane lub parafowane przez osobę(y) upoważniającą(e) do reprezentowania Wykonawcy, przy czym co najmniej ostatnia strona oferty i załącznika musi być opatrzona imienią pieczęcią osoby lub osób podpisujących ofertę, względnie czytelnie wpisanym imieniem i nazwiskiem osoby lub osób podpisujących ofertę.
6. Wykonawca ponosi koszty związane z udziałem w postępowaniu i złożeniem oferty.
Rozdział 8. Informacja o sposobie porozumiewania się Zamawiającego z Wykonawcami oraz przekazywania oświadczeń i dokumentów oraz wskazanie osób uprawnionych do porozumiewania się z wykonawcami.
1. Postępowanie o udzielenie niniejszego zamówienia prowadzone jest w języku polskim.
2. W prowadzonym postępowaniu wszelkie oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje przekazywane będą z zachowaniem formy pisemnej. Dopuszcza się porozumiewanie stron za pomocą poczty elektronicznej (za wyjątkiem oferty, która musi być złożona z uwzględnieniem wymagań zawartych w Rozdziale 10 niniejszego Zapytania ofertowego).
3. Jeżeli Zamawiający lub Wykonawca przekazują oświadczenia, wnioski, zawiadomienia oraz informacje drogą elektroniczną, każda ze stron na żądanie drugiej niezwłocznie potwierdza fakt ich otrzymania.
4. Zamawiający zastrzega sobie możliwość modyfikacji treści zapytania ofertowego przed upływem terminu składania ofert.
5. W przypadku modyfikacji treści zapytania ofertowego, o której mowa w ust. 4, Zamawiający przedłuży termin składania ofert do co najmniej 7 dni od dnia następnego po ogłoszeniu zmodyfikowanego zapytania ofertowego.
6. Osoby uprawnione do kontaktu z wykonawcami:
1) Jarosław Bakan tel. 662 008 295 w sprawach dotyczących procedury przetargowej,
2) Robert Mirkowski tel. 509 298 571 w sprawach dotyczących przedmiotu zamówienia.
Rozdział 9. Termin związania ofertą.
Wykonawca jest związany ofertą przez okres 20 dni. Bieg terminu związania ofertą rozpoczyna się wraz z upływem terminu składania ofert.
Rozdział 10. Miejsce oraz termin składania i otwarcia ofert.
1. Miejsce oraz termin składania ofert.
1) Oferty winny być złożone w siedzibie zamawiającego: PERIG Sp. z o. o., Młoteczno 12 A, 14-500 Braniewo, w sekretariacie, codziennie w dni pracy Spółki, w godz. 7:00 – 15:00.
2) Termin składania ofert upływa dnia 18.04.2023 r. o godz. 14:00.
3) Ofertę należy umieścić w zamkniętym opakowaniu, uniemożliwiającym odczytanie zawartości bez uszkodzenia tego opakowania. Opakowanie powinno być oznaczone:
- Nazwą (firma) i adresem Wykonawcy,
- nazwą i adresem Zamawiającego: PERIG Sp. z o.o., Młoteczno 12 A, 14-500 Braniewo”,
- oraz opisane hasłem: „Oferta na wyposażenie firmy w zbiornik retencyjny na ujęciu w Gronowie” – nie otwierać przed dniem 18.04.2023 r., godz. 14:15”.
4) Z zawartością złożonych ofert nie można się zapoznać przed upływem terminu otwarcia ofert.
UWAGA!
Złożenie oferty niezgodnie z opisem przedstawionym w pkt. 3) będzie skutkowało potraktowaniem jej jako zwykłej korespondencji oraz może spowodować niedostarczenie jej na miejsce składania ofert w terminie określonym w Zapytaniu ofertowym. W takim wypadku odpowiedzialność za ewentualne nieterminowe złożenie oferty obciąża wykonawcę.
2. Miejsce oraz termin otwarcia ofert.
1) Otwarcie ofert nastąpi w dniu 18.04.2023 r. o godz. 14:15 w siedzibie zamawiającego PERIG Sp. z o. o., Młoteczno 12 A, 14-500 Braniewo w Sali konferencyjnej (II piętro).
2) Otwarcie ofert jest jawne. Wykonawcy mogą uczestniczyć w sesji otwarcia ofert.
3) Bezpośrednio przed otwarciem ofert, Zamawiający poda kwotę jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia.
4) Podczas otwarcia ofert podane zostaną nazwy (firmy) oraz adresy Wykonawców, a także informacje dotyczące ceny i terminu wykonania zamówienia zawarte w ofertach.
5) Niezwłocznie po otwarciu ofert Zamawiający zamieści na własnej stronie internetowej informacje dotyczące:
a) kwoty, jaką zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia;
b) firm oraz adresów Wykonawców, którzy złożyli oferty w terminie;
c) ceny i terminu wykonania zamówienia zawartych w ofertach.
Rozdział 11. Opis sposobu obliczenia ceny.
1. Cena w formularzu ofertowym winna być podana w złotych polskich cyframi i słownie, z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku. Wykonawca podaje cenę netto, stawkę i kwotę podatku od towarów i usług oraz cenę brutto. Zamawiający do ustalenia ceny oferty przyjmuje cenę brutto uwzględniającą kwotę podatku od towarów i usług.
2. Cena brutto oferty stanowić będzie wynagrodzenie ryczałtowe za realizację przedmiotu zamówienia zgodnie z warunkami Zapytania ofertowego.
3. Każdy z Wykonawców może zaproponować tylko jedną cenę i nie może jej zmienić. Nie prowadzi się negocjacji w sprawie ceny.
4. Cena musi uwzględniać wszystkie wymagania niniejszego Zapytania ofertowego i obowiązujących przepisów prawa w zakresie realizacji przedmiotu zamówienia oraz obejmować wszelkie koszty niezbędne do zrealizowania zamówienia wynikające wprost z treści niniejszego Zapytania ofertowego, jak również w nim nieujęte, a bez których nie można wykonać zamówienia.
5. Wszelkie rozliczenia między Zamawiającym a Wykonawcą prowadzone będą w PLN.
6. Zamawiający nie organizuje spotkania z Wykonawcami.
7. Każda cena, wpisywana do formularza cenowego musi być zaokrąglona do dwóch miejsc po przecinku.
Rozdział 12. Opis kryteriów, którymi Zamawiający będzie się kierował przy wyborze oferty, wraz z podaniem wag tych kryteriów i sposobu oceny ofert.
1. Kryteria.
Przy wyborze oferty zamawiający będzie kierował się następującymi kryteriami oceny ofert:
1) kryterium ceny (KC): ................................................................. 100 %
2. Sposób wyliczenia oceny punktowej oferty.
Zamawiający może przyznaczyć Wykonawcy maksymalnie 100 punktów. Po dokonaniu oceny ofert w zakresie kryterium, których mowa w ust. 1 Zamawiający wyliczy ocenę punktową ofert wg następującego wzoru:
\[ W_i = \frac{C_{\text{min}}}{C_i} \times 100 \text{ pkt.} \]
gdzie:
- \( W_i \) - ilość punktów oferty badanej,
- \( C_{\text{min}} \) - wartość najniższej ceny spośród złożonych ofert Wykonawców,
- \( C_i \) - wartość ceny badanej oferty,
Wszystkie obliczenia będą wykonywane z dokładnością do dwóch miejsc po przecinku.
3. Sposób oceny ofert.
Przy ocenie ofert i wyborze oferty najkorzystniejszej Zamawiający będzie kierować się przesłankami określonymi w kryterium oceny ofert.
1) Za ofertę najkorzystniejszą zostanie uznana oferta, która uzyska najwyższą ilość punktów.
2) W toku badania i oceny ofert Zamawiający może żądać od Wykonawców wyjaśnień dotyczących treści złożonych przez nich ofert.
Rozdział 13. Informacje o formalnościach, jakie powinny zostać dopełnione po wyborze oferty w celu zawarcia umowy w sprawie zamówienia.
1. Zamawiający udzieli zamówienia Wykonawcy, którego oferta nie zostanie odrzucona i uzyska najwyższą liczbę punktów w ocenie punktowej oraz odpowiada wszystkim wymaganiom określonym w niniejszym Zapytaniu ofertowym oraz została oceniona jako najkorzystniejsza w oparciu o kryteria oceny ofert.
2. Zamawiający informuje niezwłocznie wszystkich Wykonawców o:
1) wyborze najkorzystniejszej oferty, podając nazwę albo imię i nazwisko, siedzibę albo miejsce zamieszkania i adres, jeżeli jest miejscem wykonywania działalności Wykonawcy, którego ofertę wybrano, oraz nazwy albo imiona i nazwiska, siedziby albo miejsca zamieszkania i adresy, jeżeli są miejscami wykonywania działalności Wykonawców, którzy złożyli oferty, a także punktację przyznaną ofertom,
2) Wykonawcach, którzy zostali wykluczeni,
3) Wykonawcach, których oferty zostały odrzucone, powodach odrzucenia oferty,
4) unieważnieniu postępowania - podając uzasadnienie faktyczne i prawne.
3. Zamawiający udostępni informacje, o których mowa w ust. 2 poz. 1) i 4) na własnej stronie internetowej.
4. Zamawiający zawrze umowę z wybranym Wykonawcą nie później niż przed upływem terminu związania ofertą, za zastrzeżeniem ust. 5.
5. Jeżeli Wykonawca, którego oferta zostanie wybrana, uchyliła się od zawarcia umowy w sprawie zamówienia publicznego, Zamawiający może wybrać ofertę najkorzystniejszą spośród pozostałych ofert, bez przeprowadzania ich ponownego badania i oceny.
6. Zamawiający zawiadomi wybranego Wykonawcę o miejscu i terminie zawarcia umowy.
7. Zamawiający informuje, że jeżeli w wyniku postępowania zostanie wybrana oferta Wykonawców ubiegających się wspólnie o udzielenie zamówienia, będą oni zobowiązani przed zawarciem umowy przedłożyć Zamawiającemu kopię umowy regulującej współpracę podmiotów występujących wspólnie (np. umowę spółki cywilnej wraz z kolejnymi aneksami lub umowę konsorcjum).
Rozdział 14. Istotne dla stron postanowienia, które zostaną wprowadzone do treści zawieranej umowy w sprawie zamówienia, ogólne warunki umowy albo wzór umowy, jeżeli zamawiający wymaga od wykonawcy, aby zawarł z nim umowę w sprawie zamówienia na takich warunkach.
1. Wzór umowy, która będzie zawarta w sprawie zamówienia, stanowi Załącznik nr 4 do niniejszego zapytania ofertowego.
ZO - Wyposażenie firmy w zbiornik retencyjny zabezpieczający płynność dostaw wody pitnej z ujęcia w Gronowie
Przedsiębiorstwo Eksploatacji i Rozwoju Infrastruktury Gospodarczej Sp. z o. o., Młoteczno 12A, 14-500 Braniewo
tel. 55 243 28 55
2. Wykonawca składając ofertę, akceptuje wzór umowy i zobowiązuje się do zawarcia umowy na warunkach w niej określonych.
**Rozdział 15. Zmiana umowy.**
Zamawiający przewiduje możliwość zmiany umowy, w przypadku gdy nastąpi zmiana powszechnie obowiązujących przepisów prawa w zakresie mającym wpływ na realizację przedmiotu umowy. Zamawiający przewiduje możliwość zmiany umowy również, w przypadku zainstnienia okoliczności spowodowanych czynnikami zewnętrznymi np. siła wyższa, wystąpienie zdarzeń i warunków niezależnych od Wykonawcy, których nie dało się przewidzieć, utrudniające terminowe lub prawidłowe wykonanie zamówienia oraz inne okoliczności mogące mieć wpływ na realizację postanowień umowy np. wydłużenie realizacji umowy na wniosek Zamawiającego z przyczyn niezależnych od Wykonawcy.
**Rozdział 16. Informacje dodatkowe.**
1. Zamawiający nie wymaga złożenia wadium i wniesienia zabezpieczenia należytego wykonania umowy.
2. Zamawiający nie dopuszcza składania ofert częściowych.
3. Zamawiający nie dopuszcza składania ofert wariantowych.
4. Zamawiający nie przewiduje udzielania zaliczek.
5. Wykonawca może wycofać złożoną ofertę. O wycofaniu oferty należy powiadomić Zamawiającego pisemnie w sposób, który jest dopuszczony do składania ofert.
6. Wykonawca może wprowadzić zmiany do złożonej oferty do momentu upływu terminu na składanie ofert poprzez złożenie nowej oferty. Na kopercie należy wówczas dodatkowo dodać sformułowanie „ZMIANA OFERTY”.
7. Zamawiający dokonuje poprawy w złożonych ofertach oczywistych omylek pisarskich, rachunkowych (z uwzględnieniem konsekwencji rachunkowej dokonanych poprawek) i innych niepowodujących istotnych zmian treści oferty, zawiadamiając o tym Wykonawce.
8. Rozliczenie między Zamawiającym a Wykonawcą będą dokonywane wyłącznie w złotych polskich.
9. Zamawiający nie przewiduje zwrotu kosztów udziału w postępowaniu.
**Rozdział 17. Unieważnienie postępowania.**
1. Zamawiający może unieważyć postępowanie o udzielenie zamówienia, jeżeli:
1) nie złożono co najmniej dwóch ofert niepodlegających odrzuceniu,
2) cena najkorzystniejszej oferty lub oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą Zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, chyba że Zamawiający może zwiększyć tę kwotę do ceny najkorzystniejszej oferty,
3) wystąpiła istotna zmiana okoliczności powodująca, że prowadzenie postępowania lub wykonanie zamówienia nie leży w interesie Zamawiającego, czego nie można było wcześniej przewidzieć,
4) postępowanie obarczone jest niemożliwą do usunięcia wadą uniemożliwiającą zawarcie ważnej umowy w sprawie zamówienia.
2. Zamawiający może w każdym momencie unieważyć postępowanie także bez podania przyczyny, zgodnie z art. 70¹ § 3 k. c.
3. O unieważnieniu postępowania Zamawiający zawiadamia, podając uzasadnienie faktyczne i prawne, równocześnie wszystkich Wykonawców, którzy:
1) ubiegali się o udzielenie zamówienia – w przypadku unieważnienia postępowania przed upływem terminu składania ofert,
2) złożyli oferty – w przypadku unieważnienia postępowania po upływie terminu składania ofert.
4. W przypadku unieważnienia postępowania Zamawiający nie będzie ponosił kosztów związanych z przygotowaniem ofert przez Wykonawców.
**Rozdział 18. Klauzule informacyjne związane z przetwarzaniem pozyskanych danych osobowych.**
Zgodnie z art. 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne
rozporządzenie o ochronie danych) opublikowanego w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej L 119 z 04.05.2016 r. (zwanego dalej „RODO”) Zamawiający informuje, że:
1) Administratorem danych pozyskanych w ramach i na potrzeby niniejszego postępowania o udzielenie zamówienia publicznego jest Przedsiębiorstwo Eksploatacji i Rozwoju Infrastruktury Gospodarczej Sp. z o. o. z siedzibą: Młoteczno 12 A, 14-500 Braniewo, tel. 55 243 28 55, adres e-mail: firstname.lastname@example.org;
2) pozyskane dane osobowe przetwarzane będą na podstawie art. 6 ust. 1 lit. c RODO w celach związanych z prowadzonym w trybie zapytania ofertowego niniejszym postępowaniem o udzielenie zamówienia publicznego;
3) W niektórych sytuacjach Zamawiający może przekazywać Pani/Pana dane osobowe osobom trzecim, jeśli będzie to konieczne do dochodzenia praw i obowiązków wynikających z umowy lub obowiązujących przepisów prawa.
4) Pani/Pana dane osobowe będą przekazywane wyłącznie osobom upoważnionym przez Zamawiającego, tj. pracownikom i współpracownikom Zamawiającego, którzy muszą mieć dostęp do danych aby wykonywać swoje obowiązki, podmotom przetwarzającym, którym Zamawiający zleci to zadanie, innym odbiorcom danych, np. kurierom (lub placówkom pocztowym), kancelariom prawnym lub instytucjom upoważnionym z mocy prawa do otrzymania przedmiotowych danych.
5) Odbiorcami Pani/Pana danych osobowych będą ponadto osoby lub podmioty, którym udostępniona zostanie dokumentacja postępowania.
6) Pani/Pana dane osobowe będą przechowywane przez okres 4 lat od dnia zakończenia postępowania o udzielenie zamówienia, a jeżeli czas trwania umowy przekracza 4 lata, okres przechowywania obejmuje cały czas trwania umowy oraz przez okres wykonywania przez Zamawiającego ciążących na nim obowiązków prawnych, w którym przepisy prawa nakazują Zamawiającemu przechowywać dane osobowe, w którym Zamawiający może ponieść konsekwencje prawne niewykonania obowiązków wynikających z przepisów prawa oraz ustalenia, obrony, dochodzenia roszczeń i wierzystelności przez Zamawiającego.
7) W odniesieniu do Pani/Pana danych osobowych decyzje nie będą podejmowane w sposób zautomatyzowany, stosowanie do art. 22 RODO.
8) Posiada Pani/Pan:
- na podstawie art. 15 RODO prawo dostępu do danych osobowych Pani/Pana dotyczących;
- na podstawie art. 16 RODO prawo do sprostowania Pani/Pana danych osobowych;
- na podstawie art. 18 RODO prawo żądania od administratora ograniczenia przetwarzania danych osobowych z zastrzeżeniem przypadków, o których mowa w art. 18 ust. 2 RODO;
- prawo do wniesienia skargi do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, gdy uzna Pani/Pan, że przetwarzanie danych osobowych Pani/Pana dotyczących narusza przepisy RODO.
9) Nie przysługuje Pani/Panu:
- prawo do usunięcia danych osobowych, o ile zostały spełnione przesłanki wskazane w art. 17 ust. 3 lit. b, d lub e RODO;
- prawo do przenoszenia danych osobowych, o którym mowa w art. 20 RODO;
- na podstawie art. 21 RODO prawo sprzeciwu, wobec przetwarzania danych osobowych, gdyż podstawą prawną przetwarzania Pani/Pana danych osobowych jest art. 6 ust. 1 lit. c RODO.
Rozdział 19. Załączniki.
Załącznikami do specyfikacji istotnych warunków zamówienia są:
1) Załącznik nr 1 - Wzór formularza Oferty.
2) Załącznik nr 2 - Wzór Oświadczenia Wykonawcy dotyczącego braku powiązań kapitałowych i osobowych z Zamawiającym.
3) Załącznik nr 3 - Wzór Oświadczenia Wykonawcy dotyczącego spełniania warunków udziału w postępowaniu.
4) Załącznik nr 4 - Wzór Umowy.
PREZES ZARZĄDU
Robert Minkowski
07.04.2023
(data i podpis Prezesa Zarządu Zamawiającego)
ZO - Wyposażenie firmy w zbiornik retencyjny zabezpieczający płynność dostaw wody pitnej z ujęcia w Gronowie
Przedsiębiorstwo Eksploatacji i Rozwoju Infrastruktury Gospodarczej Sp. z o. o., Młoteczno 12A, 14-500 Braniewo
tel. 55 243 28 55 | a302bde6-7f8e-4031-b4ac-315d96927844 | finepdfs | 1.047852 | CC-MAIN-2023-50 | https://perig.pl/wp-content/uploads/2023/04/PERIG-ZO.02.2023.pdf | 2023-12-05T15:55:10+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-50/segments/1700679100551.2/warc/CC-MAIN-20231205140836-20231205170836-00854.warc.gz | 505,760,206 | 0.999976 | 0.999995 | 0.999995 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1112,
5242,
9223,
13184,
16740,
20698,
24304,
28132
] | 1 | 0 |
Deklaracja Właściwości Użytkowych
Nr 7/ZB
1. Nazwa i nazwa handlowa wyrobu budowlanego: Zbiorniki z polietylenu (HDPE) stacjonarne, cylindryczne, beczciśnieniowe, z atestem PZH.
2. Oznaczenia typu wyrobu budowlanego: Zbiorniki z poliolefin (tworzyw termoplastycznych)
3. Zamierzone zastosowanie lub zastosowania: Zbiorniki firmy „S plastic” przeznaczone do przechowywania wody, w tym wody przeznaczonej do spożycia przez ludzi.
4. Nazwa i adres siedziby producenta oraz miejsce produkcji wyrobu:
„S plastic” Sp. z o.o. 43-215 Studzienice ul. Jaskółek 16
5. Nazwa i adres siedziby upoważnionego przedstawiciela: Nie dotyczy.
6. Krajowy system zastosowany do oceny i weryfikacji stałości właściwości użytkowych: 4
7. Specyfikacja techniczna:
7a. Polska Norma wyrobu:
PN-EN 12573 Zgrzewane stacjonarne beczciśnieniowe zbiorniki termoplastyczne.
8. Deklarowane właściwości użytkowe:
| Właściwości | Jedn. | Wymagania | Specyfikacja techniczna |
|--------------------------------------------------|-------|----------------------------|--------------------------|
| 1. Masowy wskaźnik szybkości płynięcia MFR; | g/10min | 0,2 ≤ MFR ≤ 1,3 | PN-EN ISO 1133 |
| -polietilen (190°C, 5kg) | | | |
| 2. Gęstość; | kg/m³ | ≥ 940 | PN-EN ISO 1183-1 |
| -polietilen | | | |
| 3. Maksymalna dopuszczalna temperatura medium: | °C | 1) | |
| - zbiornik z polietylenu PEHD | | <45 | |
| 4. Wytrzymałość spoin i próbek płyt na zginanie | - | Bez pęknięcia i innych uszkodzeń | PN-EN 12814-1 |
| 5. Wymiary i kształt elementów zbiorników | - | Wg projektu 2) | PN-EN 12573 |
| 6. Wpływ na jakość wody | - | Atest PZH | B-BK-60210-0497/21 |
1) temperatura medium uzgadniana jest indywidualnie dla każdego zbiornika
2) dopuszczalne odchyłki wymiarowe:
- średniej średnicy wewnętrznej; +/- 10mm,
- pojedynczej średnicy wewnętrznej; +/- 10mm,
- długość lub wysokość trzonu zbiornika; +/- 20mm,
- grubość płaszcza; +/- 1mm
9. Właściwości użytkowe określonego powyżej wyrobu są zgodne z wszystkimi wymienionymi w pkt 8 deklarowanymi właściwościami użytkowymi. Niniejsza deklaracja właściwości użytkowych wydana zostaje zgodnie z ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o wyrobach budowlanych, na wyłączną odpowiedzialność producenta.
W imieniu producenta podpisał:
Krzysztof Gruszka – Pełnomocnik Zarządu ds. Jakości
...........................................................................................................
( imię i nazwisko oraz stanowisko)
Krzysztof Gruszka
Pełnomocnik zarządu ds. jakości
Studzienice, 17.08.2021
..................................................................................
(miejsca i data wydania) | <urn:uuid:04c1b1f8-9f17-4c47-94fd-3b52fc357bbb> | finepdfs | 1.124023 | CC-MAIN-2021-49 | http://splastic.pl/wp-content/uploads/2021/10/DWU-7_ZB_Zbiorniki-z-p%C5%82yt-PE-wolnostoj%C4%85ce-PZH.pdf | 2021-12-06T20:40:01+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-49/segments/1637964363312.79/warc/CC-MAIN-20211206194128-20211206224128-00507.warc.gz | 69,287,025 | 0.999959 | 0.999959 | 0.999959 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
3195
] | 1 | 0 |
ks. Henryk Sławiński Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie
Oryginalne ujęcie kwestii wiary w encyklice papieża Franciszka Lumen fidei
Papież Benedykt XVI w rozmowie z Peterem Seewaldem opublikowanej pod tytułem Światłość świata. Papież, Kościół i znaki czasu wyznał, iż jest zawiedziony istnieniem niechęci do Kościoła – przede wszystkim w zachodnim świecie, a także faktem, „że sekularyzacja nadal wyrywa się spod kontroli i rozwija formy, poprzez które odciąga od wiary coraz więcej ludzi, że ogólny kierunek naszych czasów nadal prowadzi do konfrontacji z Kościołem" 1 . Spostrzeżenie to nie pozostało bez konsekwencji. Papież Benedykt XVI nie poprzestał na opisie rzeczywistości, ale podjął wiele inicjatyw, których celem było wyraźne przeciwstawienie się wspomnianej tendencji odciągania od wiary coraz większej liczby ludzi. Wśród nich należy wyliczyć między innymi powołanie dnia 28 czerwca 2010 roku Papieskiej Rady do spraw Krzewienia Nowej Ewangelizacji, publikację dnia 11 października 2011 roku Listu apostolskiego w formie motu proprio Porta fidei ogłaszającego Rok Wiary oraz przygotowanie niemal gotowego szkicu encykliki na temat wiary –Lumen fidei 2 .
1 Benedykt XVI w rozmowie z Peterem Seewaldem, Światłość świata. Papież, Kościół i znaki czasu, przekł. P. Napiwodzki, Kraków 2011, s. 139.
2 Papież Benedykt był bliskim współpracownikiem Jana Pawła II, potem sam wydał encykliki dotyczące miłości i nadziei i wreszcie przygotował zasadniczy szkic encykliki o wierze, ale przed jej opublikowaniem, dnia 11 lutego 2013 roku zrezygnował z funkcji biskupa Rzymu. Papież Franciszek podziękował za wkład swojego poprzednika w przygotowanie tekstu: „Prawie skończył on pracę nad pierwszym szkicem encykliki o wierze. Jestem mu za to głęboko wdzięczny i w duchu Chrystusowego
Rok Wiary rozpoczął się 11 października 2012 – w pięćdziesiątą rocznicę otwarcia II Soboru Watykańskiego i dwudziestą rocznicę opublikowania przez papieża Jana Pawła II Katechizmu Kościoła katolickiego– a jego zakończenie zaplanowano na 24 listopada 2013 roku, czyli Niedzielę Chrystusa Króla. Celem tej inicjatywy było rozbudzenie we wszystkich wierzących pragnienia „wyznawania wiary w jej pełni i z odnowionym przekonaniem" 3 oraz celebrowania wiary w liturgii, a zwłaszcza w Eucharystii. Ponadto w zamierzeniu Benedykta XVI Rok Wiary miał ożywić wiarę członków Kościoła i posłużyć autentycznemu świadectwu wiary. Papież ten wyraził w liście apostolskim Porta fidei pragnienie, „żeby św i adectwo życia ludzi wierzących było coraz bardziej wiarygodne. […] każdy wierzący powinien ponownie odkryć treść wiary […] i zastanowić się nad samym aktem wiary" 4 . Pomocą do owej refleksji stała się encyklika Lumen fidei promulgowana przez papieża Franciszka dnia 29 czerwca 2013 roku.
Niniejsze opracowanie jest odpowiedzią na wezwanie następców św. Piotra do refleksji nad aktem wiary, a zarazem próbą wydobycia z encykliki papieża Franciszka Lumen fidei tego, co jest oryginalne w ujęciu wiary. Lektura dokumentu pozwoliła na wyodrębnienie następujących zagadnień, które zostaną omówione poniżej: opis wiary, wiara i opowiadanie, widzenie i słuchanie jako narzędzia poznania wiary oraz wiara jako interpretacja ludzkiego życia.
1. Opis „wiary"
Nie znajdziemy w encyklice Lumen fidei żadnej definicji wiary. Brak w niej definicji przytoczonej za św. Tomaszem z Akwinu przez I Sobór Watykański: „Wiara jest aktem rozumu, przekonanego o prawdzie Bożej z nakazu woli, poruszonej łaską przez Boga" 5 . Jest natomiast nawiązanie do opisu wiary
braterstwa przejmuję jego cenne dzieło, dodając do tekstu kilka przemyśleń" – Franciszek, enc. Lumen fidei, 7. Kwestię kondycji wiary w świecie podjął przed laty J. Ratzinger (por. Raport o stanie wiary. Z Ks. Kardynałem Josephem Ratzingerem rozmawia Vittorio Messori, Kraków–Warszawa 1989).
4 Tamże.
3 Benedykt XVI, List apost. Porta fidei, 9.
5 Św. Tomasz z Akwinu, Summa theologiae, II-II, 2, 9; por. Sobór Watykański I: Enchiridion Symbolorum 3010; cyt. za: Katechizm Kościoła katolickiego [dalej: KKK], 155; H. Noflatscher, Credo, ut inpodanego przez II Sobór Watykański 6 . Wiara jest przedstawiona jako odpowiedź człowieka na Boże objawienie się i udzielanie się człowiekowi poszukującemu ostatecznego sensu życia 7 .
Papież nie używa znanych w teologii określeń: fides qua creditur ifides quae creditur służących do odróżnienia aktu wiary od treści wiary. Niemniej o tym rozróżnieniu mówi, nawiązując do Ewangelii według św. Jana, który posłużył
Zamiast definicji encyklika Lumen fidei podaje historię Abrahama i przedstawia jego wiarę jako akt pamięci, pamięci o obietnicy, pamięci o przyszłości –memoria futuri, która „jest ściśle związana z nadzieją" 8 . Pan Jezus stwierdził: „Abraham [...] rozradował się z tego, że ujrzał mój dzień — ujrzał [go] i ucieszył się" (J 8, 56). Wiara Abrahama była więc antycypowaną wizją tajemnicy Chrystusa 9 . Podobnie jak inni patriarchowie, Abraham otrzymał zbawienie przez wiarę w przyszłe misterium paschalne Chrystusa, przez wiarę w Chrystusa nadchodzącego 10 . Każdy wierzący, jak Abraham, „otrzymuje to samo imię co Bóg: jeden i drugi nazywani są «wiernymi»" 11 . Z tego określenia papież wyprowadza etymologię „wiary". Ona sama zaś została opisana w encyklice, obfitującej w metafory, jako „światło na drodze, wskazujące kierunek naszej wędrówki w czasie"; światło bijące z przyszłości; „dar nadprzyrodzony" 12 ; bezinteresowny dar Boga 13 ; poznanie, „którego uczymy się jedynie na drodze naśladowania" 14 ; wreszcie jako słuchanie, widzenie i dotykanie 15 oraz wędrowanie w czasie podobne do drogi 16 .
telligam, [w:] Lexikon für Theologie und Kirche, t. 2, hrsg. W. Kasper, Freiburg–Basel–Rom–Wien 1994, k. 1343–1345.
7 Por. KKK 26. Semantyczne bogactwo terminu „wiara" pokazuje na przykład fakt, że w zwięzłym opracowaniu Lexikon für Theologie und Kirche (t. 4, hrsg. W. Kasper, Freiburg–Basel–Rom–Wien 1995, k. 666–696) hasło „Glaube" zostało opracowane przez wielu autorów na szesnastu stronach. Interesującą monografię na omawiany temat opublikował B. Sesboüe (Wierzę. Wezwanie do wiary katolickiej dla kobiet i mężczyzn XXI wieku, tł. M. Żurowska, Warszawa–Poznań 2000).
6 Franciszek, enc. Lumen fidei, 29; por. II Sobór Watykański, konst. Dei verbum, 5.
8 Franciszek, enc. Lumen fidei, 9; por. J. Röser, Grosses Licht Und Kleiner Lichter, „Christ in der Gegenwart" 65 (2013), nr 28, s. 315–316.
10 Por. tamże.
9 Por. Franciszek, enc. Lumen fidei, 15.
11 Cyryl Jerozolimski, Katechezy, V, 1: Patrologia graeca33, 505A; Franciszek, enc. Lumen fidei, 10.
13 Tamże, 14.
12 Franciszek, enc. Lumen fidei, 4.
14 Tamże, 29.
16 Tamże, 35.
15 Tamże, 31, 37.
się czasownikiem „wierzyć" na różne sposoby: mówiąc o wierzeniu Jezusowi i wierzeniu w Jezusa. WLumen fidei znajdujemy wyjaśnienie tego rozróżnienia: „«Wierzymy» Jezusowi, gdy przyjmujemy Jego słowo, Jego świadectwo, ponieważ On jest prawdomówny (por. J 6, 30). «Wierzymy w» Jezusa, gdy przyjmujemy Go osobiście w naszym życiu, przyłączając się do Niego w miłości oraz idąc za Nim na naszej drodze (por. J 2, 11; 6, 47; 12, 44)" 17 . Wiara w Jezusa to akt wiary, wierzenie Jezusowi to dobrowolne uznanie prawd, które nam przekazał jako Bóg-Człowiek. Wiara jest więc przede wszystkim osobowym przylgnięciem człowieka do Boga, ale jednocześnie i nierozdzielnie jest ona uznaniem prawdy, którą On objawił 18 .
Owe sformułowania encykliki Lumen fidei stanowią żywą reminiscencję wypowiedzi papieża Benedykta XVI z jego listu Porta fidei. W dokumencie tym na kanwie Listu św. Pawła do Rzymian papież podkreślił integralność aktu wiary i treści, którą się dobrowolnie przyjmuje: „Istnieje w istocie głęboka jedność między aktem, którym się wierzy, a treścią, której dajemy nasze przyzwolenie. Apostoł Paweł pozwala na wejście w tę rzeczywistość, kiedy pisze: «Sercem przyjęta wiara prowadzi do usprawiedliwienia, a wyznawanie jej ustami – do zbawienia» (Rz 10, 10). Serce wskazuje, że pierwszy akt, którym dochodzi się do wiary, jest darem Boga i działaniem łaski, która przekształca osobę aż do głębi jej serca" 19 . Ten ostatni wątek został podjęty i szeroko rozwinięty w encyklice Lumen fidei: wiara została ukazana jako łaska, cnota nadprzyrodzona, dar, który rodzi się podczas spotkania z Bogiem ukazującym swoją bezinteresowną i uprzedzającą miłość 20 . Wiara pozwala człowiekowi otworzyć się na ofiarowaną przez Boga Miłość, a przyjęcie tej miłości przemienia człowieka. Przemieniony przez wiarę i miłość człowiek inaczej postrzega siebie, innych ludzi i świat, „wiara staje się światłem dla jego oczu" 21 : „W wierze «ja» wierzącego poszerza się, by zamieszkał w nim ktoś Inny, by żył w kimś Innym, i w ten sposób jego życie poszerza się w Miłości. Tutaj ma miejsce działanie właściwe Duchowi Świętemu. Chrześcijanin może mieć oczy Jezusa, Jego uczucia, Jego synowską
17 Tamże, 18.
19 Benedykt XVI, list apost. Porta fidei, 10.
18 Por. KKK 150.
20 Por. Franciszek, enc. Lumen fidei, 4, 7, 14.
gotowość, ponieważ dany mu jest udział w Jego Miłości, którą jest Duch" 22 . Wiara jest więc nadprzyrodzonym darem, który ma ogromny wpływ na doczesną egzystencję człowieka i jest niezbędna do zbawienia.
2. Przekaz wiary za pomocą opowiadania
Papież zrezygnował ze ścisłych definicji na rzecz opisu wiary i osadzenia jej w historii ludzkich doświadczeń z Bogiem. W związku z tym osadził proces zyskiwania wiary i przekazywania jej dalej w ludzkiej zdolności do opowiadania. Człowiek rozpoznaje, kim jest dzięki opowiadaniu. Również grupy społeczne zachowują wspólne więzi dzięki opowiadaniu wspólnej historii. Ani człowiek jako jednostka, ani społeczeństwo, w tym również społeczność ludzi wierzących, nie mogą się obyć bez opowiadania 23 . Również Boże objawienie dociera do nas w pierwszym rzędzie w formie zapowiedzi i realizacji wydarzeń zbawczych oraz interpretującego je opowiadania, a nie w postaci sformułowań dogmatycznych. Dzięki opowiadaniu historyczne doświadczenie zbawienia staje się udziałem innych ludzi, z pokolenia na pokolenie. „Wyraziła to bardzo dobrze gotycka architektura: w wielkich katedrach światło dochodzi z nieba przez witraże, na których przedstawiona jest historia święta. Światło Boże dociera do nas przez opowiadanie o Jego Objawieniu, dlatego potrafi oświecić naszą drogę w czasie, przypominając o Bożych dobrodziejstwach, pokazując, jak spełniają się Jego obietnice" 24 .
Wiara rodzi się ze słuchania opowiadań zawartych w Bożym objawieniu i jest przekazywana jako wyznanie również w formie opowiadania. W ten sposób było i jest przekazywane z pokolenia na pokolenie wyznanie wiary Izraela. Naród wybrany pielęgnuje w wyznaniu wiary pamięć o dobrodziejstwach doznanych od Boga 25 . Również uczniowie Chrystusa kontynu-
22 Tamże, 21.
24 Franciszek, enc. Lumen fidei, 12. Szerzej na temat relacji wiary i doświadczenia zob. J. Morales, Wprowadzenie do teologii, przekł. P. Rak, Kraków 2006, s. 208–214.
23 Por. J. Shea, Stories of God. An unauthorized biography, Chicago 1978, s. 8; R. Bayuk, Preaching and the imagination, „The Bible Today" 38 (2000) nr 5, s. 289–290; K. E. Anderson, J. J. Bacik, A light unto my path. Crafting effective homilies, New York–Mahwah 2006, s. 122–123.
25 Por. Franciszek, enc. Lumen fidei, 12.
ują w swoim Credo opowiadanie o wielkich dziełach Boga, a nade wszystko o życiu, śmierci i zmartwychwstaniu Jezusa Chrystusa i o możliwości nowego życia, jakie zaproponował ludziom 26 .
Trafnie ujął to William J. Bausch:
Nigdy nie byłem świadkiem cudu Jezusa, nigdy nie słyszałem Jego kazania, nigdy nie cieszyłem się w Jego obecności. Nie było mnie tam. Nie widziałem Go, nie słyszałem Go, nie dotykałem Go. Ale inni doświadczyli tego wszystkiego i przekazali swym przyjaciołom, którzy przekazali następnym przyjaciołom, a ci – swoim dzieciom z pokolenia na pokolenie, aż w końcu, dzięki Bogu, ktoś powiedział o tym mnie. Ja mówię wam, byście nigdy nie zapomnieli. To jest opowiadanie o Jezusie 27 .
Wiara nie jest więc ludzkim wymysłem zrodzonym jedynie z emocjonalnej potrzeby. Ona rodzi się i rozwija za sprawą spotkań, do których dochodzi w rzeczywistości, i które z kolei są utrwalone i przekazywane w opowiadaniach. Ów przekaz umożliwia dotarcie do „prawdziwego Jezusa" 28 . Człowiek nie może zobaczyć dawnych wydarzeń, ale przecież zyskuje poznanie nie tylko przez osobistą obserwację, lecz także dzięki innym. Od innych dowiaduje się na przykład o swoich przodkach i o własnym dzieciństwie, którego sam nie pamięta. Tak więc już poznanie samego siebie jest możliwe dzięki opowiadaniu utrwalonym w pamięci innych. Podobnie jest z wiarą: ona „dociera do nas w pamięci innych" 29 , których nazywamy świadkami wiary. Ciągłość tej pamięci zapewnia Kościół, będący „Matką uczącą nas mówić językiem wiary" 30 . Kościół zaś cieszy się darem sukcesji apostolskiej i zagwarantowaną przez Jezusa nieprzerwaną asystencją Ducha Świętego, który wKatechizmie Kościoła katolickiego został nazwany „żywą pamięcią Kościoła (por. J 14, 26)" 31 . On bowiem przypomina znaczenie wydarzeń zbawczych i umożliwia wierzącym żywy związek z Chrystusem 32 .
Przyjęcie i przekaz wiary łączy się z opowiadaniem, które, jak ciekawie zauważył homileta amerykański Robert P. Waznak (1938–2002), „jest w swej istocie poszukiwaniem poszczególnych osób i wspólnot w historii. […] Głównym
26 Por. R. Bayuk, Preaching and the imagination, art. cyt., s. 289.
28 Por. Franciszek, enc. Lumen fidei, 38.
27 Por. W. J. Bausch, Storytelling the word. Homilies & how to write them, Mystic 1996, s. 81.
29 Tamże.
31 KKK 1099.
30 Tamże, 38.
32 Por. KKK 1100–1101.
bohaterem opowiadania jest pielgrzym, który opowiadając, pamięta przeszłość po to, by rozumieć teraźniejszość i nadać sens przyszłości" 33 . Człowiek wierzący przyjmuje historię i przekazuje innym, jest jak pielgrzym, który zna kierunek wędrówki i dlatego jest człowiekiem nadziei.
* Historia Boga zawarta jest w Piśmie Świętym, które zawiera słowa Boga i obfituje w opowiadania o Jego zbawczych dziełach 35 .
Zainteresowanie opowiadaniem koresponduje z zainteresowaniem człowiekiem. Wszędzie bowiem, gdzie człowiek staje się obiektem zainteresowania i troski, ważną rolę odgrywa opowiadanie. Dla przykładu opowiadanie cenione jest w psychoterapii, w której opowiedzenie własnej historii spełnia funkcję terapeutyczną. Również w spotkaniach anonimowych alkoholików terapią jest opowiadanie własnych doświadczeń 34 . Podobnie głoszenie Dobrej Nowiny Jezusa Chrystusa odwołuje się do opowiedzenia historii: Boga, głosiciela i słuchaczy.
* Historia głosiciela słowa Bożego – to jego doświadczenie odkrywania obecności Boga w swym życiu i próba realizacji rozpoznanej woli Bożej 36 . Holenderski duchowny i pisarz Henri Nouwen (1932–1996) 37 uważał wręcz, że szczerość i otwartość głosiciela słowa Bożego wobec swoich słuchaczy jest sednem przepowiadania. Głosiciel, który nie dzieli się z innymi tym, jak sam przeżywa doświadczenie wiary, nie jest w stanie usunąć przeszkód, które utrudniają owocowanie słowa Bożego w ich życiu.
* Historia słuchaczy jest dlatego ważna w przekazie wiary, że chodzi w nim zawsze o określonego człowieka i o określoną wspólnotę 38 . Słowo Boże jest zawsze głoszone i przyjmowane z wiarą bądź ignorowane w określonym kontekście, nigdy abstrakcyjnie. Głoszenie słowa Bożego jest zaproszeniem do wiary we wspólnocie, a więc do włączenia się w historię tej wspólnoty. Z kolei wyznanie wiary jest zgodą na bycie włączonym w historię Boga-z-ludźmi we wspólno-
33 R. P. Waznak, Sunday after sunday. Preaching the homily as story, New York–Ramsey 1983, s. 29.
35 Por. tamże, s. 39; Sobór Watykański II, konst. Dei Verbum, 21.
34 Por. tamże, s. 29–30.
36 Por. R. P. Waznak, Sunday after sunday…, dz. cyt., s. 37–38.
38 Por. tamże, s. 34–35; zob. R. L. Howe, Partners in preaching. Clergy and laity in dialog, New York 1967.
37 H. J. M. Nouwen, Creative ministry, Garden City 1971, s. 37.
cie Kościoła. Według Lumen fidei „Wyznający wiarę dostrzega, że jest zaangażowany w prawdę, którą wyznaje. Nie może wypowiadać z prawdą słów Credo, nie będąc tym samym przemienionym, nie włączając się w obejmującą go historię miłości, która poszerza jego istnienie, czyniąc go częścią wielkiej wspólnoty, ostatecznego podmiotu wypowiadającego Credo, którym jest Kościół" 39 .
Papież trafnie zauważył, że do zrozumienia wiary potrzebne jest opowiedzenie biografii ludzi wierzących, bo to oni tworzą historię. Pod koniec ubiegłego wieku podjęta została nawet naukowa refleksja na ten temat. Na amerykańskim uniwersytecie Notre Dame w Indianie Elena Malitis prowadziła wykłady zatytułowane Teologia jako biografia, w których prezentowała biografie osób wierzących, zarówno świętych, jak i tych którzy nie zostali oficjalnie zaliczeni do ich grona. Na przykładzie takich osób jak św. Augustyn, Tomasz Merton, Doroty Day, Martin Luter King, Jr. ukazywała specyficzny sposób przeżywania wiary przez każdą z wymienionych postaci. Dla studentów był to okazja do konfrontowania opowiadań o wierze znanych postaci z opowiadaniami biblijnymi i swoją osobistą historią 42 .
Z encykliki Lumen fidei dowiadujemy się, że „światło, które niesie wiara, związane jest z konkretnym opowiadaniem o życiu, z wdzięcznym wspominaniem dobrodziejstw otrzymanych od Boga i stopniowym spełnianiem się Jego obietnic" 40 . A skoro tak, to trzeba jeszcze dodać, że w opowiadaniu istotną rolę spełniają bohaterowie. Niezwykle trafne jest więc zawarte wLumen fidei spostrzeżenie, że „Wiara otwiera nam drogę i towarzyszy nam na przestrzeni dziejów. Dlatego jeśli chcemy zrozumieć, czym jest wiara, powinniśmy opowiedzieć jej historię, drogę ludzi wierzących, o której w pierwszym rzędzie świadczy Stary Testament" 41 .
Opowiadanie ludzkich doświadczeń zinterpretowanych przez pryzmat wiary jest o wiele bardziej interesujące niż racjonalna argumentacja. Jednak w przekazie wiary potrzebne jest jedno i drugie: „droga symboliczna" i „droga katechetyczna", czyli kerygmatyczne orędzie i teologiczny
39 Franciszek, enc. Lumen fidei, 45; por. H. Sławiński, Między ciągłościa a zmianą. Teoria homilii w Stanach Zjednoczonych po II Soborze Watykańskim, Kraków 2008, s. 121–133; 237–246.
41 Tamże, 8.
40 Franciszek, enc. Lumen fidei, 12.
42 Por. R. P. Waznak, Suday after sunday…, dz. cyt., s. 32; H. Sławiński, Między ciągłością a zmianą…, dz. cyt., s. 178–180.
wykład. Oba sposoby przekazu wiary są komplementarne, wzajemnie się uzupełniają: przekaz i przyjęcie wiary domagają się zarówno opowiadania poruszającego wyobraźnię, jak też logicznej argumentacji artykułowanej przy pomocy precyzyjnej terminologii 43 . Papież Benedykt XVI wykorzystywał znakomicie jeden i drugi sposób przekazu wiary, zarówno w swoich publikacjach, zwłaszcza w trzytomowym dziele Jezus z Nazaretu, jak też w katechezach o świadkach wiary, luminarzach Kościoła 44 .
3. Widzenie i słuchanie jako narzędzia poznania wiary
Niezwykle cennym wkładem encykliki Lumen fidei jest spostrzeżenie dotyczące narzędzi poznania wiary. Wśród nich wymienione zostały przede wszystkim słuchanie słowa Bożego i widzenie. Klasyczny tekst, przytaczany natychmiast, gdy jest mowa o początku wiary, pochodzi z Listu św. Pawła do Rzymian: „wiara rodzi się z tego, co się słyszy" (Rz 10, 17). WLumen fidei natomiast uwypuklony został „związek między widzeniem i słuchaniem jako narzędziami poznania wiary" 45 . Za kanwę do jego omówienia posłużyła Ewangelia według św. Jana, według której „wierzyć to słuchać i jednocześnie widzieć" 46 . Ewangelista odnotował stwierdzenie Jezusa zawarte w jednej wypowiedzi: „Ten, kto we Mnie wierzy, wierzy [...] w Tego, który Mnie posłał. A kto Mnie widzi, widzi Tego, który Mnie posłał" (J 12, 44–45).
Istnieje jednak różnica między słuchaniem i widzeniem. Słuchanie słowa ma wymiar personalny, jest zawsze słuchaniem kogoś, jakiejś osoby w określonym momencie. Dźwięk jest efemeryczny: zostaje wypowiedziany i znika. Obraz pozostaje do kontemplowania – pozwala dostrzec owoce działania osoby. Chronologicznie ujmując, słuchanie zawsze poprzedza wiarę. Natomiast
43 Por. W. J. Bausch, Storytelling. Imagination and faith, Mystic 1984, s. 47–54; R. Fragomeni, K. Paulli, Full, active and conscious liturgical preaching. A look at multiple intelligences theory, „New Theology Review" 14 (2001) nr 1, s. 35–42; W. Przyczyna, Kaznodziejski przekaz opowiadań biblijnych, Kraków 2000, s. 141–142. H. Sławiński, Między ciągłością a zmianą…, dz. cyt., s. 239–242.
45 Franciszek, Lumen fidei, 30.
44 Por. J. Ratzinger, Benedykt XVI, Jezus z Nazaretu, cz. 1. Od chrztu w Jordanie do przemienienia, przekł. W. Szymona, Kraków 2007; tenże, Jezus z Nazaretu, cz. 2. Od wjazdu do Jerozolimy do Zmartwychwstania, przekł. W. Szymona, Kielce 2011; tenże, Jezus z Nazaretu. Dzieciństwo, przekł. W. Szymona, Kraków 2012.
46 Tamże.
w relacji wiara–widzenie może zaistnieć kolejność zamienna. Dostrzeżenie znaków zdziałanych przez Jezusa niekiedy poprzedza wiarę (por. J 11, 45). Innym znów razem to wiara poprzedza ujrzenie chwały Bożej (por. J 11, 40). Na przykład niektórzy Żydzi po wskrzeszeniu Łazarza „ujrzawszy to, czego Jezus dokonał, uwierzyli w Niego" (J 11, 45). Podobnie Jan w poranek wielkanocny, widząc puste wnętrze grobu i szaty Jezusa: „ujrzał i uwierzył" (J 20, 8). Natomiast do Marty, siostry Łazarza Jezus powiedział przed jego wskrzeszeniem: „jeśli uwierzysz, ujrzysz chwałę Bożą" (J 11, 40) 47 .
Czy „słuchanie" i „widzenie" w relacjach człowieka z Bogiem mogą stworzyć syntezę? Pisząc o narodzinach chrześcijaństwa na styku dwóch kultur: hebrajskiej i helleńskiej, Aleksander Jacyniak uzasadnia, że dla Hebrajczyków najważniejsze było słuchanie, natomiast dla Greków – widzenie 48 . To prawda, że Boga nie można zobaczyć, bo jest niewidzialny i gdy Mojżesz prosił Boga, aby mu objawił swoją chwałę, usłyszał: „Nie będziesz mógł oglądać mojego oblicza, gdyż żaden człowiek nie może oglądać mojego oblicza i pozostać przy życiu" (Wj 33, 20; por. 33, 18–20). Niemniej jednak Bóg dawał poznać swoją wolę poprzez wizje i symboliczne działania proroków. Toteż antropologia Izraela nie odrzuciła „aspektu widzenia w procesie słyszenia" 49 . Można wręcz mówić o „audiowizualnym modelu" 50 w relacjach Boga z ludźmi, których apogeum było ukazanie się Słowa Bożego w widzialnym ciele: „Słowo stało się ciałem i zamieszkało między nami" (J 1, 14). W nawiązaniu do tego wydarzenia i do słów Ewangelii encyklika Lumen fidei stwierdza, że „prawda, jaką przed nami odsłania wiara, jest prawdą skupioną na spotkaniu z Chrystusem, na kontemplacji Jego życia, na dostrzeganiu Jego obecności" 51 . Jego osoba umożliwia syntezę słuchania i widzenia 52 .
47 Por. tamże.
49 J. Chmiel, Słuchanie słowa Bożego w Starym Testamencie, [w:] Słuchacz Słowa, red. W. Przyczyna, Kraków 1998, s. 67.
48 Por. A. Jacyniak, Rola ikony w modlitwie, [w:] Ikona Liturgiczna. Ewangelizacyjne przesłanie ikonografii maryjnej, red. K. Pek, Warszawa 1999, s. 63. Autor twierdzi: „To właśnie fascynacja zmysłem wzroku, uznanie go za najistotniejszy pośród zmysłów sprawiło, że w Grecji zaistniała taka wspaniała architektura, rzeźba, malarstwo i tak rozwinął się teatr. […] W helleńskim nurcie mentalnościowym zrodziło się także pragnienie oglądania Boga – pragnienie w swym ostatecznym wymiarze jednoznacznie mistyczne"; tamże, s. 64–65.
50 Tamże.
52 Por. tamże.
51 Franciszek, enc. Lumen fidei, 30.
Warto przypomnieć, że już w adhortacji Evangelii nuntiandi Paweł VI podjął, choć z innej perspektywy, relację słuchania i widzenia. Przypomniał, że wiara rodzi się ze słuchania słowa Chrystusa i dlatego zawsze potrzebne jest przepowiadanie – ustne głoszenie orędzia 53 . Ustosunkowując się do opinii, że cywilizacja słowa już się przeżyła i musi ustąpić cywilizacji obrazu, Paweł VI bez wahania stwierdził, że „słowo zawsze posiada swą wyższość i skuteczność, zwłaszcza gdy niesie z sobą moc Bożą. Z tego powodu i w naszych czasach zachowuje swą aktualność Pawłowe: «Wiara ze słuchania»: słowo usłyszane prowadzi do wierzenia" 54 .
Nie znajdziemy w encyklice Lumen fidei spostrzeżenia, że wiara rodzi się z widzenia albo dotykania, kilkakrotnie natomiast przypomniana jest klasyczna wypowiedź na ten temat o wierze zrodzonej ze słuchania 55 . Wymowny jest jednak tytuł encykliki – „Światło wiary". Światło jest odbierane przez oczy, jest oglądane. Na przykładzie dochodzenia św. Augustyna do wiary papież podejmuje refleksję na temat oglądania i słuchania. Augustyn bowiem na pewnym etapie życia zrozumiał, że Bóg jest światłem, a rzeczy stworzone odzwierciedlają Jego dobroć, ale wiara Augustyna zrodziła się nie pod wpływem widzenia Boga, poza tym światem, ale raczej pod wpływem słuchania 56 . Papież argumentuje jednak, że „spotkanie z Bogiem Słowa nie doprowadziło św. Augustyna do odrzucenia światła i widzenia" 57 , ale do syntezy: „tak jak na słowo pada wolna odpowiedź, podobnie światło znajduje jako odpowiedź obraz, który je odbija. Łącząc słuchanie z widzeniem, św. Augustyn może zatem mówić o «słowie jaśniejącym we wnętrzu człowieka». W ten sposób światło staje się niejako światłem słowa, ponieważ jest światłem osobowego Oblicza, światłem, które oświeca, wzywa nas i pragnie odbijać się na naszym obliczu, aby jaśnieć z naszego wnętrza" 58 . Wizja całości zarezerwowana została dla człowieka dopiero na końcu czasów, kiedy człowiek będzie widział i kochał,
53 Paweł VI, adhort. apost. Evangelii nuntiandi, 42.
55 Franciszek, enc. Lumen fidei, 22; 29.
54 Tamże.
56 „Tak pojawi się osobowy Bóg Biblii, który potrafi mówić do człowieka, […] objawiając się podczas słuchania i odpowiedzi"; tamże, 33.
58 Tamże.
bo „cały wejdzie w światło" 59 . Dzięki upodobnieniu do Jezusa „otrzymujemy właściwe oczy, aby Go zobaczyć" 60 .
Podobną myśl, ale w mniej metaforyczny sposób, wyraził Paweł VI, podkreślając zawsze godny uznania prywatny przekaz wiary, od osoby do osoby. Wykorzystywał go Pan Jezus i podobnie czynili Apostołowie. „A czyż istnieje inna forma ewangelizowania, niż przekazywanie drugiemu tego, czego samemu doświadczyło się co do wiary?" 66 .
Wiara jest skarbem, który domaga się przekazywania innym. A ponieważ jest ona „słuchaniem i widzeniem", to jest również przekazywana „jako słowo i jako światło" 61 . Według Lumen fidei „światło Jezusa jaśnieje jak w zwierciadle na obliczach chrześcijan i tak się rozchodzi, i tak dociera do nas, abyśmy i my mieli udział w tym widzeniu i odzwierciedlali innym Jego światło, tak jak światło paschału, które w liturgii wielkanocnej zapala tyle innych świec. Wiara przekazywana jest, można powiedzieć, od osoby do osoby, podobnie jak płomień zapala się od innego płomienia" 62 . Istotną rolę w zrodzeniu i przekazywaniu wiary odgrywa spotkanie. Najpierw źródłem wiary jest spotkanie człowieka z Bogiem w historii 63 . Następnie zaś wiara zrodzona z tego spotkania jest przekazywana przez nieprzerwany łańcuch świadectw aż do naszych czasów 64 . Dzięki tym świadectwom „dociera do nas oblicze Jezusa" 65 .
Według Lumen fidei wiara jest „słuchaniem i patrzeniem", ale też „dotykaniem" 67 . Widać tu reminiscencje zakończenia wywiadu Petera Seewalda z Benedyktem XVI, podczas którego papież stwierdził, że Bóg w Chrystusie „przyszedł po to, abyśmy poznali prawdę, abyśmy mogli dotknąć Boga" 68 . Podobny motyw doszedł do głosu wLumen fidei, gdzie jest mowa o tym, że „przez swoje Wcielenie i przyjście do nas Jezus dotknął nas, i dotyka również dzisiaj poprzez sakramenty. W ten sposób, przemieniając
59 Tamże.
62 Tamże, 37.
60 Tamże, 31. 61 Tamże, 37.
63 Por. tamże, 4, 38.
65 Por. tamże.
64 Por. tamże, 38.
66 Paweł VI, adhort. apost. Evangelii nuntiandi, 46.
68 Benedykt XVI, Światłość świata, dz. cyt., s. 190.
67 Por. Franciszek, enc. Lumen fidei, 31.
nasze serce, pozwolił nam i nadal pozwala rozpoznać Go i wyznawać jako Syna Bożego. Dzięki wierze także i my możemy Go dotknąć i otrzymać moc Jego łaski". Według św. Augustyna „Wiara to dotykanie sercem" 69 . Tak więc bez deprecjonowania roli słuchania dla zrodzenia wiary (por. Rz 10, 17) encyklika Lumen fidei proponuje bardzo personalne ujęcie procesu zrodzenia, rozwoju i przekazu wiary. W procesie tym źródłową rolę odgrywa spotkanie z Bogiem w Jezusie Chrystusie, którego można usłyszeć, zobaczyć Jego światło na obliczach chrześcijan i dotknąć Go wierzącym sercem.
4. Wiara jako interpretacja ludzkiego życia
Wiara zrodzona ze słuchania słowa Bożego umożliwia człowiekowi nowy sposób widzenia, „staje się światłem dla jego oczu" 70 . Współczesna kultura, nacechowana sekularyzmem i relatywizmem, straciła zdolność dostrzegania działania Boga w świecie i uważa, „że Bóg znajduje się w zaświatach, na innym poziomie rzeczywistości, oddzielony od naszych konkretnych relacji" 71 . Natomiast chrześcijanie wyznają, że Bóg „działa w historii i decyduje o jej ostatecznym przeznaczeniu" 72 . Wiara pozwala człowiekowi dostrzegać obecność Boga i Jego działanie w świecie. Wiara, która przez uznanie wiarygodności Jezusa prowadzi do zjednoczenia z Nim, pozwala zarazem patrzeć na świat z Jego punktu widzenia, niejako Jego oczami 73 . Tak przed laty zdefiniowali wiarę biskupi Stanów Zjednoczonych. Według wydanego przez nich dokumentu Fulfilled in your hearing. The homily in the sunday assembly „wiara może być zdefiniowana jako sposób widzenia i interpretowania świata" 74 .
69 „Tangere autem corde, hoc est credere"; Augustyn, Sermo 229/L, Patrologiae Latinae Supplementum 2, 576; cyt za: Franciszek, enc. Lumen fidei, 31.
71 Tamże, 17.
70 Tamże, 22.
72 Tamże.
74 The Bishops' Committee on Priestly Life and Ministry, NCCB, Fulfilled in Your Hearing. The Homily in the Sunday Assembly, Washington 1982, s. 18; tekst polski: „Dziś spełniły się słowa Pisma…". Homilia w niedzielnym zgromadzeniu wiernych, [w:] „Dziś spełniły się słowa Pisma…". Homilia w niedzielnym zgromadzeniu wiernych, red. H. Sławiński, Włocławek 2002, s. 59–103.
Z perspektywy wiary chrześcijańskiej świat jest interpretowany jako stworzony i utrzymywany w istnieniu przez Boga. Taką interpretację umożliwił Jezus Chrystus, pokazując w swoim życiu, że Bóg jest obecny i działa w ludzkiej historii i w ludzkich sercach. Prawdę tę utrwalili świadkowie życia Jezusa, którzy interpretowali Jego słowa i czyny z perspektywy paschalnej i w kontekście wspólnoty wiary Kościoła 75 . Taka interpretacja świata została utrwalona przez autorów natchnionych ksiąg biblijnych. W taki też sposób chrześcijanie interpretują świat dzisiaj. Dla chrześcijan Bóg, pomimo pozornej nieobecności, jest głównym Reżyserem historii świata, jakkolwiek pozostaje niepojęty i ukryty. Każde pokolenie jest wezwane do odczytywania historii jako fragmentu przymierza Boga z ludźmi. Obietnice Boga z przeszłości muszą być wciąż reinterpretowane w kontekście aktualnych doświadczeń ludzkich. Człowiek wierzący usiłuje nieustannie rozpoznawać „znaki Boże w codziennych doświadczeniach swego życia" 76 . Wiara jest bardziej dynamicznym ciągiem odpowiedzi udzielanych przez człowieka objawiającemu się Bogu aniżeli jednorazową odpowiedzią 77 . Niezwykle trafne i bliskie codziennemu doświadczeniu jest spostrzeżenie zawarte wLumen fidei o tym, że „wiara nie jest światłem rozpraszającym wszystkie nasze ciemności, ale lampą, która w nocy prowadzi nasze kroki, a to wystarcza, by iść" 78 .
Odkrywanie i interpretacja znaków Boga w codzienności nie może być dokonywane bez uwzględnienia komunii z Kościołem. On stoi na straży jedności wiary. „W komunii jednego podmiotu, którym jest Kościół, przyjmujemy wspólne spojrzenie. Wyznając tę samą wiarę, opieramy się na tej samej skale, jesteśmy przemieniani przez tego samego Ducha miłości, promieniujemy jednym światłem i mamy jedno spojrzenie, by przeniknąć rzeczywistość" 79 . Tak więc komunia z Kościołem umożliwia właściwe spojrzenie na świat i przenikanie rzeczywistości w celu odkrycia w niej śladów Boga.
75 M. C. Hilkert, Naming grace: a theology of proclamation, „Worship" 60 (1986) nr 5, s. 447.
77 M. C. Hilkert, Naming grace…, art. cyt., s. 448.
76 Franciszek, enc. Lumen fidei, 35.
78 Franciszek, enc. Lumen fidei, 57.
5. Zakończenie
Wiele z myśli zamieszczonych w encyklice Lumen fidei stanowi treść permanentnego nauczania i przepowiadania duszpasterzy 80 . Jest więc mowa o tym, że wiara zakłada element boski i ludzki, jest darem łaski i wolną decyzją człowieka, jest spotkaniem człowieka z Bogiem, a jednocześnie i nierozdzielnie uznaniem prawdy przez Niego objawionej.
Oryginalne jest uwzględnienie przy omawianiu wiary nie tylko słuchania, ale także widzenia i dotykania. W odróżnieniu od teologii dialektycznej, a zgodnie z sakramentalną interpretacją świata, Lumen fidei stwierdza, że człowiek może znaleźć ślady Boga w świecie. Najbardziej zaś zbliżeniu do Boga sprzyja czynienie dobra i praktykowanie miłości.
Oryginalność encykliki nie polega na podjęciu jakichś nowych, nieznanych wcześniej treści dotyczących wiary, ale bardziej na oryginalnym opisie wiary oraz kwestii przekazu wiary. Ponadto Lumen fidei bardzo oryginalnie podejmuje związek wiary z miłością i osadza wiarę w ludzkim doświadczeniu. Uwzględnia dogłębnie rolę poszczególnych osób – świadków wiary w jej przekazie. Podkreśla też społeczną wartość wiary. Jest ona nie tylko skarbem dla Kościoła, ale cenną wartością dla społeczności ogólnoludzkiej. Stanowi bowiem solidny fundament dla wiarygodnej, bezinteresownej miłości do każdego człowieka: „wiara ubogaca ludzkie istnienie we wszystkich jego wymiarach" 81 . Bez polemiki z ujęciem wiary chrześcijańskiej jako utopii, „opium dla ludu" 82 encyklika podkreśla, że wiara nie jest oderwana od zaangażowania ludzi w świecie, a nawet jest niezbędna do trwałego zjednoczenia ludzi i służy budowaniu dobra wspólnego 83 .
Nie znajdziemy natomiast w encyklice apologetyki wiary ani wzmianki o ateizmie czy ateistach, jest wszakże mowa o tych, „którzy chociaż nie wierzą, pragną wierzyć i nie przestają szukać" 84 . Nie ma wLumen fidei abstrakcyjnych rozważań i scholastycznych podziałów. Poza wstępną polemiką
80 Por. F. Blachnicki, Zaryzykować wiarę, Kraków 2012; T. Halík, T. Dostatni, Różnorodność pojednana. Rozmowy, przekł. A. Babuchowski, Kraków 2013, s. 136–145.
82 K. Marks, Przyczynek do krytyki heglowskiej filozofii prawa, [w:] K. Marks, F. Engels, Dzieła, t. 1, red. nacz. pol. wyd. S. Bergman, Warszawa 1962, s. 458.
81 Franciszek, enc. Lumen fidei, 6.
83 Franciszek, enc. Lumen fidei, 51.
z Nietzschem nie ma innych aspektów polemicznych. Nie ma w encyklice mowy o wątpliwościach w wierze. Tekst nacechowany jest emocjonalnym zaangażowaniem i entuzjazmem oraz wdzięcznością za łaskę wiary. Encyklika przedstawia całemu Kościołowi kwestię wiary przemyślaną na nowo i ujętą w kategoriach ludzkiego doświadczenia. Umożliwia refleksję nad aktem wiary i dostarcza bodźców do konsekwentnego życia nią na co dzień i dzielenia się tym skarbem z innymi.
W przekładzie polskim znalazł się błąd terminologiczny. W punkcie 30 jest mowa o „zmartwychwstaniu" Łazarza, analogicznie jak w tekście łacińskim: „post Lazari resurrectionem", w przekładzie hiszpańskim „la resurrección de Lázaro", francuskim: „la résurrection de Lazare" i włoskim: „la risurrezione di Lazzaro". Tymczasem w tym sformułowaniu powinna być użyta nazwa „wskrzeszenie". Poprawna terminologia została zastosowana na przykład w przekładzie niemieckim, gdzie użyto prawidłowego określenia „Auferweckung des Lazarus", a nie „Auferstehung des Lazarus" 85 .
The original perspective on faith in the encyclical letter Lumen Fidei by pope Francis
The article takes into consideration the encyclical letter of pope Francis Lumen fidei. The author discusses the description of the "faith" as found in the given pastoral letter. The original is not so much the matter of faith as such, but the description of faith from the biblical, patristical and existential point of view. That is why the role of the story in both receiving and in the transmission of the faith has been underlined, as well as the meaning of faith for the building of fraternal community of people of good will. What is quite original is the very deep connection between faith and love as well as the approach to the faith from the multidimensional, integrated perspectives of hearing, seeing and touching. One can find also in the pastoral letter Lumen fidei the invitation to discover the sings of God in one's daily life.
Keywords: faith, faith-knowledge, Lumen fidei, storytelling
Słowa kluczowe: wiara, narzędzia poznania wiary, Lumen fidei, opowiadanie | <urn:uuid:0cf376d3-75a8-484e-b464-b0350340eb6b> | finepdfs | 3.234375 | CC-MAIN-2019-18 | http://old.upjp2.edu.pl/download/7_33.pdf | 2019-04-25T14:01:10Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-18/segments/1555578721468.57/warc/CC-MAIN-20190425134058-20190425155215-00029.warc.gz | 125,923,431 | 0.99901 | 0.999752 | 0.999752 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1798,
4086,
6667,
8969,
11237,
13575,
15892,
18324,
20773,
23329,
25559,
27664,
29808,
31991,
34306,
36400
] | 2 | 0 |
Tak się nie robi… – o bezstresowym wychowaniu
Wielu młodych rodziców nie do końca rozumie zasady bezstresowego wychowania i pozwala swoim dzieciom w zasadzie na wszystko. Dorośli starają się być dla dziecka partnerami, „kumplami", a gdy dziecko źle się zachowuje, najczęściej nie reagują. Swoje stanowisko tłumaczą tym, że dziecko jest jeszcze małe i z wielu rzeczy wyrośnie. Są również przekonani, że dzięki takiemu postępowaniu ich dzieci będą miały poczucie własnej wartości i bez problemów, tak jak amerykańskie maluchy, będą radzić sobie w życiu. Czy tak się stanie?
W latach 70. i 80. ubiegłego stulecia w krajach skandynawskich (sztandarowy przykład – Szwecja) pojawiła się bardzo popularna idea bezstresowego wychowania. Do Polski trafiła ona pod koniec lat 90. i mimo że od tego momentu upłynęło już ponad dwadzieścia lat, po dzień dzisiejszy rodzice małych dzieci w rozmowach z nauczycielkami odwołują się do jej założeń. Idea ta charakteryzuje się całkowitym zakazem karania dzieci, nawet klapsem, a wymagania co do poprawnego zachowania się dzieci są minimalne. Według specjalistów z krajów skandynawskich brak ustalonych zasad postępowania, konsekwentnego ich przestrzegania, niestawianie granic między tym, co wolno, a czego nie, doprowadziły do pojawienia się pokolenia egoistycznych, niezaradnych i konsumpcyjnie nastawionych do życia młodych ludzi.
W ostatnich latach interesowałam się tym zagadnieniem i przeprowadziłam wśród rodziców dzieci przedszkolnych rozeznanie na temat rozumienia przez nich zasad bezstresowego wychowania. Wyniki tych minibadań wskazują na to, że wielu młodych rodziców nie do końca rozumie zasady bezstresowego wychowania i pozwala swoim dzieciom w zasadzie na wszystko. Doświadczenia państw skandynawskich wskazują na to, że dzieci, które nie mają właściwych i konkretnych wzorców, wymodelowanych zachowań, ustalonych granic, nie znają zakazów i nakazów, tracą orientację w tym, co jest dobre, a co złe i nie potrafią wybrać dobra. Po latach pozwalania dzieciom na wszystko skandynawscy rodzice wracają do tradycyjnych sposobów wychowywania dzieci.
Wszystkie dzieci, bez względu na to, ile mają lat, muszą być traktowane z szacunkiem i godnością. Powinny mieć wpajane zasady postępowania pozwalające na rozwój samooceny, samokontroli i budowanie prawidłowych relacji pomiędzy dziećmi i dorosłymi. Przestrzeganie przez dzieci zasady posłuszeństwa oraz zachowanie przez rodziców równowagi pomiędzy miłością rodzicielską a dyscypliną daje dzieciom poczucie bezpieczeństwa. Zachwianie tej równowagi oznacza kłopoty wychowawcze najpierw dla rodziców, a potem dla nauczycieli, którzy nie będą potrafili zapanować nad „rozpuszczonymi" dziećmi.
W relacjach dorosłego z dzieckiem muszą być wyznaczane granice i stawiane wymagania. Dzięki ich egzekwowaniu dzieci uczą się odpowiedzialności za to, co robią i jak się zachowują, a także relacji i zasad współżycia z innymi. Dyscyplina nie jest skierowana przeciwko dzieciom, ale przeciwko ich niewłaściwemu zachowaniu. Jeżeli małe dziecko źle się zachowuje, to dorosły powinien starać się zrozumieć, dlaczego tak postąpiło. Należy też pamiętać, że im młodsze dziecko, tym częściej trzeba mu wszystko tłumaczyć, nawet po kilka razy. Gdy dziecko uszczypało kolegę, to nie trzeba mówić: nie wolno, tak się nie robi, źle się zachowałeś, tylko należy wytłumaczyć, że kolegę to bardzo bolało. Dobrze jest też przypomnieć dziecku sytuację, w której z tego samego powodu ono cierpiało i płakało. Nie wolno być pobłażliwym ani obojętnym wobec złego zachowania, bo to daje dziecku przewagę nad dorosłym i pewne jest, że przy najbliższej okazji ponownie źle się zachowa.
Przestrzegam również przed stosowaniem wobec dzieci kary cielesnej (fizycznej), gdyż nie jest to skuteczna metoda wychowawcza. Rodzice, którzy ją stosują, rozładowują własne stresy i emocje, okazują swoją bezradność wobec dziecka oraz prezentują niskie poczucie kompetencji wychowawczych. Kary cielesne wywierają negatywny i bezpośredni wpływ na rozwój psychiczny dziecka. Skutki stosowania tych kar to niska samoocena, poczucie wstydu i winy, podwyższony stopień agresji (w tym autoagresja), poczucie odrzucenia, podwyższony poziom lęku oraz nadpobudliwość.
Posłuszeństwo dziecka nie oznacza uległości wobec dorosłego, ale gdy tak już się stanie, to utraci ono poczucie własnej wartości. Zacznie buntować się przeciwko rodzicom, głośno protestować: nie będę – bo nie…, nie chcę – bo nie… W takiej sytuacji należy porozmawiać z dzieckiem, aby uświadomiło sobie znaczenie słów, które wypowiedziało. Na przykład: mama prosi dziecko o sprzątnięcie zabawek, a ono z całą stanowczością odpowiada: nie… Na pytanie: dlaczego nie chcesz? najczęściej wzrusza ramionami lub mówi: bo nie… W takiej lub podobnej sytuacji proponuję odczekać do chwili, gdy dziecko na przykład będzie chciało obejrzeć w telewizji swoją ulubioną bajkę. Wówczas stanowczym głosem należy powiedzieć dziecku: nie, bo nie… i konsekwentnie odmawiać przez cały dzień, nawet wtedy gdy zacznie płakać. Zapewniam, że przy najbliższej okazji, gdy dorosły poprosi o posprzątanie zabawek, dziecko zrobi to chętnie, mając w pamięci stanowcze zachowanie matki. Zrozumie również, że buntowanie się nie ma sensu. Grożenie w stylu: nie posprzątasz zabawek, to za karę jutro nie obejrzysz telewizji nie ma sensu. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że z powodu pośpiechu, natłoku obowiązków dorosły zapomni o wyznaczonej karze. Złe zachowanie zawsze musi się wiązać z konsekwencjami, nawet gdy dziecko będzie musiało trochę pocierpieć i o tym należy pamiętać.
Rola dorosłego polega na podejmowaniu działań zmierzających do zmiany zachowania poprzez werbalizowanie swoich oczekiwań, stawianie granic, ponoszenie przez dziecko konsekwencji w przypadku ich przekroczenia, a także udzielanie pomocy w wyciągnięciu wniosków i naprawieniu szkody.
Według psychologów drogą do odnoszenia sukcesów jest dyscyplina, a więc umowy, nakazy i zakazy. Pomagają one dziecku w osiągnięciu samodyscypliny, uczą wytrwałości oraz cierpliwości w dążeniu do osiągnięcia celu. Akceptowanie potrzeb (uczuć) dziecka, wiara w jego możliwości (zdolności), dostrzeganie i wzmacnianie jego starań i mówienie mu o tym uczy poczucia własnej wartości, a także rozwiązywania problemów.
Lista zasad, o których należy pamiętać w postępowaniu z dzieckiem
* Wiek dziecka nie może być usprawiedliwieniem jego złego zachowania. Małe dzieci uczą się właściwego zachowania poprzez doświadczenie, a nie tylko poprzez to, co słyszą. Dlatego bez względu na wiek testują ustalone przez dorosłych granice, próbując w ten sposób dowiedzieć się, jakimi prawami rządzi się otaczająca je rzeczywistość.
* Wszystkie dzieci próbują wymuszać na dorosłych różne rzeczy płaczem i krzykiem. Zwracając im uwagę na niewłaściwe zachowanie, zawsze należy mówić spo-
kojnym, opanowanym głosem. Nie trzeba krzyczeć, bo dziecko w naturalny sposób będzie starało się dorosłego przekrzyczeć. Tylko spokojne mówienie pozwoli mu skupić się na tym, co dorosły mówi.
* Zwracając uwagę dziecku, należy się posługiwać prostym słownictwem i mówić krótkimi zdaniami. Dopiero wtedy to, o czym mówi dorosły, będzie dla dziecka zrozumiałe.
* Jak najwcześniej, bo już ok. drugiego roku życia dorosły może ustalić dziecku granice, których nie wolno przekraczać. Nie należy pytać dziecka: czy to zrobisz?, lecz stanowczym głosem powiedzieć: masz to zrobić.
* Gdy dorosły popełni błąd, powinien się do niego przyznać i uznać rację dziecka. Wówczas nabierze ono przekonania, że dorosły jest sprawiedliwy.
* Dorosły musi być konsekwentny w postępowaniu z dzieckiem wtedy, gdy:
− nakłada na dziecko karę (nie należy jej zapowiadać ani odraczać, lecz wykonać);
− składa obietnicę (zawsze należy dotrzymywać słowa). Konsekwentne postępowanie dorosłego daje dziecku poczucie bezpieczeństwa i przyczynia się do budowania jego autorytetu.
* Dyscyplinę stosuje się głównie po to, aby nauczyć dziecko poprawnego zachowania, a nie po to, aby je ukarać. Jeżeli kara jest konieczna, to najlepiej, gdyby spośród zaproponowanych przez dorosłego kar dziecko wybrało ją sobie samo.
Autor: Bliżej Przedszkola nr.4/ kwiecień 2013/Ewa Zielińska | <urn:uuid:52530412-3aac-4ca2-9488-d801a7d0025d> | finepdfs | 4.121094 | CC-MAIN-2023-40 | https://otwock.pl/container/przedszkole-4/tak-sie-nie-robi.pdf | 2023-09-24T01:03:33+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233506539.13/warc/CC-MAIN-20230923231031-20230924021031-00377.warc.gz | 497,160,487 | 0.999943 | 0.999945 | 0.999945 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
3647,
8086,
8147
] | 2 | 0 |
4. NADBAŁTYCKI KONKURS DUETÓW SMYCZKOWYCH GDAŃSK, 1 LIPCA 2018 r.
REGULAMIN KONKURSU
I. ORGANIZATOR
Stowarzyszenie Artystów ZDOLNI DO WSZYSTKIEGO KRS 0000461863 ul. Emilii Plater 7E/3 65-395 Zielona Góra
II. WSPÓŁORGANIZATOR
NADBAŁTYCKIE CENTRUM KULTURY, ul. Korzenna 33/35, 80-851 Gdańsk
III. CELE I ZAŁOŻENIA PROGRAMOWE:
- popularyzacja muzyki kameralnej;
- aktywizacja kulturalna uczniów szkół muzycznych II stopnia oraz studentów I i II stopnia studiów akademii muzycznych;
- doskonalenie warsztatu muzycznego i wymiana doświadczeń z zakresu muzyki kameralnej;
- podnoszenie poziomu nauczania na instrumentach smyczkowych poprzez konfrontację osiągnięć, wymianę doświadczeń przez pedagogów, a także możliwość konsultacji z Jurorami;
- nawiązanie współpracy pomiędzy szkołami, pedagogami, artystami, uczniami
i studentami z Polski.
IV. FORMA KONKURSU
1. Konkurs odbędzie się w dniu 1 lipca 2018 r. w Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego w Gdańsku przy ul. Korzennej 33/35 i jest jednoetapowy.
2. Przegląd ma charakter konkursu otwartego w dwóch kategoriach:
I grupa duety smyczkowe szkół muzycznych II stopnia
II grupa studenci i absolwenci Akademii Muzycznych studiów licencjackich i magisterskich, którzy w dniu rozpoczęcia konkursu (tj. 1.07.2018r.) nie ukończyli 28. roku życia.
Wszystkie warianty duetowe są dozwolone wykorzystujące następujące instrumenty: skrzypce, altówka, wiolonczela, kontrabas.
2. Każdy zespół powinien zaprezentować dowolny, określony w karcie zgłoszeniowej repertuar o łącznym czasie nie przekraczającym 20 minut. W przypadku przekroczenia limitu czasowego Jury ma prawo do przerwania występu.
3. Repertuar powinien ponadto zawierać obowiązkowy utwór specjalnie skomponowany na potrzeby 4. Nadbałtyckiego Konkursu Duetów Smyczkowych, który będzie do pobrania na stronie www.eurochambermusicfestival.com w zakładce „wydarzenia towarzyszące" na miesiąc przed rozpoczęciem konkursu.
4. Uwagi dodatkowe odnośnie repertuaru i jego wykonania:
- repetycje w utworach nie są wymagane;
- dozwolone są transkrypcje, bądź własne aranżacje;
- repertuar może być wykonany z nut, z ustawionymi osobno lub wspólnie pulpitami;
- ewentualne zmiany programowe należy zgłosić organizatorom najpóźniej do 25 czerwca 2018 r.
V. KRYTERIA OCENY ZESPOŁÓW
- wykonanie muzyczne pod względem technicznym i stylistycznym;
- wyraz artystyczny prezentacji;
- dobór repertuaru.
VI. ORGANIZACJA KONKURSU
1. Przesłuchania konkursowe odbędą się w dniu 1 lipca 2018 r. w Sali Mieszczańskiej Ratusza Staromiejskiego (Nadbałtyckie Centrum Kultury) w Gdańsku przy ul. Korzennej 33 z udziałem publiczności.
2. Zgłoszenie powinno zawierać:
a) wypełnioną kartę zgłoszeniową;
b) notkę informacyjną o zespole, bądź o jego członkach (ew. rekomendacje);
c) wypełnione oświadczenie przez każdego uczestnika;
d) fakultatywne, choć zalecane, nagranie wideo bądź audio dowolnego utworu lub części (maksimum 10 minut). W przypadku nagrania przekraczającego 20 Mb, proponowane jest umieszczenie go na kanale YouTube bądź Vimeo i przesłanie linku drogą elektroniczną.
3. Zgłoszenie należy przesłać do 15 czerwca 2018 r. w formie elektronicznej na adres: email@example.com
Podpisany oryginał zgłoszenia oraz oświadczenia należy przekazać Organizatorowi w dniu konkursu.
4. W przypadku większej ilości zgłoszeń, decyzję o przyjęciu do konkursu podejmują organizatorzy na podstawie dostarczonych dodatkowych dokumentów (w tym nagrania zespołu). Zakwalifikowani uczestnicy konkursu zostaną powiadomieni mailowo do 25 czerwca 2018 r.
5. Zakwalifikowani uczestnicy konkursu zobowiązani są do uiszczenia opłaty wpisowej w wysokości 150 PLN od zespołu na nr rachunku bankowego:
Bank BGŻ BNP Paribas S.A. 73 2030 0045 1110 0000 0268 0550
Tytułem:
Wpisowe: 4. Nadbałtycki Konkurs Duetów Smyczkowych, grupa, imie i nazwisko
6. Dowód wpłaty należy przesłac na adres firstname.lastname@example.org do dnia 15 czerwca 2018 r.
7. Harmonogram przesłuchań zostanie dostarczony drogą mailową kandydatom konkursu do dnia 30 czerwca 2018 r. i opublikowany na stronie internetowej www.eurochambermusicfestival.com.
8. Prezentacje artystyczne oceniać będzie Jury powołane przez organizatorów konkursu.
9. Jury konkursu oceni występy konkursowe, wyłoni laureatów i przyzna nagrody pieniężne oraz honorowe.
10. Pula nagród pieniężnych wynosi łącznie 5000 PLN według następującego podziału:
I Grupa: I Nagroda – 1 300 zł, II Nagroda – 700 zł, III Nagroda 500 zł II Grupa: I Nagroda – 1 300 zł, II Nagroda – 700 zł, III Nagroda 500 zł Jury może przyznać wyróżnienia w każdej grupie oraz nagrody specjalne.
Nagrody specjalne mogą zostać przydzielone za najwartościowsze wykonanie: utworu obowiązkowego, utworu z okresu klasycyzmu, własnej aranżacji.
11. Jury ma prawo w wyniku głosowania zmienić liczbę, układ i wysokość nagród. Decyzje Jury są ostateczne i niepodważalne.
12. Wykonawcy wytypowani przez Jury konkursu zobowiązani są wystąpić w Koncercie Laureatów w dniu występu (1 lipca 2018 r. o godz. 20) w ramach 7. Euro Chamber Music Festival Gdańsk 2018.
13. Wszystkie przesłuchania konkursowe, jak również koncerty laureatów, mogą być za zgodą Organizatora, lecz bez jakiejkolwiek odpłatności dla uczestników rejestrowane, nagrywane, fotografowane i filmowane dla celów prasowych i dokumentacyjnych.
14. Uczestnicy konkursu wyrażają zgodę na przetwarzanie ich danych osobowych przez organizatorów, zgodnie z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 10, poz.926, z późn. zm.).
15. Organizator nie zapewnia zakwaterowania i wyżywienia uczestnikom konkursu.
16. Organizator konkursu zastrzega, że w przypadku rezygnacji z udziału w konkursie, opłata wpisowa nie podlega zwrotowi.
17. Koszty związane z podróżą i pobytem uczestnicy pokrywają we własnym zakresie.
18. Organizator zastrzega sobie prawo do dokonywania zmian w regulaminie (nawet zmiany terminu ogłoszenia wyników konkursu z przyczyn niezależnych od
w trakcie trwania konkursu), szczególnie do odwołania, zawieszenia konkursu bądź Organizatora. Organizator zastrzega sobie również prawo do odwołania konkursu w przypadku nie zgłoszenia się odpowiedniej ilości kandydatów (minimum 4 zespoły).
19. Organizator nie ponosi odpowiedzialności za instrumenty uczestników konkursu, ich sprzęt elektroniczny oraz przedmioty wartościowe pozostawione bez nadzoru lub środkach transportu.
20. Uczestnicy ubezpieczają się od odpowiedzialności cywilnej i następstw nieszczęśliwych wypadków we własnym zakresie.
21. Przekazanie nagród nastąpi w ciągu 30 dni od dnia ogłoszenia wyników konkursu.
4. NADBAŁTYCKI KONKURS DUETÓW SMYCZKOWYCH GDAŃSK, 1 LIPCA 2018 r.
KARTA ZGŁOSZENIOWA
I. CZŁONKOWIE DUETU
1. NAZWISKO ….....................................
IMIĘ ….................................................
Data urodzenia ….................................
Instrument …........................................
Adres mailowy
…..............................................................
Szkoła lub Akademia Muzyczna
…..............................................................
Profesor …...............................................
Klasa / rok studiów …...........................
Telefon kontaktowy …...........................
2. NAZWISKO ….....................................
IMIĘ ….................................................
Data urodzenia ….................................
Instrument …........................................
Adres mailowy
…..............................................................
Szkoła lub Akademia Muzyczna
…..............................................................
Profesor …...............................................
Klasa / rok studiów …...........................
Telefon kontaktowy …...........................
II.PROGRAM – do 20 minut
Kompozytor* : …...........................................................................................................................
Nazwa utworu i części : …...........................................................................................................
Kompozytor* : …...........................................................................................................................
Nazwa utworu i części : …...........................................................................................................
Kompozytor* : …...........................................................................................................................
Nazwa utworu i części : …...........................................................................................................
Kompozytor* : …...........................................................................................................................
Nazwa utworu i części : .................................................................................................................
Kompozytor* : …...........................................................................................................................
Nazwa utworu i części : .................................................................................................................
*w przypadku transkrypcji lub własnej aranżacji, podać nazwisko/-a obok kompozytora
Podpisy uczestników, data
...................................................................................................................................................
OŚWIADCZENIE
w sprawie zgody na przetwarzanie danych osobowych
Oświadczam, że wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych, udostępnionych w złożonych przeze mnie dokumentach w zgłoszeniu na 3. Nadbałtycki Konkurs Duetów Smyczkowych dla potrzeb niezbędnych do realizacji procesu rekrutacji konkursu, zgodnie z z ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 10, poz.926, z późn. zm.).
………………………………………………………………..
(data i podpis składającego oświadczenie)
Uwaga odnośnie poszukiwania repertuaru.
Istnieje bogata spuścizna utworów do pobrania bezpłatnie na bazie internetowej IMSLP Petrucci Music Library. W celu ułatwienia wyszukiwania utworów względem instrumentarium zespołu, należy się udać pod adres internetowy:
http://imslp.org/wiki/IMSLP:View_Genres
i wpisać w:
instrumenty zespołu w języku angielskim (violin, viola, cello, double bass) np.: violin, viola
W przypadku występowania tych samych dwóch instrumentów, należy wpisać cyfrę 2 przed instrumentem np.: 2 cellos
Po czym nalęży kliknąć na lupę i wybrać w nowo otworzonej liście, odpowiedni record. | <urn:uuid:c24b050e-d0ad-4326-ab18-16440b7b7b4f> | finepdfs | 1.089844 | CC-MAIN-2022-40 | https://www.eurochambermusicfestival.com/doc/regulamin-4nkds-2018.pdf | 2022-10-04T20:43:00+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030337524.47/warc/CC-MAIN-20221004184523-20221004214523-00551.warc.gz | 805,137,945 | 0.973982 | 0.999808 | 0.999808 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1303,
3284,
6579,
9450,
9955,
10567
] | 6 | 1 |
INFORMACJA O WYBORZE NAJKORZYSTNIEJSZEJ OFERTY
Na podstawie art. 92 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2018r. poz.1986), Zamawiający Gmina Baranów ul. Rynek 21, 63-604 Baranów zawiadamia, że w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego w trybie przetargu nieograniczonego pn.: „Przebudowa trzech dróg gminnych o łącznej długości 1063 mb w miejscowościach: Donaborów, Słupia pod Kępnam, Baranów” ogłoszonego w Biuletynie Zamówień Publicznych w dniu 18.07.2019 r. pod nr 575763-N-2019, dokonał wyboru najkorzystniejszej oferty.
1. W przedmiotowym postępowaniu, wpłynęły 3 oferty.
2. Kryteria oceny ofert w %
1) Cena 60%
2) Okres przedłużonej gwarancji 40%
3. W poniższej tabeli przedstawiono ilość punktów przyznanych ofercie w każdym kryterium oceny ofert oraz łączną punktację.
| Nr oferty | Nazwa i adres Wykonawcy | Kryteria oceny ofert | Suma punktów |
|-----------|-------------------------------------------------------------|---------------------------------------|--------------|
| | | Cena oferty brutto | Okres przedłużonej gwarancji | |
| 1. | Przedsiębiorstwo Handlowo-Uslugowe „LARIX” Sp z o.o. | 48,57 pkt. | 40 pkt. | 88,57 pkt. |
| | ul. Klonowa nr 11 | | |
| | 42-700 Lubliniec | | |
| 2. | Przedsiębiorstwo Robót Drogowych Zaskórski i Wspólnicy Sp z o.o. | 56,07 pkt. | 40 pkt. | 96,07 pkt. |
| | Ul. Opoczynska nr 38 | | |
| | 26-434 Gielniów | | |
| 3. | Kępińskie Przedsiębiorstwo Drogowo - Mostowe S.A. | 60,00 pkt. | 40 pkt. | 100,00 pkt. |
| | ul. Przemysłowa 8 | | |
| | 63-600 Kępno | | |
4. Jako najkorzystniejsza wybrana została oferta nr 3 złożona przez firmę:
Kępińskie Przedsiębiorstwo Drogowo - Mostowe S.A.
ul. Przemysłowa 8, 63-600 Kępno
5. Wybrana oferta otrzymała 100,00 pkt.
6. Ponadto Zamawiający informuje, że nie dopuścił do dynamicznego systemu zakupów i nie ustanawiał dynamicznego systemu zakupów.
7. Zgodnie z art. 94 ust. 1 pkt. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych, umowa w sprawie zamówienia publicznego może zostać zawarta w terminie nie krótszym niż 5 dni od dnia przesłania zawiadomienia o wyborze najkorzystniejszej oferty. | <urn:uuid:fce153bb-0c38-42df-9878-67ce27247953> | finepdfs | 1.111328 | CC-MAIN-2019-39 | http://bip.baranow.pl/?p=document&action=save&id=11094&bar_id=6191 | 2019-09-16T00:53:01Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-39/segments/1568514572439.21/warc/CC-MAIN-20190915235555-20190916021555-00196.warc.gz | 27,991,774 | 0.999937 | 0.999928 | 0.999928 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2794,
3158
] | 1 | 0 |
AUTOPOPRAWKA
DO PROJEKTU UCHWAŁY
RADY MIASTA POZNANIA
PU NR 1267/10 A
URZĄD MIASTA POZNANIA
BIURO RADY MIASTA
WPRZYJĘTO Dnia 17 PAŹ. 2010 WPRZYJĘTO NIE
L. dz. ........................................... znak spr. ...........................................
w sprawie reorganizacji Zarządu Dróg Miejskich w Poznaniu oraz utworzenia samorządowego zakładu budżetowego pod nazwą Zakład Robót Drogowych w Poznaniu
W projekcie uchwały Rady Miasta Poznania w sprawie reorganizacji Zarządu Dróg Miejskich w Poznaniu oraz utworzenia samorządowego zakładu budżetowego pod nazwą Zakład Robót Drogowych w Poznaniu wprowadza się następującą zmianę:
1) załącznik nr 1 do uchwały, otrzymuje brzmienie określone w załączeniu.
ZASTĘPCA PREZYDENTA
MIASTA POZNANIA
Mirosław Kruzyński
NINIEJSZY PROJEKT
pod względem redakcyjnym i prawnym nie budzi zasirzeżeń
Poznań, dnia .......................... Radca prawny ......................... DYREKTOR WYDZIAŁU
Beata Przewoźna
w sprawie reorganizacji Zarządu Dróg Miejskich w Poznaniu oraz utworzenia samorządowego zakładu budżetowego pod nazwą Zakład Robót Drogowych w Poznaniu.
Wykaz składników majątkowych (środków trwałych, wyposażenia, wartości niematerialnych i prawnych), w które wyposaża się samorządowy zakład budżetowy.
| 1 | Zestawienie zbiorcze środków trwałych według grup KŚT |
|---|-----------------------------------------------------|
| | Nazwa grupy według KŚT |
| | Wartość środków trwałych |
| | Zakład Robót Drogowych GP ZDM | Zarząd Dróg Miejskich COOUD ul. Margonińska | RAZEM |
| III | Kotły i maszyny energetyczne | 592 327,21 | 10 847,42 | 603 174,63 |
| IV | Maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego zastosowania | 67 363,31 | 31 285,68 | 98 648,99 |
| V | Specjalistyczne maszyny, urządzenia i aparaty | 4 251 536,57 | 95 700,39 | 4 347 236,96 |
| VI | Urządzenia techniczne | 809 459,88 | 0,00 | 809 459,88 |
| VII | Środki transportu | 2 756 836,75 | 754 677,69 | 3 511 514,44 |
| VIII| Narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie | 150 045,78 | 200,00 | 150 245,78 |
| RAZEM | | 8 627 569,50 | 892 711,18 | 9 520 280,68 |
| 2 | Wyposażenie/środki trwałe o wartości poniżej 3,5 tys.| 521 671,93 | 6 327,08 | 527 999,01 |
| 3 | Wartości niematerialne i prawne | 37 647,69 | 0,00 | 37 647,69 |
| 4 | OGÓŁEM | 9 186 889,12 | 899 038,26 | 10 085 927,38 |
| 5 | Wyposażenie ilościowo stan na 20.09.2010r. | - | 175 | 175 |
Środki trwałe COOUD ul.Margonińska - stan na dzień 20.09.2010r.
| Grupa | Nazwa | Wartość środka trwałego |
|-------|----------------------------------------------------------------------|-------------------------|
| III | Agregat prądotwórczy /generator/ | 3 262,68 |
| III | Agregat prądotwórczy | 7 584,74 |
| | **RAZEM Grupa III** | **10 847,42** |
| IV | Pompa do brudnej wody z przyczepa | 19 507,80 |
| IV | Płyta wibracyjna ZGS 12/500 PROJECT | 5 801,10 |
| IV | Zestaw komputerowy | 5 976,78 |
| | **RAZEM Grupa IV** | **31 285,68** |
| V | Płyta wibracyjna WEBER CF1-HD | 6 405,00 |
| V | Młot udarowy GSH 10 C-BOSCH | 3 162,24 |
| V | Walec wibracyjny prowadzony DVH 655 E-2 WEBER | 44 652,00 |
| V | Myjka HD 650 SX | 4 317,35 |
| V | Przecinarka spalinowa PS 450 | 6 710,00 |
| V | Przecinarka spalinowa PS 350 PROJECT | 4 867,80 |
| V | Zestaw hydrauliczny młot ATLAS COPCO i stacja hydrauliczna | 23 668,00 |
| V | Pilarka na wysięgu | 959,00 |
| V | Pilarka na wysięgu 235R | 959,00 |
| | **RAZEM Grupa V** | **95 700,39** |
| VII | Fiat DUCATO 2,3 JTD | 126 193,00 |
| VII | Samochód LUBLIN nr rej.PZK 539S | 53 558,00 |
| VII | Samochód STAR 742K nr rej.PZN 755K | 100 772,00 |
| VII | Samochód ciężarowy LUBLIN-wywrotka nr rej.PO 6027W | 74 908,00 |
| VII | Samochód ciężarowy LUBLIN 3 podowie 0554 z zabudowa | 81 130,00 |
| VII | Samochód ciężarowy FIAT DUCATO nr rej.PO 319LW | 94 880,00 |
| VII | Samochód ciężarowy FIAT FIORINO CARGO BASE nr rej.PO 786MA | 39 101,00 |
| VII | Wóz asenizacyjny 528/5/A PN-60/4 | 24 000,00 |
| VII | Ciągnik rolniczy URSUS C-902 nr rej.PO 4643 | 11 866,92 |
| VII | Kocioł recykler | 64 196,40 |
| VII | Przyczepa D-732/03 nr rej.PO 96486 | 1 255,09 |
| VII | Przyczepa ciągnikowa T-058 nr rej.PGN 678K | 900,00 |
| VII | Przyczepa sygnalizacyjna | 15 828,28 |
| VII | Skrapiarka SE-350Z | 29 280,00 |
| VII | Przyczepa ciężarowa sygnalizacyjna nr rej.PO 7034Y | 13 420,00 |
| VII | Przyczepa ciężarowa sygnalizacyjna nr rej.PO 7035Y | 13 420,00 |
| VII | Przyczepa ciężarowa THULE nr rej.PO 026YG | 9 969,00 |
| | **RAZEM Grupa VII** | **754 677,69** |
| VIII | Garaż blaszany rozbieralny | 200,00 |
| | **RAZEM Grupa VIII** | **200,00** |
| | **RAZEM** | **892 711,18** |
Środki trwałe małoocenne COOUD ul.Margonińska - stan na dzień 20.09.2010r.
| Grupa | Nazwa | Wartość środka trwałego |
|-------|----------------------------------------------------------------------|-------------------------|
| V | Przecinarka spalinowa DPC 6401 | 3 128,08 |
| | **RAZEM Grupa V** | **3 128,08** |
| VIII | Prałka automatyczna MIELE W 1613 | 3 199,00 |
| | **RAZEM Grupa VIII** | **3 199,00** |
| | **RAZEM** | **6 327,08** |
| Lp. | Nazwa | Jm | Ilość |
|-----|--------------------------------------------|-----|-------|
| 1. | Aparat fotograficzny | szt | 2 |
| 2. | Agregat sprężarkowy | szt | 1 |
| 3. | Apteczka | szt | 2 |
| 4. | Aparat telefoniczny | szt | 6 |
| 5. | Biurko | szt | 8 |
| 6. | Drabina | szt | 2 |
| 7. | Grzejnik | szt | 3 |
| 8. | Gilotyna | szt | 1 |
| 9. | Imbryk elektryczny | szt | 2 |
| 10. | Imadło | szt | 1 |
| 11. | Kowadło | szt | 1 |
| 12. | Kalkulator | szt | 2 |
| 13. | Kuchnia elektryczna | szt | 1 |
| 14. | Krzesła | szt | 20 |
| 15. | Koło pomiarowe | szt | 1 |
| 16. | Myjka HD 650 | szt | 1 |
| 17. | Nagrzewnica 4,5KW | szt | 1 |
| 18. | Niszczałka | szt | 1 |
| 19. | Odkuracz | szt | 1 |
| 20. | Pralka automatyczna | szt | 1 |
| 21. | Pilarka spalinowa | szt | 2 |
| 22. | Regał | szt | 32 |
| 23. | Spychacz czołowy | szt | 1 |
| 24. | Szlifierka | szt | 2 |
| 25. | Stół, stolik | szt | 10 |
| 26. | Spawarka | szt | 2 |
| 27. | Szafa | szt | 43 |
| 28. | Szafka kuchenna | szt | 4 |
| 29. | Smarownica nożna | szt | 2 |
| 30. | Taczka | szt | 2 |
| 31. | Tawotnica | szt | 1 |
| 32. | Tablica | szt | 1 |
| 33. | Urządzenie rozruchowe | szt | 1 |
| 34. | Urządzenie wielofunkcyjne-drukarka | szt | 1 |
| 35. | Wiertarka | szt | 4 |
| 36. | Wentylator | szt | 2 |
| 37. | Wieszak | szt | 1 |
| 38. | Zszywacz tapicerski | szt | 2 |
| 39. | Zestaw głosnomówiący | szt | 2 |
| 40. | Zakrętarka udarowa | szt | 1 |
| 41. | Zgniataarka do plastików | szt | 1 |
**RAZEM**
| | szt | 175 |
| Lp | Nazwa | Nr Inwent | KST | Data Przyjęcia | Data likwidacji | Wartość nabycia |
|----|--------------------------------------------|-----------|------|----------------|-----------------|-----------------|
| 1 | CDN Optima - Moduł Kasa-Bank 2 stanowiska | WNP-25 | | 2008-11-03 | - | 198,00 zł |
| 2 | CDN Optima - Moduł Księga Handlowa | WNP-27 | | 2008-11-03 | - | 2 990,00 zł |
| 3 | CDN Optima - moduł Środki rwałe | WNP-26 | | 2008-11-03 | - | 790,00 zł |
| 4 | CDN Optima Moduł HANDEL 2 stanowiska | WNP-24 | | 2008-11-03 | - | 1 590,00 zł |
| 5 | CDN OPTIMA Moduły magazynowe | WNP-29 | | 2009-04-27 | - | 894,00 zł |
| 6 | Microsoft OFFICE SB | 20 | [1] | 2007-10-29 | - | 715,00 zł |
| 7 | Microsoft Office SB 2007 W32 | 22 | [1] | 2007-11-22 | - | 715,00 zł |
| 8 | Microsoft WINDOWS XP | 19 | [1] | 2007-10-29 | - | 250,80 zł |
| 9 | NORMA-3 Program | 2 | [1] | 2002-07-06 | - | 1 950,00 zł |
| 10 | Oprogramowanie laptopa | 17 | [1] | 2007-06-29 | - | 778,70 zł |
| 11 | Oprogramowanie laptopa | 18 | [1] | 2007-07-09 | - | 778,69 zł |
| 12 | PAKIET EFEKT Z9-1337 | 15 | [1] | 2002-09-09 | - | 486,78 zł |
| 13 | Program antywirusowy AWAST | 21 | [1] | 2007-11-21 | - | 1 318,32 zł |
| 14 | Program inwentarzowy | WNP-28 | | 2008-12-31 | - | 3 400,00 zł |
| 15 | Program KADRY Optima | 23 | [1] | 2007-12-07 | - | 1 995,00 zł |
| 16 | PROGRAM OFFICE XP | 14 | [1] | 2002-08-27 | - | 146,40 zł |
| 17 | Program placowo-kadrowy AURA | 16 | [1] | 2006-12-30 | - | 2 875,00 zł |
| 18 | Wartości programów OFFICE do 2001 | 1 | [1] | 2001-12-31 | - | 2 809,00 zł |
| 19 | WINDOWS 98 | 4 | [1] | 2002-08-14 | - | 455,00 zł |
| 20 | WINDOWS 98 | 5 | [1] | 2002-08-14 | - | 455,00 zł |
| 21 | WINDOWS 98 | 6 | [1] | 2002-08-14 | - | 455,00 zł |
| 22 | WINDOWS 98 | 7 | [1] | 2002-08-20 | - | 455,00 zł |
| 23 | WINDOWS 98 | 8 | [1] | 2002-08-20 | - | 455,00 zł |
| 24 | WINDOWS 98 | 9 | [1] | 2002-08-27 | - | 2 076,00 zł |
| 25 | WINDOWS 98 | 10 | [1] | 2002-08-27 | - | 2 076,00 zł |
| 26 | WINDOWS 98 | 11 | [1] | 2002-08-27 | - | 2 076,00 zł |
| 27 | WINDOWS 98 | 12 | [1] | 2002-08-27 | - | 2 076,00 zł |
| 28 | WINDOWS 98 | 13 | [1] | 2002-08-27 | - | 2 076,00 zł |
| 29 | Zw. wartości NORMA-3 | 3 | [1] | 2002-07-31 | - | 312,00 zł |
| | RAZEM | | | | | 37 647,69 zł |
| Lp | Nazwa | Nr Inwent | KŚT | Data Przyjęcia | Data likwidacji | Wartość nabycia |
|----|--------------------------------------------|-----------|-----|----------------|-----------------|-----------------|
| 1 | Areator spalinowy | 73 | | 2007-11-28 | - | 1 638,52 zł |
| 2 | Czytnik Volager | 93 | | 2008-12-31 | - | 1 115,00 zł |
| 3 | Dalmierz | 69 | | 2007-11-16 | - | 740,00 zł |
| 4 | Drukarka COLOR LASERJET 2600N | 55 | | 2007-10-29 | - | 1 101,10 zł |
| 5 | Drukarka HP Laserjet | 56 | | 2007-10-29 | - | 293,70 zł |
| 6 | Drukarka laserowa | 90 | | 2008-12-31 | - | 1 900,00 zł |
| 7 | Drukarka laserowa KYOCERA | 50 | | 2007-10-01 | - | 1 488,40 zł |
| 8 | Fala świetlna | 33 | | 2004-11-18 | - | 2 285,00 zł |
| 9 | Fotole - 2 szt | 31 | | 2004-09-10 | - | 917,70 zł |
| 10 | Fotole 15 sztuk | 30 | | 2004-08-25 | - | 6 972,05 zł |
| 11 | Ilmadio ruchome szt.2 | 18 | | 2002-12-20 | - | 7 874,24 zł |
| 12 | Kamera | 28 | | 2004-05-10 | - | 1 630,50 zł |
| 13 | Kamera - ochrona | 91 | | 2008-12-31 | - | 2 456,60 zł |
| 14 | Kamera cyfrowa video K-26 | 10 | | 2002-12-13 | - | 2 130,33 zł |
| 15 | Klimatyzatory 5 sztuk | 39 | | 2006-10-31 | - | 17 285,00 zł |
| 16 | Klucz udarowy, wózek do kleju | 21 | | 2002-12-20 | - | 7 790,64 zł |
| 17 | Komputer | 29 | | 2004-05-28 | - | 2 926,23 zł |
| 18 | Komputer /WMB/ | 40 | | 2008-10-31 | - | 1 475,41 zł |
| 19 | Komputer + drukarka | 35 | | 2004-12-23 | - | 3 386,89 zł |
| 20 | Komputer FSC Esprimo P5730 + monitor 17 NEC 73V | 110 | | 2010-04-08 | - | 1 866,26 zł |
| 21 | Komputer PC /AMD ATHLON 64x2 WXP | 87 | 490 | 2008-10-10 | - | 1 026,51 zł |
| 22 | Komputer PC Esprimo + monitor LCD lijama | 108 | | 2009-12-10 | - | 3 152,86 zł |
| 23 | Komputer PG/AMD Athlon 64x2/ WXP | 88 | 490 | 2008-10-10 | - | 1 238,61 zł |
| 24 | Komputer Pentium | 86 | | 2008-05-26 | - | 2 270,00 zł |
| 25 | Komputer PRO WZ-6100 | 71 | | 2007-11-22 | - | 2 536,00 zł |
| 26 | KOSA spalinowa | 105 | | 2009-10-29 | - | 2 465,22 zł |
| 27 | Kostarka spalinowa | 74 | | 2007-11-28 | - | 1 596,36 zł |
| 28 | Krzesła | 7 | | 2002-11-15 | - | 7 500,00 zł |
| 29 | Kserokopiarka używana Nashuatec | 92 | | 2008-12-31 | - | 3 450,00 zł |
| 30 | Laminator | 100 | | 2009-07-22 | - | 630,00 zł |
| 31 | Laptop - MAXDATA EKO 4011 | 78 | | 2007-12-27 | - | 1 755,00 zł |
| 32 | Laserowe urządzenie PANASONIC - fax | 109 | | 2009-12-10 | - | 993,45 zł |
| 33 | Lodówka | 14 | | 2002-12-19 | - | 2 612,30 zł |
| 34 | Meble | 82 | | 2007-12-31 | - | 2 945,00 zł |
| 35 | MEBLE - aktowa i nadstawkia | 77 | | 2007-12-11 | - | 3 562,50 zł |
| 36 | Meble - szaty i nadstawkie | 75 | | 2007-12-03 | - | 2 318,00 zł |
| 37 | Meble - zabudowa /archiwum, stół,.../ | 81 | | 2007-12-31 | - | 13 262,00 zł |
| 38 | Meble blurowe | 15 | | 2002-12-20 | - | 51 500,00 zł |
| 39 | Meble -szatki/2/kontener | 32 | | 2004-11-05 | - | 1 355,65 zł |
| 40 | Miot GBH T-46 DE | 63 | | 2007-11-16 | - | 2 972,13 zł |
| 41 | Miot GSH 11 E | 62 | | 2007-11-16 | - | 2 950,00 zł |
| 42 | Miot pneumatyczny | 34 | | 2004-11-23 | - | 3 490,00 zł |
| 43 | Motowiertarka | 67 | | 2007-11-19 | - | 1 899,00 zł |
| 44 | Monitor JYAMA | 51 | | 2007-10-01 | - | 811,48 zł |
| 45 | Monitor LCD 19" IJAMA | 52 | | 2007-10-29 | - | 683,10 zł |
| 46 | Monitor LCD 22" SAMSUNG | 53 | | 2007-10-29 | - | 1 375,00 zł |
| 47 | Monitor płaski 7 sztuk | 46 | | 2007-06-29 | - | 5 680,36 zł |
| 48 | Nagrywarka | 48 | | 2007-07-12 | - | 467,94 zł |
| 49 | Niszczarka | 9 | | 2002-12-11 | - | 1 544,00 zł |
| 50 | Niszczarki | 36 | | 2004-12-28 | - | 3 596,00 zł |
| 51 | Niwelator optyczny | 68 | | 2007-11-16 | - | 2 100,00 zł |
| 52 | NOTEBOOK HP COMPAQ 6720S | 57 | | 2007-10-29 | - | 2 612,50 zł |
| 53 | Notebook HP Compaq | 45 | | 2007-06-29 | - | 2 868,85 zł |
| 54 | Notebook HP Compaq | 47 | | 2007-07-09 | - | 2 868,85 zł |
| 55 | Pakiet OFFICE 2007 do komputera | 89 | 490 | 2008-10-10 | - | 567,74 zł |
| 56 | PEN-DRIVE 3 sztuki | 84 | | 2008-04-30 | - | 78,00 zł |
| 57 | Pendrive Kingston | 80 | | 2007-12-27 | - | 138,00 zł |
| 58 | Pen-drive:10 sztuk | 44 | | 2007-06-10 | - | 819,70 zł |
| 59 | PILARKA STIHL MS250 | 76 | | 2007-12-11 | - | 1 212,30 zł |
| 60 | Pila spalinowa | 1 | | 2002-06-30 | - | 1 747,00 zł |
| 61 | Plug do śniegu WESTWOOD | 43 | | 2006-12-21 | - | 1 995,00 zł |
| 62 | Podnośniki, klucze | 19 | | 2002-12-20 | - | 11 987,79 zł |
| 63 | Pompa BEST Optima - do studni | 99 | | 2009-06-17 | - | 688,00 zł |
| 64 | Pompa wirnikowa | 70 | | 2007-11-22 | - | 1 790,00 zł |
| 65 | Prostowniki, zestawienie przewodów | 26 | | 2002-12-20 | - | 10 350,54 zł |
| 66 | Przecinarka drogowa spalinowa | 95 | | 2009-04-01 | - | 3 490,00 zł |
| 67 | Przecinarka drogowa spalinowa | 96 | | 2009-04-01 | - | 3 490,00 zł |
| 68 | Przecinarka spalinowa Ps-350 | 101 | | 2009-09-28 | - | 3 490,00 zł |
| 69 | Przecinarka spalinowa Ps-350 | 102 | | 2009-09-28 | - | 3 490,00 zł |
| 70 | Przecinarka spalinowa Ps-350 | 103 | | 2009-09-28 | - | 3 490,00 zł |
| 71 | Przecinarka spalinowa Ps-350 | 104 | | 2009-09-28 | - | 3 490,00 zł |
| 72 | Pryczepka do traktora Westwood | 85 | | 2008-05-21 | - | 1 350,00 zł |
| 73 | Radiotelefon | 4 | | 2002-10-03 | - | 2 338,80 zł |
| 74 | Regały magazynowe | 83 | | 2007-12-31 | - | 11 892,30 zł |
| 75 | Rejestrator pracy kamer | 97 | | 2009-05-21 | - | 3 380,00 zł |
| Nr | Opis | Ilość | Data | Cena | Komentarz |
|----|------|-------|------|------|------------|
| 76 | Rozsiewacz do traktora WESTWOOD | 94 | 2009-02-10 | 1 270,00 zł |
| 77 | Samsung DVD - nagrywarka | 54 | 2007-10-29 | 422,40 zł |
| 78 | Self gabinetowy | 13 | 2002-12-17 | 3 050,00 zł |
| 79 | Skaner A3 USB 1200 PRO | 79 | 2007-12-27 | 441,00 zł |
| 80 | SPAWARKA | 41 | 2006-11-03 | 3 483,00 zł |
| 81 | Stopnie schodowe do zakładania plandek | 98 | 2009-05-18 | 265,00 zł |
| 82 | Stół warsztatowy | 16 | 2002-12-20 | 8 390,80 zł |
| 83 | Strzałka świetlna | 2 | 2002-09-17 | 1 786,40 zł |
| 84 | Strzałka świetlna | 3 | 2002-09-23 | 1 786,40 zł |
| 85 | Sygnalizator bezprzewodowy | 58 | 2007-10-26 | 2 350,00 zł |
| 86 | Sygnalizator bezprzewodowy | 50 | 2007-10-26 | 2 350,00 zł |
| 87 | Szafa typu KOMANDOR | 49 | 2007-09-20 | 1 615,00 zł |
| 88 | Szały biurowe | 6 | 2002-11-14 | 14 910,00 zł |
| 89 | Szały ubraniowe | 5 | 2002-10-25 | 21 441,70 zł |
| 90 | Szały ubraniowe | 8 | 2002-11-27 | 21 447,70 zł |
| 91 | Szafka kątowa GWS14125 | 65 | 2007-11-16 | 549,00 zł |
| 92 | Szafka kątowa GWS20230 | 66 | 2007-11-16 | 489,34 zł |
| 93 | Szafka kątowa GWS24230 | 64 | 2007-11-16 | 679,02 zł |
| 94 | Szafka, stolik, kompresor | 24 | 2002-12-20 | 5 542,96 zł |
| 95 | Świata drogowe LED | 106 | 2009-11-03 | 690,00 zł |
| 96 | Świata drogowe LED | 107 | 2009-11-03 | 690,00 zł |
| 97 | TELEFAKS | 12 | 2002-12-13 | 1 795,41 zł |
| 98 | Telewizor 29 | 27 | 2002-12-27 | 2 535,24 zł |
| 99 | Urządzenia do monitoringu 40 sztuk | 38 | 2004-12-30 | 71 560,00 zł |
| 100 | Waga precyzyjna EG2200-2 | 60 | 2007-11-08 | 2 769,00 zł |
| 101 | Waga precyzyjna EW12000-1 | 61 | 2007-11-08 | 2 354,00 zł |
| 102 | Wózek narzędziowy | 42 | 2006-11-23 | 1 999,00 zł |
| 103 | Wózek narzędziowy, szafa, rolety | 17 | 2002-12-20 | 12 487,73 zł |
| 104 | Wózek transportowy - 3 sztuki | 114 | 2010-05-11 | 450,00 zł |
| 105 | Zagęszczarka ZGS-10 Project | 113 | 2010-05-10 | 3 400,00 zł |
| 106 | Zagęszczarka ZGS-10 Project | 111 | 2010-05-11 | 3 400,00 zł |
| 107 | Zagęszczarka ZGS-10 project | 112 | 2010-05-11 | 3 400,00 zł |
| 108 | Zbiornik rozrabiający ogrodniczy | 72 | 2007-11-28 | 1 303,28 zł |
| 109 | Zespół rozruchowy, dysylator | 25 | 2002-12-20 | 9 352,83 zł |
| 110 | Zestaw narzędzi | 22 | 2002-12-20 | 12 394,57 zł |
| 111 | Zestaw narzędzi | 23 | 2002-12-20 | 12 649,64 zł |
| 112 | Zestaw olejowy z przepływem | 20 | 2002-12-20 | 3 954,00 zł |
| 113 | Zmywarka | 37 | 2004-12-30 | 1 397,50 zł |
**RAZEM**: 521 671,93 zł | <urn:uuid:aa9edb12-82eb-410d-9edb-6e00686282b3> | finepdfs | 1.289063 | CC-MAIN-2020-40 | https://bip.poznan.pl/public/bip/attachments.att?co=show&instance=1097&parent=42144&lang=pl&id=87355 | 2020-09-29T11:34:02+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2020-40/segments/1600401641638.83/warc/CC-MAIN-20200929091913-20200929121913-00620.warc.gz | 298,226,673 | 0.999903 | 0.999934 | 0.999934 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"unknown",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
959,
2682,
7845,
10759,
14729,
24275,
26815
] | 1 | 0 |
Pieczęcie urzędowe na świadectwach i legitymacjach szkolnych
- Uczniowie dotychczasowych gimnazjów oraz klas dotychczasowych gimnazjów utworzonych w szkołach innego typu w wyniku przekształcenia gimnazjum, tj. w szkołach podstawowych, liceach ogólnokształcących, technikach, branżowych szkołach I stopnia otrzymują świadectwa ustalone dla dotychczasowych gimnazjów, opatrzone pieczęcią gimnazjum.
- Uczniowie klas dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej otrzymują świadectwa, ustalone dla dotychczasowych zasadniczych szkół zawodowych, opatrzone pieczęcią zasadniczej szkoły zawodowej.
Wszystkie gimnazja i zasadnicze szkoły zawodowe – zarówno samodzielne, jak i funkcjonujące w zespołach szkół - posiadają pieczęcie urzędowe odpowiednio dotychczasowych gimnazjów i zasadniczych szkół zawodowych, których używały do 31.08 2017 r., opatrując pieczęcią urzędową świadectwa, arkusze ocen, legitymacje szkolne.
Zgodnie z odrębnymi przepisami, tj. z rozporządzeniem w sprawie ramowych statutów:
1) pieczęć urzędowa gimnazjum wchodzącego w skład zespołu szkół oraz gimnazjum specjalnego wchodzącego w skład specjalnego ośrodka szkolno-wychowawczego, młodzieżowego ośrodka wychowawczego lub młodzieżowego ośrodka socjoterapii nie zawiera nazwy tego zespołu lub ośrodka (przepis obowiązuje od 1 września 2004 r. (Dz. U. z 2004 r. nr 66 poz. 606).
2) pieczęć urzędowa szkoły zasadniczej wchodzącej w skład zespołu szkół oraz szkoły zasadniczej specjalnej wchodzącej w skład specjalnego ośrodka szkolnowychowawczego, młodzieżowego ośrodka wychowawczego lub młodzieżowego ośrodka socjoterapii nie zawiera nazwy tego zespołu lub ośrodka (przepis obowiązuje od 1 września 2004 r.(Dz. U. z 2004 r. nr 66 poz. 606).
Jak wynika z ww. przepisów, szkoły wchodzące w skład zespołów posiadały odrębne pieczęcie urzędowe dla każdej ze szkół wchodzących w skład zespołu, niezawierające nazwy tego zespołu.
Pieczęć urzędowa
ustawa z dnia 31 stycznia 1980 r. o godle, barwach i hymnie Rzeczypospolitej Polskiej oraz o pieczęciach państwowych (Dz. U. z 2016 poz. 625)
art. 16c.
ust.1. Urzędową pieczęcią jest metalowa, tłoczona pieczęć okrągła zawierająca pośrodku wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, a w otoku napis odpowiadający nazwie podmiotu uprawnionego do używania urzędowej pieczęci.
ust.3. Urzędowej pieczęci używają podmioty, o których mowa w art. 2a.
art. 2a. pkt 12
Wizerunku orła ustalonego dla godła używają szkoły publiczne, szkoły niepubliczne o uprawnieniach szkół publicznych, państwowe szkoły wyższe, niepaństwowe szkoły wyższe.
Pieczęć urzędowa na świadectwach i innych drukach szkolnych
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 18 stycznia 2017 r. w sprawie świadectw, dyplomów państwowych i innych druków szkolnych (Dz.U. z 2017 poz. 170 ze zm.)
§ 17 ust. 8 i 10
Świadectwa wydawane przez szkołę oraz legitymacje szkolne opatruje się wyraźnym odciskiem pieczęci urzędowej szkoły. Przy wypełnianiu arkuszy ocen i indeksów ww. przepisy stosuje się odpowiednio.
§ 25.
1. Uczeń przyjęty do szkoły otrzymuje legitymację szkolną. Ważność legitymacji szkolnej potwierdza się w kolejnym roku szkolnym przez umieszczenie daty ważności i pieczęci urzędowej szkoły.
2. Uczeń szkoły policealnej lub słuchacz szkoły dla dorosłych przyjęty do szkoły otrzymuje legitymację szkolną. Ważność legitymacji szkolnej potwierdza się w kolejnym semestrze przez umieszczenie pieczęci urzędowej szkoły.
3. Dziecko niepełnosprawne przyjęte do przedszkola lub oddziału przedszkolnego zorganizowanego w szkole podstawowej otrzymuje legitymację przedszkolną. Ważność legitymacji przedszkolnej potwierdza się w kolejnym roku przez umieszczenie daty ważności i pieczęci podłużnej przedszkola lub szkoły podstawowej.
Pieczęć urzędowa na świadectwach i innych drukach szkolnych uczniów dotychczasowych gimnazjów i zasadniczych szkół zawodowych
Ustawa z 14 grudnia 2016 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe (Dz.U. z 2017 r. poz. 59)
art. 129
ust.8. W roku szkolnym odpowiednio 2017/2018 i 2018/2019 w szkole utworzonej zgodnie z ust. 1 i ust. 3 pkt 1-4, 9 i 10, prowadzi się klasy dotychczasowego gimnazjum, aż do czasu likwidacji tych klas zgodnie z art. 127.
ust.9. Do klas, o których mowa w ust. 8, stosuje się dotychczasowe przepisy dotyczące gimnazjów.
ust.10. Uczniowie klas, o których mowa w ust. 8, otrzymują świadectwa ustalone dla dotychczasowych gimnazjów, opatrzone pieczęcią gimnazjum.
art. 164.
ust.1. W latach szkolnych 2017/2018-2019/2020 w branżowej szkole I stopnia, o której mowa w art. 162, prowadzi się klasy dotychczasowej zasadniczej szkoły zawodowej aż do czasu likwidacji tych klas zgodnie z art. 163.
ust.2. Do klas, o których mowa w ust. 1, stosuje się przepisy dotyczące dotychczasowych zasadniczych szkół zawodowych.
ust.3. Uczniowie klas, o których mowa w ust. 1, otrzymują świadectwa, ustalone dla dotychczasowych zasadniczych szkół zawodowych, opatrzone pieczęcią zasadniczej szkoły zawodowej.
art. 184
ust.2. W latach szkolnych 2017/2018-2019/2020 w szkole utworzonej zgodnie z ust. 1 prowadzi się klasy dotychczasowego gimnazjum dla dorosłych, aż do czasu likwidacji tych klas zgodnie z art. 180.
ust.3. Do klas, o których mowa w ust. 2, stosuje się dotychczasowe przepisy dotyczące gimnazjów dla dorosłych.
ust.4. Słuchacze klas, o których mowa w ust. 2, otrzymują świadectwa ustalone dla dotychczasowych gimnazjów, opatrzone pieczęcią gimnazjum.
ust.5. W przypadku, o którym mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy niniejszej ustawy dotyczące zmian organizacyjnych dotychczasowych gimnazjów.
Informacje dodatkowe
Art. 256. Ustawy z 14 grudnia 2016 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo oświatowe
Ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o:
1) dotychczasowym gimnazjum - należy przez to rozumieć również klasy dotychczasowego gimnazjum;
2) dotychczasowym trzyletnim liceum ogólnokształcącym - należy przez to rozumieć również
klasy dotychczasowego trzyletniego liceum ogólnokształcącego prowadzone w czteroletnim liceum ogólnokształcącym;
3) dotychczasowym czteroletnim technikum - należy przez to rozumieć również klasy dotychczasowego czteroletniego technikum prowadzone w pięcioletnim technikum.
Art. 364. Utrzymanie w mocy przepisów wykonawczych o ramowych statutach szkół
publicznych
Dotychczasowe przepisy wykonawcze wydane na podstawie:
1) art. 60 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 15 (tj. ustawy o systemie oświaty), w zakresie dotyczącym ramowych statutów szkół publicznych,
2) art. 60 ust. 2 ustawy zmienianej w art. 15 (tj. ustawy o systemie oświaty), w zakresie dotyczącym ramowych statutów szkół publicznych artystycznych
- zachowują moc do czasu zakończenia kształcenia w dotychczasowym gimnazjum, trzyletnim liceum ogólnokształcącym, czteroletnim technikum, klasach dotychczasowej
zasadniczej szkoły zawodowej prowadzonych w branżowej szkole i stopnia, dotychczasowej szkole policealnej i szkole specjalnej przysposabiającej do pracy, a także w dotychczasowych
szkołach artystycznych, oraz mogą być zmieniane
na podstawie tych przepisów.
Zespół szkół
nie jest
szkołą
w rozumieniu ustawy o systemie oświaty. Art. 3 pkt 1-3a ustawy o systemie oświaty definiując pojęcie szkoły i placówki na gruncie tej ustawy nie
wlicza do tego zakresu zespołu szkół. (por. III SA/Kr 1814/16 - Wyrok WSA w Krakowie).
Analogicznie „szkoła" została zdefiniowana w art. 4 pkt 1,2 ustawy Prawo oświatowe.
Stan prawny: 16.10.2017 r.
Opracowanie:
Anna Kij
Kuratorium Oświaty w Katowicach
4 | <urn:uuid:75aea642-1dfa-4f68-8dc8-2d7b12317677> | finepdfs | 2.947266 | CC-MAIN-2022-40 | https://kuratorium.katowice.pl/wp-content/uploads/2017/10/pieczecie.pdf | 2022-10-01T16:56:06+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-40/segments/1664030336880.89/warc/CC-MAIN-20221001163826-20221001193826-00730.warc.gz | 383,144,010 | 0.999944 | 0.999969 | 0.999969 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1892,
3743,
5584,
7502
] | 1 | 0 |
Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016
Suplement do „Lekarza Rodzinnego" nr 6/2016
Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016,
Autorzy (członkowie Komitetu Sterującego): Maciej Banach 1 , Piotr Jankowski 2 , Jacek Jóźwiak 3 , Barbara Cybulska 4 , Adam Windak 5 , Tomasz Guzik 6 , Artur Mamcarz 7 Marlena Broncel 8 , Tomasz Tomasik 5
Pozostali współautorzy: Jacek Rysz 9 (członek zarządu Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego [PTL], recenzent z ramienia PTL), Agnieszka Jankowska‑Zduńczyk 10 (Konsultant Krajowy w dziedzinie medycyny rodzinnej, recenzent z ramienia Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce), Piotr Hoffman 11 (prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego [PTK], recenzent z ramienia PTK), Agnieszka Mastalerz‑Migas 12 (prezes Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej [PTMR] – wspierającego wytyczne PTL/KLRwP/PTK, recenzent z ramienia PTMR)
Afiliacje
1 Zakład Nadciśnienia Tętniczego, Katedra Nefrologii i Nadciśnienia Tętniczego, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
2 I Klinika Kardiologii i Elektrokardiologii Interwencyjnej oraz Nadciśnienia Tętniczego, Instytut Kardiologii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
3 Instytut Nauk o Zdrowiu i Żywieniu, Politechnika Częstochowska, Częstochowa
4 Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa
5 Zakład Medycyny Rodzinnej, Katedra Chorób Wewnętrznych i Gerontologii, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
6 Klinika Chorób Wewnętrznych i Medycyny Wsi, Uniwersytet Jagielloński Collegium Medicum, Kraków
7 III Klinika Chorób Wewnętrznych i Kardiologii II Wydziału Lekarskiego, Warszawski Uniwersytet Medyczny
8 Klinika Chorób Wewnętrznych i Farmakologii Klinicznej, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
9 Klinika Nefrologii, Nadciśnienia Tętniczego i Medycyny Rodzinnej, Katedra Nefrologii i Nadciśnienia Tętniczego, Uniwersytet Medyczny w Łodzi
10 Specjalistyczna Praktyka Lekarska AGAMED, Piaseczno
11 Klinika Wad Wrodzonych Serca, Instytut Kardiologii, Warszawa
12 Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
Wytyczne uzyskały oficjalne poparcie Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej (PTMR).
Łódź, Kraków, Warszawa listopad 2016 r.
Za zgodą Autorów i Redakcji czasopism wytyczne są jednoczasowo opublikowane w czasopismach: „Archives of Medical Science" (wskazanie PTL), „Lekarz Rodzinny" (organ KLRwP), „Kardiologia Polska" (organ PTK) oraz „Lekarz POZ" (organ PTMR).
Adres do korespondencji
prof. Maciej Banach – przewodniczący Polskiego Towarzystwa Lipidologicznego, kierownik Zakładu Nadciśnienia Tętniczego Katedra Nefrologii i Nadciśnienia Tętniczego Uniwersytet Medyczny w Łodzi ul. Żeromskiego 113, 90-549 Łódź e‑mail: email@example.com
© Polskie Towarzystwo Lipidologiczne, Kolegium Lekarzy Rodzinnych w Polsce, Polskie Towarzystwo Kardiologiczne, Łódź, Kraków, Warszawa 2016
lekarz rodzinny
Suplement do numeru 6/2016
Wydawca
Medycyna Praktyczna Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Komandytowa ul. Rejtana 2, 30-510 Kraków tel. +48 12 293 41 00, faks 12 293 40 10 e‑mail: firstname.lastname@example.org, www.mp.pl
ISSN 1426-2088
Odpowiedzialność za treść ponoszą wyłącznie autorzy. Redakcja i wydawca nie ponosi też odpowiedzialności za treść zamieszczanych ogłoszeń reklamowych.
1.
5
Preambuła
Spis treści
1. Preambuła
Przez lata zaburzenia lipidowe w Polsce i na świecie nie były traktowane z należytą uwa‑ gą, a w wielu przypadkach ich występowania najczęściej zalecana była dieta i zmiana stylu życia. Pomimo wielu działań edukacyjnych towarzystw medycznych w Polsce, w tym tak‑ że „sygnatariuszy" niniejszych wytycznych, wiedza pacjentów na temat tego niezależne‑ go czynnika ryzyka jest także wciąż bardzo ograniczona. W efekcie tego w Polsce mamy prawie 20 milionów osób z hipercholesterole‑ mią. 1 Nie istnieją kliniki zaburzeń lipidowych, a funkcjonujące poradnie najczęściej nie są dedykowane temu problemowi, ale zaburze‑ niom metabolicznym i/lub chorobom endokry‑ nologicznym, a sami pacjenci nierzadko leczeni są po prostu w poradniach kardiologicznych. Wynika to także z ograniczeń systemowych, które wcale nie ułatwiają stworzenia sieci poradni lipidowych, pomimo istnienia grupy prawie 70 lekarzy lipidologów certyfikowanych przez Polskie Towarzystwo Lipidologiczne. To właśnie dlatego przez lata w Polsce problem hipercholesterolemii rodzinnej (familial hyper‑ cholesterolemia – FH) nie był rozpoznawany jako istotny i mało kto potrafił skojarzyć stę‑ żenia cholesterolu LDL (low density lipoprote‑ in) >190 mg/dl (4,9 mmol/l) czy cholesterolu całkowitego 290 mg/dl (7,5 mmol/l) i więcej jako takie, których przyczyną może być cho‑ roba uwarunkowana genetycznie, i idąc da‑ lej – zakwalifikować takich pacjentów do grupy dużego i bardzo dużego ryzyka sercowo‑na‑ czyniowego. 2 To właśnie dlatego w Polsce le‑ czenie aferezą pacjentów z najpoważniejszymi zaburzeniami lipidowymi praktycznie nie ist‑ nieje (tylko 3 ośrodki). Tymczasem za naszą zachodnią (Niemcy) czy południową (Czechy) granicą rejestr hipercholesterolemii rodzinnej tworzony jest od wielu lat, a w Niemczech licz‑ ba ośrodków wykonujących aferezy jest naj‑ większa w Europie.
Już kilkanaście lat temu zwrócono uwa‑ gę, że w ocenie ryzyka odległego (20‑letniego) lub tzw.lifetime risk zaburzenia lipidowe są niezależnym czynnikiem ryzyka wystąpienia incydentów sercowo‑naczyniowych, stąd ich optymalne i skuteczne leczenie jest równie ważne, jak terapia cukrzycy czy nadciśnie‑ nia tętniczego. 3 Co więcej, nawet w przypad‑ ku podjęcia leczenia dyslipidemii stoją przed nami wyzwania pod postacią niestosowania/ nieprzepisywania odpowiednich dawek statyn w odniesieniu do ryzyka sercowo‑naczynio‑ wego (co może dotyczyć nawet 80% leczonych pacjentów) czy też dyskontynuacji leczenia, 4 braku skutecznego leczenia skojarzonego ma‑ jącego na celu redukcję ryzyka rezydualnego czy też właściwego postępowania w przypadku wystąpienia działań niepożądanych związa‑ nych z leczeniem. 3,5
Dlatego właśnie Polskie Towarzystwo Lipi‑ dologiczne (PTL) wraz z Kolegium Lekarzy Ro‑ dzinnych w Polsce (KLRwP) oraz Polskim To‑ warzystwem Kardiologicznym (PTK) wspólnie zdecydowały o konieczności przygotowania pierwszych wytycznych dotyczących postępo‑ wania w zaburzeniach lipidowych, dedykowa‑ nych lekarzom rodzinnym, bo to właśnie oni najczęściej po raz pierwszy diagnozują zabu‑ rzenia lipidowe i to na nich w dużej mierze spoczywa odpowiedzialność za pierwsze de‑ cyzje terapeutyczne oraz kontynuację leczenia hipolipemizującego.
2. Wprowadzenie
Zaburzenia przemiany lipidów są najbardziej rozpowszechnionym i najgorzej kontrolowa‑ nym czynnikiem ryzyka choroby sercowo‑na‑ czyniowej w Polsce. 1 Palenie tytoniu, cukrzy‑ ca typu 2, nadciśnienie tętnicze, nieprawi‑ dłowe nawyki żywieniowe i niewystarczająca aktywność fizyczna oraz wynikająca z nich nadwaga i otyłość należą do głównych mody‑ fikowalnych czynników ryzyka miażdżycy i jej powikłań, takich jak choroba niedokrwienna serca, udar mózgu i choroba tętnic obwodo‑ wych. 6 Jak wskazują wyniki badań epidemio‑ logicznych prowadzonych w naszym kraju, ich rozpowszechnienie (z wyjątkiem palenia tytoniu w większości grup wiekowych) stale rośnie, co ma związek z upowszechnieniem się niekorzyst‑ nych nawyków żywieniowych i siedzącego trybu życia. 1 Ich zwalczanie stanowi jedno z głównych wyzwań w zakresie zdrowia publicznego. By
mu sprostać, potrzebne są szeroko zakrojone działania o charakterze prewencji populacyj‑ nej. Jednak lekarze rodzinni, a także inni pro‑ fesjonaliści medyczni (kardiolodzy, interniści) mają szczególną odpowiedzialność w odniesie‑ niu do pacjentów dużego ryzyka. Do grupy tej z pewnością należy znaczna część pacjentów z dyslipidemią. Walka z dyslipidemią powinna być elementem szerszej strategii ukierunkowa‑ nej na ograniczenie całkowitego ryzyka serco‑ wo‑naczyniowego, a w konsekwencji zmniejsze‑ nia śmiertelności, chorobowości i inwalidztwa, wynikających z chorób sercowo‑naczyniowych.
3. Organizacja wytycznych
Członkowie Komitetu Sterującego, który przy‑ gotował niniejsze wytyczne, zostali wybrani przez PTL, KLRwP oraz PTK jako eksperci w leczeniu pacjentów z zaburzeniami lipido‑ wymi. Komitet Sterujący dokonał szczegóło‑ wego przeglądu opublikowanych dowodów do‑ tyczących postępowania w dyslipidemii, w tym rozpoznawania, leczenia i prewencji, oraz kry‑ tycznej oceny procedur diagnostycznych i te‑ rapeutycznych, w tym oceny stosunku korzy‑ ści do ryzyka. Poziom wiarygodności danych naukowych i siłę rekomendacji odnoszących się do poszczególnych sposobów postępowania wyważono i skategoryzowano, posługując się powszechnie obowiązującymi zdefiniowanymi klasyfikacjami, które przedstawiono w tabe‑ lach 1 i 2. Ze względu na grupę odbiorców i ła‑ twość posługiwania się wytycznymi klasę i po‑ ziom rekomendacji zastosowano tylko do naj‑
ważniejszych wytycznych, szczególnie do tych budzących najwięcej wątpliwości i pytań oraz mających największe znaczenie z praktyczne‑ go punktu widzenia terapii zaburzeń lipido‑ wych. Każdy rozdział niezależnie dodatkowo podsumowano, zwracając uwagę na informacje konieczne do zapamiętania przez lekarzy i naj‑ ważniejsze punkty rekomendacji.
Eksperci wchodzący w skład zespołów pi‑ szących i recenzujących wytyczne wypełnili formularze deklaracji interesów w odniesieniu do wszystkich powiązań, które mogłyby być postrzegane jako rzeczywiste lub potencjalne źródła konfliktu interesów. Po ostatecznym zatwierdzeniu treści wytycznych ostatecz‑ na wersja dokumentu zostaje jednoczasowo opublikowana w czasopismach: „Archives of Medical Science" (wskazanie PTL), „Lekarz Ro‑ dzinny" (organ KLRwP), „Kardiologia Polska" (organ PTK) oraz „Lekarz POZ" (organ PTMR).
Zachęca się lekarzy rodzinnych oraz lekarzy innych specjalności zajmujących się pacjen‑ tami z zaburzeniami lipidowymi, aby w pełni uwzględniali niniejsze wytyczne, gdy dokonują oceny klinicznej, a także kiedy określają i re‑ alizują medyczne strategie prewencji, diagno‑
Tabela 1. Klasy rekomendacji obowiązujące w wytycznych
styki lub leczenia. Wytyczne nie znoszą jednak w żaden sposób indywidualnej odpowiedzial‑ ności lekarzy za podejmowanie właściwych i dokładnych decyzji z uwzględnieniem stanu zdrowia danego pacjenta i po konsultacji z da‑ nym pacjentem oraz jeżeli jest to konieczne, z opiekunem pacjenta. Na pracownikach opieki zdrowotnej spoczywa również odpowiedzial‑ ność za weryfikację zasad i przepisów odno‑ szących się do leków i urządzeń w momencie ich przepisywania/stosowania.
4. Epidemiologia zaburzeń lipidowych w Polsce
Zaburzenia gospodarki lipidowej są najbardziej rozpowszechnionym czynnikiem ryzyka ser‑ cowo‑naczyniowego, co potwierdzono również w polskich badaniach przesiewowych. Zesta‑ wienie najważniejszych badań wraz z doborem populacji badanej i okresem ich realizacji pre‑ zentuje tabela 3.
W zależności od doboru badanej populacji częstość występowania dyslipidemii w Polsce szacowana jest na 60–70% osób w populacji powyżej 18. roku życia. 8 Pierwsze dane doty‑ czące rozpowszechnienia hiperlipidemii (ba‑ danie Pol‑MONICA) wskazywały na występo‑ wanie hipercholesterolemii u nieco ponad 70% kobiet i prawie 73% mężczyzn. 9 W badaniu tym odsetek przekroczenia normy cholesterolu LDL był większy w populacji mężczyzn (60%) niż w populacji kobiet (53%). 9 Zmniejszone stęże‑ nie cholesterolu HDL (high density lipoprotein)
stwierdzono u prawie 2% kobiet i u 10% męż‑ czyzn, zaś zwiększone stężenie triglicerydów (TG) stwierdzono u 6% kobiet i 21% mężczyzn. 9 W kolejnym badaniu (SPES) stwierdzono wy‑ stępowanie hipercholesterolemii u prawie 56% badanych (58% kobiet i 52% mężczyzn). 10 Przytoczone wyniki nie miały jednak zasięgu ogólnopolskiego i ograniczone były do terenu byłych województw: warszawskiego z tarno‑ brzeskim (badanie Pol‑MONICA) oraz katowic‑ kiego z bielskim (badanie SPES).
Kolejne dane dotyczące rozpowszechnienia dyslipidemii w Polsce pochodzą z dwóch ogól‑ nopolskich badań z losowym doborem próby: badania NATPOL III PLUS oraz przeprowadzo‑ nego badania WOBASZ. Częstość występowa‑ nia hipercholesterolemii oszacowano w badaniu NATPOL na 59,5% wśród mężczyzn i 62% wśród kobiet, zaś w badaniu WOBASZ odpowiednio na 67% i 64%. 11,12 W badaniu NATPOL stwier‑ dzono, iż odsetek przekroczeń normy dla LDL‑C w grupie mężczyzn i kobiet był niemal identycz‑ ny (55%). 11 W badaniu WOBASZ zwiększone stę‑ żenie LDL‑C zaobserwowano u 60% mężczyzn oraz 55% kobiet. 12 Odsetki pacjentów ze zmniej‑ szonym stężeniem HDL‑C w badaniu NATPOL wyniosły wśród mężczyzn i kobiet 17% oraz 6%, zaś w badaniu WOBASZ odpowiednio 15% i 17%. 11,12 Na podstawie wyników badania NA‑ TPOL stwierdzono, że w Polsce hipertrigliceryde‑ mia występuje u 30% badanych, częściej wśród mężczyzn niż kobiet (38% vs. 23%). 5 W badaniu WOBASZ zwiększone stężenie TG zaobserwowa‑ no u 31% mężczyzn oraz 20% kobiet. 12
Tabela 3. Zestawienie polskich badań epidemiologicznych dotyczących dyslipidemii ze względu na metodę doboru uczestników obserwacji
Ryc. 1. Zestawienie średnich stężeń parametrów lipidogramu w badaniach LIPIDOGRAM2004 oraz LIPIDOGRAM2006
Tabela 4. Zestawienie odsetka ponadnormatywnych stężeń parametrów lipidogramu w badaniach LIPIDOGRAM2004 oraz LIPIDOGRAM2006
Istotne rozpowszechnienie zaburzeń lipi‑ dowych, w oparciu o wytyczne amerykańskie NCEP ATPIII (National Cholesterol Education Program Adult Treatment Panel III) stwierdzo‑ no również w ogólnopolskich badaniach LIPI‑ DOGRAM2003, LIPIDOGRAM2004 oraz LI‑ PIDOGRAM2006, w których do ostatecznych baz danych włączono łącznie prawie 49 000 pacjentów pozostających pod opieką lekarzy podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). 13‑15 W badaniu LIPIDOGRAM2003 średnie stężenia parametrów lipidogramu wyniosły: cholesterol całkowity (total cholesterol – TC) – 228 mg/dl (5,9 mmol/l), LDL‑C – 140 mg/dl (3,6 mmol/l),
HDL‑C – 57 mg/dl (1,5 mmol/l), TG – 156 mg/dl (1,8 mmol/l). 13 Hipercholesterolemię >200 mg/dl (>5,2 mmol/l) stwierdzono u 72% badanych, częściej wśród kobiet niż wśród mężczyzn (76% vs. 67%). Zwiększone stężenie LDL‑C >160 mg/dl (4,1 mmol/l) występowało wśród 28% włączonych do badania, częściej wśród kobiet niż mężczyzn (30% vs. 24%). Zmniej‑ szone stężenie HDL‑C <40 mg/dl (1,0 mmol/l) stwierdzono wśród 6% badanych, odpowied‑ nio 12% i 3% u mężczyzn i kobiet. Zwiększone stężenie TG >200 mg/dl (2,3 mmol/l) zaobser‑ wowano wśród 22% badanych, częściej w po‑ pulacji mężczyzn niż kobiet (26% vs. 19%). 13
Średnie stężenia poszczególnych parametrów profilu lipidowego oraz odsetek wartości po‑ nadnormatywnych w kolejnych badaniach – LI‑ PIDOGRAM2004 14 oraz LIPIDOGRAM2006 15 – przedstawiono na rycinie 1 i w tabeli 4.
W kolejnym badaniu – NATPOL 2011 – średnie stężenia parametrów lipidogramu odpowiednio dla mężczyzn i kobiet wyniosły: TC – 197,1 mg/dl (5,1 mmol/l) i 198,6 mg/dl (5,1 mmol/l), LDL‑C – 123,6 mg/dl (3,2 mmol/l) i 123,7 mg/dl (3,2 mmol/l), HDL‑C – 45,8 mg/dl (1,2 mmol/l) i 54,1 mg/dl (1,4 mmol/l), TG – 140,9 mg/dl (1,6 mmol/l) i 104,0 mg/dl (1,2 mmol/l). Odsetki przekroczenia norm wyniosły: TC >190 mg/dl (4,9 mmol/l) – 54,3% (54,3% mężczyzn i 54,4% kobiet), LDL‑C >115 mg/dl (3,0 mmol/l) – 57,8% (58,3% mężczyzn i 57,3% kobiet), HDL‑C <40 mg/dl (1,0 mmol/l) – 32,5% mężczyzn, HDL‑C <45 mg/dl (1,2 mmol/l) – 22% kobiet, TG >150 mg/dl (1,7 mmol/l) – 21,1% (28,4% mężczyzn i 14,0% kobiet). 1
Natomiast w przeprowadzonym 2 lata póź‑ niej badaniu WOBASZ II hipercholesterolemię stwierdzono u 70,3% mężczyzn i 64,3% kobiet w wieku >20 lat (67,1% ogółu badanej popu‑ lacji). Ponadto hipertriglicerydemię z prawi‑ dłowym stężeniem cholesterolu stwierdzono u 5,6% mężczyzn i 2,4% kobiet. Zmniejszone stężenie HDL‑C z prawidłowym stężeniem TC i TG stwierdzono u 5,1% mężczyzn i 7,3% kobiet. W sumie przynajmniej jeden rodzaj dyslipidemii stwierdzono u 81,0% mężczyzn i 74,0% kobiet. Aż 60,6% badanych z hipercholesterolemią nie było świadomych tego faktu, zaś tylko 6% pa‑ cjentów było skutecznie leczonych i osiągnęło re‑ ferencyjne stężenie parametrów lipidogramu. 16
W 5‑letnim ogólnopolskim, kohortowym (n=1841), prospektywnym badaniu LIPIDO‑ GRAM 5 LAT, przeprowadzonym w latach 2004–2010 w populacji pacjentów POZ leczo‑ nych z powodu dyslipidemii, stwierdzono brak skuteczności w redukcji parametrów profilu lipidowego wśród blisko 50% osób z ponadnor‑ matywnymi stężeniami TC oraz u ponad 30% osób ze zwiększonymi stężeniami LDL‑C i TG. 7 Brak skuteczności leczenia zaburzeń lipido‑ wych udowodniono również we wcześniejszych przesiewowych badaniach LIPIDOGRAM2004 i LIPIDOGRAM2006. 17‑20
Niewystarczająco dobrą kontrolę hiper‑ cholesterolemii stwierdzono też u pacjentów po hospitalizacji z powodu choroby niedo‑ krwiennej serca w ramach Krakowskiego Programu Wtórnej Prewencji Choroby Niedo‑ krwiennej Serca. 21 Docelowe stężenie LDL‑C <70 mg/dl (1,8 mmol/l) stwierdzono jedynie u 28,1% osób, natomiast u 71,9%, 38,6%, 24,4% oraz 10,3% stężenie LDL‑C wynosiło od‑ powiednio ≥70 mg/dl (1,8 mmol/l), ≥100 mg/dl (2,5 mmol/l) ≥115 mg/dl (3,0 mmol/l) oraz ≥160 mg/dl (4,0 mmol/l). 21 Badania realizo‑ wane w ciągu ostatnich dwudziestu lat suge‑ rują, że częstość osiągania zalecanego stężenia cholesterolu frakcji LDL u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca nie uległa istotnej zmia‑ nie w porównaniu z końcem XX wieku. 22 Czę‑ stość osiągania docelowego stężenia LDL‑C wśród pacjentów deklarujących leczenie w po‑ radniach POZ nie odbiega istotnie od częstości wśród chorych deklarujących, że o ich lecze‑ niu decyduje lekarz w specjalistycznej poradni kardiologicznej. 22
Wstępne, niepublikowane jeszcze, wyni‑ ki właśnie zakończonego badania LIPIDO‑ GRAM2015 wskazują na występowanie zwięk‑ szonego stężenia cholesterolu całkowitego >190 mg/dl (4,9 mmol/l) u 58% aktywnych pacjentów POZ w wieku >18. roku życia. Stę‑ żenie LDL‑C >115 mg/dl (3,0 mmol/l) zaobser‑ wowano u 61% badanych, natomiast zmniej‑ szone stężenie HDL‑C <40 mg/dl (1,0 mmol/l) u mężczyzn i <45 mg/dl (1,2 mmol/l) u kobiet stwierdzono wśród 14% badanych. Zwiększone stężenie TG >150 mg/dl (1,7 mmol/l) zaobser‑ wowano u 33% pacjentów.
Do zapamiętania
Przy założeniu, iż w modelowej praktyce lekarz rodzin‑ ny opiekuje się populacją około 2500 pacjentów, z czego osoby dorosłe stanowią ponad 75%, 1 oraz przy uwzględ‑ nieniu rozpowszechnienia dyslipidemii w Polsce szacowa‑ nej na 60–70% osób w populacji powyżej 18. roku życia, można przyjąć, iż każdy lekarz ma pod swoją opieką około 1100–1300 osób z zaburzeniami lipidowymi, w tym nawet 10 pacjentów z hipercholesterolemią rodzinną. 23,24
5. Zaburzenia lipidowe jako czynnik ryzyka oraz stratyfikacja ryzyka sercowo‑naczyniowego
5.1. Lipidy jako czynnik ryzyka
Dostępne wyniki badań naukowych wskazują na bezpośredni związek między stężeniem TC, LDL‑C i nie‑HDL‑C (stężenie cholesterolu cał‑ kowitego minus stężenie cholesterolu frakcji HDL) a ryzykiem występowania zawału serca, udaru mózgu i zgonu z przyczyn sercowo‑na‑ czyniowych. 3,6 Wyniki dużych metaanaliz wskazują, że różnica w stężeniu cholestero‑ lu całkowitego rzędu 1 mmol/l jest związana ze zwiększonym ryzykiem zgonu z powodu choroby niedokrwiennej serca o 120% u osób w wieku 40–49 lat, o 75% w wieku 50–59 lat, o 47% w wieku 60–69 lat, o 27% w wieku 70– 79 lat oraz o 18% u osób w wieku 80–89 lat. 25 Nie należy jednak z tych danych wyciągać wniosku, że w u osób starszych znaczenie hipercholesterolemii jest mniejsze. Z powodu znacznie większego ryzyka sercowo‑naczynio‑ wego hipercholesterolemia jest odpowiedzialna nawet za większą liczbę zdarzeń sercowo‑na‑ czyniowych i zgonów u osób starszych w po‑ równaniu z młodszymi grupami wiekowymi. 6 Wykazano, że związek między stężeniem LDL‑C oraz nie‑HDL‑C a rokowaniem utrzy‑
muje się po uwzględnieniu innych czynników ryzyka, w tym stężenia HDL‑C oraz TG. 26
O ile duże stężenie LDL‑C oraz nie‑HDL‑C jest związane ze zwiększonym ryzykiem ser‑ cowo‑naczyniowym, to duże stężenie HDL‑C jest związane z mniejszym ryzykiem. Wykazano, że związek ten utrzymuje się po uwzględnieniu innych czynników ryzyka, w tym stężenia cho‑ lesterolu frakcji nie‑HDL‑C oraz TG. 26 Rola ma‑ łego stężenia HDL‑C jako markera ryzyka jest mniejsza u osób z miażdżycą oraz u pacjentów leczonych statynami. Należy także podkreślić, że wszystkie dotychczasowe interwencje tera‑ peutyczne nastawione na zmniejszenie (resztko‑ wego) ryzyka sercowo‑naczyniowego w wyniku zwiększenia stężenia HDL‑C były negatywne, co może wynikać z faktu występowania tzw. dys‑ funkcjonalnego HDL‑C u pacjentów ze stanami przebiegającymi z nasileniem procesu zapalne‑ go i/lub stresu oksydacyjnego (np. otyłość, pale‑ nie tytoniu, cukrzyca, choroba niedokrwienna serca, przewlekła choroba nerek). 6,27
Duże stężenie TG jest związane ze zwięk‑ szonym ryzykiem występowania poważ‑ nych zdarzeń sercowo‑naczyniowych. Część analiz wskazuje jednak, że związek ten za‑ nika po uwzględnieniu innych czynników, w tym w szczególności stężenia HDL‑C oraz nie‑HDL‑C. 26 Dostępne badania wskazują tak‑ że, że duże stężenia TG związane są z wystę‑
Tabela 5. Definicje grup ryzyka sercowo‑naczyniowego
6
powaniem zwiększonego stężenia najbardziej aterogennej frakcji małego gęstego cholesterolu LDL (sdLDL). 6
Chociaż związek między lipidami a ryzy‑ kiem sercowo‑naczyniowym jest ciągły, to ze względów praktycznych przyjęto stężenia, które uznaje się za nieprawidłowe. W przypad‑ ku LDL‑C stężenie to zależy od ogólnego ry‑ zyka sercowo‑naczyniowego (tab. 5). W grupie pacjentów małego lub umiarkowanego ryzyka za duże stężenie LDL‑C należy uznać warto‑ ści ≥115 mg/dl (≥3,0 mmol/l), w grupie dużego ryzyka sercowo‑naczyniowego – gdy LDL‑C wynosi ≥100 mg/dl (≥2,6 mmol/l), a w gru‑ pie bardzo dużego ryzyka – przy wartościach ≥70 mg/dl (≥1,8 mmol/l). 6
Uznaje się, że stężenie HDL‑C <40 mg/dl (<1,0 mmol/l) u mężczyzn oraz <45 mg/dl (<1,2 mmol/l) u kobiet jest nieprawidłowe. Ana‑ logicznie stężenie TG >1,7 mmol/l (>150 mg/dl) uznaje się za nieprawidłowe. Należy podkreślić, że o ile wymienione punkty odcięcia dla LDL‑C są uznanymi celami terapeutycznymi, to po‑ wyższe stężenia HDL‑C i TG nie mogą zostać uznane za cele leczenia z powodu niewystar‑ czających danych naukowych. 6
5.2. Stratyfikacja ryzyka sercowo ‑naczyniowego
Współcześnie ocena ogólnego ryzyka serco‑ wo‑naczyniowego stanowi podstawę prawi‑ dłowego postępowania w zakresie profilaktyki i terapii chorób układu krążenia. 28 Zgodnie z aktualnymi wytycznymi towarzystw nauko‑ wych ogólne ryzyko sercowo‑naczyniowe nale‑ ży wziąć pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o intensywności leczenia, w tym o wdrożeniu leczenia farmakologicznego hipercholesterole‑ mii. 6 Ocena ogólnego ryzyka sercowego ułatwia także edukację pacjentów. 6 W 2015 roku PTK opublikowało uaktualnione tablice oceny ryzy‑ ka dedykowane populacji polskiej – Pol‑SCORE 2015 (ryc. 2). 29
Przystępując do formułowania zaleceń dla pacjenta z dyslipidemią, należy ocenić, do której kategorii ryzyka sercowo‑naczyniowego należy dany pacjent (tab. 5). Należy podkreślić, że cho‑ rych po zdarzeniach sercowo‑naczyniowych lub z udokumentowaną chorobą serca lub naczyń a priori zalicza się do grupy o bardzo dużym ryzyku. Tablic Pol‑SCORE nie należy też uży‑ wać w celu oceny ryzyka sercowo‑naczyniowego np. u osób z cukrzycą czy przewlekłą chorobą nerek (z GFR <60 ml/min/1,73 m 2 ), przyporząd‑ kowując takich chorych od razu do odpowied‑ nich grup ryzyka. W pozostałych przypadkach ryzyko sercowo‑naczyniowe oceniamy w opar‑ ciu o tablice Pol‑SCORE 2015 (ryc. 2), uwzględ‑ niając wiek i płeć pacjenta oraz palenie tytoniu, stężenie cholesterolu całkowitego i ciśnienie skurczowe. W ten sposób szacujemy 10‑letnie ryzyko zgonu z przyczyn sercowo‑naczyniowych.
W tabeli 6 przedstawiono nieuwzględnio‑ ne w tabeli Pol‑SCORE 2015 stany związane z większym ryzykiem sercowo‑naczyniowym. Warto je uwzględniać, szczególnie gdy ryzyko sercowo‑naczyniowe oceniane przy pomocy tabeli jest na granicy między dwoma katego‑ riami (np. wynosi 5%). W takim przypadku uwzględnienie stężenia HDL‑C czy obecności depresji pozwala przydzielić pacjenta do wyż‑ szej (np. przy obecności depresji albo przy ma‑ łym stężeniu cholesterolu HDL‑C) lub niższej
Tabela 6. Czynniki zwiększające ryzyko sercowo‑naczyniowe, których nie uwzględnia system Pol‑SCORE 6,29
siedzący tryb życia otyłość centralna
czynniki psychospołeczne, w tym:
– niski status społeczno‑ekonomiczny
– izolacja i małe wsparcie społeczne
– stres w pracy i w życiu rodzinnym
– depresja (przewlekłe obniżenie nastroju)
choroby i stany związane ze zwiększeniem ryzyka, w tym:
– małe stężenie HDL‑C
– duże stężenie TG
– niektóre choroby autoimmunologiczne (łuszczyca, reumatoidalne zapalenie stawów)
– stany zapalne przyzębia
– obturacyjny bezdech senny
– występowanie przedwczesnej choroby sercowo‑naczyniowej w wywiadzie rodzinnym
– zakażenie HIV
– migotanie przedsionków
– przerost lewej komory
– choroby psychiatryczne
Pol-SCORE 2015
Ryzyko zgonu z powodów sercowo-naczyniowych w ciągu 10 lat
(np. przy nieobecności depresji albo przy du‑ żym stężeniu HDL‑C) kategorii ryzyka.
Tablice Pol‑SCORE mogą być przydatnym narzędziem edukacji pacjentów. Przy ich pomo‑ cy w łatwy sposób można choremu przedstawić, w jakim stopniu zmniejszy się jego ryzyko ser‑ cowo‑naczyniowe po włączeniu skutecznego leczenia danego czynnika ryzyka. W najbliż‑ szym czasie PTK upubliczni na swojej stronie internetowej kalkulator ogólnego ryzyka serco‑
wo‑naczyniowego, co umożliwi dokładniejszą ocenę ryzyka sercowo‑naczyniowego w porów‑ naniu z tablicami.
Do zapamiętania
Istnieje ścisły niezależny związek między stężeniem cho‑ lesterolu, przede wszystkim cholesterolu LDL, a rozwojem miażdżycy i ryzykiem występowania poważnych zdarzeń sercowo‑naczyniowych.
Rekomendacje
* U każdego pacjenta należy ocenić ogólne ryzyko sercowo‑naczyniowe celem odpowied‑ niej edukacji pacjenta oraz podjęcia decyzji o intensywności leczenia, w tym o koniecz‑ ności wdrożenia leczenia farmakologicznego dyslipidemii.
* Skalę Pol‑SCORE 2015 należy stosować w celu oceny ogólnego ryzyka sercowo ‑naczyniowego u osób w prewencji pierwotnej (patrz: rozdział 7).
6. Rekomendacje dotyczące oceny poszczególnych parametrów profilu lipidowego i jej ograniczenia
Skuteczna diagnoza zaburzeń lipidowych zale‑ ży w dużej mierze od znajomości określonych parametrów profilu lipidowego, zalecanych norm i wpływu na ryzyko sercowo‑naczyniowe. W codziennej praktyce lekarskiej najczęściej ocenianymi parametrami profilu lipidowego są: TC, LDL‑C, HDL‑C oraz TG. Ostatnie lata to także bardzo duża liczba doniesień na temat roli oceny cholesterolu nie‑HDL, lipoproteiny (a) [Lp(a)], apolipoproteiny B (apoB), apolipopro‑ teiny AI (apoAI), cząsteczek cholesterolu LDL (LDL‑P), stosunków TC/HDL‑C, TG/HDL‑C i wielu innych. 30
Badania przesiewowe powinny być wykony‑ wane u osób z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka chorób układu krążenia (np. nadciś‑ nienie tętnicze, zespół uzależnienia od tyto‑ niu, cukrzyca, nadwaga, obciążający wywiad rodzinny) oraz u wszystkich mężczyzn >40.
roku życia i kobiet >50. roku życia, a tak‑ że m.in. u osób z chorobą układu krążenia, przewlekłą chorobą nerek lub chorobą o podło‑ żu autoimmunologicznym (patrz: rozdział 16). Przy prawidłowym lipidogramie wskazane jest powtórzenie badania nie rzadziej niż co 3–5 lat. U osób z hipercholesterolemią po osiągnięciu docelowego stężenia LDL‑C badanie należy powtarzać raz na rok. Badaniami pod kątem zaburzeń lipidowych należy objąć także dzieci >2. roku życia z rodzinnym wywiadem dysli‑ pidemii, w tym hipercholesterolemii rodzinnej lub przedwczesnej choroby sercowo‑naczynio‑ wej, oraz u dzieci z innymi czynnikami ryzyka. Wiek 9–11 lat stanowi najlepszy okres do ba‑ dań gospodarki lipidowej. Jeśli w 9.–11. roku życia stężenia lipidów są prawidłowe, badanie należy powtórzyć około 18. roku życia, gdyż wyniki badania lipidogramu uzyskane w tym wieku pozwalają najlepiej przewidzieć wartości lipidów w kolejnych dwóch dekadach życia.
6.1. Cholesterol LDL
Badania ostatnich lat wykazały także, że w diagnostyce zaburzeń lipidowych najwięk‑ sze znaczenie ma oznaczanie stężenia LDL‑C, gdyż jest to skuteczny parametr profilu lipi‑ dowego odnośnie do stratyfikacji ryzyka ser‑ cowo‑naczyniowego, pomimo że wciąż trwają dyskusje zarówno co do metody oznaczania LDL‑C (metoda Friedewalda, metoda bezpo‑ średnia, modyfikowane metody Friedewalda czy najnowsza metoda Martina), a także co do warunków pomiaru (na czczo czy też nie). Najczęstszą metodą pomiaru LDL‑C jest me‑ toda Friedewalda.
Należy jednak zwrócić uwagę, że może ona wiązać się z metodologicznymi błędami pomia‑ ru, biorąc pod uwagę fakt, że do oceny LDL‑C tą metodą potrzebne są wartości aż 3 parametrów lipidowych: TC, HDL‑C oraz TG; nie należy rów‑ nież korzystać z tej metody w przypadku gdy
stężenie TG wynosi >400 mg/dl (>4,5 mmol/l); nie powinno się jej także stosować, jeśli bada‑ nie nie jest wykonywane na czczo – wówczas zaleca się pomiar nie‑HDL‑C; błędy pomiarów mogą także występować w przypadku bardzo małych wartości cholesterolu LDL‑C. 31,32 Do‑ stępne badania wskazują, że bezpośrednia metoda pomiaru LDL‑C wydaje się być po‑ równywalna do metody Friedewalda i nie jest obarczona ryzykiem błędu w powyższych sy‑ tuacjach, poza hipertriglicerydemią i w przy‑ padku bardzo małych wartości LDL‑C (róż‑ nice mogą wahać się w granicach ±15 mg/dl [±0,4 mmol/l]). 32 W takich przypadkach można zastosować pomiar nie‑HDL‑C oraz apoB. 32 Najnowsze prace wskazują na to, że metoda Martina pomiaru stężenia LDL‑C może oka‑ zać się najskuteczniejszą metodą nieobarczoną powyższymi ograniczeniami, ale wciąż potrze‑ bujemy kolejnych badań do potwierdzenia tych wyników. 33 Ostatnie dane wskazują także, że pomiary parametrów lipidowych na czczo lub nie na czczo są porównywalne co do predyk‑ cji ryzyka sercowo‑naczyniowego, szczególnie odnośnie do TC, LDL‑C oraz HDL‑C. Przyjmo‑ wanie pożywienia ma jednak istotny wpływ na TG, gdyż wyniki są średnio o 27 mg/dl (0,3 mmol/l) wyższe niż w przypadku pomia‑ rów wykonywanych na czczo. 32
6.2. Inne parametry profilu lipidowego
Pomiary stężenia cholesterolu całkowitego właściwie obecnie nie mają znaczenia, stosuje się je jedynie do oceny ryzyka w skali SCORE, do pomiaru cholesterolu nie‑HDL‑C, a w przy‑ padku bardzo dużych wartości, szczególnie >290 mg/dl (7,6 mmol/l), do diagnostyki pa‑ cjentów z hipercholesterolemią rodzinną. 32
Stężenie HDL‑C nie ma obecnie znaczenia co do predykcji ryzyka sercowo‑naczyniowego, a dostępne badania z kwasem nikotynowym (niacyną) czy inhibitorami CETP (cholesteryl ester transfer protein– białka transportującego estry cholesterolu) nie wykazały roli HDL‑C w redukcji ryzyka rezydualnego. 31 Co więcej, badania ostatnich lat wskazują na dużą zło‑ żoność metabolizmu HDL‑C, w tym wpływ zapalenia, stresu oksydacyjnego czy procesu glikacji na funkcjonalność HDL‑C i powsta‑ wanie dysfunkcjonalnego HDL‑C, który może wykazywać właściwości proaterogenne. 34
Oznaczanie TG może mieć duże znaczenie u pacjentów z cukrzycą i zespołem metabolicz‑ nym, w przebiegu którego występuje tzw. atero‑ genna dyslipidemia, charakteryzująca się du‑ żymi wartościami TG, którym towarzyszy małe stężenie HDL‑C oraz duże stężenie małych gęstych LDL – najbardziej aterogennej frakcji LDL‑C. Dostępne badania prospektywne, ge‑ netyczne oraz metaanalizy jednoznacznie wy‑ kazały, że duże stężenie TG jest niezależnym czynnikiem ryzyka wystąpienia incydentów sercowo‑naczyniowych. 32
Z praktycznego (klinicznego) punktu widze‑ nia należy jeszcze szczególną uwagę zwrócić na cholesterol nie‑HDL‑C (wyliczany jako róż‑ nica stężeń TC i HDL‑C), który jest stosowany do oceny całkowitego stężenia lipoprotein ate‑ rogennych w osoczu (cholesterolu VLDL [very low density lipoprotein], remnantów VLDL, lipoprotein o pośredniej gęstości, LDL oraz Lp(a)). Jego oznaczenie nie jest związane z żad‑ nymi dodatkowymi kosztami, a wartości są co najmniej równie predyktywne, jak stężenie LDL‑C. Wydaje się zatem zasadne rekomendo‑ wanie oznaczania nie‑HDL‑C we wszystkich pomiarach profilu lipidowego, a szczególnie u pacjentów dużego i bardzo dużego ryzyka z osiągniętym celem LDL‑C (tab. 7). 32
Ostatnie lata, w tym badania nad inhibitorami PCSK9 (konwertazy proproteinowej subtylizyny/ keksyny typu 9), zwróciły uwagę na szczególną rolę Lp(a) jako niezależnego (od innych czynni‑ ków ryzyka – nadciśnienia tętniczego, LDL‑C, cukrzycy czy palenia papierosów) predyktora ry‑ zyka sercowo‑naczyniowego. Ze względu na fakt, że stężenie Lp(a) jest w dużej mierze genetycznie uwarunkowane, duże stężenia Lp(a) są często spotykane u osób, u których w rodzinie także występowały duże stężenia tego parametru lipi‑ dowego, które nierzadko kończyły się wczesnym incydentem sercowo‑naczyniowym lub zgonem z przyczyn sercowo‑naczyniowych. 35,36 Dlatego oznaczanie Lp(a) zawsze powinniśmy rozważyć u osób objawowych bez innych czynników ry‑ zyka z wywiadem rodzinnym wczesnej choroby sercowo‑naczyniowej pochodzenia miażdżyco‑
Tabela 7. Rekomendacje dotyczące oznaczania parametrów profilu lipidowego jako celów leczenia w prewencji choroby niedokrwiennej serca
wego oraz u pacjentów z dużym ryzykiem serco‑ wo‑naczyniowym (tab. 8). Każdą wartość Lp(a) >80. percentyla (50 mg/dl) należy uznać jako istotny czynnik ryzyka sercowo‑naczyniowego. 32
Tabela 8. Osoby, u których należy rozważyć oznaczenie/monitorowanie stężenia Lp(a)
Do zapamiętania
* Metody Friedewalda do oznaczania LDL‑C nie nale‑ ży stosować przy stężeniu TG powyżej 400 mg/dl (>4,5 mmol/l) oraz w przypadku małych wartości cho‑ lesterolu LDL (≤100 mg/dl [2,6 mmol/l]).
* Pomiary parametrów lipidowych na czczo lub nie na czczo są porównywalne, szczególnie odnośnie do TC, LDL‑C oraz HDL‑C. Przyjmowanie pożywienia ma jednak istotny wpływ na TG, gdyż wyniki są średnio o 27 mg/dl (0,3 mmol/l) wyższe niż w przypadku pomiarów wyko‑ nywanych na czczo.
* Oznaczanie TG może mieć bardzo duże znaczenie u pa‑ cjentów z cukrzycą i/lub zespołem metabolicznym, w prze‑ biegu którego występuje tzw. aterogenna dyslipidemia.
Rekomendacje
* LDL‑C jest rekomendowany jako najważ‑ niejszy cel leczenia, oznaczenie cholesterolu nie‑HDL‑C należy rozważyć jako drugorzędo‑ wy cel terapii.
* HDL‑C nie jest rekomendowany jako cel terapii.
* Oznaczenie Lp(a) należy zawsze rozwa‑ żyć u pacjentów z przedwczesną chorobą sercowo‑naczyniową (nierzadko bez innych czynników ryzyka sercowo‑naczyniowego) i/lub z wywiadem rodzinnym choroby serco‑ wo‑naczyniowej.
7. Cele leczenia zaburzeń lipidowych (docelowe wartości w zależności od ryzyka)
Najważniejsze jest osiągnięcie celu terapeu‑ tycznego dla LDL‑C. 32 Wynika to z kilku od dawna dobrze ustalonych faktów. Po pierw‑ sze, w badaniach epidemiologicznych mię‑ dzypopulacyjnych i wewnątrzpopulacyjnych istnieje bezpośredni proporcjonalny związek pomiędzy stężeniem tej lipoproteiny a ryzy‑ kiem wystąpienia epizodów sercowo‑naczy‑ niowych, przede wszystkim wieńcowych. 6,32 Po drugie, obserwacje kliniczne wykazują, że osoby z dużymi stężeniami LDL‑C mają duże ryzyko wystąpienia przedwczesnych chorób sercowo‑naczyniowych. 6 Przykładem jest ge‑ netycznie uwarunkowana hipercholesterole‑ mia rodzinna. 2 Po trzecie, indukując hipercho‑ lesterolemię dietą bogatą w cholesterol, można wywołać miażdżycę u królików. Po czwarte, cholesterol w blaszkach miażdżycowych po‑ chodzi z lipoproteiny LDL. 37 Wreszcie po pią‑ te, zmniejszenie stężenia LDL‑C powoduje
proporcjonalną redukcję ryzyka wystąpienia choroby sercowo‑naczyniowej, co wykazano w licznych badaniach ze statynami. 6,31,32 Ta ostatnia obserwacja zamyka ostatecznie teorię na temat przyczynowo‑skutkowej roli LDL‑C w rozwoju miażdżycy.
Cel terapeutyczny dla LDL‑C zależy od in‑ dywidualnego ryzyka zgonu z powodu choroby sercowo‑naczyniowej w ciągu 10 lat (tab. 9). 6,32 Im większe ryzyko, tym mniejsze powinno być stężenie LDL‑C (zgodnie z teorią: the lower the better).
Nie ma danych, że małe stężenie LDL‑C (nawet wartości <25 mg/dl [0,6 mmol/l]) jest szkodliwe. Należy także zdecydowanie podkre‑ ślić, że po osiągnięciu celu terapeutycznego dla LDL‑C kontynuuje się leczenie tymi samymi dawkami statyn. 6,32 Dostępne dane wskazu‑ ją bowiem, że wówczas nadal zmniejszamy ryzyko wystąpienia incydentów sercowo‑na‑ czyniowych, a odstawienie lub zmniejszenie dawki statyny po osiągnięciu celu może wią‑ zać się z niestabilnością blaszki miażdżycowej i zwiększonym ryzykiem wystąpienia zdarze‑ nia sercowo‑naczyniowego. 6,32,37
Stężenie cholesterolu nie‑HDL‑C i/lub apoB może być drugorzędowym celem terapii, szcze‑
gólnie u pacjentów z dużym stężeniem TG. 6,32 Nie‑HDL‑C jest to miernik zawartości choleste‑ rolu łącznie we wszystkich lipoproteinach ate‑ rogennych, tj. LDL, VLDL i tzw. remnantach. Remnanty są częściowo skatabolizowanymi lipoproteinami transportującymi TG, tj. VLDL i chylomikrony, i proporcjonalnie mają większą od nich zawartość cholesterolu. 32 Remnanty odgrywają w rozwoju miażdżycy podobną rolę jak cząsteczki LDL‑C. 32 Ich stężenie może być zwiększone w mieszanej hiperlipidemii, cu‑ krzycy, zespole metabolicznym i przewlekłej chorobie nerek. ApoB jest miernikiem liczby cząsteczek lipoprotein aterogennych. Każda cząsteczka LDL, VLDL i remnantów zawiera cząsteczkę apoB. Jednakże eksperci Europej‑ skiego Towarzystwa Kardiologicznego (Euro‑ pean Society of Cardiology – ESC) i innych towarzystw opracowujący ostatnie wytyczne dotyczące prewencji chorób sercowo‑naczy‑ niowych, jak również autorzy wytycznych ESC i Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowe‑ go (European Atherosclerosis Society – EAS) na temat postępowania w dyslipidemii uznali, że nie ma wystarczających dowodów, że apoB jest lepszym czynnikiem prognostycznym ry‑ zyka niż LDL‑C (czy nie‑HDL‑C). 6,32
* Patrz: rozdział 6 + nie‑HDL‑C dotyczy pacjentów ze zwiększonym stężeniem TG, dlatego ocena tego parametru lipidowego powinna być brana pod uwagę w cukrzycy, zespole metabolicznym lub przewlekłej chorobie nerek, gdy tym chorobom towarzyszy hipertriglicerydemia.
** Nie należy do rutynowych oznaczeń w praktyce lekarza rodzinnego.
Z badań obserwacyjnych wynika, że hipertri‑ glicerydemia jest niezależnym czynnikiem ry‑ zyka choroby sercowo‑naczyniowej (słabszym niż hipercholesterolemia), ale nie ma celów te‑ rapeutycznych dla tego lipidu z powodu braku dowodów z badań klinicznych z randomizacją, które pozwoliłyby je ustalić. 32,38 Jednak stę‑ żenia TG na czczo >150 mg/dl (>1,7 mmol/l) uznaje się nadal za marker zwiększonego ryzy‑ ka, a wartość >200 mg/dl (>2,3 mmol/l), przy leczeniu statynami, za wskazanie do rozważe‑ nia dodatkowej terapii fenofibratem. 32,38
Małe stężenie HDL‑C jest czynnikiem ry‑ zyka choroby niedokrwiennej serca w bada‑ niach obserwacyjnych. Jednak nie do końca rozstrzygnięto, czy jest to czynnik przyczyno‑ wy. 34 W dotychczasowych badaniach z lekami zwiększającymi stężenie HDL‑C nie obserwowa‑ no redukcji ryzyka wystąpienia epizodów ser‑ cowo‑naczyniowych. 6,26,32 Dlatego też HDL‑C nie jest celem terapii, ale na podstawie danych z badań epidemiologicznych stężenia HDL <40 mg/dl (<1,0 mmol/l) u mężczyzn i <45 mg/dl (1,2 mmol/l) u kobiet można brać pod uwagę jako markery zwiększonego ryzyka. 6,32
Rekomendacje
* Najważniejszym celem leczenia zaburzeń lipidowych jest redukcja stężenia LDL‑C.
* Cele terapeutyczne zależą od ryzyka epizodu sercowo‑naczyniowego. Im większe ryzyko, tym mniejsze powinno być stężenie LDL‑C (patrz: tab. 9).
* Po osiągnięciu docelowego stężenia LDL‑C należy kontynuować terapię tymi samymi dawkami statyny.
* W prewencji pierwotnej do oceny ryzyka służy skala Pol‑SCORE (patrz: rozdział 5) z wy‑ jątkiem osób: (a) po przebytym incydencie sercowo‑naczyniowym, (b) z miażdżycą tętnic obwodowych, (c) z obecnymi w tętnicach szyj‑ nych blaszkami miażdżycowymi, (d) z ciężkim nadciśnieniem tętniczym, (e) z podejrzeniem hipercholesterolemii pierwotnej, (f) z cukrzy‑ cą, (g) z przewlekłą chorobą nerek. U takich pacjentów niezależnie od płci i wieku ryzyko jest bardzo duże lub duże i do jego oceny nie należy korzystać z tabeli Pol‑SCORE.
8. Ryzyko rezydualne
Ryzyko rezydualne (resztkowe) to prawdopodo‑ bieństwo wystąpienia niepomyślnych zdarzeń, jakie wciąż pozostaje pomimo wdrożenia dzia‑ łań zmierzających do ich zminimalizowania. W odniesieniu do chorób układu krążenia dzia‑ łania zmniejszające ryzyko wystąpienia zgonu i chorób polegają na kontroli modyfikowalnych czynników rozwoju miażdżycy. Tak więc ry‑ zyko rezydualne u pacjenta z dyslipidemią to ryzyko zgonu, zawału serca i udaru mózgu, jakie istnieje u pacjenta pomimo prowadzonego leczenia dyslipidemii i osiągniętych celów tera‑ peutycznych (np. dla LDL‑C) w tym zakresie. 39 Dostępne badania dotyczące statyn pokazują, że średnie zmniejszenie stężenia LDL‑C o 28% powoduje 31% redukcję ryzyka względnego, co pozostawia ryzyko rezydualne na poziomie 69%, a więc jest ono większe niż to wyelimino‑ wane w wyniku leczenia. 40
Kluczowe znaczenie w zapobieganiu cho‑ robom układu krążenia i leczeniu zaburzeń lipidowych mają leki modyfikujące stężenia lipidów, ze statynami na czele, które wykaza‑ ły dużą skuteczność w tym zakresie. Jednak nawet u osób, u których w wyniku intensywne‑ go leczenia statynami uzyskano zmniejszenie stężenia LDL‑C do docelowego poziomu, ry‑ zyko nadal istnieje. 41 U niektórych pacjentów ryzyko rezydualne można byłoby zmniejszyć w wyniku wcześniejszego rozpoczęcia lecze‑ nia statynami, u innych w wyniku bardziej intensywnej terapii, u jeszcze innych w wy‑ niku leczenia skojarzonego. Stąd rola lekarza rodzinnego we wczesnym rozpoznawaniu za‑ burzeń lipidowych oraz wdrażaniu zmian stylu życia i optymalizacji farmakoterapii. Inne zi‑ dentyfikowane czynniki ryzyka, takie jak pale‑ nie tytoniu, nadmierna konsumpcja alkoholu, nadciśnienie tętnicze, zwiększony poziom gli‑ kemii, nadwaga lub otyłość, mała aktywność fizyczna, również wymagają wdrożenia odpo‑ wiedniego postępowania. 42 Zmniejszanie ryzy‑ ka rezydualnego jest prawdopodobnie możliwe także poprzez wpływ na czynniki psychologicz‑ ne (np. zmniejszanie stresu, leczenie depresji), społeczne (np. pomoc w uzyskaniu wsparcia i zapobieganiu izolacji) i środowiskowe (popra‑
wa warunków życia i pracy). Rolę w jego ogra‑ niczaniu odgrywa personel medyczny, jakość zapewnianej opieki medycznej, organizacja systemu ochrony zdrowia oraz realizowana polityka zdrowotna. 40
Inicjatywy międzynarodowe podkreślają, że w praktyce lekarza rodzinnego należy zwrócić większą uwagę na aterogenną dyslipidemię (zwiększone stężenie TG i LDL‑C, małe stężenie HDL‑C), występującą u pacjentów z cukrzycą i zespołem metabolicznym. Jest ona często nie‑ rozpoznawana i nieleczona, przez co możliwa do uzyskania redukcja ryzyka nie jest osiąga‑ na. 43 Dotychczasowe badania kliniczne z ran‑ domizacją dotyczące fibratów i kwasu nikotyno‑ wego nie potwierdzają wprawdzie zmniejszenia ryzyka rezydualnego związanego ze zmniejsze‑ niem TG i zwiększeniem HDL‑C. Jedynym le‑ kiem, dla którego potwierdzono zmniejszanie ryzyka rezydualnego (o 6%) związane z dodat‑ kową redukcją LDL‑C, jest ezetymib w skoja‑ rzeniu z simwastatyną. 44 Nadal trwają badania z inhibitorami CEPT (anacetrapibem) oraz ba‑ dania inhibitorów PCSK9 (ewolokumab, aliro‑ kumab). 41
Do zapamiętania
* W odniesieniu do dyslipidemii, szczególnie u osób z rozpoznaną chorobą serca oraz z grup dużego ryzyka, w celu zmniejszenia ryzyka rezydualnego, obok statyn można rozważyć też inne leki hipolipemizujące (dodat‑ kowo zmniejszające stężenie LDL‑C i obniżające poziom TG) oraz stosować leczenie skojarzone.
* Ryzyko rezydualne u pacjentów, którzy osiągnęli doce‑ lowe wartości LDL‑C, wynika między innymi z ryzyka zależnego od nadciśnienia tętniczego, hiperglikemii, chorób zapalnych i niewłaściwego stylu życia. Dlatego należy wdrażać celowane postępowanie, obejmujące także wyżej wymienione zaburzenia.
9. Niefarmakologiczne zapobieganie i leczenie zaburzeń lipidowych
Jednym z głównych celów definiowanego przez ESC postępowania w ograniczaniu ryzyka ser‑ cowo‑naczyniowego jest walka z dyslipidemią. Celem nadrzędnym w tej walce jest redukcja stężeń najbardziej aterogennej frakcji choleste‑ rolu, jaką jest LDL‑C. Według aktualnych wy‑ tycznych po oszacowaniu ryzyka sercowo‑na‑ czyniowego pacjenta oraz oznaczeniu pełnego lipidogramu należy wybrać zalecaną dla da‑ nej grupy pacjentów strategię postępowania. W wytycznych Europejskiego Towarzystwa Prewencji Sercowo‑Naczyniowej i Rehabilitacji (European Association for Cardiovascular Pre‑ vention and Rehabilitation – EACPR) z czerwca 2016 roku 6 u wszystkich pacjentów zaleca się modyfikację stylu życia, a stosowanie leków hipolipemizujących jedynie w wybranych sytu‑ acjach klinicznych. Podobne zalecenia sformu‑ łowano w wytycznych ESC/EAS dotyczących leczenia dyslipidemii, z sierpnia 2016 roku. 32 Podsumowanie wpływu modyfikacji niefarma‑ kologicznych na poszczególne frakcje lipopro‑ tein przedstawiono w tabeli 10.
9.1. Wpływ na TC i LDL‑C
Największy wpływ na redukcję TC oraz LDL‑C ma zmniejszenie spożycia tłuszczów nasyconych (sa‑ turated fatty acids– SFA) oraz tłuszczów trans. 6,45 Porównywalny wpływ na stężenia TC oraz LDL‑C ma stosowanie żywności funkcjonalnej zawie‑ rającej fitosterole. 6,32 W przypadku zamiany 1% energii płynącej z SFA na energię z jednonienasy‑ conych kwasów tłuszczowych (monounsaturated fatty acids– MUFA) można zredukować stężenia osoczowe LDL o 1,6 mg/dl, a zamianą na ener‑ gię z wielonienasyconych kwasów tłuszczowych (polyunsaturated fatty acids– PUFA) uzyskuje się redukcję LDL‑C o 2 mg/dl. Zamiana SFA na wę‑ glowodany przekłada się na najmniejszą redukcję stężenia LDL‑C o 1,2 mg/dl. 6,32 W przypadku zamiany pokarmów bogatych w SFA na pokar‑ my bogate w węglowodany warto wybierać pro‑ dukty obfitujące w błonnik. Aktywnie bowiem redukuje on wchłanianie jelitowe tłuszczów, a dodatkowo większość produktów roślinnych
* A, B, C – oznaczają poziom wiarygodności danych. Siłę wpływu danej interwencji oznaczono „+" lub „–" w następujący sposób: +++ zauważalny wpływ, ++ mniej wyrażony wpływ, + niewielki wpływ oraz – brak wpływu.
bogatych w błonnik charakteryzuje się małą gęstością energetyczną, co pozwala na łatwiej‑ sze utrzymanie bilansu kalorycznego. Redukcja masy ciała, podobnie jak aktywność fizyczna, nie przekładają się znacząco na redukcję stężenia LDL‑C (każde utracone 10 kg redukuje LDL‑C o 8 mg/dl), natomiast zarówno nadwaga, jak i mała aktywność fizyczna są niezależnymi czyn‑ nikami ryzyka chorób sercowo‑naczyniowych; co więcej, modyfikacja w tym zakresie istotnie wpływa na redukcję TG oraz zwiększenie stęże‑ nia HDL‑C. 6,32
prawidłowej masy ciała jest utrudnione przez nadpodaż kalorii zawartych w alkoholu. Alko‑ hol spożywany w nadmiarze (ponad 10–30 g/d) istotnie zwiększa stężenie TG. 6,32,45 Zamiana SFA na nienasycone kwasy tłuszczowe istotnie poprawia insulinowrażliwość. Niestety dieta oparta o produkty naturalne rzadko pozwala na wystarczającą ich podaż, więc dopuszcza się suplementację ω‑3 PUFA. 45
9.2. Wpływ na TG
W przypadku interwencji mającej na celu re‑ dukcję TG największą rolę odgrywa zmniejsze‑ nie masy ciała, minimalizacja spożycia alkoho‑ lu oraz zmniejszenie spożycia cukrów prostych, a także regularna aktywność fizyczna. 6 Re‑ dukcja masy ciała poprawia insulinowrażli‑ wość tkanek, co bezpośrednio przekłada się na stężenia osoczowe TG. Czasami osiągnięcie
Stężenie TG jest ponadto ściśle powiązane z zaburzonym metabolizmem węglowodanów. Nadmierna podaż cukrów prostych istotnie przekłada się na zwiększenie stężeń TG. Naj‑ lepsze efekty w redukcji tej frakcji osiąga się, stosując produkty spożywcze o niskim indek‑ sie glikemicznym (np. surowe owoce, warzywa, grube kasze, otręby owsiane, twarogi, ryby). Indeks glikemiczny pozwala na identyfikację i odróżnienie pokarmów o szybkim profilu wchłaniania glukozy do osocza od tych pro‑ duktów, z których węglowodany wchłaniają się powoli. Błonnik zawarty w produktach ro‑ ślinnych pozwala obniżyć indeks glikemiczny
produktów spożywczych poprzez absorpcję glukozy i stopniowe uwalnianie jej w trakcie pasażu jelitowego. 6,45
9.3. Wpływ na HDL‑C
Lipoproteiny o dużej gęstości o prawidłowej funkcjonalności mają właściwości protekcyjne w zakresie aterogenezy. Niestety próby farma‑ kologiczne zwiększenia stężeń tych lipoprotein nie przyniosły zadowalających efektów w zakre‑ sie zmniejszenia ryzyka sercowo‑naczyniowego, dlatego dziś dysponujemy jedynie narzędziami z zakresu medycyny behawioralnej. 34,45 Najsil‑ niej wyrażone zwiększenie HDL‑C można za‑ obserwować po redukcji zawartości tłuszczów trans w diecie; co więcej, tłuszcze nienasyco‑ ne trans powodują zwiększenie stężeń LDL‑C. Zwiększenie HDL‑C obserwuje się po wzroście spożycia SFA. Niestety zwiększenie to połączo‑ ne jest ze zwiększeniem LDL‑C, co w rezultacie nie przekłada się na korzystny efekt w zakresie minimalizacji ryzyka sercowo‑naczyniowego. Należy podkreślić, iż zamiana energii spoży‑ wanej z tłuszczów na tę pochodzącą z węglo‑ wodanów prostych powoduje redukcję stężeń HDL‑C. Efektu takiego nie zaobserwowano jednak przy zamianie energii na węglowodany złożone i pokarmy bogate w błonnik (o niskim indeksie glikemicznym). 6,32
Jednym z indukujących stężenia HDL‑C elementów nawyków żywieniowych jest spo‑ żywanie alkoholu. Należy jednak pamiętać, iż dotyczy to wyłącznie spożycia alkoholu w daw‑ kach umiarkowanych (do 30 g/d u mężczyzn oraz do 20 g/d u kobiet), a jego nadużywanie jest jednym z czynników ryzyka wielu chorób. W związku z ryzykiem uzależnienia oraz szko‑ dliwością alkoholu nie powinno się zalecać jego spożywania pacjentom. Korzystne na stężenia HDL‑C działanie ma również redukcja masy ciała. Każdy 1 kg utraconej masy ciała prze‑ kłada się na około 0,4 mg/dl zwiększenie stę‑ żeń HDL‑C. Taki efekt zaobserwowano także, stosując aerobową aktywność fizyczną. Każde spalone 1000 kcal przekłada się na zwiększe‑ nie stężeń HDL‑C o około 3 mg/dl. 32,45
9.4. Znaczenie nutraceutyków i żywności modyfikowanej
Żywność funkcjonalna
Żywność funkcjonalna ma potencjalnie istot‑ ne czynnościowo działanie, mające na celu wspomaganie osiągania celów terapeutycz‑ nych w zakresie stężeń TC oraz poszczegól‑ nych frakcji. Obecnie najlepiej przebadane oraz najsilniej działające są produkty spo‑ żywcze zawierające fitosterole. Poniżej przed‑ stawiamy tylko kilka wybranych nutraceuty‑ ków z udokumentowanymi właściwościami hipolipemizującymi.
Fitosterole i stanole
Głównymi fitosterolami są: sitosterol, kamap‑ sterol i stigmasterol. Występują one naturalnie w tłuszczach roślinnych, warzywach, świeżych owocach, produktach pełnoziarnistych oraz roślinach strączkowych. 6,32 Obecnie dodawane są do niektórych margaryn i jogurtów. Dzienne spożycie 2 g fitosteroli lub stanoli (syntetyzo‑ wane ze steroli roślinnych; naturalnie wystę‑ pują w owocach, orzechach, zbożach i olejach roślinnych) przekłada się na zmniejszenie stę‑ żenia LDL‑C i TC o około 7–10%. 6,46
MUFA oraz PUFA
Na szczególną uwagę w tej grupie zasługu‑ ją kwasy ω‑3. Ich spożywanie w ilości około 2–3 g/d przekłada się na redukcję TG o około 25–30%. 32,45 Taka suplementacja może jednak przełożyć się tylko na niewielkie (ok. 5%) zwięk‑ szenie stężeń LDL‑C. Stosowanie ω‑3 PUFA zalecane jest w leczeniu hipertriglicerydemii u pacjentów z bardzo dużymi stężeniami TG jako adiuwant do leczenia farmakologicznego.
Czerwony ryż drożdżowy
Mechanizm działania zawartych w fermento‑ wanym ryżu barwników jest identyczny jak mechanizm działania statyn. Wynika to z fak‑ tu, iż zawarta w nim monakolina K jest czą‑ steczką identyczną z lowastatyną. 45 Należy jed‑ nak pamiętać, iż dostępne na rynku produkty zawierające monakolinę K mogą różnić się co do dawki, co będzie przekładało się na siłę działania. Produkty te jednak mogą stanowić
dobre rozwiązanie dla pacjentów we wczesnej (farmako)terapii dyslipidemii u pacjentów nie‑ kwalifikujących się do leczenia statynami.
9.5. Znaczenie zdrowego stylu życia
Jednymi z częstszych szeroko rozpowszechnio‑ nych w polskiej populacji czynników ryzyka dyslipidemii są nawaga i otyłość. 1,11 Postuluje się zatem, aby dążenie do prawidłowej masy ciała (wskaźnik masy ciała [body mass in‑ dex– BMI] 18,5–24,9 kg/m 2 ) stanowiło jeden z elementów walki o prawidłowe stężenia li‑ poprotein. 6 Poza wartościami BMI ważny jest obwód pasa pacjenta. Zwiększone obwody pasa (mężczyźni ≥94 cm; kobiety ≥80 cm), niezależ‑ ne od prawidłowych wartości BMI, determinu‑ ją większe ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia.
Budowanie nawyków żywieniowych powin‑ no opierać się nie tylko o prawidłowe bilan‑ sowanie podaży i wydatkowanie kalorii, ale również o zapewnienie odpowiednich propor‑ cji podstawowych składników żywieniowych. Kwasy tłuszczowe nie powinny przekraczać 30% podaży energetycznej, a SFA nie powin‑ no przekraczać 10% całkowitej podaży energii u osób bez dyslipidemii; u osób z zaburzeniami lipidowymi należy ograniczyć podaż w SFA die‑ cie do maksymalnie 7%. 6 Optymalnie należy dążyć do zamiany SFA na MUFA oraz PUFA w codziennej diecie. Udaje się to, stosując diety oparte o produkty roślinne. Takie budowanie nawyków żywieniowych jest spójne z najnow‑ szą piramidą żywienia proponowaną przez Światową Organizację Zdrowia (World Health Organization – WHO). Budowanie nawyków żywieniowych w oparciu o produkty roślinne pozwala również na podaż dużej ilości błon‑ nika w diecie oraz redukcję spożycia cukrów prostych. Węglowodany złożone powinny sta‑ nowić nawet 55% całej podaży energetycznej. W obrębie węglowodanów powinny dominować cukry złożone, a cukry proste (mono- i disa‑ charydy) nie powinny przekraczać 10% podaży energetycznej. 6
Medycyna stylu życia jest jednym z najważ‑ niejszych elementów prewencji i leczenia zabu‑ rzeń lipidowych. Największą rolę w tym zakre‑
sie odgrywają modyfikacje nawyków żywienio‑ wych, aktywność fizyczna oraz suplementacja żywności funkcjonalnej. Wobec obecnych wy‑ tycznych, zmiana stylu życia powinna być pro‑ pagowana w każdej grupie pacjentów 6,32 jako stały i nieodłączny element leczenia zaburzeń lipidowych.
Rekomendacje
* Modyfikacje niefarmakologiczne są zalecane u wszystkich pacjentów z dyslipidemią.
* Spożycie nasyconych kwasów tłuszczowych należy zmniejszyć do <10% dostarczanej energii, a u osób z dyslipidemią do <7%.
* Kwasy tłuszczowe trans‑nienasycone pocho‑ dzenia naturalnego powinny dostarczać <1% spożywanych kalorii. Nie należy spożywać trans‑nienasyconych kwasów tłuszczowych pochodzenia przemysłowego.
* Dzienne spożycie owoców powinno wynosić co najmniej 200 g.
* Dzienne spożycie warzyw powinno wynosić co najmniej 200 g.
* Ryby należy spożywać co najmniej 1–2 razy w tygodniu.
* Należy zalecać prowadzenie regularnej (co najmniej 4–5 razy w tygodniu) aktywności fizycznej: co najmniej 150 minut tygodniowo wysiłku o umiarkowanej intensywności lub co najmniej 75 minut tygodniowo wysiłku o dużej intensywności.
10. Leczenie farmakologiczne dyslipidemii
10.1. Statyny
Historia leków hipolipemizujących, mechanizm działania, stosowanie, działania niepożądane i efekty kliniczne, w tym statyn, zostały niedaw‑ no szczegółowo opisane. 46 Statyny są obecne w praktyce klinicznej od 30 lat. Aktualnie sto‑ suje się przede wszystkim dwa najsilniejsze leki z tej grupy, tj. atorwastatynę i rozuwastatynę. Statyny hamują reduktazę hydroksymetyloglu‑ tarylo‑koenzymu A (HMG‑CoA), która jest klu‑ czowym enzymem w syntezie cholesterolu w he‑ patocytach, czego następstwem jest nasilenie aktywności receptorów LDL na tych komórkach i zwiększenie klirensu lipoprotein zawierających apolipoproteinę B‑100, tj. LDL oraz remnantów VLDL (w tym IDL – intermediate density lipo‑ protein). W badaniach porównawczych ator‑ wastatyna i rozuwastatyna w dawce 10 mg/d po 6 tygodniach leczenia zmniejszyły stężenie LDL‑C odpowiednio o 36,8% i 45,8%, w dawce 20 mg/d o 42% i 52,4%, a w dawce 40 mg/d o 47,8% i 55%. 47 Statyny umiarkowanie zmniej‑ szają stężenie TG. Atorwastatyna w dawkach 10 mg/d, 20 mg/d i 40 mg/d odpowiednio o 20%, 22,6% i 26,8%, natomiast rozuwastatyna w tych samych dawkach odpowiednio o 19,8%, 23,7%, 26,1%. Te dwie statyny mają największe zasto‑ sowanie ze względu na osiągnięcie celu terapeu‑ tycznego dla LDL‑C. Natomiast ich znaczenie w poszczególnych grupach pacjentów jest różne, np. bezpieczną statyną u chorych z przewlekłą niewydolnością nerek jest atorwastatyna, nato‑ miast u osób starszych rozuwastatyna w umiar‑ kowanych dawkach, której profil bezpieczeństwa jest w tej grupie najwyższy. 5
Osiąganie celów terapeutycznych dla LDL‑C zależy od jego wyjściowego stężenia, siły staty‑ ny i dawki. Podwajając dawkę leku, uzyskuje się dodatkowe zmniejszenie stężenia tego lipi‑ du tylko o 6%. Sądzi się, że ten stosunkowo mały dodatkowy efekt hipolipemizujący spo‑ wodowany jest zwiększeniem aktywności pro‑ proteinowej konwertazy subtilizyny/keksyny 9 (PCSK 9) podczas leczenia statyną (mechanizm zwrotny związany ze zmniejszeniem stężenia
LDL‑C i zwiększeniem liczby receptorów LDL na powierzchni hepatocyta). Enzym ten roz‑ kłada receptory LDL w lizosomach hepatocy‑ tów i wobec tego po wprowadzeniu cząsteczek LDL‑C do wnętrza komórek wątroby nie wra‑ cają one do błony komórkowej, aby przyłączyć kolejne lipoproteiny. 31,32
Objawy niepożądane statyn dotyczą przede wszystkim miotoksyczności i występowania nowych przypadków cukrzycy (patrz: rozdział 13). 5,48 Najczęstszą przyczyną odstąpienia od terapii są dolegliwości mięśniowe. Są to bóle od lekkich do ciężkich, sztywność mięśni, tkliwość, skurcze i osłabienie siły mięśniowej. Może im towarzyszyć bądź nie zwiększenie ak‑ tywności kinazy kreatynowej (creatine kinase – CK). Czynnikami predysponującymi do wystą‑ pienia miopatii są między innymi: wiek powyżej 75 lat, płeć żeńska, upośledzenie funkcji nerek lub wątroby, niedoczynność tarczycy, naduży‑ wanie alkoholu, nadmierny wysiłek fizyczny, podatność genetyczna, okres okołooperacyjny i jednoczesne zastosowanie leków wpływają‑ cych hamująco na metabolizm statyn, np. kla‑ rytromycyny, erytromycyny, azolowych leków przeciwgrzybiczych, diltiazemu, werapamilu, amiodaronu, fibratów (szczególnie gemfibrozy‑ lu), cyklosporyny, klopidogrelu, sulfonamidów i sfermentowanego czerwonego ryżu. 5,32 Staty‑ ny mogą wykazywać właściwości diabetogenne, jednak pomimo wystąpienia zaburzeń węglowo‑ danowych/cukrzycy nie przerywa się leczenia statyną ze względu na przewagę korzyści w po‑ staci redukcji ryzyka sercowo‑naczyniowego. Postępowanie sprowadza się do zastosowania diety hipoglikemizującej, redukcji masy ciała, jeśli jest nadmierna, i ewentualnego zastoso‑ wania leków przeciwcukrzycowych. 32
Statyny w licznych badaniach klinicznych z randomizacją dostarczyły silnych dowodów na dużą skuteczność w prewencji pierwot‑ nej i wtórnej choroby sercowo‑naczyniowej. Im mniejsze stężenie LDL‑C osiągnięto, tym mniejsze było ryzyko wystąpienia epizodów sercowo‑naczyniowych. Zależność taką ja‑ sno potwierdzono w metaanalizie 26 badań klinicznych z randomizacją ze statynami. 49 W 21 badaniach (statyna vs. inna interwencja, głównie placebo) z udziałem 126 526 pacjentów
stwierdzono, że zmniejszenie stężenia LDL‑C o 1 mmol/l (~40 mg/dl) powoduje znamien‑ ną redukcję epizodów sercowo‑naczyniowych o 21%. Z tej samej pracy wynika, że intensyw‑ na terapia statynowa, w porównaniu z umiar‑ kowaną (5 badań z udziałem 39 612 pacjentów), łączy się ze znamiennym zmniejszeniem wy‑ stępowania epizodów sercowo‑naczyniowych o 28% w przeliczeniu na 1 mmol/l redukcji LDL‑C (~40 mg/dl). Terapia statynami zmniej‑ sza występowanie udarów mózgu, zgonów wieńcowych i zgonów ogółem. 49
Do zapamiętania
* Statyny są lekami pierwszego rzutu w leczeniu hiper‑ cholesterolemii i spośród leków hipolipemizujących mają najlepiej udokumentowaną skuteczność w prewencji pierwotnej i wtórnej chorób sercowo‑naczyniowych.
* Ze względu na konieczność osiągania celu terapeutycz‑ nego dla LDL‑C obecnie największe zastosowanie mają atorwastatyna i rozuwastatyna.
* W czasie terapii należy zwracać uwagę na zgłaszane przez pacjenta działania niepożądane, głównie mię‑ śniowe, i w razie ich wystąpienia postępować zgodnie z rekomendacjami (patrz: rozdział 13).
10.2. Fibraty
Niedawno w polskiej literaturze medycznej opi‑ sano szczegółowo mechanizm działania, wska‑ zania terapeutyczne, działania niepożądane i skutki kliniczne fibratów. 46 Mechanizm dzia‑ łania fibratów zależy od aktywacji czynników transkrypcyjnych zwanych receptorami alfa aktywowanymi przez proliferatory peroksyso‑ mów – PPARα. 38 Fibraty są ligandami PPARα i proliferatorami peroksysomów. Poprzez ak‑ tywację PPARα leki te wpływają na ekspresję kluczowych genów kodujących białka biorące udział w metabolizmie lipidów. Redukcja stę‑ żenia TG związana jest z aktywacją enzymów oksydacyjnych, które zwiększają utlenianie kwasów tłuszczowych w wątrobie, co w kon‑ sekwencji zmniejsza syntezę tych lipidów, oraz z nasileniem aktywności lipazy lipoproteino‑ wej – enzymu na śródbłonku naczyniowym, który powoduje hydrolizę TG, a więc ich kata‑ bolizm. Fibraty powodują zwiększenie syntezy apolipoprotein AI i AII, dwóch białek występu‑ jących w HDL‑C. 38,46
Fibraty zmniejszają stężenie TG o 25–50% i zwiększają HDL‑C o 10–25%. Obecnie znajdu‑ ją zastosowanie głównie w hipertriglicerydemii. W przypadku ciężkiej hipertriglicerydemii far‑ makoterapię należy rozpocząć od fibratu, aby szybko zmniejszyć stężenie tego lipidu w suro‑ wicy, gdyż jest ona czynnikiem ryzyka ostrego zapalenia trzustki (OZT); 32,46 spośród fibratów polecany jest fenofibrat. Najnowsze wytyczne ESC/EAS 2016 dotyczące postępowania w dys‑ lipidemii dopuszczają rozważenie terapii sko‑ jarzonej statyna plus fenofibrat, gdy w czasie leczenia statyną stężenie TG pozostaje wciąż >200 mg/dl (>2,3 mmol/l). 6,32
Działania niepożądane fibratów są na ogół umiarkowane i rzadko spotykane. Opisywa‑ no miopatię i zwiększenie aktywności amino‑ transferaz. Leki te zwiększają stężenie kreaty‑ niny. Trzeba wiedzieć, że w 60–90% wydalane są przez nerki, co ogranicza ich stosowanie w przewlekłej chorobie nerek. Zaobserwowano także zwiększenie stężenia homocysteiny oraz przypadki ostrego zapalenia trzustki i choroby zatorowo‑zakrzepowej. 46
W dużych badaniach klinicznych z randomi‑ zacją (the Fenofibrate Intervention and Event Lowering in Diabetes – FIELD i Action to Con‑ trol Cardiovascular Risk in Diabetes – ACCORD) u chorych na cukrzycę, którzy przyjmowali feno‑ fibrat, nie zaobserwowano wpływu tego leczenia na ryzyko sercowo‑naczyniowe, w porównaniu z placebo. 50,51 Obserwowano jednak korzyść pod tym względem (redukcja epizodów sercowo‑na‑ czyniowych) w podgrupach pacjentów, którzy mieli aterogenną dyslipidemię (zwiększone stę‑ żenie TG i zmniejszone stężenie HDL‑C). Niestety brak jest dużych badań klinicznych z fibratami wyłącznie u pacjentów z aterogenną dyslipide‑ mią. Trzeba mieć na uwadze, że amerykańska Agencja ds. Żywności i Leków (Food and Drug Administration – FDA) wycofała niedawno swoją aprobatę dla kojarzenia kwasu nikotynowego i fibratów ze statynami, biorąc pod uwagę, że dowody naukowe nie wspierają redukcji ryzyka wystąpienia epizodów sercowo‑naczyniowych w następstwie zmniejszenia stężenia TG lub zwiększenia HDL‑C pod wpływem tych leków.
Do zapamiętania
* Głównym wskazaniem do zastosowania fibratu jest ciężka hipertriglicerydemia. Fibrat jest w tym przypadku lekiem pierwszego rzutu (patrz: rozdział 10.9).
* U pacjentów z hipertriglicerydemią statyny są lekami pierwszego rzutu. Można rozważyć dodanie fibratu do statyny u pacjentów z utrzymującą się hipertrigli‑ cerydemią (TG>200 mg/dl lub 2,3 mmol/l) pomimo leczenia statyną.
10.3. Ezetymib
Ezetymib wybiórczo hamuje absorpcję choleste‑ rolu ze światła jelita cienkiego do enterocytów poprzez selektywne blokowanie białka trans‑ portującego sterole NPC1L1 (Niemanna‑Picka C1). 52 W wyniku zmniejszonego wchłaniania mniej cholesterolu dociera do wątroby. W kon‑ sekwencji dochodzi do zwiększenia ekspresji receptorów LDL na powierzchni hepatocytów, przez co zwiększa się wychwyt przez wątrobę cholesterolu endogennego zawartego w lipopro‑ teinach LDL.
Monoterapia ezetymibem w dawce 10 mg zmniejsza stężenie LDL‑C w zakresie 15– 25%. 53‑55 Obserwuje się jednak dość dużą zmienność osobniczą. Uwarunkowane jest to zmiennością diety (przy diecie wysokochole‑ sterolowej zwiększa się efekt hipolipemizują‑ cy leku) oraz prawdopodobnie zmiennością genów kodujących białko NPC1L1, dlatego też pewna grupa pacjentów może znacznie le‑ piej od innych reagować na leczenie samym ezetymibem. 56 Lek ten zmniejsza stężenie TG o 1,7–9,4% 53,57 i minimalnie zwiększa stężenie HDL‑C o 1,3–6,2%. 58
Skojarzone leczenie ezetymibem i statyną, w wyniku komplementarnego działania, skut‑ kuje większym zmniejszeniem stężenia LDL‑C niż w przypadku zastosowania monoterapii każdym z leków. 59 Ezetymib dołączony do sta‑ tyny powoduje zmniejszenie stężenia LDL‑C o dalsze 15–20%. W opublikowanych badaniach z randomizacją z zastosowaniem ezetymibu udo‑ wodniono wysoką skuteczność hipolipemiczną oraz korzystny profil bezpieczeństwa terapii skojarzonej w grupie pacjentów z pierwotną hipercholesterolemią, 60 niewydolnością nerek, 61
cukrzycą typu 2, 62 zespołem metabolicznym, 63 dużym ryzykiem sercowo‑naczyniowym 64 i ostrym zespołem wieńcowym. 44 We wszyst‑ kich tych badaniach w grupie pacjentów leczo‑ nych terapią skojarzoną znacznie częściej uzy‑ skiwano docelowe, optymalne stężenie LDL‑C, a także większą redukcję stężenia TC, choleste‑ rolu nie‑HDL‑C, TG i apoB w porównaniu z mo‑ noterapią statyną. Dodatkowo wyniki badania IMPROVE‑IT (Improved Reduction of Outcomes: Vytorin Efficacy International Trial) dowiodły, że redukcja LDL‑C z zastosowaniem ezetymi‑ bu istotnie zmniejsza występowanie epizodów sercowo‑naczyniowych. 44
Ezetymib z przewodu pokarmowego wchła‑ nia się szybko, w znacznym stopniu w postaci czynnego farmakologicznie glukuronianiu eze‑ tymibu. Jednoczesne przyjmowanie posiłków nie wpływa w sposób istotny na jego biodostęp‑ ność. Jest metabolizowany w jelicie i wątrobie. Nie jest ani induktorem, ani inhibitorem cyto‑ chromu P‑450, dlatego też nie wchodzi w inte‑ rakcje z lekami metabolizowanymi przez ten cytochrom. Profil stężeń ezetymibu wykazuje kilka szczytów w ciągu doby, co oznacza, że czas podawania nie wpływa na jego aktyw‑ ność. 65 Wydalanie leku w 78% następuje z ka‑ łem, w mniejszym stopniu (11%) z moczem. Pa‑ rametry farmakokinetyczne ezetymibu u osób w podeszłym wieku oraz z niewydolnością ne‑ rek lub łagodną niewydolnością wątroby nie ulegają istotnej zmianie. 65 Przeciwwskazany jest u pacjentów z umiarkowanymi i poważny‑ mi zaburzeniami czynności wątroby. W przeci‑ wieństwie do leków przerywających wchłania‑ nie zwrotne kwasów żółciowych ezetymib nie zaburza wchłaniania witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, hormonu tarczycy, warfaryny i leków β 1 ‑adrenolitycznych. Ezetymib hamuje wchłanianie steroli i stanoli roślinnych, nie powinny być więc stosowane jednocześnie. 32
Do zapamiętania
Ezetymib w monoterapii należy rozważyć u pacjentów, któ‑ rzy nie tolerują statyn oraz w terapii skojarzonej, jeżeli przy maksymalnych tolerowanych dawkach statyn nie udaje się uzyskać docelowego stężenia LDL‑C.
10.4. Inhibitory PCSK9
PCSK9 to białko odpowiedzialne za metabo‑ lizm LDL‑C związany z receptorami dla LDL‑C występującymi we krwi i na powierzchni komó‑ rek wątroby. 66 Białko to przyłącza się do LDLR na powierzchni hepatocyta i wraz z cholestero‑ lem LDL‑C ulega procesowi endocytozy, a na‑ stępnie degradacji kompleksów w lizosomach komórek wątroby. Prowadzi to do zmniejszenia receptorów dla LDL na powierzchni hepatocy‑ tów oraz we krwi, a tym samym do zwiększenia stężenia LDL‑C. 66 Odkrycie tego mechanizmu było przypadkowe i dotyczyło pacjentów z bar‑ dzo dużymi stężeniami LDL‑C i rozpoznaną autosomalnie dominującą hipercholestero‑ lemią (mutacja typu gain of function białka PCSK9) oraz chorych z bardzo niskimi pozio‑ mami LDL‑C (<20 mg/dl) z mutacją typu loss of function, w wyniku której niefunkcjonalne białko PCSK9 nie wiąże się z LDLR, co skut‑ kuje powrotem receptorów na powierzchnię hepatocytów i skuteczną redukcją choleste‑ rolu LDL. 67 Było to podstawą do rozpoczęcia badań nad inhibitorami białka PCSK9 (głównie przeciwciałami monoklonalnymi), które mo‑ głyby wspomóc statyny w skutecznej redukcji LDL‑C. Wiele jest badanych cząsteczek, które wykorzystują wyżej opisany mechanizm, ale najbardziej zaawansowane są badania z dwo‑ ma przeciwciałami monoklonalnymi podawa‑ nymi podskórnie – alirokumabem (program ODYSSEY) oraz ewolokumabem (program PROFICIO). 1 listopada 2016 roku firma Pfizer poinformowała o zakończeniu badań nad bo‑ kocizumabem (badania SPIRE). Obecnie cze‑ kamy na badania oceniające wpływ tej terapii na incydenty sercowo‑naczyniowe (badania typu cardiovascular outcomes trials– CVOT), a pierwszych wyników możemy się spodziewać już w marcu 2017 roku.
Dotychczasowe badania przeprowadzone były w 4 grupach chorych – w grupie pacjentów dużego ryzyka sercowo‑naczyniowego, u pa‑ cjentów z rodzinną hipercholesterolemią oraz nietolerancją statyn, 66 Badania potwierdziły, że leki te bardzo skutecznie redukują stężenie LDL‑C (od 45 do 65% w zależności od grupy pa‑ cjentów, w stosunku do placebo oraz o ok. 35–
45% w porównaniu z leczeniem ezetymibem), pozwalając osiągać cele terapeutyczne w tych grupach pacjentów nawet w przypadku 80– 90% badanych. Co więcej, inhibitory PCSK9 działają skutecznie także na inne parametry profilu lipidowego, skutecznie zmniejszając stężenie nie‑HDL‑C (w stosunku do placebo średnio o ok. 50%), apoB (o ok. 50%), TG (o 15– 20%), Lp(a) (o ok. 25%) oraz zwiększając stę‑ żenia HDL‑C (o 5–10%) i apoAI (o 3–5%). 66,68 Na podstawie badań III fazy z randomizacją, oceniających skuteczność leczenia z zasto‑ sowaniem inhibitorów PCSK9 na parametry profilu lipidowego, leki te (alirokumab i ewolo‑ kumab) zostały zaakceptowane zarówno przez amerykańską FDA, jak i Europejską Agencję Medyczną (European Medicine Agency – EMA) w następujących wskazaniach: do stosowania u dorosłych z pierwotną hipercholesterolemią (rodzinną heterozygotyczną i nierodzinną) lub mieszaną dyslipidemią jako uzupełnienie die‑ ty: (1) w skojarzeniu ze statyną lub statyną i innymi lekami hipolipemizującymi u pacjen‑ tów, u których nie jest możliwe osiągnięcie do‑ celowego stężenia LDL‑C przy zastosowaniu statyny w największej tolerowanej dawce, albo (2) w monoterapii lub w skojarzeniu z innymi lekami hipolipemizującymi u pacjentów nieto‑ lerujących statyn, albo u których stosowanie statyn jest przeciwwskazane. W przypadku ewolokumabu ze względu na prowadzone ba‑ dania u pacjentów z homozygotyczną postacią hipercholesterolemii rodzinnej (badania TAUS‑ SIG i TESLA) lek ten należy rozważyć do sto‑ sowania także w skojarzeniu z innymi lekami hipolipemizującymi u dorosłych i młodzieży w wieku co najmniej 12 lat z homozygotycz‑ ną postacią FH. 69 Leki te są już refundowane w wielu krajach Europy, w Polsce decyzja do‑ tycząca refundacji pojawi się prawdopodobnie po zakończeniu badania FOURIER (z ewoloku‑ mabem), planowanego na marzec 2017 roku), oraz ODYSSEY OUTCOMES (z alirokumabem), planowanego na marzec 2018 roku, które od‑ powiedzą na pytania dotyczące skuteczności terapii i wpływu na punkty końcowe oraz bez‑ pieczeństwa tego leczenia.
Wyniki dotychczasowych badań nie wska‑ zują na jakiekolwiek istotne działania nie‑
pożądane inhibitorów PCSK9 w porównaniu ze statynami i/lub ezetymibem. U pacjentów można zaobserwować sporadycznie obja‑ wy (zaczerwienienie i bolesność) w miejscu wstrzyknięcia. Ponadto obserwować można typowe objawy dla stosowania przeciwciał mo‑ noklonalnych, w tym zapalenie błony śluzowej nosa i gardła (<5%), infekcje górnych dróg od‑ dechowych (ok. 3%), ból pleców (ok. 3%), bóle stawów (ok. 2%), grypę (ok. 2%) i nudności (ok. 2%). Pomimo licznych badań i dyskusji nie potwierdzono zwiększonego ryzyka wystą‑ pienia objawów mięśniowych (mialgii i mio‑ patii), zwiększenia aktywności enzymów wą‑ trobowych i CK, ryzyka wystąpienia nowych przypadków cukrzycy czy zaburzenia funkcji poznawczych. 66,68,69
Do zapamiętania
* Inhibitory PCSK9 można rozważyć u pacjentów z gru‑ py bardzo dużego i dużego ryzyka, u których pomimo stosowania maksymalnych tolerowanych dawek statyn w połączeniu z ezetymibem nadal utrzymują się duże stężenie LDL‑C, oraz u pacjentów z nietolerancją statyn (patrz: rozdziały 12.3 i 13).
* Dotychczasowe badania nie wskazują na jakiekolwiek istotne działania niepożądane przy stosowaniu tej grupy leków.
10.5. Żywice jonowymienne
Żywice wiążą w jelicie kwasy żółciowe, co zmniejsza ich krążenie jelitowo‑wątrobowe. W ten sposób, poprzez sprzężenie zwrotne, uruchamia się w wątrobie przemiana chole‑ sterolu w kwasy żółciowe. Na skutek zmniej‑ szenia zawartości cholesterolu w hepatocy‑ tach zwiększa się ekspresja receptora LDL, co z kolei zmniejsza stężenie LDL‑C w suro‑ wicy. 70 U niektórych pacjentów żywice mogą nasilać powstawanie VLDL w wątrobie, czego skutkiem jest zwiększenie stężenia TG w su‑ rowicy. Ponadto zmniejszają stężenie gluko‑ zy u pacjentów z cukrzycą. Dodanie do leków przeciwcukrzycowych kolesewelamu poprawia istotnie kontrolę glikemii, jakkolwiek brak da‑ nych o wpływie takiego leczenia na redukcję ryzyka sercowo‑naczyniowego. 70
Żywice jonowymienne w dawkach maksy‑ malnych: cholestyramina 24 g/d, kolestypol 20 g/d lub kolesewelam 4,5 g/d zmniejsza‑ ją stężenie LDL‑C o 18–25%. Nie odnotowa‑ no istotnego ich wpływu na poziom HDL‑C. U osób predysponowanych (z cukrzycą, otyło‑ ścią brzuszną) mogą powodować zwiększenie stężenia TG. Leczenie cholestyraminą w pre‑ wencji pierwotnej pacjentów z hipercholestero‑ lemią spowodowało znamienną redukcję czę‑ stości występowania epizodów sercowo‑naczy‑ niowych o 19%. 71,72
Żywice jonowymienne nie są wchłaniane z przewodu pokarmowego i nie wykazują tok‑ syczności ogólnoustrojowej. Powodują jednak często objawy niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (zaparcia, wzdęcia, nudności). Zmniejszają wchłanianie witamin rozpusz‑ czalnych w tłuszczach. Aby uniknąć zmniej‑ szonego wchłaniania innych leków, żywice jonowymienne należy przyjmować 4 godziny przed lub 1 godzinę po innych lekach. Najlepiej tolerowaną żywicą jest kolesewelam. 73
Do zapamiętania
* Leczenie żywicą jonowymienną w monoterapii należy rozważyć u pacjentów, którzy nie tolerują statyn, i moż‑ na rozważyć w terapii skojarzonej, jeżeli przy maksy‑ malnych tolerowanych dawkach statyn nie udaje się osiągnąć celu terapeutycznego.
* Żywice jonowymienne są bezpieczne u kobiet w ciąży i w okresie karmienia piersią.
UWAGA: Obecnie żaden z preparatów żywic jonowy‑ miennych nie jest dostępny w Polsce.
10.6. Kwas nikotynowy
Kwas nikotynowy (niacyna) hamuje lipolizę w tkance tłuszczowej, zmniejszając synte‑ zę wolnych kwasów tłuszczowych (free fatty acids– FFA) i ich napływ do wątroby. Prowa‑ dzi to do zmniejszenia ilości FFA dostarcza‑ nych do wątroby i tym samym produkcji VLDL. Zmniejszona zaś synteza VLDL jest przyczyną zmniejszonej produkcji IDL i LDL. Ponadto niacyna hamuje bezpośrednio wątrobową acyl‑ transferazę dwuacylglicerolu 2 (DGAT2) – klu‑ czowy enzym w syntezie TG. Kwas nikotynowy
zwiększa syntezę apoAI w wątrobie, co prowadzi do zwiększenia stężenia HDL‑C. 74 Kwas nikoty‑ nowy w dawce 2 g/d zmniejsza stężenie LDL‑C o około 15–18%, TG o około 20–40% i Lp(a) o 30% i zwiększa stężenie HDL‑C o 25%. 74,75
Negatywne wyniki dwóch badań – AIM‑HIGH (Atherothrombosis Intervention in Metabo‑ lic Syndrome With Low HDL/High Triglyce‑ rides: Impact on Global Health Outcomes) 76 i HPS2‑THRIVE (The Heart Protection Study 2–Treatment of HDL to Reduce the Incidence of Vascular Events) 77 bardzo osłabiły pozycję kwasu nikotynowego w terapii hipolipemizują‑ cej. W badaniu AIM‑HIGH dołączenie niacyny o przedłużonym uwalnianiu (1500–2000 mg/dl) do standardowej terapii statyną nie spowodo‑ wało dodatkowej redukcji częstości występo‑ wania epizodów sercowo‑naczyniowych, pomi‑ mo zwiększenia stężenia HDL‑C z 35 mg/dl (0,91 mmol/l) do 42 mg/dl (1,08 mmol/l), reduk‑ cji stężenia TG ze 164 mg/dl (1,85 mmol/l) do 122 mg/dl (1,38 mmol/l) oraz LDL‑C z 74 mg/dl (1,91 mmol/l) do 62 mg/dl (1,60 mmol/l). 76 Po‑ dobnie w badaniu HPS2‑THRIVE nie odnotowa‑ no żadnych dodatkowych korzyści klinicznych wynikających z leczenia niacyną o przedłużo‑ nym uwalnianiu z laropiprantem (związkiem, który hamuje syntezę prostaglandyny D2, od‑ powiedzialnej za zaczerwienienie skóry i ude‑ rzenia gorąca) w połączeniu ze statyną. 77 W po‑ równaniu do monoterapii statyną odnotowano istotnie więcej infekcji, hiperglikemii, nowych przypadków cukrzycy, objawów żołądkowo‑je‑ litowych, mięśniowo‑szkieletowych, krwawień z przewodu pokarmowego i objawów skórnych.
Do zapamiętania
W 2013 EMA zawęziła stosowanie wolno uwalniającego się preparatu kwasu nikotynowego do leczenia zaburzeń lipidowych ze zwiększonym stężeniem TG i tylko jako le‑ czenia alternatywnego. Jednocześnie została wycofana z użycia niacyna skojarzona z laropiprantem.
UWAGA: Obecnie żaden preparat kwasu nikotynowego nie jest dostępny w Polsce.
10.7. Połączenia lekowe i przyszłe możliwe terapie
Statyny to leki o dużej skuteczności w redukcji stężenia LDL‑C, ale nawet leczenie z zastoso‑ waniem najsilniejszych z nich – rozuwastaty‑ ny (w dawce 20–40 mg) oraz atorwastatyny (w dawce 40–80 mg) – nie redukuje całkowicie ryzyka sercowo‑naczyniowego. 78 Sercowo‑na‑ czyniowe ryzyko resztkowe (rezydualne) może wynosić nawet 60–70%, stąd od wielu lat ba‑ dacze podejmują próby znalezienia nowych le‑ ków, które umożliwią zmniejszenie tego ryzyka (patrz: rozdział 8). 78
Z praktycznego punktu widzenia wydaje się, że najważniejsze są próby zmniejszenia ryzy‑ ka rezydualnego związanego z LDL‑C – gdzie obecnie największe znaczenie mają leki z grupy inhibitorów PCSK9 oraz ezetymib jako element leczenia skojarzonego ze statynami. 79 W tym przypadku musimy poczekać jednak na wy‑ niki badań oceniających sercowo‑naczyniowe punkty końcowe dla inhibitorów PCSK9, 79 mu‑ simy także pamiętać o negatywnej rekomen‑ dacji FDA po badaniu IMPROVE‑IT odnośnie do ezetymibu, pomimo że EMA oraz najnowsze wytyczne ESC/EAS dotyczące postępowania w zaburzeniach lipidowych rekomendują roz‑ ważenie ezetymibu jako leków drugiego rzutu (w połączeniu ze statynami), kiedy cel terapeu‑ tyczny nie jest osiągnięty pomimo stosowania maksymalnych tolerowanych dawek statyn, u pacjentów z nietolerancją statyn lub przeciw‑ skazaniami do ich stosowania. 32,80 Kolejnym lekiem, który skutecznie zmniejsza stężenie LDL‑C, jest kwas bempedojowy (ETC‑1002), który działa poprzez hamowanie liazy ATP‑cy‑ trynianowej, natomiast w tym przypadku na‑ leży poczekać na wyniki badań III fazy, które odpowiedzą na pytanie dotyczące skuteczności terapii oraz jej bezpieczeństwa. 81
Należy też zwrócić uwagę, że inne leki, które są w wielu krajach stosowane, u nas nie są powszechnie przepisywane, a nawet nie są do‑ stępne. Należą do nich między innymi żywice jonowymienne, kwas nikotynowy czy niektóre fibraty (bezafibrat).
Inne połączenia lekowe dotyczące redukcji ryzyka rezydualnego związanego ze zwiększe‑
* W Polsce niestosowane
** Ewolokumab i alirokumab
niem stężenia HDL‑C nie wykazały swojej sku‑ teczności (zarówno w badaniach z kwasem ni‑ kotynowym, jak i z inhibitorami CETP – ewace‑ trapibem, dalcetrapibem oraz torcetrapibem – wciąż trwają badania nad anacetrapibem). 82 W tym miejscu warto wspomnieć o nowym leku, który może stanowić alternatywę nie tylko co do możliwości istotnego zwiększenia stężenia HDL‑C i apoAI, ale także zmniejszenia procesu zapalenia, szczególnie u chorych z cukrzycą. 83 Lek ten – RVX‑208 – jest pierwszym doust‑ nym lekiem selektywnie indukującym syntezę apoAI. 83 Musimy jednak poczekać na kolejne wyniki badań, by ostatecznie potwierdzić jego skuteczność i bezpieczeństwo.
Obecnie trwa dyskusja co do stosowania fibratów (w Polsce przede wszystkim fenofi‑ bratu) jako leków drugiego rzutu u pacjen‑ tów z cukrzycą, szczególnie po negatywnych wynikach badań FIELD oraz ACCORD oraz wytycznych American College of Cardiology (ACC)/American Heart Association (AHA) z li‑ stopada 2013 roku. 84,85 Najnowsze wytyczne ESC/EAS (2016) podkreślają jednak ważność zmniejszania stężenia TG w redukcji ryzyka wystąpienia incydentów sercowo‑naczynio‑ wych i rekomendują rozważenie leczenia fi‑ bratami (ale nie gemfibrozylem) jako dodatku do statyn w przypadku pacjentów z dyslipide‑ mią mieszaną oraz u pacjentów ze stężeniem TG >200 mg/dl (2,3 mmol/l). 32
Do zapamiętania
* Leczenie skojarzone daje możliwości skutecznego zmniejszania sercowo‑naczyniowego ryzyka rezydual‑ nego, co ma szczególne znaczenie w grupie pacjentów dużego ryzyka.
* Dotychczasowe badania wskazują na największą sku‑ teczność leków zmniejszających stężenie LDL‑C (eze‑ tymib i inhibitory PCSK9) jako leków drugiego rzutu, dodawanych do leczenia statynami.
* Inne terapie związane z redukcją stężenia HDL‑C czy TG nie wykazały swojej skuteczności w dostępnych badaniach klinicznych; wciąż potrzebujemy dalszych badań w celu potwierdzenia zasadności ich stosowania.
10.8. Rekomendacje dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych
Szczegółowe rekomendacje dotyczące lecze‑ nia zaburzeń lipidowych przedstawiono w ta‑ beli 11, a zalecenia dotyczące intensywności leczenia hipolipemizującego z zastosowaniem statyn w zależności od grupy ryzyka serco‑ wo‑naczyniowego w tabeli 12.
Do zapamiętania
* Statyny zaleca się stosować w największych rekomen‑ dowanych (w zależności od grupy pacjentów i ryzyka sercowo‑naczyniowego) lub tolerowanych dawkach, by osiągnąć cel terapeutyczny.
* Jeśli cel terapii nie został osiągnięty, należy zawsze rozważyć połącznie statyny z ezetymibem.
* Ezetymib należy rozważyć u pacjentów z nietolerancją statyn lub przeciwskazaniami do ich stosowania.
* Inhibitory PCSK9 można rozważyć u pacjentów z gru‑ py bardzo dużego i dużego ryzyka, u których pomimo
Tabela 12. Rekomendacje dotyczące intensywności leczenia hipolipemizującego z zastosowaniem statyn w zależności od grupy ryzyka sercowo‑naczyniowego
stosowania maksymalnych tolerowanych dawek statyn w połączeniu z ezetymibem nadal utrzymuje się duże stężenie LDL‑C oraz u pacjentów z nietolerancją statyn.
* Fenofibrat można stosować łącznie ze statyną u pacjen‑ tów z grupy dużego i bardzo dużego ryzyka z utrzymują‑ cym się stężeniem TG >200 mg/dl (2,3 mmol/l) pomimo terapii statynami.
10.9. Ciężka hipertriglicerydemia
Charakteryzuje się zwiększonym stężeniem TG w surowicy >880 mg/dl (>10 mmol/l), któremu nie towarzyszy zwiększone stężenie LDL‑C. 32 Taki stan związany jest ze zwiększonym ry‑ zykiem wystąpienia OZT. Wyróżnia się hiper‑ triglicerydemię rodzinną oraz zespół chylomi‑ kronemii. Przydatnym w różnicowaniu ciężkiej hipertriglicerydemii jest test zimnej flotacji. Wykonuje się go celem wykrycia chylomikro‑ nów. Po odwirowaniu surowicę pozostawia się na 16 godzin w lodówce, w temperaturze 4°C. Jeżeli po tym okresie na powierzchni surowi‑ cy zbiera się warstwa tłuszczu, przemawia to za obecnością chylomikronów. 32
Hipertriglicerydemia rodzinna
Dziedziczy się autosomalnie dominująco. Zwykle objawia się w wieku dorosłym, po zadziałaniu czynników wyzwalających: nieprawidłowa, wy‑ sokotłuszczowa dieta, duże spożycie węglowoda‑ nów (>60% całkowitej ilości kalorii), alkohol, oty‑ łość. Zawsze należy zweryfikować, czy pacjent nie przyjmuje leków zwiększających stężenie TG (tab. 13). W wielu przypadkach zastosowanie ni‑ skotłuszczowej diety i wyeliminowanie alkoholu pozwala obniżyć poziom TG do wartości referen‑ cyjnych (<150 mg/dl [1,7 mmol/l]), w krótkim czasie (ok. 2 tygodni). Skutecznymi lekami są fibraty w monoterapii lub w terapii skojarzonej z kwasami ω‑3 (2–4 g/d). 6,32
Zespół chylomikronemii
Bardzo duże stężenie TG może być również uwarunkowane niedoborem lipazy lipoprote‑ inowej lub kofaktora lipazy – ApoC‑II, dzie‑ dziczonym autosomalnie recesywnie; mówimy wówczas o zespole chylomikronemii. 86,87 W po‑ staci homozygotycznej (częstość występowa‑ nia 1/1 000 000) objawy pojawią się już u no‑
Tabela 13. Wtórne przyczyny hipertriglicerydemii
przyczyny hipertriglicerydemii
predyspozycja genetyczna otyłość
cukrzyca typu 2
alkohol dieta bogata w cukry proste
choroba nerek niedoczynność tarczycy
ciąża (w III trymestrze stężenie TG zwiększa się 2 razy)
paraproteinemia i choroby autoimmunologiczne: toczeń rumieniowaty układowy leki: glikokortykosteroidy, doustne estrogeny, niekardioselektywne β‑adrenolityki, tiazydy, retynoidy, tamoksyfen, inhibitory proteaz stosowane w leczeniu zakażenia HIV, cyklofosfamid, cyklosporyna, L‑asparaginaza, fenotiazyny, leki przeciwpsychotyczne II generacji (klozapina, olanzapina)
worodków. Do charakterystycznych objawów należą: żółtaki wysiewne w skórze, lipemia siatkówki, zaburzenia wzrostu, nawracające OZT, hepatosplenomegalia i zaburzenia psy‑ chiczne. Heterozygoty chorują później w wie‑ ku dorosłym. Leczenie polega na stosowaniu diety z bardzo małą zawartością tłuszczów pod każdą postacią, zarówno pochodzenia zwierzęcego, jak i roślinnego; często koniecz‑ ne jest wzbogacenie diety w kwasy tłuszczowe o średniej długości, które po wchłonięciu nie tworzą chylomikronów. W tej postaci fibraty są mniej skuteczne niż w hipertriglicerydemii rodzinnej, a rokowanie jest gorsze. U pacjen‑ tów w zespole chylomikronemii leczenie uważa się za skuteczne, jeżeli uzyska się stężenie TG <500 mg/dl (5,6 mmol/l). Podział hipertriglice‑ rydemii i rekomendacje postępowania przed‑ stawiono w tabeli 14. 32,86,87
Prewencja OZT w hipetriglicerydemii
Hipertriglicerydemia jest przyczyną oko‑ ło 10% wszystkich OZT. Należy pamiętać, że OZT może rozwinąć się nie tylko w przebiegu ciężkiej hipertriglicerydemii (TG >880 mg/dl [>10 mmol/l]), ale również przy stężeniach 400– 880 mg/dl (4,5–10 mmol/l). Ryzyko OZT szcze‑ gólnie wzrasta, gdy dodatkowo zadziała czynnik zwiększający produkcję VLDL, np. alkohol. 86,87
OZT – ostre zapalenie trzustki
* Niedostępny w Polsce
Do zapamiętania
Praktyczne wytyczne postępowania:
1. duże stężenie TG >400 mg/dl (>4,5 mmol/l) i objawy OZT – hospitalizacja.
2. duże stężenie TG >400 mg/dl (>4,5 mmol/l) bez ob‑ jawów – ścisły nadzór ambulatoryjny; do momentu zmniejszenia TG: (a) dieta z ograniczeniem podaży ka‑ lorii i tłuszczów (10–15%), (b) bezwzględny zakaz spo‑ żywania alkoholu, (c) leczenie: fenofibrat w monoterapii lub w terapii skojarzonej z kwasami ω‑3, (d) u pacjen‑ tów z cukrzycą – włączenie intensywnej insulinoterapii. W większości przypadków zmniejszenie TG widoczne jest w ciągu 2–5 dni.
11. Afereza LDL‑C – metodologia, wskazania
LDL‑afereza jest to metoda szybkiego usuwa‑ nia lipoprotein LDL z surowicy. Pomimo dużych kosztów i czasochłonności jest bardzo ważną adjuwantową terapią homozygotycznej hiper‑ cholesterolemii rodzinnej (hoFH). 88‑91 Obser‑ wacje kliniczne wskazują, że długoterminowe stosowanie LDL‑aferezy u pacjentów z ciężką postacią hoFH przyczynia się do regresji i sta‑ bilizacji blaszek miażdżycowych, poprawia ro‑
kowanie sercowo‑naczyniowe i zmniejsza żół‑ taki skóry, ścięgień. 92 Jeden zabieg pozwala na zmniejszenie stężenia LDL‑C o 55–70%. 93 Zabiegi LDL‑aferezy należy powtarzać co ty‑ dzień, maksymalnie co 2 tygodnie. Krew po‑ brana od pacjenta jest najpierw rozdzielana w separatorze na elementy morfotyczne oraz osocze, które dalej przechodzi do zestawu fil‑ trów oddzielających LDL‑C. Po przefiltrowaniu osocze jest razem z elementami komórkowy‑ mi przetaczane z powrotem pacjentowi. Zabieg trwa około 4 godzin. W trakcie aferezy z osocza usuwane są nie tylko LDL‑C, ale również VLDL, fibrynogen, Lp(a), α2‑makroglobulina i czyn‑ niki krzepnięcia. 91 Czas rozpoczęcia terapii zależy od odpowiedzi pacjenta na leki hipoli‑ pemizujące oraz obecności choroby wieńcowej (ryzyka pacjenta). 91‑93 Im wcześniej rozpoczęta, tym lepsze rokowanie dla chorego. Jeżeli jest to możliwe, stosowanie LDL‑aferezy należy roz‑ począć optymalnie u pacjenta z hoFH w wieku 5 lat, najpóźniej w wieku 8 lat. 93 Jest to metoda leczenia bezpieczna dla kobiet w ciąży. 88,91
Do najważniejszych działań niepożądanych LDL‑aferezy należą: hipotonia, bóle brzucha, nudności, wymioty, zawroty i bóle głowy, hipo‑ kalcemia, niedokrwistość z niedoboru żelaza,
reakcje alergiczne, hemoliza oraz małopłyt‑ kowość. Ze względu na ryzyko wystąpienia hipotonii u pacjentów leczonych z powodu nadciśnienia tętniczego zaleca się w dniu za‑ biegu ominięcie dawek leków hipotensyjnych. W przypadku zastosowania siarczanu dek‑ stranu lub hemoperfuzji przyjęcie inhibitorów enzymu konwertazy angiotensyny wiąże się z ryzykiem wystąpienia ciężkiej hipotonii i jest przeciwwskazane. 94 U pacjentów wymagają‑ cych stałej doustnej antykoagulacji warfaryną lub acenokumarolem przed zabiegiem LDL‑afe‑ rezy należy przerwać leczenie na co najmniej 4 dni i włączyć heparynę drobnocząsteczkową. Należy monitorować morfologię oraz poziom żelaza i w razie potrzeby je suplementować. Nie należy przerywać leczenia przeciwpłytkowego.
Zabiegi LDL‑aferezy powinno wykonywać się tylko w wysoce wyspecjalizowanych ośrod‑ kach; w Polsce na czas tworzenia niniejszych wytycznych funkcjonują trzy takie ośrodki: w Gdańsku, Poznaniu i Szczecinie.
Do zapamiętania
* LDL aferezę należy rozważyć w leczeniu chorych z hoFH jako terapię uzupełniającą. 88‑94
* Wyjątkowo LDL‑aferezę stosuje się u chorych z hete‑ rozygotyczną postacią FH (heFH), kiedy mimo mak‑ symalnych dawek statyn obserwuje się dalszy postęp objawowej klinicznie miażdżycy.
* LDL‑aferezę zaleca się, gdy pomimo diety i maksymal‑ nej tolerowanej farmakoterapii stężenie LDL‑C wynosi przez 6 miesięcy ≥300 mg/dl (7,7 mol/l) lub ≥200 mg/dl (5,2 mmol/l) u chorych z udokumentowaną chorobą wieńcową.
12. Leczenie zaburzeń lipidowych w wybranych populacjach
12.1. Dzieci i młodzież
W odniesieniu do dzieci i młodzieży brakuje wiarygodnych danych oceniających skutecz‑ ność i bezpieczeństwo długotrwałego leczenia zaburzeń lipidowych. Panuje przekonanie, że leczenie należy rozpoczynać już w wieku dzie‑ cięcym. 95 Odłożenie stosownej terapii do wie‑ ku dorosłego może być przyczyną wystąpie‑
nia chorób serca i naczyń w młodym wieku. Zalecenia w omawianym zakresie są w dużej części ekstrapolowane z badań przeprowadzo‑ nych nad hipercholesterolemią rodzinną oraz z badań u dorosłych.
Celem leczenia dyslipidemii u dzieci i mło‑ dzieży jest uzyskanie stężenia LDL‑C <130 mg/dl (<3,4 mmol/l, <95. percentyla), a u dzieci z cu‑ krzycą <100 mg/dl (<2,6 mmol/l), lub redukcja stężenia LDL‑C o co najmniej 50%. 96,97
Leczenie dyslipidemii u dzieci i młodzieży obejmuje edukację zdrowotną, zmiany stylu życia oraz farmakoterapię. Edukacja powinna dotyczyć wszystkich członków rodziny pacjenta. Zakres i sposób przekazywanych informacji po‑ winien uwzględniać wiek dziecka i efektywność komunikowania się z opiekunami. Konieczne jest zaplanowanie wystarczającej ilości czasu na przekazanie informacji, a w razie potrzeby re‑ alizacja tego zadania nawet w czasie wielu wizyt. Informacje powinny dotyczyć przyczyn i skut‑ ków zaburzeń lipidowych, czynników ryzyka chorób serca i naczyń oraz zasad i znaczenia te‑ rapii. Należy stosować zindywidualizowane po‑ radnictwo oraz ujawnić poglądy, obawy i wątpli‑ wości młodego pacjenta i jego rodziny. Również decyzje dotyczące postępowania powinny być podejmowane wspólnie. Zasadne jest minimali‑ zowanie ryzyka przekazywania sprzecznych rad, zwłaszcza przez lekarzy i pielęgniarki tej samej praktyki, ale także przez personel medyczny opieki specjalistycznej. Ułatwieniem w realizacji zadań edukacyjnych są wypracowane wcześniej właściwe relacje terapeutyczne oraz znajomość uwarunkowań psychospołecznych, zarówno tych ułatwiających (np. pozytywne emocje, wy‑ soki status socjalny), jak i utrudniających zmia‑ nę zachowań (stres, napięcia w rodzinie, izolacja społeczna). 6,98 Zmiany w zakresie stylu życia obejmują wprowadzenie i utrwalenie prawidło‑ wego sposobu odżywiania, nacisk na zwiększe‑ nie aktywności fizycznej, normalizację masy ciała, zapobieganie biernemu paleniu, a u mło‑ dzieży zakaz czynnego palenia oraz konsumpcji alkoholu. Zmiany stylu życia należy wprowadzić u każdego dziecka powyżej 2. roku życia, u któ‑ rego stwierdza się: stężenie LDL‑C >130 mg/dl (3,4 mmol/l) oraz/lub występuje zwiększone stę‑ żenie TG (dzieci poniżej 10 lat z TG ≥100 mg/dl
[≥1,1 mmol/l]; dzieci w wieku 10–19 lat z TG ≥130 mg/dl [1,5 mmol/l]). 99
Tabela 15. Rozpoczynanie farmakoterapii u dzieci i młodzieży, czynniki ryzyka i stężenie lipidów 96‑99
* Czynniki dużego ryzyka: nadciśnienie wymagające farmakoterapii, schyłkowa niewydolność nerek, BMI >97. percentyla
** Czynniki pośredniego ryzyka: nadciśnienie tętnicze bez farmakoterapii, HDL <1,0 mmol/l (40 mg/dl), BMI 95.–97. percentyl, przewlekła choroba zapalna (reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy), zespół nefrotyczny
Terapię statynami lekarz rodzinny może wdrożyć u dzieci >10. roku życia (z wyjątkiem dzieci z FH, gdzie Forum Ekspertów Lipido‑ wych w Polsce rekomenduje stosowanie statyn >8. roku życia, a u dzieci z postacią homozygo‑ tyczną <8. roku życia przy stężeniach LDL‑C >500 mg/dl [12,9 mmol/l]). 96 Należy kierować się wynikami dwukrotnie (w okresie 2 tygo‑ dni do 3 miesięcy) wykonanego badania lipido‑ gramu na czczo oraz oceną czynników ryzyka sercowo‑naczyniowego. Leczenie rozpoczyna się od najmniejszej dostępnej dawki, podawa‑ nej raz dziennie wieczorem. 96,97 Dawkę należy zwiększać powoli, w zależności od uzyskanego efektu leczniczego, monitorując wystąpienie potencjalnych działań niepożądanych. Przed leczeniem należy oznaczyć aktywność ami‑ notransferaz oraz CK. Po około 6 tygodniach od wprowadzenia statyny należy ponownie skontrolować aktywność aminotransferaz. 95‑97 Leczenie ezetymibem powinno rozpocząć się pod nadzorem lekarza w poradni specjalistycz‑ nej. Nie określono bezpieczeństwa stosowania ani skuteczności tego leku u osób poniżej 17. roku życia. Brak też precyzyjnych zaleceń do‑ tyczących dawkowania. Podobnie sytuacja wy‑ gląda z kolesewelamem, który zarejestrowany jest do leczenia u osób dorosłych (w Polsce nie‑
Leczenie dietetyczne należy wprowadzić u każdego dziecka z dyslipidemią powyżej 2. roku życia. Wcześniejsze zmiany w diecie po‑ winny być wdrażane przez doświadczonego lekarza w poradni specjalistycznej przez do‑ świadczonego lekarza współpracującego z die‑ tetykiem. Wymagają one uważnego monitoro‑ wania rozwoju dziecka. 99,100 Jeśli w praktyce lekarza rodzinnego efekt leczenia dietetycz‑ nego jest niewystarczający, należy skierować pacjenta i rodzinę do konsultacji dietetycznej (wykracza poza opiekę gwarantowaną w ra‑ mach NFZ) lub do poradni specjalistycznej (kardiologicznej, chorób metabolicznych), która zapewnia takie świadczenia. Zwiększone stę‑ żenie LDL‑C jest wskazaniem do zmniejsze‑ nia podaży energii pochodzącej z tłuszczów do 30%, w tym <7% z tłuszczów nasyconych, zastąpienia tłuszczów nasyconych nienasyco‑ nymi oraz ograniczenia podaży cholesterolu <200 mg/d. 96 Rekomendowane jest zwiększone spożycie błonnika pokarmowego (w ilościach ok. 10 g w 5. roku życia, 15 g w 10. roku życia oraz 20 g w 15. roku życia), ryb morskich, wa‑ rzyw, owoców, orzechów i nasion, konsumpcja odtłuszczonego mleka, wprowadzenie do die‑ ty steroli i stanoli roślinnych (do 20 g/d). 97,100 Zwiększone stężenie TG jest wskazaniem do zmniejszenia spożycia cukrów prostych, zwiększenia zawartości w diecie błonnika i cu‑ krów złożonych oraz redukcji masy ciała.
Należy motywować rodziców do wprowa‑ dzenia zakazu oglądania telewizji przez dzie‑ ci w wieku poniżej 2 lat. Starszym dzieciom należy zalecić ograniczenie czasu spędzonego przed telewizorem lub komputerem do 2 godzin dziennie oraz ćwiczenia i zwiększenie aktyw‑ ności ruchowej do 90 minut dziennie. 97,99,101
Farmakoterapię należy wdrażać po 6 mie‑ siącach modyfikacji stylu życia, gdy nie osią‑ gnięto celów terapeutycznych. Nie określono jej długotrwałej efektywności ani bezpieczeń‑ stwa. W odniesieniu do statyn przeważa opinia o dobrej tolerancji. 102 Wartości, przy których zalecane jest włączenie farmakoterapii u dzie‑ ci i młodzieży ≥10. roku życia, przedstawiono w tabeli 15.
Tabela 16. Leki stosowane w leczeniu zaburzeń lipidowych u dzieci i młodzieży 96,100
* W Polsce niedostępny
** Brak precyzyjnych zaleceń dotyczących dawkowania u dzieci
dostępny). 99,100 Dawkowanie leków hipolipemi‑ zujących u dzieci oraz działania niepożądane i przeciwskazania przedstawiono w tabeli 16.
Do zapamiętania
* Leczenie zburzeń lipidowych należy rozpoczynać w wie‑ ku dziecięcym, gdyż odłożenie terapii do wieku doro‑ słego może być przyczyną wystąpienia chorób serca i naczyń już w młodym wieku.
* Celem leczenia dyslipidemii u dzieci i młodzieży jest uzyskanie stężenia LDL‑C <130 mg/dl (<3,4 mmol/l), a u dzieci z cukrzycą <100 mg/dl (<2,6 mmol/l), lub redukcja stężenia LDL‑C o co najmniej 50%.
* Edukacją zdrowotną powinien być objęty zarówno pa‑ cjent, jak i wszyscy członkowie jego rodziny. Zalecenia w zakresie stylu życia obejmują podobne elementy jak u osób dorosłych; leczenie dietetyczne w praktyce le‑ karza rodzinnego należy rozpoczynać dopiero u dziecka, które przekroczyło 2. rok życia.
* Farmakoterapię należy wprowadzić po 6 miesiącach zmian stylu życia, gdy nie osiągnięto celów terapeutycz‑ nych; statyny można wdrożyć u dzieci >10. roku życia (>8. roku życia u dzieci z heterozygotyczną hipercho‑
lesterolemią rodzinną), rozpoczynając od najmniejszej dostępnej dawki.
12.2. Podeszły wiek
Cholesterol jest istotnym czynnikiem ryzy‑ ka choroby wieńcowej. Zależność ta jest nie‑ co słabiej wyrażona u chorych w podeszłym wieku. Zmniejszenie stężenia TC o 1 mmol/l (38,7 mg/dl) wiąże się z redukcją śmiertelności z przyczyn sercowo‑naczyniowych u pacjentów w wieku 40–49 o około 50% (HR [hazard ra‑ tio] – 0,44), u chorych w wieku 80–89 lat o 15% (HR – 0,85). 25,103
Najważniejszą metodą zapobiegania cho‑ robom sercowo‑naczyniowym w wieku pode‑ szłym jest propagowanie zdrowego trybu życia. Do tej pory nie przeprowadzono żadnego ba‑ dania ukierunkowanego na ocenę skuteczno‑ ści i bezpieczeństwa terapii hipolipemizującej u pacjentów w wieku podeszłym w ramach prewencji pierwotnej. 103 Analiza post‑hoc ba‑ dania JUPITER (Justification for the Use of Statins in Primary Prevention: An Intervention
Trial Evaluating Rosuvastatin) z rozuwasta‑ tyną w podgrupie osób starszych i młodszych (poniżej 70. roku życia) wykazała, że stopień redukcji złożonego punktu końcowego jest niezależny od wieku. 104 Aby zapobiec jedne‑ mu zdarzeniu sercowo‑naczyniowemu w ciągu 4 lat, należy leczyć statyną 24 osoby w wie‑ ku podeszłym, a 36 w wieku młodszym. 104 Uważa się, że u pacjentów, u których leczenie hipolipemizujące rozpoczęto do 75. roku życia, zasadne wydaje się jego kontynuowanie. Naj‑ nowsze wytyczne (2016) ESC/EAS na temat postępowania w zaburzeniach lipidowych zale‑ cają, by u osób w wieku podeszłym bez choroby wieńcowej leczenie hipolipemizujące rozważyć przy obecności co najmniej 1 czynnika ryzyka poza wiekiem, takiego jak palenie papierosów, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca i dyslipide‑ mia. 32 W prewencji wtórnej leczenie statyną rekomenduje się pacjentom w wieku podeszłym z rozpoznaną chorobą sercowo‑naczyniową na takich samych zasadach, jak u młodszych pacjentów. 32,105,106
Wiek podeszły jest czynnikiem powodującym istotne zmiany w farmakokinetyce leków, głów‑ nie na etapie dystrybucji (zwiększenie zawarto‑ ści tkanki tłuszczowej, α‑1 kwaśnej glikopro‑ teiny, zmniejszenie zawartości wody i stężenia albumin) i eliminacji (pogorszenie funkcji ne‑ rek, wolniejszy metabolizm wątrobowy). 32,107‑110 Dodatkowo leczenie w tej grupie chorych kom‑ plikuje wielochorobowość, konieczność stoso‑ wania polifarmakoterapii oraz nieprzestrze‑ ganie zaleceń lekarskich. Wiek podeszły jest niezależnym czynnikiem zwiększonego ryzyka nietolerancji statyn. 5 W związku z tym Między‑ narodowy Panel Ekspertów Lipidowych zaleca leczenie osób w wieku podeszłym statynami o właściwościach hydrofilnych (rozuwastaty‑ na, prawastatyna), gdyż wiążą się z większym bezpieczeństwem terapii. 5 Leczenie statynami powinno się rozpoczynać od małych dawek, stopniowo je zwiększając, aby osiągnąć docelo‑ we stężenie LDL‑C. 32 Należy rozważyć czasowe odstawienie statyny u pacjentów w wieku pode‑ szłym w sytuacjach, w których wzrasta ryzyko nietolerancji, jak np.: niedoczynność tarczycy, ostra ciężka infekcja, rozległy zabieg operacyjny i niedożywienie, pamiętając zarazem, że prze‑
rwanie terapii zwiększa śmiertelność z przy‑ czyn ogólnych i sercowo‑naczyniowych. 5
Do zapamiętania
* U pacjentów w podeszłym wieku z chorobą sercowo‑na‑ czyniową leczenie statynami należy stosować według takich samych zasad jak u młodszych pacjentów.
* Ze względu na wielochorobowość, ryzyko interakcji i zmienioną farmakokinetykę leków zaleca się rozpoczy‑ nanie leczenia statynami od małych dawek i następnie ostrożne zwiększanie dawki aż do osiągnięcia doce‑ lowego LDL‑C (takiego samego jak u osób młodszych, <65. roku życia).
* W prewencji pierwotnej rozpoczęcie leczenia statynami należy rozważyć przy obecności co najmniej 1 czynnika ryzyka poza wiekiem, takiego jak nadciśnienie tętnicze, palenie papierosów, cukrzyca czy dyslipidemia.
12.3. Hipercholesterolemia rodzinna
Hipercholesterolemia rodzinna występuje naj‑ częściej w postaci heterozygotycznej (HeFH). Postać homozygotyczna spotykana jest bar‑ dzo rzadko (wg ostatnich danych epidemio‑ logicznych z częstością 1:300 000). W Polsce na podstawie metaanalizy sześciu dużych badań obserwacyjnych, w oparciu o kryte‑ ria Dutch Lipids Clinics Network FH rozpo‑ znano w przybliżeniu u jednej na 250 osób w wieku 20–79 lat, 24 co daje w przybliżeniu 122 590 osób z FH w Polsce (na podstawie da‑ nych GUS‑u na temat liczby ludności w Polsce z 2014 roku). Przyczyny, kryteria rozpoznania i postępowania w FH były ostatnio przedmio‑ tem kilku publikacji ekspertów towarzystw naukowych i innych grup eksperckich. 111‑115
Przyczyną FH najczęściej jest mutacja genu receptora LDL. Rzadszą przyczyną może być mutacja genu białka LDL (apoB), a najrzad‑ szą (1–3%) mutacja genu odpowiedzialnego za syntezę enzymu konwertazy proproteinowej subtylizyny/keksyny typu 9 (PCSK9). Muta‑ cja PCSK9, związana ze zwiększoną funkcją (gain of function), odpowiada za rozkład recep‑ torów LDL w lizosomach hepatocytów wątro‑ by. W związku z tym nie wracają one na po‑ wierzchnię komórek po nowe cząsteczki LDL‑C i dochodzi do istotnego zwiększenia stężenia
LDL‑C. Rozpoznanie genetyczne wymaga ba‑ dania DNA, jednak nie zawsze można ustalić odpowiedzialną mutację. Osoby z HeFH dzie‑ dziczą chorobę od jednego z rodziców. Jeżeli to będzie defekt receptora LDL, to tylko połowa receptorów LDL będzie pracować prawidłowo.
Choroba wybitnie usposabia do przedwcze‑ snej miażdżycy. Ryzyko wystąpienia choroby wieńcowej jest duże – śmiertelność sercowo‑na‑ czyniowa u pacjentów z FH w wieku między 20 a 39 lat może być nawet 100‑krotnie większa niż w tej samej populacji bez choroby. 2,116 Roz‑ poznanie kliniczne uwzględnia duże stężenie LDL‑C u pacjenta i krewnych 1. stopnia (rodzic, rodzeństwo, dzieci), przedwczesną chorobę ser‑ cowo‑naczyniową u pacjenta i krewnych 1. stop‑ nia, żółtaki ścięgien (nie zawsze), przedwcześnie starczy rąbek rogówkowy (tab. 17). Badanie genetyczne, chociaż przesądza o rozpoznaniu, nie ma wpływu na leczenie. Doświadczenia ośrodków europejskich wskazują, że badanie genetyczne w celu potwierdzenia rozpoznania wykonuje się u mniej niż 25% pacjentów. Wy‑ nika to z faktu, że wykonanie badania stężenia LDL‑C u najbliższych członków rodziny wraz z dokładnym wywiadem i badaniem przedmio‑ towym pozwala nie tylko na uprawdopodobnie‑ nie rozpoznania, ale także na kliniczne rozpo‑ znanie HeFH u tych osób i ich leczenie.
W HeFH należy zastosować intensywne le‑ czenie statynami – atorwastatyną (80 mg/d) lub rozuwastatyną (40 mg/d). Jeśli docelowe stężenie LDL‑C <100 mg/dl (<2,6 mmol/l) lub <70 mg/dl (<1,8 mmol/l) z chorobą sercowo‑na‑ czyniową nie zostanie osiągnięte z zastoso‑ waniem optymalnej, maksymalnej tolerowa‑ nej dawki statyn, należy dodać ezetymib. 32 W przypadku nieuzyskania docelowych war‑ tości LDL‑C w terapii dwulekowej można roz‑ ważyć dodanie inhibitorów PCSK9 – ewoloku‑ mabu lub alirokumabu (patrz: rozdział 10.8). U dzieci główny nacisk kładzie się na leczenie dietetyczne. Zastosowanie statyny można roz‑ ważyć po 8. roku życia (patrz: rozdział 12.1). 96
Do zapamiętania
* Heterozygotyczna hipercholesterolemia rodzinna wystę‑ puje znacznie częściej niż dotychczas uważano – w Pol‑ sce jest to 1 przypadek na 250 dorosłych osób w popula‑ cji (prawie 125 000 osób w wieku powyżej 20. roku życia).
* Diagnostykę kaskadową należy przeprowadzić w odnie‑ sieniu do wszystkich członków rodziny pacjenta.
* HeFH bardzo istotnie zwiększa ryzyko przedwczesnej choroby wieńcowej.
* W HeFH stosuje się intensywne leczenie statynami – atorwastatyną (40–80 mg/d) lub rozuwastatyną (20– 40 mg/d).
Tabela 17. Kryteria diagnostyczne heterozygotycznej hipercholesterolemii rodzinnej (HeFH) według Dutch Lipid Clinic Network 3,32
* Interpretacja: > 8 pkt – HeFH pewna, 6–8 pkt – HeFH prawdopodobna, 3–5 pkt – HeFH możliwa
* Jeśli docelowe stężenie LDL‑C (<100 mg/dl [<2,6 mmol/l] lub <70 mg/dl [<1,8 mmol/l] u chorego z rozpoznaną chorobą sercowo‑naczyniową) nie zostanie osiągnięte, należy rozważyć dodanie ezetymibu, a jeśli nadal cel nie będzie osiągnięty lub w przypadku nietolerancji statyn, można wziąć pod uwagę dodanie inhibitorów PCSK9 (ewolokumabu lub alirokumabu).
12.4. Zespół metaboliczny i cukrzyca
Zespół metaboliczny definiowany jest jako współwystępowanie przynajmniej 3 spośród 5 następujących czynników ryzyka:
* obwód pasa ≥80 cm u kobiet i ≥94 cm u męż‑ czyzn,
* stężenie TG ≥150 mg/dl (≥1,7 mmol/l) lub leczenie dyslipidemii,
* stężenie HDL‑C <50 mg/dl (<1,3 mmol/l) u kobiet i <40 mg/dl (<1,0 mmol/l) u męż‑ czyzn lub leczenie dyslipidemii,
* ciśnienie tętnicze skurczowe ≥130 mm Hg i/lub rozkurczowe ≥85 mm Hg lub leczenie hipotensyjne,
* stężenie glukozy na czczo ≥100 mg/dl (5,6 mmol/l) lub leczenie hipoglikemizujące. 6,32
U osób z zespołem metabolicznym mówimy o tzw. aterogennej dyslipidemii, w przebiegu której obserwujemy przede wszystkim hipertri‑ glicerydemię, małe stężenie HDL‑C, natomiast stężenie LDL‑C może być zwiększone lub pra‑ widłowe z przewagą frakcji małych gęstych LDL (sdLDL), co dodatkowo zwiększa ryzyko tych pacjentów. 32 Wzrost ryzyka sercowo‑naczynio‑ wego u pacjentów nim dotkniętych jest znacz‑ nie wyższy niż prosta suma ryzyk, wynikają‑ cych z obecności poszczególnych składowych zespołu. Jego obecność wiąże się z 3–6‑krot‑ nym zwiększeniem ryzyka rozwoju cukrzycy, a także prawie dwukrotnym zwiększeniem śmiertelności z jakiejkolwiek przyczyny i wy‑ stąpienia zdarzeń sercowo‑naczyniowych. 6,32
Cukrzyca jest niezależnym silnym czynni‑ kiem ryzyka sercowo‑naczyniowego. Jej obec‑ ność wiąże się z 3–5‑krotnym zwiększeniem ryzyka i w związku z tym traktowana jest jako ekwiwalent choroby sercowo‑naczyniowej (szcze‑ gólnie cukrzyca z powikłaniami lub innym/ innymi czynnikami ryzyka). 6 Wszystkie osoby z cukrzycą traktowane są jak pacjenci dużego lub bardzo dużego ryzyka i w związku z tym powinny być intensywnie leczone z wykorzysta‑ niem interwencji niefarmakologicznych i farma‑ koterapii. 6,32 U pacjentów z cukrzycą typu 2 bez innych czynników ryzyka i powikłań narządo‑ wych celem terapii hipolipemizującej jest zmniej‑ szenie stężenia LDL‑C <100 mg/dl (2,5 mmol/l). Drugorzędowym celem terapii w tej grupie jest zmniejszenie stężenia nie‑HDL‑C <130 mg/dl (3,3 mmol/l). 32 Pacjentów z rozpoznaną chorobą sercowo‑naczyniową lub ciężką przewlekłą cho‑ robą nerek, a także tych powyżej 40. roku życia ze współistniejącymi czynnikami ryzyka i uszko‑ dzeniami narządowymi, należy traktować jako osoby bardzo dużego ryzyka, dążąc do zmniej‑ szenia stężenia LDL‑C <70 mg/dl (1,8 mmol/l) lub przynajmniej poniżej połowy wartości wyj‑ ściowej. 32 Dla tej grupy pacjentów drugorzędowy cel terapii to zmniejszenie stężenia nie‑HDL‑C <100 mg/dl (2,6 mmol/l). 32 Począwszy od bada‑ nia Heart Protection Study (HPS), wyniki badań naukowych wskazują na to, że wszyscy pacjen‑ ci z cukrzycą typu 2 odnoszą istotne korzyści z leczenia statynami (z ewentualnym dodatkiem ezetymibu), niezależnie od wyjściowej wartości LDL‑C. 44,117‑119 W cukrzycy typu 2 profil lipi‑ dowy często jest typowy dla dyslipidemii atero‑ gennej (zwiększone stężenie TG i zmniejszone HDL‑C) i z tego względu dołączenie do statyn terapii fibratami może wiązać się z dodatkową korzyścią w postaci redukcji częstości zdarzeń sercowo‑naczyniowych, jednak dowody wspiera‑ jące zalecenia takiego postępowania na chwilę obecną nie są wystarczające. 50,51 Należy jednak podkreślić, że dowody te pochodzą z badań, które charakteryzowały się dużymi ogranicze‑ niami metodologicznymi, a dodatkowe analizy podgrup potwierdziły istotne znaczenie leczenia fenofibratem u chorych z cukrzycą. Co więcej, obecne zalecenia ESC/EAS (2016) jednoznacznie wskazują, że u wszystkich osób z hipertriglice‑ rydemią leczonych statynami terapię fibratem można rozważyć przy stężeniu TG >200 mg/dl (2,3 mmol/l). 32
U pacjentów z cukrzycą typu 1 profil lipido‑ wy może nie odbiegać od stanu prawidłowego, co można przypisać korzystnemu działaniu insulinoterapii, jednak ich cząsteczki HDL‑C (tzw. dysfunkcjonalny HDL) 34 i LDL‑C mogą
Rekomendacje
* U osób z zespołem metabolicznym zaleca się redukcję masy ciała poprzez zmianę nawyków żywieniowych i wzmożony wysiłek fizyczny (klasa i poziom rekomendacji: IA).
* Pacjenci z cukrzycą typu 2 i potwierdzoną chorobą sercowo‑naczyniową lub ciężką przewlekłą chorobą ne‑ rek, a także ci powyżej 40. roku życia z co najmniej jednym czynnikiem ryzyka lub uszkodzeniami narządo‑ wymi, powinni być leczeni w celu redukcji stężenia LDL‑C <70 mg/dl (<1,8 mmol/l) oraz jako cel drugorzędo‑ wy w celu zmniejszenia stężenia nie‑HDL‑C <100 md/dl (<2,6 mmol/l) (klasa i poziom rekomendacji: IB).
* Pacjenci z cukrzycą typu 2 bez choroby sercowo‑naczyniowej i/lub uszkodzenia narządowego powinni być leczeni w celu redukcji stężenia <100 mg/dl (<2,6 mmol/l) oraz jako cel drugorzędowy w celu zmniejszenia stężenia nie‑HDL‑C <130 md/dl (<3,3 mmol/l) i apoB <100 mg/dl (klasa i poziom rekomendacji: IB).
* Przy braku pożądanego efektu terapii z zastosowaniem statyn należy rozważyć dołączenie do leczenia ezetymibu (klasa i poziom rekomendacji: IIa B).
* U osób z cukrzycą typu 2 można rozważyć dołączenie fibratu do terapii statynami przy utrzymującym się stężeniu TG >200 mg/dl (2,3 mmol/l) (klasa i poziom rekomendacji: IIb B).
* Inhibitory PCSK9 można rozważyć u pacjentów z cukrzycą z powikłaniami i utrzymującym się poziomem LDL‑C >160 mg/dl pomimo leczenia maksymalnymi tolerowanymi dawkami statyn w połączeniu z ezetymi‑ bem lub u pacjentów z nietolerancją statyn (klasa i poziom rekomendacji: IIb C).
* Osoby z cukrzycą typu 1 ze współistniejącą mikroalbuminurią i przewlekłą chorobą nerek powinny być leczone statynami bez względu na wyjściowe stężenie LDL‑C w celu zmniejszenia wyjściowego stężenia LDL‑C przynajmniej o 50% (klasa i poziom rekomendacji: IC).
mieć potencjalnie aterogenne działanie. Osoby z cukrzycą typu 1 ze współistniejącą mikroal‑ buminurią i przewlekłą chorobą nerek powinny być leczone statynami niezależnie od wyjścio‑ wych poziomów LDL‑C. Należy dążyć u nich do zmniejszenia wyjściowej wartości LDL‑C przynajmniej o 50%. 32
12.5. Choroba niedokrwienna serca
Stabilna choroba niedokrwienna serca
Zasady leczenia dyslipidemii u chorych z cho‑ robą niedokrwienną serca (stabilna dusznica, stan po rewaskularyzacji mięśnia sercowego, stan po zawale serca) nie odbiegają od zasad postępowania u innych pacjentów o bardzo du‑ żym ryzyku sercowo‑naczyniowym. Podstawo‑ wym celem leczenia dyslipidemii jest stężenie LDL‑C, przy czym docelowe stężenie choleste‑ rolu zależy od jego stężenia wyjściowego. 6,32
Podstawą leczenia dyslipidemii jest leczenie niefarmakologiczne, niemniej niezwłocznie po rozpoznaniu dyslipidemii należy włączyć farmakoterapię. Lekami pierwszego rzutu w leczeniu pacjentów z chorobą niedokrwien‑ ną serca są leki z grupy statyn. Rozpoczyna‑ jąc leczenie hipercholesterolemii, szczególnie u osób niebędących w wieku podeszłym, nale‑ ży rozpocząć leczenie od dawki statyny pozwa‑ lającej z dużym prawdopodobieństwem osią‑ gnąć docelowe stężenie cholesterolu. Jedynie u osób z dużym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych statyn leczenie należy rozpo‑ cząć od małej dawki, a następnie po kontroli stężenia LDL‑C ewentualnie zwiększyć dawkę leku. W przypadku niewystarczającej skutecz‑ ności statyny stosowanej w dużej dawce należy dołączyć do niej hipolipemizujący lek o innym mechanizmie działania. W pierwszym rzędzie powinien to być ezetymib, ewentualnie inhibi‑ tor PCSK9 (patrz: rozdział 10.8). W przypadku nietolerancji statyny stosowanej w dużej dawce w leczeniu należy zastosować małą dawkę sta‑ tyny, w większości przypadków w połączeniu z innym lekiem hipolipemizującym, np. eze‑ tymibem, ewentualnie inhibitorem PCSK9.
W przypadku wystąpienia objawów nietoleran‑ cji statyn stosowanych nawet w małych daw‑ kach w leczeniu należy zastosować leki z in‑ nych grup (np. ezetymib, ewentualnie inhibitor PCSK9) lub ich skojarzenie. 32 W pojedynczych przypadkach pomocne mogą okazać się leki z grupy fibratów, a także produkty żywnościo‑ we wzbogacone w stanole lub sterole.
Do zapamiętania
* Lekami I rzutu w leczeniu pacjentów z chorobą niedo‑ krwienną serca są statyny.
* Docelowe stężenie LDL‑C wynosi <70 mg/dl (<1,8 mmol/l), a u osób z wyjściowym stężeniem LDL‑C w zakresie 70–135 mg/dl (1,8–3,5 mmol/l) należy je zmniejszyć o co najmniej 50%.
Ostry zespół wieńcowy
Wszyscy pacjenci z hospitalizowani z powodu ostrego zespołu wieńcowego powinni być lecze‑ ni w ostrej fazie choroby dużą dawką statyny. Leczenie należy kontynuować lub rozpocząć jak najszybciej po przyjęciu pacjenta do szpita‑ la, niezależnie od wyjściowego stężenia LDL‑C. W okresie 4–6 tygodni po zawale serca należy sprawdzić stężenie LDL‑C i odpowiednio zmo‑ dyfikować leczenie. 32 Dalsze postępowanie w ramach leczenia dyslipidemii nie odbiega od postępowania u pacjentów ze stabilną cho‑ robą niedokrwienną serca.
Do zapamiętania
* W ostrej fazie choroby wszyscy pacjenci powinni być leczeni dużą dawką statyny (optymalnie rozuwastaty‑ ną 40 mg lub atorwastatyną 80 mg). Leczenie należy rozpocząć lub kontynuować jak najszybciej po przyję‑ ciu pacjenta do szpitala, niezależnie od wyjściowego stężenia LDL‑C.
* W fazie poszpitalnej docelowe stężenie LDL‑C wynosi <70 mg/dl (<1,8 mmol/l), a u osób z wyjściowym stęże‑ niem LDL‑C w zakresie 70–135 mg/dl (1,8–3,5 mmol/l) należy je zmniejszyć o co najmniej 50%.
12.6. Niewydolność serca
W kilku badaniach wykazano, że leczenie sta‑ tynami pacjentów z chorobą niedokrwienną serca, a także w ramach tzw. prewencji pier‑ wotnej, zmniejsza ryzyko wystąpienia niewy‑ dolności serca. 120 Wykazano również, że stoso‑ wane w powyższych grupach statyny w dużej dawce zmniejszają ryzyko hospitalizacji z po‑ wodu niewydolności serca w porównaniu z ma‑ łymi dawkami statyn. 121 Pacjenci z zaawan‑ sowanymi formami przewlekłej niewydolności serca charakteryzują się mniejszymi stężenia‑ mi cholesterolu. W odróżnieniu od osób bez niewydolności serca małe stężenie cholesterolu u pacjentów z niewydolnością serca jest zwią‑ zane z gorszym rokowaniem. 122,123 Chociaż wy‑ niki badań obserwacyjnych sugerują korzystny wpływ statyn na ryzyko zgonu u osób z niewy‑ dolnością serca, to takiego efektu nie potwier‑ dzono w badaniach interwencyjnych. 122‑124
Do zapamiętania
* Nie należy stosować terapii hipolipemizującej statynami, gdy jedynym wskazaniem miałaby być niewydolność serca.
* Należy rozważyć kontynuację leczenia statyną u osób z niedokrwienną niewydolnością serca.
12.7. Udar
Stosowanie statyn w prewencji pierwotnej zmniejsza ryzyko wystąpienia udaru mózgu średnio o 22%. 125 Analogiczny efekt leków z tej grupy stwierdzono u pacjentów po nieserco‑ wo‑zatorowym udarze mózgu o etiologii niedo‑ krwiennej. 126 Pacjenci po przebytym udarze lub przejściowym niedokrwieniu mózgu często są obarczeni nie tylko ryzykiem ponownego wystą‑ pienia zdarzenia mózgowo‑naczyniowego, ale także innych poważnych zdarzeń sercowo‑na‑ czyniowych. 6,32 Grupa ta jest też często obcią‑ żona innymi chorobami o etiologii miażdży‑ cowej. Etiologia udaru mózgu może wpływać na efekty leczenia hipolipemizującego. Korzyści mogą być największe u osób z chorobą miaż‑ dżycowo‑zakrzepową będącą przyczyną wystą‑ pienia udaru bądź przejściowego niedokrwienia
mózgu, a osoby z udarem krwotocznym mogą nie odnieść korzyści z takiego leczenia lub taka terapia może być szkodliwa, zwłaszcza jeśli u pacjentów nie występowały dowody obecno‑ ści miażdżycy. 32
Do zapamiętania
* Intensywne leczenie statynami należy zalecać pacjen‑ tom dużego i bardzo dużego ryzyka w prewencji pier‑ wotnej udaru.
* Intensywne leczenie statynami należy zalecać pacjen‑ tom po przebytym udarze mózgu lub przejściowym niedokrwieniu mózgu o etiologii niedokrwiennej, nie‑ sercowo‑zatorowej, w prewencji wtórnej udaru.
* Leczenie hipolipemizujące należy zalecać pacjentom z innymi chorobami o podłożu miażdżycowym w pre‑ wencji pierwotnej udaru.
12.8. Przewlekła choroba nerek
W związku z bardzo dużym ryzykiem serco‑ wo‑naczyniowym u chorych z przewlekłą choro‑ bą nerek wdrożenie leczenia statyną oparte jest o całkowitą ocenę ryzyka sercowo naczyniowego w oparciu o wytyczne prewencji. 6 Jednocześnie warto zauważyć, w oparciu o dane Alberta Kid‑ ney Disease Network, iż u chorych z przewleką chorobą nerek niepoddawanych dializoterapii bezpośredni związek ryzyka sercowo‑naczynio‑ wego z LDL‑C jest słabszy niż w populacji ogól‑ nej. 127 Może być to związane ze zwiększoną rolą aterogennej dyslipidemii u chorych z przewlekłą chorobą nerek, charakteryzującej się mniejszy‑ mi stężeniami LDL‑C a zwiększonym stężeniem małych gęstych LDL, zmniejszeniem stężenia HDL i zwiększeniem stężenia TG. Dlatego też u chorych z zaawansowaną przewlekłą chorobą nerek niewymagających dializoterapii samo stę‑ żenie LDL‑C może być mniej pomocne w podej‑ mowaniu decyzji o wdrażaniu terapii. 127 Decyzja ta powinna być zależna od oceny całkowitego ryzyka sercowo‑naczyniowego opartego o wiek pacjenta oraz stopień niewydolności nerek i/lub wielkość przesączania kłębuszkowego (esti‑ mated glomerular filtration rate– eGFR). 127,128 Zgodnie z tą oceną częstość występowania zgonów sercowo‑naczyniowych oraz zawału serca niezakończonego zgonem dla pacjentów z przewlekłą chorobą nerek w wieku >50 lat dla obu płci przekracza 10/1000, co uzasadnia wskazanie potencjalnej korzyści z zastosowania terapii statyną. 127,128 Wytyczne KIDIGO (Kidney Disease: Improving Global Outcomes) określa‑ ją dawki statyn optymalne dla poszczególnych stadiów przewlekłej niewydolności nerek, a nie w zależności od wartości LDL‑C. W tej grupie chorych preferowane są leki wydalane poprzez metabolizm wątrobowy (atorwastatyna, flu‑ wastatyna, pitawastatyna, ezetymib). Statyny metabolizowane przez CYP3A4 mogą prowadzić do działań niepożądanych w związku z licznymi interakcjami lekowymi i nie są zalecane. 129,130
Korzyści z zastosowania terapii statynowej odnotowano u chorych w stadium 2. i 3. prze‑ wlekłej choroby nerek (w oparciu o Pravastatin Pooling Project – 19 737 pacjentów ze średnim czasem obserwacji 64 miesięcy jak i w najwięk‑ szym badaniu statynowym – Heart Protection Study). Największe korzyści odnoszą pacjenci ze współistniejącą przewlekłą chorobą nerek i cukrzycą. 131 Brak jest jasnych dowodów po‑ zwalających jednoznacznie potwierdzić korzy‑ ści z zastosowania terapii statyną lub statyną/ ezetymibem u dorosłych w 5. stadium przewle‑ kłej choroby nerek poddawanych dializoterapii. Śmiertelność sercowo‑naczyniowa w tej gru‑ pie pacjentów jest związana przede wszystkim z niewydolnością serca i zaburzeniami rytmu serca. 131,132 Zaleca się jednakże kontynuację terapii u chorych, którzy otrzymywali lecze‑ nie dyslipidemii w momencie rozpoczynania dializoterapii.
U chorych z przewlekłą chorobą nerek zaleca się wczesną ocenę pełnego profilu lipidowego przede wszystkim w celu identyfikacji ciężkich postaci hipercholesterolemii i hipertrigliceryde‑ mii oraz wykluczenia modyfikowalnych/wtór‑ nych przyczyn dyslipidemii. 32 Kontrola profilu lipidowego jest zalecana jedynie jeśli wpłynie to na decyzje kliniczne, np. w monitorowaniu stosowania przez pacjenta statyn lub określa‑ nia 10‑letniego ryzyka sercowo‑naczyniowego u młodszych chorych z przewlekłą chorobą nerek aktualnie nieleczonych statyną. 32 Nale‑ ży podkreślić, że zalecenia dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w przewlekłej chorobie nerek są oparte na zaledwie kilku dużych ba‑
daniach z randomizacją, metaanalizach oraz analizach post‑hoc podgrup pacjentów pocho‑ dzących z dużych badań klinicznych statyn.
Podsumowując, pacjenci z przewlekłą choro‑ bą nerek w stadium 3.–5. są uważani za cho‑ rych z bardzo dużym ryzykiem sercowo‑na‑ czyniowym (patrz: tab. 5). Intensywne lecze‑ nie z zastosowaniem statyn i/lub ezetymibu jest zalecane u pacjentów niewymagających dializoterapii. U chorych dializowanych, lecz wolnych od chorób sercowo-naczyniowych spo‑ wodowanych miażdżycą, statyny nie powin‑ ny być włączane lub wymaga to wyjątkowej ostrożności. 32
Rekomendacje
* Pacjenci w stadium 3.–5. przewlekłej choroby nerek są pacjentami z dużym lub bardzo dużym ryzykiem sercowo‑naczyniowym ( klasa i poziom rekomendacji: IA).
* U chorych niewymagających dializoterapii w leczeniu zalecane są statyny lub statyny w połączeniu z ezetymibem (klasa i poziom rekomendacji: IA).
* U chorych wymagających dializoterapii, lecz bez jawnych chorób sercowo‑naczyniowych nie zaleca się włączenia statyn (klasa i po‑ ziom rekomendacji: IIIA).
* Jeśli pacjent jest leczony statyną lub statyną/ ezetymibem lecz wymaga rozpoczęcia dializo‑ terapii, zaleca się kontynuację leczenia statyną (klasa i poziom rekomendacji: IIa C).
12.9. Choroba naczyń obwodowych
Zmiany miażdżycowe są dominującą przyczy‑ ną (>95%) występowania przewlekłego nie‑ dokrwienia kończyn dolnych. Nierzadko też objawy niedokrwienia kończyn dolnych w po‑ staci chromania przestankowego są pierwszą kliniczną manifestacją ogólnoustrojowej miaż‑ dżycy. 32 Obecnie wiadomo, że zmiany miażdży‑ cowe w tętnicach obwodowych są niezależnym czynnikiem ryzyka zdarzeń sercowo‑naczynio‑ wych, w tym również ostrego zespołu wień‑ cowego i udaru mózgu. Chory taki wymaga wdrożenia aktywnego postępowania zarówno farmakologicznego, jak i niefarmakologicznego, w celu poprawy rokowania. Udowodniono, że terapia hipolipemizująca w tej grupie pacjen‑ tów nie tylko przyczynia się do zahamowania postępu miażdżycy w obwodowym łożysku tęt‑ niczym, ale zmniejsza ryzyko groźnych zdarzeń w innych łożyskach (wieńcowe, mózgowe). 6 W metaanalizie 18 badań klinicznych, obej‑ mującej ponad 10 000 pacjentów z miażdżycą kończyn dolnych, wykazano, że terapia hipo‑ lipemizująca powoduje blisko 20% redukcję ryzyka wystąpienia incydentów sercowo‑na‑ czyniowych i o 14% zmniejsza śmiertelność z dowolnej przyczyny. 32,133
Do zapamiętania
* U pacjentów z miażdżycą obwodową cele terapeutyczne są identyczne jak u innych pacjentów bardzo dużego ryzyka (LDL‑C <70 mg/dl [1,8 mmol/l] lub co najmniej o 50% redukcja przy stężeniu wyjściowym LDL‑C 70–135 mg/dl [1,8–3,5 mmol/l]), a lekami z wyboru są statyny w maksymalnych tolerowanych dawkach.
* Bardzo ważna jest także niefarmakologiczna modyfika‑ cja stylu życia, w tym niepalenie tytoniu oraz aktywność fizyczna, trening marszowy, bowiem nie tylko korzystnie wpływa na poziom lipoprotein, ale stymuluje rozwój krą‑ żenia obocznego i usprawnia metabolizm niedokrwio‑ nych mięśni.
12.10. Choroby autoimmunologiczne, reumatologiczne i zapalne
W przebiegu chorób autoimmunologicznych, reumatologicznych i zapalnych obserwuje się wzrost ryzyka rozwoju chorób sercowo‑naczy‑ niowych, który nie zawsze jednak związany jest ze zwiększeniem stężenia TC oraz LDL‑C (tzw. paradoks lipidowy). 134 Zwiększone ryzy‑ ko sercowo‑naczyniowe w takich chorobach, jak np. toczeń rumieniowaty układowy, łusz‑ czyca, łuszczycowe zapalenie stawów, zespół antyfosfolipidowy, reumatoidalne zapalenie stawów, zesztywniające zapalenie stawów krę‑ gosłupa, wrzodziejące zapalenie jelita grubego czy choroba Leśniewskiego i Crohna, wiąże się z zapaleniem naczyń i dysfunkcją śródbłonka, a w efekcie tego nasileniem miażdżycy. 135‑137
Skutkuje to wyższymi wskaźnikami określa‑ jącymi chorobowość i śmiertelność z przyczyn sercowo‑naczyniowych w porównaniu z popu‑ lacją ogólną. 138 Należy podkreślić, iż obecnie nie ma wskazań do prewencyjnego stosowania leków hipolipemizujących tylko na podstawie obecności chorób autoimmunologicznych, reu‑ matologicznych czy też chorób o etiologii zapal‑ nej, zaś postępowanie w zakresie zapobiegania i leczenia dyslipidemii nie odbiega od ogólnych zasad postępowania w tym zakresie. Warto jednak pamiętać, iż w przypadku chorób auto immunologicznych, reumatologicznych i zapal‑ nych może dochodzić do zwiększenia stężeń parametrów lipidowych w następstwie leczenia przeciwzapalnego tych chorób. 139
Do zapamiętania
* Nie ma wskazań do prewencyjnego stosowania leków hipolipemizujących tylko na podstawie obecności cho‑ rób autoimmunologicznych, zaś postępowanie w za‑ kresie zapobiegania i leczenia dyslipidemii nie odbiega od ogólnych zasad postępowania w tym zakresie.
* Przed przystąpieniem do leczenia dyslipidemii u osób z chorobami autoimmunologicznymi i reumatycznymi należy pamiętać, że klasyczne wykorzystanie skali SCORE do oceny ryzyka sercowo‑naczyniowego w gru‑ pie tych pacjentów może nie być wystarczające, a ry‑ zyko rzeczywiste może być większe niż oszacowane.
12.11. Ciąża i okres karmienia
Stosowanie statyny należy przerwać u kobiet na co najmniej 3 miesiące przed planowanym zajściem w ciążę, w okresie ciąży i laktacji. 140 Statyny mają właściwości teratogenne i zali‑ czane są do kategorii X (ryzyko stosowania tych leków znacznie przewyższa jakiekolwiek korzyści). Należy podkreślić, iż u pacjen‑ tek stosujących przewlekle statyny ryzyko uszkodzenia płodu nie jest duże i w sytuacji przypadkowego zajścia w ciążę należy kobie‑ tę uspokoić oraz poinformawać o tym fakcie niezwłocznie ginekologa‑położnika. 141,142 Jedy‑ nymi bezpiecznymi lekami hipolipemizujący‑ mi w ciąży są żywice jonowymienne (obecnie niedostępne w Polsce). 143 Najlepiej tolerowaną z żywic jest kolesewelam. U kobiet z hoFH kon‑
tynuacja LDL‑aferezy w ciąży jest bezpieczna i wskazana. 140,143 Do zalecanych metod anty‑ koncepcyjnych u kobiet w okresie rozrodczym z FH 140 należą doustne środki antykoncep‑ cyjne o małej zawartości estrogenów, wkładki wewnątrzmaciczne i prezerwatywy. Doustne środki antykoncepcyjne o dużej zawartości es‑ trogenów mogą zwiększać stężenie TG i LDL‑C, stąd też istotne jest monitorowanie lipidogra‑ mu u kobiet z FH stosujących tego rodzaju środki. Niezbędne są także konsultacje lekar‑ skie u wszystkich kobiet w okresie rozrodczym, u których rodziców zdiagnozowano FH, ponie‑ waż ryzyko wystąpienia homozygotycznej FH u ich potomstwa wynosi aż 25%. 140‑145
Do zapamiętania
Leczenie hipolipemizujące należy przerwać u kobiet na co najmniej 3 miesiące przed planowanym zajściem w ciążę, w okresie ciąży i laktacji. Jedynymi bezpiecznymi lekami hipolipemizującymi w ciąży są żywice jonowymienne (nie‑ dostępne obecnie w Polsce).
12.12. Zaburzenia poznawcze
Leczenie zaburzeń lipidowych u pacjentów z za‑ burzeniami poznawczymi stanowi szczególne wyzwanie zarówno w kontekście farmakote‑ rapii dyslipidemii (interakcje z innymi lekami) współpracy pacjentów, jak i danych wskazują‑ cych, iż bardzo znaczące zmniejszanie LDL‑C może potencjalnie skutkować zaostrzeniem zaburzeń poznawczych. Problem ten został po‑ minięty w szeregu kluczowych wytycznych, 129 lecz jego narastające zrozumienie wymaga ostrożności i monitorowania podczas lecze‑ nia. Wyniki niewielkich badań obserwacyj‑ nych wskazują na ochronne działanie statyn na rozwój zaburzeń poznawczych. 32 Choć może to mieć miejsce w bardzo odległej obserwacji ze względu na naczynioochronne efekty tych leków, większość danych pochodzących z ba‑ dań z randomizacją i badań obserwacyjnych nie potwierdza skuteczności leczenia statyna‑ mi w celu zapobiegania rozwojowi zaburzeń poznawczych u osób w wieku podeszłym. 146 Pojedyncze dane z badań obserwacyjnych wy‑ kazują takie korzyści u pacjentów z cukrzycą
typu 2 147 migotaniem przedsionków 148 , co może wynikać z wpływu zaburzeń poznawczych na stosowanie leków, a nie odwrotnie. 146 Brak jest obecnie wiarygodnych danych dotyczących długotrwałego stosowania statyn na występo‑ wanie zaburzeń poznawczych w późniejszym okresie, a proponowane mechanizmy takiego wpływu nie do końca potwierdzają ten zwią‑ zek. 149 Nie należy także na tym etapie wyklu‑ czać potencjalnego ochronnego efektu działa‑ nia statyn.
Do zapamiętania
* U chorych z zaburzeniami poznawczymi należy stoso‑ wać wszystkie zalecenia dotyczące leczenia dyslipidemii w zależności od poziomów lipidów, schorzeń współist‑ niejących i całkowitego ryzyka sercowo-naczyniowego.
* Zaleca się monitorowanie współpracy z pacjentem i występowania objawów ubocznych, jeśli to pomocne, z zaangażowaniem opiekunów pacjenta.
12.13. HIV/AIDS, schorzenia terminalne, stany paliatywne
W schorzeniach terminalnych i stanach palia‑ tywnych należy dokonać uważnej oceny korzy‑ ści i potencjalnego ryzyka działań ubocznych w leczeniu dyslipidemii. 4,98 Pacjenci z tych grup byli typowo wyłączani z dużych badań klinicz‑ nych z randomizacją, dlatego dowody naukowe są słabe i prowadzą do kontrowersji i różnic w podejściu w publikowanych dotychczas wy‑ tycznych. Ostatnie badania wskazują także, że u chorych paliatywnych przerwanie lecze‑ nia statynami nie wiązało się z pogorszeniem w ocenie parametrów sercowo‑naczyniowych, w tym śmiertelności, za to istotnie poprawiało jakość życia tych pacjentów. 150 Dane te to wciąż za mało, by wyciągać jakiekolwiek wnioski, natomiast na pewno czasami należy rozważyć indywidualne podejście do pacjenta, pamięta‑ jąc jednak zawsze, że dyskontynuacja leczenia statynami może wiązać się ze zwiększeniem ryzyka incydentów sercowo‑naczyniowych. 4,5
Wstępne i małe badania nie wskazują na zwiększoną hepatotoksyczność statyn u pacjentów z omawianych grup, choć należy zwracać szczególną uwagę na możliwe inte‑
rakcje lekowe, szczególnie że nierzadko chorzy ci przyjmują jednocześnie wiele innych leków. Należy zwrócić szczególną uwagę na interakcje statyn z inhibitorami proteaz u chorych z HIV ze względu na metabolizm przez CYP3A4, co prowadzi do zwiększonego ryzyka miopatii i rabdomiolizy. 32 Podczas gdy w wymienionych grupach pacjentów stężenia TC oraz LDL‑C są często zmniejszone, leczenie może negatyw‑ nie wpływać na profil lipidowy. Terapia an‑ tyretrowirusowa o dużej aktywności (highly active antiretroviral therapy– HAART), w tym przede wszystkim inhibitory proteaz, wpływają negatywnie na profil lipidowy, a szczególnie na rozwój aterogennej dyslipidemii. 151 Jeśli ta‑ kie zaburzenia lipidowe zostaną stwierdzone, można rozważyć zmianę leków w ramach HA‑ ART, jak również rozważyć stosowanie prawa‑ statyny jako leku zalecanego u chorych z HIV ze względu na minimalny metabolizm przez układ izoenzymów cytochromu P‑450. Oprócz prawastatyny można rozważyć także atorwa‑ statynę, rozuwastatynę, pitawastatynę (niedo‑ stępna w Polsce) oraz fluwastatynę. Szczegó‑ łowe informacje dotyczące interakcji lekowych u chorych z HIV można znaleźć na stronie www.hiv‑druginteractions.org. Łączenie sim‑ wastatyny lub lowastatyny z inhibitorami pro‑ teaz lub preparatem efawirenz (non‑nucleoside reverse transcriptase inhibitor– NNRTI) nie jest zalecane.
Warto także zwrócić uwagę na fakt, że ry‑ zyko sercowo‑naczyniowe pacjenta z HIV jest większe niż u pacjenta bez HIV (nawet o >60%), a leki antyretrowirusowe, w szczególności in‑ hibitory proteaz, zwiększają to ryzyko nawet dwukrotnie. 32 Podobnie w przypadku pacjen‑ tów onkologicznych działanie plejotropowe le‑ ków stosowanych w leczeniu dyslipidemii, jak i utrzymywanie optymalnej kontroli profilu lipidowego może być bardzo ważne w zapobie‑ ganiu znacznemu zwiększeniu ryzyka serco‑ wo‑naczyniowego na przykład u chorych, któ‑ rzy przebyli chemioterapię. 152
Do zapamiętania
* U pacjentów z HIV/AIDS, chorobami onkologicznymi i w stanach paliatywnych leczenie powinno być dobie‑
rane w zależności od ryzyka sercowo‑naczyniowego i korzyści, jakie pacjent może odnieść w długofalowej terapii.
* Cele terapeutyczne powinny odpowiadać celom tera‑ peutycznym pacjentów z dużym ryzykiem sercowo‑na‑ czyniowym.
* U większości pacjentów z HIV leczonych antyretrowi‑ rusowo postępowanie niefarmakologiczne jest niewy‑ starczające i do terapii należy rozważyć dołączenie statyn. Przy nietolerancji statyn opcją terapeutyczną jest ezetymib.
12.14. Choroby wątroby
Przez lata zwiększenie aktywności aminotrans‑ feraz było uważane przez lekarzy za przeciw‑ skazanie do stosowania statyn, co wiązało się z tym, że nierzadko pacjenci z dużym ryzykiem sercowo‑naczyniowym nie byli w ogóle lecze‑ ni hipolipemizująco. 5 Dopiero kolejne badania eksperymentalne, kliniczne i obserwacyjne ba‑ dania kohortowe wykazały, że de facto wciąż do końca nie znamy bezpośrednich mechani‑ zmów, które mogą odpowiadać za uszkodzenie hepatocytów w przebiegu terapii statynami, a samo zjawisko bezobjawowego zwiększenia aktywności aminotransferaz w przebiegu te‑ rapii występuje rzadko (<1%) i ma charakter przejściowy. 5 W lutym 2012 roku FDA jako pierwsza rekomendowała, że pomiary aktyw‑ ności enzymów wątrobowych (aminotransfera‑ zy alaninowej – ALT) należy wykonywać przed rozpoczęciem terapii i nie ma konieczności ru‑ tynowej kontroli w trakcie jej kontynuowania, a jedynie w przypadku występowania objawów klinicznych. 5 Kolejne towarzystwa i opinie eks‑ pertów, w tym International Lipid Expert Pa‑ nel (ILEP) 5 czy najnowsze wytyczne ESC/EAS 2016, podtrzymały niniejszą opinię. 32
Co więcej, dostępne badania wskazują, że leczenie statynami powinno być kontynuowa‑ ne i pacjenci mogą odnieść korzyści nawet w przypadku występowania przewlekłego wi‑ rusowego zapalenia wątroby typu B (hepatitis B virus– HBV) i C (hepatitis C virus– HCV), ale nie w przypadku postaci ostrej i aktywnej. 5,153 Korzyści mogą dotyczyć istotnego zmniejsze‑ nia ryzyka raka wątrobowokomórkowego na‑ wet o 28% u pacjentów z zakażeniem HBV lub
HCV czy zmniejszenia występowania liczby kopii HCV we krwi poprzez hamowanie jego replikacji. 5,154
Dostępne badania wskazują także na ko‑ rzystną rolę statyn u chorych z pierwotną marskością żółciową wątroby (primary bilia‑ ry cirrhosis – PBC) na przebieg samej choroby, ale przede wszystkim na zmniejszenie ryzyka sercowo‑naczyniowego w tej grupie pacjen‑ tów. 5 Jeszcze większe korzyści można odnoto‑ wać u pacjentów z niealkoholowym stłuszcze‑ niem wątroby (non‑alcoholic fatty liver disease – NAFLD) oraz stłuszczeniowym zapaleniem wątroby (non‑alcoholic steatohepatitis– NASH) – chorób, które obecnie znacznie częściej pro‑ wadzą do marskości niż choroba alkoholowa. 5 W przebiegu tych chorób często występują hi‑ pertriglicerydemia ze zmniejszonym poziomem HDL‑C wraz ze zwiększeniem występowania aterogennych subfrakcji lipoprotein VLDL oraz LDL. 5 Dostępne badania wykazały, że terapia statynami bardzo skutecznie zmniejsza ryzyko chorobowości i śmiertelności z przyczyn serco‑ wo‑naczyniowych w grupie pacjentów z NAFLD w porównaniu z pacjentami niestosującymi statyn (68 vs. 39%, p= 0,007). 154 Dostępne badania wskazują także, że leczenie statynami w tych grupach pacjentów jest bezpieczne. 5,32 W związku z tym u pacjentów z NAFLD lub NASH, u których stwierdza się wyjściowo ak‑ tywność ALT >3 × górna granica normy (ggn), można rozważyć włączenie statyny w małych dawkach, z koniecznością monitorowania ALT co miesiąc przez 3 miesiące, a następnie 4 razy w roku. Postępowanie w przewlekłych choro‑ bach wątroby przedstawiono w rozdziale 14.
Do zapamiętania
* Pomiary enzymów wątrobowych (ALT) należy wykony‑ wać przed rozpoczęciem terapii i nie ma konieczności rutynowej kontroli w trakcie jej kontynuowania (wskaza‑ nia istnieją jedynie w przypadku występowania objawów klinicznych).
* Ze względu na korzyści związane z przebiegiem samej choroby i jej powikłań oraz zmniejszenie ryzyka serco‑ wo‑naczyniowego leczenie statynami należy stosować u pacjentów z przewlekłym wirusowym zapaleniem wątroby typu B i C.
* U pacjentów z NAFLD/NASH leczenie statynami jest bez‑ pieczne, przyczynia się do poprawy przebiegu choroby oraz znacznie istotniej zmniejsza ryzyko sercowo‑na‑ czyniowe niż u osób z prawidłową czynnością wątroby.
13. Objawy niepożądane związane z leczeniem dyslipidemii/ nietolerancja statyn
Nietolerancja statyn to zjawisko obserwowane od lat, ale zainteresowanie nim w ostatnich latach wiąże się zarówno z wprowadzaniem nowych leków do terapii skojarzonej (przede wszystkim ezetymibu, inhibitorów PCSK9, ale także ETC‑1002), a także z badaniami nad zjawiskiem nieskuteczności leczenia statyna‑ mi – brakiem odpowiedzi na leczenie (statin nonresponse), brakiem stosowania się do tera‑ pii (statin non‑adherence), przerywania terapii (statin discontinuation) czy właśnie nietoleran‑ cją statyn. 4,5,155 Nietolerancję statyn należy definiować jako brak możliwości dostosowa‑ nia odpowiedniej terapii statynami – zarówno co do preparatu, jak i dawki – do istniejące‑ go ryzyka sercowo‑naczyniowego. 5,32 Innymi słowy nietolerancja statyn to nie tylko brak leczenia statynami w związku z występujący‑ mi objawami klinicznymi lub biochemicznymi (tzw. nietolerancja całkowita), ale także zjawi‑ sko przyjmowania zbyt małych dawek statyny lub zbyt słabej statyny w stosunku od ryzy‑ ka sercowo‑naczyniowego. 5,156 W marcu 2015 roku Międzynarodowy Panel Ekspertów Lipi‑ dowych (ILEP) zaproponował następującą de‑ finicję nietolerancji statyn:
1. niemożność tolerowania co najmniej 2 sta‑ tyn – jednej w najmniejszej początkowej dawce na dobę i drugiej w każdej dawce
2. nietolerancja związana z potwierdzonymi ob‑ jawami niepożądanymi związanymi ze sto‑ sowaniem statyn i/lub istotnym zwiększe‑ niem markerów (kinazy kreatynowej)
3. zmniejszenie występowania (poprawa) obja‑ wów klinicznych i/lub parametrów bioche‑ micznych po zmniejszeniu dawki statyny lub przerwaniu terapii
4. występowanie objawów klinicznych i/lub zmiana parametrów biochemicznych nie‑ związane z innymi czynnikami i chorobami
zwiększającymi ryzyko wystąpienia nieto‑ lerancji statyn, w tym z interakcjami leko‑ wymi. 5
Należy zwrócić uwagę, że istnieje wie‑ le czynników ryzyka, które mogą zwiększać szansę na pojawienie się nietolerancji statyn, w tym m.in.: aktywność fizyczna (szczególnie po jej rozpoczęciu lub zwiększeniu intensywno‑ ści), choroby wątroby i/lub nerek, niedoczyn‑ ność tarczycy, niedobór witaminy D, 157 picie alkoholu, choroby reumatyczne, duże zabiegi operacyjne, mała masa ciała, płeć kobieca czy też podeszły wiek. 5,158 Wspomniany konsensus przygotowany przez ILEP przedstawił szczegó‑ łowo wszystkie powyższe czynniki ryzyka i re‑ komendacje postępowania mającego na celu zmniejszenie ryzyka nietolerancji i możliwość dalszego stosowania statyn. 5
Przedstawiając zjawisko nietolerancji, należy zwrócić uwagę na kilka kluczowych elementów. Objawy nietolerancji w 90% występują w cią‑ gu pierwszych 6 miesięcy po rozpoczęciu te‑ rapii lub zwiększeniu dawki statyny i w 75% w pierwszych 12 tygodniach tej terapii. Istnie‑ je niewielkie prawdopodobieństwo wystąpienia objawów nietolerancji po roku od rozpoczęcia terapii lub zwiększenia dawki, chyba że pojawi się czynnik zwiększający to ryzyko (choroba, nowy lek wchodzący w interakcję ze statyna‑ mi). 5,158 Najczęstszymi przyczynami nietoleran‑ cji statyn są objawy mięśniowe (mogą występo‑ wać nawet u 29% pacjentów) 158 objawiające się jako bóle (mialgia), skurcze, osłabienie mięśni, przebiegające z lub bez zwiększenia aktywności CK (miopatia), z zapaleniem mięśni (myositis) lub bez. Mionekroza i rabdomioliza występu‑ ją niezwykle rzadko (<2/100 000 pacjentolat), często mogą być związane z predyspozycją ge‑ netyczną, zaostrzeniem choroby współistnieją‑ cej lub błędem terapeutycznym. 5,32,156,158 Inne objawy nietolerancji statyn, w tym wypadanie włosów, zaburzenie snu 159 , objawy grypopodob‑ ne, objawy toczniopodobne, wysypki, objawy gastroenterologiczne, zmniejszenie libido czy ginekomastia, są rzadkie, nierzadko trudno je bezpośrednio powiązać z leczeniem staty‑ nami, a dostępne badania nie potwierdzają przyczynowości (causality) stosowania terapii statynami i ich występowania. 5 Wykluczając
poszczególne czynniki ryzyka, które mogą pro‑ wadzić do nietolerancji statyn, należy zawsze mieć na uwadze tzw. „efekt nocebo", czyli zjawi‑ sko oczekiwania przez pacjentów rozpoczynają‑ cych leczenie statynami występowania objawów w związku z informacjami o możliwych obja‑ wach niepożądanych zaczerpniętych z ulotki, internetu lub od innych osób stosujących te leki. 5,156 Objawy takie da się najczęściej łatwo wykluczyć, zbierając odpowiedni wywiad z pa‑ cjentem (m.in. co do początku występowania objawów, ich lokalizacji i nasilenia). U pacjen‑ tów z nietolerancją właściwe postępowanie (tzw.step by step approach, czyli właściwy wy‑ wiad i stopniowe wykluczanie powodów nietole‑ rancji, szybkie wdrożenie odpowiedniego postę‑ powania) może przyczynić się do tego, że nadal ponad 90% tych pacjentów może przyjmować statyny. Zatem pełna nietolerancja statyn wy‑ stępuje rzadko – tylko w 1–2% przypadków. 5,156
W przypadku wystąpienia nietolerancji sta‑ tyn zaleca się następujące postępowanie 5,32,158 :
1. Jeśli pacjent zgłasza bóle mięśniowe z ak‑ tywnością CK ≥4 ggn, należy odstawić sta‑ tynę na 4–6 tygodni, do czasu ustąpienia objawów bólowych i normalizacji aktywno‑ ści CK.
2. Jeśli pacjent zgłasza bóle mięśniowe, które jest w stanie tolerować, z aktywnością CK <4 ggn, można rozważyć zmniejszenie dawki statyny i kontynuację leczenia ze ścisłym monitorowaniem CK; w przypadku nasile‑ nia objawów klinicznych i/lub zwiększenia aktywności CK należy odstawić statynę na 4–6 tygodni, do czasu ustąpienia obja‑ wów bólowych i normalizacji aktywności CK.
3. Jeśli pacjent zgłasza bóle mięśniowe, któ‑ rych nie jest w stanie tolerować, z aktyw‑ nością CK <4 ggn, należy odstawić statynę na 2–4 tygodni, do czasu ustąpienia obja‑ wów bólowych i normalizacji aktywności CK.
4. Po ustąpieniu objawów/normalizacji aktyw‑ ności CK leczenie należy rozpocząć od innej statyny o dużej skuteczności (preferowana atorwastatyna lub rozuwastatyna) w odpo‑ wiednio mniejszej dawce, tak by po kolej‑ nych 4–6 tygodniach, przy braku objawów, wrócić do wyjściowej dawki, odpowiedniej do ryzyka pacjenta (dotyczy pkt 1.), lub
od innej statyny w odpowiadającej dawce (zgodnie z regułą Robertsa) do ryzyka pa‑ cjenta (dotyczy pkt 3.).
5. Przy utrzymywaniu się objawów nietolerancji można rozważyć dalsze zmniejszenie daw‑ ki statyny, stosowanie statyny co 2. dzień, 1–2 razy tygodniowo (skuteczność wykazano dla atorwastatyny i rozuwastatyny), doda‑ nie ezetymibu do odpowiednio zredukowanej dawki statyny. W przypadku całkowitej nie‑ tolerancji statyn można rozważyć dodanie fenofibratu do leczenia ezetymibem.
6. Inhibitory PCSK9 można rozważyć u pa‑ cjentów z bardzo dużym i dużym ryzykiem sercowo‑naczyniowym, z utrzymującymi się dużymi stężeniami LDL‑C u pacjentów z nietolerancją statyn.
14. Rekomendacje dotyczące monitorowania lipidów oraz parametrów biochemicznych w trakcie leczenia zaburzeń lipidowych
Działania niepożądane stosowania statyn i po‑ stępowanie w sytuacji ich wystąpienia zostały szczegółowo opisane w stanowisku Międzyna‑ rodowego Panelu Ekspertów Lipidowych (ILEP), a objawy mięśniowe związane ze statynami w Konsensusie EAS. 158 Niniejszy rozdział zo‑ stał oparty na powyższych dokumentach oraz na zaleceniach podanych w najnowszych Wy‑ tycznych ESC/EAS (2016) na temat postępo‑ wania w dyslipidemii. 32
Profil lipidowy należy ocenić po 8 (±4) tygo‑ dniach od zastosowania farmakoterapii oraz po upływie tego samego czasu, jeśli zmienio‑ na zostanie dawka leku lub lek. Najczęstszymi działaniami niepożądanymi terapii statynowej są objawy mięśniowe (statin‑associated musc‑ le symptoms– SAMS). Mogą one być poważne (miopatia i rabdomioliza) i łagodniejsze, obja‑ wiające się skurczami i bólami (mialgia) oraz/ lub osłabieniem mięśni. Miopatii może towa‑ rzyszyć zwiększenie aktywności CK (patrz: rozdział 13). Wśród patomechanizmów obja‑ wów mięśniowych dyskutuje się upośledzenie funkcji mitochondriów, zmniejszenie produkcji energii lub degradację białek mięśni. 48,160
Zaleca się oznaczenie CK przed zastosowa‑ niem statyny (także fibratu). Nie ma potrze‑ by rutynowego badania CK w trakcie terapii. Wskazaniem do tego jest natomiast wystąpie‑ nie dolegliwości mięśniowych. Miopatia może przebiegać ze zwiększeniem CK, ale także bez tego objawu. Rabdomioliza charakteryzuje się znacznym wzrostem poziomu tego enzymu, mioglobinemią, mioglobinurią (ciemny mocz), ostrą niewydolnością nerek (oliguria, zwiększe‑ nie stężenia kreatyniny ≥0,5 mg/dl i potasu). Dlatego w razie wystąpienia ciężkich dolegli‑ wości mięśniowych z dużym zwiększeniem ak‑ tywności CK należy ocenić wymienione objawy i parametry biochemiczne oraz natychmiast skierować pacjenta do szpitala. 32,158 EAS pro‑ ponuje w razie wystąpienia objawów mięśnio‑ wych następujące postępowanie: odstąpienie od terapii statyną oraz po okresie 6 tygodni bez leczenia zastosowanie jednej lub dwóch innych statyn, także z 6‑tygodniową przerwą pomię‑ dzy nimi. 158 Pozwoli to sprawdzić, czy dolegli‑ wości mięśniowe są statynozależne, jeśli będą ustępować po dyskontynuacji leczenia i wracać po zastosowaniu innego leku z tej grupy. U pa‑ cjentów z SAMS eksperci proponują zastosowa‑ nie statyny w maksymalnej tolerowanej dawce w połączeniu z innym lekiem hipolipemizu‑ jącym lub lek niestatynowy. Preferowany jest ezetymib, w dalszej kolejności może być żywica anionowymienna (kolesewelam – niedostępny w Polsce) lub fibrat. 32,158 Alternatywą mogą być także inhibitory PCSK9. 32
Wskazaniem do odstawienia statyny we‑ dług ekspertów ESC/EAS jest poziom ak‑ tywności CK >10 × górna granica normy (ggn) oraz CK 4‑10 × ggn, jeśli towarzyszą objawy mięśniowe. 32 W pierwszym przypadku należy sprawdzić funkcję nerek i monitorować CK co 2 tygodnie, w drugim natomiast monitorować CK aż do normalizacji przed zastosowaniem mniejszej dawki innej statyny. Jeśli aktywność CK <10 × ggn bez objawów mięśniowych, moż‑ na kontynuować leczenie, sprawdzając aktyw‑ ność CK. Od terapii należy odstąpić także, jeśli dolegliwości nie są przez pacjenta tolerowane pomimo prawidłowej wartości CK. 32
Statyny bardzo rzadko mogą spowodować uszkodzenie wątroby. Regułą powinno być
oznaczenie aktywności aminotransferaz przed leczeniem. Nie ma potrzeby rutynowego monito‑ rowania aktywności enzymów w czasie terapii. Trzeba natomiast wykonać badanie gdy u pa‑ cjenta wystąpią objawy wskazujące na hepato‑ toksyczność (dolegliwości bólowe, niezwyczajne zmęczenie, osłabienie i żółtaczka). Wymienione objawy i/lub zwiększenie ALT powyżej 3 × ggn są wskazaniem do odstąpienia od terapii. Nie stosuje się statyn u pacjentów z ostrym zapa‑ leniem wątroby. Przewlekłe choroby wątroby nie są przeciwwskazaniem, jednak eksperci zalecają monitorowanie aktywności enzymów wątrobowych co miesiąc przez pierwsze 3 mie‑ siące po zastosowaniu leku, a później 4 razy w roku. 32,158 Przy stwierdzonym wzroście ≥2 × wartości wyjściowych eksperci ILEP za‑ lecają odstawienie statyny, a po normalizacji poziomów enzymów wątrobowych rozpoczęcie terapii innym preparatem statyny. 5
Eksperci zalecają oznaczenie TSH (thyroid stimulating hormone) przed rozpoczęciem le‑ czenia statyną, gdyż niedoczynność tarczycy jest czynnikiem ryzyka miopatii. Pomimo dia‑ betogennego działania statyn nie ma zalecenia odnośnie do oznaczenia glikemii przed lecze‑ niem i w trakcie terapii, gdyż nawet wystąpie‑ nie cukrzycy nie jest wskazaniem do odstawie‑ nia leku. Jednak według naszej opinii okreso‑ wa kontrola glikemii jest celowa, szczególnie u osób z czynnikami ryzyka rozwoju cukrzycy (np. zaburzenia węglowodanowe, otyłość). 161 U leczonych fibratem, poza wyjściowym ozna‑ czeniem aktywności CK i aminotransferaz, powinno się także oznaczyć stężenie kreaty‑ niny. 32
Do zapamiętania
* Stężenie lipidów należy ocenić po 4–8 tygodniach od za‑ stosowania farmakoterapii, po zmianie dawki leku bądź po zmianie samego leku.
* Najczęstszymi działaniami niepożądanymi stosowania statyn są objawy mięśniowe. Hepatotoksyczność statyn występuje bardzo rzadko.
* Statyny mają właściwości diabetogenne, jednak zwięk‑ szenie stężenia glukozy (a nawet wystąpienie cukrzycy) nie jest powodem do odstawienia leku, gdyż korzyść – tj. redukcja ryzyka – ma przewagę nad szkodliwością.
* Przed zastosowaniem statyny zaleca się ocenę aktyw‑ ności CK i ALT, a także TSH. Przed zastosowaniem fi‑ bratu należy również zbadać CK i ALT/AST oraz stężenie kreatyniny.
* Nie ma potrzeby stałego monitorowania CK i ALT, na‑ tomiast zaleca się te badania, jeśli pacjent ma objawy mięśniowe lub ze strony wątroby.
15. Przyczyny nieskutecznego leczenia zaburzeń lipidowych
Dyslipidemia stanowi jeden z podstawowych modyfikowalnych czynników ryzyka chorób układu sercowo‑naczyniowego. Podstawowym, biochemicznym celem leczenia zaburzeń lipido‑ wych jest skuteczna redukcja stężenia frakcji LDL. 6,32 Aktualnie zaleca się, by w przypad‑ ku pacjentów z grup dużego ryzyka serco‑ wo‑naczyniowego dążyć do redukcji stężenia LDL‑C do wartości <100 mg/dl (2,6 mmol/l), a w przypadku osób z grup bardzo dużego ryzyka – do wartości <70 mg/dl (1,8 mmol/l) lub o co najmniej 50% w stosunku do wartości wyjściowych. 32 Tego rzędu redukcję stężenia LDL‑C możemy uzyskać, stosując jedynie in‑ tensywne leczenie hipolipemizujące (atorwasta‑ tyną w dawce 40–80 mg/d lub rozuwastatyną w dawce ok. 20–40 mg/d albo maksymalny‑ mi dawkami słabszych statyn). 32 W zasadzie stosując monoterapię, poza atorwastatyną lub rozuwastatyną, redukcję LDL‑C o 50% war‑ tości wyjściowej możemy uzyskać tylko dzięki simwastatynie w dawce 80 mg/d. Jest to jednak dawka obecnie niezalecana, przy której ryzyko działań niepożądanych oraz wystąpienia nie‑ tolerancji leczenia znacznie przekracza poten‑ cjalne korzyści wynikające z terapii. Tolerancja leczenia w przypadku terapii dyslipidemii jest kwestią równie istotną jak jego skuteczność. Dyslipidemia ma charakter zaburzenia prze‑ wlekłego i jednocześnie per se bezobjawowego. Wiemy, że redukcja stężenia LDL‑C o każde 40 mg/dl (1 mmol/l) przekłada się między in‑ nymi na 20% względną redukcję ryzyka zgonu z przyczyn sercowo‑naczyniowych oraz 17% redukcję ryzyka wystąpienia udaru mózgu. 32,49
Sukces leczenia nie przekłada się jednak w sposób bezpośredni na samopoczucie pa‑ cjenta, a definiowany jest raczej przez odsetek wyeliminowanych, potencjalnych incydentów sercowo‑naczyniowych. Ostatecznie więc klu‑ czowe dla powodzenia terapii jest stworzenie właściwej relacji pomiędzy lekarzem a pacjen‑ tem, która pozwala choremu we właściwy spo‑ sób zrozumieć cel i oczekiwane efekty leczenia. Relację tę coraz częściej opisuje się, korzysta‑ jąc z takich terminów, jak compliance, adhe‑ rence czy persistance. Określenia te pierwotnie stosowano głównie w kontekście terapii nad‑ ciśnienia tętniczego, doskonale komponują się jednak również z zagadnieniami dotyczącymi skuteczności leczenia dyslipidemii.
15.1. Compliance
Compliance w kontekście medycznym tłumaczy się jako „przestrzeganie" zaleceń lub „podpo‑ rządkowanie się" zaleceniom lekarskim. Tak tłumaczony termin może mieć negatywne kono‑ tacje, sprowadza również rolę pacjenta w proce‑ sie leczenia tylko do wykonywania poleceń/za‑ leceń lekarza. Według innych źródeł compliance można rozumieć jako „stopień przestrzegania zaleceń lekarskich". 32,155 Niezależnie od tłuma‑ czenia jest to termin bardzo szeroki i trudny do dokładnego zdefiniowania. Upraszczając, jakość compliance można określić na pod‑ stawie skuteczności leczenia danej choroby, w tym przypadku dyslipidemii. Skuteczność ta na przestrzeni ostatnich lat uległa poprawie. Według wyników badania 3ST‑POL, przeprowa‑ dzonego w latach 2007–2008, zalecane stężenia dla cholesterolu całkowitego uzyskiwano u nie‑ spełna 10% pacjentów obciążonych i niespeł‑ na 16% pacjentów nieobciążonych, a docelowe stężenia LDL odpowiednio u 15,6% i 22,7%. Badanie to dotyczyło tylko pacjentów ambu‑ latoryjnych. 162 W tym samym okresie według polskich wyników badania EUROASPIRE doce‑ lowe stężenie cholesterolu całkowitego uzyski‑ wano nawet u 70% pacjentów, docelowe stężenie LDL‑C uzyskiwano u 39% pacjentów. 163 Nowsze analizy skuteczności leczenia w Polsce, np. ba‑ danie CEPHEUS przeprowadzone w latach 2011–2012, są bardziej optymistyczne – doce‑ lowe stężenia LDL‑C uzyskiwało około 50% pa‑ cjentów leczonych w ramach prewencji wtórnej lub pierwotnej. 164 Jednocześnie jednak średnia
redukcja stężenia LDL‑C w badaniu CEPHEUS wynosiła tylko 20% w stosunku do wartości wyjściowej. 164 Ostatecznie więc skuteczność le‑ czenia dyslipidemii w Polsce z całą pewnością pozostaje daleka od zadowalającej.
15.2. Adherence, non‑response (non‑adherence) ipersistence
Adherence ipersistance to kolejne dwa terminy określające wybrane aspekty relacji pacjent– lekarz. 155 Adherence tłumaczy się zwykle jako „współpraca pacjenta w zakresie przestrzega‑ nia zaleceń terapeutycznych", podczas gdy per‑ sistence tłumaczy się jako „wytrwałość tera‑ peutyczna". Często mówimy również o zjawisku non‑adherence lub non‑response, odnosząc się w ten sposób do problemu nieprzestrzegania zaleceń terapeutycznych (pojęcie non‑response jest także stosowane do zjawiska niewłaściwej odpowiedzi pacjenta na terapię statynami – brak redukcji lub mniejsza niż oczekiwana redukcja stężenia LDL‑C 165 ). Upraszczając, pytamy chorego, czy w ogóle stosuje się do na‑ szych zaleceń oraz w jakim stopniu przestrzega sugerowanego schematu leczenia. Polskie dane również w tym wypadku nie są optymistyczne. Według badania 3ST‑POL 162 25% pacjentów re‑ zygnowało ze stosowania statyn już po 3 mie‑ siącach od rozpoczęcia leczenia. Po 3 latach statyny stosowało już tylko 15% chorych. Z kolei w badaniu CEPHEUS 164 około 92% pacjentów deklarowało, że codziennie zażywa leki „na obniżenie cholesterolu", jednocześnie jednak 18% badanych zapominało o leku raz na miesiąc, około 10% raz na 2 tygodnie, a oko‑ ło 3,5% – częściej niż raz na tydzień. Ponadto niemal co dziesiąty pacjent przyznawał, iż za‑ przestaje leczenia po uzyskaniu docelowego stężenia cholesterolu. Z kolei w rok po hospi‑ talizacji z powodu ostrego zespołu wieńcowego lub w celu rewaskularyzacji mięśnia sercowego jedynie 83,6% pacjentów deklaruje stosowanie statyny, a średnie dawki stosowanych statyn były dalekie od oczekiwanych – rozuwastatyna 14,6 mg/dl i atorwastatyna 32,8 mg/dl. 21
Dyskontynuacja leczenia jest bardzo po‑ ważnym problemem i stanowi błąd popełniany zarówno przez pacjentów, jak i przez lekarzy.
Jest to zjawisko niezwykle niebezpieczne, po‑ nieważ – szczególnie u osób z grupy dużego i bardzo dużego ryzyka – może się wiązać z niestabilnością blaszki miażdżycowej i ry‑ zykiem (ponownego) incydentu sercowo‑naczy‑ niowego. 4,32 Dostępne badania wykazały, że przy dyskontynuacji następuje 3‑krotny wzrost śmiertelności ogólnej i 4‑krotny wzrost śmier‑ telności sercowo‑naczyniowej. 166 Uzyskanie docelowego stężenia LDL‑C, przy dobrej tole‑ rancji stosowanej dawki leku, stanowi potwier‑ dzenie skuteczności obranej strategii leczenia i w sposób jednoznaczny przemawia za jego utrzymaniem. Rezygnacja ze stosowania sta‑ tyny lub redukcja jej dawki w takiej sytuacji może prowadzić do szybkiego zwiększenia stę‑ żenia LDL‑C oraz, w konsekwencji, zwiększa ryzyko sercowo‑naczyniowe.
15.3. Inercja terapeutyczna
Rola lekarza w procesie terapeutycznym jest w sposób oczywisty kluczowa. To lekarz, w przypadku terapii dyslipidemii ocenia cał‑ kowite ryzyko sercowo‑naczyniowe, potwierdza wskazania do wdrożenia farmakoterapii, de‑ cyduje o wyborze konkretnego leku lub leków, jak również monitoruje bezpieczeństwo i sku‑ teczność wybranego schematu postępowania. W Polsce, zwłaszcza w lecznictwie ambulatoryj‑ nym, od lat obserwuje się problem tzw. inercji terapeutycznej. W kontekście terapii dyslipide‑ mii obserwujemy przede wszystkim:
* bagatelizowanie znaczenia postępowania niefarmakologicznego
* nieuzasadnione odraczanie wdrożenia far‑ makoterapii dyslipidemii
* stosowanie zbyt małych dawek statyn w sto‑ sunku do założonych celów terapeutycznych
* brak modyfikacji dawek statyn w przypadku nieskuteczności leczenia
* nieuzasadnione przerywanie leczenia sta‑ tyną
* lęk przed stosowaniem terapii skojarzonej Komentując zjawisko inercji terapeutycz‑ nej, warto raz jeszcze zacytować wyniki badań 3ST‑POL oraz CEPHEUS. 162,164 Pomimo 4 lat odstępu pomiędzy tymi badaniami średnie daw‑ ki najczęściej stosowanych statyn w obu przy‑
padkach były porównywalne: około 20 mg/d w przypadku atorwastatyny i simwastatyny. W badaniu CEPHEUS 164 90% pacjentów przyj‑ mowało jeden lek hipolipemizujący (statynę), a tylko około 6% chorych terapię skojarzoną. Z kolei w rok po hospitalizacji z powodu ostrego zespołu wieńcowego lub w celu rewaskulary‑ zacji mięśnia sercowego jedynie 0,5% pacjen‑ tów deklaruje stosowanie statyny w połączeniu z ezetymibem, a 1,9% połączenie statyny z fi‑ bratem. 21 Pomimo dyskusji i pewnych wątpli‑ wości co do dostępnych danych wiemy, że za‑ równo skojarzenie statyny i fibratu, jak i statyny i ezetymibu jest nie tylko skuteczne (zarówno w kontekście efektów biochemicznych, jak rów‑ nież – w przypadku określonych grup pacjen‑ tów – w kontekście klinicznym), ale również bezpieczne i dobrze tolerowane. Sygnatariusze Deklaracji Sopockiej 167 wyraźnie podkreślają, iż terapia skojarzona zaburzeń lipidowych jest w Polsce stosowana zbyt rzadko. Wreszcie nie wolno zapominać, że kontrolne oznaczenie lipi‑ dogramu jest zalecane co 6–8 tygodni do czasu uzyskania docelowego stężenia poszczególnych frakcji lipidogramu. Tymczasem powszechną praktyką ambulatoryjną pozostaje stosowanie sztywnych dawek statyny bez kontroli bioche‑ micznych efektów leczenia. 6,32,168
Do zapamiętania
* Skuteczność leczenia dyslipidemii w Polsce wciąż nie jest zadowalająca. Rozbieżności danych dotyczących tego zagadnienia z ostatniej dekady wynikają po czę‑ ści z doboru badanych populacji (pacjenci ambulatoryj‑ ni lub szpitalni) oraz z kolejnych modyfikacji zaleceń terapeutycznych. Biorąc jednak pod uwagę wyraźną tendencję do stopniowej redukcji docelowego stężenia LDL‑C w kolejnych zaleceniach, należy przyjąć, iż lecze‑ nie zaburzeń lipidowych w naszym kraju jest skuteczne u mniej niż połowy pacjentów.
* Niepowodzenia terapeutyczne wynikają po części z samego charakteru dyslipidemii – stan ten jest nie‑ my klinicznie i przewlekły, co negatywnie wpływa nacompliance, adherence ipersistance. Wydaje się, że ze strony pacjenta podstawową przyczyną zjawiska non‑adherence jest z kolei brak świadomości przewle‑ kłego charakteru dyslipidemii oraz brak świadomości bezpośredniego związku pomiędzy skutecznością (lub
jej brakiem) leczenia zaburzeń lipidowych a realnym ry‑ zykiem wystąpienia zawału mięśnia sercowego, udaru mózgu czy zgonu sercowo‑naczyniowego.
* Poważnym problemem pozostaje wreszcie inercja te‑ rapeutyczna lekarzy, objawiająca się nieuzasadnionym lękiem przed stosowaniem statyn o sile i w dawce adekwatnej do założeń terapeutycznych, jak również lęk przed stosowaniem terapii skojarzonej. Wspólną negatywną konsekwencją nieprawidłowych postaw pacjentów i lekarzy jest wciąż bardzo duży odsetek dyskontynuacji leczenia.
* Biorąc pod uwagę rozpowszechnienie dyslipidemii oraz jej bezpośredni związek z rozpowszechnieniem chorób układu sercowo‑naczyniowego, skuteczność terapii zaburzeń lipidowych stanowi bardzo poważny problem zdrowia publicznego.
16. Organizacja opieki zdrowotnej w zaburzeniach lipidowych w Polsce
Główny ciężar profilaktyki i prewencji oraz diagnozowania i leczenia zaburzeń lipido‑ wych spoczywa na lekarzach rodzinnych (lekarzach POZ). 7 W postępowaniu profilak‑ tycznym, jak i terapeutycznym każdorazowo należy uwzględniać zmianę nieprawidłowego stylu życia oraz nieprawidłowych nawyków ży‑ wieniowych, co może się wiązać ze współpracą z dietetykiem. 8 Leczenie zaburzeń lipidowych wymaga współpracy lekarzy POZ i lekarzy opieki specjalistycznej (internistów, kardiolo‑ gów, diabetologów, nefrologów, neurologów).
Badania przesiewowe w kierunku dyslipi‑ demii powinny być wykonane u osób z co naj‑ mniej 1 czynnikiem ryzyka chorób układu krą‑ żenia (np. nadciśnienie tętnicze, otyłość, zespół uzależnienia od tytoniu, obciążający wywiad rodzinny) oraz u wszystkich mężczyzn >40. roku życia, u kobiet >50. roku życia, u kobiet po menopauzie, u kobiet z cukrzycą ciężarnych, nadciśnieniem w ciąży, u zakażonych HIV lub w trakcie terapii HAART, u mężczyzn z zabu‑ rzeniami erekcji, a także każdorazowo w przy‑ padkach, kiedy występują objawy wskazujące na choroby sercowo‑naczyniowe.
Współpraca lekarza rodzinnego (lekarza POZ) ze specjalistą w zakresie rozpoznawa‑ nia i leczenia zburzeń lipidowych powinna w pierwszej kolejności dotyczyć: (1) podejrzenia
Regularne oznaczenia profilu lipidowego powinny być przeprowadzane u osób:
* z rozpoznaną chorobą sercowo‑naczyniową
* z rozpoznaną hipercholesterolemią rodzinną
* z rodzinnym obciążeniem przedwczesnymi chorobami sercowo‑naczyniowymi
* z rozpoznaną cukrzycą
* z przewlekłą chorobą nerek
* z rozpoznanymi chorobami o podłożu autoim‑ munologicznym, reumatologicznym i zapalnym
* przewlekle palących papierosy
* zakażonych HIV lub w trakcie terapii HAART.
lub rozpoznania hipercholesterolemii rodzinnej (i innych chorób o podłożu genetycznym prze‑ biegających z ciężkimi zaburzeniami lipidowy‑ mi), (2) nietolerancji statyn u osoby leczonej z ryzykiem wystąpienia miopatii, hepatopatii lub cukrzycy, (3) ciężkiej hipercholesterolemii/ dyslipidemii opornej na leczenie dostępnymi lekami, (4) ciężkiej hipertriglicerydemii, (5) ini‑ cjacji leczenia dyslipidemii u dzieci.
Do zapamiętania
Główny ciężar profilaktyki i prewencji oraz diagnozowania i leczenia zaburzeń lipidowych spoczywa na lekarzach ro‑ dzinnych (lekarzach POZ). W postępowaniu zarówno pro‑ filaktycznym, jak i terapeutycznym każdorazowo należy uwzględniać zmianę nieprawidłowego stylu życia oraz nieprawidłowych nawyków żywieniowych. Leczenie zabu‑ rzeń lipidowych wymaga współpracy lekarzy POZ i lekarzy opieki specjalistycznej.
17. Piśmiennictwo
1. Zdrojewski T., Solnica B., Cybulska B. i wsp.: Preva‑ lence of lipid abnormalities in Poland. The NATPOL 2011 survey. Kardiol. Pol. 2016; 74 (3): 213–223
3. Colantonio L.D., Bittner V., Reynolds K. i wsp.: Association of Serum Lipids and Coronary Heart Disease in Contemporary Observational Studies. Circulation 2016; 133 (3): 256–264
2. Rynkiewicz A., Cybulska B., Banach M. i wsp.: Ma‑ nagement of familial heterozygous hypercholeste‑ rolemia: Position Paper of the Polish Lipid Expert Forum. J. Clin. Lipidol. 2013; 7 (3): 217–221
4. Banach M., Serban M.C.: Discussion around sta‑ tin discontinuation in older adults and patients with wasting diseases. J. Cachexia Sarcopenia Muscle 2016; 7 (4): 396–369
5. Banach M., Rizzo M., Toth P. i wsp.: Statin intole‑ rance – an attempt at a unified definition. Position paper from an International Lipid Expert Panel. Arch. Med. Sci. 2015; 11 (1): 1–23
7. Jóźwiak J.: Czynniki ryzyka – dyslipidemia. W: Jóźwiak J.: Ocena wybranych czynników ryzyka sercowo‑naczyniowego w ogólnopolskiej 5‑letniej prospektywnej obserwacji kohorty pacjentów POZ. Wydawnictwo Politechniki Częstochowskiej, 2013
6. 2016 European Guidelines on cardiovascular di‑ sease prevention in clinical practice: The Sixth Joint Task Force of the European Society of Car‑ diology and Other Societies on Cardiovascular Di‑ sease Prevention in Clinical Practice (constituted by representatives of 10 societies and by invited experts): Developed with the special contribution of the European Association for Cardiovascular Prevention and Rehabilitation (EACPR). Eur. He‑ art J. 2016; 37 (29): 2315–2381
8. Jóźwiak J.: Dyslipidemie. W: Windak A., Masta‑ lerz‑Migas A., Chlabicz S. (red.): Medycyna rodzin‑ na. Podręcznik dla lekarzy i studentów. Wydaw‑ nictwo Termedia, Poznań 2015
10. Tendera M., Kozakiewicz K., Bartnik M. i wsp.: Występowanie głównych czynników ryzyka cho‑ roby niedokrwiennej serca w grupie 41 927 osób objętych akcją prewencji pierwotnej w Polsce po‑ łudniowej (Southeren Poland Epidemiological Su‑ rvey – SPES). Wiad. Lek. 2001; 54 (5–6): 293–303
9. Rywik S., Broda G., Piotrowski W. i wsp.: Epi‑ demiologia chorób układu krążenia – Program Pol‑MONICA Warszawa. Kardiol. Pol. 1996; 44 (Supl. 2): 7–35
11. Zdrojewski T., Bandosz P., Szpakowski P. i wsp.: Rozpowszechnienie głównych czynników ryzyka chorób układu sercowo‑naczyniowego w Polsce. Wyniki badania NATPOL PLUS. Kardiol. Pol. 2004; 61 (Supl. 4): 1–26
13. Jóźwiak J., Mastej M., Lukas W. i wsp.: LIPIDO‑ GRAM2003 – Ocena i porównanie parametrów pełnego lipidogramu i wskaźnika masy ciała BMI w zależności od płci i wieku w populacji pacjentów Polski południowej i zachodniej. Część II: częstość występowania zaburzeń lipidowych w zależności od płci i BMI. Probl. Med. Rodz. 2005; 7 (2): 33–39
12. Pająk A., Wiercińska E., Polakowska M. i wsp.: Rozpowszechnienie dyslipidemii u mężczyzn i ko‑ biet w wieku 20–74 lat w Polsce. Wyniki programu WOBASZ. Kardiol. Pol. 2005; 63 (Supl. 4): 620–626
14. Jóźwiak J., Mastej M., Lukas W. i wsp.: Czy pro‑ blem zaburzeń lipidowych w równym stopniu do‑ tyczy różnych regionów Polski? Kardiol. Pol. 2006; 64 (Supl. 2): 137–145
16. Pająk A., Szafraniec K., Polak M. i wsp.: Changes in the prevalence, management and treatment of hypercholesterolemia and other dyslipidemias over 10 years in Poland. The WOBASZ study. Pol. Arch. Med. Wewn. 2016; doi:10.20 452/pamw.3464
15. Jóźwiak J., Mastej M., Lukas W. i wsp.: Badanie LIPIDOGRAM2004 vsLIPIDOGRAM 2006. Czy sytuacja epidemiologiczna w zakresie zaburzeń li‑ pidowych uległa zmianie? Probl. Med. Rodz. 2007; 9 (2): 78–81
17. Konduracka E., Jóźwiak J., Mastej M. i wsp.: Prevalence of dislipidemia and general ineffec‑
tiveness of its treatment In both primary and secondary prevention of coronary heart disease within family medicine framework – results of LIPIDOGRAM 2005 a nationwide epidemiological study. Dislipidemia in Poland – ineffective treat‑ ment. Przegl. Lek. 2008; 65 (12): 834–837
19. Tomasik T., Jozwiak J., Windak. A i wsp.: Preven‑ tion of coronary heart disease in primary medical care in Poland: results from the LIPIDOGRAM Stu‑ dy. Eur. J. Cardiovasc. Prev. Rehabil. 2011; 18 (2): 287–296
18. Kaess B., Jozwiak J., Mastej M. i wsp.: Association between anthropometric obesity measures and coronary artery disease: a cross‑sectional survey of 16,657 subjects from 444 Polish cities. Heart 2010; 96 (2): 131–135
20. Kaess B.M., Jóźwiak J., Nelson C.P. i wsp.: The re‑ lation of rapid changes in obesity measures to lipid profile – insights from a nationwide metabolic health survey in 444 Polish cities. PLoS One 2014; 9 (1): e86 837
22. Jankowski P., Czarnecka D., Badacz L. i wsp.: Practice setting and secondary prevention of coro‑ nary artery disease. Arch. Med. Sci. 2017 (w dru‑ ku)
21. Jankowski P., Czarnecka D., Łukaszewska A. i wsp.: Factors related to the effectiveness of hy‑ percholesterolemia treatment following hospitali‑ zation for coronary artery disease. Pol. Arch. Med. Wewn. 2016; 126: 388–394
23. Baranowski J., Winadak A.: Optymalizacja pol‑ skiego systemu finansowania podstawowej opie‑ ki zdrowotnej. http://www.ey.com/Publication/ vwLUAssets/Sprawne_Panstwo_Optymaliza‑ cja_POZ/$FILE/Sprawne‑Panstwo‑Optymaliza‑ cja‑POZ‑05 092 012.pdf
25. Lewington S., Whitlock G., Clarke R. i wsp.: Blood cholesterol and vascular mortality by age, sex, and blood pressure: a meta‑analysis of individual data from 61 prospective studies with 55,000 vascular deaths. Lancet 2007; 370: 1829–1839
24. Pająk A., Szafraniec K., Polak M. i wsp.: Prevalence of familial hypercholesterolemia: a meta‑analy‑ sis of six large, observational, population‑based studies in Poland. Arch. Med. Sci. 2016; 12 (4): 687–696
26. Di Angelantonio E., Sarwar N., Perry P. i wsp.: Ma‑ jor lipids, apolipoproteins, and risk of vascular disease. JAMA 2009; 302: 1993–2000
28. Glasser S.P., Mosher A., Howard G., Banach M.: What is the association of lipid levels and incident stroke? Int. J. Cardiol. 2016; 220: 890–894
27. Rysz‑Górzyńska M., Banach M.: Subfractions of high‑density lipoprotein (HDL) and dysfunctio‑ nal HDL in chronic kidney disease patients. Arch. Med. Sci. 2016; 12 (4): 844–849
29. Zdrojewski T., Jankowski P., Bandosz P. i wsp.: Nowa wersja systemu oceny ryzyka sercowo‑na‑ czyniowego i tablic SCORE dla populacji Polski. Kardiol. Pol. 2015; 73: 958–961
30. Quispe R., Manalac R.J., Faridi K.F. i wsp.: Rela‑ tionship of the triglyceride to high‑density lipopro‑ tein cholesterol (TG/HDL‑C) ratio to the remainder of the lipid profile: The Very Large Database of Lipids‑4 (VLDL‑4) study. Atherosclerosis 2015; 242 (1): 243–250
31. Banach M., Serban C., Aronow W.S. i wsp.: Lipid, blood pressure and kidney update 2013. Int. Urol. Nephrol. 2014; 46 (5): 947–961
33. Martin S.S., Blaha M.J., Elshazly M.B. i wsp.: Comparison of a novel method vsthe Friedewald equation for estimating low‑density lipoprotein cholesterol levels from the standard lipid profile. JAMA 2013; 310 (19): 2061–2068
32. Catapano A.L., Graham I., De Backer G. i wsp.: 2016 ESC/EAS Guidelines for the Management of Dyslipidaemias: The Task Force for the Manage‑ ment of Dyslipidaemias of the European Society of Cardiology (ESC) and European Atheroscle‑ rosis Society (EAS) Developed with the special contribution of the European Assocciation for Cardiovascular Prevention & Rehabilitation (EACPR). Eur. Heart J. 2016; doi: 10.1093/eur‑ heartj/ehw272
34. Otocka‑Kmiecik A., Mikhailidis D.P., Nicholls S.J. i wsp.: Dysfunctional HDL: a novel important dia‑ gnostic and therapeutic target in cardiovascular disease? Prog. Lipid. Res. 2012; 51 (4): 314–324
36. Banach M.: Lipoprotein (a) – we know so much yet still have much to learn. J. Am. Heart Assoc. 2016; 5 (4): e003 597
35. Kotani K., Serban M.C., Penson P. i wsp.: Eviden‑ ce‑based assessment of lipoprotein (a) as a risk biomarker for cardiovascular diseases – Some answers and still many questions. Crit. Rev. Clin. Lab. Sci. 2016; 53 (6): 370–378
37. Banach M., Serban C., Sahebkar A. i wsp.; Lipid and Blood Pressure Meta‑analysis Collaboration (LBPMC) Group: Impact of statin therapy on coro‑ nary plaque composition: a systematic review and meta‑analysis of virtual histology intravascular ultrasound studies. BMC Med. 2015; 13: 229
39. What is residual risk. Residual Risk Reduction In‑ itiative. http://www.r3i.org/definition.php (dostęp: 30 czerwca 2016)
38. Nikolic D., Castellino G., Banach M. i wsp.: PPAR agonists, atherogenic dyslipidemia and cardiova‑ scular risk. Curr. Pharm. Des. 2016; doi: 10.2174 /1381612822666161006151134
40. Kones R.: Molecular sources of residual cardio‑ vascular risk, clinical signals, and innovative solutions: relationship with subclinical disease, undertreatment, and poor adherence: implications of new evidence upon optimizing cardiovascular patient outcomes. Vasc. Health Risk Manag. 2013; 9: 617–670
42. Booth J.N. 3 rd , Colantonio L.D., Howard G. i wsp.: Healthy lifestyle factors and incident heart disease and mortality in candidates for primary preven‑ tion with statin therapy. Int. J. Cardiol. 2016; 207: 196–202
41. Reith C., Armitage J.: Management of residual risk after statin therapy. Atherosclerosis 2016; 245: 161–170
43. Fruchart J.C., Davignon J., Hermans M.P. i wsp.; Residual Risk Reduction Initiative (R3i): Residual macrovascular risk in 2013: what have we lear‑ ned? Cardiovasc. Diabetol. 2014; 13: 26
44. Cannon C.P., Blazing M.A., Giugliano R.P. i wsp.; IMPROVE‑IT Investigators: Ezetimibe added to statin therapy after acute coronary syndromes. N. Engl. J. Med. 2015; 372 (25): 2387–2397
45. Sahebkar A., Serban M.C., Gluba‑Brzózka A. i wsp.: Lipid‑modifying effects of nutraceuticals: An evidence‑based approach. Nutrition 2016; 32 (11–12): 1179–1192
47. Jones P.H., Davidson M.H., Stein E.A. i wsp.: Com‑ parison of the efficacy and safety of rosuvastatin versus atorvastatin, simvastatin, and pravastatin across doses (STELLAR* Trial). Am. J. Cardiol. 2003; 92: 152–160
46. Szostak W.B., Szostak‑Węgierek D., Cybulska B.: Rola i miejsce farmakoterapii w profilaktyce miaż‑ dżycy. W: Szostak B.W. (red.): Historia badań nad miażdżycą. ITEM Publishing, Warszawa 2016
48. Muntean D.M., Thompson P.D., Catapano A.L. i wsp.: Statin‑associated myopathy and the qu‑ est for biomarkers: can we effectively predict sta‑ tin‑associated muscle symptoms? Drug. Discov. Today 2016; doi:10.1016/j.drudis.2016.09.001
50. Keech A., Simes R.J., Barter P. i wsp.: Effects of long‑term fenofibrate therapy on cardiovascular events in 9795 people with type diabetes mellitus (the FIELD study): a randomised controlled study. Lancet 2005; 366: 1849–1861
49. Cholesterol Treatment Trialists' Collaboration (CTT): Efficacy and safety of more intensive lowe‑ ring of LDL cholesterol: a meta‑analysis of data from 170 000 participants in 26 randomised trials. Lancet 2010; 376: 1670–1681
51. ACCORD Study Group, Ginsberg H.M., Elam M.B., Lovato L.C. i wsp.: Effects of combination lipid the‑ rapy in type 2 diabetes mellitus. N. Engl. J. Med. 2010; 362: 1563–1574
53. Bays H.E., Moore P.B., Drehobl M.A. i wsp.: Effec‑ tiveness and tolerability of ezetimibe in patients with primary hypercholesterolemia: pooled ana‑ lysis of two phase II studies. Clin. Ther. 2001; 23: 1209–1230
52. Garcia‑Calvo M., Lisnock J., Bull H.G.: The target of ezetimibe is Niemann‑Pick C1‑like 1 (NPC1L1). Proc. Natl. Acad. Sci. USA 2005; 102: 8132–8137
54. Knopp R.H., Gitter H., Truitt T. i wsp.: Effects of ezetimibe, a new cholesterol absorption inhibitor on plasma lipids in patients with primary hyper‑ cholesterolemia. Eur. Heart J. 2003; 24: 729–741
56. Simon J.S., Karnoub M.C., Devlin D.J. i wsp.: Se‑ quence variation in NPC1L1 and association with improved LDL‑cholesterol lowering in response to ezetimibe treatment. Genomic 2005; 86: 648–656
55. Mikhailidis D.P., Wierzbicki A.S., Daskalopoulou S.S. i wsp.: The use of ezetimibe in achieving low density lipoproteins lowering goals in clinical practice: position statement of United Kingdom consensus panel. Curr. Med. Res. Opin. 2005; 21: 959–969
57. Gazi L.F., Daskalopoulou S.S., Nair D.R. i wsp.: Effect of ezetimibe in patients who cannot tolerate statins or cannot get to the low density lipoprotein cholesterol target despite taking a statin. Curr. Med. Res. Opin. 2007; 23: 2183–2192
59. Gagne C., Bays H.E., Weiss S.R. i wsp.: Efficacy and safety of ezetimibe added to ongoing statin
58. Dujovne C.A., Ettinger M.P., McNeer J.F. i wsp.: Efficacy and safety of a potent new selective cho‑ lesterol absorption inhibitor, ezetimibe, in patients with primary hypercholesterolemia. Am. J. Car‑ diol. 2002; 90: 1092–1097
therapy for treatment of patients with primary hypercholesterolemia. Am. J. Cardiol. 2002; 90: 1084–1091
61. Baigent C., Landray M.J., Reith C. i wsp.: The ef‑ fects of lowering LDL cholesterol with simvastatin plus ezetimibe in patients with chronic kidney di‑ sease (Study of Heart and Renal Protection): a ran‑ domised placebo‑controlled trial. Lancet 2011; 377 (9784): 2181–2192
60. Kastelein J.J., Akdim F., Stroes E.S. i wsp.: Si‑ mvastatin with or without ezetimibe in familial hypercholesterolemia. N. Engl. J. Med. 2008; 358 (14): 1431–1443
62. Goldberg R.B., Guyton J.R., Mazzone T. i wsp.: Ezetimibe/simvastatin vsatorvastatin in patients with type 2 diabetes mellitus and hypercholeste‑ rolemia: the VYTAL study. Mayo Clin. Proc. 2006; 81 (12): 1579–1588
64. Ballantyne C.M., Weiss R., Moccetti T. i wsp.: Ef‑ ficacy and safety of rosuvastatin 40 mg alone or in combination with ezetimibe in patients at high risk of cardiovascular disease (results from the EXPLORER study). Am. J. Cardiol. 2007; 99 (5): 673–680
63. Robinson J.G., Ballantyne C.M., Grundy S.M. i wsp.: Lipid‑altering efficacy and safety of ezeti‑ mibe/simvastatin versus atorvastatin in patients with hypercholesterolemia and the metabolic syn‑ drome (from the VYMET study). Am. J. Cardiol. 2009; 103 (12): 1694–1702
65. Bays H.: Ezetimibe. Expert Opin. Investig. Drugs 2002; 11 (11): 1587–1604
67. Abifadel M., Varret M., Rabès J.P. i wsp.: Mutations in PCSK9 cause autosomal dominant hyperchole‑ sterolemia. Nat. Genet. 2003; 34 (2): 154–156
66. Dragan S., Serban M.C., Banach M.: Proprotein convertase subtilisin/kexin 9 inhibitors: an emer‑ ging lipid‑lowering therapy? J. Cardiovasc. Phar‑ macol. Ther. 2015; 20 (2): 157–168
68. Banach M., Rizzo M., Obradovic M. i wsp.: PCSK9 inhibition – a novel mechanism to treat lipid disor‑ ders? Curr. Pharm. Des. 2013; 19 (21): 3869–3877
70. Ooi C.P., Loke S.C.: Colesevelam for type 2 diabe‑ tes mellitus: an abridged Cochrane review. Diabet. Med. 2014; 31: 2–14
69. Banach M., Aronow W.S., Serban M.C. i wsp.: Lipids, blood pressure and kidney update 2015. Lipids He‑ alth Dis. 2015; 14: 167
71. The Lipid Research Clinics Coronary Primary Pre‑ vention Trial results. I. Reduction in incidence of coronary heart disease. JAMA 1984; 251: 351–364
73. He L., Wickremasingha P., Lee J. i wsp.: Lack of effect of colesevelam HCl on the single‑dose phar‑ macokinetics of aspirin, atenolol, enalapril, phe‑ nytoin, rosiglitazone, and sitagliptin. Diabetes Res. Clin. Pract. 2014; 104: 401–409
72. The Lipid Research Clinics Coronary Primary Pre‑ vention Trial. Results of 6 years of post‑trial fol‑ low‑up. The Lipid Research Clinics Investigators. Arch. Int. Med. 1992; 152: 1399–1410
74. Kamanna V.S., Kashyap M.L.: Mechanism of ac‑ tion of niacin. Am. J. Cardiol. 2008; 101: 20B–26B
75. Bruckert E., Labreuche J., Amarenco P.: Me‑ ta‑analysis of the effect of nicotinic acid alone or in combination on cardiovascular events and athe‑ rosclerosis. Atherosclerosis 2010; 210: 353–361
76. AIM‑HIGH Investigators, Boden W.E., Probst‑ field J.L., Anderson T. i wsp.: Niacin in patients with low HDL cholesterol levels receiving inten‑ sive statin therapy. N. Engl. J. Med. 2011; 365: 2255–2267
78. Hobbs F.D., Banach M., Mikhailidis D.P. i wsp.: Is statin‑modified reduction in lipids the most important preventive therapy for cardiovascular disease? A pro/con debate. BMC Med. 2016; 14: 4
77. HPS2‑THRIVE Collaborative Group, Landray M.J., Haynes R., Hopewell J.C. i wsp.: Effects of exten‑ ded‑release niacin with laropiprant in high‑risk patients. N. Engl. J. Med. 2014; 371: 203–212
79. Serban M.C., Banach M., Mikhailidis D.P.: Clinical implications of the IMPROVE‑IT trial in the light of current and future lipid‑lowering treatment options. Exp. Opin. Pharmacother. 2016; 17 (3): 369–380
81. Nikolic D., Mikhailidis D.P., Davidson M.H. i wsp.: ETC‑1002: a future option for lipid disorders? Atherosclerosis 2014; 237 (2): 705–710
80. Banach M., Aronow W.S., Serban C. i wsp.: Lipids, blood pressure and kidney update 2014. Pharma‑ col. Res. 2015; 95–96: 111–125
82. Toth P.P., Barylski M., Nikolic D. i wsp.: Should low high‑density lipoprotein cholesterol (HDL‑C) be treated? Best Pract. Res. Clin. Endocrinol Me‑ tab. 2014; 28 (3): 353–368
84. Stone N.J., Robinson J.G., Lichtenstein A.H. i wsp.: 2013 ACC/AHA guideline on the treatment of blood cholesterol to reduce atherosclerotic cardiovascu‑ lar risk in adults: a report of the American College of Cardiology/American Heart Association Task Force on Practice Guidelines. Circulation 2014; 129 (25 Suppl 2): S1–45
83. Nikolic D., Rizzo M., Mikhailidis D.P. i wsp.: An evaluation of RVX‑208 for the treatment of atherosclerosis. Expert Opin. Investig. Drugs. 2015; 24 (10): 1389–1398
85. Sahebkar A., Serban M.C., Mikhailidis D.P. i wsp.: Head‑to‑head comparison of statins versus fibra‑ tes in reducing plasma fibrinogen concentrations: A systematic review and meta‑analysis. Pharma‑ col. Res. 2016; 103: 236–252
87. Chapman M.J., Ginsberg H.N., Amarenco P. i wsp.: Triglyceride‑rich lipoproteins and high‑density li‑ poprotein cholesterol in patients at high risk of cardiovascular disease: evidence and guidance for management. Eur. Heart J. 2011; 32: 1345–1361
86. Hegele R.A., Ginsberg H.N., Chapman M.J. i wsp.: The polygenic nature of hypertriglyceridemia im‑ plications for definition, diagnosis and manage‑ ment. Lancet Diabet. Endocrinol. 2014; 2: 655– 666
88. Thompson G.R., Barbir M., Davies D. i wsp.: Recom‑ mendations for the use of LDL apheresis. Atherosc‑ lerosis 2008; 98: 247–255
90. Goldberg A.C., Hopkins P.N., Toth P.P. i wsp.: Na‑ tional Lipid Association Expert Panel on Familial Hypercholesterolemia. Familial hypercholestero‑ lemia: screening, diagnosis and management of pediatric and adult patients: clinical guidance
89. Harada‑Shiba M., Arai H., Oikawa S. i wsp.: Gu‑ idelines for the management of familial hypercho‑ lesterolemia. J. Arterioscler. Thromb. 2012; 19: 1043–1060
from the National Lipid Association Expert Panel on Familial Hypercholesterolemia. J. Clin. Lipidol. 2011: 5: S1–S8
92. Schuff‑Werner P., Fenger S., Kohkschein P.: Role of lipid apheresis in changing times. Clin. Res. Car‑ diol. Suppl. 2012; 7: 7–14
91. Stefanutti C., Julius U.: Lipoprotein apheresis: state of the art and novelties. Atheroscler. Suppl. 2013; 14: 19–27
93. Cuchel M., Bruckert E., Ginsberg H.N. i wsp.: Homozygous familial hypercholesterolemia: new insights and guidance for clinicians to improve de‑ tection and clinical management. A position paper from the Consensus Panel on Familial Hyperchole‑ sterolemia of the European Atheroslcerosis Society. Eur. Heart J. 2014; 22: 1–14
95. Cybulska B., Kłosiewicz‑Latoszek L.: Komentarz do artykułu „Ocena skuteczności i bezpieczeństwa stosowania statyn u dzieci chorych na rodzinną hi‑ percholesterolemię". Med. Prakt. 2016; http://www. mp.pl/artykuly/26 863 (dostęp: 30 czerwca 2016)
94. Keller C., Grutzmacher P., Bahr F. i wsp.: LDL‑apheresis with dextran sulphate and anaphy‑ lactoid reactions to ACE inhibitirs. Lancet 1993; 341: 60–61
96. Myśliwiec M., Walczak M., Małecka‑Tendera E. i wsp.: Management of familial hypercholestero‑ lemia in children and adolescents. Position paper of the Polish Lipid Expert Forum. J. Clin. Lipidol. 2014; 8 (2): 173–180
98. Perk J., De Backer G., Gohlke H. i wsp.; Fifth Joint Task Force of the European Society of Cardiology and Other Societies on Cardiovascular Disease Pre‑ vention in Clinical Practice; European Association for Cardiovascular Prevention and Rehabilitation: European Guidelines on cardiovascular dise‑ ase prevention in clinical practice (version 2012): The Fifth Joint Task Force of the European Society of Cardiology and Other Societies on Cardiovascu‑ lar Disease Prevention in Clinical Practice (consti‑ tuted by representatives of nine societies and by invited experts). Atherosclerosis 2012; 223 (1): 1–68
97. Stolarz‑Skrzypek K., Bednarski A., Drożdż D., Czarnecka D.: Prewencja miażdżycy u dzieci – rola statyn i kwasu acetylosalicylowego. Przegl. Lek. 2013; 70 (2): 57–64
99. Peterson A.L., McBride P.E.: A review of guidelines for dyslipidemia in children and adolescents. WMJ 2012; 111 (6): 274–281
101. Cameron C., Craig C.L., Bull F.C., Bauman A.: Ca‑ nada's physical activity guides: has their release had an impact? Can. J. Public Health 2007; 98 (Suppl 2): S161–169
100. Goldwire M.: Screening and treatment of pediatric dyslipidemias. US Pharm. 2014; 39 (5): 52–56
102. Lamaida N., Capuano E., Pinto L. i wsp.: The safe‑ ty of statins in children. Acta Paediatr. 2013; 102 (9): 857–862
104. Glynn R.J., Koenig W., Nordestgaard B.G. i wsp.: Rosuvastatin for primary prevention in older per‑ sons with elevated C‑reactive protein and low to average low‑density lipoprotein cholesterol levels:
103. Reiner Z.: Primary prevention of cardiovascular disease with statins in the elderly. Curr. Athero‑ scler. Rep. 2014; 16: 420
exploratory analysis of a randomized trial. Ann. Intern. Med. 2010; 152: 488–496, W174
106. Cholesterol Treatment Trialists' (CTT) Collabora‑ tion, Fulcher J., O'Connell R., Voysey M. i wsp.: Ef‑ ficacy and safety of LDL‑lowering therapy among men and women: meta‑analysis of individual data from 174,000 participants in 27 randomised trials. Lancet 2015; 385: 1397–1405
105. Brugts J.J., Yetgin T., Hoeks S.E. i wsp.: The be‑ nefits of statins in people without established car‑ diovascular disease but with cardiovascular risk factors: meta‑analysis of randomised controlled trials. Br. Med. J. 2009; 338: b2376
107. Hunt D., Young P., Simes J. i wsp.: Benefits of pravastatin on cardiovascular events and morta‑ lity in older patients with coronary heart disease are equal to or exceed those seen in younger pa‑ tients: results from the LIPID trial. Ann. Intern. Med. 2001; 134: 931–940
109. Jabłecka A., Korzeniowska K., Smolarek I.: Farma‑ kokinetyka leków w wieku podeszłym. Pol. Arch. Med. Wewn. 2008; 118 (sup): 43–46
108. Gransbo K., Melander O., Wallentin L. i wsp.: Car‑ diovascular and cancer mortality in very elder‑ ly post‑myocardial infarction patients receiving statin treatment. J. Am. Coll. Cardiol. 2010; 55: 1362–1369
110. Cybulska B., Kłosiewicz‑Latoszek L.: Czy warto leczyć hiperlipidemię u ludzi starszych. W: Cy‑ bulska B., Kłosiewicz‑Latoszek L. (red.): Zaburze‑ nia lipidowe. Termedia Wydawnictwa Medyczne, Poznań 2010: 171–184
112. Rynkiewicz A., Cybulska B., Banach M. i wsp.: Postępowanie w heterozygotycznej hipercholeste‑ rolemii rodzinnej. Stanowisko Forum Ekspertów Lipidowych. Kardiol. Pol. 2013; 71: 107–111
111. Nordesgaard B.G., Chapman M.J., Humphries S.E. i wsp.: European Atherosclerosis Society consensus panel. Familial hypercholesterolemia is underdiagnosed and undertreated in the gene‑ ral population: guidence for clinicians to prevent coronary artery disease. Eur. Heart J. 2013; 34: 3478–3490
113. Watts G.F., Gidding S., Wierzbicki A.S. i wsp.: In‑ tegrated guidance on the care of familial hyper‑ cholesterolemia from the International FH Foun‑ dation. J. Clin. Lipidol. 2014; 8: 148–172
115. Santos R.D., Gidding S.S., Hegele R.A. i wsp.: De‑ fining severe familial hypercholesterolemia and the implications for clinical management: a con‑ sensus statement from the International Athero‑ sclerosis Society Severe Familial Hypercholeste‑ rolemia Panel. Lancet Diab. Endocrinol. 2016; 4 (10): 850–861
114. Gidding S.S., Champagne M.A., de Ferranti S.D. i wsp.: The Agenda for Familial Hypercholesterole‑ mia A Scientific Statement from the American He‑ art Association. Circulation 2015; 132: 2167–2192
116. Vallejo‑Vaz A.J., Kondapally Seshasai S.R., Cole D. i wsp.: Familial hypercholesterolaemia: A glo‑ bal call to arms. Atherosclerosis 2015; 243 (1): 257–259
117. Shepherd J., Barter P., Carmena R. i wsp.: Effect of lowering LDL cholesterol substantially below currently recommended levels in patients with co‑ ronary heart disease and diabetes: the Treating
to New Targets (TNT) study. Diab. Care 2006; 29: 1220–1226
119. Cholesterol Treatment Trialists' Collaboration, Ke‑ arney P.M., Blackwell L., Collins R. i wsp.: Efficacy of cholesterol‑lowering therapy in 18,686 people with diabetes in 14 randomised trials of statins: a meta‑analysis. Lancet 2008; 371: 117–125
118. Colhoun H.M., Betteridge D.J., Durrington P.N. i wsp.: Primary prevention of cardiovascular dise‑ ase with atorvastatin in type 2 diabetes in the Col‑ laborative Atorvastatin Diabetes Study (CARDS): multicentre randomised placebocontrolled trial. Lancet 2004; 364: 685–696
120. Preiss D., Campbell R.T., Murray H.M. i wsp.: The effect of statin therapy on heart failure events: a collaborative meta‑analysis of unpublished data from major randomized trials. Eur. Heart J. 2015; 36: 1536–1546
122. Deo S.V., Rababa'h A., Altarabsheh S.E. i wsp.: Statin therapy improves long‑term survival in non‑ischaemic cardiomyopathy: a pooled analy‑ sis of 4500 patients. Heart Lung Circ. 2014; 23: 985–987
121. Liu G., Zheng X.X., Xu Y.L. i wsp.: Meta‑analysis of the effect of statins on mortality in patients with preserved ejection fraction. Am. J. Cardiol. 2014; 113: 1198–1204
123. Kjekshus J., Apetrei E., Barrios V. i wsp.: Rosuva‑ statin in older patients with systolic heart failure. N. Engl. J. Med. 2007; 357: 2248–2261
125. Taylor F., Huffman M.D., Macedo A.F. i wsp.: Sta‑ tins for the primary prevention of cardiovascular disease. Cochrane Database Syst. Rev. 2013; (1): CD004 816
124. Tavazzi L., Maggioni A.P., Marchioli R. i wsp.: Effect of rosuvastatin in patients with chronic heart failure (the GISSI‑HF trial): a randomised, double‑blind, pla‑ cebo‑controlled trial. Lancet 2008; 372: 1231–1239
126. Amarenco P., Labreuche J.: Lipid management in the prevention of stroke: review and updated me‑ ta‑analysis of statins for stroke prevention. Lancet Neurol. 2009; 8: 453–463
128. Wanner C., Tonelli M., Kidney Disease: KDIGO Clinical Practice Guideline for Lipid Management in CKD: summary of recommendation statements and clinical approach to the patient. Kidney Int. 2014; 85: 1303–1309
127. Tonelli M., Muntner P., Lloyd A. i wsp. and Alber‑ ta Kidney Disease Network: Association between LDL‑C and risk of myocardial infarction in CKD. J. Am. Soc. Nephrol. 2013; 24: 979–986
129. European Association for Cardiovascular Preven‑ tion & Rehabilitation, Reiner Z., Catapano A.L., De Backer G. i wsp.: ESC/EAS Guidelines for the ma‑ nagement of dyslipidaemias: the Task Force for the management of dyslipidaemias of the Europe‑ an Society of Cardiology (ESC) and the European Atherosclerosis Society (EAS). Eur. Heart J. 2011; 32: 1769–1818
131. Rysz J., Gluba‑Brzózka A., Banach M., Więcek A.: Should we use statins in all patients with chronic kidney disease without dialysis therapy? The cur‑
130. Reiner Z.: Similarities and differences betwe‑ en European and United States guidelines for the management of dyslipidaemias. Kardiol. Pol. 2015; 73: 471–477
rent state of knowledge. Int. Urol. Nephrol. 2015; 47 (5): 805–813
133. Aung P.P., Maxwell H.G., Jepson R.G. i wsp.: Li‑ pid‑lowering for peripheral arterial disease of the lower limb. Cochrane Database Syst. Rev. 2007; 4: CD000 123
132. Morris P.B., Ballantyne C.M., Birtcher K.K. i wsp.: Review of clinical practice guidelines for the ma‑ nagement of LDL‑related risk. J. Am. Coll. Cardiol. 2014; 64: 196–206
134. Michalak A., Samborski P., Grzymisławski M.: Go‑ spodarka lipidowa i ryzyko chorób sercowo‑na‑ czyniowych w wybranych chorobach autoimmu‑ nologicznych. Forum Zab. Metabol. 2015; 6 (4): 152–169
136. Gladman D.D., Ang M., Su L. i wsp.: Cardiovascu‑ lar morbidity in psoriatic arthritis. Ann. Rheum. Dis. 2009; 68 (7): 1131–1135
135. Peters M.J., Symmons D.P., McCarey D. i wsp.: EU‑ LAR evidence‑based recommendations for cardio‑ vascular risk management in patients with rheu‑ matoid arthritis and other forms of inflammatory arthritis. Ann. Rheum. Dis. 2010; 69 (2): 325–331
137. Thorburn C.M., Ward M.M.: Hospitalizations for coronary artery disease among patients with systemic lupus erythematosus. Arthritis Rheum. 2003; 48 (9): 2519–2523
139. Liao K.P., Playford M.P., Frits M. i wsp.: The as‑ sociation between reduction in inflammation and changes in lipoprotein levels and HDL cholesterol efflux capacity in rheumatoid arthritis. J. Am. He‑ art Assoc. 2015; 4 (2): e001 588
138. Liao K.P., Cai T., Gainer V.S. i wsp.: Lipid and lipoprotein levels and trend in rheumatoid arth‑ ritis compared to the general population. Arthritis Care Res. (Hoboken) 2013; 65 (12): 2046–2050
140. Thorogood M., Seed M., De Mont K., Guideline Development Group. Management of ferility in wo‑ men with familial hypercholesterolemia summary of NICE guidance. Br. J. Obstet. Gynecol 2009; 116: 478–479
142. Kusters D.M., Homsma S.J.M., Hutten B.A. i wsp.: Dilemmas in a tretment of women with familial hypercholesterolemia during pregnancy. Neth. J. Med. 2010; 68: 299–303
141. Avis H.J., Hutten B.A., Twickler M.T. i wsp.: Pre‑ gnancy in women suffering from familial hyper‑ cholesterolemia: a harmful period for both mo‑ ther and newborn? Curr. Opin. Lipidol. 2009; 20: 484–490
143. Ito M.K., McGowan M.P., Moriarty P.M.: Mana‑ gement of familial hypercholesterolemia in adult patients: recommendations from the National Li‑ pid Association Expert Panel on Familial Hyper‑ cholesterolemia. J. Clin. Lipidol. 2011; 5 (3 suppl): S38–S45
145. Watts G.F., Gidding S., Wierzbicki A.S. i wsp.: Inte‑ grated guidance on the care of familial hyerchole‑ sterolemia from the International FH Foundation. Int. J. Cardiol. 2014; 171: 309–325
144. van de Graaf A., Hutten B.A., Kastelein J.J. i wsp.: Premature cardiovascular disease in young wo‑ men with heterozygous familial hypercholeste‑ rolemia. Expert Rev. Cardiovasc. Ther. 2006; 4: 345–351
146. Power M.C., Weuve J., Sharrett A.R. i wsp.: Sta‑ tins, cognition, and dementia-systematic review and methodological commentary. Nat. Rev. Neurol. 2015; 11: 220–229
148. Chao T.F., Liu C.J., Chen S.J. i wsp.: Statins and the risk of dementia in patients with atrial fibrilla‑ tion: A nationwide population‑based cohort study. Int. J. Cardiol. 2015; 196: 91–97
147. Heymann A.D., Ravona‑Springer R., Moshier E.L. i wsp.: Statin use is associated with better co‑ gnitive function in elderly with type 2 diabetes. J. Alzheimers Dis. 2015; 47: 55–59
149. Banach M., Rizzo M., Nikolic D. i wsp.: Intensive LDL‑cholesterol lowering therapy and neurocogniti‑
150. Kutner J.S., Blatchford P.J., Taylor D.H. Jr. i wsp.: Safety and benefit of discontinuing statin therapy in the setting of advanced, life–limiting illness: a randomized clinical trial. JAMA Intern. Med. 2015; 175: 691–700
ve function. Pharmacol. Therapeut. 2017 (w druku)
151. Melzi S., Carenzi L., Cossu M.V. i wsp.: Lipid meta‑ bolism and cardiovascular risk in HIV‑1 infection and HAART: present and future problems. Chole‑ sterol 2010; 2010: 271 504
153. Cohen D.E., Anania F.A., Chalasani N.: National Li‑ pid Association Statin Safety Task Force Liver Expert Panel. Am. J. Cardiol. 2006; 97 (8A): 77C–81C
152. Tashakkor A.Y., Moghaddamjou A., Chen L., Cheung W.Y.: Predicting the risk of cardiovascu‑ lar comorbidities in adult cancer survivors. Curr. Oncol. 2013; 20: e360–370
154. Lai S.W., Liao K.F., Lai H.C. i wsp.: Statin use and risk of hepatocellular carcinoma. Eur. J. Epide‑ miol. 2013; 28 (6): 485–492
156. Patel J., Martin S.S., Banach M.: Expert opinion: the therapeutic challenges faced by statin into‑ lerance. Expert Opin. Pharmacother. 2016; 17: 1497–1507
155. Banach M., Stulc T., Dent R., Toth P.P.: Statin non‑adherence and residual cardiovascular risk: There is need for substantial improvement. Int. J. Cardiol. 2016; 225: 184–196
157. Michalska‑Kasiczak M., Sahebkar A., Mikhailidis D.P. i wsp.; Lipid and Blood Pressure Meta‑ana‑ lysis Collaboration (LBPMC) Group: Analysis of vitamin D levels in patients with and without sta‑ tin‑associated myalgia – a systematic review and meta‑analysis of 7 studies with 2420 patients. Int. J. Cardiol. 2015; 178: 111–116
159. Broncel M., Gorzelak‑Pabiś P., Sahebkar A. i wsp.; Lipid and Blood Pressure Meta‑analysis Collabora‑ tion (LBPMC) Group: Sleep changes following sta‑ tin therapy: a systematic review and meta‑analysis of randomized placebo‑controlled polysomnogra‑ phic trials. Arch. Med. Sci. 2015; 11 (5): 915–926
158. Stroes E.S., Thompson P.D., Corsini A. i wsp.: Sta‑ tin – associated muscle symptoms: impact of statin therapy – European Atherosclerosis Society Consen‑ sus Panel Statement an Assessment, Aetiology and Management. Eur. Heart J. 2015; 36: 1012–1022
160. Gluba‑Brzozka A., Franczyk B., Toth P.P. i wsp.: Molecular mechanisms of statin intolerance. Arch. Med. Sci. 2016; 12 (3): 645–658
161. Barylski M., Nikolic D., Banach M. i wsp.: Statins and new‑onset diabetes. Curr. Pharm. Des. 2014; 20 (22): 3657–3664
162. Śliż D., Filipiak K.J., Naruszewicz M. i wsp.: Dif‑ ferences in achieving treatment goals with statin use in various regions of Poland‑3ST‑POL study results. Ann. Agric Environ. Med. 2016; 23 (1): 116–119
164. Wełnicki M., Folga A., Sudoł K., Mamcarz A.: Ef‑ ficacy of hypercholesterolemia treatment in Po‑ land‑Analysis of the CEPHEUS study results. Pol. Przegl. Kardiol. 2014; 16: 5–11
163. Pajak A., Jankowski P., Kawecka‑Jaszcz K. i wsp.: Changes in secondary prevention of coronary ar‑ tery disease in the post‑discharge period over the decade 1997–2007. Results of the Cracovian Program for Secondary Prevention of Ischaemic Heart Disease and Polish parts of the EURO‑ ASPIRE II and III surveys. Kardiol. Pol. 2009; 67: 1353–1359
165. Ridker P.M., Mora S., Rose L.; JUPITER Trial Stu‑ dy Group. Percent reduction in LDL cholesterol following high‑intensity statin therapy: potential implications for guidelines and for the prescrip‑ tion of emerging lipid‑lowering agents. Eur Heart J. 2016; 37 (17): 1373–9.
167. Wożakowska‑Kapłon B., Filipiak K.J., Mamcarz A. i wsp.: Actual problems of dyslipidaemia treat‑ ment in Poland – 2 nd Declaration of Sopot. Experts' Group Consensus endorsed by the Polish Cardiac Society Working Group on Cardiovascular Phar‑ macotherapy. Kardiol. Pol. 2014; 72 (9): 847–853
166. Kim M.C., Cho J.Y., Jeong H.C. i wsp.: Impact of postdischarge statin withdrawal on long‑term out‑ comes in patients with acute myocardial infarc‑ tion. Am. J. Cardiol. 2015; 115 (1): 1–7
168. Banach M., Nikolic D., Rizzo M., Toth P.P.: IMPRO‑ VE‑IT: what have we learned? Curr. Opin. Cardiol. 2016; 31 (4): 426–433 | <urn:uuid:89ee163f-c351-48ce-80cf-a6404ebd1205> | finepdfs | 2.285156 | CC-MAIN-2021-25 | https://klr.szczecin.pl/wp-content/uploads/2017/02/KLRwP-Zaburzenia-lipidowe.pdf | 2021-06-22T22:20:14+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-25/segments/1623488525399.79/warc/CC-MAIN-20210622220817-20210623010817-00580.warc.gz | 312,190,381 | 0.905662 | 0.999882 | 0.999882 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"... | pol_Latn | {} | false | [
134,
2235,
3309,
3327,
3340,
7406,
10052,
13008,
14453,
18556,
21093,
24909,
25424,
28796,
32983,
35421,
38054,
42129,
45837,
47943,
51728,
54829,
59015,
63138,
67153,
71343,
75134,
79075,
81048,
82013,
85866,
88178,
92267,
96097,
98238,
102431,
... | 3 | 3 |
Paulina BREJDAK 1
Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II w Lublinie
Wydział Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji email@example.com
BEZPIECZEŃSTWO PODATNIKÓW W ŚWIETLE OKREŚLONOŚCI PRAWA
ABSTRAKT: W artykule przedstawiono zagadnienie określoności prawa. Stanowi ona normatywny nakaz, który realizowany jest przez jasność, precyzyjność przepisów prawnych oraz poprawność legislacyjną. Z uwagi na specyfikę prawa podatkowego zasada ta odgrywa szczególną rolę w jego tworzeniu. Jednakże, wiele przepisów prawnopodatkowych jest mało zrozumiałych, nieprecyzyjnych i skomplikowanych. W konsekwencji podatnik w myśl ignorantia iuris nocet narażony jest na dodatkowe obciążenia lub sankcje. Dlatego też, na gruncie przepisów prawa podatkowego istnieją stosowne mechanizmy chroniące i gwarantujące bezpieczeństwo podatnika w toku stosowania prawa.
SŁOWA KLUCZOWE: prawo podatkowe, określoność prawa, zasada państwa prawnego
LEGAL SECURITY BASED ON THE DEFINITE CHARACTER OF TAX REGULATIONS
ABSTRACT: The aim of the article is to analyze the definite character of legal tax regulations. It is a normative order which is realized by the clarity, precision of legislation and legislative correctness. Due to the specificity of tax law this principle to perform a special role in its creation. However, many of the tax laws are incomprehensible, imprecise and complex. Consequently, the taxpayer in ignorantia iuris nocet is exposed to additional charges or sanctions. Therefore, under the provisions of tax law there are adequate mechanisms to protect and guarantee the safety of the taxpayer.
KEYWORDS: tax law, the definite character of legal regulations, rule of law
1 Paulina Brejdak – absolwentka Wydziału Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II w Lublinie na kierunkach: Prawo i Administracja. Prace magisterskie z zakresu prawa podatkowego obroniła w Katedrze Finansów i Prawa Finansowego. Autorka artykułów naukowych opublikowanych na łamach między innymi Roczników Nauk Prawnych KUL, Młodego Jurysty UKSW i Kortowskiego Przeglądu Prawniczego. Zainteresowania naukowe skupiają się wokół prawa podatkowego oraz procedury administracyjnej.
2 John Paul II Catholic University of Lublin.
2
WPROWADZENIE
Podatki stanowią nieodłączny element życia każdego obywatela, a ich rola, przeznaczenie i sposób pobierania posiadają bogatą historię. Któż nie słyszał o słynnym powiedzeniu Benjamina Franklina, iż na świecie pewne są tylko dwie rzeczy – śmierć i podatki. A wtórujący Terry Pratchett dodał, że podatki są gorsze, bo śmierć nie trafia się przynajmniej co roku. O ile pierwsze podatki wzięły się stąd, że władza żądała od uboższej ludności zapłaty w zamian za ochronę, tyle już dalszy rozwój świadczeń wynikał z potrzeb finansowania wojen i podbojów. Płacono nie tylko pieniędzmi, ale również w naturze, choćby ziarnem czy żywcem. Podatki odegrały również istotną rolę w rewoltach społecznych. Jednym z powodów wojny domowej w Anglii w latach 1642 – 1649 był spór o to, kto sprawuje kontrolę nad podatkami: król czy parlament, a społeczne oburzenie z powodu zwolnienie szlachty oraz kleru z większości obciążeń stało się jedną z bezpośrednich przyczyn wybuchu rewolucji francuskiej z 1789 r. 3 .Współcześnie w Polsce obciążenia finansowe w postaci podatków stanowią główne źródło finansowania budżetu państwa, a ich rodzaje, warunki pobierania, wysokość oraz terminy płatności regulowane są stosownymi przepisami prawa. Niezmienny pozostał charakter podatków, bowiem wedle konstytucyjnej zasady wyrażonej w artykule 84 każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych w ustawie 4 .
Prawo podatkowe jest specyficzną gałęzią prawa, które silnie ingeruje w sferę majątkową podatnika. Wobec tego powinno być jasne i przejrzyście skonstruowane. Temu służy określoność prawa, która stanowi jedną z dyrektyw zasady państwa prawnego. Kreuje ona standardy poprawnej legislacji, a w konsekwencji urzeczywistnia się w zasadzie zaufania do państwa i tworzonego prawa. Jest to dyrektywa wyznaczająca reguły stanowienia ogółu przepisów prawnych, aby były one zrozumiałe, klarowne i zapewniały bezpieczeństwo prawne adresatów norm. Zasada ta ma szczególne znaczenie na płaszczyźnie stanowienia prawa podatkowego z uwagi na jego ingerencyjną specyfikę. Niemniej jednak, w rzeczywistości są one niejasne, skomplikowane oraz zawierają wiele niedookreślonych zwrotów. W konsekwencji, prowadzi to do błędnego określania przedmiotu czy kwoty podatku. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wyrażał pogląd, w myśl którego nakaz precyzji i wyrazistości sformułowań normatywnych oraz poprawności legislacyjnej ma szczególne znaczenie w prawie podatkowym. Zwłaszcza tam, gdzie uregulowania przewidują obowiązek obliczenia oraz zapłaty quorum podatku 5 . Natomiast, niedostateczna klarowność przepisów prawnopodatkowych jest wręcz niebezpieczna, utrudnia wykładnię prawa oraz prowadzi do dyskursu podatkowego 6 . Ponadto, prawo podatkowe charakteryzuje się nierównością podmiotów. Z jednej strony występuje władczy aparat administracji skarbowej, a z drugiej zobowiązany podatnik. Kompe-
3Podatki, Encyklopedia Historii Świata, Warszawa 2001, s. 474.
5 Wyrok TK z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt SK 39/06, Legalis nr 88884.
4 Art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483), zw. dalej: Konstytucja RP.
6 R. Mastalski, Stosowanie prawa podatkowego, Warszawa 2008, s. 166.
tencja państwa w zakresie nakładania podatków i ich następczej przymusowej egzekucji czyni z niego podmiot o nieskrępowanej możliwości wprowadzania podatków, ale także kształtowania pozycji prawnej podatnika 7 . Dlatego biorąc pod uwagę powyższe, tak ważne jest tworzenie prawa podatkowego zgodnie z zasadami poprawnej legislacji, ale także zagwarantowanie poprzez stosowne mechanizmy i instytucje ochronę przed zagrożeniami wynikającymi z braku dostatecznej określoności prawa podatkowego oraz nierówności podmiotów.
Celem niniejszego artykułu jest przedstawienie problematyki określoności prawa w świetle przepisów prawnopodatkowych, a także omówienie wybranych mechanizmów chroniących podatnika przed niejasnymi i zbyt skomplikowanymi unormowaniami prawnopodatkowymi.
ZASADA OKREŚLONOŚCI STANOWIONEGO PRAWA
Władza ustawodawcza została wyposażona w swobodę kształtowania systemu podatkowego, a co za tym idzie obowiązków podatkowych. Jednakże, swoboda ta nie posiada bezwzględnego charakteru. Ograniczona jest obowiązkiem przestrzegania konstytucyjnych zasad stanowienia oraz wprowadzania w życie przepisów prawnopodatkowych. Tworzenie prawa wymaga przestrzegania wymogu rzetelnej i prawidłowej procedury ustawodawczej, ażeby obywatel mógł w sposób sumienny wypełniać swoje zobowiązania podatkowe 8 . Podstawowym i konstytucyjnie uregulowanym obowiązkiem jest nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków tylko i wyłącznie w drodze ustawy 9 . Zasada ta konkretyzuje określoność prawa, która posiada swoje podstawy w konstytucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego i jest jedną z dyrektyw prawidłowej legislacji. W literaturze przedmiotu uznawana jest za niezbędne kryterium realizacji celów prawa, jeżeli są one rozumiane, jako wytwarzanie porządku społecznego 10 . Wedle orzecznictwa konstytucyjnego przez określoność prawa należy rozumieć zarówno precyzyjność przepisu, jak i jasność prawa, które ma być zrozumiałe i komunikatywne dla jak największej liczby podmiotów. Wymóg ten posiada charakter dyrektywy ogólnosystemowej nakładającej na ustawodawcę obowiązek jej optymalizacji w procesie stanowienia prawa 11 . Dla oceny zgodności sformułowania danego przepisu z wymaganiami poprawnej legislacji istotne są trzy kryteria: precyzyjność regulacji prawnej, jasność przepisu oraz jego legislacyjna poprawność, które składają się na tak zwany test określoności prawa. Natomiast, rola poszczególnych kryteriów uzależniona jest od charakteru regulowanej materii, kategorii adresatów, ale przede wszystkim od stopnia ingerencji unormowań w wolności i prawa chronionych ustawą zasadniczą 12 .
7A. Napiórkowska, Czy ktoś chroni podatnika?[w:] P. Borszowski, A. Huchla, E. Rutkowska-Tomaszewska (red.), Podatnik versus organ podatkowy, Wrocław 2011, s. 143.
9 Art. 217 Konstytucji RP.
8Wyrok TK z dnia 22 maja 2002 r., sygn. akt K 6/02, Legalis nr 54131.
10 I. Dziewulska-Gaj, Spojrzenie na zasadę określoności w kontekście jej źródeł, „Studia Prawa Publicznego" nr 2/2014, s. 131-152.
12 Wyrok TK z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt K 19/06, Legalis nr 258407.
11Wyrok TK z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt KP 3/09, Legalis nr 175631.
Uszczegóławiając rolę trzech filarów określoności prawa należy wskazać, iż jasność przepisu wiąże się z jego redakcją, poprawnością językową oraz logiczną 13 . Bowiem, adresat normy prawnej musi wiedzieć, jakie jego zachowanie i z jakich przyczyn ma znaczenie prawne 14 .Stanowienie przepisów niejasnych, wieloznacznych, które nie pozwalają obywatelowi na przewidzenie konsekwencji prawnych rozpatrywane jest w kategoriach naruszenia ustawy zasadniczej 15 . Zasada legislacyjnej poprawności przepisu w swoisty sposób równoważy daleko idącą swobodę stanowienia prawa. Bowiem, nakazuje precyzyjne wyjaśnienie pojęcia, które zostało zawarte w danym przepisie prawnym 16 . Obligatoryjne elementy składające się na wspomniany test określoności prawa nie tylko stanowią wzór poprawnego ustawodawstwa, ale przede wszystkim w kontekście prawa podatkowego są one gwarancją bezpieczeństwa podatników przed zbytnim fiskalizmem państwa. Jednakże, w rzeczywistości nakaz określoności prawa nie do końca spełnia swoją rolę. Dlatego też, ogromną rolę odgrywa orzecznictwo, działalność interpretacyjna administracji skarbowej oraz dorobek doktryny.
W wielu przypadkach interpretacja nieostrych i niedookreślonych zwrotów wymaga zastosowania pozaprawnych kryteriów. Przysparza to wiele wątpliwości, nieścisłości oraz kontrowersji, gdyż wydanie stosownego rozstrzygnięcia w danej sprawie posiada w pełni uznaniowy charakter. Aczkolwiek, powszechność występowania niedookreślonych zwrotów prowadzi do pewnego rodzaju uelastycznienia prawa i rozstrzygania każdej sprawy w sposób zindywidualizowany bez skrępowania sztywnymi ramami prawnymi. Stoi to oczywiście w sprzeczności z powinnością organów prawodawczych, które są zobligowane do tworzenia jasnych przepisów prawa. Bowiem, wartością dobrego ustawodawstwa jest jego stabilność stwarzająca nie tylko poczucie pewności, ale przede wszystkim prowadząca do wykreowania w społeczeństwie przekonania o zasadności ponoszenia zobowiązań podatkowych i jasności związanych z tym procedur 17 . Właściwe uchwycenie istoty niedookreślonych pojęć i zwrotów podatkowych odgrywa istotną rolę, gdyż wpływa bezpośrednio na sytuację majątkową podatnika. Odnosi się to zarówno do organu podatkowego, który w wyniku wydania indywidualnego rozstrzygnięcia w sprawie decyduje o powinnościach zobowiązanego, jak i do samego podatnika. Ważna jest świadomość i znajomość czynników wpływających na rzetelne oraz terminowe ponoszenie obciążeń podatkowych. Tym samym, zmniejsza się prawdopodobieństwo ich niespełnienia. Najistotniej-
13 P. Łukasiak, Zasada demokratycznego państwa prawa w prawie podatkowym w świetle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, http://knpf.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2012/12/Patryk-%C5%81ukasik-Zasadademokratycznego-panstwa-prawa-w-prawie-podatkowym-w-%C5%9Bwietle-orzecznictwa-Trybuna%C5%82uKonstytucyjnego.pdf (08.04.2017 r.).
15 Wyrok TK z dnia 22 maja 2002 r., sygn. akt K 6/02, Legalis nr 54131.
14 Wyrok TK z dnia 10 listopada 1998 r., sygn. akt K 39/97, Legalis nr 10457.
16 Wyrok TK z dnia 14 września 2001 r., sygn. akt SK 11/00, Legalis nr 50865.
17 D. Uszyński, Niejasne przepisy, legislacyjne pułapki i luki w systemie prawa podatkowego [w:] B. Kołosowska, P. Prewysz-Kwinto (red.), W świecie finansów i prawa finansowego. Działalność dydaktyczna profesora Jana Głuchowskiego, Toruń 2010, s. 143.
Strona szą rolę odgrywa autentyczna interpretacja i prawidłowe rozumienie przepisów prawnopodatkowych 18 .
Dobitnym przykładem powszechnego występowania niedookreślonych zwrotów jest stosowanie klauzul generalnych. Zasady techniki prawodawczej dopuszczają możliwość posłużenia się nimi w przypadku zapewnienia elastyczności tekstu aktu normatywnego 19 i nie można ich a priori utożsamiać z uchybieniem czy niedopatrzeniem legislacyjnym 20 . W literaturze przedmiotu klauzula generalna definiowana jest jako stanowiący część przepisu prawnego nieostry zwrot językowy posiadający jednocześnie charakter oceniający i odsyłający do kryteriów pozaprawnych, które mogą przykładowo przyjąć formę norm moralnych. Wyznacza ona swobodę decydowania, która uwidacznia się w postaci uznania administracyjnego 21 . Zatem, klauzula generalna to nic innego, jak norma o dużym stopniu ogólności. Wymaga ona uprecyzyjnienia w kontekście danego stanu faktycznego 22 .
Mając na uwadze uregulowania prawnopodatkowe do najczęściej występujących i przysparzających wątpliwości klauzul generalnych należy zaliczyć pojęcia „ważnego interesu podatnika" i „interesu publicznego". Terminy te są o tyle istotne, iż każdy samodzielnie albo oba łącznie mogą stanowić podstawę do udzielenia podatnikowi preferencji podatkowej w postaci tzw. ulg w spłacie zobowiązań podatkowych 23 .Na mocy unormowań ordynacji podatkowej organ w przypadkach uzasadnionych „ważnym interesem podatnika" lub „interesem publicznym" może odroczyć termin płatności podatku lub rozłożyć zapłatę podatku na raty, odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek albo umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną 24 . Pojęcia „ważnego interesu podatnika" i „interesu publicznego" nie posiadają utrwalonego zakresu treści, bowiem jako swoiste klauzule generalne odsyłają do ocen pozaprawnych. Prowadzi to do szczególnego umiejscowienia orzecznictwa sądów administracyjnych w procesie ich identyfikacji 25 .
Określoność prawa to nie tylko stricte dyrektywa prawidłowej legislacji, ale również element zasady ochrony zaufania do państwa. Z uwagi na specyfikę prawa podatkowego, na płasz-
18 M.M. Hybka, Zarządzanie ryzykiem zewnętrznym przez organy podatkowe w Polsce [w:] J. Głuchowski, A. Pomorska, J. Szołno-Koguc (red.), Główne wyzwania i problemy systemu finansów publicznych, Lublin 2009, s. 471.
20 J. Zaleśny, Określoność przepisów prawa na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, „Przegląd Prawa Konstytucyjnego" nr 1/2011, s. 159-178.
19 Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej (t. jedn.: Dz. U. 2016 r. poz. 283 z poźn. zm.).
21 B. Gnela, A. Kaźmierczyk-Jachowicz, M. Łuc, K. Michałowska, Prawo podatkowe. Część ogólna: Kazusy, Kraków 2007, s. 75.
23 Wyrok NSA z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt II FSK 182/15, Legalis nr 1362420.
22 M. Wyrzykowski, M. Ziółkowski, Konstytucyjne zasady prawa i ich znaczenie dla interpretacji zasad ogólnych prawa i postępowania administracyjnego [w:] R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel (red.), Konstytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej. Tom 2, Warszawa 2012, s. 9.
24Art. 67a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm.), zw. dalej: op.
25 Wyrok NSA z dnia 26 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 425/10, Legalis nr 382689.
czyźnie którego konkurują interesy gospodarcze państwa z interesami obywateli bardzo trudno o uzyskanie równowagi i jedności fiskalnej. Dlatego, właśnie poprzez zrozumiałe, precyzyjne uregulowania buduje się pożądany autorytet państwa i tworzonego przezeń prawa 26 . Temu służą bezsprzecznie zasady podatkowe, które mimo iż zostały ustalone w XVIII wieku przez Adama Smitha 27 nadal mają ogromne znaczenie w tworzeniu wartościowego i racjonalnego systemu podatkowego, a są to równość, pewność, dogodność oraz taniość opodatkowania. Powinny być dla każdego prawodawcy wyznacznikami idealnego systemu podatkowego, który realizowany przez określone normatywnie funkcje, warunki i założenia konstrukcji podatku 28 .
Równość opodatkowania zwana zasadą sprawiedliwości w tradycyjnym ujęciu to nic innego, jak równomierne rozłożenie ciężarów opodatkowania pomiędzy wszystkich obywateli 29 .Stanowi ona nakaz stanowienia prawa zgodnie z zasadą równości 30 , natomiast wszelkie odstępstwa, różnicowanie jest dopuszczalne w usprawiedliwionych przypadkach 31 . Przykładem dobrze ilustrującym takie różnicowanie jest swoboda w kształtowaniu ulg i zwolnień podatkowych. Jednakże, wynikają one przede wszystkim z przesłanek ekonomicznych i społecznych. Ważne jest, aby preferencje podatkowe nie traktowały odmiennie podmiotów charakteryzujących się taką samą cechą i warunkami 32 , bowiem równych należy traktować równo, a podobnych podobnie 33 . Ze względu na swoją specyfikę zasada ta odgrywa istotną rolę w orzecznictwie. Pewność opodatkowania to zasada, której realizacja wymaga określonej konstytucyjnie wyłączności ustawowej regulacji podatku 34 , wedle której nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy 35 . Zapobiega ona dowolności w działaniu organów podatkowych i stanowi gwarancję ochrony praw podatnika 36 . Dogodność opodatkowania wyraża się przede wszystkim w poborze podatku w czasie, który winien być dogodny zarówno dla podatnika, ale i dla organu podatkowego 37 . Niestety, niski poziom legislacji narusza tę zasadę poprzez małą komunikatywność przepisów, co prowadzi do trudności zrozu-
26 P. Pomorski, System podatkowy i jego uwarunkowania[w:]P. Smoleń, W, Wójtowicz (red.), Prawo podatkowe, Warszawa 2014, s. 55.
28 N. Gajl, Modele podatkowe. Podatki dochodowe, Warszawa 1995, s. 10.
27 Adam Smith (1723-1790) uważany jest za jednego z najważniejszych filozofów brytyjskiego okresu Oświecenia, ojciec ekonomii klasycznej, autor Badania nad naturą i przyczynami bogactwa narodów. Stworzył zbiór elementarnych zasad kształtujących i charakteryzujących podatki, czyli zasady podatkowe.
29Ibidem, s. 16.
31 Wyrok TK z dnia 24 października 1989 r. sygn. akt K 6/89, Legalis nr 10046.
30 Wyrok TK z dnia 26 września 1989 r., sygn. akt K 3/89, Legalis nr 10042.
32 Wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 389/09, Legalis 225864.
34 W. Nykiel, Polskie prawo podatkowe, Warszawa 2015, s. 22.
33 J. Orłowski, Konstytucyjna zasada powszechności opodatkowania-wybrane zagadnienia,"Studia Prawnoustrojowe" nr 22/2013, s. 81-100 cyt. za J. Oniszczuk, Równość-najpierwsza z zasad i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Warszawa 2004, s. 55 i nast.
35 Art. 217 Konstytucji RP.
37 N. Gajl, op. cit., s. 15.
36J. Glumińska-Pawlic, Zasada pewności opodatkowania w polskim prawie podatkowym[w:] Zasady prawa. Materiały konferencyjne, C. Marzysz, A. Matan, Z. Tabor (red.), Bydgoszcz 2007, s. 34.
mienia obowiązków fiskalnych przez podatnika 38 . Natomiast, taniość opodatkowania wyraża się w takiej technice poboru podatku, która nakierowana jest na redukcję niezbędnych kosztów tego procesu. Nadmierne koszty ograniczają fiskalne znaczenie poboru podatków, a w konsekwencji wymuszają zwiększenie obciążeń podatkowych 39 .
WYBRANE MECHANIZMY OCHRONY PODATNIKA
Racjonalne stanowienie prawa podatkowego wymaga tworzenia takich uregulowań, które nie budzą wątpliwości, a przede wszystkim są zrozumiałe dla adresata. Należy pamiętać o tym, iż odbiorcą danej normy prawnej jest zarówno podmiot profesjonalny, ale i nieprofesjonalny. Dlatego, podatnik musi choćby w stopniu dostatecznym posiadać stosowną wiedzę o swoich uprawnieniach i obowiązkach, tak aby nie ponosił z tego tytułu niekorzystnych dolegliwości lub sankcji. Z uwagi na liczebność prawnopodatkowych aktów prawnych, a także niejasność ich regulacji kształtowana jest słabsza pozycja podatnika wobec silniejszego aparatu skarbowego, a jak powszechnie wiadomo ignorantia iuris nocet. Niestety, nie sprzyjają temu niezrozumiałe i skomplikowane przepisy prawa podatkowego.
W uregulowaniach ustawy zasadniczej brak jest instytucji, która umożliwiałaby zwolnienie od ponoszenia danin publicznych 40 . Dlatego też, można zgodzić się z twierdzeniem, iż prawem każdego podatnika jest zgodne z literą prawa dążenie do ograniczenia obciążeń podatkowych. Temu służą mechanizmy gwarantujące realizację prawnopodatkowych uprawnień podatnika oraz ochronę podatnika przed zbytnią ingerencją organów administracji podatkowej. Na szczególne uwzględnienie zasługuje zasada in dubio pro tributario, prawo do korekty deklaracji podatkowej oraz instytucja interpretacji podatkowych.
Zasada in dubio pro tributario od 1 stycznia 2016 r. nie stanowi już dyrektywy interpretacyjnej 41 . Poprzez nowelizację ordynacji podatkowej stała się zasadą ogólną prawa podatkowego. Na jej mocy, wszelkie wątpliwości odnośnie przepisów prawa podatkowego organ ma obowiązek rozstrzygać na korzyść podatnika. Zasada ta ma zastosowanie wyłącznie do wątpliwości co do treści przepisów prawnych, a nie do stanu faktycznego. W przypadku niemożności ich usunięcia w trakcie prawidłowo prowadzonej wykładni prawa podatkowego, organ zgodnie z niniejszą zasadą winien przyjąć korzystniejsze znaczenie danych przepisów.
W myśl zasady in dubio pro tributario podatnik nie może ponosić negatywnych konsekwencji niejasnego sformułowania jego podatkowych powinności. Zatem, przy wątpliwościach interpretacyjnych po wyczerpaniu wszelkich dopuszczanych metod wykładni, należy przyjąć takie rozumienie określonych regulacji, które w kontekście oceny konsekwencji prawnych zachowania podatnika są dla niego najkorzystniejsze. Wobec tego nie ulega wątpliwości, iż jest to gwa-
38 W. Nykiel, Polskie prawo podatkowe, Warszawa 2015, s. 23.
40 Wyrok TK z dnia 22 maja 2002 r., sygn. akt K 6/02, Legalis nr 54131.
39 M. Sosnowski, Znaczenie zasad podatkowych dla systemu podatkowego, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego" nr 708/2012, s. 59-71.
41 W. Szewc, M. Broniecki, Jeszcze raz o zasadzie in dubio pro tributario [w:] P. Borszowski (red.), Podatnik versus organ podatkowy, Wrocław 2011, s. 189-201.
rancja nieprzerzucania odpowiedzialności z tytułu nieprecyzyjnych przepisów podatkowych na podatnika 42 . Tym samym, organ podatkowy musi dokonać wyboru takiej interpretacji przepisów, która zapewni najdalej idącą ochronę podatnika w toku postępowania podatkowego. Co istotne, nawet kosztem polityki fiskalnej państwa 43 . Wobec tego, mając na uwadze obowiązek rozstrzygania spraw przez organy podatkowe w formie wydawania aktów władczych, kwestie sporne związane ze stosowaniem zasady in dubio pro tributario powinny być przedmiotem tych aktów, czyli decyzji bądź postanowień 44 .
Zgodnie ze stanowiskiem Trybunału Konstytucyjnego w demokratycznym państwie prawa winna funkcjonować równowaga pomiędzy indywidualnym dobrem konkretnego obywatela, a interesem państwa 45 . Zatem, zasada in dubio pro tributario ma chronić podatnika przed rozszerzaniem zakresu obowiązków podatkowych, czyli przed stosowaniem wykładni in dubio pro fisco. Bowiem błędne jest twierdzenie, że celem nadrzędnym państwa jest uzyskiwanie dochodów budżetowych, a nie realizacja konstytucyjnych obowiązków wobec podatnika 46 . Ponadto, w literaturze przedmiotu podkreśla się, iż w ramach standardów współczesnej kultury prawnej normy o charakterze ingerencyjnym powinny być interpretowane tak, aby jakiekolwiek wątpliwości były rozstrzygane na korzyść obywatela 47 .
Kolejnym mechanizmem chroniącym podatnika przed ewentualnymi sankcjami prawnymi jest korekta błędnie złożonej deklaracji podatkowej. W praktycznym ujęciu funkcja korekty jest istotna również z punktu widzenia wyeliminowania z pierwotnego rozliczenia błędów o charakterze formalnym i materialnym. Stąd, może ona pełnić rolę instrumentu prawnego w ramach optymalizacji obciążeń finansowych 48 . Deklaracje podatkowe to inaczej mówiąc zeznania, wykazy, zestawienia oraz informacje, do których składania obowiązani są na podstawie przepisów prawa podatkowego podatnicy, płatnicy oraz inkasenci 49 . Wyróżniamy deklaracje z mocy prawa 50 odnoszące się do zobowiązań podatkowych, które powstają na skutek zaistnienia okoliczności, z którymi przepisy prawa łączą powstanie takiego zobowiązania.
42 L. Etel, S. Babiarz, R. Dowgier, H. Filipczyk, W. Gurba, I. Krawczyk, W. Kuśnierz, M. Łoboda, A. Nikończyk, A. Nita, A. Olesińska, P. Pietrasz, M. Popławski, J. Rudowski, D. Strzelec, Ordynacja podatkowa. Kierunkowe założenia nowej regulacji, Białystok 2015, s. 48.
44 Interpretacja Ogólna Ministra Finansów z dnia 29 grudnia 2015 r., sygn. akt PK4.8022.44.2015, http://interpretacje-podatkowe.org/przepisy/pk4-8022-44-2015 (19.03.2017).
43 J. Niedojadło, Nullum tributum sine lege-dopuszczalność wyboru drogi najmniej opodatkowanej, „Studia Prawnicze i Administracyjne" nr 1/2014, s. 53-59.
45 Wyrok TK z dnia 11 grudnia 2001 r., sygn. akt SK 16/00, Legalis nr 51678 cyt. za K. Kunowska, In dubio pro fisco-założenie systemowe czy błąd w praktyce stosowania prawa?[w:] J. Głuchowski, A. Pomorska, J. Szołno-Koguc (red.), Podatkowe i niepodatkowe źródła finansowania zadań publicznych, Lublin 2007, s. 51. 46
47 K. Radzikowski, Glosa do wyroku WSA z dnia 29 kwietnia 2009 r., VIII SA/Wa 714/08, „Państwo i Prawo" nr 1/2010, http://www.lex.pl/pip-akt/-/akt/glosa-do-wyroku-wsa-z-dnia-29-kwietnia-2009-r-viii-sawa-71408 (19.03.2017).
Ibidem, s. 51 i nast.
48 G. Pelewicz, Korekta deklaracji podatkowej jako forma optymalizacji obciążeń finansowych [w:] M. Münnich, A. Zdunek (red.), Stanowienie i stosowanie prawa podatkowego w Polsce. Optymalizacja podatkowa a obejście prawa podatkowego, Lublin 2012, s. 58.
50 Art. 21 § 1 pkt 1 op.
49 Art. 3 pkt 5 op.
Jego wysokość wynika ex lege albo z obliczeń dokonanych przez podatnika lub płatnika 51 oraz deklaracje dotyczące zobowiązań powstałych na podstawie decyzji ustalającej ich wysokość 52 posiadające charakter stricte informacyjny. Jeżeli przepisy prawnopodatkowe nakładają na podatnika obowiązek złożenia deklaracji to wysokość zobowiązania podatkowego ustala się zgodnie z zawartymi w niej danymi 53 .
W praktyce deklarowania określonych zobowiązań podatkowych przez podmioty do tego zobowiązane popełniane są błędy, omyłki czy też nie wskazuje się przysługujących ulg, odliczeń lub nie korzysta się ze wspólnego rozliczania. Wobec tego, na mocy przepisów podatnicy, płatnicy i inkasenci mają możliwość skorygowania uprzednio złożonej deklaracji 54 . Prawo to polega na złożeniu deklaracji tego samego rodzaju, co deklaracja korygowana, ale o innej treści 55 . Korekta deklaracji jest dokumentem, w którym podatnik wykazuje własne zobowiązanie podatkowe. Deklaracja lub jej korekta są oświadczeniami woli z zachowaniem wszelkich dla takich oświadczeń skutków prawnych. Jeżeli, w ramach wszczętego postępowania kontrolnego lub postępowania podatkowego nie zostaną stwierdzone nieprawidłowości, organy podatkowe nie wydadzą żadnych decyzji to w obrocie prawnym nadal będzie funkcjonować deklaracja, którą można skorygować. Odmiennie, w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości i wydania decyzji, deklaracja taka zostaje wyeliminowana z obrotu prawnego. W konsekwencji, zastępuje ją decyzja od której służy odwołanie 56 . Organ podatkowy posiada uprawnienie, ale i obowiązek jej weryfikacji. W następstwie, dokona on jednej z dwóch czynności, to jest dokona zwrotu nadpłaty lub też, może wszcząć postępowanie podatkowe w celu określenia zobowiązania podatkowego w formie decyzji 57 .
Zgodnie z przepisami prawnopodatkowymi Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, na wniosek zainteresowanego podatnika wydaje w jego indywidualnej sprawie interpretację przepisów prawa podatkowego 58 . Stosowny wniosek może dotyczyć zaistniałego stanu faktycznego lub też zdarzeń przyszłych 59 .Co ważne, interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z jej uzasadnieniem. W razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. Ponadto, interpretacja indywidualna zawiera pouczenie o prawie wniesienia skargi do sądu administracyjnego 60 .
51 B. Brzeziński, A. Olesińska, Podstawowe instytucje ogólnego prawa podatkowego[w:] W. Nykiel, M. Wilk (red.), Zagadnienia ogólnego prawa podatkowego, Łódź 2014, s. 22.
53 Art. 21 § 5 op.
52 Art. 21 § 1 pkt 2 op.
54 Art. 80 op.
56 Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Go 563/09, Legalis nr 243633.
55 Wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 484/09, Legalis nr 239836.
57 Wyrok WSA w Olsztynie z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SAB/Ol 20/14, Legalis nr 1198397.
59 Art. 14b § 2op.
58 Art. 14b § 1 op.
60 Art. 14c op.
J a n - J u l
|
Instytucja indywidualnych interpretacji podatkowych chroni i zabezpiecza majątek podatnika. Bowiem, przykładowo nie wszczyna się postępowania w sprawach o przestępstwa skarbowe lub wykroczenia skarbowe, a postępowanie wszczęte w tych sprawach umarza się oraz nie nalicza się odsetek za zwłokę, jeżeli w zakresie związanym z zastosowaniem się do interpretacji nieuwzględnionej w rozstrzygnięciu sprawy podatkowej 61 . Ponadto, ochrona obejmuje adresatów interpretacji indywidualnych, które zmieniono w ten sposób, że pogarszają dotychczasową sytuację podatnika. Zmiana interpretacji niekorzystnej dla podatnika na interpretację korzystną, w przypadku zastosowania się do interpretacji niekorzystnej, uprawnia do żądania stwierdzenia i zwrotu nadpłaty 62 .
Liczebność wydawanych interpretacji indywidualnych pokazuje, iż podatnicy chętnie korzystają z tego rodzaju mechanizmu ochrony swoich praw. Dobitnym przykładem jest problematyka nieodpłatnych świadczeń, które w podatkach dochodowych stanowią jedno ze źródeł przychodu. Pomimo powszechności występowania ich opodatkowanie budzi nadal wiele wątpliwości i kontrowersji. Wynika to przede wszystkim z braku legalnej, prawnopodatkowej definicji oraz braku choćby ich przykładowego ustawowego katalogu. Dlatego też, kwestią problematyczną jest właściwa kategoryzacja i klasyfikacja najpierw świadczenia jako nieodpłatnego, a następnie jego wartości jako źródła opodatkowanego przychodu. Dzięki interpretacjom podatkowym, ale również ogromnej roli judykatury, których rozstrzygnięcia mają swoje rozwinięcie w literaturze przedmiotu wskazano w sposób kazuistyczny, co można zakwalifikować do kategorii nieodpłatnych świadczeń. Tym samym, tworzony jest ich quasi katalog. Działalność interpretacyjna nie tylko pozwala doprecyzować ustawowe zwroty, ale także tworzy pomocnicze definicje. Stanowi to szczególny przejaw gwarancji ochrony i bezpieczeństwa podatnika.
PODSUMOWANIE
Określoność prawa stanowi podstawową dyrektywę właściwego prawotwórstwa, której szczególną rolę najlepiej uwidaczniają uregulowania silnie ingerujące w sferę życia obywatela, a do takich należy niewątpliwie prawo podatkowe. Z uwagi na jego specyfikę przepisy prawa winny być jasne i zrozumiałe, ażeby podatnik mógł posiadać stosowną wiedzę w kwestii prawidłowego wywiązywania się ze swoich obowiązków daninowych. W rzeczywistości uregulowania prawnopodatkowe stwarzają wiele wątpliwości i kontrowersji, które narażają podatnika na ujemne dolegliwości i sankcje. Niejako naprzeciw oczekiwaniom podatnika zostały stworzone normatywne instytucje, które zapewniają ochronę i bezpieczeństwo w przypadku problemów z właściwą interpretacją swoich obowiązków podatkowych. Należy pamiętać o tym, iż na płaszczyźnie stosowania prawa podatkowego istnieje zasada ignorantia iuris nocet, dlatego mechanizmy te gwarantują podatnikowi pewne minimum bezpieczeństwa. Niemniej, kwestią pierwszorzędną jest nakaz jasnego, precyzyjnego i poprawnego stanowienia prawa podatkowego. Natomiast, wszelkie
61 Art. 14k § 3op.
62 Wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1489/12, Legalis nr 796105.
instytucje mające charakter pomocniczy w toku stosowania prawa nie powinny zwalniać prawodawcy z tego obowiązku.
BIBLIOGRAFIA
AKTY PRAWA
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483).
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie zasad techniki prawodawczej (t. jedn.: Dz. U. 2016 r. poz. 283 z poźn. zm.).
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. jedn.: Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm.).
ORZECZNICTWO
Wyrok TK z dnia 26 września 1989 r., sygn. akt K 3/89, Legalis nr 10042.
Wyrok TK z dnia 10 listopada 1998 r., sygn. akt K 39/97, Legalis nr 10457.
Wyrok TK z dnia 24 października 1989 r. sygn. akt K 6/89, Legalis nr 10046.
Wyrok TK z dnia 14 września 2001 r., sygn. akt SK 11/00, Legalis nr 50865.
Wyrok TK z dnia 22 maja 2002 r., sygn. akt K 6/02, Legalis nr 54131.
Wyrok TK z dnia 11 grudnia 2001 r., sygn. akt SK 16/00, Legalis nr 51678.
Wyrok TK z dnia 27 listopada 2007 r., sygn. akt SK 39/06, Legalis nr 88884.
Wyrok TK z dnia 4 listopada 2010 r., sygn. akt K 19/06, Legalis nr 258407.
Wyrok TK z dnia 28 października 2009 r., sygn. akt KP 3/09, Legalis nr 175631.
Wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 389/09, Legalis 225864.
Wyrok NSA z dnia 18 września 2015 r., sygn. akt II FSK 182/15, Legalis nr 1362420.
Wyrok NSA z dnia 26 lipca 2011 r., sygn. akt II FSK 425/10, Legalis nr 382689.
Wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 484/09, Legalis nr 239836.
Wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 10 kwietnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 1489/12, Legalis nr 796105.
Wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 3 marca 2010 r., sygn. akt I SA/Go 563/09, Legalis nr 243633.
Wyrok WSA w Olsztynie z dnia 15 stycznia 2015 r., sygn. akt I SAB/Ol 20/14, Legalis nr 1198397.
OPRACOWANIA
Brzeziński Bogumił, Agnieszka Olesińska. 2014. Podstawowe instytucje ogólnego prawa podatkowego. W Zagadnienia ogólnego prawa podatkowego, 17-62.Łódź: Wydawnictwo Biblioteka.
Etel Leonard, Stefan Babiarz, Rafał Dowgier, Hanna Filipczyk, Włodzimierz Gurba, Ireneusz Krawczyk, Wiesław Kuśnierz, Marcin Łoboda, Andrzej Nikończyk, Adam Nita, Agnieszka Olesińska, Piotr Pietrasz, Mariusz Popławski, Jan Rudowski, Dariusz Strzelec. 2015. Ordynacja podatkowa. Kierunkowe założenia nowej regulacji. Białystok: Temida 2.
Dziewulska-Gaj Izabela. 2014. „Spojrzenie na zasadę określoności w kontekście jej źródeł". Studia Prawa Publicznego 2: 131-152.
Gajl Natalia. 1995.Modele podatkowe. Podatki dochodowe. Warszawa: Wydawnictwo Sejmowe.
|
Glumińska-Pawlic Jadwiga. 2007. Zasada pewności opodatkowania w polskim prawie podatkowym. W Zasady prawa. Materiały konferencyjne, 33-40. Bydgoszcz: Oficyna Wydawnicza Branta.
Hybka Małgorzata Magdalena. 2009. Zarządzanie ryzykiem zewnętrznym przez organy podatkowe w Polsce. W Główne wyzwania i problemy systemu finansów publicznych, 471-479. Lublin: Wydawnictwo KUL.
Gnela Bogusława, Anna Kaźmierczyk-Jachowic, Michał Łuc, Kinga Michałowska. 2007. Prawo podatkowe. Część ogólna: Kazusy. Kraków: Wolters Kluwer.
Kunowska Kalina. 2007. In dubio pro fisco-założenie systemowe czy błąd w praktyce stosowania prawa? W Podatkowe i niepodatkowe źródła finansowania zadań publicznych, 51-62. Lublin: Wydawnictwo KUL.
orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Whttp://knpf.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2012/ 12/Patryk-%C5%81ukasik-Zasada-demokratycznego-panstwa-prawa-w-prawiepodatkowym-w-%C5%9Bwietle-orzecznictwa-Trybuna%C5%82u-Konstytucyjnego.pdf.
Łukasiak Patryk. Zasada demokratycznego państwa prawa w prawie podatkowym w świetle
Mastalski Ryszard. 2008. Stosowanie prawa podatkowego. Warszawa: Wolters Kluwer.
Niedojadło Jacek. 2014. „Nullum tributum sine lege-dopuszczalność wyboru drogi najmniej opodatkowanej". Studia Prawnicze i Administracyjne 1: 53-59.
Napiórkowska Anna. 2011. Czy ktoś chroni podatnika? W Podatnik versus organ podatkowy, 141-154. Wrocław: Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa.
Nykiel Włodzimierz. 2015. Polskie prawo podatkowe. Warszawa: Difin.
Orłowski Janusz.2013. „Konstytucyjna zasada powszechności opodatkowania-wybrane zagadnienia". Studia Prawnoustrojowe 22: 81-100.
Oniszczuk Jerzy. 2004. Równość-najpierwsza z zasad i orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Warszawa: Wydawnictwo WSPiZ.
Pelewicz Grażyna. 2012. Korekta deklaracji podatkowej jako forma optymalizacji obciążeń finansowych. W Stanowienie i stosowanie prawa podatkowego w Polsce. Optymalizacja podatkowa a obejście prawa podatkowego, Lublin: Wydawnictwo KUL.
Radzikowski Krzysztof. 2010. „Glosa do wyroku WSA z dnia 29 kwietnia 2009 r., VIII SA/Wa 714/08". W www.lex.pl/pip-akt/-/akt/glosa-do-wyroku-wsa-z-dnia-29-kwietnia2009-r-viii-sawa-71408.
Pomorski Piotr. 2014. System podatkowy i jego uwarunkowania. W Prawo podatkowe. Warszawa: Wydawnictwo C.H.Beck.
Sosnowski Michał. 2012. „Znaczenie zasad podatkowych dla systemu podatkowego". Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego708: 59-71.
Uszyński Daniel. 2010. Niejasne przepisy, legislacyjne pułapki i luki w systemie prawa podatkowego. W W świecie finansów i prawa finansowego. Działalność dydaktyczna profesora Jana Głuchowskiego, 143-160. Toruń: Wyższa Szkoła Bankowa.
Szewc Waldemar, Maciej Broniecki. 2011. Jeszcze raz o zasadzie in dubio pro tributario. W Podatnik versus organ podatkowy, 189-201. Wrocław: Prawnicza i Ekonomiczna Biblioteka Cyfrowa.
Wyrzykowski Mirosław, Michał Ziółkowski. 2012. Konstytucyjne zasady prawa i ich znaczenie dla interpretacji zasad ogólnych prawa i postępowania administracyjnego. W KonStrona stytucyjne podstawy funkcjonowania administracji publicznej. Tom 2, 1-47. Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck.
Zaleśny Jacek. 2011. „Określoność przepisów prawa na tle orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego". „Przegląd Prawa Konstytucyjnego" 1: 159-178.
INNE ŹRODŁA
Encyklopedia Historii Świata, Warszawa 2001. http://interpretacje-podatkowe.org/przepisy/pk4-8022-44-2015. | <urn:uuid:433c94eb-1e51-45da-803b-e69d8b8ef31c> | finepdfs | 4.132813 | CC-MAIN-2023-40 | https://czasopisma.uph.edu.pl/desecuritate/article/download/206/173/329 | 2023-10-03T05:04:41+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2023-40/segments/1695233511053.67/warc/CC-MAIN-20231003024646-20231003054646-00608.warc.gz | 216,892,779 | 0.998369 | 0.99984 | 0.99984 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2265,
5527,
8849,
12203,
15726,
19331,
22556,
26151,
29295,
32425,
34983,
37970,
38347
] | 1 | 0 |
OAS-II.420.33.2020
VII ZJAZD 1 rocznika Aplikacji Uzupełniającej Sędziowskiej
14 - 15 listopada 2020 r.
| A (case method) 2h | | | | B (zajęcia podstawowe) 10h | | | | C (zajęcia uzupełniające) 2h | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Prowadzący | | Przedmiot | | Prowadzący | | Przedmiot | | Prowadzący | | Przedmiot | | Prowadzący | |
| A1 A2 A3 A4 A5 | A1 | Postępowanie przed sądem I instacji | | B1 B2 B3 B4 B5 | B1 | Postępowanie przed sądem I instacji | | C1 | C1 | Metodyka pracy sędziego | | G1 | G1 |
| | A2 | | | | B2 | | | | | | | | |
| | A3 | | | | B3 | | | | | | | | |
| | A4 | | | | B4 | | | | | | | | |
| | A5 | | | | B5 | | | | | | | | |
| 2h | | | 2h | 10h | | | 10h | 2h | | | 2h | | |
| A1, B1 | SSO Tomasz Kozioł |
|---|---|
| A2, B2 | SSO Artur Kosmala |
| A3, B3 | SSR Patrycja Potejko |
| A4, B4 | SSR Sławomir Szyrmer |
| A5, B5, C1 | SSO Michał Błoński (koordynator A i B) |
| G1 | SSA Andrzej Wiśniewski |
GRUPA
1
2
3
4
5
SALA
201
203
3
102
204
2h
9:50 - 11:20
PRZEDMIOT
post.przed sąd. (A)
post.przed sąd. (A)
post.przed sąd. (A)
post.przed sąd. (A)
post.przed sąd. (A)
PROWADZĄCY
A1
A2
A3
A4
A5
SALA
201
203
3
102
204
2h
13:30 - 15:00
PRZEDMIOT
pr.kar.mat. (G)
post.przed sąd. (B)
post.przed sąd. (B)
post.przed sąd. (B)
post.przed sąd. (B)
PROWADZĄCY
G1
B2
B3
B4
B5
SALA
201
203
3
102
204
2h
11:30 - 13:00
PRZEDMIOT
post.przed sąd. (B)
post.przed sąd. (B)
post.przed sąd. (B)
post.przed sąd. (B)
post.przed sąd. (B)
PROWADZĄCY
B1
B2
B3
B4
B5
15.11.2020 r. (niedziela)
| GRUPA | 8:00 - 9:30 | | | | 9:40 - 11:10 | | | | 11:40 - 13:10 | | | | 13:20 - 14:50 | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | SALA | PRZEDMIOT | PROWADZĄCY | | SALA | PRZEDMIOT | PROWADZĄCY | | SALA | PRZEDMIOT | PROWADZĄCY | | SALA | PRZEDMIOT | PROWADZĄCY |
| 1 | 201 | post.przed sąd. (B) | B1 | | 201 | post.przed sąd. (B) | B1 | | 201 | post.przed sąd. (B) | B1 | | 201 | post.przed sąd. (B) | B1 |
| 2 | 203 | pr.kar.mat. (G) | G1 | 10 min | 203 | post.przed sąd. (B) | B2 | 30 min | 203 | post.przed sąd. (B) | B2 | 10 min | 203 | post.przed sąd. (B) | B2 |
| 3 | 3 | post.przed sąd. (B) | B3 | | 3 | pr.kar.mat. (G) | G1 | | 3 | post.przed sąd. (B) | B3 | | 3 | post.przed sąd. (B) | B3 |
| 4 | 102 | post.przed sąd. (B) | B4 | | 102 | post.przed sąd. (B) | B4 | | 102 | pr.kar.mat. (G) | G1 | | 102 | post.przed sąd. (B) | B4 |
| 5 | 204 | post.przed sąd. (B) | B5 | | 204 | post.przed sąd. (B) | B5 | | 204 | post.przed sąd. (B) | B5 | | 204 | pr.kar.mat. (G) | G1 |
SALA
aula
(sobota)
14.11.2020 r.
2h
8:00 - 9:30
PRZEDMIOT
PROWADZĄCY
Metodyka pracy sędziego C1
20 min
10 min
30 min | <urn:uuid:a2c7a396-1e8b-4fd2-b4c0-f8520a9f25d9> | finepdfs | 1.079102 | CC-MAIN-2024-18 | https://www.kssip.gov.pl/sites/default/files/harmonogram_-_7_zjazd_i_rocznika_aus_aktualny_na_dzien_12.10.2020_r.pdf | 2024-04-18T23:07:39+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296817249.26/warc/CC-MAIN-20240418222029-20240419012029-00755.warc.gz | 752,322,377 | 0.990988 | 0.990456 | 0.990456 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
1047,
2850
] | 1 | 1 |
| Nr oferty | Firma (nazwa) lub nazwisko oraz adres wykonawcy | Cena brutto w zadaniu |
|-----------|-----------------------------------------------------------------------------------------------------------------|-----------------------|
| | 1 | |
| | P.H.U. „DAW-TRANS DUO” Dawid Podstawa 28-085 Miecziana Góra Kostomłoty Drugie, ul. Bugajskia 77 | |
| | 2 | |
| | Firma Handlowo-Uslugowa Stanisław Lach ul. Pąska 96, 38-051 Gómo | |
| | 3 | |
| | P.P.H.U. Skrjuka Piotr Hloncza 6, 38-503 Mrzygłód | |
| | 4 | |
| | F.H.U. PIRAMIDA Piotr Cichor 36-221 Bliżne 68 | |
| | 5 | |
| | TRANS-DREW Tadeusz Popiel ul. Kolataja 36, 38-500 Sanok | |
Kwota brutto na finansowanie zamówienia:
| 115 804,50 | 55 257,75 | 20 172,00 | 136 124,10 | 189 666,00 |
(podpis osoby sporządzającej protokół)
PREZES ZARZĄDU (data i podpis kierownika zarządzającego lub osoby upoważnionej)
Zbigniew Magryta
Członek Zarządu
Jartomieli Florian | <urn:uuid:cba0f061-e2cb-422d-b982-c07d137992b2> | finepdfs | 1.100586 | CC-MAIN-2019-18 | https://fs.siteor.com/spgk/article_attachments/attachments/189473/original/2019.01.14-02_Arkusz_oceny_zawarto%C5%9Bci_ofert_-materia%C5%82y_drogowe_ZDM_2019.pdf?1547475036 | 2019-04-23T03:53:26Z | crawl-data/CC-MAIN-2019-18/segments/1555578586680.51/warc/CC-MAIN-20190423035013-20190423061013-00551.warc.gz | 430,524,264 | 0.999964 | 0.999964 | 0.999964 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2101
] | 1 | 0 |
Architektura, która naśladuje niemą filozofię
Peter Eisenman a dekonstrukcja. Część III
Cezary Wąs
Wstęp
Sytuacja, w której dochodzi do zetknięcia się tak różnych dziedzin jak filozofia i architektura, wydaje się sztucznie wytworzona, słabo uzasadniona i raczej przypadkowa. Postępowanie badawcze w takim przypadku kieruje się ku opisowi historycznych okoliczności spotkania i charakterystyce wszelkich rażących niezgodności ujawnionych podczas konfrontacji pojęć i sposobów postępowania każdej z dyscyplin. Sprawa staje się niepomiernie trudniejsza, kiedy okazuje się, że pierwotna hipoteza o nie trwałym związku była błędna, a relacje są bogate i złożone. W tym drugim przypadku podjąć trzeba próby uściślenia pojęć wspólnych obu sferom, sprecyzować relacje i wskazać na przykłady potwierdzające istnienie powiązań. Jeżeli pod tym kątem przyjrzeć się sekwencji zdarzeń i wymian poglądów mających miejsce między Peterem Eisenmanem a Jacques'em Derridą, to można zauważyć, że skupiły się one w dużej mierze wokół pojęcia chôra, natomiast dyskusja, jaką podjęli inni badacze – chociaż uwzględniała to pojęcie – podjęła także temat filozoficznie rozumianej iteracji (powtórzienia). Pojęciu chôra w bliskim powiązaniu z klimatem serii spotkań architekta i filozofa w latach 1985–1987 poświęcone były obszerne artykuły Jeffrey'a Kipnis-a, Ann Bergren i Marii Theodorou. Z kolei iteracji i jej powiązaniem z zagadnieniem stosunku Eisenmana do tradycji kilka swych wypowiedzi poświęcili K. Michael Hays i Andrew Benjamin. Obdarzony niemal rewolucyjnymi właściwościami intelektualny wysiłek wybitnych uczonych – tak jak wcześniej intensywna współpraca Eisenmana i Derridy – pozostawił architekturę nienaruszoną, co mimo paradoksalności mieści się w logice dekonstrukcji. Taki niespodziewany wynik skłania jednak do szerszych wyjaśnień.
Podstawową kwestią studiów nad pojawieniem się pojęcia chôra w kontekście dyskusji o architekturze jest pytanie o związek tej koncepcji z architekturą w ogóle, a z architekturą Eisenmana w szczególności. Drężące podejście kieruje ku stanowisku, że ten problem filozoficzny nie ma związku ze sztuką i teorią budowania, a dodatkowo historia jego włączenia w dyskusję wskazuje, że Derrida podjął go podczas debat z Eisenmanem tylko z powodu swojego aktualnego wówczas zainteresowania tematem chôra. Dlaczego zatem Eisenman dwukrotnie autorytatywnie
/69/
Eisenman stwierdził: „In retrospect, we were already working toward chôra”, oraz „I feel I was actually making chôra before I ever knew about it”. Cyt. za: J. Kipnis, Twisting the Separatrix, „Assemblage” 1991, nr 14, s. 51.
Omawiane dalej poglądy J. Kipnis zawarł w artykule The law of ana— On Choral Works, [w:] Peter Eisenman – Recente projecten / Recent Projects, red. A. Graafland, Nijmegen 1989, który następnie stał się częścią obszerniejszego tekstu zatytułowanego Twisting the Separatrix, by dopiero kilka lat później zostać zamieszczonym w Chora L Works: Jacques Derrida and Peter Eisenman (red. J. Kipnis, T. Leeser, New York 1997) i niemal w tym samym czasie być przedrukowanym w zbiorze Architecture Theory since 1968 (red. K. M. Hays, Cambridge (Mass.) – London 1998).
stwierdził, że zarówno sam, jak i podczas wspólnych z Derridą prac nad paryskim parkiem La Villette tworzył i kierował się ku chôra? Kipnis, podejmując próbę odpowiedzi na to pytanie, zrekonstruował najpierw wkład Derridy, by wykryć w charakterystyce filozoficznej chôra prawdliwość powodującą, że wszelkie architektoniczne zabiegi nieuchronnie natchnione są anachroniami, analogiami i zbiegami okoliczności. Wykazał też na licznych przykładach, że taki właśnie „chôra-ny” charakter miała zespołowa praca filozofa i architekta określona jako Chora L Works. Z pozycji znawczyni antycznej literatury greckiej koncepcję źródeł nieuchronnych niedoskonałości i zaburzeń związanych z chôra, a przenoszących się na architekturę, opisała Bergren, wykorzystując przy tym narzędzia właściwe analizom genderowym. Różne formy wykluczania kobiet – zdaniem tej badaczki – stały się ogólnym wzorcem dla tłumienia, przemilczania czy umiejscawiania, które jednak nigdy nie mogą osiągać swej pełni. Wszelka zmiana czy – jak określał to Eisenman – „dyslokacja” musi odwoływać się do właściwości tego, co zostało zepchnięte jako anomalia. Z kolei Theodorou, poszukując owej „inności”, sięgnęła do tekstów Homera, by wykazać, że chôra nie zawsze rozumiana była jako neutralny pojemnik (czyli na sposób Platona), a swymi opisami zachęcała do prób bardziej współczesnego zastanowienia się nad pojęciem przestrzeni. W sposób odrębny, ale równoległy do zabiegów Eisenmana, skłonnego dyslokalować architekturę, autorka ta wskazała, że w tekstach Homera chôra (przestrzeń) rozumiana była jako nietrwała czy nieulokowana, a więc „zdyslokowana” jakby z natury, co uprawomocniało podobne zamierzenia architekta.
Architektura Eisenmana w decydującej mierze jest kontynuacją awangardowego modernizmu, który, dystansując się do dawnej architektury i tworząc własne zasady, popadł w ciąg uciążliwych powtórzeń. Przeciwstawienie się powtórzeniom możliwe było poprzez refleksję nad samym powtórzeniem i przedsiębranie strategii umożliwiających rozrywanie powtórzeń. Eisenman nadawał owym strategiom często zmieniane nazwy, które przez Benjamina podsumowane zostały w terminie „zdwojenie powtórzeń”. Dodatkowym problemem pozostawało jednak źródło pojawiania się powtórzeń, odnalezione przez Haysa w psychologicznych mechanizmach uwalniania od napięć. Zdaniem tego autora, przynmus powtarzania wywoływany jest przez instynktowną próbę powrotu do pewnego pierwotnego stanu nie podlegającego jeszcze zakłóceniom i presji sił zewnętrznych. Ślady podobnego podejścia odnaleźć można także w wypowiedziach Rosalind Krauss analizujących motyw kraty, często powtarzający się w dziełach artystów modernistycznych i nieobcy także Eisenmanowi.
Chôra jako triton genos, nieuchronność i niemożliwość
Koncepcja chôra, jaką Platon zawarł w Timaiosie, była odpowiedzią na proste pytanie odnoszące się do niemniej prostej sprawy, jednak wraz
z tym pytaniem pojawiła się niejasność wynikająca zświadomienia sobie, że to, co nazywamy rozumnością, zawiera źródłowe ograniczenia, a pewne pytania nie powinny być zadawane, ponieważ dewastują podstawy myślenia i wszelkiego bytu. Otóż zgodnie z platońskim mitem świat został stworzony przez Demiurga podczas kontemplowania przez niego idei (eidos) jako wzorców (paradigmata) swojej kreacji\(^2\). Postawione pytanie brzmiało: gdzie Demiurg wpisał kopię? Co było przestrzenią jego inskrypcji? Omawiając właściwości owej miejsca (chôra), w jakim Demiurg zapisał materialny wszechświat, Platon wymienił ich długi szereg; postużył się także kilkoma metaforami, które od tego czasu sprawiają filozofom nieprzezwyciężone trudności. Miejsce zapisu, co wydaje się logiczną koniecznością, powinno być neutralne i nie wpływać na zapis. Platon dodatkowo porównał pojemnik bytu do matki, paradygmat do ojca, a kopię do dziecka. Mogł posłużyć się tymi metaforami, ponieważ wydawały się one tylko uzupełniać wywód o poważniejszej, filozoficznej naturze. Co zatem od „poważniejszej” strony składało się na właściwości chôra? Listę jej cech zacząć wypada od tego, że odbiera ona wpisywane do niej byty i jest przez nie zmieniana, ale jednocześnie pozostaje wolna od zmian. Wszystkim rzeczom daje możliwość stania się rzeczywistymi, ale sama jest niemal obiektem wiary i może być pomyślana jedynie jako sen. Zanim Demiurg wyłonił uporządkowany świat, była ona chaosem czy pojemnikiem chaosu, a przez to – rozwchiana i mieszana przez różne rzeczy i przez ruch, który także je mieszał. Przypominała kosz do oddzielania ziarna od plew i powodowała, że pewne rzeczy rozdzielały się według własnych właściwości. Porządkowała chaos i przesuwała jego składniki, zanim rozpoczął się pierwszy ruch, a Demiurg uczynił świat uporządkowanym. Chôra mieszała i porządkowała chaos; przesiewała całość, oddzielając rzeczy (czy rodzaje) przed oddzieleniem\(^3\).
Metafory, które uzupełniały zaprezentowaną charakterystykę, m.in. kosza do plewienia czy położeń, wydawały się wnosić jedynie przypadkowe określenia o nieprawych, literackich korzeniach. Wszelkie „poważne” interpretacje – zwraca uwagę Kipnis – dążłyły do odkrycia filozoficznej istoty chôra i oddzielenia jej od metaforyczności niektórych elementów opisu i od mitologicznego kontekstu, w jakim pojawiła się ta koncepcja\(^4\). To stwierdzenie wprowadza do wyjaśnienia problemów wyłaniających się podczas interpretacji chôra, wszelkie bowiem próby ujęcia zagadnienia prowadziły w kierunku zrozumialości i zakładały, że istnieją struktury „metafora/pojęcie”, „mit/logos”, a ponadto że możliwa jest identyfikacja metafory i mitu i wyraźne ich oddzielenie od pojęcia i logosu. Historia interpretacji chôra jest więc historią logocentryzmu, podczas gdy chôra nie może być częścią tej historii. Właściwości chôra nie pozwalają na jej filozoficzną interpretację, albowiem chôra nie jest, ale także nie jest niczym. Nie może nie być pomyślana, ale nie może być pomyślana jako taka. Założenie, że można intelektualnie odkryć naturę chôra, tworzy jej zakrycie. Można – twierdzi Kipnis – pisać na temat chôra, ale nie można jej opisać, określić, odsłonić czy zdefiniować\(^5\). Dokonać opisu można w niej, ale będzie ona uprzednia wobec niego, choć po
---
\(^2\) J. Kipnis, *Twisting the Separatrix…*, s. 48.
\(^3\) *Ibidem*, s. 49.
\(^4\) *Ibidem*.
\(^5\) *Ibidem*, s. 50.
fakcie dokonania zapisu, jak i przed nim. Nie jest możliwa bez jej zapisa-
nia i jest tylko w tekście, jak i przed nim.
Odczytując intuicję Derridy na temat chôra, Kipnis stwierdza, że
naruszają one podstawową dla zachodniej filozofii opozycję powaźne/
niepoważne, przekręcają ją i tworzą filozoficzny triton genos. Dzieje się
to zwłaszcza wtedy, kiedy francuski autor treści dotyczące chôra zestawia
ze strukturami występującymi w tekście Timaiosa. Przykładowo:
brak zaangażowania Sokratesa w dialog i jego bierną aktywność analogi-
zuję z podobnymi cechami chôra. Również Kipnis siega po analogię
i stwierdza, że chôra może zostać zestawiona z innymi opisanymi przez
Derride „nierostrzygalkami”, ponieważ tak jak i one, chôra nie jest ani
słowem, ani koncepcją, ani rzeczownikiem własnym, ani zwykłym,
tylko stanem absolutnej uprzedności. Ten moment objaśnia skupia się
wokół dwóch właściwości: anachronii i analogii. Chôra strukturali-
zuje zapisy czy wydarzenia w sposób przewyżczający ich niestabilność,
jednak będąc anachronią bytu, pozostaje anachronią w bycie, anachro-
nizuje byt. Problematyczna staje się przez to jej neutralność, niby bo-
wiem przyjmuje wszystko bez pozostawiania śladów, ale rzeczy odcis-
kają się w niej, przyjmując jej właściwości, więc będąc dla nich miej-
scem, staje się też ich prawem. Kipnis dodaje ponadto, że nieuchronność
anachronii można przedłużyć w nieuchronność analogii; chôra także
analizuje byt.
Prawo sformułowane przez Kipnisą jest więc „prawem ana-”, głów-
nie zaś zasada anachronizmu i analogii, gwarantująca, że żadna chro-
nologia nie będzie wolna od ana-chronii, a żadna logika – od ana-logii.
Pierwotność anachronii i analogii nie oznacza, że przebrzmiewają one
w późniejszym czasie, obie są także prawidłowością skażenia właściwego
(logos, chronos) przez niewłaściwe (ana-logos, ana-chronos). „Prawo ana”,
uprzedzając oddzielenie poważnego od niepoważnego, zakłóca takie od-
dzielenie. Jak napisał Kipnis, „obecnie sądzimy, że anachronizm jest błęd-
cem, czy – w najlepszym razie – formą literackiej gry lub żartu. Analogię
traktujemy jako bezprawną, bękartią formę rozumowania. Podobnie
uważamy, że zbieg okoliczności jest jedynie uderzającą analogią powstałą
przez przypadek”. Jednak chôra powoduje, że to, co wydaje się jedynie
ledwie dopuszczalną możliwością, jest w rzeczywistości koniecznością.
„Chôra stwarza nieuchronność tego, co nazywamy jedynie przypadkiem
lub błędem”. Porządek jest możliwy, lecz możliwe jest także wytoprie-
nie w jego strukturze stłumionej niestabilności, która uniemożliwia reif-
ikację porządku i wprowadza go w ruch.
Przedstawione konstatacje Kipnisza na temat chôra pozwalają temu
autorowi na opis spotkań Derridy z Eisenmanem i charakterystkę ciągu
niepowodzeń, jaki im towarzyszył. Eksponuje on zwłaszcza mnożące się
analogie, anachronie i zbiegi okoliczności. Pierwsza z nich dotyczy trud-
ności zidentyfikowania kompetencji Derridy w kwestiach architektury,
który podczas debaty najpierw oświadczył, że brakuje mu jakichkolwiek
kompetencji w architekturze, by po chwili powiedzieć, że zawsze miał
uczucie bycia architektem. Przez pierwsze z tych stwierdzeń prześwituje myśl, że architektura to działalność praktyczna, podporządkowana założeniom metafizycznym, przez drugie – że architektura jest czystą metafizyką. Kipnis przypomniał (za Derridą), że Sokrates we wstępnych fragmentach *Timaiosa* podobnie zastreżał, iż nie potrafi wypowiadać się o omawianej w jego kregu koncepcji państwa, i przyjął rolę słuchacza\(^{13}\). W obrębie tej koncepcji padła też propozycja takiego zorganizowania wspólnoty, by „nikt własnego dziecka nie rozpoznał”, co Kipnis zestawia ze strategiami projektowymi Eisenmana polegającymi na kombinacjach uniemożliwiających przewidzenie efektu końcowego. Gubienie autorstwa i zacieranie początków niektórych pomysłów następowało też podczas debat Derridy z Eisenmenn, gdy w szybkiej wymianie zdań na omawianym właśnie koncepcie dokonywano zmian uniemożliwiających przypisanie efektu jednej osobie. Wykorzystanie przez Bernarda Tschumiego podczas projektowania parku La Villette motywu siatki czy warstwowego komponowania przypominającego wcześniejsze projekty Eisenmana wywołało nawet osobny spór o pierwszeństwo w takim sposobie projektowania. Architekt żywił ponadto przekonanie, że użyteczność, uważana za decydującą przyczynę postępowania architektonicznego, jest w rzeczywistości wtórna wobec głębszej założonych fundamentów dziedziny. Podobnie Platon w *Timaiosie* odniósł się do przekonań ludzi, którzy użyteczne sposoby postępowania biorą za główne przyczyny. Uwagę Kipnisa zwróciły także bogate powiązania i analogie tworzone w związku z proporcją liczbową określana jako „złoty podział”. Konkluzje prowadziły ku poglądowi, że to wywoływane przez charakter *chóra* umykające początki i przypadkowe podobieństwa naznaczają całą architekturę i analizowany cykl spotkań.
Niemal równolegle, a nawet w pewnym powiązaniu z komentarzem Kipnisa, powstał obszerny artykuł Bergren rozpatrujący relacje między architekturą a filozofią w kontekście antycznej mitologii i filozofii oraz przy wykorzystaniu refeleksji nad kwestiami różnicy seksualnej\(^{14}\). Inspiracją dla autorki były zarzuty Eisenmana wobec stanowiska Derridy zakładającego stabilność architektury jako podstawę dla swobody poruszania się filozofii. Eisenman – nieco złośliwie – opisał niepokój, jaki ogarniał francuskiego filozofa, kiedy propozycje architekta naruszyły dominację filozofii nad architekturą właśnie w aspekcie prawa tej drugiej do niestabilności\(^{15}\). Relacje dominacji i podporządkowania między jedną dyscypliną a drugą, rozumiane jako ogólne kwestie władzy, zostały przez Bergren powiązane z refleksją nad pozycją i rolą kobiet w antycznej kulturze. Rozważania autorki dalekie są od jednoznaczności i ukazują, jak filozoficznie ujęta kobiecość, zwłaszcza w odmianie o stłumionych uprawnieniach do przemieszczania się, pod różnymi postaciami (np. *ananke* czy *chóra*) odzyskuje swoje udziały we władzy. W odniesieniu do architektury implikuje to, że dziedzina ta, przyjmując swą kulturową rolę ostoi stabilności (umieszczenia czy znieruchomienia), staje się – jak ujęła to Catherine Ingraham – „estetyzacją pornografii władzy”\(^{16}\). Taka pozycja architektury nie jest jednak trwała, ponieważ uzdolnienie do ruchu, mimo czynione go społecznie oporu, zapisane jest w głębokich, me-
---
\(^{13}\) P. Eisenman podczas spotkania ACSA w 1987 r. mówił o Derridzie: „He wants architecture to stand still and be what he assumes it appropriately should be in order that philosophy can be free to move and speculate. In other words, that architecture is real, is grounded, is solid, doesn’t move around – is precisely what Jacques wants. And so when I made the first crack at a project we were doing together – which was a public garden in Paris – he said things to me that filled me with horror, like »How can it be a garden without plants?« or »Where are the trees?«, or »Where are the benches for people to sit on?«. His is what you philosophy – so – phers want, you want to know where the benches are… The minute architecture begins to move away from its traditional role as the symbolization of use, is where philosophy starts to shake. Because it starts to question its philosophical may be architecture and something that isn’t so nice. In other words, it’s not solid, it’s not so firm, it’s not so constructed”. Cyt. za: A. Bergren, op. cit., s. 11. Autorka zestawia tę wypowiedź Eisenmana z fragmentem zapisu pierwszego spotkania jego i Derridy w ramach cyklu *Chora L Works*, świadczącym, że opinie filozofa miały bardziej oględny charakter (*ibidem*, s. 36, przypis 6). Derrida stwierdził jedynie: „The concept of the garden is something that contains access, the product of the garden is the pleasure of walking” (*Chora L Works*..., s. 13).
\(^{14}\) Podczas konferencji ACSA C. Ingraham powiedziała: „It seems to me interesting that the plan of domination supposedly exercised by language over architecture is actually resonating architecture’s own plan of domination. I have no proposal for the horror of architecture for philosophy. [But] It could be philosophy recognizes its own most frightening realization, which is that in some way architecture is the aesthetization of the pornography of power”. Cyt. za: A. Bergren, op. cit., s. 11.
tafizycznych podstawach dziedziny i objawia się bądź jako skutek świadomych działań (jak u Eisenmana), bądź w postaciach ukrytych, trudno rozpoznawalnych, lecz także – bardzo często – przenika architekturę jak niewidzialne i niemożliwe do zidentyfikowania drżenie lub pojawia się jako marginalna forma działań w architekturze (np. u architektonicznych ekscentryków).
Kultura grecka zdominowana była przez mężczyzn, jednak pojedyncze jej elementy zdają się temu przeczyć. Mitologia w wyraźny sposób łączy kobiecość z rozumną przebiegłością, świadomością własnych praw i zdolnością do przekraczania ograniczeń (kreatywnością). Wczesna epika grecka opisuje kobiecość uosabianą przez Muzy jako źródło transcendentnej wiedzy, o którą ubiegać się muszą mężczyźni poeci. Muzy posiadają wiedzę i mogą ją udostępnić, jednak charakter tej wiedzy jest niepewny: mogą one mówić prawdę, ale też klamać w sposób prawdo-podobny. Dzieje się tak, ponieważ w mowie Muz rolę odgrywa intencja i czynnik retoryczny. Tego rodzaju składniki – zdaniem Bergren – powodują, że mowa staje się złączeniem prawdy i jej figuracji, przez co nigdy nie jest jednoznaczna.
O kobiecej umiejętności manipulowania prawdą i jej imitacją w sferze władzy głosi mit o tym, jak Rea podała Kronosowi do polnienia nie Zeusa, lecz owinięty w pieluchę kamień, określany jako „metis”. Złożone konotacje tego terminu stanowią sugestię kluczowych związków między kobiecością a architekturą. Metis to akt władzy i przejaw transformatywnej inteligencji, ale także produkt przemiany materiału. Łączy słowo z wizualnym odpowiednikiem, ale przede wszystkim tworzy trik (dolos), doskonałą ułudę zdolną do przekonania każdego odbiorcy. Zdwojenie, jakie przejawia się w metis, jest odpowiednikiem kręcenia, splatania i tkania. Powracając do mitu, przypomnieć należy, że zwymiotowany kamień Zeus ustawił jako pomnik początku swej władzy, właściwie ustanawiając w ten sposób pomysłowe krętactwo symbolem nowej epoki. W mitologii Metis była także boginią, którą Zeus pojął za żonę, a następnie polknął. Z ich związku (z głową Zeusa) zrodziła się Atena – bogini mądrości. Metis została wprawdzie umieszczona i obezwładniona, ale jej kobiecego potomka już to nie dotyczyło. Opowieści tego rodzaju są zapisem tworzenia się wzorców postępowania, ale żaden z nich nie jest pozbawiony klawuł podających zasady w wątpliwości. Kobieca powinna być trwale umieszczona, ale nie jest. Jak napisała Bergren: mitologia grecka obsesyjnie powtarza, że umieszczenie kobiety jest niestabilne. Ulokowana żona zawsze – jak Helena – może się przemieszczyć.
Metis przenika do fundamentów kultury i powoduje, że małżeństwo jest możliwe, ale jego pewności – niemożliwa. Nieprzypadkowo też tkactwo (krętactwo) staje się wyróżniającym zajęciem kobiet, np. Penelopy, ale także wzorcem wszelkiej kreatywności w mowie, architekturze czy polityce. We wszystkich tych dziedzinach mamy do czynienia z oscylacją między prawdą i imitacją, stabilnością a mobilnością, mową a pismem, pismem a rysunkiem, ale też ciszą a dźwiękiem. Ostatnia z wymienionych niestabilnych par pojęć jest szczególnie instruktywna dla pojmowania architektury. Zapisana została w miecie o Tereusie, który zgwałcił Filomelę i aby zapobiec ujawnieniu tego faktu, obciął swej ofierze język. Filomela wykorzystała jednak własną *metis*, przelamała narzucone jej milczenie, tkając *grammata* (‘obrazki/pismo’) na sukni wysłanej siostrze. Stłumiona kobiecość i milczący materiał przemówiły, ubezwłasnowolnienie (metatoryczne unieruchomienie) zostało przewyciężone. W historii zapisano ruch materiału, jego przemianę i przekazanie informacji. Poniżenie odparowano aktem nieuległości. Dla Bergren jest to tożsame z działalnością Trofoniosa, który wraz z bratem, Agamedesem, zbudował skarbiec dla króla Hyrieusa, lecz przy tym podkradł z niego złoto. Agamedesowi złapanemu w pulapkę brat odciął głowę, by samemu zostać pochloniętym przez ziemię, a z czasem przekształcić się w czczonego bohatera. Połączenie ich czysto zawodowych umiejętności ze skrytymi zabiegami o władzę pozwala postrzegać te postacie jako archetypy architektów. Motywem przewodnim opowieści o Filomeli (prekursorce grafiki) i Trofoniosie jest przekraczanie narzuconych ograniczeń i wykradanie władzy.
Nowa postać władzy ma intelektualny i twórczy charakter i wiąże się z motywem ruchu (przemiany, niestabilności), ale dziedzicy także swą poniżającą historię. Architekt, będący jej przedstawicielem, należy do rzemieślników określanych jako „*demiurgos*” (‘czyniący dzieło ludzkie’), których status społeczny jest podobnie dwuznaczny jak kobiety: wzgarżdżonej za jej materialną pracę i jedynie częściowo docenianej za pomysłowość. *Demiurgos* podziela także inne specyficznie kobiece cechy: jest mobilny (jako wędrowny pracownik), lecz po zawarciu kontraktu staje się ulokowany i zwiększają się jego prawa. Jego nakazy są obowiązujące jak polecenia magistratu i przyjmują postać *sum-graphe* – czegoś, co można traktować jako formę grafiki.
Homologia pomiędzy kobietą a architektem, właściwa wczesnej myśli greckiej, uzyskuje swoją kontynuację w filozofii platońskiej. Dotyczy to zarówno stosunku do rzemieślników (*demiurgos*), których Platon umieszcza na obrzeżach idealnego miasta, jak i do Demiurga – kosmicznego architekta, którego pracę opisać można tylko w kategoriach prawdopodobieństwa (jakby naśladowując Muzy) i którego konstrukcja jest zafalszowanym, zmysłowo postrzegalnym materialnym *eikon* (obrazem) niezmiennego *paradeigma* (modelu). Niepewność zawarta jest nie tylko w miecie o pracy Demiurga, ale także w samej pracy. Przyczyną nieusuwalnych niedoskonałości Bycia (Stawania się) są właściwości związane z *ananke* (‘koniecznością’) i *chôra* (‘miejscem’, ‘przestrzenią’).
Kosmiczne *oikos* – zgodnie z analizami Bergren odnoszącymi się do drugiej części *Timaiosa* (47e3–68d7) – przeniknięte jest erotyczną rywalizacją przypominającą losy związku Zeusa i Metis. Dzieje się tak, ponieważ stworzony świat jest mieszaniną dwóch przyczyn: *nous* (‘inteligencji’) oraz *ananke* (‘konieczności’). W trwającym romansie *nous* ma rządzić *ananke* poprzez perswazję (*toi peithin*), czyli z wykorzystaniem retorycznych uzdolnień Muz do mówienia prawdy i rzeczy prawdo-podobnych. „Ta struktura małżeńskiej subordynacji jest architektoniczną zasadą i zasadniczą architekturą uniwersum” – skomentowała Bergren.
tegoriach filozoficznych wymuszona przez perswazję uległość dotyczy regulacji ruchu, czego nie ułatwia zakorzeniona głęboko w fundamentach natura *ananke*, określanej jako „błądząca przyczyna” („*planómenē aitia“). Opis kosmicznej architektury musi uwzględniać mieszanie się obu głównych czynników i nie pomijać zmiennych stosunków między nimi. Przesunięcia wewnątrz struktury odzwierciedlane są w relacjach o nich jako narracja. Platońska struktura w pewnej mierze dotyczy także architektury tworzonej przez człowieka, gdzie również mamy do czynienia z inteligentnym sprawcą, z podtaną na utrwalanie materia (zapisaną jako *firmitas*), z prawdą zmieszana z fałszem (*venustas*, poezją, narracją) i z nie dającą się domknąć koniecznością (pojmowaną jako *utilitas*).
Ruch *ananke* wymusza pewne szczególne przemieszczenie – powrót do sytuacji wyjściowej, ustanowienie jakby drugiego początku, odzwierciedlającego się zarówno w organizacji kosmosu, jak i w narracji o jego powstawaniu. Tym drugim początkiem, pojawiającym się jakby już po stworzeniu kosmosu, jest *chōra*, a odpowiednikiem jej anachronicznego wyłonienia się – chiazmatyczne odwrócenie narracji, określane jako „*hy-steron proteron Homērikós“* (‘późniejsza rzecz umieszczana przed rzeczą wcześniejszą na sposób Homer’a’). Nie jest zatem przypadkiem (czy właśnie: jest nim), że Platon charakteryzuje *chōra* dopiero po zdaniu relacji z powstawania kosmosu, „wraça” do tej sprawy w połowie *Timaiosa*.
W opisach *chōra* dostrzec można dwa rodzaje cech, z których jeden odnosi się do jej stanu prekosmicznego (prearchitektonicznego), drugi zaś – do czasów akcji Demiurga. Choćżaz, zdaniem Bergren, oba te rodzaje mają antropomorficzne źródła (w psychologii stosunków małżeńskich i w procesach reprodukcji), to ich pochodzenie jest skrywane po to, by nie ujawniać podziałów, jakie ukształtowały się społecznie. Prekosmiczna *chōra* – pozornie bardziej jakby aktywna – porównana została do plecionego kosza, w którym plewiono ziarna. Jest potrząsana i potrząsa elementami, rozdzielając je i różnicując. Istnieje w niej kołowa zależność między tym, co ulega potrząsaniu, a tym, co potrząsą; jest wiecznym splataniem jako rozplataniem i rozplataniem jako splataniem czterech elementarnych rodzajów\(^{24}\). „Prekosmiczna *chōra* programuje uniwersum w stanie ślądu”\(^{25}\). Ponieważ rodzaje są mocami heterogenicznymi, *chōra* brakuje równowagi. „Jest stanem całkowitej i ciągłej anomalii”\(^{26}\). Sytuacja zmienia się wraz z akcją Demiurga. *Chōra* objawia się wówczas jako pojemnik materialnego Stawania się, a jej neutralność gwarantuje, że wchodzące do niej kopie będą adekwatne do swoich paradygmatów. Czy jednak *chōra* mogła się aż tak zmienić? Czy została całkowicie spacyfikowana przez demiurgiczny porządek? Platon nie daje powodów do takich wniosków. Wykonywana przez Demiurga praca i jej produkty są jednak skażone przez matkę, jej nieulokowaną kobiecość, pierwotną nieobecność racjonalności.
Koncepcja *chōra* już wielokrotnie odnoszona była do materialnej architektury, a do architektury Eisenmana – w szczególności. Przy jej uwzględnieniu rzec można, że w zwykłym przypadku architekt jest reprodutorem, a architektura – kolejną ustaloną kopią niosącą informację o przeznaczonym jej użytku. Jeżeli rola prearchitektonicznej chórą nie zostanie w architekturze silniej uwzględniona, to jej wytwory nie staną się – jak życzył sobie tego Eisenman – dziełami „dyslokacyjnej” architektury\(^{27}\). Niestety, wydaje się, że podczas trwania projektu *Chora L Works* wykorzystano głównie moce spacyfikowanej *chórą*. Gdzie wkradł się błąd? W opinii Bergren przyczyną pewnego niepowodzenia w poruszeniu architektury było niedostateczne uwzględnienie kwestii rodzaju *chórą*, jej złożonej historii i specyficznych mocy\(^{28}\). Trawestując *bon mot* Ingraham, obecnie powiedzieć można, że ujmowanie *chórą* jako wiecznego i nienaruszalnego miejsca formowania bytów jest „pornografią pozbawienia władzy”\(^{29}\). Derrida, odmawiając *chórą* zarówno rozumnych, jak i zmysłowych właściwości, pozabwiając ją wszelkich egzystencjalnych cech i akcentując jej bierność, zapisuje właściwie opowieść o społecznym wykluczeniu. W rodzinie bytów pojawia się jeden zepchnięty do negatywności. Wraz z tym poglądem również filozofia ustala się na poziomie zamknięcia, przyjmując status analogiczny wobec Filomeli z jej obciętym językiem. Dodatkowo Derrida nakłania Eisenmana do nieodzwierciedlania *chórą* w architekturze, przekonując, że jest to przestrzeń nie-reprezentowalna\(^{30}\). Architektura jest tu nakłaniania do naśladowania oniemiałej filozofii.
Podjęta przez Derridę próba opisania *chórą* z użyciem słownictwa „radykalnie zbuntowanego przeciw antropomorfizmowi” tworzy zamiar tyleż umotywowany, co niemożliwy do przeprowadzenia. Materialny wszechświąt czy koncepcje jego powstania prawdopodobnie nie muszą być opisywane za pomocą pojęć będących analogonami ciała ludzkiego ani nawet przy użyciu jakichkolwiek znanych pojęć. Może nawet powinno się to czynić bez użycia języka. Czy jednak wówczas również anatomicznie pojęty język może być opisany bez języka? Jak może wyglądać nie-antropomorficzny język/język? Zdaniem Derridy, ponieważ *chórą* nie jest bytem, nie można tworzyć bytu na jej obraz. „Czym jest byt?” – zadaże pytanie filozof\(^{31}\). Rozumny paradygmat i zmysłowa emanacja są bytami. Ale *chórą* jest niczym. Jednak mimo że metafory są wobec niej szczegółowo nieadekwatne, to są również nieuniknione. W niepełnie uprawniony sposób usprawiedliwione są zatem wszelkie inne odpowiedniki metafory, jak np. budowla. Chociaż filozof powstrzymuje architekta przed reprezentowaniem *chórą* w jakiejkolwiek formie w architekturze, to postawiony na jego miejscu zapomina o swych zastrzeżeniach i bez skrępowania rysuje *chórą* w szkicu rzeźby, jaką można by usytuować w projektowanym parku. Szkic przedstawia coś na kształt liry, odnosząc się do fragmentu z *Timaiosa* zawierającego porównanie *chórą* do sita (*plokanon*), rozdzielającego rzeczy na rozumne i zmysłowe. To, co zabronione architektowi, okazało się dozwolone filozofowi. Eisenman nie pozostawia sprawy niedomkniętą i przekłada rysunek na fragment własnego planu parku. Pokratkowana dziura, która pojawia się w projekcie, może nie jest radykalnie zbuntowana przeciw antropomorfizmowi, ale przynajmniej nie sposób ustalić, kto jest jej autorem. Nieustalona (a zatem nieulokowana) dziura jest ostateczną metaforą *chórą* w projekcie parku La Villette.
---
\(^{27}\) Zob. *ibidem*, s. 23: „To become works of «dislocating» architecture, they would have to have something of their mother active within them”.
\(^{28}\) Należy dodać, że zarzut Bergren nie głosi całkowiego braku uwzględnienia kwestii rodzaju, lecz jej niedostateczne wykorzystanie. Derrida podobny zarzut postawił Heideggerowi, pytając o płeć *Dasein* i o jego życie seksualne. Zob. J. Derrida, *Différence sexuelle, différence ontologique* (Geschlecht I), [w:] *idem*, *De l'esprit, Heidegger et la question*, Paris 1987; *idem*, *Różnica płci, różnica ontologiczna* (Geschlecht I), przeł. M. Kwielińska, „Nowa Krytyka”, www.nowakrytyka.pl/spip.php?article80 (data dostępu: 20 IX 2012).
\(^{29}\) Zob. A. Bergren, *op. cit.*, s. 22.
\(^{30}\) *Ibidem*, s. 30: „Of course, *chôra* cannot be represented in any form, in any architecture. That is why it should not give place to an architecture – that is why it is interesting. What is interesing is that the non–representable space could give the receiver, the visitor, the possibility of thinking about architecture”.
\(^{31}\) *Chora L Works…*, s. 70. Zob. też A. Bergren, *op. cit.*, s. 30.
Sprowokowane tekstami Derridy zagadnienia związane z pojęciem chórą rozwinęła także Maria Theodorou w swej pracy doktorskiej poświęconej doświadczaniu przestrzeni w tekstach Homera\textsuperscript{32}. Podjęta tematyka pozornie wydawała się odległa od bieżących kwestii architektury, jednak analizy ukierunkowane zostały na takie opisane odmienności między odległymi, archaicznymi zastosowaniami słowa a późniejszymi, by ustalenia mogły zwiększyć współczesne rozumienie przestrzeni i wzmacniać świadomość związków koncepcji przestrzeni z dyskutowanymi obecnie kwestiami tożsamości, odmienności czy płci. Wywody Theodorou mogły być interesujące dla środowisk architektonicznych również dlatego, że ujawniały niemal całkowity brak współczesnej koncepcji przestrzeni i tkwień w nieświadomionych nawykach o nigdy dotąd nie weryfikowanych podstawach. Źródła ogólnie przyjętych do dzisiaj koncepcji przestrzeni sięgają Platona i nacechowane są pojmowaniem jej jako neutralnego pojemnika bytów, ale też jako miejsca, gdzie rodzą się opozycje w rodzaju bycie/stawanie się, rozmowe/zmysłowe, logos/mythos\textsuperscript{33}. Można być nieufnym wobec twierdzenia, że jeden filozof odpowiada za stworzenie tak długotrwałe stosowanej koncepcji, ale przyznać trzeba, że późniejsze ujęcia Newtona, Kartezjusza czy nawet Kanta tylko utrwałyły przekonanie, że przestrzeń ma charakter abstrakcyjnego, homogenicznego i pustego pojemnika. W sytuacji tak głębokiego zakorzenienia pojęcia opis zupełnie odmiennego pojmowania może być trudny do skonstruowania i wyjażenia. Dzieje się tak, ponieważ bardzo duża liczba innych pojęć uzależniła się od pojęcia przestrzeni-pojemnika, korzysta się z niej także w sposobie argumentowania, a nawet zapisywania słów. Intuicje dotyczące odmienności archaicznego stosunku do miejsca zawarte były już w pracach Heideggera, który zauważał jego związek z rzeczami: „Miejsce należy do rzeczy. Każda z różnorodnych rzeczy posiada swe miejsce”\textsuperscript{34}. Z kolei Derrida również w późniejszych greckich teoriach dostrzegał różnicę wobec koncepcji pustej, geometrycznej przestrzeni polegającą na ujmowaniu miejsca jako przestrzeni zajętej\textsuperscript{35}.
Intuicje obu filozofów wzmacnione zostały przez ustalenia autorki oparte na drobiazgowych analizach Homeryckich tekstów. Pierwsza z ważnych różnic dotyczyła jednoczesnego stosowania żeńskiego określenia „chóra/e” i męskiego „choros”. Wbrew sugestiom filologów, że kwestia rodzaju nie ma wpływu na treść słowa, dokładne badanie wskazuje, iż żeńskie chore odnosi się do doświadczania rzeczy, podczas gdy męskie choros – do doświadczania wydarzeń. W obu przypadkach w kształtowaniu „miejsca” decydującą rolę odgrywa ciało, które nabiera tożsamości wspólnie z miejscem. Odyseusz kształtuje łóże w pniu drzewa oliwnego i przez to łóże jest na jego miejscu. „Jego miejsce” odnosi się wspólnie do łóża i do Odyseusza. Nie tylko łóże i miejsce są złączone, ale także łączą się one z przeżyciem cielesnym. Pochodzenie miejsca jest ulokowane w ciele, a relacje między nimi są głęboko wewnętrzne, rzec można – trwawe. Takie miejsce nie wymaga zewnętrznego pojemnika. Nie jest też trwałe. Podobnie w przypadku choros wytwarzanego przez wydarzenie: trwa ono tak długo, jak owo wydarzenie, chociaż czas jest wewnętrzny.
dla wydarzenia. Czas nie jest rozciągły i mierzalny, lecz wydarzenie ma własny czas – nieruchomy, porównywalny do losu. *Chore/choros* określają doświadczenia, a ponieważ doświadczenia są pojedyncze, nie mogą być traktowane jako pojęcia. Ich aktualne rozumienie zależne jest od stopnia tolerancji wobec pojedynczości, odmienności i ułotności\(^{36}\). Zamieniają się w pojęcia wraz ze strachem przed nieprzewidywalnością czegokolwiek, co nie trwa, również przed myśleniem. Myslenie, podobnie jak *chore/choros*, jest nietrwałe i niepewne, podczas gdy wszystko inne, co nie posiada tych cech, powinno zostać określone jako po-myślenie, myślenie pojedynczości stłumionej na rzecz ogólności.
Zbieżność ustaleń Theodorou z praktykami Eisenmana jest wieloraka. Przede wszystkim zwraca uwagę, że architektura traktowana jest przez tego architekta jako umiejscawianie, któremu należy się przeciwwstawić. „Dyslokacja lokacji” (przemieszczanie tego, co umieszczane) to, być może, najkrótsza z potencjalnych definicji jego postępowania. Kwestia miejsca była też przez niego osobno rozwijana podczas serii projektów określanych jako *Sztuczne wykopaliiska*\(^{37}\). Ponadto w trakcie wyjaśniania właściwej mu postawy zastosowanie znajduje refleksja nad kwestiami doświadczania, zwłaszcza doświadczania niematerialnych składowych dzieła architektonicznego. Architekt dążył także do uruchomienia sił podobnych do tych, jakie zidentyfikowano w prearchitektonicznym okresie funkcjonowania *chóra*, i nastawiał się na kreację o nieprzewidywalnych jakościach. Często można też zinterpretować jego działania, opierając się na zjawisku jednoczesności składników formuł opozycyjnych.
**Tradycja jako forma filozoficznie rozumianej iteracji**
Zagadnienie związków architektury z miejscem Andrew Benjamin zaczął od stwierdzenia brzmiącego: „Architektura mieści”\(^{38}\). Prosta takiego ujęcia przesłania bezmiar problemów. Architektura wywołuje miejsce dla budowli, zapewnia mieszczenie, zamieszkiwanie, ale jako system wyobrażeń, stanów i wyrażeń jest też domem dla filozofii czy dyskursów opisujących samą architekturę. Kartezjusz w *Rozprawie o metodzie* posłużył się opisem przewagi miasta zbudowanego od fundamentów przez jednego człowieka nad miastem rozwijającym się bezładnie od zwykłych wiosek do wielkich skupisk jako argumentem na rzecz filozofii radykalnie zrywającej z przeszłością i silniej opartej na rozumie\(^{39}\). Tego rodzaju zastosowania są jednak wtórne wobec faktu, że najbardziej ogólne stwierdzenia architektoniczne regulują podstawowe wyrażenia filozofii i całej zachodniej kultury. Ich ogólność (a zatem filozoficzność) wskazuje, że w układzie powiązań architektura–filozofia nie są one pierwotne. Pierwszeństwo jednej dziedziny nad drugą umyka tedy możliwości ustalenia. W metaforze Kartezjusza nie sposób także oddzielić czystej rozumności od braku rozumności, skoro bowiem zorganizowane miasto jest obrazem rozumu, to miejsce oceny jego stanu musi być na zewnątrz miasta, czyli po stronie nieludu i nierozumności.
---
\(^{36}\) M. Theodorou, *op. cit.*, s. 54.
\(^{37}\) Określeniem *Artificial Excavation* objętych zostało 11 projektów wykonanych przez Eisenmana w l. 1978–1988. Należą do nich m.in. projekt dla Cannaregio w Wenecji, *Romeo i Julia*, ale także park La Villette. Zob. J.–F. Bédard, *Introduction*, [w:] *Cities of Artificial Excavation. The Work of Peter Eisenman 1978–1988*, red. *idem*, Montreal 1994, s. 9.
\(^{38}\) A. Benjamin, *Eisenman and the Housing of Tradition*, „Oxford Art Journal” 1989, nr 1, s. 47.
\(^{39}\) *Idem*, *Derrida, Architecture and Philosophy*, [w:] *Deconstruction in Architecture*, „An Architectural Design Profile” 1988, nr 72, s. 8–9 oraz *idem*, *Dekonstruktion und Kunst / Die Kunst der Dekonstruktion*, [w:] Ch. Norris, W. Benjamin, *Was ist Dekonstruktion?*, Zürich – München 1990, s. 38.
Architektura, jako podobna *chôra*, daje miejsce filozofii, ale przy całej odrębności filozofii i jej tradycji w niepokojący sposób zaznacza się w jej naturze. Element niepewności jest rozsadzający, rozpraszający i sklaniający do nieustannego przemyślania architektury i filozofii. Praktyczna z natury architektura, dbająca o swą osobliwość i materialność, jest nieuchronnie głęboko filozoficzna. Powracając do wyjściowego stwierdzenia („Architektura mieści”), można zauważyć, że przy swojej prostocie wskazuje ono na decydującą funkcję i kształtuję teleologię dyscypliny. „Mieszczenie, zamieszkiwanie, schronienie, chronienie i dom dostarczają *telos* architekturze”\(^{40}\). Architektura – jak rozwinał tę kwestię Benjamin – „artykuluje i inscenizuje ten *telos*”\(^{41}\). W przyjętej celowości zawiera się element tak zasadniczy i fundamentalny, że może on swobodnie łączyć się z tym, co niezasadnicze (jak np. dekoracja). Może przejść w dekorację lub wyjść od dekoracji, nie zmieniając swego *telos*. Nawet rozpraszając się w związkach z niezasadniczym, powtarza swoją celowość. Powtórzenie sprawiające, że efekt jest zawsze przewidywalny, czyni koniecznym powtarzanie funkcji. Modernizm – przy pozołach innowacyjności – nie przyniósł w architekturze żadnej większej zmiany, był zaledwie oczyszczeniem celowości do poziomu podstawowego. We wcześniejszych okresach to, co nie było czystą funkcjonalnością, stworzyło bogatą historię architektury, zawsze pozostającą historią iteracji funkcji. Jak można spostrzec: tradycja wytwarzana jest przy ograniczeniach nakładanych przez teleologię.
Refleksja nad tradycją odkrywająca rolę powtórzenia i tego, co zasadnicze (jakby idealnej esencji), przyczynia się do niemożliwej dotąd zmiany. Zamiast kolejnego namysłu nad funkcją pojawia się namysł nad powtórzeniem funkcji; powtórzenie zastępowane jest przez podwojenie powtórzenia, a inaczej rzecz ujmując – przez krytyczne powtórzenie. Świadomość zasady i jej mechanizmów częściowo pozbawia ją mocy, a architektoniczna *arche* (*telos*) przestaje jawić się w kategoriach obecności i przesuwa się do świata reprezentacji. Refleksja nad powtórzeniem jest tożsama z oporem wobec dominacji tradycji, lecz nie jest unicestwieniem tradycji. Wypływająca z zasady tradycja jest kontynuowana, ale jej tożsamość zaczyna się na nowo. W kategoriach filozoficznych powiedzieć można, że To Samo powraca, lecz jako odmienne; jest to To Samo po raz pierwszy. W przerwaniu tradycji zaznacza się także zmiana jej wymiaru ontologiczno-czasowego. Jej tożsamość nie może już być inkorporowana do filozofii bytu, a właściwy jej czas określić można jako tymczasowy. Tożsamość przyjmuje performatywny charakter. Przesunięcie w obszarze refleksji wprowadza esencję architektury w stan nieobecności, odbiera jej cechę wyjątkowości i pojedynczości, rozmnaża celowość, ale jej nie usuwa. Tworzące tradycję nieusuwalne wyznaczniki architektury są przesuwane w stronę refleksji nad pojęciami, lecz w konkretnych budowlach jednocześnie są podtrzymywane. Eisenman w swoich wypowiedziach bezpośrednio wyrażał chęć „przezwyciężenia samozadowolenia tradycji”, opór wobec jej zinstytucjonalizowanych postaci i potrzebę reaktywowania jej zdolności do dyslokacji, lecz zarazem nigdy nie zrezygnował z materialnej architektury\textsuperscript{42}. Strategii dyslokacyjnych (występujących też pod nazwami dekompozycji, skalowania, obecnościowości, ekscesywności czy nowej aury) wyliczyć można u tego architekta bardzo wiele. Stłumienie tradycji nie stało się więc prostą negacją, lecz okazało się wywołaniem mnogości i heterogeniczności\textsuperscript{43}. Zdaniem Benjamina, szczególnie wymagające stanowisko Eisenman zajął wobec ambivalencji forma–funkcja\textsuperscript{44}.
Postawę zakładającą równoczesną aprobatę i dezaprobatę zasad architektury Benjamin określił jako „kompleksowe zdwojenie powtórzenia”\textsuperscript{45}. W pierwszym z powtórzeń dochodziło do akceptacji przesłań tradycji zarówno na poziomie podstaw, jak i odniesieniu do najbardziej bezpośredniego dziedzictwa modernizmu\textsuperscript{46}. Drugie z powtórzeń polegałoby na zajęciu osobnego stosunku do zagadnienia związków funkcji z formą. Eisenman, mając do wyboru właściwe modernizmowi wysnuwanie formy z praktycznych zobowiązań architektury i postmodernistyczną indyferencję wobec funkcjonalności, wybrał stanowisko odrębne, skupiające się na innowacyjności formy (wstępnie niezależnej od funkcji) i następującego z pewnym opóźnieniem zaspokajania potrzeb użytkowych. Można stwierdzić – za Benjaminelem – że praca Eisenmana nacechowana jest swoistym oporem wobec ambivalencji: forma–funkcja. Eksperymenty formalne przekraczają pewną powściągliwość występującą zwykle w tym zakresie w zwyczajach modernistycznych. Wywodzą się one z zasobów modernizmu, ale na typowych dla niego formach dokonują serii permutacyjnych przekształceń. Zaspokajanie funkcjonalności jest odraczane, przez co należy rozumieć przede wszystkim odmowę zastosowania form symbolizujących funkcjonalność. Ponadto zagadnienia rzeczywistej użyteczności są rozwiązywane w sposób zakładający wprowadzenie pewnych utrudnień przy korzystaniu z obiektu i jego percepcji.
Jak to ujął Eisenman: „Tym, ku czemu zwraca się moja architektura, jest potrzeba przewyższenia obecności, potrzeba uzupełniania architektury, która będzie zawsze i będzie wyglądać jak architektura, oraz potrzeba rozrównania silnych więzi między formą a funkcją. Usunięcie tradycyjnej roli funkcji nie oznacza, że architektura przestanie funkcjonować, lecz raczej sugeruje, że może ona funkcjonować bez konieczności symbolizowania funkcji oraz że obecnościowość architektury nie powinna być redukowana do obecności funkcji i znaków”\textsuperscript{47}. Architektura zaskwestionowana zostaje jako występująca w rozpoznawalnych kształtach będących umownymi symbolami określonych funkcji, bardzo często już przebrzmiałymi i nie przynoszącymi ulatwień w użytkowaniu.
W przytoczonym cytacie uwagę zwraca termin „obecnościowość”, wymagający dodatkowych wyjaśnień. Wyróżnie inspirowany jest on podjętą przez dekonstrukcję koncepcją metafizyki obecności i filozofię tożsamości, lecz wprowadza niuanse dostosowujące ustalenia natury czysto filozoficznej do potrzeb namysłu nad architekturą. Obecność w filozofii dekonstrukcji może być odnoszona do każdej postaci podstawy myślenia, w tym zwłaszcza do bytu, a za nieobecność mogą uchodzić te same elementy, gdy poddane zostaną wątpieniu. Dla Eisenmana obecnością był
\textsuperscript{42} W opisach House VI P. Eisenman (Houses of Cards, New York 1987, s. 169, 182-182. Cyt. za: A. Benjamin, Eisenman…, s. 50, 49) objaśnia swoją architekturę jako zawieszanie jej powiązania z metafizyką dziedziny i dystansowanie się wobec zamknięcia jej granic: „The design process of this house, as with all the architectural work in this book, intended to move the act of architecture from its complementation relationship with the metaphysics of architecture by reactivating its capacity to dislocate; thereby extending the search into the possibilities of occupiable form. […] architecture cannot be except as it continuously distances itself from its own boundaries; it is always in the process of becoming, of changing, while it is also establishing, institutionalising”.
\textsuperscript{43} Zob. ibidem, s. 53: „Eisenman’s work, the experience of that work, the philosophy demanded by it, opens up the need to think philosophically beyond the recuperative and nihilistic unfolding of tradition. Tradition is housed – since there is no pure beyond – but the housing of tradition takes place within a plurality of possibilities that can no longer be foreclosed by function, by teleology or by the aesthetics of form”.
\textsuperscript{44} Idem, Resisting Ambivalence: Form and Function in Eisenman’s Architecture, [w:] Idem, Architectural Philosophy. Repetition, Function, Alterity, London 2000.
\textsuperscript{45} Zob. ibidem, s. 43: „There is a particular project within architecture that can by linked to the name Eisenman. What marks this project out is complex doubling of repetition”.
\textsuperscript{46} W sposób bardzo zbliżony do ujęcia Benjamina stosunek Eisenmana do tradycji architektury wykonywał F. Jameson (Modernity versus Postmodernity in Peter Eisenman, [w:] Cities…, s. 27).
\textsuperscript{47} P. Eisenman, Post/El Cards. A Reply to Jacques Derrida, “Assemblage” 1990, nr 12, s. 16. Cyt. za: A. Benjamin, Resisting Ambivalence…, s. 47.
Szerzej na temat nieobecności zob. C. Was, *Misreading... and Other Errors*, Peter Eisenman i dekonstrukcja. Część I, „Quart” 2011, nr 4, s. 78), a na temat obecnościowości: **idem**, *Choral Works czy Separate Tricks. Peter Eisenman i dekonstrukcja*. Część II, „Quart” 2012, nr 2, s. 123–125.
Zob. A. Benjamin, *Resisting Ambivalence…*, s. 48.
Ibidem.
Zob. ibidem, s. 55–57: „Presentness, that which is irreducible to what is present, is «excessive». [...] „Presentnes or the excessive, in the sense used by Eisenman, does not have an automatic link to actual presence”.
m.in. nacisk kładziony przez tradycję na postrzeganie architektury przede wszystkim w jej materialnym wymiarze, za nieobecność uważał on zaś jej stłumione, refleksyjne postawy skierowane ku metafizyce architektury. Nie można jednak tworzyć architektury wyłącznie ze zwątpienia, dlatego wprowadzony przez Eisenmana termin „obecnościowość” wyzwalał z ograniczeń narzucanych przez opozycję obecność–nieobecność i zwracał uwagę na procesy, które generują formę, ale nie mogą zostać uchwyczone w materialnej obecności danego dzieła architektonicznego. W pracy architektonicznej uwypukleniu ulega składnik przekraczający podział na zmysłowe i rozumne, przejawiający się jako bezpośrednio niedostrzegalny, lecz nie będący czysto intelektualną grą bez wpływu na materialność dzieła. Podczas objaśniania zagadnienia obecnościowości Benjamin posłużył się także określeniami „produktywna negatywność” oraz „immaterialna siła”, żeby zaznaczyć równoczesność przewyżczenia tradycji, jej kontynuację i brak złączenia z materialnością budowli. Główne rozwiązania skupiają się nieustannie na relacjach formy i funkcji, z których ta druga – mimo podważania – pozostaje centralna.
W symultanicznej obecności ciągłości i nieciągłości zwyciężać musi pewien neredukowalny wymiar architektury, powodujący, że nawet budzące poważne zastrzeżenia przeksztalcenia funkcjonalności nie pozostawiają potrzeb użytkowych całkowicie niezaspokojonymi. Części wystawowe Wexner Center for the Arts – jakkolwiek krytykowane za przeszkody w użytkowaniu – przynoszą zwyczajowy pożytek, na dodatek nieustannie podkreślając swój udział w reaktywowaniu architektury (wręcz przynosząc sławę architekturze). Obecnościowość jest właśnie owym dodatkiem, w wypowiedziach Eisenmana określany jako „eksces”. Eksces w tym ujęciu jest nadmiarem wynikłym z niedostatku (np. w zakresie użyteczności) czy z zaprzeczenia tradycji (a więc też z niedostatku). Zwykle eksces wiąże się z przesadą w użyciu materiałów, kolorów czy dekoracji, można się go doszukać w nienaturalności, osobliwości czy ekscentryczności, które wszystkie mogą być identyfikowane i opisywane jako zmysłowo lub rozumowo doświadczalne. Ekscesywność w pracach Eisenmana nie jest złączona z dosłowną obecnością. W Wexner Center ma ona raczej związek z wewnętrzną ekonomią budowli, ujawnia się dopiero w jej działaniu i doświadczaniu. Wexner Center dodatkowo (zatem ekscesywnie, mocą pewnego nadmiaru) przekształca tradycje obiektu wystawowego czy przestrzeni muzealnej. W każdym przypadku to, co nazwano obecnościowością czy ekscesywnością, nie ma materialnego charakteru, nie jest zewnętrzne w stosunku do budowli i zaznacza się głównie w funkcji.
Strategie projektowe Eisenmana na wiele sposobów przeciwwstawiają się umieszczaniu rozumianemu jako unieruchamianie czy instytucjonalizowanie architektury, jednak również miejsce jako przestrzeń dla budowli było celem zabiegów przeciwstawiających się jego homogenicznemu charakterowi. Kiedy zwykle proces projektowy traktował miejsce i budowle jako oczywiste zrozumiałe, architekt włączał w nie składniki niespodziewane i prowadzące do złożonych reakcji na nie. Jak
ująd to Benjamin: „Produkcja nieprzewidywalnego jest fundamentalnym elementem większości tych projektów”\textsuperscript{52}. Nieprzewidywalność pojawia się jako punkt pośredni między wartościami formalnymi a ich doświadczaniem przez użytkowników. Eisenman przewidywał przejawianie się nieprzewidywalnych reakcji już w odniesieniu do swych domów i opisywał to następująco: „W procesie obejmowania w posiadanie właściciel zaczyna niszczyć, aczkolwiek w pozytywnym sensie, początkową jedność i kompletność struktury architektonicznej […]. Poprzez pracę mającą na celu dojście do porozumienia ze strukturą projekt przestaje być dekoracją, a staje się procesem wnikania w czyjąś ukrytą zdolność do rozumienia jakiejkolwiek przestrzeni stworzonej przez człowieka”\textsuperscript{53}.
Wprowadzaniem w kształt miejscu elementów heterogenicznych Eisenman posługiwał się także w projektach urbanistycznych. W procesach planowania rozrywał związek koncepcji terenu z jego determinantami historycznymi i uzależniał jego kształt od elementów przypadkowych, by dopiero wtórnie wprowadzić rozwiązania funkcjonalne. Miasto nie mogło przez takie działania ulec destrukcji, ponieważ jego heterogeniczność i tak wyprzedzała zabiegi Eisenmana. Cokolwiek osobliwe i obcego wywołałyby ona na opracowywanym terenie, palimpsestowa struktura miasta i tak była uprzednia wobec wszelkiej obcości i osobliwości. Fragmentaryczna inność ulegała wchłanianiu, jakby była czymś naturalnym, a przetrwanie miasta okazywało się zależne od prób zdeformowania jego miejsc. Zakłócenia lokacji były wywołaniem pierwotnego ducha miejsca stłumionego przez lokację.
Formy powtórzeń stosowane przez Eisenmana są złożone i różnorodne, ale podobnie wielorakie są sposoby wyjaśniania tego zjawiska w kulturze współczesnej\textsuperscript{54}. Hays, który poświęcił Eisenmanowi kilka artykułów, interpretując iterację w pracach tego architekta, sięgnął do inspiracji ujęciem powtarzania, jakie proponowali Sigmund Freud i Roland Barthes\textsuperscript{55}. Ten wybitny znawca współczesnych teorii architektonicznych przypomniał, że już rozrysowywanie w licznych wersjach projektów domów wychodziło od ujęć zaproponowanych wcześniej przez Le Corbusiera, Terragniego czy architektów związanych grupą De Stijl. Ustanowienie przez Eisenmana takiego punktu wyjścia dla własnych prac było nie tylko powtórzeniem formalnych cech architektury, ale też uruchomieniem refleksji nad nimi. Namysł – nawet gdy przyjmował po- stać rysunku – nabierał cech dyskursu i przez to obniżał rangę czynnika estetycznego. Wraz z przyjemnością powtarzania wynikającą z włączania się do określonej kulturowej jedności (w tym przypadku do jedności stylu modernistycznego) dochodziło do zerwania przyjemności estetycznej i zanikania pierwotnego sensu posługiwania się formami właściwymi architektonicznemu modernizmowi. Posługujący się specyficznymi narzędziami interpretacyjnymi Hays odkrywa w tym momencie to samo zjawisko łączenia w pary opozycyjnych pojęć, o jakim pisał Benjamin. Propozycje Eisenmana są jednoczesną afirmacją modernizmu i jego negacją, reprodukują określone wartości i zrywają z nimi, zastosowane formy podważają utarte znaczenia, ale nie tracą na znaczeniu. Jakkolwiek
\textsuperscript{52} \textit{Ibidem}, s. 63–64.
\textsuperscript{53} P. Eisenman, \textit{To Adolf Loos and Bertolt Brecht, „Progressive Architecture”} 1974, nr 55, s. 9. Cyt. za: \textit{ibidem}, s. 64.
\textsuperscript{54} Zob. T. Zatuski, \textit{Modernizm artystyczny i powtórzenie. Próba reinterpretacji}, Kraków 2008.
\textsuperscript{55} Zob. K. M. Hays, \textit{From Structure to side to text: Eisenman’s trajectory, [w:] Thinking the Present. Recent American Architecture}, red. \textit{idem}, C. Burns, New York 1990; \textit{idem}, \textit{Allegory unto Death: An Etiology of Eisenman’s Repetition, [w:] Cities…}, s. 104–117.
obaj autorzy zauważają przetrwanie realnej architektury, to jednak Hays twierdzi, że przynajmniej same rysunki kierują się logiką śmiertelnego końca. Przeniknięte powtórzeniami diagramy ukazujące procedury projektowe, kryjące się za diagramami badania konwencji architektonicznych i wyzucie prac tego rodzaju z możliwości zmysłowego doświadczania łącznie tworzą nastrój wyczerpania i wycofania się w pustkę.
Podobny skutek przynosił powtórzenia w projektach urbanistycznych. W rysunkach dla Cannaregio Eisenman wykorzystał kratownicę zaczerniętą z koncepcji Le Corbusiera dla szpitala w Wenecji, którą następnie przetransponował na projekt parku La Villette. Uczynił to przy pełnej świadomości, że niemal identyczny zamysł rozwinał w swych pracach dla tegoż parku Bernard Tschumi. Z każdym z owych powtórzeń wzmagała się utrata sensu, a estetyczna refleksyjność prowadziła ostatecznie do niemej pustki tych tekstowych dzieł. Ich wybielona tekstualność głosiła już wyłącznie nieobecność pamięci, a ich znaki nie tylko nie odnosiły się do jakiejkolwiek zewnętrznej rzeczywistości, ale też obumarły we wzajemnym odnoszeniu się do siebie. Architektura Eisenmana już w punkcie wyjścia miała na celu uniknięcie – jak określił to Benjamin – „rekuperacyjnego i nihilistycznego powtórzenia”, inaczej mówiąc: replikowania wartości, które utraciły sens, i produkowała w tym celu wymyślne strategie. Ale nie ma architektury poza powtórzeniem, tak jak nie ma sensu poza jego kolejnym złudzeniem. Architektura tak zamierzona nie wraca w koleiny zrozumiałej symboliki znaczeń, ale nowe znaczenia opróżnione są z ludzkiej zrozumiałości i przemawiają z poziomu wyalienowanej przedmiotowości. Nie jest to architektura nieznacząca, ale też nie jest już znacząca.
**Zakończenie**
Dyskusja, jaką spowodowały spotkania Derridy i Eisenmana, przyniosła wiele niespodziewanych spostrzeżeń dotyczących architektury, ale też uprawomocniła uznawane niekiedy za nielegalne aspiracje Eisenmana do nie-bycia architektem. W sprzeczności ze swą praktycznością i materialnością architektura okazała się dziedziną filozoficzną w czystej postaci. Nie stało się to za sprawą inspirowania się filozofią, lecz mocą właściwości samej dziedziny. Podstawowe gesty architektoniczne, w tym zwłaszcza gest czynienia miejsca, dają się objaśnić wyłącznie językiem filozofii. Wprowadzenie przez Derride do dyskusji pojęcia *chóra* było bezsprzecznie sprawą przypadku, ale niemal wszystko, co powiedziano podczas spotkań *Chora L Works* i później, ma różnorodne i głębokie związki z architekturą. Nawet rozważania literaturoznawcze i kwestie filologiczne wprowadzone do omawianego zakresu zagadnień przez Bergren i Theodorou łączą się z historią architektury dawnej i współczesnej.
Architektura – do czego wypadnie wrócić jeszcze kilka razy – jest mieszczeniem, umiejscawianiem i wszystkim innym, co wywodzi się od
słowa „miejsce”\(^{58}\). Problem pojawia się wówczas, gdy badanie samego słowa „miejsce” („chóra”) ukaże, że jest ono złączeniem trzech stanów: przed-rozumnego, rozumnego i po-rozumnego. Prearchitektoniczna chóra (porównywana do nieulokowanej kobiety) nie traci swych anarchicznych właściwości w stanie ulokowania. Działa tu objaśnione przez Kipnisza „prawo ana-”. Z kolei zbyt mocno ulokowana architektura (mówiąc poststrukturalistycznym językiem Eisenmana – zinstytucjonalizowana architektura) wpada w stan po-rozumności. Umocnienie tradycji – charakterystyczne dla utrwalonej postaci architektury – zwraca uwagę na gest powtórzenia Tego Samego i rozbudza pragnienie „dyslokacji”. Pojawia się kolowość, mająca w sobie coś ze splatania i rozplatania, tkactwa krętactwa Penelopy.
Podobnie jak nieustalona jest natura lokacji, tak samo niejasna jest celowość (konieczność, przyczyna) będąca u swego zarania określana jako „błądząca” (planomenē aitia). Wiele mówi to też o materialnej architekturze, której celowość jest również mnoga i nieustalona. Świadomość heterogeniczności celowości przenosi się na aspiracje architektury do prawdy, która – podobnie jak chóra i ananke – jest nierozróżnialna od klamstwa (krętactwa-tkactwa). Architektura może zaledwie udawać prawdomówność, ale zasadniczo jest jedynie oszustwem wymagającym uznania. Siła przekonania jest w niej ważniejsza od treści, a uluda ważniejsza od prawdy. Architektoniczne triki i strategie niezawodnie są uznawane za poprawne i przyjmują przez to udziały we władzy.
Ponowny powrót do stwierdzenia: „Architektura mieści”, wskazuje nie tylko na cel/funkcję architektury, ale także na nieuchronność jego powtarzania. Zmierność celu/funkcji nie przynosi zmiany w samej zasadzie, ale z czasem umacnia pytanie: czy architektura może nie mieścić? Przypadek Eisenmana jest częściową odpowiedzią na to pytanie. Próbuje on przerwać ciąg powtórzeń Tego Samego i przemieszczać miejsce (dyslokuować lokację). Wkład Benjamina do poznania strategii Eisenmana – inspirowany spostrzeżeniami Giles’a Deleuze’a i Jacques’a Derridy dotyczącymi powtórzenia – pokazywał nasilanie się u Eisenmana polemiki z iteracją (tradycją), opierającej się na wprowadzaniu do projektów nieprzystających do miejsc składników. W projekcie Romeo i Julia polegało to na połączeniu różnorodnych architektonicznych zarysów i przekładaniu ich na rozplanowanie konkretnego miejsca. Do rozbicia kompozycji ortogonalnych bloków w projekcie centrum badań biologicznych we Frankfurcie Eisenman użył z kolei wzoru kodu DNA. Podobnych przykładów czynienia z elementu obcego wobec architektury (a zatem: ze swoistego błędu) początku pracy projektowej można u Eisenmana wskazać dużo więcej. Kontrzasady tych działań były zbliżone: rozmywały początek, przedkładały wartości składni nad sensem, zwalcały ogólne pojedynczym. Miejscie tych obiektów stawało się czymś nie dającym się pozbierać w całość, a tracąc na sile swych połączeń, zaczynało być nietrwałe – jak zdawała się podpowiadać architektom Theodorou.
Opisywany ciąg wydarzeń łączących architekturę z filozofią (projektów, spotkań, dyskusji) ostatecznie można uznać za ujawnienie jedynie
takiego rodzaju związku tych dziedzin, jaki budził szczególne zainteresowanie filozofii dekonstrukcji. Byłaby to zatem historia nie całkiem uprawnionej, ale też trudno usuwalnej, dominacji filozofii nad architekturą, prób podważania koncepcji władzy dziedziny poważniejszej i dyskursywnej nad mniej poważną i rzekomo niedyskursywną po to, by wykazać ograniczenia narzucone przez zastany układ dyscyplin i wprowadzić obie w stan czasowego zawieszenia właściwy myśleniu.
dr Cezary Wąs
Kustosz Muzeum Architektury we Wrocławiu, adiunkt w Instytucie Historii Sztuki Uniwersytetu Wrocławskiego. Zajmuje się historią architektury współczesnej.
Summary
CEZARY WĄS / Architecture that imitates mute philosophy. Peter Eisenman and deconstruction. Part 3
The series of Jacques Derrida and Peter Eisenman meetings, which took place in the period of 1985–1987, induced many authors to make comments. Some of them (Jeffrey Kipnis, Ann Bergren, Maria Theodorou) developed the subject of chôra which was introduced to the discussion by Derrida. The problem that was about to be solved was the question of tying up the concept of chôra with architecture, including Eisenman’s architecture and the series of meetings within frames of Chora L Works project. Kipnis on this occasion paid attention to chôra and its character of anachronia which infects any being created within chôra. In other words, any event has its counterpart (analogon) in another, earlier event. He demonstrated the similarity of structure of many events and statements from the times of Derrida and Eisenman’s meetings to the almost identical behaviour of figures in Plato’s dialogue Timaios. The loss of beginning present in this phenomenon was appropriate to both features of chôra and the effects of typical analyses of philosophy of deconstruction. Bergren’s analyses focused on accentuating gender of chôra, which, according to this author, had been neglected hitherto in discussions. She collated chôra descriptions with characteristics of women in myths, early Greek epic and philosophy and she arrived at a conclusion that chôra has features of a single woman and a married one at the same time. And yet Theodorou’s studies showed that in the Homeric epics chôra is not treated as an idea but it is related with single things and events. The other part of the comments (represented by Andrew Benjamin and K. Michael Hays’ utterances) concerns Eisenman’s attitude to tradition which was treated as a variety of iteration understood philosophically. Benjamin commenced his considerations at the point of closeness between a definition of tradition and a concept of chôra understood as perpetuation (placement). A problematic issue was for him Eisenman’s complex relation to tradition based on its contest and affirmation at the same time. Overcoming the simple subordination to tradition – according to Benjamin – was based on awareness of the role of repetition in culture not known before. Hays made an attempt to explain the pleasure and torment of repetition with the support of Sigmund Freud and Roland Barthes’ concepts. According to Hays the repetitions are the attempts of a single being to return to a certain primal state perceived as free of any tension. In a similar way Rosalind Krauss explained a motif of a grate present in Modernistic art and also exceptionally frequent in Eisenman’s work. | <urn:uuid:e61259a6-c643-4bfe-8041-50232bf2c90f> | finepdfs | 3.90625 | CC-MAIN-2024-18 | https://quart.uni.wroc.pl/pdf/25/quart25_Was.pdf | 2024-04-21T09:24:43+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-18/segments/1712296817729.87/warc/CC-MAIN-20240421071342-20240421101342-00478.warc.gz | 425,244,970 | 0.94543 | 0.999879 | 0.999879 | [
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"eng_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2379,
2385,
6061,
9462,
12626,
17830,
20966,
24198,
27440,
31852,
35141,
39002,
42256,
47478,
51185,
55048,
57919,
61081,
64454
] | 1 | 0 |
1. Otwarcie sesji
Otwarcia obrad XI sesji Rady Powiatu Kolskiego dokonał przewodniczący rady Marek Tomicki o godz. 13:00.
2. Powitanie gości
Przewodniczący rady Marek Tomicki powitał radnych, naczelników wydziałów, kierowników jednostek organizacyjnych, wójta gminy Osiek Mały Marka Górczewskiego, wójta Gminy Kościelec Dariusza Ostrowskiego, przewodniczącego Rady Gminy Kościelec Czesława Świderskiego, druhów z OSP w Dobrowie, prezesa OSP w Dobrowie, Komendanta Gminnego OSP w Kościelcu, komendanta PSP w Kole Roberta Kropidłowskiego, uczniów ZSRCKU w Kościelcu i kadrę nauczycielską, przedstawicieli partii politycznych, media oraz wszystkich obecnych.
3. Stwierdzenie quorum.
Przewodniczący Rady stwierdził na podstawie listy obecności, iż obrady są prawomocne, w sesji uczestniczy 19 radnych. Lista obecności w załączeniu, stanowi załącznik nr 1 do protokołu.
Uwaga! Wg listy obecności obecnych 20 radnych (o godz. 12:15 przybył radny Grzegorz Fiałkowski).
4. Przyjęcie protokołu z X sesji.
Przewodniczący rady poinformował, że do chwili rozpoczęcia sesji nie wniesiono uwag do protokołu, sam zapoznał się z protokołem i go podpisał.
Przewodniczący rady Marek Tomicki proponuje wprowadzenie do porządku obrad projektu uchwały w sprawie zwolnienia od obowiązku realizacji zajęć dydaktycznych dyrektora Zespołu Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego w Kościelcu Pana Macieja Nuszkiewicza w roku szkolnym 2015/2016. Proponuje umieszczenie tego projektu jako pkt 10 a pozostałe przesunąć o jeden.
Więcej uwag nikt nie zgłaszał, w związku z czym przewodniczący rady Marek Tomicki poddał pod głosowanie zgłoszony wniosek. W głosowaniu uczestniczyło 19 radnych, za – 19, przeciw – 0, wstrzymało się – 0. Wniosek został przyjęty jednogłośnie.
Przewodniczący rady Marek Tomicki poddał pod głosowanie porządek obrad po dokonanych zmianach. W głosowaniu uczestniczyło 19 radnych, za – 19, przeciw – 0, wstrzymało się – 0. Porządek obrad po uwzględnieniu wniosku brzmi następująco:
**Porządek obrad:**
1. Otwarcie sesji przez Przewodniczącego Rady Powiatu.
2. Powitanie.
3. Stwierdzenie quorum.
4. Przyjęcie protokołu z X sesji.
5. Informacja Starosty z działalności międzysesyjnej Zarządu.
6. Zapytania i interpelacje.
7. Informacja o stanie środowiska i działalności kontrolnej Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Powiecie Kolskim w roku 2014.
8. Informacja z działalności Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Kole
9. Informacja o przebiegu wykonania budżetu powiatu kolskiego, kształtowaniu się wieloletniej prognozy finansowej powiatu kolskiego na lata 2015-2021 oraz wykonaniu planu finansowego SPZOZ w Kole za I półrocze 2015 roku.
10. Podjęcie uchwały w sprawie zwolnienia od obowiązku realizacji zajęć dydaktycznych dyrektora Zespołu Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego w Kościelcu Pana Macieja Nuszkiewicza w roku szkolnym 2015/2016.
11. Podjęcie uchwały w sprawie wprowadzenia zmian w budżecie powiatu na 2015r.
12. Podjęcie uchwały w sprawie wprowadzenia zmian w wieloletniej prognozie finansowej powiatu kolskiego na lata 2015-2021.
13. Odpowiedzi na zapytania i interpelacje.
14. Wolne głosy i wnioski.
15. Zamknięcie obrad.
**Ad 5. Informacja Starosty z działalności międzysesyjnej Zarządu.**
Na początku swojego wystąpienia Starosta Wieńczysław Oblizajek poinformował, że na sali obrad Starostwa Powiatowego w Kole znajduje się ściana herbowa, na której brakuje jeszcze herbu Gminy Osiek Mały. Następnie poprosił Pana wójta Marka Górczewskiego o zabranie głosu w tym temacie.
Wójt gminy Osiek Mały Marek Górczewski
Gmina Osiek Mały jest ostatnią gminą w powiecie kolskim, nie posiadającą jak dotąd własnego herbu. Dotychczasowe próby opracowania symboli gminy podejmowane przez dra Gerarda Kucharskiego nie znalazły uznania Komisji Heraldycznej, nie tylko ze względów
merytorycznych, ale także ze względu na dobór godeł symbolizujących gminę. Nie można było odwołać się do zabytków sfragistycznych, ani heraldycznych. Ostatecznie ustanowiono herb Gminy Osiek Mały w następującej postaci: w czerwonym polu tarczy złota wiązka zboża ułożona w kształt litery „U” zakończony sześcioma kłosami, po trzy z każdej strony. Na wiązce położony jest miecz sztychem do góry. Głownia srebrna, rękojeść złota. Wzór graficzny herbu określa załącznik nr 2 do protokołu. Herb został zatwierdzony uchwałą Nr 18/15 Rady Gminy Osiek Mały z dnia 28 stycznia 2015r. Następnie Pan wójt przekazał na ręce Pana Starosty herb, który wspólnie zawiesili na ścianie.
Starosta Kolski Wieńczysław Oblizajek poinformował, że w dniach 4 – 6 września 2015 roku w Polanicy-Zdrój odbyły się XIV Krajowe Zawody Sportowo – Pożarnicze OSP. Województwo Wielkopolskie oraz powiat kolski reprezentowały drużyna męska i żeńska z OSP Dobrów, które okazały się bezkonkurencyjne, zarówno kobiety jak i mężczyźni zdobyli Mistrzostwo Polski. Następnie Starosta wyczytywał po kolei składy drużyn wręczając im jednocześnie stosowne grawertony oraz upominki.
W pozostaliej części swojego wystąpienia Starosta Wieńczysław Oblizajek powiadomił, że 25 marca br. w Puławach odbyły się Mistrzostwa Polski Kelnerów Junior Waiter 2015. Najlepsi okazali się uczniowie Technikum Żywienia i Usług Gastronomicznych z ZSRCKU w Kościelcu, czyli
Opiekunami drużyny były
Starosta wraz z przewodniczącym rady Markiem Tomickim i wiceprzewodniczącym rady Markiem Kowalewskim złożyli na ręce Pani wicedyrektor ZSRCKU w Kościelcu Pani gratulacje i wręczyli uczniom stosowne grawertony oraz upominki.
Kolejną wyróżnioną osobą był przewodniczący Komisji Ochrony Środowiska, Leśnictwa i Rolnictwa Pan Albin Rudniak, który z okazji 90-lecia Nadleśnictwa Koło został odznaczony
przez Ministra Właściwego do spraw Środowiska Odznaką Honorową za Zaślugi dla Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Starosta Wieńczysław Oblizajek wraz z przewodniczącym rady Markiem Tomickim i wiceprzewodniczącym rady Markiem Kowalewskim złożyli na ręce radnego gratulacje i wręczyli upominek.
Podziękowania zostały skierowane także do Pana wójta Marka Górczewskiego za wspólną organizację Dożynek Powiatowo – Gminnych w dniu 30.08.2015r. w Osieku Małym. Przewodniczący rady Marek Tomicki ogłosił przerwę w obradach od 13\(^{35}\) - 13\(^{45}\).
Starosta Wieńczysław Oblizajek przedstawił sprawozdanie z pracy Zarządu Powiatu za miesiąc wrzesień 2015r. oraz informację z działalności wydziałów i jednostek zespołowych za okres od 29.08. do 21.09.2015r. Materiały te stanowią załącznik nr 3 do protokołu.
**Ad 6. Interpelacje i zapytania.**
Radny Jan Stępiński
1. Na jakim etapie kontroli jest firma Know How Sp z o.o, która przeprowadza audyt w SP ZOZ w Kole i kiedy będą znane wyniki kontroli?
2. Na X sesji Rada Powiatu Kolskiego podjęła uchwałę sprawie wydzierżawienia części terenu będącego w posiadaniu SP ZOZ Kole z przeznaczeniem na miejsca parkingowe. Czy została wyłoniona firma, która ma zrealizować to zadanie?
3. Czy firma, która przeprowadzała termomodernizację budynku szpitala, miała w umowie zapis dotyczący uporządkowania terenu wokół szpitala po zakończeniu prac remontowych?
Radny złożył interpelacje na piśmie. Załącznik nr 4 do protokołu.
Radny Mieczysław Pusty
1. Zapytanie do dyrektora Powiatowego Zarządu Dróg w Kole- na odcinku drogi ul. Opałki w Kole tuż przed Dworcem Kolejowym, droga posiada koleiny, czy jest możliwość ściecia tych kolein?
2. Na drogach powiatowych oświetlenie zapala się w różnych wymiarach czasowych. Czy można to uregulować?
Radny Leszek Galemba
Otrzymał odpowiedź od Powiatowego Urzędu Pracy w Kole na złożoną na ostatniej sesji interpelacje. Chciałby podzielić się swoimi obawami, z których wynika, że na koniec sierpnia 2015r. w powiecie kolskim było zarejestrowanych bezrobotnych 4560. Ze sprawozdania międzysesyjnego Pan Starosta odczytał liczbę 4706 osób, czyli nastąpił wzrost o około 5%. Z pisma, które otrzymał wynika:
- na koniec 08.2015r. w ewidencji bezrobotnych figurowało 4560 osób, w analogicznym okresie roku 2014 figurowało 4911 osób,
- w okresie od 06-08. 2015r. wyłączono z ewidencji 1024 osoby, w tym 582 na podjęcie zatrudnienia
Uważa, że społeczeństwo w kraju jest manipulowane, pani Premier mówi, że w Polsce bezrobocie wynosi 10%. Mamy do czynienia z bezrobociem ukrytym, bo wiele osób wyjeżdża z kraju w poszukiwaniu pracy i są zarejestrowani w PUP jako osoby bezrobotne.
Radny Rafał Ławniczak
Firmy zajmujące się drogowym transportem osobowym sygnalizują, że na terenie powiatu kolskiego- zarówno drogi gminne, powiatowe jak i wojewódzkie nie są oznakowane znakami „przystanek autobusowy”. Zgodnie z zasadami ruchu drogowego, kierowcy nie powinni się w takich miejscach zatrzymywać. Zwraca się do Starosty, aby wystąpił do zarządców tych dróg i zobligował ich do prawidłowego oznakowania terenu.
Starosta Wnieczysław Oblizajek
Nowelizacja przepisów o transporcie publicznym wprowadziła szereg zmian w tym zakresie, obecnie Rada Powiatu w drodze uchwały musi ustalić miejsca przystanku. W starostwie zatrudniony jest pracownik, który zajmuje się tymi zagadnieniami, cały czas jesteśmy w kontakcie z gminami.
Wiceprzewodniczący rady Marek Kowalewski
W miesiącu wrzesień 2015r. w porozumieniu z wójtem Gminy Chodów i Radą Gminy Chodów złożył wniosek w sprawie dofinansowania do remontu ciągu komunikacyjnego dróg gminnych z wykorzystaniem środków zewnętrznych. Niedawno otrzymał odpowiedź od Pana Starosty, z którego wynika, że Zarząd Powiatu Kolskiego złoży projekt na przebudowę drogi powiatowej w Kole. Zwraca się z prośbą, aby wniosek, który został skierowany do Zarządu Powiatu przez radnego mógł zostać aplikowany w najbliższych latach tj. 2017-2018. Dodał, że były prowadzone rozmowy z burmistrzem miasta Kłodawa i Radą Gminy Kłodawa, którzy wyrazili swoje zainteresowanie remontem ciągu drogi Kłodawa- Dąbrowice w kierunku Przedcza. Ruch na tej drodze jest duży, droga łączy dwie gminy i sąsiednie województwo. Uważa, że należy przygotować dokumentację i wystąpić z odpowiednim wnioskiem. Pismo intencyjne wółdarze Kłodawy i Chodowa złożą w stosownym czasie.
Radny Jan Stępiński
Interpelacje kieruje do dyrektora Powiatowego Zarządu Dróg w Kole. Chodzi o przebudowę ulicy Grodzkiej w Kole. Otrzymał informację od przewodniczącego Rady Miejskiej w Kole,
że burmistrz zabezpieczył 150 000 zł, ale później wycofał się ze swojej deklaracji. Czy zapadły jakieś decyzje w tej sprawie?
Ad 7. Informacja o stanie środowiska i działalności kontrolnej Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Powiecie Kolskim w roku 2014.
Informacje przedstawił kierownik działu Inspekcji Mateusz Kolibabka. Sprawozdanie składa się z dwóch części: monitoringowej i działalności kontrolnej. Część monitoringowa zawiera informacje na temat stanu środowiska na terenie powiatu kolskiego. Są tam zawarte informacje na temat: jakości powietrza, stanu wód powierzchniowych i podziemnych, jakości gleby i ziemi, hałasu, pól elektromagnetycznych, gospodarki odpadami. W działalności kontrolnej zawarto liczbę podmiotów korzystających ze środowiska, a będących pod kontrolą WIOŚ na terenie powiatu kolskiego oraz ilości przeprowadzonych kontroli. W roku sprawozdawczym przeprowadzono 40 kontroli. W 29 kontrolach stwierdzono nieprawidłowości polegających na nieprzestrzeganiu przepisów ochrony środowiska. W wyniku stwierdzonych nieprawidłowości nałożono 6 mandatów karnych na łączną kwotę 2600 zł oraz wymierzono 14 kar administracyjnych na łączną kwotę 160 043 zł. W pozostałej części opracowania podano opisy niektórych kontroli w zakładach przemysłowych, w których stwierdzono nieprawidłowości.
Przystąpiono do dyskusji
Radny Jan Stępiński
Na jakim etapie jest budowa oczyszczalni ścieków w Okręgowej Spółdzielni Mleczarskiej w Kole?
Pan Mateusz Kolibabka
W informacji, która została przedłożona na dzisiejszą sesję nie ma informacji o odprowadzaniu ścieków przez OSM w Kole, ale z tego co się orientuje, ścieki tego zakładu są odprowadzane do kanalizacji miasta. Mamy tu do czynienia z budową oczyszczalni, która ma poprawić jakość ścieków odprowadzanych do kanalizacji miejskiej. Inspekcja Ochrony Środowiska nie zajmuje się tym tematem, bo nie jest to bezpośrednie wprowadzenie ścieków do środowiska.
Radny Mieczysław Pusty
Na terenie miasta Koła w okolicy Zakładów mięsnych a osiedlem ul. Kolejowa powstał projekt budowy biogazowi. Czy ten projekt ma szanse uzyskać pozytywną opinię Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska jeżeli lokalizacja znajduje się tak blisko zakładów przemysłowych i osiedla mieszkaniowego?
Pan Mateusz Kolibabka
Zwraca uwagę, że WIOŚ nie uczestniczy na etapie budowy jak i projektowania samej biogazowni. W tej sytuacji oddziaływanie na środowisko ocenia burmistrz miasta Koła. Następnie opinię wydaje Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Poznaniu oraz Sanepid. WIOŚ pojawia się dopiero wtedy, kiedy instalacja jest oddana do użytku i już funkcjonuje.
Komisja Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa pozytywnie zaopiniowała informacje o stanie środowiska i działalności kontrolnej Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Powiecie Kolskim w roku 2014.
W związku z brakiem dalszych chętnych do dyskusji przewodniczący rady Marek Tomicki stwierdził, że Rada Powiatu przyjęła informację o stanie środowiska i działalności kontrolnej Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Powiecie Kolskim w roku 2014 poprzez aklamację. Sprawozdanie stanowi załącznik nr 5 do protokołu.
Ad 8. Informacja z działalności Powiatowego Inspektoratu Weterynarii w Kole.
Dr Radosław Namyślak złożył informacje o stanie bezpieczeństwa na terenie powiatu kolskiego za okres od 01.01. do 31.08.2015r. Poinformował obecnych na sesji radnych, że w kwietniu br. wspólnie z Komendą Powiatową Policji w Kole podjęli akcje kontroli gospodarstw domowych w zakresie dobrostanu zwierząt z naciskiem na szczepienie psów przeciwno wściekliźnie oraz sposób utrzymywania zwierząt. Na koniec 2014r. zaszczepionych było 11 327 psów, natomiast na koniec sierpnia br. było zaszczepionych 14 985 psów. Świadczy to o tym, że takie akcje są potrzebne i skuteczne. Spadła ilość pokasań, niestety bez postępowania mandatowego właściciele nie czują się zobligowania do szczepienia psów.
Radny Ryszard Kasiorek
Od jakiego wieku pies musi być szczepiony?
Dr Radosław Namyślak
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa określa, że po ukończeniu 3 m. życia, w ciągu 30 dni, czyli po wymianie zębów mlecznych.
Radny Ryszard Kasiorek
Jak wygląda stan zwierząt w kontekście czipownia?
Dr Radosław Namyślak
Z przepisów prawnych wynika możliwość identyfikacji zwierząt. Gmina Koło stworzyła taką bazę czipowania zwierząt. Daje to możliwość skontrolowania nie tylko czy zwierze było szczepione przeciwko wściekliźnie, ale też czy właściciel uiścił podatek od posiadania psa.
Radny Jan Stępiński
W kontekście przechowywania psów na ul. Wiejskiej w Kole. Czy są przypadki zgłoszeń mieszkańców co do wałęsających się psów w tych okolicach?
Dr Radosław Namyślak
Jeżeli chodzi o psy bezpańskie lub wałęsające się na terenie miasta Koła, to tymi sprawami zajmuje się burmistrz. Jest to w jego kompetencjach. Potwierdza, że były zgłoszenia w tym zakresie. Akcje podjęte wspólnie z policją miały również na celu zidentyfikowanie takich bezpańskich psów.
Radna Ewa Ochędalska
W miejscowości Krzykosy gm. Kłodawa jest posesja, na której zbierają się psy. W tych okolicach chodzą dzieci, czy jest to bezpieczne miejsce?
Dr Radosław Namyślak
Do końca miesiąca planuje skontrolować to miejsca. Sprawdzony zostanie stan zaszczepienia zwierząt. Obecnie na terenie powiatu kolskiego nie ma schroniska dla psów, gminy borykają się z problemem bezpańskich psów.
Komisja Ochrony Środowiska, Rolnictwa i Leśnictwa pozytywnie zaopiniowała informacje z działalności Powiatowego Inspektora Weterynarii w Kole.
W związku z brakiem dalszych chętnych do dyskusji przewodniczący rady Marek Tomicki stwierdził, że Rada Powiatu przyjęła informację z działalności Powiatowego Inspektora Weterynarii w Kole poprzez aklamację. Informacja stanowi załącznik nr 6 do protokołu.
Ad 9. Informacja o przebiegu wykonania budżetu powiatu kolskiego, kształtowaniu się wieloletniej prognozy finansowej powiatu kolskiego na lata 2015-2021 oraz wykonaniu planu finansowego SP ZOZ w Kole za I półrocze 2015r.
Przewodniczący rady Marek Tomicki poinformował, że informacja była szczegółowo omawiana na merytorycznej Komisji Budżetu i Finansów. Prosi o zadawanie pytań.
Nikt z radnych nie zabrał głosu.
Przewodniczący Komisji Budżetu i Finansów odczytał pozytywną opinię.
W związku z brakiem dalszych chętnych do dyskusji przewodniczący rady Marek Tomicki stwierdził, że Rada Powiatu przyjęła informację o przebiegu wykonania budżetu powiatu kolskiego, kształtowaniu się wieloletniej prognozy finansowej powiatu kolskiego na lata 2015-2021 oraz wykonaniu planu finansowego SP ZOZ w Kole za I półrocze 2015r. przez aklamację. Informacja stanowi załącznik nr 7 do protokołu.
Ad 10. Podjęcie uchwały w sprawie zwolnienia od obowiązku realizacji zajęć dydaktycznych dyrektora Zespołu Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego w Kościelcu Pana Macieja Nuszkiewicza w roku szkolnym 2015/2016.
Projekt uchwały przedstawił wicestarosta Marek Banaszewski. Dyrektor ZSRCKU w Kościelcu zwrócił się do Zarządu Powiatu z wnioskiem o zwolnienie go z pensum dydaktycznego. Swoją prośbę argumentował tym, że ZSRCKU w Kościelcu w roku szkolnym 2015/2016 ma 17 oddziałów w 8 typach szkół dziennych, funkcjonują 2 semestry kwalifikacyjnego kursu zawodowego, szkoła policealna, internat dla 140 osób oraz gospodarstwo pomocnicze. Zarząd Powiatu rozpatrzył pismo dyrektora pozytywnie i postanowił wystąpić z projektem uchwały w tym zakresie. Organ uchwalałodawczy ma kompetencje do zwolnienia dyrektora z części lub całości pensum dydaktycznego obowiązkowych zajęć.
Radny Jan Stępiński
Prosi o udzielenie odpowiedzi na pytanie z czego wynika obniżenie pensum dydaktycznego dla dyrektora szkoły?
Wicestarosta Marek Banaszewski
Każdy dyrektor szkoły ma wyznaczone pensum dydaktyczne wynikające z rodzaju szkoły, ilości oddziałów. Dyrektor może wystąpić do Zarządu Powiatu, aby zwolnić go z obowiązku realizacji tygodniowego wymiaru zajęć dydaktycznych. W tym przypadku chodzi o 3 godziny tygodniowo.
Przewodniczący rady Marek Tomicki
Każdy dyrektor szkoły ma przydzielone godziny w swojej pracy i można od tego odstąpić. Dyrektorzy jako kierownicy szkół mają wiele zadań i obniżenie pensum dydaktycznego ułatwia prace. Dyrektor reprezentuje szkołę i organizuje pracę jednostki oświatowej. Jest to dobre rozwiązanie.
Przewodniczący rady Marek Tomicki poddał pod głosowanie projekt uchwały w sprawie zwolnienia od obowiązku realizacji zajęć dydaktycznych dyrektora Zespołu Szkół Rolnicze Centrum Kształcenia Ustawicznego w Kościelcu Pana Macieja Nuszkiewicza w roku szkolnym 2015/2016. W głosowaniu uczestniczyło 18 radnych, za – 18, przeciw- 0, wstrzymało się – 0. Uchwała została podjęta jednogłośnie, oznaczona Nr XI/76/2015 i stanowi załącznik nr 8 do protokołu.
Ad 11. Podjęcie uchwały w sprawie wprowadzenia zmian w budżecie powiatu na 2015r.
Projekt omówił skarbnik Zygmunt Sołtysiak, który poinformował, że szczegółowo omówił proponowane zmiany na Komisji Budżetu i Finansów. Przedstawi tylko dodatkowe zmiany, które powstały po terminie przesłania projektu uchwały. Załącznik nr 9 do protokołu.
Komisja Budżetu i Finansów pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały.
Przewodniczący rady Marek Tomicki poddał pod głosowanie projekt uchwały w sprawie wprowadzenia zmian w budżecie powiatu na 2015r. W głosowaniu uczestniczyło 18 radnych, za – 18, przeciw – 0 wstrzymało się – 0. Uchwała została podjęta jednogłośnie, oznaczona Nr XI/77/2015 i stanowi załącznik nr 10 do protokołu.
Ad 12. Podjęcie uchwały w sprawie wprowadzenia zmian w wieloletniej prognozie finansowej powiatu kolskiego na lata 2015-2021.
Projekt omówił skarbnik Zygmunt Sołtysiak, który poinformował, że szczegółowo omówił proponowane zmiany na Komisji Budżetu i Finansów. Dodał tylko, że wzór na ustalenie wskaźnika wpf jest bezwzględny. Na dzień 30.06.2015r. wskaźnik planowanej kwoty spłaty zobowiązań powiatu kolskiego wynosi 3,42% i jest niższy od dopuszczalnego wskaźnika, który wynosi 7,95%. Zwraca jednak uwagę na rok 2017, który wynosi 3,18% jest on większy od dopuszczalnego wskaźnika obliczonego w oparciu o plan za 3 kwartały roku poprzedzającego rok budżetowy, który wynosi 3,11%. Może mieć to wpływ na zaciąganie przyszłych kredytów.
Komisja Budżetu i Finansów pozytywnie zaopiniowała projekt uchwały.
Przewodniczący rady Marek Tomicki poddał pod głosowanie projekt uchwały w sprawie wprowadzenia zmian w wieloletniej prognozie finansowej powiatu kolskiego na lata 2015-2021r. W głosowaniu uczestniczyło 19 radnych, za – 19, przeciw – 0 wstrzymało się – 0. Uchwała została podjęta jednogłośnie, oznaczona Nr XI/78/2015 i stanowi załącznik nr 11 do protokołu.
Ad 13. Odpowiedzi na zapytania i interpelacje.
Starosta Wieńczysław Oblizajek
1. Radny Jan Stępiński otrzyma odpowiedź na swoje zapytania w formie pisemnej.
2. Odpowiedź na interpelację radnego Mieczysława Pustego
- sprawa ścięcia kolein na ul. Opalki w Kole. Dyrektor Powiatowego Zarządu Dróg w Kole nie robił tego do tej pory, gdyż takie sposoby powodują obniżenie nośności drogi. Zarząd Powiatu Kolskiego planuje złożyć wspólnie z miastem Koło wniosek do Narodowego Programu Przebudowy Dróg Lokalnych na przebudowę drogi powiatowej nr 3465P- ulica
Księdza Serafina Opałki i nr 3477P- ulica Składowa w Kole. Jeżeli projekt nie zostanie pozytywnie oceniony, to trzeba będzie wyłożyć własne środki na ten cel.
- sprawa oświetlenia ulicznego – jest to zadanie własne gminy, należy zwrócić się do burmistrza miasta Koła w tym temacie.
3. Odpowiedź na interpelacje radnego Leszka Galemby
Przypomina, że Powiatowy Urząd Pracy to instytucja powołana do obsługi bezrobotnych osób a nie zmniejszania bezrobocia. Od walki z bezrobociem jest rząd. Na ostatnim spotkaniu Konwentu Województw Wielkopolskich poruszony został problem wyodrębnienia osób, którzy rzeczywiście nie mają pracy i chcą pracować od osób, które pracują „na czarno”. Są przypadki, że ludzie pracują za granicą a jak trzeba się zgłosić do PUP to po kilku dniach przychodzą ze zwolnieniem lekarskim i Urząd musi ich obsłużyć.
4. Odpowiedź na interpelacje radnego Rafała Ławniczaka
– udzielił odpowiedzi wcześniej
5. Odpowiedź na interpelacje wiceprzewodniczącego Marka Kowalewskiego
– można zorganizować spotkanie z udziałem przedstawicieli trzech samorządów gminnych: Chodowa, Kłodawy i Przedcza i porozmawiać na temat złożenia w przyszłości wspólnego wniosku w sprawie przebudowy wskazanego ciągu drogi. Jednak podkreślała, że wygranie konkursu będzie trudne, ponieważ ciężko znaleźć drogę, która będzie spełniała wszystkie kryteria, które muszą być spełnione, aby projekt mógł uzyskać dofinansowanie.
6. Odpowiedź na interpelacje radnego Jana Stępińskiego
- Miasto Koło przekazało środki na pomoc finansową dla Powiatu Kolskiego na remont nawierzchni ul. Grodzkiej w Kole. Teren Starówki miasta Koła jest terenem zabytkowym, pod ochroną Konserwatora Zabytków. PZD w Kole wystosowało pismo do Konserwatora Zabytków z zapytaniem jakie założenia można czynić jeżeli chodzi o nawierzchnię na tym odcinku drogi, ale nie udzielono do dnia dzisiejszego odpowiedzi. Problem z remontem nawierzchni ww. drogi stanowi kolizja z gazem i brak kanalizacji deszczowej. W tym roku zostanie wykonana jedynie dokumentacja.
Ad 14. Wolne głosy wnioski.
Przewodniczący rady Marek Tomicki
Poinformował obecnych na sali radnych, że 23.09. odbyło się na prośbę dyrektor SP ZOZ w Kole Pani Barbary Graczyk – Małińskiej spotkanie, w którym udział wzięli przewodniczący wszystkich komisji Rady Powiatu Kolskiego, prezydium rady i przedstawiciele Zarządu Powiatu Kolskiego. Na posiedzeniu miały być poruszone sprawy szpitala oraz sposób współpracy dyrekcji szpitala z organami powiatu. Na wczorajszym spotkaniu uzgodniono, że
zostanie zorganizowane spotkanie w tym temacie w innym terminie, ale z udziałem wszystkich radnych. Jednak na dzisiejszym posiedzeniu klub radnych Polskiego Stronnictwa Ludowego podjął decyzje, żeby nie zwoływać dodatkowych spotkań dopóki nie zostanie opracowany audyt w SP ZOZ w Kole.
Starosta Kolski Wnieczysław Oblizajek firma zewnętrzna, która przeprowadza audyt w kolskim szpitalu po zakończeniu prac przedstawi i omówi na Radzie Powiatu swoje opracowanie. Wówczas radni będą mieli możliwość przedyskutowania tematu. Przedłożone wnioski może wskazać nam kierunki działania i łatwiej będzie podjąć decyzję w jakim kierunku mamy podążać. Dodał, że ta sama firma opracowuje analizę dla szpitala powiatowego w Turku.
Przewodniczący rady odczytał projekt stanowiska Rady Powiatu Kolskiego w sprawie współpracy Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Kole z organami powiatu.
Nikt nie zgłaszał uwag do projektu, więc przewodniczący rady Marek Tomicki poddał pod głosowanie przyjęcie stanowiska Rady Powiatu Kolskiego w sprawie współpracy Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej w Kole z organami powiatu. W głosowaniu uczestniczyło 20 radnych, za – 19, przeciw – 0 wstrzymało się – 1. Stanowisko zostało przegłosowane i stanowi załącznik nr 12 do protokołu.
Przewodniczący rady Marek Tomicki odczytał pismo Zarządu Ochotniczej Straży Pożarnej w Chełmnie z prośbą o udzielenie wsparcia finansowego na rzecz Jednostki. Poinformował, że podany został nr konta bankowego, na który można wpłacać określone sumy pieniężne. Jeżeli ktoś chciałby dokonać wpłaty, to pismo znajduje się w Biurze Rady i Zarządu (załącznik nr 13 do protokołu).
Radny Jan Stępiński
Na co będzie przeznaczona kostka brukowa, która jest zgromadzona za budynkiem szpitala? Kiedy będzie wykonana droga przeciwpożarowa?
Starosta kolski Wnieczysław Oblizajek
Z kostki brukowej zostanie zbudowana właśnie droga przeciwpożarowa. W tym roku Rada Powiatu dołożyła 50 000 zł do wykonania inwestycji, która ma być zrealizowana do końca roku.
Radny Ryszard Kasiorek
Korzysta z obecności radnej miejskiej Pani Urszuli Polewskiej i zgłasza problem z dostępem do sanitariatów ogólnodostępnych na terenie miasta Koła.
Ad 15. Zamknięcie obrad.
Przewodniczący Rady Marek Tomicki zamknął obrady XI sesji o godz. 15\textsuperscript{15}.
Protokółowała:
Malwina Morzycka
\[\text{M. Morzycka}\]
\[\text{Przewodniczący Rady Powiatu}\]
\[\text{Marek Tomicki}\] | 9b2e3a03-6af9-43b0-8f8b-a0f058701155 | finepdfs | 1.3125 | CC-MAIN-2021-39 | https://www.bip.starostwokolskie.pl/plik,8736,protokol-nr-xi-2015-z-xi-sesji-rady-powiatu-kolskiego-odbytej-w-dniu-24-wrzesnia-2015-rok-pdf.pdf | 2021-09-17T21:45:21+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-39/segments/1631780055808.78/warc/CC-MAIN-20210917212307-20210918002307-00672.warc.gz | 713,514,934 | 0.999596 | 0.999948 | 0.999948 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
1754,
3837,
5677,
7871,
10237,
12509,
14787,
16952,
19036,
21478,
24000,
26207,
26448
] | 1 | 0 |
Wprowadzenie
W kolejnej seryjnej publikacji, w której będziemy przyglądać się fenomenowi małych miast, uwaga badaczy kieruje się na duchowość – element fundamentalny z punktu widzenia jakości funkcjonowania zarówno jednostek, jak i zbiorowości. Kategoria będąca przedmiotem namysłu jest definiowana w różny sposób. Autorzy tych definicji przeważnie koncentrują się na funkcjonalnym ujęciu zjawiska. Takie spojrzenie nie pozwala uchwycić istoty duchowości. Zatem na potrzeby niniejszego opracowania dookreślmy ją w sposób substancjalny (rzeczowy), by otworzyć rozważania nad różnymi przejawami jej obecności w doświadczeniu człowieka, a zwłaszcza mieszkańca małych ośrodków miejskich.
Najkrócej mówiąc, duchowość jest przejawem emanacji ducha lub stanem zainspirowanym czynnikiem duchowym. Skoro duch jest podstawowym źródłem tychże, to znaczy, że nie jest nim intelekt ani uczucia, ani tym bardziej biologia. Nie znaczy to, że impulsy płynące z tego źródła nie oddziałują na sferę intelektu. Konstrukty umysłu – od traktatów teologicznych, po wysublimowane teorie filozoficzne, doktryny polityczne, utopie społeczne czy rewolucyjne manifesty – są efektem tego poruszenia. Takoż i uczucia wyrażane w eposach, wierszach, pieśniach, ariach, symfoniach, malarstwie czy rzeźbach wymagają siły, która owe uczucia jest w stanie unieść i jakimś, ich autorowi tylko właściwym, wysiłkiem „przybrać" w odpowiednią formę, która doznane uniesienie wyrazi i utrwali. Zapewne podobnie rzecz się ma z wymiarem biologicznym. Sfera do niego przynależąca może być pobudzona impulsem ducha, by zmobilizować i porwać człowieka do ponadprzeciętnych wysiłków. Takich wysiłków, których celem nie jest chwilowy tylko, krótkodystansowy efekt, jak w przypadku diady: bodziec – reakcja, spotykany w najbardziej podstawowych odruchach człowieka lub powszechnie u form niżej stojących w rozwoju niż człowiek, lecz – działanie poparte niejednokrotnie długotrwałym wysiłkiem zmierzającym do wykroczenia poza „zwykły", niezbędny do przetrwania biologiczny impuls. Wycieńczające treningi sportowców marzących o kolejnych rekordach, czy to w szybkości, czy skokach, udźwigniętych ciężarach, wewnętrzny przymus zdobywania kolejnych górskich szczytów itd., itd., mają swoje pozabiologiczne źródła. Biologicznym czynnikiem nie da się ich uzasadnić.
Sferą poruszenia duchowego wyjątkową jest ta odnosząca się do sacrum. W niej człowiek wyraża tęsknoty za rzeczywistością pozaempiryczną, teologowie utożsamiają ją z Bogiem osobowym. Człowiek stara się Go oddać w obrazach, przedstawieniach przestrzennych, dźwiękach, słowie. Stara się z Nim nawiązać kontakt najróżniejszymi sposobami: w kontemplacji, modlitwie, medytacji, refleksji, litur-
Wszystkie tego typu wysiłki sprawiają, że człowiek jawi się jako istota wyjątkowa w kosmosie rozpoznanym przez ludzkość. Wydaje się, że tylko jego porusza siła ducha, inspirująca do ciągłego przekraczania świata, który został mu dany w kolejnej pokoleniowej i jednostkowej historii i kształcie. Świat zwierząt ciągle jest ten sam. Żaden inny gatunek zamieszkujący Ziemię poza homo sapiens nie został sprowokowany do tego, by w jeden z wyżej zasygnalizowanych sposobów pozostawiać ślady zdumienia, podziwu albo bólu, potrzeby utrwalenia piękna, zachwytu nad doświadczeniami wyrywającymi go ze stanu równowagi, wznosić się na wyższy poziom rozwoju czy też doprowadzać do modyfikacji swego środowiska.
gii, śpiewie, postawie, przemierzanej krokami „drodze do", jaką jest pielgrzymka itd.
Starając się uchwycić zjawisko duchowości wyrażane właśnie w wyżej przytoczone sposoby, określone hasłowo w podtytule niniejszej publikacji mianem „duchowości kanonicznej" ważne jest pamiętać o kilku podstawowych, ją charakteryzujących aspektach. W ich skład będzie wchodzić doktryna z towarzyszącą jej „otoczką" teoretyczną. Będą to zatem dogmaty, wyobrażenia tego, co święte i profaniczne, wizje przeznaczenia człowieka, zasady etyczne wyznaczające zachowania względem innych osób i wobec siebie samego, dyskusje prowadzone wokół głoszonych prawd wiary, płynące z przywiązania do wiary i zatroskania o jej kondycję, tudzież poszukiwania i wątpliwości co do sfery będącej jej przedmiotem.
Poprzez dzieje, w różnych kręgach kulturowych i cywilizacyjnych, doszło do sformalizowania i utrwalenia odniesień do sfery sacrum. Odniesienia wyrażały się odtąd w ramach religii. Chcąc tę zamknąć w prostej formule, za Emilem Durkheimem można powiedzieć, że „jest systemem zintegrowanych ze sobą wierzeń i praktyk odnoszących się do rzeczy świętych, to znaczy rzeczy wyodrębnionych i zakazanych, wierzeń i praktyk łączących wszystkich wyznawców w jedną wspólnotę moralną, zwaną kościołem" 1 .
Będą to zachowania określane przez zasady etyki kościelnej – uczestniczenie w nabożeństwach niedzielnych i innych świętach wpisanych w rok liturgiczny, zaangażowanie modlitewne, udział w sakramentach, przestrzeganie zwyczajów religijnych, obecność rytuałów w życiu religijnym i inne formy przywiązania do sfery sacrum.
Będzie to przynależność do wspólnot religijnych, aktywny udział w życiu parafii, zaangażowanie w inicja-
1 E. Durkheim, Elementarne formy życia religijnego, A. Zadrożyńska (tłum.), PWN, Warszawa 1990, s. 41.
tywy towarzyszące umacnianiu i podnoszeniu religijności we wspólnocie parafialnej, utrzymywanie więzi ze współwyznawcami itp.
Wyżej zakreślony typ duchowości można opisać trzema zasadniczymi cechami. Jedną z nich jest normatywność, to znaczy, że jest ona ograniczana konwencjami utrwalonymi tradycją i zapieczętowanymi powagą Kościoła, a jako taka stanowi obowiązujące odniesienie wyznawców określonej religii. Drugą cechą jest instytucjonalność. Ta – związania z systemem zorganizowania określonych denominacji, który stoi na straży przyjętych prawd wiary, norm, wzorów zachowań religijnych i wszystkiego, co jest uznane za ważne dla danego Kościoła. To od niego wychodzą jednoznaczne oczekiwania wobec osób identyfikujących się z konkretną religią. Trzecia cecha wyraża się w charakterze zbiorowym. Kanoniczność domaga się, by wszyscy przynależący do wspólnoty religijnej stosowali się do przyjętych standardów we wszelkich normalizowanych przez religię obszarach życia. Nie może być inaczej, skoro Kościół jest wspólnotą wiernych.
Będą to jeszcze kwestie postępowania określonego we wskazaniach etyki kościelnej, praktyki ascetyczne mające swe źródła w doktrynie, wychowanie w duchu moralności religijnej, uczestniczenie w najróżniejszych formach pomocy potrzebującym wynikające z inspiracji religijnych, udział w akcjach chroniących principia wiary itd.
W niniejszej publikacji znajdzie się kilka aspektów wyżej szkicowo scharakteryzowanego „kanonicznego" wymiaru duchowości. Są one opisywane przez teologów, historyków, historyków sztuki, socjologów, archeologów. Ujęcie zagadnienia dokonane z wielu płaszczyzn, opracowane na podstawie wielu tradycji naukowych, zapowiada różnorodność i atrakcyjność lektury, a jednocześnie stwarza sposobność licznych inspiracji – także pozaintelektualnych. | <urn:uuid:f0c9ec23-85b3-420b-a792-daaf53a9c7ef> | finepdfs | 2.617188 | CC-MAIN-2021-04 | https://repozytorium.uwb.edu.pl/jspui/bitstream/11320/9619/1/M_Zemlo_Wprowadzenie.pdf | 2021-01-27T23:34:05+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-04/segments/1610704833804.93/warc/CC-MAIN-20210127214413-20210128004413-00437.warc.gz | 522,621,913 | 0.999893 | 0.999887 | 0.999887 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
2308,
3397,
5198,
6997
] | 1 | 0 |
www.pzkosz.pl, email@example.com
NIP: 527-20-43-457, REGON: 000866604, KRS: 0000033466
L.dz. 02/WR/24
Warszawa, dnia 09 stycznia 2024 r.
KOMUNIKAT WYDZIAŁU ROZGRYWEK nr 31/2023/2024
dot. losowania grup i organizatorów turniejów półfinałowych MPP i ćwierćfinałowych MMP U19K
1. Półfinały Młodzieżowego Pucharu Polski
Wydział Rozgrywek informuje, że po rozpatrzeniu 5 aplikacji złożonych przez kluby Komisja Przyznawania Organizacji Turniejów Szczebla Centralnego na posiedzeniu w dniu 09 stycznia 2024 roku przyznała prawo organizacji turniejów półfinałowych Młodzieżowego Pucharu Polski niżej wymienionym klubom:
- Enea AZS AJP Gorzów Wielkopolski;
- Wisła CanPack Kraków.
W wyniku przeprowadzonego losowania ustalono następujący podział na grupy półfinałowe wraz
z numerami do tabeli Bergera:
| 19.01.2024 |
|---|
| 20.01.2024 |
| 21.01.2024 |
| 19.01.2024 |
|---|
| 20.01.2024 |
| 21.01.2024 |
www.pzkosz.pl, firstname.lastname@example.org
NIP: 527-20-43-457, REGON: 000866604, KRS: 0000033466
Dwa najlepsze zespoły z grup półfinałowych awansują do finału Młodzieżowego Pucharu Polski, który rozegrany zostanie w dniach 03 – 04 lutego 2024 roku i jednocześnie uzyskują awans do Finałów Mistrzostw Polski. Zespoły z miejsc 3 i 4 grać będą w półfinałach Mistrzostw Polski w dniach 02 – 04 lutego 2024 r.
2. Ćwierćfinały Mistrzostw Polski
Po rozpatrzeniu 4 aplikacji złożonych przez kluby Komisja Przyznawania Organizacji Turniejów Szczebla Centralnego przyznała prawo organizacji turniejów ćwierćfinałowych Młodzieżowych Mistrzostw Polski niżej wymienionym klubom:
- Lider Biofarm Swarzędz
- UKS Basket SMS Aleksandrów Łódzki
- UKS PWiK Huragan Wołomin
- Bogdanka AZS UMCS Lublin
Jednocześnie informujemy, że w związku ze zgłoszeniem jednego zespołu ze strefy małopolsko - świętokrzyskiej przyznana została jedna „dzika karta" dla klubu – MUKS Piaseczno. W wyniku przeprowadzonego losowania ustalono następujący podział na grupy ćwierćfinałowe wraz z numerami do tabeli Bergera:
| 19.01.2024 |
|---|
| 20.01.2024 |
| 21.01.2024 |
| 19.01.2024 |
|---|
| 20.01.2024 |
| 21.01.2024 |
NIP: 527-20-43-457, REGON: 000866604, KRS: 0000033466
| 19.01.2024 |
|---|
| 20.01.2024 |
| 21.01.2024 |
| 19.01.2024 |
|---|
| 20.01.2024 |
| 21.01.2024 |
Do turniejów półfinałowych Mistrzostw Polski awansują zwycięzcy grup.
Dodatkowe informacje:
,
1. Osobą prowadzącą cykl w Wydziale Rozgrywek DS PZKosz jest Sebastian Fronczak tel. 504 938 492, e-mail email@example.com. Prosimy Kluby i Komisarzy Technicznych o zwracanie się bezpośrednio do osoby prowadzącej we wszystkich sprawach dotyczących Mistrzostw.
2. Kluby uczestniczące w turniejach półfinałowych MPP i ćwierćfinałowych MMP mają obowiązek przesłać druki zgłoszeń imiennych w wersji pdf (zał. nr 17) wypełnione komputerowo (ostemplowane, podpisane i potwierdzone przez właściwy WZKosz) najpóźniej do dnia 12 stycznia 2024 roku (piątek) do godz. 12.00 pocztą elektroniczną na adres firstname.lastname@example.org.
Do weryfikacji na odprawie z komisarzem należy przedstawić:
- wersję papierową zgłoszenia (może być skan z podpisami);
- oryginalne badania lekarskie zawodniczek;
- dokument tożsamości ze zdjęciem.
UWAGA! Proszę pamiętać, że skład meczowy należy wygenerować z systemu ESOR wzorem poprzedniego sezonu. Skład nie będzie uwzględniał dat badań lekarskich.
www.pzkosz.pl, email@example.com
NIP: 527-20-43-457, REGON: 000866604, KRS: 0000033466
3. Organizator turnieju jest zobowiązany do przesłania na adres firstname.lastname@example.org do dnia 12 stycznia 2024 roku (piątek) do godz. 12:00 projektu Komunikatu Organizacyjnego (w pliku otwartym do edycji, np. Microsoft Word) zawierającego informację dotyczącą godzin rozgrywania meczów. Komunikat ten zostanie wysłany do zainteresowanych przez Wydział Rozgrywek (prosimy nie rozsyłać komunikatu przed akceptacją WR DS PZKosz!).
4. Organizator turnieju jest zobowiązany do przeprowadzenia transmisji live z meczów na kanale YouTube PZKosz oraz do transferu zdjęć (minimum 20 sztuk z każdego meczu) i plików wideo, zgodnie z zasadami zawartymi w Regulaminie Cyklu, na serwer „Cloud" PZKosz. nazwa serwera: https://cloud.pzkosz.pl/index.php/login
Login i hasło do serwera zostaną podane w osobnej korespondencji
Na serwerze zostaną utworzone odpowiednie katalogi, w których należy umieścić zapis wideo z meczów. W przypadku wątpliwości w sprawach technicznych prosimy o kontakt z osobą prowadzącą cykl.
5. Do turnieju finałowego Młodzieżowego Pucharu Polski (03 – 04 lutego 2024 roku – organizator GTK Gdynia) awansują po dwa najlepsze zespoły z każdej grupy półfinałowej MPP. W turniejach półfinałowych Młodzieżowych Mistrzostw Polski grać będą zespoły z miejsc 3 i 4 ½ MPP oraz mistrzowie grup ¼ MMP. Termin składania aplikacji o organizację turniejów półfinałowych MMP upływa 23 stycznia 2024 roku (wtorek) o godz. 12:00. Losowanie odbędzie się też 23 stycznia 2024 (wtorek).
6. Komisarze Techniczni są zobowiązani do nawiązania kontaktu z organizatorem turnieju w celu omówienia szczegółów organizacyjnych i przeprowadzenia konferencji technicznej oraz weryfikacji drużyn.
7. W przypadku problemów technicznych z transmisją statystyczną on-line zobowiązuje się Komisarza Technicznego do przekazywania po każdym dniu turnieju wyników spotkań oraz w ostatnim dniu turnieju ostatecznej kolejności miejsc za pomocą usługi SMS na podany wyżej numer telefonu osoby prowadzącej cykl.
8. Najpóźniej do g. 12.00 w pierwszy dzień po zakończeniu turnieju komisarz techniczny PZKosz jest zobowiązany przesłać poprzez system ESOR raport z turnieju, według wzoru obowiązującego w sezonie 2023/2024, zawierający informacje dotyczące nagród przyznanych podczas turnieju.
9. Najpóźniej 48 godzin od zakończenia turnieju komisarz techniczny PZKosz zobowiązany jest do wysłania priorytetowym listem poleconym do WR DS PZKosz dokumentacji turniejowej zawierającej szczegółowy raport (z wynikami i prawidłową tabelą), oryginały protokołów i zweryfikowane listy zgłoszeń poszczególnych drużyn.
Szczegółowe zasady organizacji turniejów zawarte są w Regulaminie Cyklu Młodzieżowe Mistrzostwa Polski.
W załączeniu przekazujemy druk zgłoszenia (nr 17) oraz zwycięskie aplikacje.
www.pzkosz.pl, email@example.com
NIP: 527-20-43-457, REGON: 000866604, KRS: 0000033466
Otrzymują:
- Wojewódzkie Związki Koszykówki
- Zainteresowane kluby
- Wydział Szkolenia Departamentu Sportu PZKosz
- Wiceprezes Zarządu ds. Komisarzy
- Wiceprezes Zarządu ds. Rozgrywek
- Wydział Sędziowski PZKosz
- Media PZKosz
- administrator ESOR | <urn:uuid:8308dd0d-efa4-44d6-8300-8ae266b04579> | finepdfs | 1.204102 | CC-MAIN-2024-51 | https://dzkosz.wroclaw.pl/internalfiles/fckfiles/Komunikat%20WR%20nr%2031_2023_2024_losowanie%20grup%20i%20organizatorzy%20turniejow%20polfinalowych%20MPP%20i%20cwiercfinalowych%20MMP_U19K.pdf | 2024-12-14T14:16:35+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2024-51/segments/1733066125346.27/warc/CC-MAIN-20241214120259-20241214150259-00193.warc.gz | 190,009,631 | 0.9996 | 0.999896 | 0.999896 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
906,
2088,
3316,
6162,
6502
] | 1 | 0 |
Biblioteka prawnicza Himmelblaua
POWSZECHNA
USTAWA KARNA
AUSTRYACKA
z dnia 27. maja 1852. r.
Z późniejszymi ustawami i rozporządzeniami,
tudzież orzeczeniami c. k. Trybunału
najwyższego.
CZĘŚĆ PIERWSZA.
O zbrodniach. §§. 1 — 232.
KRAKÓW.
Księgarnia J. M. Himmelblaua.
1880.
Zastrzega się prawo przedruku.
1000173420
Pravo 6
BIBLIOTEKA
UMCS
LUBLIN
Kraków. Z drukarni Wł. L. Anczyca i Spółki.
SŁOWO WSTĘPNE.
Polskie wydanie austriackiej powszechnej ustawy karnej (Nr. 117. D. U. P. z r. 1852.) jest od dawna wyczerpane; skutkiem tego prawnicy nasi zmuszeni są używać tekstów niemieckich, co sprawia niedogodność wcale nieobojętną. Chcąc tej potrzebie zaradzić, a szczególnie początkującym prawnikom naszym ułatwić nieco mozolną pracę, podpisana księgarnia idąc za poradą prawnika rutynowanego, postanowiła wydać w przedruku z dziennika ustaw państwa austriacką powszechną ustawę karną, czyli t. z. kodeks karny powszechny (Część pierwsza §§. 1 — 232. O zbrodniach) wedle urzędowego tłumaczenia polskiego (którego w sposób prawdziwie wzorowy dokonali znani zaszczytnie w prawniczej literaturze polskiej śp. Wojciech Majer i śp. J. K. Rzesiński) z uwzględnieniem wszystkich dotąd zaszłych zmian, z dodaniem bardzo licznych uzupełnień, tudzież jurisprudencji sądu najustawami poczynionych zmian, jak z dołączeniem niektórych postanowień nowych.
Ponieważemy już w zasadach, dla organicznego ustawodawstwa państwa Naszemi uchwałami z dnia 31. grudnia 1851. r. ustanowionych, zarządzili, ażeby ustawa karna w całym obrębie państwa w wykonanie wprowadzoną była, przeto, po wysłuchaniu Naszych ministrów i po zasięgnięciu zdania Naszej Rady państwa, rozporządzamy, co następuje:
Artykuł I. Począwszy od dnia 1. września 1852. r., tak w krajach koronnych, w których obowiązywała dotąd księga ustaw karnych z dnia 3. września 1803. r., jak równie w królestwach: Węgier, Kroacyi, Slawonii z Pobrzeżem kroackim, w Wielkiem-księstwie Siedmiogrodzkim, w województwie Serbskim i w banacie Temeskim, tudzież w Wielkiem-księstwie Krakowskim, w życie wejść ma następująca ustawa karna na zbrodnie, wykroczenia i przestępstwa, jako wyłączny przepis, według którego wymienione w niej czyny karane być winny; zaczem wszelkie ustawy, rozporządzenia i zwyczaje, moc swą do przedmiotów niniejszej ustawy karnej w jakiejkolwiek bądź części państwa Naszego dotąd odnoszące, z wyłączeniem jedynie ustaw karnych, dla c. k. wojska i Pogranicza wojskowego, oddzielnie istniejących, z dniem powyższym zupełnie ustają.
Według ces. dyplomu październikowego (z 20/10. 1860. r.) księga pow. ustaw karnych utraciła moc obowiązującą we Węgrzech. Obowiązuje zatem obecnie tylko w Przedlitawii.
Artykuł II. Z tymże właśnie dniem w zastosowaniu wejdzie niniejsza ustawa karna także i co do tych czynów karygodnych, w niej jako zbrodnie, wykroczenia lub przestępstwa wymienionych, które przez pisma drukowe popełnione zostały. Oprócz tego, winny sądy karne, przy przykazanem im osądzeniu czynów karygodnych, przez pisma drukowe popełnionych, zachować postanowienia przez Nas w ustawie drukowej wydane. Począwszy przeto od dnia wyż rzeczonego, czyny karygodne, przez treść pism drukowych popełnione, nie będą już więcej jako osobne wykroczenia drukowe uważane, i oraz w tych krajach koronnych, w których dotychczas w mocy zostawała ustawa drukowa pod d. 13. marca 1849. r. przeciw nadużyciu druku wydana, już wszelkie do tego przedmiotu odnoszące się postanowienia karne, uchylone zostają.
Gdziekolwiek niniejsza ustawa karna używa wyrazu: „pisma drukowe“ lub „dzieła drukowe“, rozumieć pod nim należy nietylko wyroby drukarskie, lecz też wszelkie przez odcisk kamienio-, metalo- lub drzeworytu, przez odbijanie, odformowanie, lub przez jakieś bądź środki mechaniczne lub chemiczne rozmnażane płody ducha i utwory sztuki plastycznej (dzieła literackie i artystyczne).
Zobacz ustawę drukową z 17. grudnia 1862. (L. 6. D. P. P. z r. 1863).
Artykuł III. Przepis tu zawarty uchylony został już mocą dawniejszego postępowania karnego z 29. lipca 1853. (L. 151. D. U. P.)
Artykuł IV. Stosownie do niniejszej ustawy karnej, od dnia, w którym taż obowiązywać zacznie, to tylko za zbrodnię, wykroczenie lub przestępstwo może być uważanem i jako takie ukaranem, co wyraźnie w niej za zbrodnię, wykroczenie lub przestępstwo jest uznanem.
Do zakresu urzędowego c. k. ministerstwa należy objaśnianie ustaw wynikające z właściwego znaczenia wyrazów związkowo uważanych i z wyraźnego zamiaru prawodawcy, na mocy postanowień cesarskich z 12. kwietnia i z 27. maja 1852. (rozporządzenie ministerstwa sprawiedliwości z 30. czerwca 1852. L. 7750).
Jeżeli ministerstwo sprawiedliwości poweźmie wiadomość o niewłaściwem stosowaniu ustaw w różnych krajach koronnych lub o mylnym tłumaczeniu ustawy, może zażądać, aby sąd najwyższy na umyślnie ku temu zwołanem posiedzeniu pełnym sporną kwestię prawną rozwiązał. Takie orzeczenie posłuży sądom niższym za objaśnienie (§ 36. Pat. z 7. sierpnia 1850. r. L. 325. D. U. P.).
Artykuł V. Co do innych przestępnie ustawy, do których się nie odnoszą ani obecna ustawa karna, ani też wyż (Art. II) wzmiankowane szczególne ustawy, postępowanie i ukaranie takowych, według istniejących pod tym względem przepisów, zostawionem jest przeznaczonym do tego władzom.
W razie zbiegu przestępstwa ze zbrodnią lub wykroczeniem (występkiem) wtedy tylko przestępstwo ulegnie osądzeniu
łącznemu, jeśli albo jest objętem pow. ust. kar. lub nie zostało żadnej innej władzy do osądzenia przekazanem (§ 35. k. k. i rozp. minist. sprawiedliwości z 24. stycznia 1855. L. 25323 tużdzież z 16. sierpnia 1855. L. 16537).— Wykroczenia i przestępstwa przez więźniów w zakładach karnych popełnione karci przełożony zakładu więziennego podług istniejących przepisów dyscyplinarnych (dekr. kanc. nadw. z 17. maja 1833. l. 2614, z 19. sierpnia 1836. l. 150. Z. U. S., rozp. ministr. z 16. czerwca 1854. L. 165 D. U. P. w §§ 90. i 91., i rozp. ministr. z 4. lipca 1860. L. 173 D. U. P.). Inne przestępstwa, o których stanowią rozporządzenia lub ustawy nie wymierzające odnośnej kary podlegają skarceniu przez władzę administracyjną podług rozporządzenia ministr. z 20go września 1857. (L. 198. D. U. P). O odrębnym rodzaju czynów karygodnych stanowi ustawa z 25. lipca 1867. L. 101. D. U. P. normująca odpowiedzialność ministrów.
Artykuł VI. Tak też pozostają tymczasowo w swej mocy ustawy karne, jakie przeciw lichwie w różnych krajach koronnych istnieją. Lichwa za wykroczenie ma być uważana, i przez te władze dochodzoną, którym przekazanem zostało postępowanie z powodu wykroczeń, a to podług przepisów prawnych, co do postępowania w tej mierze istniejących.
Wszystkie tu wspomniane postanowienia karne lichwy do tyczące zniosła ustawa z 14. czerwca 1868. L. 62. D. U. P. Środki atoli zaradcze przeciwko nieuczciwemu postępowaniu przy umowach pożyczkowych podaje ustawa z 19. lipca 1877. l. 66 D.U.P. obowiązująca w Galicyi z W. Ks. Krak. i w Ks. Bukowinie. § 1. stanowi: Wierzyciel świadomie wyzyskujący nierożum, niedoświadczenie lub rozdrażnienie dłużnika, a mianowicie zasrzęgający sobie wygórowane korzyści, które tamtego oczywiście o utratę mienia przyprawić lub do niej przyczynić
się muszą, będzie karany aresztem od jednego do sześciu miesięcy lub grzywną od stu do tysiąc złotych.
Kara aresztu może dochodzić dwóch lat, gdy wierzyciel był już za to skazany lub interesami tego rodzaju zwykle się trudni.
Toż samo stosuje się do tego, kto po wejściu niniejszej ustawy w wykonanie poszukuje lub przymusowo ściąga wierzytelności, o których wie, że powstały w sposób wyżej omówiony.
§. 2. Sąd karny unieważnić ma interes, z powodu którego nastąpiło osądzenie.
Artykuł VII. Wszystkie w niniejszej ustawie wspomniane kwoty pieniężne, rozumieć należy w monecie konwencyjnej w stopie 20-reńskowej, dla tego też każda wartość, na przepis niniejszej ustawy wpływająca, według tejże stopy obliczoną być winna.
Przy wszelkich po dniu 1. listopada 1858. popełnionych czynach karygodnych kwota pieniężna, od której zależy większa lub mniejsza karygodność, tudzież wszelkie grzywny w walucie austr. wyrażone być mają (ces. rozp. z 1. sierpnia 1858. r. L. 115 D. U. P.). Banknoty liczy się na równi z wal. srebrną (rozp. minist. spraw. z 21. kwietnia 1851. L. 4093).
Artykuł VIII. Wszystkie w ustawie tejże zachodzące oznaczenia czasu, według roku kalendarzowego liczone być winny.
Artykuł IX. Obecna ustawa, stosowaną być winna do wszystkich już rozpoczętych dochodzeń i do wszystkich przed wzmiankowanym dniem popełnionych karygodnych czynów, o tyle, o ile ustawa obecna nie stanowi surowszego z nimi postępowania, jak dawniejsza.
USTAWA KARNA
na zbrodnie, wykroczenia i przestępstwa.
Część pierwsza.
O ZBRODNIACH.
Rozdział I.
O zbrodniach w ogólności.
Zły zamiar.
§ 1. Do zbrodni potrzeba złego zamiaru. Zły zamiar zaś nie tylko wtenczas winę stanowi, gdy złe, które ze zbrodnią jest połączone, przed czynności przedsięwzięciem lub opuszczeniem, albo przy takowem, wprost było zamyślone i postanowione; lecz także i wtenczas, gdy w innym złym zamyśle, co takiego przedsięwzięciem lub opuszczonem zostało, z czego złe, które ztąd powstało, pospolicie następuje, albo przynajmniej łatwo nastąpić może.
Powody, zły zamiar wyłączające.
§ 2. Czyn lub opuszczenie, nie będzie przeto za zbrodnię poczytanem:
a) jeżeli sprawca używania rozumu zupełnie jest pozbawionym;
b) jeżeli czyn popełnionym został albo w stanie przemijającego chwilami pomieszania zmysłów, w czasie gdy pomieszanie trwało; albo
c) w stanie zupełnego pijaństwa, sprowadzonego bez zamiaru popełnienia zbrodni (§§. 236 i 523), albo w innym obłąkaniu zmysłów, w którym sprawca nie wiedział, co czynił;
d) jeżeli sprawca czternastu lat wieku swego jeszcze nie skończył (§§. 237 i 269);
e) jeżeli taki zaszedł błąd, któryby zbrodni w uczynku poznać nie dawał;
f) jeżeli złe wyniknęło z przypadku, niedbalstwa lub niewiadomości skutków uczynku;
g) jeżeli czyn nastąpił w skutek nieodpornego przymusu lub w wykonaniu sprawiedliwej obrony koniecznej.
Sprawiedliwa zaś obrona konieczna wtedy tylko ma być uznaną za takową, jeżeli okoliczności osób, czasu lub miejsca, rodzaj napadu lub inny stan rzeczy wnosić każą, iż sprawca potrzebnej tylko użył obrony, dla odparcia od siebie lub innych bezprawnego napadu na życie, wolność lub majątek; — albo też, iż on tylko z zatrwożenia, bojaźni lub przestrachu przestąpił granice obrony takowej. — Przestępnie to może atoli, wedle stanu okoliczności jako czyn karygodny, pochodzący z niedbałości, karanem być podług postanowień części drugiej niniejszej ustawy karnej (§§. 335 i 431).
Prawo używania broni celem wykonania obowiązku swo-
go służy:
I) Żandarmeryi; żandarm, w służbie będący, może
użyć broni z należytymi ostrożnościami: 1) w razie koniecznej
obrony dla odwrócenia uczynkowego zamachu, wymierzonego
przeciwko jego osobie; 2) dla stłumienia oporu, którego celem
jest udaremnienie jego czynności służbowej; 3) dla udare-
mnienia usiłowanej ucieczki niebezpiecznych zbrodniarzy, je-
żeli do ich zatrzymania nie ma innego środka (§. 13. u. z 26.
lut. 1876. L. 19. D. U. P.).
II) Policyjnej straży wojskowej; warunki używ-
wania broni są te same, co dla żandarmeryi powyżej przyto-
czono; (§ 29. statutu organicznego dla władz policyjnych z 10.
lipca 1850. L. 39. D. U. K. ks. Rakuskiego).
III) O użytku broni przez straże i warty wojskowe
wydało c. k. minist. wojny pod dniem 18. maja 1861. L. 58. D.
U. P. rozporz. następujące. Warta wojskowa ma prawo użycia
broni w razie gwałtownej napaści lub grożącego jej napadu
niebezpiecznego, jeżeli napastnika przytrzymać nie jest w sta-
nie. Pod tymże samym warunkiem warta także wtedy użyć
może broni, jeżeli gburowatej obelgi doznaje a upomnienie
poprzedzające bezskutecznem okazało się.—Gdy w czasie wo-
yny ktoś warcie zdaje się podejrzanym i po zapytaniu przez nią
ucieka, lub gdy niebezpieczny zbrodzień uwięziony przez wartę
albo oddany jej do ścisłego pilnowania go ucieka, choćby się
to działo bez czynnego oporu a groźba warty zastrzelenia go
nie skutkuje, może warta strzelać za zbiegiem, jeśli nie ma
żadnego innego sposobu, aby go przytrzymać.
IV) Zbrojna siła przy rozwruchach użyć ma broni
w dwóch wypadkach, a mianowicie po pierwsze, jeśli urzędnik
cywilny, któremu dodano asystencję wojskową pod jego odpow-
iedzialnością za użycie broni, dalsze upominanie swoje sam
poczytuję za bezskuteczne do przywrócenia porządku i czynnego zażąda pośrednictwa pomocy zbrojnej; po drugie, użycie broni nawet bez zażądania tego przez urzędnika cywilnego i to natychmiast nastąpi, jeśli oporni zaczepią wojsko lub czynnie takowe znieważać osmielią się. — Gdy wszystkich w takim razie możliwych wypadków z góry określić jest niepodobieństwem, przeto od roztropności komendanta siły zbrojnej zależy, czy pierwiej dla szczędenia życia ludzkiego każe piechocie wykonać w ścieśnionych szeregach natarcie z bagnetem na zgiełkowych, ustawiwszy przedtem oddział pewien w rezerwie, lub też, czy należy doraźnie użyć broni palnej (Reskrypt nadwornej rady wojennej z 8. paźdz. 1844. ogłoszony dekretem kanc. nadw. z 19. paźdz. 1844. L. 837. Z. U. S.).
V) Straż skarbowa w mundurze użyć może broni, atoli tylko na pograniczu celnem, (takim jest u nas tylko powiat skarbowy krakowski) a) w razie uczynkowej napaści lub takiej groźby; b) gdy się ktoś przytrzymaniu lub rewizyi towarów, odstawieniu (go) do najbliższej zwierzchności lub ujęciu przez usiłowanie ucieczki lub odgrążaniem się, czynnie opiera, może straż skarbowa użyć broni palnej, jeśli napaść lub pogróźki pochodzą od osoby uzbrojonej lub od liczniejszych jak straż osób; c) jeśli w powiecie celnym po za obrębem miejscowości i nie na gościncu krajobowym lub powiatowym straż napotka w nocy więcej niż dwóch ludzi pieszo lub konno towarzyszących wozom lub jucznym zwierzętom, albo też w dzień zetknie się z ludźmi niosącymi pakunki i ładugi — straż skarbowa użyć może broni, jeżeli ci po zawołaniu: „straż skarbowa każe stój,” nie staną na miejscu lecz oddalają się; d) gdy w pograniczu celnem straż w nocy przydybie wioślarzy lub żeglarzy albo też w dzień z naładowanem czółnem lub okrętem płynącym, a ci pomimo dwukrotnego wołania „stój” nie staną. W tych dwóch pod c) i pod d) wymienionych przypadkach użycie broni palnej wtedy tylko dozwolone, jeśli dwóch strażników skarbowych łącznie pełni służbę.
Poza obrębem pogranicza celnego wolno straży skarbowej użyć broni: a) do odparcia napadu czynnego przy
zachodzącym niebezpieczeństwie udaremnenia służby skarbowej; b) do pokonania gwałtownego oporu przeciw spełnieniu służbowego obowiązku, jednakowoż straż składać się tu musi przynajmniej z pięciu strażników, pomiędzy którymi jeden jest starszym. (dekr. nadw. z 8. lutego 1846. L. 927 i z 12. marca 1847. L. 1045 Z. U. S.)
VI). Przysiężnej straży leśnej służy prawo używania broni, atoli tylko dla swego bezpieczeństwa osobistego lub w razie sprawiedliwej obrony koniecznej (§ 3. rozp. minist. z 3. stycznia 1849. L. 67, § 54 ustawy leśnej z 3. grudnia 1852. L. 250 i § 3. rozp. minist. z 2. stycznia 1854. L. 4 D. U. P.)
VII) Dozorowi łowieckiemu wolno użyć broni, jeżeli schwytnany w lesie kłusownik zbrojny pomimo wzywania nie chce się poddać i opór stawia (§ 24 rozp. minist. z 15. grudnia 1852, L. 5681 D. U. K. ks. rakuskiego i § 3. rozp. minist. z 2. stycznia 1854. L. 4. D. U P.).
VIII) Stróżom polnym wolno w razie sprawiedliwej obrony koniecznej użyć broni przybocznej czyli siecznej; (§ 10 rozp. minist. z 30. stycznia 1860. L. 28. D. U. P.) Stróżom winnic nosić nawet nie wolno broni. (rozp. namiest. wiedeńskiego z 10. sierpnia 1861. L. 33401 D. U. K. z 1863. r.)
IX) Straż na kordonie (w razie powietrza morowego) może użyć broni, jeśli kto przekracza kordon i na wzywanie nie wraca albo nawet przemocy używa a żaden inny środek nie pozostaje (§ 4. Pat. z 21. maja 1805, L. 731. Z. U. S. i rozp. minist. z 10. listop. 1853. L. 240. D. U. P.)
Z powodów wyłączających wedle § 2. zły zamiar nie mogą być pociągani do odpowiedzialności członkowie rady państwa za głosowanie odbyte w pełnieniu tego ich zawodu publicznego; za mowy wygłaszane w tym swoim zawodzie pociągnąć ich może do odpowiedzialności tylko przynależna izba rady państwa (§ 16 Ust. z 21. grudnia 1867. L. 141 D. U. P.)
Udział w tejże samej prerogatywie mają także:
a) Delegaci rady państwa (§ 23 ust. z 21. grudnia 1867, N. 146 D. U. P.)
b) Członkowie komisji kontrolującej dług publiczny (§ 13 ust. z 10. czerwca 1868. L. 53 D. U. P. i § 8 Ust. z 10. czerwca 1868. L. 54. D. U. P.)
c) Członkowie sejmów w królestwach i krajach koronnych (art. 1. Ust. z 3. paźdz. 1861. L. 98 D. U. P.).
Wymówki bezzasadne.
§. 3. Niewiadomością niniejszej ustawy o zbrodniach nikt wymówić się nie może.
Co się tyczy prawideł pod względem ogłoszenia ustaw obowiązujących zob. przypiski do § 3 Księga pow. ustaw cywilnych.
§. 4. Zbrodnia pochodzi ze złośliwości sprawcy, nie ze stanu tego, na którym jest popełniona. Zbrodnie więc popełnione być mogą także na złoczyńcach, bezrozumnych, dzieciach, śpiących, a nawet i na takowych osobach, któreby same szkody swej żądały, lub na nią zezwalali.
Wspólnicy i uczestnicy zbrodni.
§. 5. Nietylko sam bezpośredni sprawca staje się winnym zbrodni, lecz także każdy, który przez rozkaz, poradę, nauczanie, pochwałę, czyn zbrodniczy urządził, rozmyślnie takowy spowodował, wykonanie onegoż umyślnem dostarczaniem środków, usuwaniem przeszkód, lub innym jakimkolwiek bądź sposobem, popierał, ku temu był pomocnym, do pewniejszego spełnienia one-goż przykładał się; tudzież, który tylko naprzód porozumiał się ze sprawcą względem dania mu pomocy i wsparcia po spełnieniu czynu, albo względem udziału w zysku i korzyści,
Okoliczności uniewinniające, znoszące karygodność zbrodni li tylko w skutek osobistych stosunków sprawcy lub jednego z spólników albo uczestników, nie mają być rozciągane do innych spółwinowajców i uczestników.
Porów. orzeczenie sądu najwyższego i kasacyjnego z 18. września 1874. L. 8741 podane przy § 153 K. K.
Danie pomocy po spełnionej zbrodni.
§. 6. Kto bez uprzedniego porozumienia się, dopiero po dopełnionej zbrodni, sprawcy pomoc i wsparcie daje, albo z wyjawionej sobie zbrodni zysk i korzyści odnosi, staje się wprawdzie nie tej samej zbrodni winnym, atoli innej osobnej, — w dalszym ciągu księgi niniejszej oznaczonej.
Osobne postanowienia o przypisaniu winy przy zbrodniach przez pisma drukowe.
§. 7. Jeżeli zbrodnia popełnioną została przez treść pisma drukowego, stają się winnymi tej samej zbrodni autor, tłumacz, wydawca, nakładca lub zawadowca rozprzedaży, księgarz, drukarz, przy pismach drukowych peryodycznych także i redaktor odpowiedzialny, jako też ogólnie wszystkie osoby, które współdziałały przy drukowaniu lub rozszerzaniu pisma drukowego karygodnego, jeżeli znajdują zastosowanie do nich ogólne postanowienia §§. 1, 5, 6, 8, 9, 10 i 11.
Usiłowanie zbrodni.
§. 8. Do zbrodni nie potrzeba, ażeby czyn rzeczywiście był dokonanym. Samo już usiłowanie w wykonaniu złego uczynku zbrodnią jest, skoro tylko kto w złym zamyśle przedsięwziął czynność, do rzeczywistego wykonania zbrodni prowadzącą, a spełnienie zbrodni tylko dla niemocy, dla nadejścia obcej przeszkody lub dla przypadku nie nastąpiło.
Zaczem więc we wszystkich przypadkach, gdzie ustawa nie czyni wyraźnego wyjątku, powinny wszelkie przepisy, o pewnej zbrodni stanowiące, zastosowanymi być także i do zbrodni usiłowania, i na usiłowaną zbrodnię powinna przy zastosowaniu §. 47 lit. a) ta sama kara być orzeczona, która na wykonaną zbrodnię jest ustanowioną.
Rozkładanie sideł łowieckich w cudzym lesie lub polu w zamiarze przywłaszczenia sobie zwierzyny bez przyzwolenia tego, komu służy prawo połowania, jest czynnością do rzeczywistego wykonania kradzieży w zwierzynie prowadzącą; stanowi zatem kradzież usiłowaną, jeżeli spełnienie kradzieży tylko dla niemocy, dla nadejścia obcej przeszkody lub dla przypadku nie nastąpiło (orzeczenie sądu kasacyjnego z 7. lutego 1877-L. 13083 Nr. 139).
§. 9. Kto kogo do zbrodni wzywa, zachęca lub skłonić usiłuje, staje się wtedy, gdy działanie jego bezskutecznem zostało, winnym usiłowanego skłonienia do zbrodni takowej, i skazanym być ma na tę karę, jakaby na usiłowanie zbrodni wyrzeczoną być miała.
Kto kilka osób do zbrodni morderstwa wzywał bezskutecznie, następnie zaś rzeczywiście skłonił kogo do tej zbrodni, której następstwem atoli nie była śmierć człowieka napadniętego, staje się winnym usiłowanego morderstwa nasadzonego
i zarazem usiłowanego skłonienia w myśl § 9 do morderstwa (Orzeczenie sądu kasacyjnego z 5. października 1877. L. 9649, Nr 157.)
§. 10. Przy zbrodniach, przez pisma drukowe popełnionych, początek bierze karygodność uczynku, co do autora, tłumacza, wydawcy, redaktora i nakładcy (§. 7), od chwili oddania do druku dzieła, mającego być rozmnożonym; co do innych zaś winowajców, od chwili spółdziałań ich.
§. 11. O myśli lub wewnętrzne przedsięwzięcia, jeżeli nie dopuszczono się żadnego czynu złego, albo nie opuszczono nic, co prawa przepisują, nikt nie może do odpowiedzialności być pociąganym.
Rozdział II.
O ukaraniu zbrodni w ogólności.
Główne rodzaje kar.
§. 12. Kara za zbrodnie jest śmierć zbrodniarza lub uwięzienie onegoż.
Sposób karania śmiercią.
§. 13. Kara śmierci wykonywa się przez powieszenie na szubienicy.
Przy zbrodni uwiedzenia żołnierza do złamania służbowej przysięgi wojskowej i dania pomocy do zbrodni wojskowych (§ 222 powsz. K. K. i § 317 K. K. wojskowego), tudzież przy przestępniach kordonu dżumowego wykonywa się karą śmierci przez rozstrzelanie, jeśli ustanowiony jest sąd doraźny.
Stopnie kary więzienia: a) wedle surowości.
§. 14. Kara więzienia dzieli się wedle różnicy surowości, na dwa stopnie: pierwszy stopień oznacza się przez wyraz: "więzienie" bez dodatku, drugi przez "ciężkie więzienie."
Pierwszy stopień.
§. 15. W pierwszym stopniu kary więzienia zostawać będzie skazany bez kajdan, wszakże pod ścisłą strażą; a co do opatrywania go w potrzeby, tak będzie trzymanym, jak tego wymaga urządzenie zakładów karnych, dla takowych więźni przeznaczonych, stosownie do osobnych przepisów, pod tym względem istniejących, albo jeszcze wydać się mających.
Nie wolno mu będzie jeździć się z nikim inaczej, jak tylko w przytomności dozorcy więzienia, ani też rozmawiać językiem, dozorcy niezrozumiałym.
Żywienie więźniów składa się z codziennej porcji chleba takiej, jaką ustanowi c. k. Sąd krajowy wyższy dla całego obrębu swego; chleb jednak ważyć musi przynajmniej jeden funt wiedeński, dalej z ciepłej codziennie strawy i raz na tydzień, tudzież bez różnicy wyznania w powszechne święta katolickie, jako też w dzień urodzin i imienin cesarskich z rosołu i porcji mięsa, które już gotowane i bez kości ważyć powinno ćwierć funta wiedeńskiego (dekr. kanc. nadw. z 9°
lipca 1835, L. 56. Z. U. S. rozp. minist. sprawied. z 13. czerwca 1856, L. 6040; z 20. paźdz. 1856, L. 20.009; 19. sierpnia 1857. L. 16.787; 8. paźdz. 1857, L. 21569). W dzień skończonej kary więziennej dostaje więzień, jeśli o to prosi, całą porcję chleba i zupę ranną, gdzie ona jest w użyciu a jeśli w południe opuści więzienie, dostaje także obiad (rozp. minist. sprawied. z 5. sierpnia 1866, L. 5163). Łóżka opatrzone są w sienniki, prześcieradła i poduszki słomiane (dekr. kanc. nadw. z 9. lipca 1835, L. 56. Z. U. S.) — Więźniom wolno, gdzie nie zachodzi obawa ucieczki lub nadużycia, używać własnej bielizny, obuwia i ubioru (rozp. minist. sprawied. z 17. stycznia 1859. L. 25980). Czytanie książek niepodejrzanej osnowy, z wyjątkiem czasopism i literatury politycznej jest dozwolone (rozp. minist. sprawiedl. z 9. maja 1853. L. 7517). O wykonaniu kary więziennej w odosobnieniu podaje przepisy Ustawa z 1. kwietnia 1872, L. 43. D. U. P.)
Drugi stopień.
§. 16. Skazany na więzienie stopnia drugiego okuty będzie w kajdany na nogach. Rozmawiać z ludźmi, nie należącymi bezpośrednio do straży jego, nie będzie mu wolno, jak tylko w osobliwszych i nader ważnych przypadkach.
Okucie w kajdany skazanych na więzienie ciężkie ustało. Sądy przy zbrodniach popełnionych po dniu 19. listopada 1867. zamiast kajdan zaostrzą karę więzienną dodaniem jednego lub więcej zaostrzeń legalnych (§. 3 Ustawy z 15. listopada 1867. L. 131. D. U. P.) Przepisy przytoczone przy § 15. obowiązują także skazanych na więzienie drugiego stopnia, jednak używanie własnego ubioru ograniczone tu do bielizny i obuwia własnego (rozp. minist. sprawiedl. z 17. stycznia 1859. L. 25960.).
Skazanemu na ciężkie więzienie rozmówić się wolno z kuratorem swoim tylko za przyzwoleniem sądu wyższego lub najwyższego (dekr. kanc. nadw. z 26. lut. 1818. L. 1423 Z. U. S).
Ustawa karna.
Stopnie kary więzienia: b) wedle długości czasu.
§ 17. Na karę więzienia będzie zbrodniarz skazany albo na całe swe życie, albo na czas pewny. Najkrótsza kara doczynowa trwa w powszechności (§§. 54 i 55) miesięcy sześć, najdłuższa lat dwadzieścia. Przeciąg kary, równie jak wszelki inny skutek prawny wyroku karnego poczyna się, jeżeli w wyroku nie jest inaczej orzeczono, od chwili, w której nastąpiło ogłoszenie wyroku, nieulegającego już żadnemu dalszemu odwołaniu.
Ponieważ rozmaitość okoliczności, zbrodnię zwiększających lub zmniejszających, niedozwala, ażeby wymiar kary na każdy poszczególny przypadek w samej ustawie już był wyrażony, oznaczono zatem w następujących rozdziałach przy każdej zbrodni tylko przeciąg od czasu najkrótszego do najdłuższego, w którym w powszechności ciąg kary podług wielkości zbrodni będzie wymierzony.
Podług wyrażonej tu zasady zaczyna się prawomocność wyroku karnego nie od dnia, lecz od chwili ogłoszenia swego, zkad wynika, że początkiem i końcem kary więziennej nie jest właściwie dzień lecz chwila rozpoczętej kary. Niezgodny zatem z ustawą jest postępek sądów, które koniec kary więziennej na miesiące lub lata ustanowionej liczą z dniem późniejszego miesiąca lub roku poprzedzającym rozpoczęcie kary. Raczej koniec kary przypada w ten sam dzień kalendarzowy i w tę samą godzinę późniejszego roku lub miesiąca, którego lub o której kara rozpoczętą była, tak iż n. p. więzień, który będąc skazany na dwuletnie więzienie, począł odbywać karę 1. listopada 1865. o godzinie 10. z rana odbędzie ją przy ścisłem tłumaczeniu ustawy o tejże samej godzinie w dniu 1. listopada 1867. Nie zapoznaje się atoli trudności dowodzenia godziny, z którą rozpoczęła się kara, i dla tego dokładne oznaczenie chwili kończącej się kary nie zawsze jest możliwem. W takich razach stanie się zadość ustawie, jeśli w ogóle odpowiedni dniowi rozpoczętej kary dzień kalendarzowy późniejszego roku lub miesiąca uważany będzie jako koniec kary bez oglądania się na godzinę, o której kara poczynała się; przeto dymisya więźnia tego dopiero dnia (nie zaś poprzedniego) nastąpić winna (dekr. minist. sprawiedl. z 19. lutego 1866, L. 11974).
Gdyby więzień zbiegł z więzienia, czas cały po za tem więzieniem przepędzony nawet po ujęciu go i osadzeniu w innem więzieniu do kary wliczonym nie będzie (rozporz. minist. sprawiedl. z 21. maja 1856. L. 10165). Przeciąg czasu przepędzonego w więzieniu po ogłoszonym wyroku pierwszej instancji wliczony będzie w karę o tyle, o ile rozpoczęcie kary odwlekło się wbrew woli skazanego przez wniesienie odwołania ze strony osób (n. p. krewnych) uprawnionych do korzystania z takich środków prawnych, nawet mimo woli skazańca. Wliczenie ma miejsce podobnież, gdyby odwołanie odniosło skutek choćby tylko po części pomyślny dla skazanego (§ 400 postęp. kar.) Jeśli więzień już przynajmniej trzy miesiące odśiedział w odosobnieniu, natedy przy obliczeniu kary odcierpianej, dwa dni w zupełnym odosobnieniu strawione liczy się za trzy dni, bez względu na to, że przy nabożeństwie, w szkole lub przechadzce na świeżem powietrzu zupełne odosobnienie więźnia przeprowadzonem być nie mogło (§ 4 ustawy z 1. kwietnia 1872, L 43 D. U. P.)
Połączenie stosownej roboty z karą więzienia.
§. 18. Z karą więzienia zawsze jest przymus do roboty połączony. Każdy więzień musi przeto takie wykonywać roboty, jakich wymaga urządzenie zakładu karnego.
Przy wydzielaniu robót, ile możliwości na uwadze mieć należy stopień kary więzienia, dotychczasowy sposób zatrudnienia, równie jak stopień wykształcenia więźni.
Z tego co więzień więcej jak mu zadanem było odrobi, powstaje t. z. zwyżka zarobku; połowa jej przy wyjściu z więzienia w gotówce zapłaconą mu będzie, drugą nie dostawszy pieniędzy do ręki, obrócić może podczas kary więziennej na poprawienie wiktu swego (dekr. nadw. z 7. grudnia 1817, L. 1193 Z. U. S.) Używanie więźniów do robót dla urzędników publicznych lub osób prywatnych zabronione (dekr. nadw. z 18. maja 1804, L. 667, z 6. lipca 1821, L. 1764, Z. U. S. rozporz. minister. spr. wew. z 28. listopada 1853, L. 25312). Porów. §§ 84–86 instrukcji dla sądów karnych z 16. czerwca 1864. L. 165. D. U. P.. Ulgi dla więźniów za t. z. zbrodnie polityczne skazanych zaprowadzone na mocy rozp. minister. sprawiedl. z 29. grudnia 1864, L. 2205 oparte są na postanowieniu cesarskim z 18. paźdz. 1849.
Zaostrzenie kary więziennej.
§ 19. Kara więzienia także jeszcze zaostrzoną być może:
a) przez post;
b) przez wyznaczenie twardego łóża;
c) przez trzymanie w oddzielnem więzieniu;
d) przez odosobnione zamknięcie w ciemnej celi;
e) (przez chłostę kijami i różgami);
f) przez wygnanie z kraju po odbytej karze.
Kara chłosty zupełnie i bez rozróżnienia dalszego uchyloną jest na mocy §§ 1 i 2 ustawy z 15. listopada 1867, L. 131. D. U. P. a gdzie przedtem stanowiła zaostrzenie kary więziennej, zastąpić ją należy innem legalnie dopuszczeniem zaostrzeniem.
Post.
§ 20. Pierwszy i drugi stopień kary więzienia, postem w ten sposób może być zaostrzonym, iż więzień w niektórych dniach o chlebie tylko i wodzie trzymanym będzie. Co jednak w tydzień nie więcej nad trzy razy miejsce mieć może, i to tylko w dniach, przez inne przegrodzonych.
W dniach, w których więzień na mocy wyroku odcierpieć ma zaostrzenie kary przez post lub ponieść karę dyscyplinarną postu, dostanie mu się tylko zwykła porcja chleba, wyjawszy gdyby lekarz zakładu karnego uznał konieczność dostarczenia mu o pół funta chleba więcej, co nigdy jednak więcej niż razem jeden kilogram chleba nie wyniesie. To samo ma miejsce, jeśli na więźnia więcej niż jeden dzień postu w tygodniu nałożono. Przepis powyższy wykonać należy w ten sposób, żeby w więzieniach spólnych (bez odosobnienia urządżonych) kara postu przypadała zawsze na pewne dni z góry oznaczone, i żeby więźniów na karę postu skazanych podczas obiadu oddzielano od innych niedotkniętych postem więźniów (rozp. minister. sprawiedl. z 22. paźdz. 1873, L. 6882).
Twarde leże.
§ 21. Zaostrzenie przez wyznaczenie twardego łóża, zależy na ograniczeniu więźnia do gołej ławy, co jednak tylko dniami przez inne przegrodzonymi, i nie więcej nad trzy razy w tydzień nastąpić może.
Włęzienie oddzielne.
§ 22. Trzymanie w oddzielnem więzieniu nie może trwać dłużej nieprzerwanie, jak przez miesiąc, i dopiero potem po przerwie jednego miesiąca znówu
nastąpić może. Zresztą więzień i w czasie takowego zamknięcia odwiedzanym być winien przynajmniej dwa razy na dzień przez osobę od dozoru więziennego, i zatrudnianym w sposób odpowiedni.
Porów. ustawę z 1. kwietnia 1872, L. 43, D. U. P. o wykonaniu kary więziennej w odosobnieniu.
Odosobnione zamknięcie w ciemnej celi.
§. 23. Odosobnione zamknięcie w ciemnej celi nie może nieprzerwanie trwać dłużej nad dni trzy, i dopiero po upływie jednego tygodnia znowu miejsce mieć, a ze wszystkiem najwięcej dni trzydzieści w roku do- sięgać może.
Kara chłosty.
§. 24. (Kara chłosty wykonaną będzie na młodzieńcach niżej lat ośmnastu i na białogłowach, różgami, na osobach dorosłych rodzaju męskiego, kijami, i ogranicza się w ilości najwięcej do razów trzydzieści. Chłosta nie będzie użytą, jak tylko przeciw osobom, na powrót w zbrodnię zapadłym, i za uprzednim oświadczением ze strony lekarza, iż stan zdrowia winowajcy szkody ztąd nie poniesie, a wykonaną być ma podczas całego ciągu kary, nie częściej jak raz jeden i nigdy publicznie).
Cały ten paragraf zniesiony przez uchylenie całkowite chłosty; zob. wyżej przy § 19.
Wygnanie z kraju.
§. 25. Wygnanie z kraju wyrzeczonem być może tylko przeciw zbrodniarzom cudzoziemcom, i rozciągając
się musi zawsze na wszystkie kraje koronne cesarstwa austryackiego.
Bliższe postanowienia przy wykonaniu tego zaostrzenia kary więziennej podaje § 407 postęp. karnego.
Prawne skutki każdego osądzenia za zbrodnię.
§. 26. Każde osądzenie dla zbrodni pociąga za sobą z mocy ustawy skutki następujące:
W wyroku nie wymienia się wyliczonych tu w ustępach a—g prawnych skutków każdego osądzenia za zbrodnie (rozp. minister. sprawiedl. z 27. czerwca 1857, L. 14125).
a) odebranie wszystkich tak krajowych jak i zagranicznych orderów, cywilnych i wojskowych znaków zaszczytnych;
Austryackie ordery odeśla sądy do kancelaryi orderowej; zagraniczne odsyła się przez c. k. ministerstwo spraw zagranicznych rządowi zagranicznemu, któremu w razie, jeśli osoba dekorowana jest cudzoziemcem, pozostawia się dalsze zarządzenie podług statutów orderowych (dekr. nadw. z 4. sierpnia 1815, L. 1165 i z 6. paźdz. 1835, L. 86. Z. U. S.) Nadane cudzoziemcowi dekoracje austr. zwrócić należy rządowi austr., jeżeli ozdobiony nicmi postradał znaki zaszczytne na mocy wyroku sądowego (rozporz. minister. sprawiedl. z 2. lut. 1875, L. 1343). Medal cywilny i medal za waleczność, metalowy krzyż wojskowy, dawniejszy wojskowy znak odznaczenia (dystynkcji), oznaki służby wojskowej, medal pamiątkowy i znak honorowy dany w 1866. r. w Tyrolu obrońcom ojczyzny, tudiże cywilny krzyż zasługi traci się tylko przy skazaniu na więzienie ciężkie, atoli zdjąć je należy podczas kary więziennej (dekr. nadw. z 20. czerwca 1818, L. 1469, z 20. kwietnia 1827, L. 2274, z 29. lipca 1835, L. 63, Z. U. S., rozporz. minist. z 1. maja 1850, L. 185, § 6 rozporz. minist. z 20. grudnia 1850, L. 25, D. U. P. z 1851. r., rozp. z 13. listop. 1854, L. 294. D. U. P. i rozp. minist. sprawiedl. z 8. marca 1867, L. 2358).
b) utratę wszystkich tytułów publicznych, stopni i godności akademickich, tudzież odjęcie prawa odzyskania takowych lub uzyskania nowych, bez pozwolenia Cesarza;
c) wykluczenie od prowadzenia odpowiedzialnej redakcyi pism peryodycznych;
Porów. § 12 ustawy drukowej z 17. grudnia 1862. L. 6. D. U. P. z r. 1863.
d) utratę wszelkiego publicznego urzędu lub służby, włącznie urzędu nauczycielskiego, tudzież niezdolność do otrzymania takowego, lub odzyskania utraconego, bez wyraźnego zezwolenia Cesarza;
Przepisanem to jest po szczególe, względem: 1) urzędników sądowych (§§ 3 i 75 Pat. z 3. maja 1853, L. 81. D. U. P.); 2) asydentów (świadków) sądowych (§ 102 post. kar.); 3) wszystkich rządowych i na równi z nimi będących urzędników i sług (§ 7. rozp. ces. z 10. marca 1860, L. 64. D. U. P.); 4) żandarmów § 33, L. 4, ustawy z 26. lutego 1876, L. 19, D. U. P.); 5) urzędników, dozorców i robotników górniczych (§ 202 Pat. z 23. maja 1854, L. 146, D. U. P.); 6) członków izb handlowych (§ 11 ust. z 29. czerwca 1868. r. L. 85, D. U. P.); 7) strażników polnych, leśnych i łowieckich (§ 4 rozp. z 1. czerwca 1857. L. 124 i § 7 rozp. z 30. stycznia 1860. L. 28. D. U. P.); 8) urzędników, sług i robotników kolejowych na przestrzeni między Bodenbach a granicą austr. (art. 5 konwencji z 31. grudnia 1850, L. 80, D. U. P. z 1851. r.); 9) wedle art. 11 umowy zawartej między Austrią i Włochami z 23. kwietnia 1867. L. 108 D. U. P. nie wolno zarządom kolejowym po stronie drugiego państwa mieć takich urzędników, sług lub robotników, którzy dla zbrodni pospolitej osądzeni byli prawomocnie; 10) w art. XII. traktatu między Austrią a Bawarią z 16. maja 1877, Nr. 82 D. U. P. tyczącego się wybudowania od kole
smereczanskiej odnogi prowadzącej do Chebu, przyrzekł królewsko-bawarski rząd nie używać do służby kolejowej na ziemi austr. żadnych urzędników, sług lub robotników karanych dla zbrodni lub występków przeciw austro-węgierskiej monarchii popełnionych.
e) usunięcie duchownych od beneficyum i niezdolność otrzymania kiedy takowego bez wyraźnego zezwolenia Cesarza;
Jeżeli posiadacz urzędu kościelnego lub beneficyum kościelnego utraci obywatelstwo austriackie, albo jeżeli zostanie uznany za winnego czynów zbrodniczych lub takich czynów karygodnych, które pochodzą z chciwości, uwłaczają moralności, lub dają publiczne zgorszenie, naówczas zarząd wyznaniowy rządowy ma domagać się, aby go odsunięto od urzędu lub beneficyum. Przepisy powyższe odnoszą się także do duchownych, powołanych na zastępców w tychże urzędach, na tymczasowych administratorów, lub na pomocników. Jeżeli władze kościelne w stosownym przeciagu czasu nie uczynią zadosyć domaganiu się Rządu, natenczas urząd ów lub beneficyum uważa się za opróżnione w zakresie państwa (U. z 7. maja 1874, Nr. 50, D. U. P., § 8).
Przepis rzeczony obowiązuje także względem duchownych innych wyznań uznanych legalnie mocą ustawy z 20. maja 1874, L. 68. D. U. P. § 12. Dla duchownych ewangelickich obojga wyznań zdolność do urzędu parafialnego zależy przede wszystkiem od nieskazitelności moralnej (§ 34 rozp. minist. z 26. stycznia 1866 L. 15. D. U. P.)
f) utratę zdolności do sprawowania urzędu sędziowskiego, adwokatury i notaryatu, publicznego ajentowstwa, i wszelkiego zastępstwa przed władzami publicznemi;
Pod względem adwokatów przepis ten powtórnie wyrażony jest w § 34 lit. c ordynacji adwokackiej z 6. lipca
1868, L. 96. D. U. P., pod względem notaryatu w § 6 ordynacji notarialnej z 25. lipca 1871, L. 75. D. U. P. Tu należy wspomnieć także o utracie urzędu stręczyciela handlowego, czyli sensala i niezdatność nadal do piastowania tego zawodu publicznego (§ 1 i art. 84 ustawy z 4. kwietnia 1875, L. 68. D. U. P.)
g) odjęcie wszelkich na przepisach pensyjnych uzasadnionych pensji, prowizyj, zasiłków na wychowanie, lub innych poborów, równie jak wszelkich darów łaski.
Względem płacy pensyjnej (emerytalnej) dla wojskowych zarządza ustawa z 27. grudnia 1875, L. 158, D. U. P., że cały czas kary więziennej nad sześć miesięcy wymierzonej wyłącza się od policzenia (go) przy wymierzeniu emerytury, tudzież że emerytowi wojskowemu odjętą zostanie emerytura w razie osądzenia go dla zbrodni, jeżeli takowe z mocy ustawy pociąga za sobą utratę pensyi, nareszcie, że w razie wydalenia takiego emeryta ze służby cywilnej na skutek osądzenia karno-sądowego pociągającego za sobą z mocy ustawy odjęcie emerytury, nie ma miejsca przywrócenie mu dawnej wojskowej pensyi lub prowizyj.
Zasiłek inwalidów wojskowych, i połączona z medalem waleczności płaca, jak też inne pobory inwalidów lub wysłużonych żołnierzy z fundacyi czy to publicznej czy prywatnej przepadają tylko w razie osądzenia winowajcy na karę ciężkiego więzienia (minist. rozp. z 30. czerwca 1853, L. 124, z 13. listop. 1854, L. 294 i § 106, ustawy z 27. grudnia 1875, L. 158. D. U. P.)
Prócz tego utrzymane zostają w swej mocy te postanowienia przepisów cywilnych, politycznych i kościelnych, które do skazania za zbrodnię przywiązują dalsze jeszcze skutki szkodliwe.
Takie prawne skutki wymieniają: §§ 29, 56, 68, 109, 115, 176, 191, 254, 281, 393, 540, 541, 543, 592, 768, 769, 770, 782
1210 kod. cyw.; §§ 120, 170, postęp. kar. §§ 215, 217, 218, 263 Galicyj. Ust. sąd.; §§ 296, 695, kod. kar. skarb. — Osądzenie dla zbrodni pociąga jeszcze za sobą: 1) utratę prawa wybierania i obieralności przy wyborach do izby poselskiej w radzie państwa i przy wyborze prawyborców (Ust. z 2. kwietnia 1873, L. 40. D. U. P. § 20, L. 4; 2) utratę prawa wybierania i obieralności do sejmu krajowego (Pat. z 26. lut. 1861, L. 20, D. U. P.); 3) utratę prawa wybierania i obieralności do reprezentacji gminnej (art. IX. Ust. z 5. marca 1862, L. 18. D. U. P.); 4) niezdolność do handlu domokrążnego (§ 3 Pat. z 4. września 1852, L. 252, D. U. P.); 5) utratę upoważnienia do hurtownej sprzedaży tytoniu i stempli (dekr. nad. z 23. paźdz. 1838, L. 42792) 6) za wydarzone przekupienie utratę prawa do zawierania z rządem kontraktów (dekr. nadw. z 1. grudnia 1847, L. 1101. Z. U. S.); 7) utratę prawa wybierania i obieralności do izb handlowych (§ 7 Ust. z 29. czerwca 1868, L. 85. D. U. P.); 8) odjęcie prawa do uczęszczania na giełdę (Ust. z 1. kwietnia 1875. L. 67, D. U. P. § 5); 9) utratę prawa uzyskania kredytu ceł przywozowych w razie osądzenia dla zbrodni z chęci zysku pochodzącej; 10) doraźne oddalenie urzędnika, dozorcy lub robotnika w kopalniach (§ 202 ust. z 23. maja 1854, L. 146); 11) wykluczenie od wykonywania czy to samodzielnie czy też przez zastępcę professyi, gdyby zdawało się rzeczą niebezpieczną dozwolić wykonywania profesyi po odbytej karze (§§ 7, 18, 58 Pat. z 20. grudnia 1859, L. 227. D. U. P.); § 12) rozwiązanie stosunku służbowego i nauki rzemieślniczej pomiędzy właścicielem zakładu przemysłowego, pomocnikami jego i terminatorami (tamże §§ 78, 96); 13) utrata prawa utrzymywania terminatorów małoletnich (§ 89 tamże); 14) wyłączenie od prawa głosowania w spółkach przemysłowych (§ 120 tamże); 15) wyłączenie od konsensu do uprawy tytoniu (§ 2 rozpor. z 27. marca 1860. L. 72. D. U. P.); 16) wykluczenie żeglarza z szerszego obrębu pobrzeża morskiego (art. II, rozp. minist. z 29. lipca 1863. L. 69. D. U. P.); 17) dla pospolitych zbrodni lub wykroczeń (występków) prawomocnie osądzonych nie wolno używać na przestrzeniach kolejowych wymienionych w międzynarodowym układzie z Bawarią i Szwajcarią z 5. sierpnia 1865, L. 138. D. U. P. (w § 13); 18) nie może korzystać z prawa wstąpienia do wojska jako ochotnik, kto na skutek osądzenia karno-sądowego nie zostaje w pełnym używaniu praw cywilnych (§ 20 ust. z 5. grudnia 1868, L. 151. D. U. P.); 19) nie dopuszcza się ugodnego postępowania (kupieckiego akordu) w upadłościach kupieckich, jeśli dłużnik krédalny obwiniony jest o zbrodnię z chęci zysku, dopóki nie nastąpi uwolnienie od oskarżenia (§ 208 ust. krédalnej z 25. grudnia 1868, L. 1. D. U. P. z 1869. r.), a zawarta już nawet taka ugoda staje się nieważną, jeśli dłużnik krédalny uznany zostanie winnym w myśl § 199 lit. f oszustwa w upadłości (§§ 234, 241 tamże); 20) niezdolność do urzędowania jako przysięgły dla tego, kto jest pod śledztwem karno-sądowem, pod oskarżeniem lub odbywa karę, następnie kto w skutek skazania przez sąd karny gwoli ustawom wyłączony jest od wybieralności do zastępstwa gminy, dopóki to wyłączenie trwa (§ 2 u. z 23. maja 1873, Nr. 121. D. U. P.); 21) wydalenie z urzędu nauczycielskiego przy szkołach ludowych, jeżeli winny utracił obieralność do reprezentacji gminnej (§ 48 ustawy z 14. maja 1869. L. 61. D. U. P.); 22) odebranie praw wybierania i obieralności do sądów przemysłowych i utrata urzędu sędziowskiego w sądach przemysłowych w razie wyżej pod 20. przewidzianym co do sędziów przysięgłych (§§ 9 i 26 ust. z 14. maja 1869, L. 63, D. U. P.); 23) podług l. b. § 28 czeskiej ustawy łowieckiej z 1. czerwca 1866, L. 69. D. U. K. osobom osądzonym dla zbrodni naruszających bezpieczeństwo osób lub własności karty myśliwskiej nie wolno dawać przez 10 lat po odbytej karze.
Prawidła §. 26 i powołanych przy nim ustaw i rozporządzeń, tudzież postanowienia paragrafu 27 radikalnej doznały zmiany skutkiem (noweli) ustawy z 15. listop. 1867. L. 131. D. U. P. stanowiącej w:
§. 5. Odtąd (?) żadne osądzenie karnosądowe nie pociąga za sobą dla osądzonych ani utraty ani ścieśnienia zdolności cywilnej do działania prawnego czyli do czynności prawnych; uchyla się zatem przepis lit. b. §. 27. i odnośnie postanowienia kodexu cywilnego (§§. 61, 574, 868); przepisy zaś zawarte w §§. 191, 254, 281 k. c. zmienia się w tem, że pytanie, ażali osądzenie karne pociągnąć ma za sobą dla osądzonego utratę opieki lub kurateli sądowej lub też niezdolność do objęcia takiego urzędowania, rozwiąże podług zdania swego w każdym pojedynczym wypadku sąd opiekuńczy lub kuratelarny.
§. 6. Od dnia ogłoszenia tej ustawy tylko osądzenie dla zbrodni (w ogólności?) i osądzenie dla przestępstwa kradzieży, przeniewierstwa, oszustwa, tudzież dla uczestnictwa w kradzieżach i przeniewierzeniach stanowiącego przestępstwo (§§. 460, 461, 463 i 464 k. k.) pociąga za sobą wyrażone w pow. ustawie karnej z 27. maja 1852. jakoteż i w innych przepisach prawne skutki utraty szlachectwa, orderów, znaków zaszczytnych, tytułów publicznych, stopni i godności akademickich, wszelkiego publicznego, rządowego, krajobowego lub gminnego urzędu lub służby, adwokatury, notaryatu, publicznego ajetostwa, i wszelkiego zastępstwa przed władzami publicznemi, współudziału w reprezentacych gminnych lub innych zgromadzeniach powołanych do zawiadywania sprawami publicznemi, odjęcia wszelkiej pensyi, prowizyi, zasiłku na wychowanie lub innych poborów.
Niezdolność do uzyskania pomienionych praw
i zaszczytów kończy się z wycierpieniem kary przy osądzeniu dla zbrodni: 1) z §. 58 lit. b. i c. k. k. i z art. I. ustawy z 17. grudnia 1862. L. 8. D. U. P. z 1863. r.; 2) z §§. 60, i 61 k. k. o ile czynności takie nie odnoszą się do przypadków §. 58 lit. a. objętych, z rozpor. minist. z 27. kwietn. 1854. L. 107. D. U. P.; 3) z §. 65 k. k. o ile ta zbrodnia nie dotyczy osoby cesarskiej, tudzież z art. II. ustawy z 17. grudnia 1862; 4) z §. 66 k. k.; 5) z §§. 68, 69, 73 i 81 k. k. o ile wymienione tamże zbrodnie polegają na pobudkach politycznych; 6) z §§. 76, 78 i 80; 7) z ustępu 2. §. 143 i z ustępu 2. §. 157; 8) z §§. 158, 163 i 165; 9) z §§. 212, 214, 217, o ile skreślona w nich pomoc dana zbrodniarzom miała miejsce co do zbrodni powyżej od 1. do 8. przytoczonych; 10) z §. 220 k. k. Co się zaś tyczy innych skutków szkodliwych, które prócz głównych kar i zaostrzenia ich, i oprócz przepadłej w myśl ustawy drukowej z 17. grudnia 1862. L. 6. D. U. P. z 1863. r. kaucyi złączone są z orzeczeniem karnem już z mocy ustaw karnych i innych prawnych przepisów, których zatem sędzia wyraźnie ustanowić nie potrzebuje, te już nie mają miejsca przy wyliczonych powyżej zbrodniach, wykroczeniach (występkach) i przestępstwach z wyjątkiem wy- padków mieszczących się w §§. 460, 461, 463 i 464 k. k.
W razie osądzenia dla innych w drugim ustępie §. 6. niewyliczonych zbrodni ustaje niezdolność do uzyskania wspomnionych w pierwszym ustępie tegoż paragrafu praw i zaszczytów, a nadto ustają także wszystkie inne w trzecim ustępie tego paragrafu nadmienione skutki szkodliwe z upływem dziesięciu lat, jeżeli winowajca skazany był na pięcioletnie przynajmniej więzienie, w innym razie z upływem pięciu lat, przy osądzeniu zaś dla przestępstwa z §§ 460, 461 i 464 k. k. po upływie trzech lat po skończeniu kary.
§. 7. Uchylone są zatem wszelkie ustawy i rozporządzenia, mocą których niezdolność do uzyskania naznaczonych w paragrafie poprzedzającym zaszczytów i uprawnień wraz z innymi jeszcze szkodliwymi skutkami trwała dotąd dożywotnie, co miało miejsce nawet przy osądzeniu dla innych w powyższym paragrafie nie przytoczonych karygodnych czynności, a nawet po wyrokach, orzeczeniach i uchwałach załatwiających postępowanie karne bez uznania winnym oskarżonego.
§. 8. Wymienione w §. 6. zaszczyty i prawa przepadające według tegoż przepisu skutkiem osądzenia karñosądowego nie odzyskuje się ani przez odcierpienie kary ani przez upływ czasu tamże określonego.
§. 9. Postanowienia w §§ 1. do 8. włącznie zawarte mają wsteczną moc obowiązującą także pod względem czynów karygodnych przedtem popełnionych, jakotęż pod względem dawniej zapadłych wyroków i uchwał, jeżeli ich dotąd nie wykonano w zupełności lub jeśli jeszcze trwają połączone z niemi skutki szkodliwe.
§. 10. d. Z poczynającą tedy mocą obowiązującą ustawy niniejszej, ustają całkiem skutki szkodliwe złączone podług dotychczasowych przepisów z wydanymi dawniej dla załatwienia procesu karnego wyrokami, orzeczeniami lub uchwałami bez uznania poszlakowanego winnym; skutki zaś prawne wydanego przedtem osądzenia na karę o tyle ustać mają, o ile według obecnej ustawy albo nie wynikają z osądzenia, albo też gasną po upływie terminu w §. 6. nazначенego; wreszcie
e) postanowienia o utracie wymienionych w §§. 6. i 8. praw i zaszczytów, a podobnież i prawidła o ustanowienie niezdolności do uzyskania takowych stosują się także do wyroków karnosądowych przedtem wydanych.
§. II. Gdyby ktoś chciał wyjednać sobie świadectwo urzędowe o ustanowieniu pomienionych w §. 10. lit. d. szkodliwych skutków i wyrażonej tamże pod lit. e niezdolności wolno mu zgłosić się o wydanie poświadczenia do sądu, który zawyrokował w pierwszej instancji lub w razie nieistnienia już tej władzy — do sądu, który zajął jej miejsce, a w razie odmowy do sądu wyższego i najwyższego udać się może.
§. 12. Postanowienia wyborczych ordynacji krajowych i fundamentalnej ustawy konstytucyjnej zawierające przepisy o prawie wybierania i obieralności tudzież o utracie tych praw politycznych w niczem się nie zmieniają mocą ustawy niniejszej, a zmiana pod tym względem zastrzeżoną zostaje w drodze konstytucyjnej.
Dokończenie §. 26: Regulacja przepisów co do
oddania zbrodniarzy po odcierpieniu kary pod dozór policyi, tudzież postanowienie, jak dalece sądy przytem wpływ swój wywierać mają, zastrzega się późniejszym zarządzeniom.
Tem zarządzeniem oddzielnem jest ustawa z 19. maja 1873. L. 108. D. U. P. podająca policyjno-karne przepisy w celu poskromienia próżniactwa i włóczęgostwa.
Prawne skutki kary śmierci i ciężkiego więzienia.
§. 27. Nadto zaś pociągają za sobą w szczególności wyroki karne, skazujące zbrodniarza na karę śmierci, lub więzienia ciężkiego, wedle ustawy następujące jeszcze skutki:
a) Jeżeli zbrodniarz jest stanu szlacheckiego, w wyroku karnym dołożonem być ma, że traci szlachectwo. Ta utrata jednak dotyka tylko jego samego, przetoż nie rozciąga się ani do małżonki jego, ani do dzieci, przed wyrokiem takowym spłodzonych.
Ustęp pod lit. b. uchylony został na mocy §. 5. zwyź przytoczonej ustawy z 15. listop. 1867. L. 131. D. U. P.
Osobne postanowienia co do zbrodni przez plama drukowe.
§. 28. (Paragraf ten zniesionym został przez §. 34. u. drukowej z 17. grud. 1862. Nr. 6 D. U. P. n. 1863).
§. 29. (Także i ten paragraf został zniesionym przez §. 34. u. drukowej z 17. grud. 1862. Nr. 6. D. U. P. n. 1863).
Ustawa karna.
Postanowienia względem utraty profesji, patentu okrętowego i uprawnienia do prowadzenia statku kabotażowego.
§ 30. Utrata profesji nie jest skutkiem, już z samej ustawy ze zbrodni wypływającym, nie może więc wyrokiem karnym być orzeczona. Atolijż, jeżeli dla zbrodni skazany posiada profesję, winien sąd karny po ogłoszonym wyroku akta zakomunikować tej władzy, której służy prawo nadawania profesji takowej. W razie, gdyby władzy tej zdawało się rzeczą niebezpieczną, dozwolić zbrodniarzowi wykonywania profesji po odbytej karze, winna takowa zarządzić odebranie profesji z zachowaniem przepisów istniejących.
W razie gdyby w późniejszym czasie wyszedł na jaw powód, któryby wyłączał profesjonistę lub jego zastępcę, od nadania mu profesji (zob. 11. przy przedostatnim ustępie § 26.), może mu władza zakazać wykonywania profesji, a względnie odebrać mu konsens lub kartę przemysłową (§. 60. pat. z 20. grudnia 1859. L. 277 D. U. P.).
Wyjątkowo sąd karny wyrokiem orzec może utratę profesji w razie §. 3. ustawy drukowej z 17. grudnia 1862. D. U. P. z r. 1863.
Postępowanie to także i wtedy nastąpić ma, jeżeli skazany posiadał patent okrętowy albo prawo do prowadzenia statku kabotażowego. W takowym razie należy zasądzenie co do utraty prawa takowego, do morskiej władzy centralnej.
Prawo do korzystania z szerszego na mocy rozp. minist. z 29. lipca 1863. l. 69. obrębu żeglugi morskiej pobrzeżnej utraca się już skutkiem osądzenia dla zbrodni (art II. lit. b. tamże).
Ograniczenie kary do zbrodniarza.
§. 31. Jak karygodność, tak też i sama kara nikogo innego dotknąć nie może, jak tylko zbrodniarza.
Ograniczenie samowolności sędziego w wymierzeniu kary.
§. 32. Kara musi ściśle wedle ustawy być wyrzeczoną, zatem ani ostrzej ani łagodniej wymierzoną, jak przepisuje ustawa wedle wykazującego się stanu tak zbrodni, jak zbrodniarza.
§. 33. W powszechności (§§. 52. 54. i 55.) nie może też żaden rodzaj kary na zbrodniarza być orzeczonym, jak tylko, który przez niniejszą ustawę wyznaczonym jest. Nie mniej też nie może kara zasłużona zniesioną być przez ugodzenie się zbrodniarza z poszkodowanym (§§. 187. i 188).
O zbiegu więcej zbrodni;
§. 34. Jeżeli zbrodniarz popełnił więcej zbrodni, będących przedmiotem tego samego dochodzenia i osądzenia, wówczas ukaranym być winien wedle tej zbrodni, na którą surowsza kara jest ustanowiona, wszakże ze względu i na zbrodnie inne.
Jeżeli w czynie popełnionym mieści się kilka ustawą karną zabronionych naruszeń prawa, które razem wzięwszy nie są wymagane do istoty jednej zbrodni ani nie pociągają za sobą wyższego tylko stopnia kary, zachodzi zbieg więcej zbrodni, skoro oprócz znamion stanowiących pewną zbrodnię jeszcze okażą się znamiona drugiej zbrodni nie zawarte w pojęciu pierwszej. (Orzeczenie sądu kasacyj. z 18. marca 1875. L. 2634. Nr. 53).
lub zbrodni z wykroczeniami lub przestępstwami.
§. 35. Przepis ten zachowanym być musi także i w przypadku zbiegu zbrodni z wykroczeniami lub przestępstwami.
Postanowienia osobne, w §§. 28 i 29 wyszczególnione, mają w przypadku zbiegu więcej zbrodni albo zbrodni z wykroczeniami lub przestępstwami, oprócz innej kary, prawem przepisanej, nawet i wtenczas być zastosowane, gdyby przez treść pisma drukowego jedna tylko z karygodnych czynności zbiegających się popełnioną została. — Niemniej i w tym razie, gdyby tylko na jedną z tych karygodnych czynności zbiegających się, w tej lub innej ustawie postanowioną była kara pieniężna, lub która z kar, w §. 240 lit. b) i c), oznaczonych, orzeczoną być ma na winowajcę zawsze oprócz innej kary prawnej, także i ta kara osobna.
Por. §§. 57, 58, 263, 264 i 265 p. k.
Gdy czyn karygodny należący do sądów cywilnych, zejdzie się z czynem karygodnym, który należy do sądów wojskowych, natenczas postępowanie, które sądy wojskowe z powodu ostatniego czynu przeprowadzić mają, winno nastąpić przed postępowaniem należącym do sądu cywilnego, jeżeli zbrodnia spełniona pod jurysdykcją sądu cywilnego nie jest zagrożona karą śmierci lub dożywotniego więzienia, czyn zaś, który mają sądzić sądy wojskowe, mniejszą karą jest zagrożony. Jeżeli sądy karne, tak cywilny jak i wojskowy uznają obżalowanego winnym czynu karygodnego, natenczas ten z tych dwóch sądów karnych, który później wyrok wydaje, winien przy wymiarze kary uwzględnić karę, na którą winny był zasądzony poprzednim wyrokiem. Ta kara ma być wykonana pierwnej, która
pierwej zawyrokowana została. (U. z 23. maja 1871. N. 45. D. U. P. §. 10. i z 20. maja 1869. Nr. 78. D. U. P. §. 5.).
O zbiegu karygodnej czynności podpadającej pod ustawę o odpowiedzialności ministrów z innym czynem podlegającym pow. ustawie karnej, zob. §. 23 ustawy z 25. lipca 1867, L. 101 D. U. P.
Przepis paragrafu 35 odnosi się tylko do przestępstw umieszczonych w powsz. ustawie karnej lub też w innej ustawie nie naznaczającej atoli władzy do skarcenia przestępstwa tego powołanej (rozp. minister. sprawiedl. z 24. stycznia i 16. sierpnia 1855, L. 25523 i 16537). Zgodnie z tą zasadą zarządziły rozp. minist. sprawiedl. z 11. listop. 1870, L. 13189 i minister. spr. wewnętr. z 17. październ. 1870, L. 12083, że czyny i opuszczenia naruszające regulamin ruchu na kolei żelaznej (rozdział drugi patentu z 16. listopada 1851, L. 1, D. U. P. z 1852 r.) wtedy tylko podlegają sądom, jeśli postanowienia pow. ustawy karnej do nich mają zastosowanie, a zatem jeśli przestępstwo podlega prawidłom pow. ustawy karnej.
Przed sądy karne należą w szczególności przestąpienia przepisów o wyrobie, handlu i posiadaniu broni i amunicji, tudzież o noszeniu broni (pat. z 24. paźdz. 1852-L. 223, D. U. P.)
O zbrodniach popełnionych przez poddanych za granicą.
§. 36. Poddany cesarstwa austryackiego popełniwszy zbrodnię za granicą, w krajach tutejszych ujęty, nigdy nie będzie wydanym za granicę, lecz bez względu na ustawy kraju, gdzie zbrodnię popełnił, postępować się będzie z nim podług tejże karnej ustawy.
Jeżeli jednak za ten czyn już za granicą był ukarany, wliczoną mu być winna kara odcierpiana do kary, mającej być wyrzeczoną podług niniejszej karnej ustawy.
W żadnym przypadku nie będą wykonywane w krajach tutejszych wyroki zagranicznych władz karnych.
W stosunku do Węgier. Obwieszczono rozporządzenie ministerstwa sprawiedliwości z 8. sierpnia 1864, L. 1359 prezydentowi między niem a byłą królewską kancelarią nadworną układ, mocą którego pod warunkiem zupełnej wzajemności obywateli krajów reprezentowanych w radzie państwa za popełniony na Węgrzech czyn karygodny mieli być wydani właściwemu sądowi karnemu węgierskiemu. Odkąd jednak zaszła zmiana w prawnopolitycznych stosunkach krajów korony węgierskiej zdarzało się kilkakrotnie, że królewsko-węgierskie sądy odmawiały, zasłaniając się powagą wskrzeszonych dawniejszych ustaw węgierskich, wydania węgierskich krajowców za popełnione w Przedlitawii zbrodnie; węgierski zaś minister sprawiedliwości oświadczył w tej mierze, że układ przytoczony z powodów formalnych nie ma już mocy obowiązującej dla węgierskich sądów karnych. Ze stanowiska wzajemności zatem układ powyższy uległ tej zmianie, że odtąd i austryackich krajowców za popełnione na ziemi węgierskiej czyny karygodne nie należy wydawać karzącym sądom węgierskim, lecz postąpić z nimi w sądach austriackich wedle powszechnej ustawy karnej (rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 6. października 1869, L. 12131).
W jednym wypadku król węgierski minister sprawiedliwości oświadczył, że zawarty pomiędzy c. k. ministrem sprawiedliwości a byłą królewską kancelarią nadworną układ ogłoszony rozporządzeniem ministra sprawiedliwości z 8. sierpnia 1864, L. 1359, zupełnie został uchylony, ale mimo to sądy węgierskie na zasadzie wzajemności i nadal wydawać będą winowajców skazanych lub ściganych przez austriackie sądy z powodu zbrodni lub wykroczeń (występków) nie na ziemi węgierskiej popełnionych, o ile oni nie są krajowcami węgierskimi; wydanie zaś dla czynów karygodnych, stanowiących tylko przestępstwo, zgoda nie ma miejsca, co przy powołaniu rozporządzenia ministra sprawiedliwości z 6. października 1869, L. 12131 podaje się do wiadomości z dodaniem, że odtąd przy powzięciu uchwał i układaniu wniosków w myśl §. 59 postępowania karnego tak samo się postąpi, dopóki wzajemna pomoc prawna w stosunku do Węgier nie zostanie mocą układu stanowczo zastrzeżoną (rozp. minist. spr. z 26. maja 1875, L. 6742). Z powodu zasłego przypadku przypomina się niniejszym, że krajowców korony węgierskiej za czyny karygodne poza obrębem austr. węgierskiego państwa popełnione przytrzymanych w Przedlitawii nie należy wydawać władzy zagranicznej, z uwagi, że obywatelstwo austryackie i węgierskie stanowią jednolitą przynależność państwową zgodnie z międzynarodowym jednolitem stanowiskiem monarchii austr. określonym w ustawie z 21. grudnia 1867, L. 146, D. U P., a mianowicie w §. 1, lit. a względem spraw wszystkim krajom monarchii spólnych. W takich razach wypada zarządzić w myśl §. 59 postęp. karnego porozumienie się z król. węg. sądem miejsca urodzenia, na podstawie układu z król. węg. minister. sprawiedliwości, ogłoszonego rozp. minist. sprawiedl. z 26. maja 1875, L. 6742, jeżeli zachodzi zbrodnia lub wykroczenie (występek). (Rp.m.s.z 28. stycz. 1877. L. 966.).
Poddani austryaccy za popełnioną na Wołoszczyźnie zbrodnię, odsyłają się po przeprowadzonym tamże śledztwie wraz z aktami do sądów austr. w celu dalszego postąpienia (rozp. minist. sprawiedl. z 9. listopada 1855, L. 22386).
Konsulaty austr. w Turcji mają obowiązek przy zbrodniach i wykroczeniach (występkach) poddanych austryackich akta śledztwa wedle okoliczności wraz z obwinionym odstąpić do dalszego postąpienia temu sądowi austr., który w tym razie podług osobistych i rodzinnych stosunków jest właściwym (rozp. ministerst. sprawiedl. z 17. grudnia 1863, L. 11230). Jurysdykcja karna austro-węgierskich sądów konsularnych w Egipcie urządzoną jest na mocy ces. rozporz. z 18. grudnia 1875, L. 153, D. U. P.
Art. II. traktatu zawartego d. 20. września 1870, Nr. 74. D. U. P. n. 1871 z Stanami Zjednoczonymi Ameryki względem uregulowania obywatelstwa poddanych obu stron przenoszących się z monarchii austryacko-węgierskiej do Stanów Zjednoczonych Ameryki i z tychże do monarchii austryacko-węgierskiej, postanawia, że naturalizowany poddany jednej
strony, powróciwszy na terytorium drugiej strony, ulega śledztwu i karze za czyn, według ustaw swojej pierwotnej ojczyzny karygodny, a przed wychodźstwem popełniony, jeżeli według odnośnych ustaw jego pierwotnej ojczyzny nie nastąpiło przedawnienie lub jeżeli z innych przyczyn kara miejsca mieć nie może.
Poddanych austro-węgierskich za zbrodnię w Chinach przeciw poddanemu chińskiemu popełnioną, uwieźi urzędnik konsularny i ukarze ich podług ustaw austro-węgierskich (umowa międzynarodowa z 2. września 1869, L. 58, D. U. P. z 1872 roku, art. XXXIX).
Austro-węg. poddani dopuszczający się w Japonii zbrodni przeciw japońskiemu lub obecnemu poddanemu, odstawiają się do c. k. urzędnika konsularnego, który ich podług swoich ustaw krajowych pociągnie do odpowiedzialności. Japońskich poddanych za popełniony przeciw obywatelowi austro-węgierskiemu czyn zbrodniczy, stawić należy przed władze japońskie do skarcenia podług ustaw japońskich (art. VI. umowy z 18. października 1869, L. 128, D. U. P. z 1872).
Zagraniczne wyroki karne są u nas bezskuteczne także pod względem nakazanego w nich zwrotu kosztów (rozp. minister. sprawiedl. z 16. maja 1855, L. 5589 i z 13. maja 1860, L. 6437); dla tego nie mają miejsca ani pobór ani ściąganie orzeczonych w karnym wyroku zagranicznym kosztów postępowania i wykonania karnego; c. k. sądy na tego rodzaju odezwę władz obcokrajowych żadnej pomocy prawnej dawać i od wszelkiego współudziału w takich sprawach powstrzymać się mają (rozp. minister. sprawiedl. z 3. czerwca 1877, L. 7099). Zgodnie z powyższą zasadą stanowi protokół dodatkowy z 3. lut. 1868, N. 19. D. U. P. do międzynarodowego regulaminu portu i żeglugi na jeziorze Bodeńskim, że w razie, gdyby obwiniony o przestąpienie tego regulaminu obywatel innego państwa uszedł przed spełnieniem orzeczenia karnego, przestąpienie na żądanie władzy orzekającej w rodzinnym kraju obwinionego podług tam obowiązujących ustaw krajowych dochodzonem i ukaranem zostanie.
Pod względem austr. urzędników i sług kolejowych żo-
stających za granicą — zob. umowy międzynarodowe przy nastę-
pnym §. 37.
Wspomnieć jeszcze trzeba o umowach z Bawarią (dekr.
nadw. z 14. maja 1844, L. 806, Z. U. S.), z Prusami (dekr.
nadw. z 8. lutego 1848, L. 1117, Z. U. S.), z Saksonią (dekl.
minister. z 30. lipca 1852, L. 171, D. U. P.) zawartych dla za-
pobieżenia szkodom w lasach, w łowieictwie, rybołostwie i w po-
lach na pograniczu; mocą których to układów rządy kontraktu-
jące zobowiązaly się poddanych swoich popełniających na obcej
ziemi takie czyny karygodne pociągać do odpowiedzi podług
tych ustaw i karać ich taksamo, jakby czyn karygodny we
własnym państwie był popełniony.
O zbrodniach, popełnionych przez cudzych a) w krajach tu-
tejszych;
§. 37. Także i na cudzoziemca, w austryackiem
państwie zbrodnię pełniącego, wyrok jedynie podług
niniejszej ustawy będzie wydanym (§. 41).
Okręt austr. na morzu uważa się za część austryackiego
państwa (art. II, § 30. Editto politico z 25. kwietnia 1774. i po-
stanowienie ces. z 25. czerwca 1826. L. 2215. Z. U. S.). Poddani
Persyi stoją w Austrii w sprawach karnych na równi z pod-
danymi narodów najwięcej uprzywilejowanych (art. 12. traktatu
handlowego z 17. maja 1857. L. 74. D. U. P. z 1858). Królewsko
sascy urzędnicy, słudzy i robotnicy w dworcu kolejowym w Bo-
denbach i na przestrzeni kolejowej aż do granicy krajowej,
tudzież na przestrzeni kolejowej Voitersreuth aż do Chebu (Eger)
podlegają austr. ustawom i przepisom policyjnym z wyjątkiem
spowodowanych naruszeniem obowiązku służbowego nieszczęść
i uszkodzeń, tudzież zbrodni i występków samego państwa
saskiego dotyczących. (Art. 3. umowy z 31. grudnia 1850. L. 80.
D. U. P. z r. 1851, art. 13. umowy międzynarodowej z 30. listo-
pada 1864. L. 2. D. U. P. z r. 1865). — Urzędnicy, słudzy i ro-
botnicy na kolei żelaznej okalającej jezioro Bodeńskie
podlegają ustawom, jakotęż policyjnym przepisom tego państwa, w którym przebywają (art. 12. trakt. z 5. sierpnia 1865, L. 135. D. U. P.). — Mający posiadę przy austro-włoskich kolejach podlegają w sprawach służby swojej i karności wyłącznie władzom swego kraju; winni jednak przestrzegać ustaw karnych i policyjnych państwa, w którym mieszkają, podlegając władzom jego sądowym (art. 28. lit. f., układu z 23. kwietnia 1867. L. 106 D. U. P.). Urzędnicy ruchu kolejowego na kolejkach z Landshut do Szwadowic i z Wildenberg do Glatz, tudzież na przestrzeniach kolejowych z Landau na Eisenstein do Pilzna, potem z Passawy na Kunzwart do Strakonic podlegają bez względu na miejsce zamieszkania swego w sprawach karności tej władzy, która ich mianowała; pod każdym zaś innym względem podlegają ustawom i władzom tego państwa, w którym jest ich siedziba (art 12 umowy z 5. sierpnia 1867. L. 128. D. U. P., tudzież §§ 17. 25. 26. traktatu z 30. marca 1873. L. 107. D. U. P.). — Takie same postanowienia mieszczą się w art. IX. traktatu z Niemcami z 2. marca 1877. Nr. 22. D. U. P. tyczącego się wybudowania kolei łączącej Chotzen na Halbstadt i Friedland z miejscowością Altwasser, następnie w art. XII. traktatu z Bawarią z 16. maja 1877. L. 82. D. U. P. tyczącego się wybudowania od kolei smereczanskiej odnogi prowadzącej do Chebu.
Pod względem urzędników konsularnych niektórych państw przytoczyć wypada następujące prawidła szczegółowe:
Traktat z 11. grudnia 1866. L. 167. D. U. P. zawarty z Francją stanowi w art. 2: Konsulom jeneralnym, konsulom, zastępcom konsulów (vicekonsulom) i ich kanclerzom będącym obywatelami Francji, służy prawo nietykalności (Immunität) osobistej, wyjawszyszy gdyby się dopuścili czynu w ustawodawstwie krajowem za zbrodnię poczytanego. Art. 3. W razie zachodzącej przeszkody, nieobecności lub śmierci konsula jeneralnego, konsula lub wicekonsula dopuszcza się elewów, kanclerzy i sekretarzy, których władzom właściwym przedstawiono w tym charakterze urzędowym, do pełnienia funkcji konsularnych a w tym przeciągu czasu używają ci zastępcy wszystkich praw i przywilejów mocą konwencji przyznanych. Art. 7. Jeneralni konsulowie i konsulowie mogą za potwierdzeniem rządu swego mianować wicekonsulów i ajentów konsularnych po miastach, portach i miejscowoścach swego obrębu konsularnego. Ci wicekonsulowie i ajenci konsularni korzystają także z praw i przywilejów niniejszą konwencją ustanowionych. Atoli wicekonsulom nie będącym obywatelami państwa, które ich mianowało i agentom konsularnym nie służy nietykalność i prawa w art. 2. ustanowione.
Konwencja konsularna z 11. lipca 1870. (Nr. 116. D. U. P. n. 1871.) pomiędzy monarchią austriacko-węgierską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki północnej, przepisuje:
**Art. II.** Konsulowie jeneralni, konsulowie, wicekonsulowie i ajenci konsularni, ich kanclerze i urzędnicy konsularni, jeżeli są obywatelami państwa, onychże mianującego... nadto osoby ich są nietykalne, wyjawyszy w razie dopuszczenia się czynów, ustawami kraju, w którym rezydują, za zbrodnię uznanych. **Art. VI.** W razie niemożności pełnienia służby, nieobecności lub śmierci konsulów jeneralnych, konsulów lub wicekonsulów, elewi konsularni, kanclerze, i sekretarze, którzy już pierwej w spomnionym przymiocie odpowiednim władzom w monarchii austriacko-węgierskiej lub w Stanach Zjednoczonych byli przedstawieni, bez przeszkody do pełnienia czynności konsularnych będą przypuszczeni i w ciągu tego czasu używać mają swobód i przywilejów, konwencją niniejszą im nadanych. **Art. VII.** Konsulowie jeneralni i konsulowie mogą mianować wicekonsulów i ajentów konsularnych w miastach, portach i osadach swego okręgu konsularnego z zastrzeżeniem zatwierdzenia ze strony rządu tego kraju, w którym rezydują. Wicekonsulowie ci i ajenci konsularni.... przywilejów i swobód konwencją niniejszą określonych, będą używać. Tym jednak wicekonsulom i ajentom konsularnym, którzy nie są poddanymi mianującego ich państwa, swobody i nietykalności, artykułem II. postanowione, nie będą przyzwolone.
Konwencja konsularna z królestwem Portugalskim z 9. stycznia 1873. N. 135. D.U.P. n. 1874. przepisuje: **Art II.** Konsulom głównym, konsulom, wicekonsulom lub agentom konsulatu
służy nadto prawo nietykalności, wyjawszyszy gdyby się dopuścili uczynków, w prawodawstwie karnem kraju, w którym mają siedzibę, za zbrodnię pociżytywanych. **Art. VI.** W razie przeszkody, nieobecności lub śmierci konsulów głównych, konsulów, wicekonsulów lub agentów konsulatu, elewi konsulatu, kancelerze i sekretarze, którzy poprzednio byli jako tacy przedstawieni odpowiednim władzom, będą całkowicie przypuszczeni do sprawowania tymczasowo władzy konsularnej, bez żadnej przeszkody władz miejscowych, które w każdym przypadku... dopóki ma trwać ich działalność urzędowa, zapewnią im używanie wszelkich tych praw, swobód i przywilejów, które w niniejszej konwencji są zawarowane na rzecz konsulów głównych, konsulów, wicekonsulów albo agentów konsulatu. **Art. VII.** Konsulowie główni i konsulowie należycie przez swoje rządy upoważnieni, mogą ustanawiać wicekonsulów i agentów konsulatu w rozmaitych portach, miastach lub miejscach, w okręgu ich konsulatu położonych.... pod wyraźnym warunkiem, że takowi powinni być zatwierdzeni przez rządy właściwe i otrzymywać exekwaturę.... Zresztą będą używali tych samych przywilejów i swobód, które w konwencji niniejszej są zawarowane na rzecz konsulów, z zastrzeżeniem wyjątków ustanowionych w artykule II.
Konwencja konsularna z królestwem włoskiem z 15. maja 1874. Nr. 96. D. U. P. n. 1875. przepisuje: **Art. 5.** Konsulowie główni, konsulowie, wicekonsulowie i agenci konsulatu, będący poddanymi państwa, które ich mianuje, będą używali prawa nietykalności osobistej i nie mogą być aresztowani ani więzieni chyba za czyn karygodny, który, jeżeli był popełniony w monarchii austriacko-węgierskiej, stanowi podług ustaw austriackich istotę zbrodni, albo podług ustaw węgierskich jest zagrożony ciężkimi karami, albo, który, jeżeli był popełniony we Włoszech, pociąga za sobą według ustaw włoskich karę kryminalną. **Art. 8.** W razie przeszkody, nieobecności lub śmierci konsulów głównych, konsulów, wicekonsulów, kancelerze i sekretarze, którzy poprzednio byli jako tacy przedawieni odpowiednim władzom, będą całkowicie przypuszczeni
do sprawowania tymczasowo czynności konsulowskich bez żadnej przeszkody ze strony władz miejscowych. Owszem władze te... dopóki ma trwać ich działalność tymczasowa, zapewnią im używanie wszelkich tych praw, swobód i przywilejów, które w niniejszej koncesyj są zawarowane na rzecz urzędników konsulowskich obu stron. **Art. 9.** Konsulowie głowni i konsulowie mogą mianować wicekonsulów i agentów konsulatu w miastach, portach i miejscach w obrębie ich konsulatu położonych, z zastrzeżeniem aprobaty tychże przez rząd miejscowy.... Takowi (agenci) będą używali przywilejów i swobód w konwencji niniejszej ustanowionych, z wyjątkami zawartymi w artykułach 3. i 5.
Tutaj należy zauważyć, iż urzędnikom konsularnym państwa niemieckiego artykułem 20. traktatu z 9. marca 1868. Nr. 52. D. U. P., Hiszpanii art. XXII. traktatu z 24. maja 1870. Nr. 139. D. U. P. n. 1871, Japonii art. II. traktatu z 18. paźdz. 1869. Nr. 128. D. U. P. n. 1872, Siamu art. II. traktatu z 8. maja 1871. Nr. 8. D. U. P. n. 1873, Szwecyi i Norwegii art. VI. traktatu z 3. listop. 1873. Nr. 60. D. U. P. n. 1874, królestwa hawajskiego art. XV. traktatu z 18. czerw. 1875. Nr. 87. D. U. P. n. 1876, przyznane są te same prawa, przywileje i swobody, które służą urzędnikom konsularnym reprezentującym naród, któremu się najbardziej sprzyja.
b) w zagranicy.
§. 38. Jeżeli cudzoziemiec popełnił za granicą zbrodnię zdrady głównej, ściągającej się do państwa austriackiego lub związku niemieckiego (§. 58), albo zbrodnię fałszowania publicznych papierów kredytowych lub monet austriackich, (§§. 106—121), wówczas z nim tak jak z krajowcem, wedle niniejszej ustawy postąpić należy.
Co się tyczy wzmianki o związku niemieckim, o uwagę przy §. 58. lit. c.
W traktacie celnym i handlowym między Austrią i Prusami z 19. lut. 1853. Nr. 207. D. U. P., i rp. m. z 12. paźdz. 1853. Nr. 209. D. U. P., postanowiono, że strony kontraktujące karać będą zbrodnie i wykroczenia pod względem monety lub pieniędzy papierowych strony drugiej temi samemi karami, jak zbrodnie i wykroczenia pod względem własnych monet lub pieniędzy papierowych. (Art. 19. tamże).
Następnie umówiono się w skutek zawarcia w Berlinie d. 11. kwietnia 1865. traktatu celnego i handlowego między Austrią i księstwem Lichtenstein z jednej, a państwami niemieckiego związku cłowego z drugiej strony, że poddani jednej strony kontraktującej, którzy przez podrabianie lub fałszowanie urzędowych pieczęci, znaczków pocztowych i stęplowych, papieru stęplowego, publicznych poświadczeń i uwierzytelnień, przez wiadome użycie takich podrobionych lub fałszowanych pieczęci, znaczków (marek), papieru, albo odjęcie, naruszenie lub inne zrobienie cłowego opieczeniowania towarów nieuzytecznem, — naruszają ustawy państwa należącego do związku celnego, aby przez to zmniejszyć jego dochody, jak również sprawcy i uczestnicy w tych czynnościach tak samo mają być pociągnięci do śledztwa i karani, jak gdyby tych czynów dopuszczono się przeciw ustawom własnego państwa. — Tę ugodę ogłoszono w szczególności: z Prusami i Bawarią (Rp. m. z 21. czerw. 1865. N. 37. D. U.P.), księstwem Sasko-Altenburgskim (Rp. m. z 14. lipca 1865. Nr. 52. D. U.P.), wielkim księstwem Heskiem (Rp. m. z 7. sierp. 1865. Nr. 62. D. U.P.), ks. Sasko-Wejmarskiem, Sasko-Koburg-Gotajskiem, Schwarzburg-Rudolstadt, Reuss m. l. (Rp. m. z 9. sierp. 1865. Nr. 65. D. U.P.), Schwarzburg-Sondershausen (Rp. m. z 8. wrzesn. 1865. Nr. 89. D. U.P.), Nassau (Rp. m. z 29. grud. 1865. Nr. 3. D. U.P. n. 1866.) i Badeńskiem (Rp. m. z 2. stycznia 1867. Nr. 5. D. U.P.).
§. 39. Jeżeli cudzoziemiec w zagranicy popełnił zbrodnię inną, nie zbrodnie w powyższym paragrafie
namienione, będzie wprawdzie takowy, gdy zostanie schwytanym, zawsze przytrzymanym; jednakowoż natychmiast porozumieć się należy względem wydania onegoż z rządem tego kraju, w którym zbrodnię popełnił.
§ 40. Gdyby rząd obcy odmawiał przyjęcia, wówczas ze zbrodniarzem zagranicznym postąpić należy w powszechności wedle przepisu niniejszej ustawy karnej. Jeżeliby zaś podług ustawy karnej miejsca, gdzie się czynu zbrodniczego dopuścił, postępowanie łagodniej wypadało, należy z nim postąpić wedle tejże właśnie ustawy łagodniejszej. W wyroku karnym musi jeszcze dołożonem być wygnanie po odbytej karze.
W pewnym wypadku, do którego ma zastosowanie niniejszy paragraf, sąd kasacyjny wydał orzeczenie z 8. styczn. 1875. L. 11649. Nr. 42, że karze więziennej zagrożonej w ustawie karnej państwa niemieckiego odpowiada według ustawy karnej austriackiej rodzaj kary więzienia pierwszego stopnia.
§ 41. Jeżeli pod względem wzajemnego wydawania zbrodniarzy, osobne z cudzemi państwami istnieją traktaty, nately podług takowych postępować należy.
Prawo domagania się wynagrodzenia szkody od zbrodniarza.
§ 42. Ukaranie zbrodniarza nie ubliża bynajmniej prawu tych, którzy przez zbrodnię zostali obrażeni lub uszkodzeni, i którym z tego powodu należy się zadosyćuczynienie lub wynagrodzenie od zbrodniarza, jego dziedziców lub z majątku jego
Rozdział trzeci.
O okolicznościach obciążających.
Ogólne prawidło przy ocenianiu okoliczności obciążających.
§ 43. W ogólności zbrodnia tem jest większą, im dojrzałsza rozwaga, im rozmyślniejsze przygotowanie do popełnienia zbrodni, im większa przez nią zrądzona została szkoda, lub większe z nią połączone jest niebezpieczeństwo, im mniej przeciw zbrodni użyć można ostrożności, lub więcej przez nią jest pogwałconych obowiązków.
Szczególne okoliczności obciążające.
§ 44. Szczególne okoliczności obciążające są:
a) kiedy więcej zbrodni rozmaitego gatunku jest popełnionych;
b) kiedy ta sama zbrodnia powtórzoną;
c) kiedy zbrodniarz za podobną zbrodnię już był ukaranym;
d) kiedy innych do zbrodni uwiódł;
e) kiedy był sprawcą, podżegaczem, przywódcą w zbrodni, przez więcej osób popełnionych.
§ 45. Obciążającą także okolicznością jest, kiedy obwiniony, przez zmyślanie fałszywych okoliczności, sędziego w dochodzeniu podejść usiłował.
Rozdział czwarty.
O okolicznościach łagodzących.
Powody łagodzące: a) pod względem na stan sprawcy;
§. 46. Powody łagodzące pod względem na stan osoby są:
a) kiedy sprawca nie ma jeszcze lat dwudziestu, kiedy jest na rozumie słabym, lub wychowanie jego bardzo było zaniedbanym;
b) kiedy przed popełnieniem zbrodni, prowadził życie beznaganne;
c) kiedy zbrodni się dopuścił za pobudką drugiego z bojaźni lub z posłuszeństwa;
d) kiedy w gwałtownym z zwyczajnego uczucia ludzkiego wynikłem uniesieniu umysłu, dał się uwieść do popełnienia zbrodni;
e) kiedy bardziej przez sposobność, jaką mu nada-rzyło niedbalstwo drugich, został do zbrodni znęconym, niżeli z zamiarem, poprzednio ułożonym, do tego naklonił się;
f) kiedy z przyczyny dotkliwej nędzy był do popełnienia zbrodni przywiedzionym;
g) kiedy z czynną gorliwością starał się zrządzoną szkodę wynagrodzić, lub dalszym złym skutkom zapobiedz;
h) kiedy mogąc łatwo umknąć lub ukrytym zostać, sam się stawił i zbrodnię wyznał;
i) kiedy innych ukrytych zbrodniarzy wydał, i do ujęcia onychże sposobność i środki podał;
k) kiedy z przyczyny przedłużonego mimo własnej winy dochodzenia, przez dłuższy czas w areszcie trzymanym był.
b) pod względem na stan uczynku.
§. 47. Okoliczności łagodzące pod względem na stan uczynku są:
a) kiedy tylko na samém usiłowaniu przestano, w miarę tego, jak usiłowanie oddalonem jeszcze było od wykonania zbrodni;
b) kiedy zbrodnia popełnioną została dobrowolnym wstrzymaniem się od wyrządzenia większej szkody, do czego sposobność była;
c) kiedy szkoda, ze zbrodni wynikła, jest małą, lub uszkodzony zupełne odzyskał wynagrodzenie albo zadosyćuczynienie.
Rozdział piąty.
O zastosowaniu obciążających i łagodzących okoliczności przy wymierzeniu kary.
Ogólne prawidło przy ocenianiu okoliczności obciążających i łagodzących.
§. 48. Na okoliczności obciążające, wtenczas tylko wzgląd mieć należy, kiedy przeciw nim nie zachodzą okoliczności łagodzące; równie też i na okoliczności łagodzące wtenczas tylko zważyć się będzie, kiedy przeciw nim nie zachodzą okoliczności obciążające. W miarę tego, czy jedne, czy drugie przeważają, nastąpić winno, albo zaostrzenie albo zmniejszenie kary.
Ograniczenie prawa zaostrzenia w ogólności.
§. 49. Przez zaostrzenie nie może ani rodzaj ustanowionej na każdą zbrodnię kary, być zmienionym, ani też ciąg kary nad czas, ustawą zakreślony, przedłużonym.
W szczególności: a) co do kary śmierci i więzienia na całe życie.
§. 50. Kara śmierci i więzienia na całe życie, nie będzie miała żadnego zaostrzenia.
Jeżeli skazany na karę więzienia na całe życie popełni zbrodnię nie zagrożoną karą śmierci, należy orzec jako karę jedno lub kilka zaostrzeń wyliczonych w §§. 19.—24. na czas krótszy lub dłuższy, stosownie do nowopopełnionej zbrodni (Rp. m. z 7. kwietnia 1860. Nr. 89. D. U. P.).
W pewnym wypadku, w którym prokuratoria rządowa zastrzegła sobie dochodzić zbrodni morderstwa przeciw osobie osądzonej dla oszustwa, a karę więzienia z powodu oszustwa wprowadzono w wykonanie wbrew postanowieniu §. 264. p. k., sąd kasacyjny orzeczeniem z 18. stycznia 1876. L. 12535. Nr. 96. uznał zawyrokowaną na oskarżonego karę śmierci z powodu morderstwa za przeciwną prawu z odwołaniem się do §. 50.
O. §. 3. u. z 13. listop. 1867. Nr. 131. D. U. P., wyżej przy §. 16.
b) co do kary doczesowego więzienia.
§. 51. Przeciwnie zaś winna kara doczesowego więzienia dla zachodzących okoliczności obciążających,
wymierzoną być na dłuższy lub najdłuższy czas jej trwania, jaki jest przez ustawę wyznaczony, która także stosownie zaostrzoną być ma jednym lub więcej zaostrzenia sposobami, w §. 19. wyszczególnionymi.
Zastosowanie powodów zwalniających. a) do kary śmierci.
§. 52. Kiedy przy zbrodni, na którą kara śmierci jest postanowiona, zachodzą okoliczności łagodzące, wówczas sędzia wyda wprawdzie wyrok, odpowiedni ustawie, atoliż oraz w dalszej mierze zachować się będzie winien wedle przepisów, co do postępowania wydanych. — Wszakże jeźliby zbrodniarz w czasie popełnienia zbrodni nie doszedł był jeszcze lat dwudziestu wieku swego, orzec należy, zamiast kary śmierci lub więzienia na całe życie, karę ciężkiego więzienia od lat dziesięciu do dwudziestu.
O. §. 341. p. k.
b) do innych przypadków.
§. 53. Co do innych przypadków stanowi się za prawidło, iż dla łagodzących okoliczności nie może ani rodzaj kary, ani czas jej trwania, ustawą przepisany, być zmienionym, lecz tylko czas kary w przeciągu, jaki ustawami jest zakreślony, może być skróconym.
O. §. 338. p. k.
Nadzwyczajne łagodzenia prawo.
§. 54. Co się tycze zbrodni, na które kara więzienia nad lat pięć nie jest postanowioną, może i więzienie na wolniejszy stopień być zmienionem, i trwanie
jego, prawem ustanowione, nawet niżej miesięcy sześciu skróconém, w tym przypadku, jeżeli zachodzi więcej, a to takich okoliczności łagodzących, po których niepłonnie spodziewać się można poprawy zbrodniarza.
Wyjątek od tego prawidła wtedy tylko ma miejsce, jeżeli przy wymierzeniu kary służy za podstawę już w ustawie dla zachodzących okoliczności obciążających naznaczony wyższy stopień kary więziennej od jednego roku do lat pięciu (n.p. przy §. 178.), gdzie już nie ma żadnej mowy o zastosowaniu §. 54. (Rp. m. z 13. czerw. 1856. L. 103. D. U. P., lit. a). — Zresztą kilkakrotnie polecono sądom jak najsurowiej, z przysługującego im prawa łagodzenia kary tylko wyjątkowo i jedynie wtedy robić użytek, jeżeli zachodzą w zupełności przepisane warunki prawne. (Rp. m. z 14. kwiet. 1853, L. 3919. i z 13. listop. 1859, L. 17803).
Zmiana kary.
§. 55. Równie też przy zbrodniach, za które kara wedle ustawy nie miałaby trwać dłużej nad lat pięć, wzgląd mieć należy na familię niewinną, a jeżeliby dla niej, z powodu dłużej trwającej kary, w zarobkowym jej stanie ważny wynikał uszczerbek, może trwanie kary, nawet i niżej miesięcy sześciu być skróconém, wszelako w ten sposób tylko, żeby dłuższe trwanie kary więzienia zastąpioném było przez jedno lub więcej zaostrzeń, w §. 19. wyszczególnionych.
W wypadkach szczególnie godnych uwzględnienia obydwa §§. 54. i 55. wolno zastosować równocześnie (Rp. m. s. z 10. marca 1860. L. 2928.).
Rozdział szósty.
O różnych gatunkach zbrodni.
Podział zbrodni.
§ 56. Zbrodnie albo zagrażają powszechnemu bezpieczeństwu wprost w związku społeczności, w urządzeniach publicznych, lub w zaufaniu publicznym, albo też naruszają bezpieczeństwo osób, majątku, wolności lub innych praw ludzi pojedynczo uważanych.
Szczególne gatunki zbrodni.
§ 57. Pod tym względem więc uważają się niżejszem za szczególne gatunki zbrodni:
1. Zdrada główna.
2. Obraza Majestatu i Członków Domu cesarskiego.
3. Zamieszanie publicznej spokojności.
4. Powstanie.
5. Rozruch.
6. Gwałt publiczny przez gwałtowne działanie przeciw zgromadzeniu jakiemu, przez rząd do rozpraw w rzeczach publicznych powołanemu, przeciw sądowi, lub przeciw innej władzy publicznej.
7. Gwałt publiczny przez gwałtowne działanie przeciw korporacyom, prawnie uznanym, albo przeciw
zgromadzeniom, odbywającym się pod spółdziałaniem lub nadzorem władzy publicznej.
8. Gwałt publiczny przez gwałtowne porwanie się lub niebezpieczne przegrażanie się na osoby rządowe, w ich sprawach urzędowych.
9. Gwałt publiczny przez gwałtowne najście cudzego dobra nieruchomego.
10. Gwałt publiczny przez złośliwe uszkodzenie cudzej własności.
11. Gwałt publiczny przez złośliwe uczynki lub opuszczenia pod okolicznościami, szczególnie niebezpiecznymi.
12. Gwałt publiczny przez złośliwe uszkodzenia lub przeszkodzenia w telegrafach rządowych.
13. Gwałt publiczny przez ludokradztwo.
14. Gwałt publiczny przez nieprawne ograniczenie osobistej wolności człowieka.
15. Gwałt publiczny przez postępowanie z człowiekiem jak z niewolnikiem.
16. Gwałt publiczny przez porwanie.
17. Gwałt publiczny przez wymożenie przymusem.
18. Gwałt publiczny przez niebezpieczne zagrożenia.
19. Nadużycie władzy urzędowej.
20. Fałszowanie papierów kredytowych publicznych.
21. Fałszowanie monety.
22. Zgwałcenie religii.
23. Zgwałcenie niewiasty.
24. Zhańbienie.
25. Inne zbrodnie nierządu.
26. Morderstwo.
27. Zabójstwo.
28. Spędzenie płodu.
29. Podrzucenie dziecka.
30. Ciężkie uszkodzenie cielesne.
31. Pojedynek.
32. Podpalenie.
33. Kradzież.
34. Przeniewierzenie.
35. Rozbój.
36. Oszustwo.
37. Dwużeństwo.
38. Potwarz.
39. Danie zbrodniarzom pomocy.
Dla lepszego przeglądu oznaczone są gwiazdką * zbrodnie, przy których rozprawa główna według art. VI. ustawy wprowadczej do postępowania karnego z 23. maja 1873. Nr. 119. D. U. P. należy zawsze przed sądy przysięgłych; — zbrodnie zaś, przy których to ma miejsce tylko w pewnych razach (przy wymiarze wyższej kary albo przy popełnieniu ich przez pisma drukowe), oznaczone są (*).
Rozdział siódmy.
O zbrodniach zdrady głównej, obrazy Majestatu lub Członków Domu cesarskiego, i zamieszania publicznej spokojoności.
Zdrada główna.
* § 58. Zbrodnię zdrady głównej popełnia: kto przedsiębierze co takiego,
a) przez coby Osoba Cesarza na ciele, zdrowiu lub wolności miała być zgwałcona, lub na niebezpieczeństwo narażona, albo przez coby przeszkodzenie w wykonywaniu praw Rządów Jego miało być uskutecznionem; — albo
b) coby zmierzało do gwałtownego zmienienia kształtu rządu; — albo
* Wymienionej tutaj zbrodni dopuszcza się także ten, kto przedsiębierze cokolwiek, co zmierza do gwałtownej zmiany konstytucji państwa (Art. I. u. z 17. grudnia 1862. Nr. 8. D. U. P. z 1863.).
c) do oderwania części od jednotnego związku państwa czyli objętości krajów cesarstwa austriackiego, albo do sprowadzenia i powiększenia niebezpieczeństwa dla Stanu z zewnątrz, lub zaburzenia i wojny domowej w wewnątrz; czyby to się działo publicznie czy potajemnie, przez osoby pojedyncze lub w zawiązaniach, przez knowanie, wzywanie, pobudzanie, nakłanianie słowem, pismem, drukami lub obrazami i wizerunkami, poradą lub własnymi czynny, z bronią w ręku lub bez broni, przez udzielanie prowadzących do celu tego tajemnic lub zamachów, przez podburzanie, werbowanie, śpiegowanie, wspieranie, lub przez inną jakąkolwiek bądź do tego zmierzającą czynność, nawet choćby bez wszelkiego została skutku.
Gdyby czynności te, wzwyż wyszczególnione, wymierzone były przeciw egzystencyi, całości, bezpieczeństwa lub konstytucyi związku niemieckiego, winny takowe także za zdradę główną być uznane i jako taka ukarane.
Por. tutaj Art. 4. traktatu pokojowego między Austryą i Prusami z 23. sierpnia 1866. Nr. 103. D. U. P., według którego cesarz austryacki uznaje rozwiązanie dotychczasowego związku niemieckiego i przyzwala na nowe upostaciowanie Niemiec bez uczestnictwa cesarstwa austryackiego, a następnie rp. m. s. z 7. grudnia 1870. L. 14158., w którym wyrażono zapatrywanie, iż pat. z 24 paźdz. 1837. Nr. 236. Z. U. S., (z pierwszego artykułu onegoż powstał końcowy ustęp §. 58.) przestał obowiązywać w skutek rozwiązania związku niemieckiego tudzież ze względu na art. 13. powyżej przytoczonego traktatu pokojowego.
Kara za zdradę główną.
* §. 59. Za zbrodnię tę wyrzec należy karę śmierci:
a) na każdego, który się winnym stał jednej z czynności, oznaczonych w §. 58. lit. a), nawet choćby takowa bez skutku była została;
b) na sprawców, podżegaczy, przywódców i wszystkie te osoby, które bezpośrednio spółdziałały przy przedsiębraniu zdrady głównej sposobami, w §. 58. lit. b) i c) oznaczonymi.
Ci zaś wszyscy, którzy w takowem przedsiębraniu dalszym sposobem udział mieli, skazani być winni na karę ciężkiego więzienia od lat dziesięciu do dwudziestu, przy szczególnej niebezpieczności przedsięwzięcia lub sprawcy zaś, na karę ciężkiego więzienia na całe życie.
Gdyby nareszcie
c) przez głos, publicznie lub przed kilkoma ludźmi zabierany, przez druki, rozszerzanie obrazów i wizerunków lub pism do jednej z czynności, w §. 58. oznaczonych, wzywano, pobudzano, lub skłonić usiłowano, a działanie to bez związku z innym przedsięwzięciem zbrodniczym i bez skutku zostało (§. 9.); będzie miejsce miało skazanie na ciężkie więzienie od dziesięciu do lat dwudziestu.
Za szkodę, wyrządzoną przez zbrodnię zdrady głównej czy państwu, czy osobom prywatnym, odpowiada każdy zbrodzień, całym majątkiem swym.
Co się tyczy obowiązku nagrodzenia szkody por. §. 370. p. k. i rp. m. z 5. paźdz. 1854. Nr. 255. D. U. P., urządzające odnośnie postępowanie.
Spólnictwo winy w zdradzie głównej. a) z zaniechania przeszkożenia.
* §. 60. Kto, mogąc łatwo i bez narażenia na niebezpieczeństwo siebie samego, swych należących (§. 216.), lub osób, pod jego prawną obroną zostających, przeszkodzić dalszym zamachom, do zdrady głównej prowadzącym, rozmyślnie przeszkodzić zaniedbuje; ten staje się spólnikiem zbrodni i ukarany będzie ciężkiem więzieniem od pięciu do lat dziesięciu.
b) z zaniechania doniesienia.
* §. 61. Także i ten staje się spólnikiem zdrady głównej, kto o przedsięwzięciu zdrady głównej, lub o wiadomej sobie w takim przedsięwzięciu osobie, rozmyślnie zwierzchności donieść zaniedbuje, mając możliwość doniesienia o tem, bez narażenia siebie samego, swych należących (§. 216.), lub osób, pod jego prawną obroną zostających, jeżeliby nie okazywało się z okoliczności, iż pomimo opuszczonego doniesienia, szkodliwych obawiać się skutków żadnego nie ma już powodu. Taki spólnik także ciężkiem więzieniem od pięciu do lat dziesięciu ma być ukarany.
Karygodną spółwinę w zdradzie głównej stanowi także: wprowadzanie, obrót, nabywanie i rozszerzanie znaków pieniężnych i papierów kredytowych propagandy rewolucyjnej, jako to: losów Mazziniego, banknotów dolarowych Kossuta itd. (Rp. m. z 27. kwietnia 1854. Nr. 107. D. U. P.).
Uwolnienie od kary z powodu żalu czynnego.
§. 62. Kto, wdawszy się w związek, na celu zdradę główną mające, później żalem spowodowany, o członkach związku, jego statutach, zamiarach i przedsięwzięciach, w czasie, gdy jeszcze były ukryte, i szkodzie zapobiedz można było, zwierzchności donosi; temu zapewnia się zupełne uwolnienie od kary i zamilczenie o uczynionem doniesieniu.
Obraza Majestatu.
(*) § 63. Kto Cesarza we czci narusza, bądź że to się dzieje przez obrazę osobistą, przez publicznie lub przed kilku ludźmi wyrządzone Mu zniewagi, obelgi i szyderstwa, bądź też przez druki, udzielanie i rozeszerzanie obrazów i wizerunków lub pism; staje się winnym zbrodni obraży Majestatu i ukarany być ma ciężkim więzieniem od roku jednego do lat pięciu.
Wyrażenia "zniewagi, obelgi i szyderstwa" są przytoczone tylko dla przykładu, przeto też wypowiedziane zdania innego rodzaju cześć naruszające, należy karać według tego paragrafu, jeżeli są oparte na złym zamiarze, którego się wymaga do zbrodni (Rp. m. s. z 12. grudnia 1853. L. 18772. i z 18. czerwca 1855. L. 12420.).
Obrazy, Członkom Domu Cesarskiego wyrządzone.
(*) § 64. Jeżeli czynności takowe lub obrazy uczynkowe wyrządzone będą przeciw innym Członkom Domu cesarskiego, w których atoliż nie ukazuje się zbrodnia, cięższą zagrożona karą, ukarane być winny więzieniem od roku jednego do lat pięciu.
Paragraf ten ma zastosowanie także do obrazy zmarłych członków domu cesarskiego (Rp. m. s. z 10. czerwca 1854. L. 5887.). Zresztą obydwa rp. m. powołane przy § 63. obowiązują także co do § 64.
Arcyksiężniczkom zaślubionym obcym władcom, służą (według §. 3. statutu rodzinnego) prawa należne księżniczkom ces. domu zatem uczestnictwo we wszystkich należnych im,
jako takim prawach, honorach i przywilejach. O. S. u. z 8. kwietnia 1863. L. 2265.
Zamieszania publicznej spokojości.
* §. 65. Zbrodni zamieszania publicznej spokojości staje się winnym, kto publicznie lub przed więcej ludźmi, albo w drukach, rozszerzanych pismach, obrazach i wizerunkach
a) pogardę lub nienawiść przeciw Osobie Cesarza, przeciw jednotnemu związkowi cesarstwa, przeciw formie rządu lub administracyi państwa wzniecić usiłuje, albo
* Tej samej zbrodni dopuszcza się także każdy, który publicznie lub przed więcej ludźmi, albo w drukach, rozszerzanych pismach lub obrazach i wizerunkach usiłuje wznieść pogardę lub nienawiść przeciw konstytucyji państwa (Art. II. u. z 17. grudnia 1862. Nr. 8. D. U. P. z 1863.).
Każdy czyn demonstracyjny, którym ma być okazana niechęć względem rządu lub lekceważenie jego zarządzeń, a nienadający się do postępowania karnego, należy ukarać w drodze policyjnej (§. 11. rp. m. z 20. kwietnia 1854. Nr. 96. D. U. P. i §. 4. rp. m. z 25. kwietnia 1854. Nr. 102. D. U. P.). W pewnym specyjalnym wypadku ministerstwo sprawiedliwości orzekło (14. listopada 1854. L. 21424.), iż publiczne pochwelenie skazanego zbrodniarza stanu według okoliczności jest karygodnym również według niniejszego paragrafu.
b) do nieposłuszeństwa, do sprzeciwienia się czyli do oporu przeciw ustawom, rozporządzeniom, wyrokom lub zarządzeniom sądów lub innych władz publicznych, albo do odmówienia podatków lub zarządzonych na cele publiczne opłat wzywa, pobudza lub nakłonić usiłuje.
Tej samej zbrodni staje się winnym, kto
c) zawiązania utworzyć, lub innych do uczestnictwa w nich skłonić usiłuje, lub sam w jakikolwiek-bądź sposób w nich udział bierze, które sobie w zadaniu położyły jeden z celów karygodnych, pod lit. a) i b) oznaczonych.
Ta zbrodnia ulega karze od roku jednego do lat 5.
* §. 66. Kto się dopuszcza jednej z czynności, w §. 58. oznaczonych, przeciw któremu z państw związkowych niemieckich, lub przeciw panującemu jego, o ile nieukazuje się w niej zbrodnie, cięższej uległa karze; staje się także winnym zbrodni naruszenia publicznej spokojości, i ukarany być ma więzieniem od roku jednego do lat pięciu, przy okolicznościach zaś obciążających, od pięciu do lat dziesięciu.
Por. uwagę drugą przy §. 58.
Też samej zbrodni staje się winnym, i w ten sam sposób ma być ukaranym, kto się dopuszcza jednej z czynności tych przeciw innemu państwu cudzemu lub Rządcy jego, jeżeli szczególnymi onegoż ustawami lub traktatami wzajemność jest zawarowana, i takowa w cesarstwie austryackiem prawnie obwieszczona.
Co się tyczy karania zbrodni popełnionych na terytorium jednego z obojga państw przeciw bezpieczeństwu drugiego, wstąpiła Rosja w poczet tych państw, które względem Austrii strzegą wzajemności w myśl drugiego ustępu tego paragrafu (Rp. m. s. z 19. paźdz. 1860. Nr. 233. D. U. P.). — Umieszczonych w tem rozporządzeniu słów „na terytorium jednego z obojga państw" nie można pojmować jako dodatek, skutkiem którego całkowite zastosowanie §. 66. do czynności wymierzonych przeciw bezpieczeństwu państwa rossyjskiego miało być ograniczonym pod względem miejsca czynu popełnionego (Rp. m. s. z 12. września 1863. L. 1322. Pr.).
Śpiegostwo i inne porozumienia z nieprzyjacielem.
§. 67. Kto stosunki lub przedmioty, ściągające się do obrony wojskowej państwa lub do działań armii, w tym zamiarze wyśladuje, aby o nich w jakikolwiek bądź sposób udzielić nieprzyjacielowi wiadomości; albo kto w czasie pokoju o urządzeniach lub przedmiotach, odnoszących się do siły zbrojnej państwa lub wojskowej onegoż obrony, a nie publicznie przez państwo przedsiębranych lub wykonywanych, w tym celu wywiaduje się, aby o nich udzielić obcemu państwu wiadomości; ten staje się winnym zbrodni śpiegostwa, i dochodzonym i ukaranym będzie przez sądy wojskowe, według oddzielnych pod tym względem przepisów.
Por. Art. IX. u. z 17. grudnia 1862. N. 8. D. U. P. z 1863.
Szczególny wypadek spółwiny w tej zbrodni zawierają §§. 213. i 215. u. k.
W ten sam podobnie sposób postępować się winno i z innemi także porozumieniami z nieprzyjacielem, tudzież z wszelkimi przedsięwzięciami, zamierzającymi, cesarsko-austryackiej armii lub sprzymierzonym jej wojskom szkodę wyrządzić, albo nieprzyjacielowi korzyć sprawić.
Dochodzenie tej zbrodni należy do sądów cywilnych względem osób podlegających jurysdykcji sądów cywilnych; kara za tę zbrodnię jest ciężkie więzienie od roku do lat pięciu.
W razie wypowiedzianej lub wybuchłej wojny podlegają także osoby stanu cywilnego co się tyczy tej zbrodni jurysdykcji sądów wojskowych. Minister sprawiedliwości oznaczy i urzędownie ogłosi dzień, od kąd to rozszerzenie kompetencji następuje lub ustaje (§. 7. u. z 20. maja 1869. Nr. 78. D. U. P.).
Dla sądów wojskowych obowiązują przy ukaraniu tej zbrodni §§. 321.—331. ustawy karnej wojskowej z 15. stycznia 1855. Nr. 19. D. U. P.
Rozdział ósmy.
O powstaniu i rozruchu.
Powstanie.
* §. 68. Skupienie się wielu osób, dla czynienia gwałtownego oporu zwierzchności, jest zbrodnią powstania; bądź że celem takowego oporu było wymuszenie czego, wyłamanie się od jakiej powinności, udaremnie jakiego zarządzenia lub wykonania nakazu publicznego, bądź też naruszenie jakimkolwiek bądź sposobem publicznej spokojości.
Przy tem nie ma różnicy, czy gwałt ten wymierzonym był przeciw sędziemu, przeciw osobie zwierzchniczej, przeciw urzędnikowi, przeciw delegowanemu, przeciw umocowanemu lub przeciw służbe rządowemu albo gminnemu, przeciw straży cywilnej, finansowej lub wojskowej, albo przeciw żandarmowi, czy też przeciw ustanowionemu do pilnowania lasów, chociażby tylko
w prywatnej służbie zostającemu, atoliż przez właściwą władzę rządową przysięgą związanemu urzędnikowi leśnemu, lub przeciw personale od dozoru leśnego, w taki sam sposób zaprzysiężonemu, albo przeciw postanowionemu do nadzoru na kolejach rządowych lub prywatnych, do zawiadywania o obrocie na takowych, lub też do strzeżenia albo zajmowania się czynnościami przy telegrafach rządowych; jeżeli osoby rzeczne zajętymi są właśnie wykonaniem zlecenia zwierzchności, lub pełnieniem urzędu albo służby.
Do wymienionych tutaj osób należą jeszcze: 1. Notaryusze w czynnościach urzędowych jako komisarze sądowi (§. 193. u. not. z 21. maja 1855. Nr. 94. D. U. P.); 2. przysiężna służba łowiecka i leśna (§§. 3. 4. rp. m. z 2. stycznia 1854. Nr. 4. D. U. P.); 3. przysiężna straż polna (§§. 9. 10. rp. m. z 30. stycznia 1860. Nr. 28. D. U. P.); obie ostatnie jednak tylko wtedy, jeżeli służba łowiecka i leśna nosi przepisany mundur służbowy, straż polna zaś przepisaną blaszkę na ramieniu (tamże); 4. c. k. straż bezpieczeństwa w Wiedniu (Rp. n. z 29. grudnia 1869. L. 37131. D. U. K. dla Austr. Doln. 1870. Nr. 6.); 5. Członkowie służby nadzorczej (dozorce, strażnicy itd.) ustanowionej na zasadzie ustaw krajowych do czuwania nad niektórymi gałęziami kultury krajowej jako to: rolnictwa, leśnictwa, górnicztwa, myśliwstwa, rybołówstwa lub innych praw wodnych, skoro przez władzę powiatu administracyjnego zostaną na urzędzie potwierdzeni i zaprzysiężeni, służbę swoją pełnią i noszą przytem przepisany mundur i oznakę służbową (U. z 16. czerwca 1872. N. 84. D. U. P. §§. 1. 2.).
Co się tyczy żandarmeryi postanawia wyraźnie §. 12. u. z 26. lut. 1876. Nr. 19. D. U. P., że żandarmowi służbę pełniącemu, służą ustawowe prawa straży cywilnej i wojskowej.
Agenci podatku konsumcyjnego (Agenti del dazio consumo) są osobami urzędowemi w myśl §. 68. (O. Sądu k. z 22. lutego 1877. L. 12899. Nr. 141.).
* §. 69. Każdy staje się winnym zbrodni powstania, kto do zgrai skupiającej się przyłącza, czy to w samym początku, czy dopiero w dalszym postępie.
Kara.
* §. 70. Ci, którzyby się przy powstaniu osobom urzędowym lub wartom, do uśmierzenia niepokoju przybyłym, uporczywie opierali; podpadają ciężkiemu więzieniu od pięciu do lat dziesięciu; a jeżeliby oraz byli buntownikami lub przywódcami, od dziesięciu do lat dwudziestu.
* §. 71. Oprócz wyrażonego w poprzedzającym paragrafie przypadku, skazani będą buntownicy i przywódcy, na karę ciężkiego więzienia od pięciu do lat dziesięciu, inni spółwinowajcy zaś w miarę niebezpieczności, szkodliwości i udziału ich w zbrodni, od roku jednego do lat pięciu.
* §. 72. Jeżeliby niepokój w pierwszych początkach swych, wkrótce, bez dalszego niebezpiecznego wybuchnienia ustął; natenczas skazani być mają buntownicy i przywódcy na karę więzienia od jednego roku do lat pięciu, inni zaś winowajcy, od sześciu miesięcy do jednego roku.
Rozruch.
* §. 73. Jeżeli przy skupieniu się osób, wynikłem z jakiegobądź powodu, przez uporczywe poprzedzającemu upomnieniu zwierzchności sprzeciwianie się i przez łączenie gwałtownych rzeczywiście środków, zbrodnia tak dalece się posunęła, iż dla przywrócenia spokojności i porządku nadzwyczajna siła użyta być musiała; wówczas jest rozruch, i każdy staje się zbrodni tej winnym, kto w takiem skupieniu się udział bierze.
Por. d. k. n. z 19. paźdz. 1844. N. 837. Z. U. S. umieszczony wyżej przy §. 2.
Kara: a) w razie zaprowadzenia sądu doraźnego.
§. 74. Jeżeli dla uśmierzenia rozruchu sąd doraźny zaprowadzonym być musi, wówczas kara śmierci miejsce ma, stosownie do przepisów, w ustawie o postępowaniu wskazanych.
Przepisy te są zawarte w §§. 437.—445. p. k.
b) w razie, gdy sąd doraźny nie był zaprowadzonym.
* §. 75. Jeżeli sąd doraźny nie był zaprowadzonym, wówczas buntownicy i przywódcy skazani być winni na karę ciężkiego więzienia od dziesięciu do lat dwudziestu, a gdyby zachodził wielki stopień złośliwości i niebezpieczności zamachu, na całe życie.
Inni spólnicy ukarani będą ciężkiem więzieniem od jednego roku do lat pięciu, a w razie większego stopnia złośliwości i uczestnictwa od pięciu do lat dziesięciu.
Rozdział dziewiąty.
O gwałcie publicznym.
Gwałt publiczny: a) przez gwałtowne działanie przeciw zgromadzeniu jakiemu, przez rząd do rozpraw publicznych powołanemu, przeciw sądowi, lub przeciw innej władzy publicznej.
* § 76. Zbrodnia gwałtu publicznego zachodzi w następujących przypadkach:
Przypadek pierwszy. Kiedy kto sam jeden lub w połączeniu z innymi, zgromadzeniu, przez rząd do rozpraw publicznych powołanemu, sądowi, albo innej władzy publicznej, w ich zebraniu się, trwaniu lub działaniu zamieszki czyni lub przeszkody stawia, albo na ich uchwały niebezpiecznym przegrożeniem się działać usiłuje, o ile czyn takowy nie ukazuje się być inną cięższą zbrodnią.
Kara.
* § 77. Zbrodnia takowa ukarana być ma ciężkiem więzieniem od jednego roku do lat pięciu, a przy szczególnie obciążających okolicznościach, aż do lat dziesięciu.
b) przez gwałtowne działanie przeciw korporacyjom, prawnie uznanym, albo przeciw zgromadzeniom, pod współdziałaniem lub nadzorem władzy publicznej odbywającym się.
* § 78. Przypadek drugi. Też samej zbrodni staje się winnym, kto się dopuszcza czynności,
w §. 76. oznaczonych, przeciw prawnie uznanym korporacyom lub przeciw zgromadzeniom, pod spółdzia- niem lub nadzorem władzy publicznej odbywającym się.
Kara.
* §. 79. Zbrodnia ta ukarana być winna ciężkiem więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku, a przy szczególnie obciążających okolicznościach, aż do lat pięciu.
* §. 80. Jeżeli do jednej z czynności, oznaczonych w §§fach 76. i 78. przez publicznie lub przed więcej ludźmi zabierany głos, albo przez druki, rozszerzane obrazy i wizerunki, lub przez pisma wzywano, pobudzano lub nakłonić usiłowano, a działanie takowe w żadnym związku nie stało z innem przedsięwzięciem zbrodniczym i bez skutku zostało (§. 9.); natenczas w przypadkach §-fu 76. wyrzeczoną być ma kara więzienia od jednego roku do lat pięciu, w przypadkach zaś §-fu 78. od miesięcy sześciu do jednego roku.
c) przez gwałtowne porwanie się lub niebezpieczne przegrażanie się na osoby rządowe w ich sprawach urzędowych.
§. 81. Przypadek trzeci. Kiedy kto sam jeden, bądź też więcej osób, jednakże bez kupienia się, której z osób, w §-fie 68. rzeczonych, w wykonaniu zlecenia zwierzchności, lub w pełnieniu urzędu albo służby jej, w celu udaremnenia wykonania tego niebezpiecznem zagrażaniem albo rzeczywistem gwałtownem porwaniem się opór stawia, chociażby bez broni
i zranienia; albo jedne z tych czynności popełnia, aby wymusić czynność jaką urzędową lub służbową.
Por. uwagę przy §. 68,
Wyrażenia "gwałtowne porwanie się" nie można tak rozumieć, iż zbrodnię stanowi tylko bezpośrednie użycie rąk do wykonania gwałtu, lecz wystarcza tutaj każdy czyn, przez który osoba urzędowa zostaje zmuszoną przystać na zakazany postępek, który chce powstrzymać, a rodzaj i stopień użytego gwałtu nie rozstrzyga o zastosowaniu §. 81. (O. S. k. z 2. paź. 1875. L. 3618. N. 81.). — Do "gwałtownego porwania się" wystarcza, jeżeli przynajmniej pośrednio z użytego gwałtu może powstać uszczerbek dla nietykalności ciała. Sprawca zaś musi zmierzać do tego, aby osobę urzędową przez opór jej bezpośrednio stawiany zniewolić psychicznie lub fizycznie do zaniechania spełnienia służby (O. S. K. z 7. list. 1876. L. 5840. Nr. 127.).
Kara.
§. 82. Zbrodniarz taki karany będzie ciężkim więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku; a gdyby opór zbrojną ręką był stawiany, lub z uszkodzeniem lub zranieniem połączony, albo w celu wymuszenia czynności urzędowej lub służbowej popełniony, od jednego roku do lat pięciu.
Do uznania "oporu z bronią w ręku" nie wystarcza okoliczność, że sprawca opatrzonym był w broń, lecz broń tę musiał trzymać w pogotowiu do napaści lub obrony; z drugiej strony zaś nie jest koniecznym, aby jej rzeczywiście użył (O. S. k. z 16. kwietnia 1874. L. 2384. Nr. 6.). — Przez "zbrojną rękę" rozumie zresztą tutaj ustawa narzędzia przeznaczone albo do napaści albo do obrony, lub przydatne do tego samego użytku (O. S. k. z 11. grudnia 1874. L. 10576. N. 36.).
d) przez gwałtowne najście cudzego dobra nieruchomego.
§. 83. Przypadek czwarty. Kiedy kto z pominięciem zwierzchności, spokojne posiadanie gruntu i ziemi, lub polegających na nich innej osoby praw, z dobraniem sobie więcej ludzi, gwałtownem najściem narusza; albo, kiedy kto, chociaż bez pomocników na dom lub na pomieszkanie drugiego zbrojno napada i tamże na osobie tegoż, lub na domownikach jego, majątku i dobru gwałt wyrządzą; bądź dla pomszczenia się za mniemaną krzywdę, dla osiągnięcia roszczonych praw, dla wymożenia na kim jakowej obietnicy lub dowodu potrzebnego, albo też dla dogodzenia nie-nawiści jakiej.
Według tego paragrafu należy także oceniać napady mieszkańców gminy na sprzedane grunta gminne (Rp. m. z 29. stycznia 1854. N. 31. D. U. P.).
"Gwałtowne najście" istnieje już wtedy, jeżeli wielka liczba ludzi znajduje się na cudzym gruncie i ziemi w sposób przeciwny prawu, tak iż wszelki opór ze strony uprawnionego wydaje się bezskutecznym. — Znamię: "z dobraniem sobie więcej ludzi" nie wymaga żadnej poprzedniej umowy (O. S. k. 11. marca 1876. L. 13392. N. 107.).
Pojęcie "domownicy" (które tutaj ma szersze znaczenie, niżeli w §§. 176. II. lit. b. 210, 281. i 504.) obejmuje wszystkie osoby należące do domu tego, na którego dom lub pomieszkanie uczyniono napad; jest też rzeczą obojętną, czy należą do domu stale lub chwilowo, na czas dłuższy lub krótszy, jeżeli tylko według woli dzierżyciela domu albo pomieszkania są osobami przynależącemi do jego domu, i nabywają tego przy-miotu, skoro im tenże udzielili ochrony i pokoju w swoim domu (O. S. k. z 23. lipca 1875. L. 6364. Nr. 74.).
Kara.
§. 84. Sprawca gwałtu takowego ulega karze ciężkiego więzienia od jednego roku do lat pięciu. Pomocnicy karani będą więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku.
e) przez złośliwe uszkodzenia cudzej własności.
(*) §. 85. Przypadek piąty. Inne złośliwe uszkodzenia cudzej własności będą za zbrodnię gwałtu publicznego uważane, jeżeli:
a) szkoda, wynikła lub przez sprawcę zamierzona, przechodzi złotych reńskich dwadzieścia pięć; albo, bez względu na wielkość szkody;
b) z nich powstać może niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia, ciała osób lub we większej rozciągłości dla cudzej własności; albo
c) złośliwe uszkodzenie popełnionem zostało na kolejach żelaznych, bez różnicy, czy za pomocą siły parowej, czy bez takowej, w ruchu utrzymywanych, albo na zakładach do nich należących, środkach przeprawy, maszynach, sprzętach, lub na innych przedmiotach, do utrzymania ruchu służących, niemniej na okrętach parowych, maszynach parowych, kotłach parowych, machinach wodnych, mostach, przyrządach kopalnianych, albo też w ogólności, pod okolicznościami, szczególnie niebezpiecznymi.
O. §. 60. u. leśnej z 3. grudnia 1852. Nr. 250. D. U. P., który wylicza następujące uszkodzenia leśne: Naciesanie stojącego drzewa i drążków, nawiercanie onegoż, nakarbowanie, łażenie na drzewa za pomocą haków żelaznych, uszkodzenie zrządzone przez wywożenie drzewa i kamieni, tłuczenie i bicie
drzew i obłupywanie onychże z kory, następnie wszelkie innego rodzaju uszkodzenie młodych latorośli, drzew i krzewów. Wedł. §. 59. u. leśnej, nadwierżenia bezpieczeństwa własności leśnej przewidziane w powszechnej ustawie karnej, będą sądzone i karane według tejże ustawy.
Wygon bydła na grunt uwolniony od służebności paszy należy uważać za gwałt publiczny przez złośliwe uszkodzenie cudzej własności stanowiący albo zbrodnię według §. 85., albo przestępstwo według §. 468. stosownie do wielkości wyrządzonej szkody (O. p. p. Sądu k. z 19. grudnia 1861. L. 8188. Nr. 13. ks. o. ks.).
W §. 85. przez uszkodzenie zbrodnicze rozumieć należy tylko pewną czynność; dla tego wyrażenie „z nich“ w ustępie b. §. 85. odnosi się tylko do czynności sprawcy, bez względu na to, czy ona narusza bezpośrednio bezpieczeństwo cielesne, czy też tylko pośrednio przez stan rzeczy uszkodzonej (O. S. k. z 17. paźdz. 1874. L. 7622. Nr. 21.).
Parkany i ogrodzenia służące do ochrony przestrzeni kolei żelaznych i osób krążących na niej i obok niej, należą do zakładów znajdujących się pod szczególną opieką ustawy, (§. 85. c.) a rozciągłość naruszenia sprawionego w takich zakładach jest obojętną przy ocenieniu czynu jako zbrodnię (O. S. k. z 11. listop. 1874, L. 9249. Nr. 29.).
Kara.
(*) §. 86. Kara za takową zbrodnię, w przypadku lit. a) poprzedzającego paragrafu, jest ciężkie więzienie od sześciu miesięcy do jednego roku; w przypadku lit. b) i c) zaś, ciężkie więzienie od jednego roku do lat pięciu, a w miarę stopnia złośliwości i wielkości niebezpieczeństwa, nawet i do lat dziesięciu.
Jeżeli zaś z uszkodzenia wyniknął rzeczywiście zły wypadek, nadwierżający zdrowie, cielesną bezpieczeństwo, lub w większej rozciągłości własność cudzą,
wówczas winowajcy karani być winni, ciężkiem więzieniem od lat dziesięciu do lat dwudziestu, a przy okolicznościach szczególnie obciążających, ciężkiem więzieniem na całe życie. Jeżeli zresztą w skutku takowego uszkodzenia nastąpiła śmierć człowieka, a sprawca ją przewidzieć był mógł, wówczas tenże śmiercią ukarany być winien.
f) przez złośliwe uczynki lub opuszczenia pod okolicznościami, szczególnie niebezpiecznymi.
(*) §. 87. Przypadek szósty. Też samej zbrodni staje się też winnym i ten, kto przez jakąkolwiek bądź inną, z złośliwości przedsięwziętą czynność, lub przez rozmyślne zaniedbanie obowiązku, jaki ma na sobie przy czynności około kolei żelaznych, albo około urządzeń lub przedsiębiorstw, w §sie 85. lit. c) ozna- czonych, sprowadzi jedno z niebezpieczeństw, w §sie 85. lit. b) określonych.
Co się tyczy kolei żelaznych odnośnie obowiązki zawarte są w porządku ruchu na kolejach żelaznych z 16. listop. 1851. N. 1. D. U. P. z 1852. i z 10. czerwca 1874. Nr. 75. D. U. P., dalej w jednostajnym Porządku sygnałowym obowiązującym od 1. lipca 1877. (wedł. ogłoszenia ministerstwa handlu z 10. lutego 1877. Nr. 10. D. U. P.) na kolejach żelaznych królestw i krajów reprezentowanych w radzie państwa, wreszcie w rp. m. z 30. sierpnia 1870. Nr. 114. D. U. P. dotyczącem budowy mostów żelaznych na kolejach żelaznych. — Co do machin parowych o. rp. m. z 1. paźdz. 1875. Nr. 130. D. U. P.).
Do istoty zbrodni według §. 87. u. k. nie wymaga się, aby zamiar sprawcy zwróconym był wprost ku sprowadzeniu niebezpieczeństwa, lecz wystarcza, jeżeli niebezpieczeństwo według zwykłego biegu rzeczy może powstać lub powstało z czynu, i sprawca mógł je poznać (O. S. k. z 1. lutego 1878. L. 14333. Nr. 168.).
Kara.
(*) §. 88. Kara za takową zbrodnię jest ciężkie więzienie od jednego roku do lat pięciu, w miarę stopnia złośliwości i wielkości niebezpieczeństw, i do lat dziesięciu. Jeżeli zaś zachodzi jedna z dalszych okoliczności obciążających, w §sie 86. wspomnionych; wówczas zastosowanie znajdują także i kary wyższe, tamże ustanowione.
g) przez złośliwe uszkodzenia lub przeszkodzenia w telegrafach rządowych.
§. 89. Przypadek siódmy. Złośliwe uszkodzenia jakiejkolwiek bądź części składowej telegrafu rządowego i każde umyślne przeszkodzenie czynności jego, tudzież wszelkie rozmyślne nadużycie zakładu tego rządowego, ukarane być mają, bez względu na kwotę wyrządzonej szkody, jako zbrodnie gwałtu publicznego ciężkiem więzieniem od miesięcy sześciu do roku jednego, w razie ważnej szczególnie szkody lub osobliwej złośliwości, od roku jednego do lat pięciu.
h) przez ludokradztwo (porwanie człowieka).
* §. 90. Przypadek ósmy. Kiedy kto bez wiedzy i zezwolenia przyzwoitej zwierzchności, podstępem czy gwałtem człowieka w swoją moc zabiera, aby go, wbrew woli jego, wydać władzy zagranicznej.
Kara.
* § 91. Na taką zbrodnię stanowi się kara ciężkiego więzienia od pięciu do lat dziesięciu, która atoliż aż do lat dwudziestu przedłużoną być może w razie, gdy skrzywdzony na niebezpieczeństwo życia lub nieodzyskanie wolności był narażony.
Postępowanie z nieupoważnionymi werbownikami.
§. 92. Kto bez szczególnego pozwolenia rządu do innej, nie cesarsko-austryackiej służby wojskowej werbuje, albo w czasie wojny żołnierzy lub ludzi od służby, do wojska należących, chociażby tylko do osiedlenia się w krajach obcych werbuje, albo kto w takimże czasie staje się winnym ludokradztwa, aby innym, nie cesarsko-austryackim wojskom dostawić rekrutów, albo cudzemu państwu, z osób do wojska należących dostarczyć osadników; ten staje się winnym zbrodni nieprawnego werbowania, i ulega postępowaniu i ukaraniu przez władze wojskowe, według osobnych, pod tym względem istniejących przepisów.
Szczególny przypadek spółwiny w tej zbrodni zawierają §§. 213. i 215. u. k.
Także do tej zbrodni ma zastosowanie §. 7. u. z 20. maja 1869. Nr. 78. D. U. P. umieszczony wyżej przy §. 67. — Dla sądów wojskowych obowiązują odnośnie do tej zbrodni §§. 306.—313. u. k. wojsk. z 15. stycznia 1855. Nr. 19. D. U. P.
i) przez nieprawne ścieśnienie osobiste wolności człowieka.
§. 93. Przypadek dziewiąty. Gdy kto człowieka, nad którym mu z mocy praw żadna nie przystoi władza, i którego, ani za zbrodniarza uznawać, ani też za człowieka szkodliwego lub niebezpiecznego uważać nie ma powodu, samowładnie w zamknięciu trzyma, lub onemuż, jakimkolwiekbądź sposobem, w używaniu osobistej wolności przeszkody czyni; albo, gdy kto z przyczyny, zdającej się być niebezzasadną, zatrzymawszy człowieka, o tem zwierzchności przyzwotiej natychmiast donieść rozmyślnie zaniedbuje.
Izba poselska rady państwa poleciła postanowieniem z 29. paźdz. 1867. c. k. ministerstwom sprawiedliwości i wyznań, ozuwać nad tem, aby małoletnich dziewcząt i małżonek, które zbiegły swoim rodzicom lub mężom, nie zatrzymywano w klasztorach i nie przeszkadzano w znoszeniu się z ich rodzinami. Dla tego poleca się sądom spełniać swój obowiązek urzędowy według ustaw jak można najspieszniej w wszystkich przypadkach tego rodzaju, w których wzywaną bywa pomoc sądowa mianowicie na zasadzie §§. 92. 93. i 145. k. c., a osobliwie w tych wypadkach, w których może zachodzić czyn karogodny w myśl §§. 93. lub 96. u. k., wyjawwszy gdyby rzecz cała należała do zakresu urzędowego władz administracyjnych (Rp. m.s. z 6. listop. 1867. L. 12581.).
Pod względem władzy karności służącej zwierzchnikom duchownym istnieją następujące przepisy: Sprawując władzę urzędową kościelną (katolicką), nie wolno wywierać przymusu z zewnątrz (U. z 7. maja 1874. Nr. 50. D. U.P. §. 19).
Zarządzone przez biskupów w zastosowaniu ich władzy dyscyplinarnej nad podległymi im członkami stanu duchownego odesłanie pojedyńczych kapłanów do duchownego domu poprawy, da się o tyle tylko pogodzić z ustawą o ochronie wolności osobistej, wydanej 27. paźdz. 1862. Nr. 87. D. U. P., iż pociąga za sobą nie wymuszony pobyt kapłana w takim zakładzie i dozorowanie go tamże podczas całego pobytu, z czego wynika, że tego rodzaju rozporządzenie biskupie może być
tylko o tyle i tak długo skutecznem, o ile dotknięty niem kapłan poddaje mu się dobrowolnie. Stosownie do tego urzędy publiczne nie mają prawa w obecnym stanie ustawodawstwa cywilnego, przytrzymywać kapłana odesłanego przez biskupa do domu poprawy i odstawiać go tamże (Rp. m. z 7. czerwca 1869. Nr. 134. D. U. P.). — Zasada wypowiedziana w poprzednim rozporządzeniu ministeryjnym co do wykonania orzeczeń biskupich, które orzekają zamknięcie kapłana w duchownym domu poprawy, ma także zastosowanie do wszystkich osób zakonnych obu płci, tak iż żadnej osoby należącej do zakonnej społeczności nie można tam zatrzymywać wbrew jej woli, która z jakiegokolwiek bądź powodu bywa więzioną na rozkaz dotyczącego zwierzchnika. Ponieważ atoli nie można nie zważać na względy ludzkości i staranie o zdrowie także odnośnie do tych osób stanu kapłanów świeckich i zakonnego, które się dobrowolnie poddają karze więzienia wymierzonej przez ich zwierzchników; mają być ministrowi wyznań i oświecenia bezzwłocznie przedłożone a na przyszłość przy nowych nastąpionych wypadkach uzupełnione spisy rzeczywiście znajdujących się w dobrowolnym więzieniu kapłanów świeckich i zakonników, z podaniem nazwiska, czasu, odkąd trwa więzienie, czasu, na jak długo je wymierzono, stanu lokalu więziennego pod względem obszerności, światła, powietrza i urządzenia, wreszcie opatrywania potrzeb. Gdyby biskupi zaniechali zaprowadzenia takich spisów co do kleru świeckiego i zakonnego ich dyecezyi i przesłania ich naczelnikom krajowym wraz z wystarczającymi gwarancyjami za dokładność onychże i prawdziwość wszystkich zeznań w nich zawartych, — starostowie powiatowi mają sami sporządzić wspomniane spisy, o ile dotyczą kapłanów świeckich, odnośnie jednak do zakonników ządac ich bezpośrednio od przełożonych pojedynczych konwentów i kongregacji, dokładnie zbadać, sprawdzić i jak można najspieszniej przedłożyć. Rozporządzenie niniejsze ma być udzielonem do wiadomości każdemu do zakonu religijnego lub takiej kongregacji członkowi nowo wstępującemu przed złożeniem ślubów, a wykaż o tem przedłożonym w każdym pojedyńczym wypadku naczelnikowi kraju (Rp. m. z 7. sierpnia 1869. Nr. 135. D. U. P.).
W miarę okoliczności może także małżonek dopuścić się względem żony zbrodni określonej w §. 93., jeżeli w jego czynie pokazuje się samowola nierozdzielna według §. 93. od pojęcia zbrodni, a nie jedynie przestępnie przysługującej mu według §§. 91. i 92. k. c. władzy przymusowej do utrzymania porządku domowego (O. S. k. z 3. grudnia 1877. L. 10828. Nr. 167.).
Kara.
§. 94. Kara za tę zbrodnię jest więzienie od sześciu miesięcy do jednego roku. Jeżeli zatrzymanie dłużej nad dni trzy trwało, albo jeżeli zatrzymany, oprócz pozbawienia wolności, innego jeszcze doznawał udręczenia; wówczas orzeczonem być winno ciężkie więzienie od roku jednego do lat pięciu.
k) przez postępowanie z człowiekiem jak z niewolnikiem.
(*) §. 95. Przypadek dziesiąty. Ponieważ w cesarstwie austriackiem ani niewola, ani też wykonywanie ściągającej się do niej władzy nie jest pozwolonem, i każdy niewolnik w tej chwili wolnym się staje, skoro tylko dostanie się na ziemię cesarsko-austriacką, albo choćby tylko na okręt austriacki, a podobnie także i w zagranicy, w tej chwili wolności dostępuje, jak skoro w jakimkolwiek bądź tytule poddanemu cesarstwa austriackiego jako niewolnik oddanym będzie; przeto każdy, ktokolwiek nabytemu przez siebie niewolnikowi osobistej wolności używać wzbrania, albo go w kraju lub za granicą jako niewolnika
dalej pozbywa, tudzież każdy kapitan okrętu, który podjął się choćby tylko przefrachtowania jednego lub więcej niewolników, albo który niewolnikowi, na austryacki okręt przybyłemu, w użyciu uzyskanej przez to wolności osobistej przeszkadza, lub przez innych przeszkody w temże czynić dopuszcza; staje się winnym zbrodni gwałtu publicznego i ukarany będzie ciężkiem więzieniem od roku jednego do lat pięciu.
* Gdyby zaś kapitan okrętu austryackiego lub inny poddany austryacki prowadził handel niewolnikami; wówczas rozciągnioną zostanie kara ciężkiego więzienia do lat dziesięciu, a w razie szczególnie obciążających okoliczności, aż do lat dwudziestu.
Szczególny wypadek spółwiny w tej zbrodni zawiera §. 213. u. k.
I) przez porwanie.
(*) §. 96. Przypadek jedenasty. Kiedy kto niewiastę, czy to w zamiarze żenienia się, czy dopuszczenia się nierządu, wbrew woli jej gwałtem lub podstępem wykrada; albo, gdy kto zamężną, chociaż za jej zezwoleniem, od męża, dziecię od rodziców, pupila od opiekuna lub opatrzyciela podstępem lub gwałtem uprowadza, bez względu, czy zamiar przedsięwzięcia takowego osiągnionym był, lub nie.
O. uwagę przy §. 93.
Kara.
(*) §. 97. Kara za porwanie osoby wbrew woli jej lub osoby, która nie ma jeszcze lat skończonych czternaście wieku, jest ciężkie więzienie od pięciu do lat dziesięciu, w miarę tak środków użytych jak złego, czy zamierzonego czy dokonanego. — Jeżeli zaś osoba porwana, liczyła przynajmniej lat czternaście wieku, i uprowadzenie jej za jej zezwoleniem nastąpiło; wówczas orzeczonem być winno ciężkie więzienie od sześciu miesięcy do jednego roku.
m) przez wymożenie przymusem.
§. 98. Przypadek dwunasty. Zbrodni publicznego gwałtu przez wymożenie przymusem staje się winnym, kto
a) na jakiej osobie rzeczywiście gwałtu się dopuszcza, by ją zmusić do świadczenia, znoszenia lub opuszczania czegoś, jeżeli czyn ten jego nie stanowi zbrodni, cięższą zagrożonej karą.
Pod témże samém zastrzeżeniem, staje się winnym tej zbrodni, kto
b) pośrednio lub bezpośrednio, piśmiennie lub ustnie, albo innym sposobem, z wymienieniem lub bez wymienienia nazwiska swego, komu naruszeniem go na ciele, wolności, honorze lub własności w tym celu zagraża, by wymusić na zagrożonym jakie świadczenie, znoszenie lub opuszczenie; jeżeli zagrożenie takiej jest natury, iż takowe ze względu na stosunki i osobisty stan zagrożonego, albo ze względu na ważność zagrożonych złych skutków, wzbudzić w nim może uzasadnioną obawę; bez
różnicy, czy rzeczone złe wymierzone było przeci-
wko samemu zagrożonemu, przeciwko familii i krewnym jego, czy przeciwko innym pod jego opieką zostającym osobom, i czy zagrożenie skutek odniosło, lub nie.
Sposób i właściwość zagrożeń, jakich użył sprawca do osiągnięcia rzeczy ruchomej, może stanowić różnicę między wymożeniem przymusem a rozbojem (§. 190. u. k.), (O. S. k. z 20. sierpnia 1874. L. 6999. Nr. 20.).
Wydanie i ogłoszenie klątwy żydowskiej na izraelitę, aby od niego wymusić poddanie się pod wyrok sądu żydowskiego w sprawie cywilnej, stanowi istotę czynu §. 98. (O. S. k. z 7. marca 1876. L. 10732. Nr. 108.).
W tem, że zwadziciele coraz gwałtowniej i natarczywiej wzywali delegowanych urzędu do wydania pism, a przytem wśród ustawicznych pogróżek obstępywali ich coraz ciaśniej, tak iż ledwie poruszać się mogli, mieszczą się wszystkie znamię §. 98. lit. a, a mianowicie to znamię, że wolność osobista obu delegowanych urzędu była nie tylko zagrożona, lecz także rzeczywiście i gwałtownie ścieśniona (O. S. k. z 9. stycznia 1877. L. 9536. Nr. 137.).
Nie jest koniecznym, aby wymienione w §. 98. lit. b. zagrożenie musiało rzeczywiście przejąć zagrożonego uzasadnioną obawą, wystarcza, jeżeli samo przez sieć może w zagrożonym wzniecić obawę i niepokój (O. S. k. z 2. marca 1877. L. 11786. Nr. 144.).
n) przez niebezpieczne zagrożenia.
§. 99. Przypadek trzynasty. Kto przegróżek, w §. 98. oznaczonych, a w sposób, tamże wyszczególniony, uzasadnione obawy sprowadzić mogących, w tym jedynie celu używa, aby pojedyncze osoby, gminy lub powiaty strachu i niepokoju nabawić; ten
popełnia zbrodnię gwałtu publicznego przez niebezpieczne zagrożenia.
Kara za rzeczone dwie zbrodnie.
§ 100. Kara za wyż rzeczone dwie zbrodnie, w §§ 98. i 99. oznaczone, jest ciężkie więzienie od sześciu miesięcy do jednego roku.
Jeżeli zachodzą okoliczności szczególnie obciążające, zwłaszcza, gdy przez wyrządzony gwałt lub niebezpieczne zagrożenie, skrzywdzony przez dłuższy czas w udręczeniach był pogrążony; — gdy morderstwem lub podpaleniem grożono; — gdy zagrożone uszkodzenie kwotę złotych reńskich tysiąc, lub szkoda, z wymuszonego świadczenia, znoszenia lub opuszczenia, kwotę złotych reńskich trzysta przechodzi; — gdy przegrożenie przeciw całym gminom lub powiatom wymierzono: wówczas kara ciężkiego więzienia od jednego roku do lat pięciu ma być orzeczona.
Rozdział dziesiąty.
O nadużyciu władzy urzędowej.
Nadużycie władzy urzędowej.
* § 101. Każdy urzędnik państwa lub gminy, który w urzędzie, do jakiego jest zobowiązany, powierzonej
sobie władzy, w celu wyrządzenia komu szkody, czy to państwu, gminie, czy innej osobie, jakimkolwiek bądź sposobem nadużywa; popełnia przez takie nadużycie zbrodnię; bądź do tego uwieść się dał chęcią zysku, bądź namiętnością, lub też innym celem ubocznym.
Za urzędnika ma być ten uważanym, kto na mocy bezpośredniego lub pośredniego zlecenia publicznego, związany lub nie związany przysięgą, obowiązanym jest do sprawowania czynności rządowych.
Także notaryusze jako komisarze sądowi stoją na równi z urzędnikami (§. 186. u. not. z 21. maja 1855. Nr. 94. D. U. P.).
Przejęcie lub otworzenie listu przez urzędnika albo sługę pocztowego stanowi zbrodnię uzasadnioną w §. 101. u. k., jeżeli tenże otrzymał go w posiadanie w sprawowaniu służby lub skutkiem nadarzonej sposobności przez jego urzędowe stanowisko, bez różnicy, czy otwarty lub przejęty list zawierał pieniądze czy wartość pieniężną (O. p. S. n. z 1. sierpnia 1860. L. 8052. ks. o ks. Nr. 11.).
Szczególne tegoż przypadki.
* §. 102. Pod takiemi okolicznościami popełnia zbrodnię tę w szczególności:
a) sędzia, prokurator rządowy lub inny zwierzchnik, równie też każdy w obowiązkach zostający urzędnik, który się od prawego pełnienia obowiązków urzędu swego odwieść daje;
Nie wolno jest także protokoliście dziennika podawczego przyjmować podania z tem poleceniem, ażeby takowe nie zaraz, lecz dopiero w pewnym czasie, lub pod pewnymi warunkami zamieścił w protokole podawczym. Za takie porozumienia się ze stronami, protokolista dziennika podawczego powinien być karany bez wszelkiego względu utratą służby, a według okoliczności, jako zbrodzień (§. 110 pat. z 3. maja 1853. Nr. 81. D. U. P.).
b) każdy urzędnik, który w rzeczach urzędowych, a zatem także i notaryusz, który przyjmując lub sporządzając akt notarialny, nieprawdę poświadcza;
c) który powierzoną sobie tajemnicę urzędową, sposobem niebezpiecznym wyjawia; który powierzony swemu urzędowemu dozorowi dokument niszczy, lub go wbrew obowiązkowi urzędu swego komu udziela;
d) adwokat lub inny zaprzysięgły rzecznik, który na szkodę swej strony, przeciwnikowi ułożeniem prawnych pism, lub innym sposobem radą i uczynkiem pomocnym się staje.
Za zbrodnię nadużycia władzy urzędowej w myśl §. 101. uznano następuje:
e) wszelkie w złym zamiarze wśród pełnienia urzędu lub służby przedsięwzięte ograniczenie wolności osobistej wbrew postanowieniom ustawy o ochronie wolności osobistej (§. 6. u. z 27. paźdz. 1862. Nr. 87. D. U. P.).
f) wszelką w złym zamiarze wśród pełnienia urzędu lub służby przedsięwziętą rewizją domową wbrew postanowieniom ustawy o ochronie prawa domowego (§. 4. u. z 27. paźdz. 1862. Nr. 88. D. U. P.).
Kara.
* §. 103. Kara za tę zbrodnię jest ciężkie więzienie od jednego roku do lat pięciu. W miarę złośliwości i szkody może takowa do lat dziesięciu być przedłużona.
Przyjęcie podarków w rzeczach urzędowych.
§. 104. Urzędnik, który przy wymierzaniu sprawiedliwości, przy udzielaniu urzędu, lub przy rozstrzygnięciu interesów publicznych urząd swój wprawdzie wedle obowiązku pełni, lecz za dopełnienie onegoż, bezpośrednio lub pośrednio podarunek przyjmuje, lub inną jaką korzyść ztąd odnosi, lub przyrzeczenie w tej mierze odbiera, tudzież, który przez to w ogólności w sprawowaniu interesów swoich urzędowych, do stronności uwieść się daje, ukaranym być ma więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku. Nadto powinien tenże także i podarunek otrzymany, lub wartość onegoż, oddać na rzecz funduszu ubogich miejsca tego, gdzie zbrodnię popełnił.
Obowiązek tego oddania przechodzi także na spadkobierców skazanego, jeżeli zmarł po nastąpieniu prawomocności wyroku (Rp. m. z 3. kwietnia 1859. Nr. 52. D. U. P.).
Lekarz cywilny, użyty przy uzupełnieniu wojska, może się dopuścić zbrodni przyjęcia podarunków w rzeczach urzędowych (O. S. k. z 23. listop. 1877. L. 7970. Nr. 164.).
Uwiedzenie do nadużycia władzy urzędowej.
§. 105. Kto sędziego cywilnego lub karnego, prokuratora rządowego, albo w razie udzielenia posady, lub rozstrzygnięcia interesów publicznych, jakiegokolwiekbądź innego urzędnika do stronności lub do zgwałcenia obowiązków urzędowych uwieść usiłuje, staje się winnym zbrodni, bez względu, czy zamiar ściągał się
do własnej korzyści jego, lub do korzyści trzeciego,
i czy się udał lub nie.
Kara za takie uwodzenie jest więzienie od mie-
sięcy sześciu do roku jednego; jeżeli zaś zachodzi
wielki podstęp lub wyrządzona była rzeczywiście szko-
da znaczna, ciężkie więzienie od jednego roku do lat
pięciu. Nadto złożony być ma podarunek, ofarowany
lub rzeczywiście dany, na rzecz funduszu ubogich
miejsca.
Uwiedzenie zagranicznego sędziego podarunkiem do
stronności jest także karygodne według §. 105. (O. S. k. z 16.
listop. 1875. L. 7150. Nr. 87.).
Do uwiedzenia przysięgłego, gdy sprawuje urząd sędziego
karnego, do stronności lub zgwąlcenia obowiązków u-
rzędowych, ma całkowite zastosowanie przepis §. 105. (O. S. k.
z 24. lutego 1877. L. 8332. Nr. 142.).
Rozdział jedenasty.
O fałszowaniu papierów kredytowych.
I. podrabianie publicznych papierów kredytowych.
* §. 106. Zbrodnię fałszowania publicznych papie-
rów kredytowych popełnia, kto publiczne papiery kre-
dytowe, za monetę uchodzące, albo zapisy długu, przez
publiczną kasę wystawiane, wypłatę kapitału lub ro-
cznej renty zabezpieczające, albo należące do nich kupony lub talony podrabia. Przytem nie ma różnicy, czy podrobienie papieru kredytowego dotyczy papierów kredytowych tutejszo-krajowych, lub też pod jaką bądź nazwą wystawionych zagranicznych; tudzież, czy podrobiony papier kredytowy do oszukania jest zdolnym lub nie, czy wydanym już został i szkoda ztąd wynikła, lub nie.
Noty i akcyje, przez uprzywilejowany austryacki bank narodowy, tudzież zapisy długu, przez publiczny zakład kredytowy krajowy, ze strony władzy potwierdzony, wystawione, wraz z należącymi do nich kuponami i talonami uważane będą za publiczne papiery kredytowe.
Fałszowanie i podrabianie wydanych skutkiem c. r. p. z 17. listopada 1860. Nr. 256. D. U. P., biletów pieniężnych dziesięciokrajcarowych będzie karanem według 4. ustępu tego rozporządzenia jak fałszowanie i podrabianie publicznych papierów kredytowych mających ważność monety.
Przez osobne rozporządzenia są pod tym względem zrównane z papierami kredytowymi publicznymi: Listy zastawne zakładu kredytowego stanów galicyjskich (§. 79. pat. z 3. list. 1841. Nr. 569. Z. U. S.) i bilety rentowe m. Como (Rp. m. z 23. maja 1852. Nr. 123. D. U. P.).
Przywilej przyznany notom, akcyjom i zapisom długu uprzyw. banku narodowego, tudzież należącym do nich kuponom i talonom wszedł także do §. 65. nowych statutów bankowych i potwierdzono go ustawą z 27. grudnia 1862. Nr. 2. D. U. P. z 1863.
Co do złego zamiaru wymaganego do tej zbrodni, por. §. 325. u. k.
Spólnicy tej zbrodni.
* §. 107. Spółwinnym zbrodni tej jest ten, kto zwykłę przy publicznych papierach kredytowych pieczęcie naśladując wyrzyna, papier, stęple, matryce, litery, prasy i coby tylko do podrobienia publicznych papierów kredytowych służyć mogło, chociaż tylko o jednej sztuce sporządza i ku poparciu podrobienia wiadomie wydaje, albo jakimkolwiekbądź sposobem do podrabiania przyczynia się, nawet gdyby to spółdziałanie jego żadnego skutku nie odniosło.
Kara.
a) za podrobienie publicznych papierów kredytowych, za monetę uchodzących.
aa) za dokonane podrobienie.
* §. 108. Jeżeli publiczny kredytowy papier, za monetę uchodzący, rzeczywiście został sporządzony a to, narzędziami, rozmnożenie tych papierów ułatwiającemi; wówczas nietylko podrabiacz, ale i każdy spółwinny skazany być ma na karę ciężkiego więzienia na całe życie; — a zaś, jeżeli podrobienie uskutecznionem zostało piórem lub innemi narzędziami, oprócz wyż namiennego rodzaju, na karę ciężkiego więzienia od dziesięciu do lat dwudziestu.
bb) na uczestników.
* §. 109. Też same kary orzeczone być winny także i na uczestnika, który w porozumieniu z podrabiaczem, spółwinnym lub innymi uczestnikami podrobione takowe publiczne papiery kredytowe wydał, bez względu, czy porozumienie to nastąpiło przed podrobieniem, czy podczas podrobienia, czy po takowem.
cc) za usiłowane podrobienie.
* §. 110. Jeżeli podrobienie publicznych papierów kredytowych, za monetę uchodzących, było wprawdzie usiłowanem, lecz uskutecznionem nie zostało; wówczas każdy przytem spółdziający, jeżeli usiłowanie (§. 8) miejsce miało narzędziami, rozmnożenie ułatwiającemi, ukaranym być winien ciężkim więzieniem od pięciu do lat dziesięciu, przy osobliwej niebezpieczności, od dziesięciu do lat dwudziestu; — w innych przypadkach zaś, ciężkim więzieniem od jednego do lat pięciu, a przy szczególnie obciążających okolicznościach, od pięciu do lat dziesięciu.
b) za podrobienie publicznych zapisów długu.
aa) za dokonane podrobienie.
* §. 111. Jeżeli wystawiony przez publiczną kasę zapis długu rzeczywiście został sporządzonym i oraz sporządzenie miejsce miało narzędziami, rozmnożenie tych papierów ułatwiającemi, wówczas tak podrabiacz jak każdy spółwinny skazany być ma na ciężkie więzienie od dziesięciu do lat dwudziestu; — a zaś, jeżeli podrobienie piórem lub innemi narzędziami, lecz nie rodzaju co dopiero namienionego, uskutecznionem zostało, od pięciu do lat dziesięciu.
bb) na uczestników.
* §. 112. Takie same kary czekają uczestnika, który w porozumieniu (§. 109), podrobione takowe publiczne papiery kredytowe wydał.
§ 113. Jeżeli podrobienie takowych papierów kredytowych wprawdzie usiłowanem było, lecz dokonanem nie zostało; wówczas każdy, który się do tego przykładał, jeżeli usiłowanie (§ 8) miejsce miało narzędziami, rozmnożenie ułatwiającemi, ukaranym być ma ciężkiem więzieniem od pięciu do lat dziesięciu; — oprócz tego zaś ciężkiem więzieniem od jednego roku do lat pięciu.
II) Przeistoczenie publicznych papierów kredytowych.
§ 114. Fałszowania publicznych papierów kredytowych staje się winnym także i ten, który
a) takowe (§. 106.) prawdziwe papiery na wyższą sumę nad tę przeistacza, na jaką pierwotnie wystawione były; albo
b) w takowych papierach numera lub inne części ich treści zmienia, lub ku temu pomocnym jest.
Co do złego zamiaru potrzebnego do tej zbrodni, por. §. 325. u. k.
Kara a) na głównych winowajców i spólników.
§ 115. Zbrodniarz taki ukaraný być ma ciężkiem więzieniem od pięciu do lat dziesięciu, a jeżeli sfałszowanie wprawdzie usiłowanem było, lecz dokonanem nie zostało, od roku jednego do lat pięciu.
b) na uczestników.
§ 116. Kto w porozumieniu (§. 109) z fałszerzem, spółwinnym lub innym uczestnikiem sfałszowane publiczne papiery kredytowe wydał; ukarany być winien ciężkim więzieniem od pięciu do lat dziesięciu.
Osobna okoliczność obciążająca.
* §. 117. Przy wymierzeniu kary za podrobienie lub przeistoczenie publicznych zapisów długu, na oka-
ziciela wystawionych, właściwość ta publicznych zapisów długu za okoliczność obciążającą ma być uważaną.
Rozdział dwunasty,
O fałszowaniu monety.
Fałszowanie monety.
* §. 118. Zbrodnię fałszowania monety popełnia ten:
a) kto nie będąc do tego upoważnionym, pieniądze pod stęplem bije, gdziebądź w obiegu ich używa-
nym, chociażby waga i wartość wewnętrzna zu-
pełnie wyrównywała wadze i wartości prawdzi-
wych pieniędzy, albo tę nawet przewyższała;
b) kto pod stęplem, gdziebądź zwyczajnym, albo
z kruszu dobrej bije pieniądze mniejszej war-
tości, albo z pośledniejszego pieniądze fałszywe,
albo inaczej monecie fałszywej nadaje pozór praw-
dziwej;
c) kto wewnętrzną prawdziwych pieniędzy wartość
i wagę, podług których z pod stępla wyszły,
jakim bądź sposobem uszczupla, lub onym postać pieniędzy większej wartości nadać usiłuje;
d) kto narzędzi do fałszowania monety dostarcza, lub w jakim bądź sposób do sfałszowania przyczynia się.
Co do złego zamiaru potrzebnego do tej zbrodni, por. §. 325. u. k.
Kara.
* §. 119. Kara za tę zbrodnię jest ciężkie więzienie od pięciu do lat dziesięciu; jeżeli zaś przytem szczególna zachodzi niebezpieczność, lub znaczna szkoda, od dziesięciu do lat dwudziestu. Tylko wtenczas, gdy sfałszowanie każdego w oczy uderza, lub gdy moneta, samowładnie bita, wagą i wartością swą wewnętrzną prawdziwej monecie wyrównywa, może kara od roku jednego do lat pięciu być wymierzoną.
Uczestnictwo w fałszowaniu monety.
* §. 120. Jako uczestnik fałszowania monety popełnia zbrodnię ten, kto w porozumieniu (§. 109) z fałszerzem lub jego pomocnikiem, albo innym uczestnikiem, pieniądze sfałszowane wydał; albo kto cząstki nabywa, o które w przypadku §. 118. c), monety prawdziwe uszczupione zostały.
Kara.
* §. 121. Takie uczestnictwo ukarane być ma ciężRozdział trzynasty.
O zgwałceniu religii.
Zgwałcenie religii.
(*) §. 122. Zbrodnię zgwałcenia religii popełnia:
a) kto mową, uczynkami, drukami, lub rozszerzanymi pismami Boga bluźnici;
Bluźniercze wyrażenie się o Jezusie stanowi bluźnienie Boga (O. S. k. z 15. maja 1874. L. 3613. Nr. 9.). — Art. 17. ustawy zasadniczej państwa z 21. grudnia 1867. Nr. 142. D. U. P., da się pogodzić z §. 122. a, gdyż wyrazy obelżywe i złorzeczenia nie należą do umiejętności i jej nauki; także nie idzie przy zastosowaniu §. 122. a, ani o religijność świadków bluźnierstwa, ani o wyznanie wiary bluźniercy samego. (O. S. k. z 2. paźdz. 1875. L. 5317. Nr. 82.). — Lżenie przedstawionego w obrazie Chrystusa stanowi istotę czynu z §. 122. a, (O. S. k. z 16. listop. 1875. L. 12014. Nr. 88.).
b) kto obrządki istniejącej w państwie religii gwałci, lub przez obelżywe postępowanie z sprzętami, służbie Bożej poświęconymi, lub przez inne czyny, mowy, druki lub rozszerzane pisma, publicznie wzgardę religii okazuje;
Wyznania religijne prawnie istniejące w państwie są: rzymsko-grecko- i ormiańsko-katolickie; grecko-nieunickie; ewangielickie obu obrządków; wyznanie religijne chrześcijańsko-unitarskie; żydowskie (Rp. z 20. czerwca i 13. paźdz. 1781. następnie z 24. stycznia 1850. Nr. 39. D. U. P.), dalej społeczność religijna starokatolicka (Rp. m. z 18. paźdz. 1877. Nr. 99. D. U. P.).
Zwolennicy wyznania religijnego, prawnie dotychczas nieuznanego, mogą być uznani za społeczność religijną pod warunkiem §. 1 u. z 20. maja 1874. Nr. 68. D. U. P., a uznanie to orzecze minister wyznań. W skutek takiego uznania społeczność religijna według §. 2. tejże ustawy wejdzie w używanie wszystkich tych praw, które według ustaw państwa służą społecznościom kościelnym i religijnym prawnie uznanym.
c) kto chrześcijanina do odszczepieństwa od wiary chrześcijańskiej skłonić, albo
d) kto niewiarę rozkrzewić, lub błędną jaką naukę sprzeczną z religią chrześcijańską rozsiewać usiłuje.
Zniesione są postanowienia §. 122. lit. c. i d. u. k., mocą których usiłującego nakłonić chrześcijanina do odstępstwa od wiary chrześcijańskiej lub rozsiewać błędną naukę sprzeciwiającą się religii chrześcijańskiej, uznawano winnym zbrodni (Art. 7. u. z 25. maja 1868. Nr. 49. D. U. P.).
Wykłady bezbożne w prywatnym zebraniu bez bliższego wyboru osób, stanowią zbrodnię według §. 122. d; wykonywania obrządków religijnych przez wyznawców nieuznanego w państwie stowarzyszenia religijnego, którzy nie należą do tej samej rodziny, nie należy uważać za domowe wykonywanie obrządku religijnego; nie korzysta też z ochrony Art. 16. ustawy z 21. grudnia 1867. Nr. 142. D. U. P. (O. S. k. z 17. marca 1875. L. 13718. Nr. 52.).
Kara.
(*) §. 123. Jeżeli zgwałcenie religii publiczne zgorzenie sprawiło, lub przez to odwiedzenie nastąpiło,
albo jeżeli z czynnością takową powszechne niebezpieczeństwo połączone było; wówczas zbrodnia ta ukarana być ma ciężkim więzieniem od jednego roku do lat pięciu, przy wielkim stopniu złośliwości lub niebezpieczeństw zaś, nawet do lat dziesięciu.
(*) §. 124. Jeżeli żadna z wymienionych w poprzedzającym paragrafie okoliczności nie zachodzi, wówczas zgwałcenie religii ukaranem będzie więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku.
Rozdział czternasty.
O zgwałceniu niewiasty, zhańbieniu i innych ciężkich przypadkach nierządu.
Zgwałcenie niewiasty.
* §. 125. Kto niewiastę, przez niebezpieczne zagrożenie, przez rzeczywiste użycie gwałtu, lub przez podstępne odurzenie zmysłów jej, wprowadza w niemożność oparcia się mu, i w takim stanie do bezmałżeńskiego spółkowania cielesnego jej nadużywa; popełnia zbrodnię zgwałcenia niewiasty.
Kara.
* §. 126. Kara za zgwałcenie niewiasty, jest ciężkie więzienie od pięciu do lat dziesięciu. Jeżeli gwałt zrządził znaczny uszczerbek na zdrowiu, albo nawet i na życiu zgwałconej; wówczas kara ta przedłużoną Ustawą karną.
będzie od lat dziesięciu do dwudziestu. Jeżeliby w skutku zbrodni zgwałcenia, śmierć zgwałcionej nastąpiła; miejsce mieć będzie ciężkie więzienie na całe życie.
* §. 127. Przedsięwzięte nadużycie niewiasty do bezmałżeńskiego spółkowania cielesnego, w stan bezbronności i bezprzytomności niezależnie od sprawcy wprawionej, albo ukończonych lat czternaście wieku jeszcze nie mającej, będzie także za zgwałcenie niewiasty uważane i podług §. 126. ukarane.
Zhańbienie.
(*) §. 128. Kto chłopca lub dziewczyny niżej lat czternastu, albo osoby, znajdującej się w stanie bezbronności lub bezprzytomności, dla dogodzenia chuciom swym, w sposób inny, jak w §sie 127. oznaczony, cieleśnie nadużywa; popełnia, jeżeli czyn ten nie stanowi zbrodni w §. 129. lit. b) oznaczonej, zbrodnię zhańbienia, i ukarany być ma ciężkiem więzieniem od jednego roku do lat pięciu, przy okolicznościach nader obciążających, aż do lat dziesięciu, a jeżeli zachodzi jedno z następstw w §. 126. wymienionych, aż do lat dwudziestu.
Dotykanie członków płciowych dzieci dla dogodzenia chuciom, jest nadużyciem płciowem w myśl §. 128. (O. S. k. z 12. marca 1875. L. 983 Nr. 50.).
Zbrodnia nierządu. I. przeciwnego naturze.
(*) §. 129. Jako zbrodnie ukarane będą także następujące rodzaje nierządu:
I. nierząd przeciwny naturze, a to
a) ze zwierzęciem;
b) z osobą jednej płci.
Kara.
(*) §. 130. Kara jest ciężkie więzienie od jednego roku do lat pięciu.
Jeżeli zaś w przypadku lit. b) użyto jednego z środków w §. 125. wspomnionych, wówczas wyrzeconą będzie kara od pięciu do lat dziesięciu, a jeżeli zachodzi jedna z okoliczności §. 126., także i kara tamże wyznaczona.
II. Kazirodztwo.
§. 131. II. Kazirodztwo, popełnione między krewnymi w linii wstępnej i zstępnej, czyliby ich pokrewieństwo pochodziło z łoża prawego lub nieprawego. — Kara jest więzienie od sześciu miesięcy do jednego roku.
Do istoty zbrodni kazirodzwa wystarcza usiłowane spółkowanie; spełnienie jego nie jest tutaj koniecznym (O. S. k. z 16. lutego 1876. L. 12521. Nr. 104.).
III. Uwiedzenie do nierządu.
§. 132. III. Uwiedzenie do nierządu, przez które kto osobę, do dozoru, lub do wychowania albo do nauki sobie powierzoną, do dopuszczenia się nierządu, lub do niesprzeciwienia się temuż nakłania.
IV. Stręcenie do nierządu, pod względem na osobę niewinną.
IV. Stręcenie do nierządu, jeżeli przez to niewinna osoba do nierządu uwiedzioną została, albo jeżeli onegoż winnymi się stają rodzice, opiekunowie, wychowawcy lub nauczyciele, pod względem swych dzieci, pupilów lub innych osób, do wychowania albo do nauki im poruczonych.
Kara.
§. 133. Kara jest ciężkie więzienie od jednego roku do lat pięciu.
Rozdział piętnasty.
O morderstwie i zabójstwie.
Morderstwo.
* §. 134. Kto przeciw człowiekowi, celem zabicia go, taki czyn popełnia, następstwem którego jest śmierć człowieka tego albo innego, staje się winnym zbrodni morderstwa; a to nawet, choćby skutek ten nastąpił był tylko z powodu osobistej własności zamordowanego, albo z powodu przypadkowych tylko okoliczności, lub też z powodu przypadkowo tylko zaszłych przyczyn pośrednich, o ileby te ostatnie przez sam czyn sprowadzone były.
* §. 135. Gatunki morderstwa są:
1. Skrytobójstwo, które się popełnia przez zanie trucizny lub innym zdradziecko-podstępny sposobem.
2. Morderstwo rozbójnicze, które się popełnia przez użycie gwałtu przeciw osobie dla owładnięcia cudzej rzeczy ruchomej.
3. Morderstwo nasadzone, do którego popełnienia ktoś najętym, lub w inny sposób przez trzecią osobę został naklonionym.
4. Morderstwo proste, nie należące do żadnego z wyżej przytoczonych ciężkich gatunków morderstwa.
Kara za dokonane morderstwo: a) na sprawcę, na nasadzającego i na bezpośrednio spóździałających.
* §. 136. Za każde morderstwo dokonane ukarani być winni śmiercią tak bezpośredni morderca, jako i ten, któryby go do tego nasadził, lub bezpośrednio do wykonania morderstwa rąk własnych przyłożył, albo czynnym sposobem spólnie ku temu działał.
b) na odleglejszych spółników i uczestników.
* §. 137. Ci, którzy, nieprzyłożywszy bezpośrednio rąk własnych do wykonania morderstwa, ani nienależą do niego z czynem spółdziałaniem swem, w innym odleglejszym sposobie, w §. 5. wyrażonym, przyłożyli się do czynu tego zbrodniczego; winni być ukarani za proste morderstwo ciężkiem więzieniem od pięciu do
lat dziesięciu; a jeżeli popełnili morderstwo na krewnym w linii wstępnej lub zstępnej, na małżonku którego z spółdziałających, podczas gdy im stosunki te wiadome były, albo jeżeli skrytobójstwo, morderstwo rozbójnicze lub morderstwo nasadzone popełnili, od lat dziesięciu do dwudziestu.
Kara za usiłowanie.
* §. 138. Za morderstwo proste przedsięwzięte lecz niedokonane, ukarani być mają tak sprawca, jak bezpośredni spółwinowający (§. 136), ciężkiem więzieniem od pięciu do lat dziesięciu, odleglejsi zaś spólnicy i uczestnicy (§. 137) od jednego roku do lat pięciu. Jeżeli zaś usiłowanem było morderstwo rozbójnicze, skrytobójstwo, morderstwo nasadzone lub morderstwo na należących, w poprzedzającym paragrafie wyrażonych; wówczas ukarani być winni, sprawca i bezpośredni spółwinowający, ciężkiem więzieniem od dziesięciu do lat dwudziestu, a w razie zachodzących okoliczności szczególnie obciążających, nawet i na całe życie; odleglejsi zaś spólnicy i uczestnicy, od pięciu do lat dziesięciu.
Kara za dziecioobójstwo.
* §. 139. Na matkę, która dziecię swe przy porodzie zabija, albo przez umyślne zaniechanie dania mu potrzebnej przy porodzie pomocy, takowe w śmierć wprawia, orzec należy, jeżeli morderstwo nastąpiło na dziecku z łóża prawego, karę ciężkiego więzienia na
całe życie. Jeżeli dziecię było z łóża nieprawego, natenczas miejsce ma kara ciężkiego więzienia, a to, w przypadku zabicia onegoż, od dziesięciu do lat dwudziestu, w przypadku śmierci zaś, zaszłej li z powodu zaniechannej potrzebnej pomocy, od pięciu do lat dziesięciu.
**Zabójstwo.**
* § 140. Jeżeli czyn, następstwem którego człowiek życie traci (§. 134.) wykonanym będzie wprawdzie nie w zamiarze zabicia go, wszelakoż w innym zamiarze nieprzyjacielskim, natenczas jest zbrodnia zabójstwa.
Wezwanie do bicia drugiej osoby, i dostarczenie przydatnego do tego narzędzia, stanowi w razie zabicia pokrzywdzonego, spółwinę w zabójstwie według §. 5. (O. S. k. z 1. kwietnia 1876. L. 685. Nr. 109.).
**Kara za rozbójnicze zabójstwo.**
* §. 141. Kiedy przy przedsięwzięciu rabunku postąpiono z człowiekiem jakim, tak gwałtownym sposobem, iż ztąd śmierć onegoż wynikła (§. 134.); wówczas zabójstwo takie ukaranem być ma śmiercią na wszystkich, którzy się do zabicia przyczynili.
**Kara za proste zabójstwo.**
* §. 142. W innych przypadkach ulega zabójstwo karze ciężkiego więzienia od pięciu do lat dziesięciu; jeżeli zaś sprawca w bliskiem zostawał z zabitym pokrewieństwie, lub w innych ku niemu szczególnych obowiązkach, od lat dziesięciu do dwudziestu.
Zabójstwo w bijatyce, lub w gwałtownym obejściu się z jedną lub kilkoma osobami.
* § 143. Jeżeli kto zabitym został w bijatyce, za-
szlej między kilkoma ludźmi, albo w gwałtownym obejściu się z jedną lub kilkoma osobami, wówczas każdy, który mu zadał cios śmiertelny, winnym jest zabójstwa. Je-
żeli zaś śmierć nastąpiła tylko z przyczyny wszystkich ogółem ciosów lub krzywd wyrządzonych, lub też, je-
żeli się nie da oznaczyć, kto zadał cios śmiertelny; wówczas wprawdzie nikt zabójstwa, atoliż wszyscy, któ-
rzy się na zabitego targnęli, winnymi się stają zbrodni ciężkiego uszkodzenia ciclesnego (§. 152.), i skazani być mają na ciężkie więzienie od jednego roku do lat pięciu.
Do istoty zbrodni według §. 143. u. k. wymaga się, aby kilka osób targnęło się na zabitego albo równocześnie, albo przynajmniej bez dłuższej przerwy, w świadomości wspólnego nieprzyjaznego zamiaru zwróconego przeciw onemu (O. S. k. z 22. maja 1874. L. 4176. Nr. 10.).
Rozdział szesnasty.
O spędzeniu płodu.
Spędzenie płodu własnego żywota.
§. 144. Kobieta przedsiębiorąca umyślnie jaką
kolwiekbądź czynność, sprawującą spędzenie jej płodu, lub sprowadzającą porodzenie jej w ten sposób, iż dziecię nieżywe na świat przychodzi, staje się winną zbrodni.
Akuszerka, która jest sama sprawczynią zniszczenia lub spędzenia płodu, podsunięcia lub zamienienia dziecka, albo która była spółwinna lub uczestniczką takiego karygodnego czynu, tudzież ta, która zaniedba ciężącego na niej obowiązku zawiadomienia niezwłocznie władzy o powziętem podejrzeniu, że zbrodnię lub przestępstwo popełniono; podpada surowości ustawy karnej (Rp. m. z 25. marca 1874. Nr. 32. D. U. P., § 15.).
Kara.
§. 145. Jeżeli spędzenie płodu usiłowanem było, lecz uskutecznionem nie zostało, wówczas orzeczoną być ma kara więzienia od sześciu miesięcy do jednego roku; uskuteczniione zaś spędzenie ulega karze ciężkiego więzienia od jednego roku do lat pięciu.
§. 146. Na taką samą karę, atoliż z zaostrzeniem, skazanym być winien ojciec dziecka poronionego, jeżeli jest spółwinnym tej zbrodni.
Spędzenie płodu cudzego.
(*) §. 147. Zbrodni tej staje się winnym także i ten, kto w jakimkolwiekbądź zamiarze, wbrew wiedzy i woli matki, spędzenie płodu jej sprawia lub sprawić usiłuje.
Kara.
(*) §. 148. Zbrodniarz takowy ulegnie karze ciężkiego więzienia od jednego roku do lat pięciu; a jeżeli
przez tę zbrodnię matka oraz narażoną została na niebezpieczeństwo śmierci, lub uszczerbek w zdrowiu poniosła, od pięciu do lat dziesięciu.
Rozdział siedemnasty.
O podrzuceniu dziecka.
O podrzuceniu dziecka.
(*) §. 149. Kto dziecię, będące w takim wieku, w którym nie jest w stanie samo sobie obmyśleć pomocy dla ocalenia życia, tym celem podrzuca, aby je na niebezpieczeństwo śmierci narazić, lub też tym jedynie końcem, aby ocalenie onegoż losowi zostawić; ten popełnia zbrodnię, bez względu na przyczynę, jaka go do tego spowodowała.
Kara.
(*) §. 150. Jeżeli dziecię w miejscu odległym, zwykle przez ludzi nieuczęszczanem, lub pod takiemi okolicznościami zostało podrzucone, iż nie łatwo mogło być spostrzeżonem i ocalonem; wówczas za to kara jest ciężkie więzienie od jednego roku do lat pięciu, a jeżeli nastąpiła śmierć dziecięcia, od pięciu do lat dziesięciu.
§. 151. Jeżeli zaś dziecię na miejscu, zwykle
przez ludzi uczęszczanem, i w taki oraz sposób podrzuconem zostało, iż nie bez uzasadnionej przyczyny spodziewać się można było wczesnego onegoż spostrzeżenia i ocalenia; wtenczas podrzucenie to ukaranem być ma więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku. Gdyby zaś pomimo tego śmierć dziecięcia nastąpiła, natedy kara więzienia od jednego roku do lat pięciu ma być orzeczoną.
Rozdział osmnasty.
O zbrodni ciężkiego uszkodzenia cielesnego.
Zbrodnia ciężkiego uszkodzenia cielesnego.
(*) §. 152. Kto przeciw człowiekowi, wprawdzie nie w zamiarze zabicia go, atoliż w innym zamiarze nieprzyjacielskim, takiego dopuszcza się czynu, następstwem którego (§. 134.) jest naruszenie zdrowia, albo niezdolność pełnienia obowiązku przynajmniej przez ciąg dni dwudziestu, rozstrojenie umysłu, albo też ciężkie nadwrażenie; ten staje się winnym zbrodni ciężkiego uszkodzenia cielesnego.
Nie należy odnosić do §. 152. postanowienia §. 134. powołanego w §. 152., iż czyn, w skutek którego postradał życie kto inny, niżli ten, którego zamierzono zabić, stanowi również zbrodnię morderstwa; do istoty zbrodni ciężkiego uszkodzenia cielesnego wymaga się raczej, aby ten, na którego osobie popełniono ciężkie uszkodzenie cielesne, był tym samym, przeciw któremu zwróconym był nieprzyjazny zamiar i czyn sprawcy (O. S. n. z 3. grudnia 1856. L. 11440. ks. o. k -s. Nr. 2.). — Zumieszczenia powołania nawiasowego §. 134. w §. 152. po słowach „następstwem którego” wynika, że przez przywołanie tego paragrafu nie wciągnięto do §. 152. normowanego w pierwszej części §. 134. wyjątku od prawidła, iż czyn i zamiar muszą być w zgodzie, lecz tylko zawarty w drugiej części §. 134. przepis co do przedmiotowej własności czynu i tegoż przyczynowego związku z nastąpionym skutkiem (O. S. k. z 4. grudnia 1874. L. 10269. Nr. 35.). — Z tej cytacyi wynika atoli dalej, że sprawca ciężkiego pokrzywdzenia odpowiedzialnym jest za wszystkie następstwa wynikające z jego czynu osobliwie także za przypadkowe okoliczności towarzyszące jego czynowi i za pośrednie przyczyny przypadkowo później przybyłe (O. S. k. z 21. maja 1875. L. 1547. Nr. 68.).
Należycie lekarze sądowi ocenili uszkodzenie jako ciężkie w pewnym wypadku, gdzie istotny dla zdrowia narząd żucia został na zawsze uszkodzony i nadwierżoným przez gwałtowne wybicie zęba siecznego i wyłamanie drugiego zęba (O. S. k. z 5. listopada 1877. L. 9343. Nr. 161.).
(*) §. 153. Tej zbrodni staje się winnym także i ten, kto własnych rodziców swych, albo urzędnika publicznego, księdza, świadka lub znawcę rzeczy, podczas, gdy ci zajętymi są pełnieniem obowiązków swych, albo właśnie z powodu pełnienia tego, rozmyślnie na ciele uszkadza, choćby uszkodzenie to nie miało następstw, w §sie 152. wymaganych.
Nie ciąży spółwina w przestępstwie uszkodzenia cielesnego według §. 411. u. k. lecz w zbrodni z §. 153. na podżegaczu, który nie jest spokrewniony z poszkodowanym (O. S. k. z 18. września 1874. L. 8141. Nr. 24).
Strażnicy wiejscy w Dalmacji mają charakter publicznych urzędników w myśl § 153. (O. S. k. z 14. lutego 1877. L. 10697. Nr. 140.).
Kara.
§. 154. Kara za zbrodnię, w §§fach 152. i 153. oznaczoną, jest więzienie od miesięcy sześciu do roku jednego, a przy okolicznościach obciążających aż do lat pięciu.
§. 155. Jeżeli zaś:
a) zrządzono nadwerężenie, lubo samo przez się lekkie, takim instrumentem i sposobem, z którym pospolicie narażenie życia jest połączone, lub też w inny sposób dowiedziono zamiar sprowadzenia jednego z ciężkich następstw, w §sie 152. namienionych, nawet choćby tylko na usiłowaniu poprzestano; — albo
Według odezwy m. s. do Sądu najwyższego z 4. marca 1856. L. 3642. ma §. 155. lit. a, wtedy zastosowanie, jeżeli w danym wypadku zbiegają się §§. 1. 8. 152. lub 153. u. k.; staje się zatem winnym usiłowanej zbrodni ciężkiego uszkodzenia cielesnego ten, kto popełnia czyn przeciw drugiemu wprawdzie nie w zamiarze pozbawienia go życia, jednak przecież w celu sprowadzenia jednego z ciężkich następstw wspomnionych w §. 152., który to zamiar on sam przyznał, lub który można wywnioskować według przepisu §. 1. u. k. (i §. 268. p. k.) z jego sposobu działania, jak n. p. z okoliczności, że przedsięwziął czyn z takim narzędziem i w taki sposób, z którym zwykle łączy się niebezpieczeństwo życia, skoro tylko zachodzą także inne wymogi usiłowania (§. 8. u. k.), co również nawet wtedy ma miejsce, jeżeli stąd nie wynikło żadne następstwo, mające istotę wymaganą w §. 152., lecz tylko lekkie uszkodzenie cielesne, albo nawet żadne; wyczerpanej w §§.
152. i 153. definicyi wspomnianej zbrodni nie można uzupełniać z sankcji karnej §. 155. a, i taż nie zawiera trzeciego rodzaju zbrodni ciężkiego uszkodzenia cielesnego.
b) z nadwierżenia nastąpiło naruszenie zdrowia lub niezdolność pilnowania obowiązków przynajmniej przez ciąg dni trzydziestu; albo
c) uczynek połączony był z osobliwemi udręczeniami pokrzywdzonego; — albo
d) targnięcie się nastąpiło w spiknieniu się z innymi lub sposobem zdradziecko-podstępny, a ztąd wyniknęło jedno z następstw, w §. 152. wyszczególnionych; albo
e) ciężkie nadwierżenie życiu zagrażało; — wówczas orzeczoną być ma kara ciężkiego i zaostrzonego więzienia (§. 19.) od roku jednego do lat pięciu.
* §. 156. Jeżeli zaś zbrodnia przyprawiła uszkodzonego:
a) o utratę lub o trwałe osłabienie mowy, wzroku i słuchu, o utratę zdolności płodzenia, o utratę oka, ramienia lub ręki, albo o inne jakie w oczy uderzające kalectwo lub oszpecenie; — albo
b) o ustawiczną słabowitość, o chorobę nie do uleczenia, albo o rozstrojenie umysłu bez prawdopodobieństwa przywrócenia go; — albo
c) o ustawiczną niezdolność pełnienia obowiązków,— naówczas wymierzona być winna za nią kara ciężkiego więzienia od pięciu do lat dziesięciu.
(*) §. 157. Jeżeli przy powstałej między kilkoma
ludźmi bijatyce, lub w przedsięwziętem przeciw jednej lub więcej osobom pokrzywdzeniu, kto na ciele swem ciężko uszkodzonym został (§. 152.); wówczas każdy, który mu zrządził uszkodzenie takowe, wedle powyższych §§fów 154.—156. ma być ukarany.
Jeżeli zaś ciężkie uszkodzenie cielesne wyniknęło li tylko z ogółu działania nadwerężeń lub pokrzywdzeń, od więcej osób pochodzących, albo jeżeli dowieść nie można, kto ciężkie zadał razy; wówczas wszyscy, którzy się na pokrzywdzonego targnęli, także zbrodni ciężkiego uszkodzenia cielesnego za winnych mają być poczytani i więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku ukarani.
Rozdział dziewiernasty.
O pojedynku.
Pojedynek.
(*) §. 158. Kto kogo z jakiejkolwiekbądź przyczyny do walki na broń zabójczą wyżywa, i kto na takowe wyzwanie do walki staje; ten popełnia zbrodnię pojedynku.
Kara.
§. 159. Zbrodnia takowa, jeżeli żadne z niej nie
wynikło zranienie, ukaraną być ma więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku.
(*) §. 160. Jeżeli w pojedynku nastąpiło zranienie, wówczas orzeczoną być powinna kara więzienia od jednego roku do lat pięciu. Jeżeli zaś w następstwie pojedynku jest jeden ze skutków, w §sie 156. oznaczonych, wówczas takowy ukarany być winien ciężkim więzieniem od pięciu do lat dziesięciu.
* §. 161. Jeżeli z pojedynku wynikła śmierć jednego z pojedynkujących się, natenczas zabójca ukaranym być ma ciężkiem więzieniem od dziesięciu do lat dwudziestu.
§. 162. W każdym razie wyzywający na dłuższy czas skazanym być winien, niżeliby był skazanym, gdyby sam był wyzwanym.
Kara na uczestników.
* §. 163. Kto do wyzwania albo do rzeczywistego wystąpienia jednej lub drugiej strony na plac bitwy pobudzał, lub w inny sposób rozmyślnie przyczyniał się, albo temu, który starał się odwrócić wyzwanie, wzgardą zagrażał lub ją okazywał; ten ukarany być winien więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku; a jeżeliby jego wpływ szczególnie ważnym był, i zranienie albo nawet i śmierć nastąpiła, od jednego roku do lat pięciu.
§. 164. Ci, którzy się za pomocników czyli tak zwanych sekundantów na stronę jednego z pojedynkujących się do boju stawili; ukarani będą więzieniem od
sześciu miesięcy do jednego roku, a w miarę wielkości ich wpływu i nastąpionego złego, nawet aż do lat pięciu.
Bezkarność uczynku.
§ 165. Karygodność zbrodni pojedynku uchyla się:
a) od wyzywającego, jeżeli ten nie stawił się do boju;
b) od tego, równie jak od wyzwanejego, jeżeli wprawdzie do boju wystąpili, lecz od pojedynku przed rozpoczęciem onegoż dobrowolnie odstąpili;
c) od wszystkich innych spółwinowajców, jeżeli z czynną gorliwością sprowadzić usiłowali dobrowolne odstąpienie od pojedynku, i tenże w samej rzeczy do skutku nie przyszędł.
Rozdział dwudziesty.
O podpaleniu.
Podpalenie.
(*) § 166. Zbrodni podpalenia dopuszcza się ten, kto przedsiębiere czyn, z którego podług jego zamiaru, w cudzej własności pożar powstać ma, chociaż ogień nie wybuchnął, lub żadnej szkody nie zrządził.
§ 166. nie wymaga do pojęcia podpalenia, aby ogień podłożono wśród takich okoliczności, gdzieby pożar mógł się rozszerzyć, lecz można go także podłożyć w rzeczach stojących pojedyńczo, n. p. w domach z osobna stojących, stodołach,
Ustawa karna.
składach zboża, siana i towarów, w trzcinie na łąkach i podobnych przedmiotach (Rp. m. s. z 26. września 1858. L. 19002).
Kara.
(*) §. 167. Kara według następującej różnicy ma być wymierzoną:
a) gdy ogień wybuchnął, i przez to człowiek życia pozbawionym został, co podpalacz przewidzieć mógł; albo gdy pożar zdziałany został przez właśnie na spustoszenia wymierzone skupienie się; na każdy z tych przypadków stanowi się kara śmierci;
b) jeżeli sprawca częściej niż raz jeden, czy to w tych samych, czy w różnych przedmiotach, ogień podkładał, a pożar istotnie, choćby tylko raz jeden, wybuchnął; albo
c) gdy ogień wybuchnął, i dla uszkodzonego znaczna wynikła szkoda; równie też
d) gdy sprawca częściej niż raz jeden, atoliż każdego razu bezskutecznie podpalić usiłował; w tych wszystkich przypadkach ukaranym być winien ciężkim więzieniem na całe życie;
e) gdy ogień wybuchnął, jednak z żadną z wymienionych dotąd okoliczności nie był połączonym, orzeczoną będzie kara ciężkiego więzienia od dziesięciu do lat dwudziestu;
f) jeżeli wprawdzie ogień nie wybuchnął, jednakże w nocy lub w takim miejscu był podłożony, iż gdyby był wybuchnął, łatwo byłby się mógł szerzyć, albo pod takiemi okolicznościami, iż przytem życie ludzkie na oczywiste niebezpieczeństwo wystawionem było; wówczas sprawca skazanym być winien na ciężkie więzienie od pięciu do lat dziesięciu;
g) jeżeli zbrodnia w dzień i bez wszelkiej osobliwszej niebezpieczeństw przedsiewziętą była, i podłożony ogień, bez wybuchnienia zgasł, albo pomimo wybuchnienia, bez szkody ugaszonym został; wówczas sprawca ulega karze ciężkiego więzienia od jednego roku do lat pięciu.
§. 167. lit. g. przypuszcza, że chociaż skutkiem ogarnięcia cudzej własności przez ogień nastąpiło jakie uszkodzenie — gdyż to należy rozumieć przez podłożony ogień, a nie jedynie zapalenie materiału palnego, — uszkodzenie to jednak było tak drobnem, że nie wynikł ztąd rzeczywisty uszczerbek majątkowy, t. j. szkoda w znaczeniu prawa cywilnego, podczas gdy lit. e. §. 167. przypuszcza szkodę rzeczywistą, choćby nawet nieznaczną (O. S. k. z 29. maja 1876. L. 4090. Nr. 114.).
Bezkarność w podłożeniu ognia dla czynnego żalu.
(*) §. 168. Gdy w przypadku podłożonego ognia sprawca sam z żalu i w dobrej jeszcze porze takiego przyłożył starania, iż wszelkiej szkodzie zapobieżono; natedy wolnym zostaje od wszelkiej kary.
O karygodności tego, który własność swą podpala.
(*) §. 169. Kto przez podpalenie swojej własności, przedsięwzięte z jakiegobądź złego zamiaru, cudzą także własność na niebezpieczeństwo ognia wystawia; ten
staje się równie winnym podpalenia i ulega karom po-
dług wymiaru, w §sie 167. oznaczonego.
(*) §. 170. Kto własność swoją podpala, a przytem
cudza własność nie jest narażoną na niebezpieczeństwo
ognia; ten wprawdzie już nie podpalenia, ale oszustwa
staje się winnym, jeżeli przez to chciał prawa trzeciej
osoby nadwerężyć lub kogo w podejrzenie wprawić.
Zbrodnia oszustwa §. 170. jest już dokonaną przez uskute-
cznione podpalenie swojej własności w wspomnionym tamże za-
miarze, i nie jest tutaj koniecznym ani rzeczywiste wprowadze-
nie drugiej osoby w błąd, ani przedsięwzięcie dalszych kroków
do dopięcia zamiaru wyrządzenia szkody. Także inne osoby
w myśl §. 5. mogą się dopuścić spółwiny w tej zbrodni (O.
S. k. z 4. listopada 1876. L. 5257. Nr. 128.)
Rozdział dwudziesty pierwszy.
O kradzieży i przeniewierzeniu.
Kradzież.
(*) §. 171. Kto dla własnej korzyści swej, cudzą
rzecz ruchomą, z posiadania drugiego, bez zezwolenia
jego zabiera, ten kradzież popełnia.
Naruszenie sprzedanych gruntów gminnych, którego się
dopuszczają członkowie gminy, podlega skarceniu według ust.
karnej (Rp. m. z 29. stycznia 1854. Nr. 31. D. U. P.). — Je-
żeli ktoś dla własnej korzyści przywłaszcza sobie podśiółkę
z cudzego lasu bez pozwolenia właściciela, wtedy czyn ten
łączy w sobie wszystkie znamiona §. 171. u. k. i nie jest szkodnictwem leśnym, lecz jako zbrodnia lub przestępstwo karygodną kradzieżą (Rp. m. s. z 6. listopada 1854. L. 20250.).
Członkowie gminy, każdy z osobna mogą także dopuścić się kradzieży w zwierzynie należącej do gminnego prawa polowania (§. 10. pat. z 7. marca 1849. Nr. 154. D. U. P.).
Co się tyczy posiadania, to przy książeczkach wkładek (do kasy oszczędności) (§. 14. d. k. n. z 26. września 1844. Nr. 832. Z. U. S. i rp. m. s. w. z 9. czerwca 1853. L. 3894.), przy kartkach loteryjnych (§§. 13. i 19. dodatku do rp. m. sk. z 20. lipca 1853. Nr. 159. i z 6. marca 1854. Nr. 60. D. U. P.), potem przy kartkach zastawowych (d. k. n. z 15. maja 1840. Nr. 437. Z. U. S.), każdorazowy dzierżyciel jest prawowitym posiadaczem.
Względem kartek zastawowych przepisuje dekret kancelarii nadwornej z 15. maja 1840. Nr. 437. Z. U. S. jeszcze: jeżeli zabrano kartkę zastawową lub podobne poświadczenie, ażeby przez to dojść do posiadania cudzej własności i przywłaszczyć ją sobie; można czyn taki zawsze uważać za kradzież, jeżeli zamiar został dopięty, lub za usiłowanie, jeżeli go nie osiągnięto, o ile zabrana kartka jest tego rodzaju, iż rzecz okazicielowi tejże musi być wydana. Według okoliczności można już zabranie takiej kartki uważać za kradzież, chociaż rzeczy nie odebrano jeszcze za jej pomocą i nie usiłowano jeszcze jej podnieść. Jeżeli jednak kto taką kartkę otrzymał w posiadanie w inny, jakkolwiek bądź także dozwolony sposób, lub przypadkowo, i robi z niej nieprawny użytek; może czyn ten według różnych okoliczności stanowić oszustwo lub przewniej erzenie.
Kto oddaną mu rzecz, niesioną pod dozorem właściciela, przywłaszcza sobie za pomocą ucieczki, popełnia kradzież (O. S. k. z 11. czerwca 1874. L. 4740. Nr. 13.).
Zabicie obcego zwierzęcia domowego, popełnione w tym celu, aby się dostało oprawcy, nie uchyla samo przez siebie dzierżenia posiadacza, i dla tego należy je ukarać nie jako kradzież, lecz jako złośliwe uszkodzenie (O. S. k. z 20. sierpnia 1874 L. 7932. Nr. 21).
Pojęcia kradzieży nie zmienia ta okoliczność, że sprawca rzecz zabraną z posiadania drugiego, nie sam unosi, lecz daje unieść przez trzecią osobę (O. S. k. z 26. sierpnia 1875. L. 5503. Nr. 76.).
Przywłaszczenie sobie przez dłużnika rzeczy zajętych lecz przez wierzyciela nie zabranych, nie stanowi ani przeniewierzenia z §. 183., ponieważ rzeczy nie są powierzone dłużnikowi, ani kradzieży z §. 171., gdyż nie można popełnić kradzieży na własnej rzeczy, a rozporządzenia §. 183. w tym duchu, iż zajęta rzecz stała się względem dłużnika obcą, według Art. IX. pat. ob. nie można rozciągać na podobne wypadki (O. p. p. S. k. z 20. kwietnia 1876. L. 1957. Nr. 112.).
Przywłaszczenie sobie spławnego drzewa z rozbitego okrętu drewnianego, w którego posiadaniu właściciel utrzymuje się przez stosowne za niem śledzenie, jest kradzieżą, jeżeli sprawcy wiadome były te okoliczności (O. S. k. z 30. czerwca 1876. L. 4766. N°. 120).
Okoliczności, dla których kradzież staje się zbrodnią.
(*) §. 172. Kradzież staje się zbrodnią, albo z ilości, albo z istoty czynu, albo z własności rzeczy skradzionej, albo z charakteru sprawcy.
a) Ilość wyższa:
(*) §. 173. Z ilości staje się kradzież zbrodnią, jeżeli ilość lub wartość tego, co skradzionem zostało, więcej niż dwadzieścia pięć złotych reńskich wynosi. Przytem nie stanowi różnicy okoliczność ta, czy ilość lub wartość na raz jeden, lub więcej jednoczesnymi lub powtarzanymi razami, czy jednemu lub więcej właścicielom została skradzioną, i czy kradzież na jednym lub na różnych przedmiotach jest dokonaną. Wartość zaś
nie podług korzyści złodzieja winna być obliczona, lecz podług szkody, okradzionemu wyrządzonej.
Jeżeli sprawca popełnił zbrodnię bądź przez usiłowaną, bądź przez dokonaną kradzież, należy ilości kradzieży dokonanej z ilościami usiłowanej obliczyć w jedną sumę łączną (Rp. m. s. z 5. maja 1853. L. 6096.). — Przy kradzieżach lasowych mogą także władzom karnym służyć za podstawę do oznaczenia szkody równie co do poczytania, jak też co do kwestyi odszkodowania taryfy wynagrodzenia szkody lasowej wygotowane według zasad szóstego rozdziału ustawy leśnej z 3. grudnia 1852. Nr. 250. D. U. P., i dodatku D. tegoż (Rp. m. s. z 6. listopada 1854. L. 20250.).
b) niebezpieczniejsza istota czynu;
(*) §. 174. Z istoty czynu kradzież staje się zbrodnią:
I. Bez wszelkiego względu na ilość, gdy złodziej w broń lub inne narzędzia, osobistemu bezpieczeństwu zagrażające, był opatrzony; — albo gdy w razie przydybania go na kradzieży, rzeczywistego użył gwałtu lub niebezpiecznej pogróźki przeciw osobie jakiej, by się utrzymał w posiadaniu rzeczy skradzionej.
Okoliczność zawarta w pierwszej części tego ustępu, z której kradzież staje się zbrodnią, zachodzi wtedy tylko, jeżeli sprawca opatrzył się w broń (por. wyżej przy §. 82, orzecz. z 11. grudnia 1874. L. 10576.) nie tylko w tym zamiarze, aby jej użyć za narzędzie do spełnienia kradzieży, lecz w tym celu, aby nastraszyć tego, ktoby go złapał na uczynku, lub użyć rzeczywistej przemocy przeciw przytrzymującemu go (O. S. k. z 16. kwietnia 1875. L. 2123. Nr. 58. i z 21. maja 1875. L. 3054. Nr. 69.
Wymienione w drugiej części tego ustępu „przydybanie go na kradzieży” istnieje także wtedy, jeżeli sprawcę przytrzymuje się przy unoszeniu ruchomości, i dopóki ona nie jest
przezeń złożoną w miejscu bezpiecznym, zatem podczas dokonania samej kradzieży został przydybanym (O. S. k. z 17. kwietnia 1875. L. 8601. Nr. 59.).
II. Gdy kradzież więcej niż pięć złotych reńskich wynosi, a zarazem popełnioną została:
a) w czasie pożaru, powodzi, lub w czasie innego ucisku, czy powszechnego, czy w szczególności, osoby okradzionej dotykającego.
b) w towarzystwie jednego lub więcej spólników kradzieży;
c) w miejscu, ku czci Bożej poświęconem;
Takiem jest także zakrystya kościoła katolickiego (O. S. k. z 28. marca 1877. L. 13853. Nr. 148.).
d) w rzeczach, pod zamknięciem zostających;
Należy tutaj wspomnieć o dwóch dawniejszych rozporządzeniach, z których jedno (d. n. z 20. czerwca 1800) uważa kradzież zboża z plombowanych worków za kradzież w rzeczach pod zamknięciem zostających; drugie zaś (d. n. z 19. paźdz. 1792.) poczytuje ją za taką także wtedy, jeśli klucz do zamkniętych drzwi w ich pobliżu widocznie jawnie wisiał lub leżał.
e) w drzewie, zabraniem albo z ogrodzonych lasów, albo ze znacznem uszkodzeniem lasu;
Rzem. m. s. z 27. maja 1862. L. 5025. wyjaśniono, że za pomocą wydanego przez c. k. dolno-austr. namiestnictwo pod 28. maja 1861. L. 18671. powtórnego obwieszczenia patentu przywilejów spławiania (według którego kradzież drzewa spławianego należy karać grzywną jednego zlr. za każdą szczepę, którą to karę można wedle okoliczności zlagodzić lub zamienić w karę aresztu) nie chciano spowodować zgoola żadnej
zmiany w obecnych prawnych przepisach karnych, lecz zamierzono tem jedynie zwrócić uwagę mieszkańców pobrzeżnych wzdłuż potoków spławnych na istniejący zakaz przywłaszczania sobie wyrzuconego drzewa spławnego, przyczem należy naturalnie pozostawić zupełnie dotyczącym sądom powiatowym postąpienie z urzędu z przestępującymi ten zakaz według istniejących ogólnych ustaw karnych.
Jakie przestępstwa przeciw bezpieczeństwu własności lasowej mają karać władze administracyjne jako szkodnictwo leśne, oznaczają §§ 59.—71. ustawy leśnej z 3. grudnia 1852. Nr. 250. D. U. P. Do nich należą według §. 60. tamże: 1. Zbieranie patyków, odłamków lub trzasek. 2. Naciesanie stojącego drzewa i drążków, nawiercanie onegoż, nakarbowanie, łażenie na drzewa za pomocą haków żelaznych, uszkodzenie zrządzone przez wywożenie drzewa i kamieni, tłuczenie i bicie drzew i obłupywanie onychże z kory. 3. Przywłaszczenie sobie kory z drzew leżących na ziemi, odkrywanie korzeni drzew, karczowanie, odrębywanie, odcinanie i obrywanie wierzchołków, gałęzi i gałązek, tudzież osmykanie z liści. 4. Wykopowywanie, wyrębywanie, lub wyciąganie i wszelkie innego rodzaju uszkodzenia młodych latorośli, drzew i krzewów, tudzież zbieranie różg na miotły, prętów, kijów, i innych drobnych gatunków drzewa. 5. Zbieranie soków z drzewa (żywicy, terpentyny, soku brzozowego i jaworowego), owoców leśnych (nasienia leśnego, płonek, jagód) grzybów i spróchniałków, tudzież kopanie korzeni. 6. Nieprawne zbieranie podściołu każdego rodzaju (liści, szpilek, chwastów, mchu itp.), w szczególności zaś zbieranie takowych siekierami i grabiami żelaznemi; przywłaszczanie ziemi, gliny, torfu, kamieni, gipsu i innych płodów mineralnych; wykopowywanie darni, koszenie, ścinanie i wyskubywanie trawy leśnej, ziół i innych roślin, służących do uprawy drzewa. 7. Pozostawanie w lesie wbrew wyraźnemu zakazowi służby leśniczej (§. 55.); robienie nowych dróg i kładek, lub używanie dróg już zarzuconych, robienie spustów, odprowadzanie wody do jasów sąsiedzkich, zakładanie węglarni i wszelkie inne używanie gruntu leśnego. 8. Niepozwolone
wpędzanie bydła do lasów obcych w ogólności, tużże wpędzanie większej liczby innego gatunku lub innego wieku bydła; używanie paszy leśnej na innych miejscach i w innym czasie jak jest pozwolonem. — O ile te szkodnictwa leśne mogą się stać kradzieżami ob. uw. przy §. 171. i zauważ tutaj §. 59. u. leśnej, który opiewa, że nadwierzężenia bezpieczeństwa własności leśnej, przewidziane w powszechnej ustawie karnej, będą sądzone i karane według tejże ustawy.
Wyraz „ogrodzony” ma to samo znaczenie tak w ustępie lit. e jak w ustępie lit. g niniejszego paragrafu (O. S. k. z 7. lutego 1876. L. 11400. Nr. 101.).
f) w rybach, zabranych ze stawów;
g) w zwierzynie, zabranej albo z ogrodzonych lasów, albo z szczególniejszą śmiałością, lub też przez sprawcę, z kradzieży tej niejako zwyczajną profesję prowadzącego.
Dziki po za zwierzyńcem, wilki, lisy lub inne szkodliwe drapieżne zwierzęta, może każdy ubijać (§. 3. rp. m. z 15. grudnia 1852. L. 5681. w d. austr. d. u. k. N. 473.).
Zwierzyny postrzelonej i zranionej w własnym rewirze, która przeszła do obcego rewiru, nie można ścigać, lecz pozostawionem jest do woli posiadaczowi tego rewiru, do którego się przeniosła, rozrządzić nią jak swoją własnością (§. 5. tamże). Kto znajdzie zwierzynę, co się sama przebiła lub w ogóle skałczyła i ginie, nie może jej sobie żadną miarą przywłaszczyć (§. 22. tamże). Ustawianie siatek i nastawianie siek samo przez się ma być karanem jako przestępstwo przez władze administracyjne (rp. m. z 15. maja 1853. L. 2827. d. aust. d. u. k. Nr. 163.). Zresztą mogą członkowie gminy, każdy z osobna, popełnić kradzież zwierzyny w obrębie połowania gminnego (§. 10. pat. z 7. marca 1849. Nr. 154. D. U. P.).
Ob. orzecz. Sądu k. z 7. lutego 1876. L. 11400. wyżej przy e, i z 7. lutego 1877. L. 13083. wyżej przy §. 8.
c) własność skradzionej rzeczy.
(*) § 175. Z własności skradzionej rzeczy, kradzież staje się zbrodnią:
I. Bez względu na ilość, — gdy kradzież popełnioną była
a) w rzeczy bezpośrednio służbie Bożej poświęconej, z zelżeniem obrządku religijnego; lub
b) w przedmiotach, wymienionych w §§. 85. lit. c) i 89.
Ob. orzeczenie Sądu k. z 11. listop. 1874. L. 9249. umieszczone przy §. 85.
II. Jeżeli wynosi więcej niż pięć złotych reńskich i gdy
a) w płodach na polu, lub w owocach, wiszących na drzewach, a w krajach, w których hodowanie jedwabników stanowi gałąź przemysłu i gospodarstwa, także w liściu, z drzew morwowych zabraniem, do żywienia jedwabników służącym;
Płodami na polu są tylko te płody ziemne, które albo szczególnie uprawia się lub kultywuje jako takie, albo o których jest przynajmniej dowiedzionem, iż właściciel gruntu zastrzegł sobie ich zbieranie lub przywiązuje do nich pewną wartość; nie zaś takie, o których nie jest stwierdzonem, że mają w sobie jaką wartość, np. t. z. wielowłos (O. S. k. z 17. paźdz. 1874. L. 7622. Nr. 27.).
b) w bydle na paszy lub z wygonu;
c) w sprzętach rolniczych na polu;
d) w minerałach, narzędziach lub sprzętach wewnątrz kopalni, przy powierzchniowem górnictwie, na halbach (górkach gruzów kopalnianych) lub we warsztatach przyrządzających, popełnioną została.
d) charakter sprawcy.
(*) §. 176. Z charakteru sprawcy kradzież staje się zbrodnią:
I. Bez żadnego względu na ilość, jeżeli sprawca kradzież w zwyczaj u siebie wprowadził.
II. Ze względu na ilość, wyższą nad pięć złotych reńskich:
a) gdy sprawca już dwa razy za zbrodnię lub przestępstwo kradzieży był karanym;
b) gdy kradzież przez służących na ich służbodawcach lub innych domownikach;
Por. umieszczone przy §. 83. orzecz. Sądu k. z 23. lipca 1875. L. 6364.
c) przez czeladź rzemieślniczą, przez chłopców terminujących lub przez najemników, na ich majstrze lub na tych, którym się do roboty najęli, jest popełniona.
§. 73. ustawy przemysłowej z 20. grudnia 1859. Nr. 227. D. U. P. zowie pomocnikami przemysłowymi kupczyków, czeladników, wyrobników fabrycznych i sprawujące tę samą służbę pomocnice; osoby pełniące wyższą służbę (jak kierujący warsztatem, mechanicy, zawiadowcy handlu, buchalterowie, kasyjerowie, rysownicy, chemicy), następnie robotnicy i najemnicy przyjęci jedynie do pracy pomocniczej i innej prostej pracy, wreszcie pełniący przy prowadzeniu przemysłu tylko posługi czeladzi domowej (jak kelnerzy, woźnicy itd.), nie są pomocnikami w znaczeniu tej ustawy.
§. 177. Jeżeli kradzież, jedynie z charakteru sprawcy wedle §fu 176. onemuż za zbrodnię ma być
poczytaną; wtenczas ani uczestnictwo ani spólnictwo tej kradzieży za zbrodnię nie ma być uważanem.
Kara za zbrodnię kradzieży.
§ 178. Jeżeli kradzież, oprócz tego, co w §§. 173. do 176. do zbrodni jest wymaganem, niczem więcej nie jest obciążoną; wówczas takowa ukarana będzie ciężkim więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku; przy obciążających zaś okolicznościach, od jednego roku do lat pięciu.
Oznaczony w drugim ustępie tego paragrafu wyższy stopień kary ciężkiego więzienia od jednego roku do lat pięciu, należy stosować nie tylko wtedy, jeżeli zbiegają się dwie lub więcej takich okoliczności, z których kradzież według §§. 173.—176. staje się zbrodnią, lecz także wtedy, jeżeli zbrodni towarzyszą ogólnie obciążające okoliczności (§§. 43—45. u. k.), a w jednym i drugim wypadku istniejące okoliczności obciążające przeważają w przeciwstawieniu do łagodzących według §. 48. u. k.; nie ma także mowy o zastosowaniu §. 54. do takiego wypadku, jeżeli przeważające okoliczności obciążające pociągają za sobą wyższy stopień kary (Ust. a. rp. m. z 13. czerwca 1856. Nr. 103. D. U. P.).
* § 179. Jeżeli summa tego, co skradziono, przenosi złotych reńskich trzysta; — albo, jeżeli kradzież z osobliwszą śmiałością, gwałtem lub wielkim podstępem była wykonaną; — albo, jeżeli złodziej, zastany na kradzieży, przeciw osobie jakiej gwałtu lub pogróźek użył niebezpiecznych, celem utrzymania się w posiadaniu rzeczy skradzionej; — albo, jeżeli sprawca kradzież w zwyczaj u siebie wprowadził: we wszystkich tych przypadkach, orzeczoną będzie kara ciężkiego więzienia, od pięciu do lat dziesięciu.
W wypadkach przewidzianych w. § 179., w których kradzież sama przez się staje się zbrodnią, przeto: jeżeli suma tego co skradziono z doliczeniem tego co ukraść usiłowano, (wedł. rp. m. z 5. maja 1853. L. 6096.), przenosi trzysta zł.; jeżeli schwytyany na kradzieży używa rzeczywistego gwałtu lub niebezpiecznej pogróżki przeciw pewnej osobie, aby się utrzymać w posiadaniu skradzionej rzeczy (§ 174. I.), następnie w przypadku jeśli sprawca kradzież wprowadził w zwyczaj u siebie (§. 176. I.), — ma być także wtedy wymierzoną kara ciężkiego więzienia od lat pięciu do dziesięciu, choćby nie zachodziła żadna inna okoliczność, z której kradzież staje się zbrodnią. Kara ta ma wtedy tylko zastosowanie do wymienionego w § 179. wypadku popełnienia kradzieży z osobliwszą śmiałością, gwałtem lub wielkim podstępem, jeżeli czynu dopuszczono się w ogóle wśród takich okoliczności, z których tenże uczynek staje się zbrodnią według ogólnych prawidel (§§. 173.—176.) (Ust. b. rp. m. z 13. czerw. 1856. Nr. 103. D. U. P.). — W odezwie m. s. z 5. maja 1853. L. 6096. do Sądu najwyższego potwierdzono zapatrywanie, jako wyższy stopień kary z § 179. ma także wtedy zastosowanie, jeżeli chodzi o usiłowaną kradzież przenoszącą trzysta zł.
§. 180. Okoliczność ta, że kradzież nocną porą popełnioną została, sama przez się, jeżeli nie zachodzi oraz która z okoliczności, w §§. 173.—176. wymienionych, nie stanowi jeszcze zbrodni; atoliż kradzież taka albo przez przedłużenie trwania kary, albo przez jej zaostrzenie surowiej ukaraną być winna, aniżeli, gdyby w dzień, przy podobnych zresztą okolicznościach, popełnioną była.
Przeniewierzenie staje się zbrodnią:
a) z istoty czynu.
(*) § 181. Przeniewierzenie staje się zbrodnią, gdy ktoś na mocy publicznego (rządowego lub gminnego) urzędu swego, albo na mocy szczególnego od zwierzchności lub gminy zlecenia, powierzoną sobie rzecz, wartości większej nad złotych reńskich pięć, zatrzymuje lub sobie przywłaszcza.
Notaryusze są przez państwo ustanowieni i publicznie uwierzytelnieni do sporządzania i wystawiania na zasadzie tej ustawy dokumentów publicznych, — do zachowywania dokumentów poruczonych im przez strony i do przyjmowania pieniędzy i papierów publicznych dla wydania ich trzecim osobom lub złożenia u władz (§ 1. ust. z 25. lip. 1871. Nr. 75. D. U. P.).
Do istoty przeniewierzenia nie jest koniecznym zamiar przywłaszczenia sobie powierzonej rzeczy, gdyż przeniewierzenia można się dopuścić także przez bezprawne „zatrzymanie” rzeczy powierzonej (O. S. k. z 10. lut. 1876. L. 7686. Nr. 102.).
Kara.
(*) § 182. Przeniewierzenie takie ukaranem być ma ciężkim więzieniem od roku jednego do lat pięciu; a jeżeli wartość przeniewierzonej rzeczy przenosi złotych reńskich sto, od lat pięciu do dziesięciu, a nawet i do dwudziestu.
b) z większej ilości.
(*) § 183. Zbrodni przeniewierzenia ten także staje się winnym, kto oprócz przypadku, w §sie 181.
wyrażonego, powierzoną sobie rzecz, wartości większej
nad złotych reńskich pięćdziesiąt, zatrzymuje lub sobie
przywłaszcza.
Rzeczy przez wierzyciela w zastaw wzięte, tu-
dzież do zachowania u dłużnika pozostawione, uważane
będą także za rzecz, temuż ostatniemu powierzoną.
Do obliczenia wymienionej w §§ 181. 183. i 200. ilości
służą zasady umieszczone w § 173. (D. n. z 11. maja 1816.
Nr. 1244. Z. U. S.).
Za rzeczy powierzone dłużnikowi należy uważać te rze-
czy będące w jego posiadaniu, które wierzyciel mógłby na mocy
nabytego prawa zastawu oddać w przechowanie albo osobie
trzeciej albo sądowi (O. S. k. z 21. stycznia 1875. L. 11889.
Nr. 43.). — Por. tut. także umieszczone przy § 171. orzeczenie
p. p. S. k. z 20 kwiet. 1876. L. 1957. Nr. 112.
Kara.
(*) §. 184. Za takie przeniewierzenie jest kara wię-
zienia od sześciu miesięcy do jednego roku; jeżeli zaś
wartość przeniewierzonej rzeczy przenosi złotych reń-
skich trzysta, kara ciężkiego więzienia od jednego roku
do lat pięciu; a przy okolicznościach, szczególnie ob-
ciążących od lat pięciu do dziesięciu.
Uczestnictwo kradzieży lub przeniewierzenia.
§. 185. Uczestnictwa kradzieży lub przeniewie-
rzenia ten staje się winnym, kto skradzioną lub prze-
niewierzoną rzecz ukrywa, nabywa lub zbywa.
Winnym uczestnictwa w kradzieży nie staje się każdy,
któ wiadomie ciągnie korzyści z kradzieży, lecz ten jedynie
wedł. § 185., kto rzecz skradzioną sam czy to w całości, czy
to częściowo, ukrywa, nabywa lub zbywa. Pojęcia uczestnictwa nie można zapomócą § 6. rozciągać do każdego przysporzenia sobie korzyści po dokonaniu kradzieży, ponieważ § 6. uznaje wymieniony tam udział o tyle tylko za karygodny, o ile nazwany jest w dalszym ciągu ustawy wyraźnie karygodnym (O S. k. z 26. kwiet. 1875. L. 1819. Nr. 61.).
Udział w nabyciu rzeczy rzekomo znalezionej, w istocie zaś skradzionej, stanowi oszustwo wedł. §§ 197. i 201. c. u. k. (O S. k. z 10. września 1874. L. 10904. Nr. 23.).
Kara.
§. 186. Jeżeli:
a) z ilości lub wartości rzeczy lub z zachodzących poprzedzających okoliczności uczestnikowi wiadomo jest, iż kradzież lub przeniewierzenie popełniono w sposób, zbrodnię stanowiący, o ileby kradzież lub przeniewierzenie nie ściągało się li tylko do osobistej własności sprawcy; albo
b) ilość lub wartość wszystkich, kilku razami ukrytych, nabytych, lub zbytych rzeczy, z kradzieży pochodzących, razem złotych reńskich dwadzieścia pięć, z przeniewierzenia zaś pochodzących, razem złotych reńskich pięćdziesiąt przenosi; wówczas karanem być winno uczestnictwo więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku, a podług wielkości summy, podstępu i poparcia szkody zrądzonej, aż do lat pięciu.
Ob. uwagę przy §. 183. co do obliczenia ilości.
Okoliczności obciążających wymienionych w § 186. b. nie należy uważać za przytoczone imiennie (łącznie), i do wymierzenia wyższego stopnia kary nie jest koniecznym zbieg wszyst-
Ustawa karna.
Bezkarność kradzieży i przeniewierzenia dla czynnego żalu.
§ 187. Każda kradzież i każde przeniewierzenie przestaje być karygodnym, jeżeli sprawca z czynnego żalu swego, chociażby na naleganie poszkodowanego, wprzód nim sąd lub inna zwierzchność dowie się o winie jego, sam, a nie kto inny za niego, wynagrodzi całą szkodę, z czynu jego wynikłą.
Toż samo stosuje się także i do uczestnictwa; jednakowoż tu dostatecznym jest do uwolnienia od kary, gdy uczestnik kradzieży lub przeniewierzenia, wprzód nim zwierzchność o tem wiadomości nabyła, wynagrodził całkowitą z uczestnictwa jego wynikającą szkodę, o ile udział jego w tej mierze oznaczonym być może.
Odnalezienie i odebranie części rzeczy skradzionych bez przyłożenia się sprawcy, który resztę oddaje dopiero po uwiodomieniu zwierzchności, nie uzasadnia bezkarności sprawcy (O. S. k. z 18. mar. 1874. L. 1147. Nr. 1.).
Miejski policyjant pełniący służbę jest także zwierzchnością w myśl § 187. (O. S. k. z 23. stycz. 1875. L. 12229. Nr. 44.).
Jeżeli oskarżenie obejmuje kilka kradzieży, ma być zastosowanym § 187. do każdej z tych kradzieży, która nie stanowi dalszego ciągu jednej z nich (O. S. k. z 20. kwiet. 1875. L. 1778. Nr. 60.).
§ 188. Jeżeliby więc poszkodowany doniósł zwierzchności o popełnionej na nim kradzieży, nie mogąc atoliż wskazać sprawcy, choćby nawet z odległych tylko poszlak, sprawca zaś wprzód, nim się zwierzchność o
tem dowiedziała, że on jest sprawcą, szkodę wynagrodził; w przypadku tym sprawca zupełnie wolnym jest od kary; przeciwnie przepis poprzedniego paragrafu nie ma zastosowania:
a) gdy złodziej, wprzód nim rzecz skradzioną ubezpieczył, przez okradzionego w ucieczce dogoniony, na żądanie onegoż rzecz zwraca lub ją w czasie ścigania porzuca; albo
b) gdy sprawca, zobowiązawszy się w oznaczonym przeciagu czasu wynagrodzić poszkodowanego, układu względem zobowiązania tego nie dotrzymuje, a tak następnie przez poszkodowanego oskarżonym zostaje; albo
c) gdy pod okolicznościami temi przy zawarciu układu część tylko rzeczy skradzionej zwróconą została; albo
d) gdy sprawca część rzeczy skradzionej przed wykryciem urzędowem zwraca, co do reszty zaś ułożyć się chce, lecz poszkodowany układu nie przyjmuje, i zaarestrowania sprawcy żąda.
Kradzieże i przeniewierzenia, za przestępstwa uważać się mające.
§. 189. O ile nareszcie z niewyszczególnionymi tu kradzieżami lub przeniewierzaniami i uczestnictwami tychże, tudzież w ogólności z kradzieżami i przeniewierzeniami między małżonkami, rodzicami, dziećmi i rodzeństwem zachodzącemi, dopóki ci wężłem spólnego gospodarstwa połączeni zostają, postępować się
winno, jak z przestępstwami; o tem stanowią przepisy, zawarte w drugiej części niniejszej ustawy (§. 463.).
Rozdział dwudziesty drugi.
O rozboju.
Rozbój.
*§. 190. Rozboju staje się winnym ten, kto osobie jakiej, w celu owładnięcia ruchomości, do niej samej należących lub też cudzych, gwałt czyni, bądź przez czynne obrażenie, bądź tylko przez zagrożenie.
Sposób i istota użytego przez sprawcę zagrożenia dla zaboru rzeczy ruchomej może posłużyć do odróżnienia rozboju od wymożenia przymusem (§ 98.) (O. S. k. z 20. sierp. 1874. L. 6999. Nr. 20.).
Kara.
*§. 191. Już samo takie zagrożenie, choćby przez jednego tylko człowieka wywarte było, i bez skutku zostało; karanem być winno ciężkiem więzieniem od pięciu do lat dziesięciu.
*§. 192. Jeżeli zaś zagrożenie wywarte było w towarzystwie jednego lub więcej spólników rozboju, albo z zabójczą w ręku bronią, lub też, jeżeli po zagrożeniu rzeczywiście ruchomość zrabowano; wówczas orzeczone być ma ciężkie więzienie od dziesięciu do lat dwudziestu.
§ 193. Taka sama kara nastąpi także i wtenczas, gdy się na osobę jaką z użyciem gwałtu porwano, chociażby rozbój nie był dokonanym.
§ 194. Jeżeli jednak rozbój, z użyciem gwałtu przedsięwzięty, także dokonanym został; wówczas kara jest ciężkie więzienie zaostrzone, od dziesięciu do lat dwudziestu.
§ 195. Jeżeli zaś w czasie rozboju, kto w ten sposób był zranionym lub skałeczonym, iż takowy ciężkie przez to odniósł na ciele swem uszkodzenie (§ 152); albo gdy kto przez ciągle mu wyrządzane krzywdy lub miotane nań niebezpieczne pogróżki w udręczeniach pograżonym był; wówczas każdy, kto w tem udział miał, ukaranym być winien ciężkiem więzieniem na całe życie.
Wyraz „w tem udział miał” odnosi się widocznie do poprzedniego słowa „rozbój,” tak iż karze się ciężkiem dożywotniem więzieniem każdego, kto miał udział w rozboju, przy którym napadnięty ponosi ciężką ranę lub był w udręczeniach pograżonym, a nie jest tu rzeczą konieczną, aby każdy z uczestników w rozboju osobiście wyrządził ciężkie skałeczenie, albo bezpośrednio miał udział w czynach sprawiających udręczenie lub w pogróżkach (O. S. k. z 24. list. 1876. L. 9850. Nr. 134.).
O. także § 141.
Uczestnictwo rozboju.
§ 196. Kto rzecz jaką, o której wiedział, że pochodzi z rozboju, choćby pomniejszej ilości lub wartości, ukrywa, zbywa, lub nabywa; ten staje się winnym zbrodni uczestnictwa w rozboju i ukaranym być ma ciężkim więzieniem od jednego roku do lat pięciu.
W § 196. nie mieści się znamię zamiaru ciągnienia zysku, i nie można go też wywnioskować z samego już pojęcia rozboju, albowiem uczestnictwo w rozboju jest wedł. §. 6. osobną zbrodnią, różniącą się od głównej zbrodni rozboju (O. S. k. z 7. grud. 1875. L. 13458, Nr. 92).
Rozdział dwudziesty trzeci.
O oszustwie.
Oszustwo.
(*)§. 197. Kto przez chytre przedstawienia lub czyny, drugiego w błąd wprowadza, tak, aby ktobądź, czy to jest państwo, czy gmina lub inna osoba, w własności swej lub w innych prawach szkodę poniósł; albo kto w tym zamiarze i rzeczonym właśnie sposobem, błędu lub niewiadomości drugiego używa: popełnia oszustwo; bez względu, czy do tego uwieść się dał chęcią zysku, namiętnością, zamiarem uwzględnienia kogo nieprawnie, lub innym jakim bądź zamiarem ubocznym.
Umowy uznane w d. n. z 6. czerwca 1838. Nr. 277 Z. U. S., za nieważne, a mające na celu, aby ktoś przy publicznej licytacji nie stawił się jako spółlicytant, mogą podlegać prawidłom ustawie karnej, jeżeli w ogóle zachodzą wymogi okre§ 197. ochrania obok państwa i gmin każdą inną osobę równie fizyczną jak moralną, bez różnicy, czy ma obywatelstwo państwa austriackiego, czy nie ma (O. S. k. z 26. wrześ. 1874 L. 8162. Nr. 26).
Fakt, że ktoś swoją realność zabezpieczył niestosunkowo wysoko w dwóch towarzystwach asekuracyjnych, a przy drugim zabezpieczeniu udawał, jakoby nie miał jeszcze zabezpieczenia, nie stanowi sam przez się chytrego przedstawienia lub czynu, jeżeli statut drugiego towarzystwa zawiera przepis, iż podwójne zabezpieczenie unieważnia umowę asekuracyjną (O. S. k. z 26. lut. 1875. L. 123. Nr. 47).
Czyn, że ktoś orzeczoną karę więzienia daje odbyć komu innemu, który za niego uchodzi, zawiera wprowadzie znamiona oszustwa, gdyż państwo ma ponieść szkodę w swem prawie karnem; gdy jednak nie chodzi tu o materialną szkodę, przeto stanowi tylko przestępstwo (przekroczenie) (O. S. k. z 16. grud. 1875. L. 6170 Nr. 94).
Por. wyżej § 170. i dodatek do §. 144.
Okoliczności, które oszustwo zbrodnią stanowią.
(*)§. 198. Oszustwo staje się zbrodnią, albo z istoty czynu, albo z ilości wyrządzonej szkody.
a) istota czynu.
(*)§. 199. Pod warunkami §fu 197. staje się oszustwo zbrodnią z istoty czynu:
a) gdy kto we własnej sprawie w sądzie oświadczył się do fałszywej przysięgi, lub rzeczywiście złożył fałszywą przysięgę, albo, gdy kto starał się o fałszywe świadectwo, mające być w sądzie złożonem, albo gdy fałszywe świadectwo sądownie
ofiaronanem lub złożonem było, chociażby takowe nie obejmowało zarazem zaofiarowania lub złożenia przysięgi;
Przysięga ofiarowana musi mieć taką właściwość, iż według postępowania cywilnego (§ 233 pow. post. sąd, d. n. z 5. marca 1795. Nr. 222. Z. U. S., § 307. gal. post. sąd.) ma prawną skuteczność.—Oświadczenia mające skuteczność przysięgi zachodzą u osób, które poczytują według nauki swojej religii wykonanie przysięgi za niedozwolone, uroczyste zaręczenie zaś za tak święte, jak inne stowarzyszenia religijne przysięgę, np. Menonici (D. n. z 10. stycz. 1816, Nr. 1201, Z. U. S., i ustawa z 3. maja 1868. Nr. 33. D. U. P., § 5.).
Jeżeli zeznanie, złożone w postępowaniu drobnostkowem przez stronę jako świadka, jest fałszywe, uważać się ma jako fałszywe świadectwo przed sądem złożone. Przepisy prawa karnego o zaofiarowaniu fałszywej przysięgi lub świadectwa, nie stosują się do oznajmień lub zeznań strony, które poprzedziły jej przesłuchanie jako świadka (§. 58. u. z 27. kwiet. 1873. Nr. 66. D. U. P.).
Przysięgi wykonane według ces. pat. z 11. lipca 1854. Nr. 200. D. U. P., przed izbą giełdową w Wiedniu jako sądem polubownym, mają pod względem karno-sądowym skutki przysięgi sądowej (tamże §. 83. lit. k.)
W wykonaniu fałszywej przysięgi przed sądem mieści się już sam przez się zamiar wyrządzenia szkody, a mianowicie w każdym razie względem państwa przez naruszenie publicznego zaufania, i wcale nie idzie o to, czy zamierzone wyrządzenie szkody dotyczy osoby prywatnej, aby czyn stanowił zbrodnię (O. S. k. z 4. paźdz. 1876. L. 4629. Nr. 126).
Ażeby zachodziła istota zbrodni wykonania fałszywej przysięgi, jest rzeczą konieczną, aby oskarżony przysięgę, której przedmiotową nieprawdziwość przyjęto, wykonał w złym zamiarze, co tylko wtedy ma miejsce, jeżeli oskarżony wiedział, że zaprzysięga coś nieprawdziwego jako prawdziwe, lub wbrew lepszej świadomości fałszywe zeznanie stwierdza przysięgą jako prawdziwe (O. S. k. z 22. lut. 1878. L. 14637. Nr. 171).
Także staranie się o fałszywe zeznanie, które ma uczyć przed sądem rzeczoznawca, stanowi zbrodnię oszustwa wedł. § 199. a. (O. S. k. z 13. paźdz. 1875. L. 4982. Nr. 83).
W tym fakcie, że oskarżeni potwierdzili czyn nieprawdziwy w memoryale, który pewna osoba kazała wystawić w tym celu, aby potem był okazanym przed sądem, nie ma istoty zbrodni według § 199. lit. a, albowiem brakuje wymogu rzeczywistego sądowego oświadczenia się z gotowością do fałszywego świadectwa (O. S. k. z 6. lut. 1878. L. 9279, Nr. 170).
b) gdy kto charakter publicznego urzędnika fałszywie przybiera, albo rozkaz od zwierzchności, lub nadane sobie ze strony władzy publicznej szczególne upoważnienie zmyśla;
Podrabianie lub fałszywe wystawianie zmyślonych poświadczeń pogorzeli i świadectw upoważniających do zbierania jałmużny jest według tego ustępu karygodne (D. n. z 14. czerw. 1823. Nr. 1947. Z. U. S.).
c) gdy w publicznem jakim zatrudnieniu, używaną jest fałszywa czyli mniejsza, cymentowana lub niecymentowana miara lub waga;
Przepis ten ma zastosowanie nie tylko wtedy, jeżeli użyty przy odważaniu kawałekruszcu nie odpowiada prawnie przepisanej wadze, lecz także wtedy, jeżeli waga, czy to z powodu pierwotnej wady, zużycia, czy to zmian umyślnych lub przypadkowych nie pokazuje prawdziwego ciężaru, o czem przemysłowiec miał wiadomość (Rp. m. s. z 20. sierp. 1855. L. 10194).
Używanie niemających ciężaru przepisanego surogatów wagowych (kawałków żelaza) w publicznem zatrudnieniu (przemysle), niestanowi zbrodni oszustwa wedł. § 199. (O. S. k. z 1. lipca 1875. L. 3772. Nr. 72).
d) gdy kto publiczny jaki dokument, lub przez publiczny jaki zakład zaprowadzone ocechowanie: stępel, pieczęć lub próbę podrabia albo fałszuje;
I. Publicznym dokumentem jest dokument, co go wystawia mocą urzędu swego urząd publiczny lub osoba przysiężna i ustanowiona przez państwo do wystawiania takowego, nadto opatrzonym jest podpisem wystawcy i pieczęcią urzędową (§§. 112. pow., 180. gal. post. sąd., d. n. z 19. kwietnia 1799. Nr. 466. Z. U. S.). — Publicznymi dokumentami są przeto w szczególności: 1. Książeczki zarobkowe pomocników przemysłowych (§. 8. Dod. do ust. przem. z 20. grudnia 1859. Nr. 227. D. U. P.); 2. Wykazy kursów (cenniki) giełdy publicznej (§. 8. ust. z 1. kwiet. 1875. Nr. 67. D. U. P.); 3. Książeczki służby wygotowane według ustaw o czeladzi wydanych dla pojedynczych królestw i krajów, następnie ich miast stołecznych; 4. Książeczki służbowe dla załogi okrętowej na austriackich statkach kupieckich (Rp. m. z 3. maja 1864. Nr. 42. D. U. P., §. 5.); 5. Kartki loteryjne i oryginalne wykazy loteryj liczbowych (§§. 17. 36. pat. z 13. marca 1813. Z. U. P. Tom 40., §. 20. rp. m. z 20. lipca 1853. Nr. 159. i § 11. rp. m. z 6. marca 1854. Nr. 60. D. U. P.); 6. Księgi urodzin, ślubów i zejścia i wyciągi z nich (§§. 112. f. pow., 180 f. gal. post. sąd.); w szczególności także wyciągi ewangelickich dusz-pasterzy z rejestrów chrztów, konfirmacji, przejść, zaślubień i zmarłych (§. 23. L. 3. rp. m. z 23. stycznia 1866. Nr. 15. D. U. P.); wyciągi z utrzymywanych przez dusz-pasterzy gmin wyznaniowych starokatolickich — księg urodzin, zaślubin i zejścia (§. 2. rp. m. z 8. listop. 1877. Nr. 100. D. U. P.); poświadczenia urzędów świeckich o dokonanych przed nimi zapowiedziach i zawartych małżeństwach (§. 9. ust. z 25. maja 1868. Nr. 47. D. U. P. i §. 22. rp. m. z 1. lipca 1868. Nr. 80. D. U. P.); żydowskie księgi aktów urodzeń, małżeństw i zejść ich spółwyznawców i jako wyciągi z nich wystawione metryki (Art. I. ust. z 10. lipca 1868. Nr. 12. D. U. P. z 1869.); świadectwa z utrzymywanych przez urzędy administracyjne rejestrów urodzeń i zejść osób nienależących do żadnego prawnie uznanego kościoła lub społeczności religijnej (§ 3. ust. z 9. kwiet. 1870. Nr. 51. D. U. P.); 7. Dokumenta legitymacyjne (§ 23. rp. m. z 15. lut. 1857. Nr. 32. D. U. P.); 8. Dokumenta notarialne wszelkiego rodzaju (§§. 1. 31. i nast. ust. not. z 25. lipca 1871. Nr. 75. D. U. P.); 9. Karty pasportowe (Art. 10 rp. m. z 30. paźdz. 1859. Nr. 199. D. U. P.); 10. Rachunki i rejestra władz skarbowych (D. n. z 15. czerwca 1829. Z. U. Pol. 57. T.); 11. Księgi ziemskie w Voralbergu (D. k. n. z 22. paźdz. 1789. Nr. 1063. Z. U. S.); 12. Dokumenta sanitarne (§. 15. przep. san. z 2. stycznia 1770), 13. Książeczki wędrownych (Dod. do d. k. n. z 16. paźdz. 1828. Z. U. Pol. 56. T.); 14. Świadectwa dla ubiegających się o podrzutków (D. n. z 10. marca 1827. Nr. 2265. Z. U. S.).
Pod względem karygodności fałszowania są zrównane z publicznymi dokumentami: 15. Dokumenty zagraniczne, jeżeli tamże uznane są za publiczne i opatrzone wymaganą przez austriackie i obce ustawy legalizacją (§. 112. c. pow., §. 180. c. gal. post. sąd., d. n. z 27. września 1834. Nr. 2671. i z 22. stycznia 1838. Nr. 249. Z. U. S.), przyczem zauważyć należy, że austriackie konsulaty we Francji (Art. 9. trakt. z 11. grudnia 1866. Nr. 167. D. U. P.), w Portugalii (Art. 9. konw. kons. z 9. stycznia 1873. Nr. 135. D. U. P. z 1874.) i Włoszech (Art. 11. konw. kons. z 15. maja 1874. Nr. 96. D. U. P. z 1875.) jak również konsulaty tych państw w Austrii mają prawo przyjmowania aktów umów zawartych przez poddanych dotyczącego państwa, które przez to nabywają tę samą ważność jakby były spisane w własnym kraju przed publicznym urzędnikiem. 16. wszystkie dokumenta wystawione przez uprzyw. bank narodowy (§. 65. nowych statutów potwierdzonych ust. z 27. grudnia 1862. Nr. 2. D. U. P. z 1863.) oprócz banknotów, akcji i obligów (§. 106.); 17. Dokumenta jakiegokolwiek rodzaju wystawione przez zakład kredytowy dla handlu i przemysłu (§. 63. Stat. z 6. listopada 1855. Nr. 186. D. U. P.); 18. Wykazy istniejącej w Wiedniu suszarni jedwabiu i wełny co się tyczy wagi handlowej jedwabiu i wełny (Rp. m. 14. lipca 1855. Nr. 129. D. U. P.).
Przez wygotowanie fałszywych przepustek na ten cel, aby za pomocą ich otrzymać fałszywe pasporty, czy to wystawiono je wiadomie na zmyślone nazwiska, czy to naśladowano przy tem podpis uprawnionego do tego urzędnika, lub nie mając do tego prawa przybito pieczęć urzędową, — popełnia się oznaczoną w §. 199. lit. d. zbrodnię oszustwa, i nie wymaga się do tej zbrodni zamiaru, aby państwo, gmina lub inna osoba poniosły szkodę w własności albo innem prawie materialnym, lecz wystarcza już zamiar naruszenia przez to praw dozoru państwowego (O. S. n. z 14. listopada 1855. L. 1144. Ks. o. ks. Nr. 1.).
II. Stęple, pieczęcie i próby (cechy); tutaj należą: 1. znaczki stęplowe (§. 17. rp. m. z 28. marca 1854. Nr. 70. D. U. P.); 2. stępel towarowy (§. 377. u. kar. sk.); 3. stępel konsumcyjny (§. 400. tamże); 4. pieczęcie urzędowe wszelkiego rodzaju (d. k. n. z 28. sierpnia 1820. Z. U. Pol. 48. T. i §. 35. d. k. n. z 15. czerwca 1829. Z. U. Pol. 57. T.); 5. cechy; względem nich przepisuje §. 77. c. rp. z 26. maja 1866. Nr. 75. D. U. P. (ust. o cechowaniu), że sprzęty złote i srebrne, opatrzone naśladowaną lub podrobioną cechą urzędową, albo mające prawdziwy znak cechowy przylutowany lub włutowany, albo zawierające obce ciała, jak żelazo, miedź, ołów, dodatek podlejszego kruszcu, kit żywiczny itp. z wyjątkiem koniecznej do utrzymania formy sprzętu podkładki (Contre-Email) — w sposób niewidoczny i nie łatwy do oddzielenia, podlegają zabraniu, podczas gdy §. 87. również tam poinstania, że o ile przestępstwa tej ustawy mogą pociągnąć za sobą także inne postąpienie karne, przeto pozostają przepisy ustawy karnej nie wzruszone; 6. znaczki listowe (§. 22. rp. m. z 26. marca 1850. Nr. 149. D. U. P.); 7. stęplowane koperty listowe (§. 8. rp. m. sk. z 21. grudnia 1860. Nr. 275. D. U. P.).
Podrabianie i fałszowanie znaczków listowych i stęplowych i w ogóle wszystkie czyny w rp. z 4. i 28. marca 1854. Nr. 56 i 70. D. U. P. odnośnie do znaczków listowych i stęplowych uznane za przestępstwa skarbowe, a podpadające
pod prawidła ustawy karnej, podlegają w myśl pow. u. k. i §. 103. u. k. sk. co do przestępstw skarbowych, obok kary orzeczonej przez przepisy skarbowe, także ukaraniu według powszechnej ustawy karnej (Rp. m. z 8. lipca 1859. Nr. 126. D. U. P.).
Por. zresztą co do podrabiania i fałszowania zagranicznych publicznych dokumentów i urzędowych znaków treścią uwagę przy §. 38.
e) gdy kto dla oznaczenia granic porobione znaki znosi lub przesuwa;
f) gdy kto przez marnotrawstwo wprowadzi się w niemożność płacenia, lub podstępami starał się przedłużyć sobie kredyt, albo przez podstawienie zmyślonych wierzycieli, lub też inaczej jak przez zwodnicze porozumienie się lub ukrycie pewnej części majątku swego, prawdziwy stan masy przekręca.
Por. tutaj §§. 68, 102, 241 i 253 ustawy konkursowej z 25. grudnia 1868. Nr. 1. D. U. P. z 1869.
b) wyższa ilość szkody.
(*)§. 200. Inne oszustwa stają się zbrodnią, jeżeli szkoda, która została zrządzona, albo, do zrządzenia której zły zamiar był skierowany, więcej wynosi niż dwadzieścia pięć złotych reńskich.
Co do obrachowania tej ilości szkody p. uwagę przy §. 183.
Główne gatunki oszustwa, które się ze względu na wyższą ilość szkody, zbrodnią stają.
(*)§. 201. Gatunki oszustwa nie mogą wprawdzie,
dla wielkiej rozmaitości ich, być wszystkie w niniejszej ustawie wyszczególnione. W szczególności jednak ze względu na ilość dopiero wymienioną, staje się winnym zbrodni ten:
a) kto fałszywe prywatne dokumenta sporządzia, lub prawdziwe fałszuje; kto dokumenta do niego albo wcale nie, albo nie wyłącznie należące, na szkodę drugiego niszczy, uszkadza lub zataja; kto podrobione lub sfałszowane publiczne papiery kredytowe, tudzież, kto fałszywą monetę, bez porozumienia się z fałszerzem lub uczestnikami, świadomie w dalszy obieg puszcza;
Także przedawnione już weksle mogą być przedmiotem przypadku oszustwa, wymienionego w §. 201. lit. a, (O. S. k. z 13. lipca 1877. L. 5581. Nr. 154.).
b) kto zabobonem lub innem jakim podstępem omamieniem, słabości umysłu drugiego nadużywa dla szkody tegoż lub też osoby trzeciej;
c) kto znalezione lub przez omyłkę doszłe doń rzeczy rozmyslnie ukrywa, i takowe sobie przywłaszcza, co jednak nie ma zastosowania do ukrywania znalezionego skarbu;
Z rzeczami pozostawionemi w wagonach lub dworcach kolejowych należy postąpić według przepisów p. księgi ustaw cywilnych m. hand. z 9. czerwca 1853. L. 19675.). Także w §. 33. porządku ruchu na kolejach żelaznych z 10. czerwca 1874. Nr. 75. D. U. P. powiedziano, iż takie znalezione przedmioty ulegają postępowaniu według ogólnych przepisów prawnych, w tym względzie obowiązujących.
§. 201. c. ma także wtedy zastosowanie, jeżeli rzecz, w której nabyciu sprawca miał udział, była tylko według mniemania jego znalezioną, w rzeczywistości zaś skradzioną (O. S. k. z 10. września 1874. L. 10904. Nr. 23.).
d) kto fałszywie na siebie imię, stan lub charakter przybiera, za właściciela cudzego majątku się udaje, albo innym fałszywym pozorem się osłania, aby sobie nieprawne przywłaszczył zyski, aby komu w majątku lub prawach szkodę zrządził, albo go do szkodliwych czynności uwiódł, którychby tenże bez takowego podstępu nie był przedsiębrał;
Przywłaszczenie sobie szlacheckwa nie uczynione w zamiarze podstępnym, ma być przez władze polityczne karane grzywną (Dekr. kanc. nadw. z 2. listopada 1827. Nr. 2316. Z. U. S.).
e) kto w grze fałszywych używa kostek, fałszywych kart, podstępnego porozumienia się, albo innych wybiegów chytrych.
Kara za zbrodnię oszustwa.
(*)§. 202. Kara za oszustwo jest w powszechności więzienie od sześciu miesięcy aż do roku, przy obciążających okolicznościach zaś, od jednego roku aż do lat pięciu.
*§. 203. Jeżeli zaś suma lub wartość, którą sprawca przez zbrodnię na swą rzecz obrócił, lub do czego zamiar jego skierowany był, przenosi kwotę złotych
reńskich trzysta; albo jeżeli zbrodniarz oszustwo z szczególną popełnił śmiałością, lub chytrością; albo jeżeli oszustwo u siebie w zwyczaj wprowadził: wówczas kara będzie ciężkie więzienie od pięciu do lat dziesięciu.
(*)§. 204. Jeżeli zbrodnia oszustwa w połączeniu z fałszywą przysięgą popełnioną została (§. 199. lit. a), powinien oszust skazanym być na karę ciężkiego więzienia, podług wymiaru czasu, w §§. 202 i 203 oznaczonego, a jeżeli przez fałszywą przysięgę znaczną bardzo wyrządził szkodę, aż do lat dwudziestu, wedle okoliczności na całe nawet życie.
Oszustwa, za przestępstwa uważać się mające.
§. 205. Oszustwa, w których nie zachodzi żadna z wymierzonych w §§. 199 i 200 okoliczności, uważane i ukarane być winny jako przestępstwa, wedle przepisu, w drugiej części niniejszej ustawy zawartego.
Rozdział dwudziesty czwarty.
O dwużeństwie.
Dwużeństwo.
§. 206. Gdy osoba w stanie małżeńskim zostająca, z drugą jaką osobą małżeństwo zawiera, natenczas zbrodnię dwużeństwa popełnia.
§. 207. Zbrodnię tę popełnia równie osoba, która lubo sama jest stanu wolnego, świadomie małżeństwo zawiera z osobą, w stanie małżeńskim zostającą.
Kara.
§. 208. Kara za tę zbrodnię jest więzienie od jednego roku do lat pięciu. Jeżeli zbrodniarz przed osobą, z którą wszedł w powtórne związki małżeńskie, stan swój małżeński ukrył; wówczas ciężkiem więzieniem ukaranym być winien.
Rozdział dwudziesty piąty.
O potwarzy.
Potwarz.
(*)§. 209. Kto kogo przed zwierzchnością o zmyślona zbrodnię oskarża, lub go w ten sposób obwinia, iż obwinienie jego staćby się mogło powodem do urzędowego śledztwa, lub przynajmniej dochodzenia przeciw obwinionemu; ten staje się winnym potwarzy.
Kto osobę podlegającą ustawie wojskowej obwinia o czyn, uważany przez ustawę karną wojskową za zbrodnię (n. p. pijanie żandarma w służbie), podlega również przepisowi §. 209. skoro zajdą inne wymogi znajdujące się w tym paragrafie (O. S. k. z 18. października 1877. L. 6154. Nr. 158).
Ustawa karna.
W istocie czynu, że A doniósł listownie osobie B, iż C ma zamiar B podpalić; że A potem dnia następnego osobę B podpalił, a wskutek tego C uwięziono z powodu podejrzenia o podpalenie, znajdują się wszystkie te istotne znamiona, które stanowią podstawę zbrodni określonej w §. 209. jako też objawia się z samego czynu wypływający zły zamiar sprawcy (O. S. k. z 3. kwietnia 1878. L. 128. Nr. 172.).
Kara.
(*)§. 210. Kara na potwarcę jest z reguły ciężkie więzienie od jednego roku do lat pięciu; która atoliż aż do lat dziesięciu winna być przedłużoną, jeżeli
a) potwarca szczególnego użył podstępów, aby obwinienie uczynić wiarygodnym; albo
b) obwinionego na większe wystawił niebezpieczeństwo; albo
c) potwarca jest służącym, domownikiem lub podwładnym spotwarzonego; albo jeżeli urzędnik w urzędzie swym dopuścił się potwarzy.
Wymienione w §. 210. okoliczności obciążające nie wykluczają się wzajemnie, a wyższy stopień kary następuje, jeżeli tylko jedna z nich zachodzi (O. S. k. z 22. września 1876. L. 7777. Nr. 124.).
Por. tutaj także umieszczone przy §. 83. orzeczenie Sądu kas. z 23. lipca 1875. L. 6364.
Rozdział dwudziesty szósty.
O pomocy danej zbrodniarzom.
Pomoc do zbrodni.
§. 211. Że przyczynienie się do zbrodni ten sam stanowi rodzaj zbrodni, której winnym się staje sprawca bezpośredni, to już w §. 5. wyrzeczonem zostało. W następnych atoliż przypadkach staje się także zbrodni winnym, kto zbrodniarzowi pomoc daje, a to:
a) przez złośliwe opuszczenie przeszkodzenia.
(*)§. 212. Przypadek pierwszy. Gdy kto złośliwie zaniedbuje przeszkodzić popełnieniu zbrodni, będąc w możliwości tego bez narażenia na niebezpieczeństwo siebie samego, swych należących (§. 216), lub osób pod prawną opieką jego zostających.
Kara.
(*)§. 213. Przy zbrodniach zdrady głównej, śpiegostwa, nieupoważnionego werbowania i postępowania z człowiekiem jak z niewolnikiem, zaniedbanie to wyż wzmiankowane, za spólnictwo ma być uważane i stosownie do §§. 60, 67, 92 i 95 karane. Przy innych zbrodniach winowajca karanym być ma więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku; jeżeli zaś na zbrodnię postanowioną jest kara śmierci lub więzienie na całe życie, ciężkim więzieniem od jednego roku do lat pięciu.
b) przez zatajenie.
(*)§. 214. Przypadek drugi. Gdy kto przed dochodzącą zwierzchnością, prowadzące do odkrycia zbrodni lub sprawcy poszlaki tai, t. j. wyjściu ich na jaw umyślnie przeszkodzić lub takowe przynajmniej utrudnić stara się, albo sprawcę ukrywa; albo wiadomym sobie zbrodniarzom schronienie daje; lub też schadzki onychże ułatwia, którymby był przeszkodzić mógł.
Kara.
(*)§. 215. Utaiciel taki powinien, o ile zaniedbanie doniesienia nie dotyczy zbrodni zdrady głównej, śpiegostwa i nieprawnego werbowania, ani też spólnictwa tychże zbrodni nie stanowi (§§. 61, 67 i 92), podług niebezpieczności zatajonego zbrodniarza, i podług szkodliwości, pomocą jego popieranej, karanym być więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku; a w razie danego schronienia lub schadzek ułatwianych, ciężkiem więzieniem aż do lat pięciu.
§. 216. Wszelakoż krewni i powinowaci zbrodniarza w linii wstępnej i zstępnej, tudzież jego rodzeństwo, niemniej dzieci rodzeństwa, lub bliżej jeszcze z nim spokrewnieni, jego małżonek, rodzeństwo małżonka jego, równie jak małżonkowie rodzeństwa jego nie mogą być karanymi dla samego tylko utajenia tego.
c) przez pomoc do ucieczki daną dla zbrodni uwięzionemu.
*) §. 217. Przypadek trzeci. Gdy kto dla zbrodni uwięzionemu sposobność do ucieczki podstępem lub gwałtem ułatwia, albo poszukującej zwierzchności w schwytaniu zbiegłego przeszkody czyni.
Kara.
(*) §. 218. Jeżeli dający pomoc, do staranności około straży jego był obowiązanym, albo jeżeli wiedział, iż aresztowany o zbrodnię zdrady głównej, fałszowania papierów kredytowych albo monety, rozboju albo podpalenia obwinionym, albo za ulegającego karze był uznanym; natenczas winowajca takowy karany być winien ciężkiem więzieniem, a to, jeżeli pomoc dał komu, dla zbrodni zdrady głównej lub fałszowania papierów kredytowych uwięzionemu, od pięciu do lat dziesięciu, we wszystkich zaś tu wymienionych przypadkach od jednego roku do lat pięciu.
§. 219. Jeżeli aresztowany dla innej zbrodni jakiej, nie zaś dla zbrodni, w powyższym paragrafie wymienionych, pod śledztwem zostaje, lub karę pełni, a dający onemuż pomoc nie miał szczególnego obowiązku około straży jego; na ten przypadek stanowi się kara więzienia od sześciu miesięcy do jednego roku.
§ 220. Przypadek czwarty. Gdy kto bez uprzedniego porozumienia się (§. 222) zbiegłemu od służby wojskowej żołnierzowi lub słuđe wojskowemu (zbiegowi, dezerterowi) przez wskazanie drogi, przebranie onegoż, ukrywanie, przez dozwolenie mu u siebie pobytu, lub innym jakimkolwiekbądź sposobem pomoc daje, i przez to dalszą jego ucieczkę ułatwia, albo wykrycie i schwytanie zbiega utrudnia.
Kara.
§ 221. Pomocnik taki powinien oprócz tego, że zapłacić ma do kasy wojskowej sto złotych reńskich, ukaranym być więzieniem od sześciu miesięcy do jednego roku. Jeżeli jednak takie przyłożenie się do ucieczki dokonanem było przez ukrycie zbiega, dłuższy czas trwające, albo przez odkupienie od niego munduru, broni, konia lub innych przedmiotów uzbrojenia jego, albo z chciwości zysku, lub też pod innemi okolicznościami, szczególnie obciążającemi; na ten przypadek kara jest, ciężkie więzienie od jednego roku do lat pięciu. Jeżeli winowajca nie jest w stanie uiśćć opłaty do kasy wojskowej, wówczas kara więzienia na dłuższy czas wymierzoną albo zaostrzoną być winna, a okoliczność ta, że zbieg znowu schwytanym został, nie zmienia wcale zastosowania niniejszego postanowienia.
Obowiązek zapłacenia oznaczonej tutaj kwoty pieniężnej przechodzi także na spadkobierców skazanego, jeżeli umarł po prawomocności wyroku (Rozp. min. z 3. kwietnia 1859. Nr. 52. D. U. P.)
Uwiedzenie żołnierza do złamania wojskowej przysięgi służbowej, i danie pomocy do zbrodni wojskowych.
§. 222. Kto żołnierz, do c. k. służb wojskowych zobowiązany, choćby nie zostawał sam w żadnym takim zobowiązaniu, do wiarołomnego opuszczenia służby wojskowej (dezercji) albo do jakiegosłowiekbądź, podług ustaw karnych, dla c. k. wojska moc mających, za zbrodnię uważać i karać się mającego złamania zaprzysiężonej wierności, posłuszeństwa, czujności, lub innych obowiązków wojskowych uwodzi, wzywa, pobudza lub uwieść usiłuje; albo takowemu przy dopuszczeniu się zbrodni wojskowej jakimkolwiekbądź sposobem pomocnym się staje; ten przez sądy wojskowe podług istniejących w tej mierze osobnych przepisów ma być śledzony i ukarany.
Do tej zbrodni ma także zastosowanie wyżej przy §. 67. umieszczony §. 7. ustawy z 20. maja 1869. N. 78. D. U. P. — Dla sądów wojskowych mają zastosowanie przy ukaraniu tej zbrodni §§. 314.—420. ustawy karnej wojskowej z 15. stycznia 1855. Nr. 19. D. U. P.
Rozdział dwudziesty siódmy.
O umorzeniu zbrodni i kar.
Sposoby umorzenia zbrodni.
§. 223. Zbrodnia umarza się:
a) przez śmierć zbrodniarza;
b) przez odcierpienie kary;
c) przez darowanie kary;
d) przez przedawnienie.
O ile śledztwo ukaranie w przypadkach zbrodni nie może mieć miejsca mocą układów, podają traktaty wzajemnego wydawania winowajców zawarte z Belgią, Francją, Wielką Brytanią, Włochami, Czarnogórą, Rosją, Szwecją i Norwegią, Szwajcarią i Hiszpanią.
a) śmierć zbrodniarza;
§. 224. Śmierć winowajcy, przed rozpoczęciem dochodzenia, lub po temże (§. 227), przed wydaniem wyroku, lub po wydaniu onegoż nastąpiona, znosi wprawdzie dalsze postępowanie ze zbrodniarzem, i oraz wykonanie kary na nim; wszelakoż ogłoszony już wyrok zachowuje moc swą co do utraconego wedle § 27 pod b) wolnego majątkiem rozporządzenia.
Wyjątek od tej reguły istnieje o tyle tylko, iż połączony z niedozwolonem przyjmowaniem podarunków w sprawach
urzędowych i uwiedzeniem do nadużycia władzy urzędowej, obowiązek złożenia niedozwolonego podarunku, następnie opłaty do kasy wojennej za pomoc daną zbiegom wojskowym, wreszcie utrata kaucji przy zbrodniach przez pisma drukowe, przechodzą na spadkobierców skazanego, jeżeli śmierć jego nastąpiła dopiero po prawomocności wyroku karnego (Rozp. min. z 3. kwietnia 1859. Nr. 52. D. U. P.). — §. 27. lit. b, już nie obowiązuje.
b) odcierpienie kary;
§. 225. Jeżeli zbrodniarz odcierpiał karę, na którą był skazany, natenczas zbrodnię już za umorzoną uważać należy. Ukarany wraca do wszystkich spólnych praw cywilnych, o ile utrata takowych, w zasadzenia skutkach, w §§ 26. i 27. wyrażonych, nie jest objętą, albo wedle § 25. z onemże nie jest połączoną. Nie powinien przeto w używaniu praw takowych od nikogo doznawać przeszkody albo ubliżenia. Równie też dopóki dalsze życie swe uczciwie wiedzie, nikt mu już względem tego, co przedtem zaszło, wyrzutu czynić, ani jakimkolwiekbądź sposobem obelg nań miotać, nie powinien.
Por. tutaj przepisy §§. 6.—10. ustawy z 15. listop. 1867. Nr. 131. D. U. P. wyżej przy §. 26., i §. 497. u. k
c) darowanie kary;
§. 226. O ile kara wyrzeczona darowaną została, darowanie kary ten sam za sobą pociąga skutek, co jej odcierpienie.
Na wypadek ogólnego, najwyż. aktu łaski (amnestyi) postawiono następujące prawidła: a) że nie ma on zastosowania do innych przestępnień ustawy zbiegających się z odpuszczonemi zbrodniami (Rozp. m. s. z 10. kwietnia 1855. L. 5851. i z 12. czerwca 1867. L. 949.); b) że jako dzień ogłoszenia dla każdego kraju koronnego ma być uważany ten dzień, w którym ogłoszono najwyż. akt. łaski w dzienniku urzędowym kraju koronnego (Rp. m. s. z 13. kwietnia 1855. L. 5625.).
d) przedawnienie;
§. 227. Przez przedawnienie umarza się i zbrodnia i kara, skoro winowajca, licząc od chwili popełnionej zbrodni, albo w razie, gdy już z powodu tejże do dochodzenia był pociągnionym, od chwili wyroku, którym prawomocnie uwolnionym został, przez przeciąg czasu, niniejszą ustawą przepisany, do dochodzenia przez sąd karny tutejszo-krajowy pociągnionym nie był. Przedawnienie przeto przerwanem jest, gdy przeciw winowajcy z powodu winy jego pozew, rozkaz dostawienia lub uwięzienia go wydano, albo gdy względem wytoczenia śledztwa uchwała zapadła, albo też, gdy jako obwiniony już był przesłuchany lub uwięziony, albo pogonią lub listami gończemi ścigany.
Przedawnienie zbrodni, wykroczenia lub przestępstwa według §§. 227. i 531. przerywa się, skoro tylko przy zbrodniach zapadła uchwała względem wytoczenia śledztwa, i przy zbrodniach, wykroczeniach i przestępstwach przeciw winowajcy z powodu winy jego wydano pozew, rozkaz dostawienia go lub uwięzienia. Ustawa do przerwania przedawnienia nie wymaga jednak ogłoszenia uchwały względem wytoczenia śledztwa obwinionemu, doręczenia mu pozwu lub wykonania rozkazu dostawienia lub uwięzienia (Post. Sądu najw. z 18. paźdz. 1864. L. 302. ks. o. ks. Nr. 17).
§. 228. Czas do przedawnienia stanowi się:
a) dla zbrodni, karą więzienia na całe życie zagrożonych, — lat dwadzieścia;
b) dla zbrodni, wedle ustawy ulegających karze od dziesięciu do lat dwudziestu, lat dziesięć; a dla wszystkich innych zbrodni, — lat pięć.
§. 229. Przedawnienie atoli jedynie temu tylko przysługuje, który
a) ze zbrodni żadnego więcej już pożytku w ręku nie ma;
Ta przyczyna wykluczająca nie ma zastosowania do tych czynów karygodnych, przy których dopięty przez nie pożytek nie składa się z pieniędzy lub wartości pieniężnej (O. S. k. z 10. lipca 1875. L. 5027. Nr. 73.).
b) ile właściwość zbrodni dozwalała, szkodę wedle sił swych wynagrodził;
c) z krajów tych nie uszedł, i
d) w przeciągu czasu, do przedawnienia oznaczonym, żadnej więcej zbrodni nie popełnił.
Skutek.
§. 230. Przedawnienie ten skutek ma: iż ani dochodzenie ani kara z powodu przedawnionej tak zbrodni już więcej miejsca mieć nie może.
Ograniczenie sposobu umorzenia zbrodni przez przedawnienie.
§ 231. Co się tyczy zbrodni, na które kara śmierci jest postanowioną, nie zasłania żadne przedawnienie od dochodzenia i ukarania.
Jeżeli jednak od chwili popełnienia zagrożonej taką karą zbrodni, upłynęło lat dwadzieścia, i zachodzą warunki, w §§. 227 i 229 przepisane, wówczas orzeczoną być winna tylko kara ciężkiego więzienia od dziesięciu do lat dwudziestu.
§ 232. Co się tyczy zbrodni, na którą ustawa karę śmierci lub karę więzienia na całe życie orzeka, stanowi się dla osób, które w czasie dopuszczenia się tejże, nie doszły jeszcze do lat ukończonych dwudziestu wieku, za podstawę przedawnienia, tylko przeciąg kary od dziesięciu do lat dwudziestu (§. 228 lit. b).
Objaśnienia skróceń.
c. p. cesarski patent.
d. a. dolno austryacki.
d. k. n. dekret kancelaryi nadwornej.
d. n. dekret nadworny.
d. u. k. dziennik ustaw krajowych.
D. U. P. dziennik ustaw państwa.
k. c. powszechna księga ustaw cywilnych.
ks. o. ks. księga orzeczeń karno sądowych,
m. ministerstwo.
n. najwyższy.
O. S. k. orzeczenie sądu kasacyjnego.
O. p. p. S. k. orzeczenie pełnego posiedzenia sądu kasacyjnego.
p. c. ustawa o postępowaniu sądowem.
pat. patent.
p. k. ustawa o postępowaniu karnem.
p. k. u. c. powszechna księga ustaw cywilnych.
post. sąd. postępowanie sądowe.
pow. powszechny.
rp. rozporządzenie lub reskrypt.
rp. n. rozporządzenie namiestnictwa.
s. sprawiedliwości.
sk. skarbowy.
u. ustawa.
u. k. ustawa karna.
ust. ustęp.
Z.U.P. zbiór ustaw politycznych (administracyjnych).
Z. U. S. zbiór ustaw sądowych.
Orzeczenia Trybunału najwyższego umieszczone w niniejszym dziełku wyjęte są z „Powszechnej gazety sądowej” (Allgemeine österreichische Gerichtszeitung), która je od r. 1874 podaje do powszechnej wiadomości
| Spis | Str. |
|----------------------------------------------------------------------|------|
| Patent obwieszczający (Art. I—IX) | 1 |
| Część pierwsza. | |
| O zbrodniach (§§. 1—232). | |
| ROZDZIAŁ PIERWSZY. | |
| O zbrodniach w ogólności (§§. 1—11) | 7 |
| ROZDZIAŁ DRUGI. | |
| O ukaraniu zbrodni w ogólności (§§12—42) | 15 |
| ROZDZIAŁ TRZECI. | |
| O okolicznościach obciążających (§§. 43—45) | 48 |
| ROZDZIAŁ CZWARTY. | |
| O okolicznościach łagodzących (§§. 46—47) | 49 |
| ROZDZIAŁ PIĄTY. | |
| O zastosowaniu obciążających i łagodzących okoliczności przy wymierzeniu kary (§§. 48—55) | 50 |
| ROZDZIAŁ SZÓSTY. | |
| O różnych gatunkach zbrodni (§§. 56—57) | 54 |
| ROZDZIAŁ SIÓDMY. | |
| O zbrodniach zdrady głównej, obrazu Majestatu lub Członków Domu cesarskiego, i zamieszania publicznej spokojności (§§. 58—67) | 57 |
| ROZDZIAŁ ÓSMY. | |
| O powstaniu i rozruchu (§§. 68—75) | 65 |
| ROZDZIAŁ DZIEWIĄTY. | |
| O gwałcie publicznym (§§. 76—100) | 69 |
| ROZDZIAŁ DZIESIĄTY. | |
| O nadużyciu władzy urzędowej (§§. 101—105). | 84 |
| ROZDZIAŁ JEDENASTY. | |
| O fałszowaniu publicznych papierów kredytowych (§§. 106—117) | 88 |
| ROZDZIAŁ DWUNASTY. | |
| O fałszowaniu monety (§§. 118—121) | 93 |
ROZDZIAŁ TRZYNASTY.
O zgwałceniu naruszeniu religii (§§. 122—124) ............... 95
ROZDZIAŁ CZTERNASTY.
O zgwałceniu niewiasty, shańbieniu i innych ciężkich przypadkach nierządu (§§. 125—133) ......................... 97
ROZDZIAŁ PIĘTNASTY.
O morderstwie i zabójstwie (§§. 134—143) .................. 100
ROZDZIAŁ SZESNASTY.
O spędzeniu płodu (§§. 144—148) ........................... 104
ROZDZIAŁ SIEDEMNASTY.
O podrzuceniu dziecka (§§. 148—151) ...................... 106
ROZDZIAŁ OSMNASTY.
O zbrodni ciężkiego uszkodzenia cielesnego (§§. 152—157) .. 107
ROZDZIAŁ DZIEWIĘTNASTY.
O pojedynku (§§. 158—165) .................................. 111
ROZDZIAŁ DWUDZIESTY.
O podpaleniu (§§. 166—170) .................................. 113
ROZDZIAŁ DWUDZIESTY PIERWSZY.
O kradzieży i przeniewierzeniu (§§. 171—189) .............. 116
ROZDZIAŁ DWUDZIESTY DRUGI.
O rozboju (§§. 190—196) ..................................... 132
ROZDZIAŁ DWUDZIESTY TRZECI.
O oszustwie (§§. 197—205) .................................... 134
ROZDZIAŁ DWUDZIESTY CZWARTY.
O dwużcństwie (§§. 206—208) .................................. 144
ROZDZIAŁ DWUDZIESTY PIĄTY.
O potwarzy (§§. 209—210) ..................................... 145
ROZDZIAŁ DWUDZIESTY SZÓSTY.
O pomocy danej zbrodniarzom (§§. 211—222) .............. 147
ROZDZIAŁ DWUDZIESTY SIÓDMY.
O umorzeniu zbrodni i kar (223—232) ........................ 148 | eae607d4-578e-4fd0-ab93-6c48e8e56b75 | finepdfs | 3.398438 | CC-MAIN-2021-21 | https://dlibra.umcs.lublin.pl/Content/22879/A19830_1.pdf | 2021-05-14T09:35:23+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-21/segments/1620243990449.41/warc/CC-MAIN-20210514091252-20210514121252-00546.warc.gz | 236,135,221 | 0.999728 | 0.999949 | 0.999949 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Lat... | pol_Latn | {} | true | [
276,
398,
1273,
2496,
3909,
5368,
7161,
8608,
9286,
10508,
12328,
14408,
16373,
17637,
18878,
20413,
21244,
22726,
24585,
26202,
28079,
29490,
30908,
32153,
33932,
35638,
37315,
39059,
41244,
43202,
44582,
46036,
47456,
48778,
49984,
51461,
527... | 1 | 0 |
IV Ogólnopolska Konferencja Naukowa z cyklu „Młoda Polska: rewizje, reinterpretacje”
MŁODA POLSKA EZOTERYCZNA
METAMORFOZY POETYKI - IDEE - OSOBOWOŚCI
Białystok 17 maja 2022
Kazimierz Stabrowski (1869–1929), Królewna magicznego kryształu (przed 1910), Muzeum Narodowe w Warszawie
KATEDRA BADAŃ FILOLOGICZNYCH "WSCHÓD – ZACHÓD"
WYDZIAŁ FILOLOGICZNY UNIWERSYTETU W BIAŁYMSTOKU
KATEDRA HISTORII LITERATURY POZYTYWIZMU I MŁODEJ POLSKI
WYDZIAŁ POLONISTYKI UNIWERSYTETU JAGIELLOŃSKIEGO
IV Konferencja Naukowa
Z cyklu „MŁODA POLSKA: REWIZJE, REINTERPRETACJE”
Temat spotkania:
MŁODA POLSKA EZOTERYCZNA
METAMORFOZY POETYKI - IDEE - OSOBOWOŚCI
Program
przełomy pogranicza
studia literackie
Białystok, 17 maja 2022 r.
17 MAJA 2022 ROKU (WTOREK)
Miejsce obrad: Sala Audytorjna (VI piętro) w Książnicy Podlaskiej im. Łukasza Górnickiego, ul. M. Skłodowskiej-Curie 14a, Białystok
TEMATY BADAWCZE KONFERENCJI:
- Ezoteryczne, okultystyczne, teozoficzne inspiracje literatury i sztuki okresu Młodej Polski.
- Poetyka dzieła a modernistyczne implantacje i metamorfozy idei ezoterycznych.
- Ezoteryzm europejski i światowy a Młoda Polska: dwustronna transmisja idei.
- Obrazowanie, wizyjność, symbolizm a inspiracje ezoteryczne.
- Wielcy i zapomniani pisarze-ezoterycy w kulturze polskiej.
- Środkowo- i wschodnioeuropejskie migracje i transfery myśli ezoterycznej.
- Doświadczenie ezoterycznej transgresji a moment tworzenia i poetyka dzieła młodopolskiego.
- Filozoficzne, historycznokulturowe, socjologiczne konteksty młodopolskich eksperymentów z ezoteryzmem.
- Sztuki plastyczne, teatr, muzyka epoki a idee ezoteryzmu.
Formuła konferencji: hybrydowa (część uczestników sesji wystąpi stacjonarnie w Białymstoku, część połączy się online).
Języki konferencji: polski, języki konferencyjne.
Czas wystąpień: 20 minut!
ADRES KOMITETU ORGANIZACYJNEGO:
Katedra Badań Filologicznych „Wschód – Zachód”
Wydział Filologiczny Uniwersytetu w Białymstoku
15-420 Białystok, pl. NZS-u 1
Tel. (+48) 504 169 997 – dr Marcin Bajko
(+48) 791 271 236 – dr Urszula M. Pilch
(+48) 664 057 370 – prof. Jarosław Ławski
mail: firstname.lastname@example.org,
email@example.com,
firstname.lastname@example.org
KOMITET NAUKOWY KONFERENCJI:
- Prof. Anna Czabanowska-Wróbel – Katedra Historii Literatury Pozytywizmu i Młodej Polski UJ – Przewodnicząca
- Prof. Jarosław Ławski – Katedra Badań Filologicznych „Wschód – Zachód” UwB – Przewodniczący
- Dr hab. Anna Janicka, prof. UwB – Katedra Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych UwB
- Prof. Dariusz Kulesza – Katedra Współczesności i Tradycji Literackiej UwB
- Prof. Gabriela Matuszek – Katedra Historii Literatury Pozytywizmu i Młodej Polski UJ
- Prof. Ryszard Nycz – Katedra Antropologii Literatury i Badań Kulturowych UJ
- Prof. Magdalena Popiel – Katedra Antropologii Literatury i Badań Kulturowych UJ
- Prof. Marian Stala – Katedra Historii Literatury Pozytywizmu i Młodej Polski UJ
- Prof. Violetta Wejs-Milewska – Katedra Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych UwB
- Prof. Anna Wydrycka – Zakład Badań Źródłowych nad Literaturą XIX i XX
KOMITET ORGANIZACYJNY:
- Dr Urszula M. Pilch – Katedra Historii Literatury Pozytywizmu i Młodej Polski UJ – Przewodnicząca
- Dr Marcin Bajko – Katedra Badań Filologicznych „Wschód – Zachód” UwB – Przewodniczący
- Dr hab. Iwona E. Rusek – Uniwersytet w Białymstoku
- Dr Dariusz Piechota – Zakład Badań Filologicznych nad Cenzurą UwB
- Dr Paweł Wojciechowski – Pracowania Komparatystyki Kulturowej UwB
- Dr Michał Siedlecki – Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego
- Mgr Natalia Szabołtas – Katedra Filologicznych Badań Interdyscyplinarnych UwB
Jacek Malczewski (1854–1929), *Mój sen* (ok. 1896, 1898).
Muzeum Narodowe w Krakowie
I. UROCZYSTA INAUGURACJA KONFERENCJI
“MŁODA POLSKA EZOTERYCZNA.
METAMORFOZY POETYKI – IDEE – OSOBOWOŚCI”
Godz. 9.00
- Powitanie Gości:
Prof. Jarosław Ławski (Uniwersytet w Białymstoku)
- Przemówienia Organizatorów:
Prof. Anna Czabanowska-Wróbel (UJ, Kraków)
Dr Urszula M. Pilch (UJ, Kraków)
Dr Marcin Bajko (UwB, Białystok)
- Uroczyste Otwarcie Konferencji
Prof. Maria Jolanta Olszewska (UW, Warszawa)
- Informacje organizacyjne
Dr Łukasz Zabielski (Książnica Podlaska)
II. OBRADY PLENARNE I:
Godz. 9.20 – 11.00
Prowadzenie:
Prof. Anna Czabanowska-Wróbel (UJ, Kraków)
Prof. Hanna Ratuszna (UMK, Toruń)
1. Dr hab. Bogusław Grodzki, prof. UMCS (Lublin) [online]
Neognoza w epoce Młodej Polski
2. Dr hab. Anna Janicka, prof. UwB (Białystok)
Spór o duszę: początki
3. Dr hab. Mateusz Skucha, prof. UJ; dr hab. Anna Pekaniec (UJ, Kraków) [online]
Młodopolskie wywoływanie duchów w XXI wieku
4. Dr hab. Dorota Jarząbek-Wasył (UJ, Kraków) [online]
Aktorzy i wirujące stoliki. O bliskości seansów mediumicznych i teatru
5. Prof. Maria Jolanta Olszewska (UW, Warszawa)
W poszukiwaniu książki idealnej, czyli „Biblioman” Konstantego Górskiego
Dyskusja: 11.00 – 11.15
Przerwa na kawę: 11.15 – 11.30
III. OBRADY PLENARNE
Godz. 11.30 – 13.10
Prowadzenie: Dr hab. Anna Pekaniec (UJ, Kraków)
Dr hab. Elżbieta Flis-Czerniak, prof. UMCS (Lublin)
1. Prof. Hanna Ratuszna (UMK, Toruń)
„Zmącona harmonia świata” – Gérard de Nerval i Maria Komornicka
2. Dr hab. Dorota Wojda, prof. UJ (Kraków) [online]
Smocza komnata, ostatni pokój. Anamnezy Bolesława Leśmiana
3. Dr Urszula M. Pilch (UJ, Kraków)
Wokół „Zdarzeń cichych ludzi” Leopolda Staffa
4. Dr hab. Iwona Rusek (UwB, Białystok)
O „Mistrzu Twardowskim” Leopolda Staffa
5. Dr Dariusz Piechota (UwB, Białystok)
Ezoteryczna symbolika florystyczna w prozie modernistycznej
Dyskusja: 13.10 – 14.00
IV. PRZERWA OBIADOWA
Godz. 14.00 – 15.00
– Sala na II piętrze w Książnicy Podlaskiej
V. OBRADY PLENARNE
Godz. 15.00 – 17.00
Prowadzenie: Dr hab. Anna Janicka, prof. UwB (Białystok)
Dr hab. Monika Rzeczycka, prof. UG (Gdańsk)
1. Dr hab. Elżbieta Flis-Czerniak, prof. UMCS (Lublin) [online]
W kręgu ezoterycznej geografii sakralnej i polityki początku XX w.
Casus Tadeusza Micińskiego
2. Dr hab. Izabela Trzcińska, prof. AGH (Kraków) [online]
Młodopolskie konteksty teozofii na przykładzie twórczości Tadeusza
Micińskiego oraz Julii i Kazimierza Stabrowskich
3. Dr Rafał Milan (UJ, Kraków) [online]
Ezoteryka krzyża w tomie „W mroku gwiazd” Tadeusza Micińskiego
4. Dr Marcin Bajko (UwB, Białystok)
Ezoteryzm myśli i Myśli ezoteryczne Andrzeja Niemojewskiego
5. Dr hab. Diana Oboleńska, prof. UG (Gdańsk) [online]
Modernistyczne imaginacje. O szkicu dramatycznym „Ona”
Karola Homolacsa
Dyskusja: 16.40 – 17.00
Przerwa na kawę: 17.00 – 17.10
VI. OBRADY PLENARNE
Godz. 17.10 – 19.30
Prowadzenie:
Prof. dr hab. Maria Jolanta Olszewska (UW, Warszawa)
Dr hab. Iwona E. Rusek (UwB, Białystok)
1. Dr Paweł Wojciechowski (UwB, Białystok) [online]
Atrybuty ezoteryczne malarstwa szwedzkiego przełomu XIX/XX wieku
2. Dr hab. Monika Rzeczycka, prof. UG (Gdańsk); dr hab. Agata Świerzowska,
prof. UJ (Kraków) [online]
Młodopolscy „Wielcy wtajemniczeni”. Ezoteryczne konteksty literackie
w publikacji „Na skrzydłach szału” z 1921 roku
3. Dr Wojciech Gruchała (KPU w Krośnie)
Śladem Woydy. Poeta i hermetyczna wykładnia dziejów w „Oziminie”
Wacława Berenta
4. Dr Katarzyna Deja (UJ, Kraków)
Teozofia i Indie. Księga proroków Antoniego Langego
5. Dr Michał Siedlecki (Książnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego)
Wątki ezoteryczne w twórczości Andrzeja Struga
6. Mgr Michał Kózka (UJ, Kraków) [online]
Rosyjski teurg-symbolista. Przypadek Aleksandra Błoka
Dyskusja: 18.50 – 19.25
Godz. 19.30
– Dr Urszula M. Pilch (UJ, Kraków), dr Marcin Bajko (UwB, Białystok):
PODSUMOWANIE. ZAMKNIĘCIE KONFERENCJI
INFORMACJE DLA AUTORÓW
- Plonem Konferencji będzie monografia zbiorowa (punktowana, recenzowana), wydana w wydawnictwie z listy MEiN.
- Teksty prosimy nadsyłać do: **10 lipca 2022 roku** na adres mailowy: email@example.com
Jest to termin nieprzekraczalny. Monografia ma zapewnione finansowanie z funduszy, które trzeba rozliczyć do końca 2022 roku.
- Teksty powinny być opracowane według wzoru, który stanowi tom *Tadeusz Miciński i ludzie epoki* (podajemy: nazwisko autora, afiliację, tekst główny, przypisy dolne, bibliografia, streszczenie w języku polskim lub obcym, słowa-klucze, krótka nota o Autorze).
- Objętość tekstów: od 12 do 30 stron.
- Mile widziane czarno-białe ilustracje, materiały graficzne.
- Książka ukaże się w Naukowej Serii Wydawniczej „Przełomy/Pogranicza” w 2023 roku jako IV tom cyklu „Młoda Polska, rewizje, reinterpretacje”.
Tomy wydane w cyklu „Młoda Polska – rewizje, reinterpretacje”:
- *Ironia modernistów. Studia*, red. naukowa Marcin Bajko, Urszula M. Pilch, Jarosław Ławski, Białystok 2018, 448 s.
- *Tadeusz Miciński i ludzie epoki. Studia*, red. naukowa Marcin Bajko, Jarosław Ławski, Urszula M. Pilch, Białystok 2019.
- *Wincenty Lutosławski i literatura. Studia*, red. naukowa Anna Janicka, Hanna Libera, Jarosław Ławski, współpraca redakcyjna Marcin Bajko, Urszula M. Pilch, Kraków – Białystok 2021.
Kazimierz Stabrowski (1869 – 1929), Faun – Villa Borghese, 1924, Muzeum Narodowe w Warszawie
Konferencja Naukowa
MŁODA POLSKA EZOTERYCZNA
METAMORFOZY POETYKI – IDEE – OSOBOWOŚCI
Program
Białystok – Kraków 2022
Na okładce wykorzystano: Kazimierz Stabrowski, Pocieszyciel monstrów, 1920, Muzeum Narodowe w Warszawie
Opracowanie: Marcin Bajko, Jarosław Ławski, Urszula M. Pilch
Opracowanie graficzne: Ewa Frymus-Dąbrowska
Druk: Wydawnictwo PRYMAT, Mariusz Śliwowski | bea44162-1209-47b8-97cf-988463265b6a | finepdfs | 1.3125 | CC-MAIN-2022-49 | https://polonistyka.uj.edu.pl/documents/41623/150755376/30+szt.+program+M%C5%82oda+Polska.pdf/68b92052-5895-469a-adbf-c92e12c80017 | 2022-11-26T16:31:46+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446708010.98/warc/CC-MAIN-20221126144448-20221126174448-00686.warc.gz | 501,005,901 | 0.986403 | 0.991965 | 0.991965 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | true | [
175,
282,
716,
2160,
3598,
3684,
4911,
5662,
6548,
7631,
8973,
9439
] | 1 | 0 |
MEMBRANY RO DO UŻYTKU DOMOWEGO PENTAIR
SERCE SYSTEMU ODWRÓCONEJ OSMOZY (RO)
Przeznaczone do zastosowań mieszkaniowych, elementy te wykorzystują wiodącą w branży najnowocześniejszą technologię membran TLC (ang. Thin Layer Composite – cienka warstwa kompozytowa).
Każda membrana wyprodukowana w naszej fabryce musi spełniać wysokie wymagania wydajnościowe, aby w pełni zadowolić klienta.
ZASADA DZIAŁANIA ODWRÓCONEJ OSMOZY
ODWODY Z KRANUDOCZYSTEJ WODY
Woda z kranu
Koncentrat
(Zanieczyszczona woda trafia do kanalizacji)
Woda oczyszczona
(Permeat)
Membrana
Całkowite rozpuszczone substancje stałe (TDS)
Memrany TLC RO
Gama TLC (ang. Thin Layer Composite) składa się z 4 membran odwróconej osmozy, które pozwolą zaspokoić wszelkie potrzeby klienta. Wymiary tych membran są standardowe, pasują do wszystkich dostępnych na rynku systemów odwróconej osmozy.
| Model | Numer części | Specyfikacje | | | | | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | Natężenie przepływu* | Odrzut* | Maksimum Ciśnienie | Maksimum Temperatura | pH | Twardość | Wolny chlor | A | B | C | D |
| TLC-36 | 655007-00 | 36 gpd (136 lpd) | 98% | 6.9 bar | 49°C | 4-11 | 17°F | 0.1 ppm | 4.55 | 29.85 | 25.40 | 2.22 |
| TLC-50 | 555694-00 | 50 gpd (189 lpd) | | | | | | | | | | |
| TLC-75 | 555693-00 | 75 gpd (284 lpd) | | | | | | | | | | |
| TLC-100 | 655045-00 | 100 gpd (378 lpd) | | | | | | | | | | |
* Nominalna wydajność opiera się na zmiękczonej wodzie z kranu 500 ppm przy ciśnieniu 4.5 bara, 25°C, 15% odzysk po 24 godzinach. Pojedynczy strumień
może się zmieniać o ± 15%.
Membrany w 100% suche: Maksymalny okres trwałości
Każda membrana odwróconej osmozy jest pakowana na sucho. Nie dodajemy żadnych chemicznych środków konserwujących, unikając ryzyka zanieczyszczenia bakteryjnego, które może się zdarzyć, gdy środki konserwujące przestaną działać. Przy prawidłowym magazynowaniu trwałość naszych membran RO jest prawie nieograniczona!
Wysoka stabilność odrzutu nawet przy wysokim poziomie TDS
Niezależnie od ogólnej ilości substancji stałych rozpuszczonych w wodzie z sieci, membrany TLC zawsze zapewniają optymalną wydajność.
W porównaniu z membraną konkurencji, widać wyraźnie, że membrana Pentair TLC 75 daje lepsze wyniki: odrzucenie pozostaje na stabilnym poziomie 96–98% nawet przy 1000 ppm, podczas gdy dla membran konkurencji będzie niższe (od 89 do 92%)*.
* Wyniki badań wewnętrznych(więcej wyników badań jest dostępnych na życzenie).
Warunki badania: membrany RO do 75 galonów na dobę, ciśnienie doprowadzenia 3.5 bar, 1000 ppm TDS, woda zmiękczona.
KONSTRUKCJA MEMBRANY TYPU RO
SŁOWNIK POJĘĆ
Membrana
Przekładka dystansująca
Woda nieoczyszczona
Centralna rura
perforowana
Woda oczyszczona
Koncentrat
Materiał, na którym
osadza się koncentrat
Warstwa zewnętrzna
Uszczelka
Odrzut
Odsetek całkowitej ilości rozpuszczonych ciał stałych usuniętych z wody wlotowej. Im wyższy jest poziom odrzutu, tym lepsze są wyniki membrany.
Odzysk
Ilość wyprodukowanego permeatu w porównaniu z ilością koncentratu odrzuconego do odpływu. Im wyższy jest odzysk, tym niższe jest odrzucenie.
Zielone membrany w obudowie RO (GRO)
Membrany GRO (Zielone RO) odwróconej osmozy w obudowie są dostępne dla 3 typów natężenia przepływu: 36, 50 i 75 gpd. Zapewniają wysoką jakość wody z odwróconej osmozy, jednocześnie tracąc 3 razy mniej wody do odpływu. Pasują do wszystkich systemów RO dostępnych na rynku.
| Model | Numer części | Specyfikacje | | | | | | | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| | | Natężenie przepływu* | Odrzut* | Maksimum Ciśnienie | Maksimum Temperatura | pH | Twardość | Wolny chlor | A |
| GRO-36EN | 4002573 | 36 gpd (136 lpd) | | | | | | | |
| GRO-50EN | 4002574 | 50 gpd (189 lpd) | | | | | | | |
* Nominalna wydajność opiera się na zmiękczonej wodzie z kranu 500 ppm przy ciśnieniu 4.5 bara, 25°C, 50% odzysk po 24 godzinach. Pojedynczy strumień może się zmieniać o +/- 15%.
Optymalizacja wydajności, innowacyjna konstrukcja...
... i 50% wskaźnik odzysku:
WAŻNE INFORMACJE
Filtry i elementy membranowe nie mogą być instalowane na niebezpiecznych mikrobiologicznie źródłach wody. Membrany TLC i GRO nie posiadają certyfikatu do uzdatniania wody, usuwania cyst, bakterii i wirusów. Wahania jakości wody mogą mieć wpływ na wydajność filtrów i elementów membranowych.
TLC-100 jest testowany i certyfikowany przez NSF International pod kątem zgodności z normą NSF/ANSI 58 tylko pod względem wymagań materiałowych. Modele TLC-36, TLC-50 i TLC-75 są testowane i certyfikowane przez NSF/ANSI zgodnie z normą 58 w zakresie redukcji arsenu, baru, kadmu, chromu (sześciowartościowego), chromu (trójwartościowego), miedzi, zmętnienia, fluorku, ołowiu, radu 226/228, selenu i TDS.
GRO-36EN, GRO-50EN i GRO-75EN są testowane i certyfikowane przez NSF International pod kątem zgodności z normą NSF/ANSI 58 dla materiałów i wymagań integralności strukturalnej. | <urn:uuid:103c0532-775d-4fc9-b722-78bf7b3a55ed> | finepdfs | 1.875 | CC-MAIN-2021-17 | https://www.pentairaquaeurope.com/sites/default/files/pentair_brochure_ro_membranes_pl.pdf | 2021-04-20T07:56:54+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-17/segments/1618039379601.74/warc/CC-MAIN-20210420060507-20210420090507-00053.warc.gz | 1,031,853,207 | 0.992343 | 0.999902 | 0.999902 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
75,
2626,
4078,
4971
] | 1 | 0 |
"BLUE OFF
Al. Jerozoli
I. Warto
1. Koszty zako
2. Warto
3. Inne warto
1. Ś
b) budynki, lok c) urz
d) ś
e) inne
2. Ś
3. Zaliczki na
III. Nale
IV. Inwestycje
1. Nieruchomo
2. Warto a) w jednostka
- udziały lub b) w pozostały
- udziały lub
4. Inne inwesty
2. Inne rozlicze
I. Zapasy
1. Materiały
2. Półproduk
3. Wyroby go
4. Towary
5. Zaliczki na
II. Nale
1. Nale b) inne
2. Nale
- o okresie d b) z tyt. poda
c) inne
III. Inwestycje a) w jednost
- udziały lub - inne papier - udzielone
- inne krótko b) w pozosta
- udziały lub - inne papier - udzielone
- inne krótko c)
-
- inne
- czynne roz - inne rozlic
ICE" Sp. z o.o.
28.524.800,44
50.000,00
- - -
- -
20.610.636,20
7.964.164,24
-
280.284.168,18
16.623.194,93
16.623.194,93
- - - - - -
252.744.726,35
117.003.188,83
135.741.537,52
135.225.811,81
135.225.811,81
- -
515.725,71
10.166.926,31
7.625.956,67
7.625.956,67
7.625.956,67
- -
2.540.969,64
2.060.676,09
2.060.676,09
-
181.488,46
278.476,09
278.476,09
- - -
20.329,00
- - - -
- - -
749.320,59
749.320,59
- - - -
749.320,59
184.503,00
564.817,59
-
251.759.367,74
| STAN NA | STAN NA | PASYWA | STAN NA |
|---|---|---|---|
| 31-08-2021 | 31-12-2020 | | 31-08-2021 |
| 245.172.447,67 | 245.172.447,67 | A. KAPITAŁ (FUNDUSZ) WŁASNY | - 27.250.332,87 |
| - | - | I. Kapitał (fundusz) podstawowy | 50.000,00 |
| - | - | | |
| - | - | | |
| - | - | II. Należne wpłaty na kapitał podstawowy (wartość ujemna) | - |
| - | - | III. Udział (akcje) własne (wielkość ujemna) | - |
| - | - | IV. Kapitał (fundusz) zapasowy | - |
| - | - | | |
| - | - | | |
| - | - | | |
| - | - | V. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny | - |
| - | - | VI. Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe | - |
| - | - | | |
| - | - | | |
| - | - | VII. Zysk (strata) lat ubiegłych | - 28.574.800,44 |
| - | - | VIII. Zysk (strata) netto | 1.274.467,57 |
| - | - | | |
| - | - | IX. Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (wielk. ujemna) | - |
| 232.585.920,00 | 232.585.920,00 | | |
| 232.585.920,00 | 232.585.920,00 | B. ZOBOWIĄZANIA I REZERWY NA ZOBOWIĄZANIA | 279.404.839,77 |
| - | - | I. Rezerwy na zobowiązania | 16.623.194,93 |
| - | - | 1. Rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego | 16.623.194,93 |
| - | - | 2. Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne | - |
| - | - | - długoterminowa | - |
| - | - | - krótkoterminowa | - |
| - | - | 3. Pozostałe rezerwy | - |
| - | - | - długoterminowa | - |
| - | - | - krótkoterminowa | - |
| - | - | II. Zobowiązania długoterminowe | 250.777.347,57 |
| - | - | 1. Wobec jednostek powiązanych | 117.003.188,83 |
| - | - | 2. Wobec pozostałych jednostek | 133.774.158,74 |
| - | - | a) kredyty i pożyczki | 133.225.433,03 |
| - | - | - kredyty i pożyczki długoterminowe | 133.225.433,03 |
| 12.586.527,67 | 12.586.527,67 | | |
| 12.586.527,67 | 12.586.527,67 | b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych | - |
| - | - | c) inne zobowiązania finansowe | - |
| 6.982.059,23 | 6.586.920,07 | d) inne | 548.725,71 |
| - | - | III. Zobowiązania krótkoterminowe | 11.311.700,56 |
| - | - | 1. Wobec jednostek powiązanych | 7.508.938,53 |
| - | - | a) z tytułu dostaw i usług | 7.508.938,53 |
| - | - | - o okresie wymagalności do 12 miesięcy | 7.508.938,53 |
| - | - | - o okresie wymagalności powyżej 12 miesięcy | - |
| - | - | b) inne | - |
| 1.698.327,97 | 1.400.504,80 | 2. Wobec pozostałych jednostek | 3.802.762,03 |
| 270.000,00 | 270.000,00 | a) kredyty i pożyczki | 3.434.460,14 |
| 20.000,00 | 20.000,00 | - kredyty i pożyczki krótkoterminowe | 3.434.460,14 |
| 20.000,00 | 20.000,00 | | |
| - | - | b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych | - |
| 250.000,00 | 250.000,00 | c) inne zobowiązania finansowe | - |
| 1.428.327,97 | 1.130.504,80 | d) z tytułu dostaw i usług | 117.655,15 |
| 1.160.540,88 | 759.695,22 | - o okresie wymagalności do 12 miesięcy | 117.655,15 |
| 1.160.540,88 | 759.695,22 | - o okresie wymagalności powyżej 12 miesięcy | - |
| - | - | e) zaliczki otrzymane na dostawy | - |
| 132.787,09 | 235.809,58 | f) zobowiązania wekslowe | - |
| 1 35.000,00 | 135.000,00 | g) z tytuły podatków, ceł, ubezp. i innych świadczeń | 250.646,74 |
| - | - | h) z tytułu wynagrodzeń | - |
| 4.799.603,11 | 5.160.617,60 | - pracowników | - |
| 4.799.603,11 | 5.160.617,60 | - innych osób | - |
| - | - | i) inne | - |
| - | - | | |
| - | - | | |
| - | - | | |
| - | - | | |
| - | - | 3. Fundusze specjalne | - |
| - | - | - zakładowy fundusz świadczeń socjalnych | - |
| - | - | - inne fundusze specjalne | - |
| - | - | | |
| - | - | IV. Rozliczenia międzyokresowe | 692.596,71 |
| 4.799.603,11 | 5.160.617,60 | 1. Ujemna wartość firmy | |
| 4.799.603,11 | 5.160.617,60 | 2. Inne rozliczenia międzyokresowe | 692.596,71 |
| | | - długoterminowe | - |
| | | * przychody przyszłych okresów | - |
| - | - | * bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów | - |
| - | - | * inne rozliczenia długoterminowe | - |
| - | - | - krótkoterminowe | 692.596,71 |
| 484.128,15 | 25.797,67 | * przychody przyszłych okresów | 184.503,00 |
| 4 84.128,15 | 25.797,67 | * bierne rozliczenia międzyokresowe kosztów | 508.093,71 |
| | | * inne rozliczenia międzyokresowe kosztów | - |
| 252.154.506,90 | 251.759.367,74 | PASYWA RAZEM | 252.154.506,90 |
Signature Not Verified | <urn:uuid:806dfc1a-eecd-492c-9dae-10b8b810251c> | finepdfs | 1.765625 | CC-MAIN-2021-43 | https://bluecity.pl/wp-content/uploads/2021/09/Bilans-Blue-Office-31-08-2021.pdf | 2021-10-28T17:51:13+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2021-43/segments/1634323588398.42/warc/CC-MAIN-20211028162638-20211028192638-00224.warc.gz | 227,399,203 | 0.990802 | 0.990802 | 0.990802 | [
"pol_Latn"
] | pol_Latn | {} | false | [
5339
] | 1 | 0 |
Zarządzenie Nr 155/11
Burmistrza Gostynia
z dnia 8 września 2011 r.
w sprawie: sposobu, trybu i terminów opracowania materiałów planistycznych na rok 2012 r. oraz wieloletniej prognozy finansowej
Na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zmianami) w związku z § 1 ust. 1 uchwały Nr XL/562/2010 Rady Miejskiej w Gostyniu z dnia 27 sierpnia 2010 r. w sprawie trybu prac nad projektem uchwały budżetowej Gminy Gostyń
zarządzam, co następuje:
§ 1. Zobowiązuję wydziały Urzędu Miejskiego w Gostyniu i jednostki sektora finansów publicznych finansowane z budżetu Gminy Gostyń do opracowania materiałów planistycznych do projektu uchwały budżetowej na 2012 r.
§ 2. Materiały planistyczne do projektu uchwały budżetowej na 2012 rok należy opracować zgodnie z:
1) przepisami prawa powszechnie obowiązującego a w szczególności:
a) ustawą z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U Nr 157, poz. 1240 ze zmianami)
b) ustawą z dnia 13 listopada 2003 r. o dochodach jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 2010 r. Nr 80 poz. 526 ze zmianami)
2) uchwałą Nr XL/562/2010 Rady Miejskiej w Gostyniu z dnia 27 sierpnia 2010 r. w sprawie: trybu prac nad projektem uchwały budżetowej Gminy Gostyń
3) uchwałami Rady Miejskiej w Gostyniu mającymi wpływ na budżet gminy,
4) Wieloletnią Prognozą Finansową Gminy Gostyń na lata 2011-2023.
§ 3. 1. Szacowanie dochodów opierać się powinno na zasadach ostrożnościowych i uzasadnionych.
2. W zakresie prognozowania dochodów należy dokonać szczegółowego podziału źródeł dochodów i uzasadnić wymiernie każdy składnik, podając szczegółową kalkulację. Założony plan wpływów winien być realny do wykonania.
3. Dochody z podatków i opłat lokalnych winny być zaplanowane na poziomie dochodów z 2011 r., z uwzględnieniem zmian wysokości stawek podatkowych (podatek od nieruchomości wzrost o 4,2%), podstaw opodatkowania, skutków udzielonych ulg oraz zmian wynikających z obowiązujących ustaw podatkowych.
4. Dochody z majątku gminy szacuje się na podstawie wykazu mienia komunalnego przeznaczonego do sprzedaży w 2012 r., zawartych umów najmu i dzierżawy oraz planowanych przekształceń prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.
5. Dochody z tytułu wydawania zezwoleń na sprzedaż alkoholu szacuje się na podstawie ilości zezwoleń na czas nieokreślony oraz przewidywanej ilości zezwoleń na sprzedaż jednorazową.
6. Udziały w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa:
1) podatek dochodowy od osób fizycznych – w wysokości wskazanej przez Ministra Finansów
2) podatek dochodowy od osób prawnych – w wysokości przewidywanego wykonania 2011 r.
7. Subwencje i dotacje celowe z budżetu państwa przyjmuje się w wysokościach podanych przez właściwe organy.
Do czasu otrzymania informacji o wielkościach dochodów od poszczególnych dysponentów należy planować na podstawie planu na 30.09.2011 r.
8. Dotacje celowe (w tym pomoc finansowa) uzyskane od innych jednostek samorządu terytorialnego ujmuje się na podstawie obowiązujących zapisów porozumień i umów.
9. Zaliczki i refundacje ze środków Unii Europejskiej należy ustalić z uwzględnieniem planowanych terminów składania wniosków o płatność oraz wynikającego z umowy, czasu ich weryfikacji i poświadczenia przez Instytucję Zarządzającą.
§ 4. 1. Podstawą planowania wydatków jest przewidywane wykonanie wydatków w 2011 r. Kalkulację wydatków należy sporządzić w sposób racjonalny, celowy i oszczędny z uwzględnieniem zadań obligatoryjnych, zleconych i kontynuowanych.
2. Wynagrodzenia osobowe należy kalkulować wg kwot wynikających ze stosunku pracy na 01.09.2011 r., biorąc pod uwagę skutki finansowe planowanych zmian organizacyjnych do końca 2011 r. oraz w 2012 r. z uwzględnieniem wzrostu płac:
1) od 01.09.2012 r. dla nauczycieli o 5%
2) od 01.01.2012 r. dla pozostałych pracowników o 2,5%.
3. Wydatki z tytułu: dodatkowego wynagrodzenia rocznego, składek na ubezpieczenie społeczne oraz składek na Fundusz Pracy należy planować na podstawie obowiązujących przepisów prawa.
4. Wydatki rzeczowe należy planować na podstawie przewidywanego wykonania 2011 r. pomniejszonego o jednorazowe wydatki wprowadzone w trakcie 2011 r.
5. Planując wydatki remontowe należy wskazać zakres planowanych remontów i szacunkowy kosztorys z wyszczególnieniem remontów związanych z decyzjami i nakazami organów nadzoru.
6. Dotacje dla jednostek spoza sektora finansów publicznych należy proponować na realizację określonych zadań gminy z podaniem kwot i nazwy zadania.
§ 5. Materiały planistyczne do projektu uchwały budżetowej na 2012 r. należy sporządzić w terminie do 5 października 2011 r. wg wzorów określonych w załącznikach do zarządzenia:
1) Projekt planu dochodów na 2012 r. – załącznik Nr 1
2) Projekt planu wydatków na 2012 r. – załącznik Nr 2
3) Projekt planu finansowego samorządowego zakładu budżetowego – załącznik Nr 3
4) Projekt planu finansowego samorządowych instytucji kultury – załącznik Nr 4
5) Plan zatrudnienia i wynagrodzeń nauczycieli – załącznik Nr 5
6) Plan zatrudnienia i wynagrodzeń – załącznik Nr 6
7) Skutki finansowe uzyskania wyższego stopnia awansu zawodowego nauczycieli – załącznik Nr 7
8) Zakładowy fundusz świadczeń socjalnych – załącznik Nr 8
9) Wykaz inwestycji finansowanych z budżetu gminy – załącznik Nr 9
10) Uzasadnienie do projektu budżetu planowanych dochodów/wydatków, przychodów/kosztów - załącznik Nr 10
§ 6. Jednostki pomocnicze przedkładają materiały planistyczne wraz z uzasadnieniem na załączniku Nr 11 w terminie do 30 września 2011 r.
§ 7. Zobowiązuję wydziały Urzędu Miejskiego w Gostyniu i jednostki sektora finansów publicznych finansowane z budżetu Gminy Gostyń do zweryfikowania wieloletniej prognozy finansowej na lata 2011-2023 ze szczególnym uwzględnieniem lat 2012-2023. W przypadku konieczności wprowadzenia zmian należy złożyć w tym zakresie stosowane dokumenty.
§ 8. Zarządzenie wchodzi w życie z dniem podjęcia.
Burmistrz
mjr inż. Jerzy Kulak
## PROJEKT PLANU FINANSOWEGO SAMORZĄDOWEJ INSTYTUCJI KULTURY NA 2012 R.
Dział ………… Rozdział ………………… w zł
| Lp. | Treść | Plan na 30.09.2011 r. | Przewidywane wykonanie w 2011 r. | Plan na 2012 r. | % 5:4 |
|-----|--------------------------------------------|-----------------------|---------------------------------|----------------|------|
| 1 | Średnia płaca bez nagród i odpraw | | | | |
| | Średnie płaca z gratyfikacjami | | | | |
| | Zatrudnienie | | | | |
| | w etatach | | | | |
| | kierownictwo jednostki | | | | |
| | administracja | | | | |
| | obsługa | | | | |
| | w osobach | | | | |
| | kierownictwo jednostki | | | | |
| | administracja | | | | |
| | obsługa | | | | |
| 1. | Przychody, z tego: | | | | |
| 1.1 | Dotacje z budżetu, z tego: | | | | |
| 1.1.1| na działalność bieżącą (bez remontów) | | | | |
| 1.1.2| na remonty | | | | |
| 1.1.3| na inwestycje | | | | |
| 2. | Pozostałe przychody, z tego: | | | | |
| 2.1 | przychody własne (wymienić źródła) | | | | |
| 2.2 | pozostałe dotacje (z budżetu państwa i inne) | | | | |
| 2.3 | pozostałe (wymienić) | | | | |
| II. | Koszty działalności, z tego: | | | | |
| 1.2 | Koszty bieżące | | | | |
| 1.2.1| wynagrodzenia osobowe | | | | |
| 1.2.2| nagrody jubileuszowe | | | | |
| 1.2.3| odprawy | | | | |
| 1.2.4| inne (jakie) | | | | |
| 1.2.5| wynagrodzenia bezosobowe (wymienić) | | | | |
| 1.3 | składki na ubezpieczenie społeczne | | | | |
| 1.4 | składki na Fundusz Pracy | | | | |
| 1.5 | zakup materiałów i wyposażenia | | | | |
| 1.6 | energia (woda, co, gaz, …) | | | | |
| 1.7 | podróże służbowe | | | | |
| 1.8 | pozostałe (wymienić) | | | | |
| 2. | Inwestycje | | | | |
| III.| Zysk/strata | | | | |
……………………………………… ………………………………………… …………………………………………
miejscowość i data sporządził akceptował
(imię i nazwisko) (imię i nazwisko)
## PLAN ZATRUDNIENIA I WYNAGRODZEŃ NAUCZYCIELI
Dział ............. Rozdział .................. w zł
| Treść | Plan 2011 | Plan na 30.09.2011 | Przewidywane wykonanie w 2011 r. | Plan na 2012 r. | Plan na 2012 r. z podwyżką | Podwyżka |
|--------------------------------------------|-----------|--------------------|---------------------------------|----------------|----------------------------|-----------|
| 1 | | | | | | |
| Średnia płaca bez nadgodzin, odpraw | | | | | | |
| Średnia płaca z gratyfikacjami | | | | | | |
| **Zatrudnienie** | | | | | | |
| **w etatach** | | | | | | |
| dyplomowani | | | | | x | x |
| mianowani | | | | | x | x |
| kontraktowi | | | | | x | x |
| stażyści | | | | | x | x |
| **Zatrudnienie** | | | | | | |
| **w osobach** | | | | | | |
| dyplomowani | | | | | x | x |
| mianowani | | | | | x | x |
| kontraktowi | | | | | x | x |
| stażyści | | | | | x | x |
| **RAZEM** | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| wynagrodzenie zasadnicze | | | | | | |
| dodatek stażowy | | | | | | |
| dodatek funkcyjny | | | | | | |
| dodatek motywacyjny | | | | | | |
| dodatek wychowawczy | | | | | | |
| dodatek trudnościowy | | | | | | |
| godziny ponadwymiarowe - doraźne | | | | | | |
| godziny ponadwymiarowe - stałe | | | | | | |
| zajęcia rewalidacyjne | | | | | | |
| zasilek na zagospodarowanie | | | | | | |
| nagrody jubileuszowe | | | | | | |
| odprawy emerytalne | | | | | | |
| nagrody 1% | | | | | | |
| - nagr. dyrektora 80% | | | | | | |
| - nagr. burmistrza 20% | | | | | | |
| inne: | | | | | | |
| **dyplomowani** | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| wynagrodzenie zasadnicze | | | | | | |
| dodatek stażowy | | | | | | |
| dodatek funkcyjny | | | | | | |
| dodatek motywacyjny | | | | | | |
| dodatek wychowawczy | | | | | | |
| dodatek trudnościowy | | | | | | |
| godziny ponadwymiarowe - doraźne | | | | | | |
| godziny ponadwymiarowe - stałe | | | | | | |
| zajęcia rewalidacyjne | | | | | | |
| Treść | Plan 2011 | Plan na 30.09.2011 | Przewidywane wykonanie w 2011 r. | Plan na 2012 r. | Plan na 2012 r. z podwyżką | Podwyżka |
|--------------------------------------------|-----------|--------------------|---------------------------------|----------------|----------------------------|-----------|
| 1 | | | | | | |
| dodatek funkcyjny | | | | | | |
| dodatek motywacyjny | | | | | | |
| dodatek wychowawczy | | | | | | |
| dodatek trudnościowy | | | | | | |
| godziny ponadwymiarowe - doraźne | | | | | | |
| godziny ponadwymiarowe - stałe | | | | | | |
| zajęcia rewalidacyjne | | | | | | |
| nagrody jubileuszowe | | | | | | |
| odprawy emerytalne | | | | | | |
| nagrody 1% | | | | | | |
| - nagr. dyrektora 80% | | | | | | |
| - nagr. burmistrza 20% | | | | | | |
| inne: | | | | | | |
| Średnia płaca bez nadgodzin, odpraw | | | | | | |
| Średnia płaca z gratyfikacjami | | | | | | |
.......................................................... .......................................................... ..........................................................
miejsowość i data sporządził akceptował
(imię i nazwisko) (imię i nazwisko)
## PLAN ZATRUDNIENIA I WYNAGRODZEŃ
Dział ............. Rozdział .................. w zł
| Treść | Plan 2011 | Plan na 30.09.2011 | Przewidywane wykonanie w 2011 r. | Plan na 2012 r. | Plan na 2012 r. z podwyżką | Podwyżka |
|--------------------------------------------|-----------|--------------------|---------------------------------|----------------|----------------------------|-----------|
| 1 | | | | | | |
| Średnia płaca bez nagród, odpraw | | | | | | |
| Średnia płaca z gratyfikacjami | | | | | | |
| **Zatrudnienie** | | | | | | |
| **w etatach** | | | | | | |
| kierownictwo jednostki | | | | | x | x |
| administracja | | | | | x | x |
| obsługa | | | | | x | x |
| **w osobach** | | | | | | |
| kierownictwo jednostki | | | | | x | x |
| administracja | | | | | x | x |
| obsługa | | | | | x | x |
| **RAZEM** | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| wynagrodzenie zasadnicze | | | | | | |
| dodatek stażowy | | | | | | |
| dodatek funkcyjny | | | | | | |
| dodatek specjalny | | | | | | |
| nagrody jubileuszowe | | | | | | |
| odprawy emerytalne | | | | | | |
| inne: | | | | | | |
| **kierownictwo jednostki** | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| wynagrodzenie zasadnicze | | | | | | |
| dodatek stażowy | | | | | | |
| dodatek funkcyjny | | | | | | |
| dodatek specjalny | | | | | | |
| nagrody jubileuszowe | | | | | | |
| odprawy emerytalne | | | | | | |
| inne: | | | | | | |
| Średnia płaca bez nagród, odpraw | | | | | | |
| Średnia płaca z gratyfikacjami | | | | | | |
| **administracja** | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| wynagrodzenie zasadnicze | | | | | | |
| dodatek stażowy | | | | | | |
| dodatek funkcyjny | | | | | | |
| dodatek specjalny | | | | | | |
| nagrody jubileuszowe | | | | | | |
| odprawy emerytalne | | | | | | |
| inne: | | | | | | |
SKUTKI FINANSOWE UZYSKANIA WYŻSZEGO STOPNIA AWANSU ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI
Dział ............. Rozdział .................... w zł
| Stopień awansu zawodowego | Liczba awansów | Miesięczne skutki finansowe uzyskania awansu zawodowego | Roczne skutki finansowe uzyskania awansu zawodowego |
|---------------------------|----------------|------------------------------------------------------|--------------------------------------------------|
| | 2011 | 2012 | 2011 | 2012 |
| | 4 | 5 | 6 | 7 |
| **RAZEM** | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| dyplomowany | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| mianowany | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| kontraktowy | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| **4010** | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| dyplomowany | | | | | | |
| mianowany | | | | | | |
| kontraktowy | | | | | | |
| **4110** | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| dyplomowany | | | | | | |
| mianowany | | | | | | |
| kontraktowy | | | | | | |
| **4120** | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| dyplomowany | | | | | | |
| mianowany | | | | | | |
| kontraktowy | | | | | | |
| **4440** | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| dyplomowany | | | | | | |
| mianowany | | | | | | |
| kontraktowy | | | | | | |
(miejscowość i data) ................................................. (imię i nazwisko) sporządził ................................................. (imię i nazwisko) akceptował
SKUTKI FINANSOWE UZYSKANIA WYŻSZEGO STOPNIA AWANSU ZAWODOWEGO NAUCZYCIELI
Dział ............. Rozdział .................. w zł
| Stopień awansu zawodowego | Liczba awansów | Miesięczne skutki finansowe uzyskania awansu zawodowego | Roczne skutki finansowe uzyskania awansu zawodowego |
|---------------------------|----------------|------------------------------------------------------|--------------------------------------------------|
| | 2011 | 2012 | 2011 | 2012 |
| I | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 |
| RAZEM | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| dyplomowany | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| mianowany | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| kontraktowy | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| 4010 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| dyplomowany | | | | | | |
| mianowany | | | | | | |
| kontraktowy | | | | | | |
| 4110 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| dyplomowany | | | | | | |
| mianowany | | | | | | |
| kontraktowy | | | | | | |
| 4120 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| dyplomowany | | | | | | |
| mianowany | | | | | | |
| kontraktowy | | | | | | |
| 4440 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| dyplomowany | | | | | | |
| mianowany | | | | | | |
| kontraktowy | | | | | | |
(miejscowość i data) ................................................. (imię i nazwisko) sporządził ................................................. (imię i nazwisko) akceptował
| Lp. | Nazwa zadania*/** | Łączne nakłady finansowe | Okres realizacji | Plan na 2012 r. | Pozostało do realizacji w latach następnych |
|-----|------------------|--------------------------|-----------------|----------------|---------------------------------------------|
| | | | data | data | 2013 | 2014 | 2015 |
| 1 | | | data | data | | | |
| 2 | | | data | data | | | |
* W przypadku zadań kontynuowanych należy wpisać słowo - kontynuowane
** W przypadku zadań realizowanych z udziałem środków zewnętrznych (unijnych, innych jst) należy rozpisać źródła finansowania
sporządził (imię i nazwisko)
miejscowość i data
akceptował (imię i nazwisko)
Ważny od 8 września 2011 r.
Burmistrza Gostynia
z dnia 8 września 2011 r.
| Rozdział/Paragraf | kwota |
|-------------------|-------|
| Opis planowanego dochodu/wydatku, przychodu/kosztu | |
| 75023-0970 Różne dochody | 1.000 |
| 1. Zwrot kosztów sądowych | |
| 2. Rozliczenia z lat ubiegłych | | | <urn:uuid:34a2d706-bc11-46f1-99ea-7e9d87d94bff> | finepdfs | 1.422852 | CC-MAIN-2022-49 | https://biuletyn.gostyn.pl/attachments/download/8345 | 2022-12-06T06:24:11+00:00 | crawl-data/CC-MAIN-2022-49/segments/1669446711074.68/warc/CC-MAIN-20221206060908-20221206090908-00789.warc.gz | 167,042,153 | 0.999365 | 0.999983 | 0.999983 | [
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"pol_Latn",
"unknown"
] | pol_Latn | {} | false | [
2051,
4257,
6034,
11244,
18936,
22281,
29278,
36430,
43682,
44638,
44880
] | 1 | 0 |